مێژووی برادۆست؛ مێژوویەکی بزرە.. دیمانەی هێمن عەلی لەگەڵ مام عیسا سێودین
عیسا سێودین: «پێم وایە بەشێکی گرنگ لە مێژووی برادۆست بە ویژدانەوە نەنووسراوەتەوە»
عیسا سێودین، نووسەر و تۆمارکەری بیرەوەرییەکانی برادۆست، لە گوندی بەنێی ناوچەی خواکوڕک لەدایک بووە. ژیانی بە کۆچ و ئاوارەیی، خوێندن و کارکردن تێپەڕیوە؛ سەرەتا لە کوردستان و دواتر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
لە منداڵیدا وەک فەقێ دەستی بە خوێندن کردووە، بەڵام نەیتوانیوە تەواوی بکات. لە ساڵانی هەشتاکاندا، دوای ئەوەی ڕژێمی بەعس گوندنشینانی ڕاگواست، لەگەڵ خێزانەکەی چووەتە ناوچەی دێگەڵە و لەوێ بڕوانامەی پۆلی شەشی سەرەتایی وەرگرتووە.
دوای کۆچڕەوەکەی ساڵی ١٩٩١، لەگەڵ خێزانەکەی ڕووی لە باکووری کوردستان کردووە و لەوێ فێری نووسینی کوردی بە ئەلفوبێی لاتینی بووە. پاشان، لە چوارچێوەی بەرنامەی نیشتەجێکردنەوەی پەنابەراندا، گوازراوەتەوە بۆ ئەمریکا.
لە ئەمریکا بەشداریی لە بەرنامەکانی فێربوونی زمانی ئینگلیزی و خۆگونجاندن لەگەڵ کۆمەڵگەی نوێدا کردووە و بە خێرایی فێری زمانەکە بووە، بەڵام بەهۆی بەرپرسیارێتیی خێزان و بەخێوکردنی شەش منداڵەوە، نەیتوانیوە درێژە بە خوێندن بدات.
دواتر ڕووی لە خوێندنی پیشەیی کردووە و بڕوانامە و مۆڵەتی لێخوڕینی بارهەڵگری قورس و ترێلەی وەرگرتووە. زیاتر لە دە ساڵ لەو پیشەیەدا کاری کردووە و کۆمپانیای تایبەتی خۆشی دامەزراندووە.
ئێستا خانەنشینە و بەشێک لە کاتەکانی لەگەڵ خێزانەکەی بە گەشتوگوزار و شاخەوانی بەسەر دەبات. هاوکات، بەردەوامە لە نووسینەوەی بیرەوەرییەکانی منداڵی و ڕووداوە مێژووییەکانی ناوچەی برادۆست.
عیسا سێودین پێی وایە بەشێک لە مێژووