Skip to Content

87 Views

بۆشاییەکانی نووسین ڕووی دووەمی تێکست … نیهاد جامی

بۆشاییەکانی نووسین ڕووی دووەمی تێکست … نیهاد جامی

Be First!
by April 16, 2019 General, Literature, Slider
image_print


ئاخۆ لەڕێگەی بۆشاییەکانی نووسینەوە دەتوانین ڕووی دووەمی تێکست ببینین؟ ئەو بۆشاییانەی ناو نووسین لەکوێدان؟ ئەی ڕووی دووەمی تێکست چیە؟
سارتەر پەیوەندی نێوان خوێنەر ونووسەر ناو دەبات بە کەلێنێک،ئەوە بۆشاییەک لەنێوان نووسەر وخوێنەر، بەواتای پەیوەندیەک درزێکی هەیە، هەمیشە پێویستی بە ئیشکردنەوەیە، ئەو تێگەیشتنە سارتەریە لەوێ تەواو دەبێت، خوێنەر لەڕێگەی ماناوە بۆشاییەکە پڕ دەکاتەوە.
بۆشاییەکانی نووسین کارێکە بێویستی خۆمان گەڕانە بەدوای بەدوای منی خوێنەرو ئەوی نووسەر، ئەوەی دەکەوێتە نێوان ئێمە ئەوە بۆشاییەکانی نووسینە، ئەو بۆشاییانە لەڕێگەی سەر لەنوێ نووسینەوە دەکەوینەوە ناو خوڵقاندنەوەی مانا.


بۆشاییەکانی نووسین ھەوڵێکە بۆ تێگەیشتن لەساتەوەختی کردەی خوێندنەوە تاوەکو مانا بە تێکست ببەخشینەوە، بەخشینێک وابەستەی خوێندنەوەی بۆشاییەکانە لەڕێگەی نووسینەوە.
ئەوە خوێندنەوەی ڕەخنەیی نیە، ھێندەی ئامادەبوونی منی خوێنەر لەبەردەم کردەی خوێندنەوەدا، منی خوێنەر چۆن ھەوڵی نووسینەوەی ئەو بۆشاییانە دەدەم کە دەکەونە نێوان من و تێکست، ئاخۆ ئەو نووسینەوەیە ڕزگارکردنی منە لەناو پەیوەندیی نووسەر بە تێکست؟ یاخود ئازادبوونی منە لەناو تێکستدا؟
خوێنەر لەناو تێکستدا وەک نووسەر دەردەکەوێتەوە، پڕۆسەی خوێندنەوە بەرهەمهینانەوەی مانایە، ئەوەش وادەکات خوێنەر ڕووی دووەمی تێکست ببینێت، ڕووی دوەمی تێکست بەرەنجامی یادەوەری زمانەوانی تێکستە.
فەیلەسوفێکی وەکو ژۆلیا کریستیفا لەکتێبی “زانستی تێکست” ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، تێکست ببێتە ناوەندی زانینێک توانای ڕووبەرێکی زمانەوانی هەبێت بۆ ناسینی کۆمەڵگا لەتەواوی ئاستە کۆمەڵناسی و دۆخی دەروونی مرۆڤەکانی ناو تێکست.


ئەو ڕوانینە کریستیڤیە بەتەنیا لەلای دستۆفسکی دەیبینین، هەر بۆیە شتێکی سەیر نیە، خۆشی بۆ ئەو بگەڕێتەوە، چونکە هەردوو ڕۆمانی “تاوان وسزا” و “برایانی کارامازۆف” دوو تێکستن لەئاستی کۆمەڵناسی و دەروونشیکاری و گومانی فەلسەفی مرۆڤ، ئەوەیان دەشێت لەداهاتوودا ڕووبەری نووسینی تایبەتی بۆ تەرخان بکرێت.
هەڵبەت ئەو تێگەیشتنە بۆ تێکست وێنەیەک نیە ڕۆماننوسەکانیتر بتوانن لەو ئاگاییەوە ڕۆمان بنووسن، ئەوە وەک گریمانەیەکی تایبەتی دستۆفسکی دەیبینین، بەڵام بەو مانایەش نیە کە نەتوانرێت تێکست بێتە ناویەوە، بەڵام کاتێک ئەو ئاگاییە لەلای میلان کۆندێرا دەبینینەوە، دەکرێت ناوی بەرین بە ” ڕووی دووەمی دستۆفسکی”
کۆندیرا لە ڕۆمانی «ئاھەنگی ماڵئاوایی» كە ڕەووف بێگەرد کردوویەتی بە کوردیی، جگە لەخوڵقاندنی ڕووبەرێکی فراوانی زمان بۆ ئازادی ئینسان، ھەوڵی خوڵقاندنی چەمکی جیاوازی پەیوەندی و تێگەیشتنەکانی دەدات، وێنەی ڕاستەقینەی مرۆڤی ھاوچەرخ لەنێوان مەعریفە و ویست بەرجەستە دەکات، چیتر وێنەکان خاوەنی دیدێکی ئەخلاقی نین، بەڵکو ویستی نیتچەیی مەعریفەش زەوت دەکات، وێنەیەکی فرەیی مرۆڤەکان بۆ تاکە کەسێک بەرجەستە دەکەن، ئەو فرەییە خوڵقاندنی مانای جیاوازی مرۆڤە بۆ دۆخی دەروونی و شوناسە ئەخلاقیەکەی، ئەوەش لە کارەکتەری رۆزینا دەردەکەوێت، ئەو کچەی یاکوب لەدوایەتی تا حەبە ژەھرەکەی لێ وەربگرێتەوە نەبادا لەگەڵ ئەوانیتر بیخوات و بمرێت، لێرەدا یاکوب نمونەی کارەکتەرێکی مرۆڤدۆستە لەھەمان کاتدا گوناھێک دەکات نەک لەبەر ئەوەی ئارەزووی دەکات، بەڵکو بۆ تێکنەشکاندنی ناخی کەسێکیتر، بۆیە کاتێک ئۆلگا ناچاری دەکات سێکسی لەگەڵ بکات، لەکاتێکدا ئەو خۆی ئەو کچەی پەروەردە کردووە، وەک ھەستی باوکێکی ڕۆحی گۆشی کردووە، لێرەدا ئۆلگا وێنەیەکیتری لۆلیتا بەرجەستە دەکات بۆ تێکشکاندنی وێنەی باوک، فرانتا گەنجێکی ترەو بەراستی عاشقیەتی، عەشق بەرەو شەرکردن و سەرە ڕۆیی دەبات تا لەوانیتر بیپارێزێت، کلیما مۆسیقارێکی گەریدەی ژنە لەلایەک خۆشەویستی بۆ ھاوسەرەکەی کە ناتوانێت دەستبەرداری بێت، کەچی شەوێک سێکسی لەگەل رۆزینا کردووەو سکی پڕ کردووە، دواتر دەیەوێت فریووی بدات کە گەر مناڵەکەی لەبار بەرێت ئەوە دەیکات بە ژنی خۆی.‬


لەنێوان فرە تێگەیشتنی پیاوەکان بۆ رۆزینا، کەچی ڕۆزینا لەئەنجامی خەوتن لەگەل بارتلیف تێدەگات، دنیا پەناو یەک پیاو کۆ نەبۆتەوە، ئەوەتا لەسێکسکردنی لەگەڵ بارتلیف دەزانێت سەرباری جیاوازی تەمەن کەچی گەیشتووە بە چێژ و شادیەکی ڕۆحی وجەستەیی، ئەوەش وایکردووە کۆندێرا مۆتیڤێکی فرەیی بۆ تێگەیشتنی مرۆییانە لەسەر پەیوەندی و چۆنیەتی ڕوانین بۆ ژیان بخاتە ڕوو.


کاتێک پێشبینیەکان کە دەڕەونەوە، دواتر لەشوێنێکیتر سەر ھەڵدەدەنەوە، کە دەبنە مەرگی رۆزینا، لێرەوە نووسەر وەزیفەی ڕۆمانووس بەتەنیا لەناوکۆیی تێکست ناھێلێتەوە، بەڵکو دەیھێنتە قسەکردن، لێرەدا ئەو ڕووەی دستۆفسکی بەڕوونی لەلای کۆندێرا دەبینینەوە، ھەڵبەت کۆندێرا لەڕوانینە تیۆریەکانی بۆ ڕۆمان ئەو باسەی کردۆتەوە کە چۆن ئەو ڕووبەرە کراوە بە تێکستی ڕۆمان ببەخشێت، لەو ڕۆمانەشدا تێکست وەک ڕووبەری ئاخاوتنی مرۆڤ لەژیان دەبینین کە چۆن ئاگایی مەعریفی کارەکتەر وەک زھنیەتی خۆی ڕووداوەکانی ژیانی پێ دەخوێنێتەوە.
لێرەوە تێدەگەین کەوا میلان کۆندێرا دەیەوێت وەک ڕوویەکی ئەخلاقی کارەکتەر دیوی دووەمی دستۆفسکی بنووسێتەوە، تەنانەت کارەکتەری ئۆلگا کە ناوێکی ڕووسیە وەک دەنگی ناو تێکستی دستۆفسکی و کولتوورەکەی ھاتۆتەوە، کە ئەوەیان لای میخائیل باختین بە ئیدیۆلۆژیم ناو براوە.


مرۆڤی ھاوچەرخ لەڕووی سایکۆلۆژیەوە مرۆڤێک نیە خاڵی لەو وێنە ئەخلاقیەی دستۆفسکی وێنای کردووە، سەرەنجام کلیما چەندە ھونەرمەندێکی بەتواناو ناسراو بێت، ھەر وەک ڕاسکۆلینکۆف ڕەوایەتی بە کوشتن دەدات، بۆیە دڵخۆشە بە مەرگی ڕۆزیناو تەنانەت بەو تۆمەتە ئەخلاقیانەی کە دکتۆر سکریتا درووستی کردووە، لێرەدا دەردەکەوێت دامەزراوە فەرھەنگی و ئەخلاقیەکان بەپێی ویستی خۆیان دەسەڵات بەرھەم دێننەوە، کلیماو سکریتا دوو نموونەی زیندووی ئەو دەسەڵاتەن.


ئەوەش دەرخەری ئەو ڕاستییە کە پیاوێک نیە بێگوناھ بێت، گوناھبار نەبێت، ھەموویان کە دەمامکی عاشق بوون و مرۆڤی مۆدێرنیان لە ڕووخسارە کەچی لەبنەڕەتدا ڕووی شاراوەیان وێنەی گوناھباربوونیانە، وێنەی دووەم کە وێنە ڕاستەقینەکەیە وێنەیەکی شاردراوەیە لە ژنەکان، بۆیە ژنەکان عاشقی وێنەی یەکەم بوونە، کە وێنە ساختەکاریەکەیە. وێنەیەک کۆندێرا ڕۆمان وەک تێکستێک دەخاتە ڕوو، کەتەنیا تێکستێکی ئەدەبی نەبێت، بەڵکو توێژینەیەکی کۆمەڵناسیانە بێت لەڕووی پەیوەندی کولتووریی مرۆڤەکان بە کۆمەڵگاوە.‬‬


لێرەدا پێویستە ئەوە فەرامۆش نەکەین، کە کارەکتەری ئۆلگا لەو ڕۆمانەدا بەتەنیا ناوێکی ڕووسی نیەم بەقەد ئەوەی گەڕانەوەیە بۆ ئەو پڕۆژە کریستیڤییە، کە تێکست ڕووبەرێکی زانستیە بۆ ناو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان، لەهەمان کاتیدا یادەوەری ئێمە بەشداریەکت پتەو دەکات لەناو تێکستدا، ئەویش بەگەڕانەوەی دستۆفسکی لەڕێگەی ئۆلگا و ئەو گؤڕانکارییەی لەناو تێکستدا خولقاندویەتی، دستۆفسکی دەبێتەوە بەشێک لەناو زانستی تێکست.

Previous
Next

Leave a Reply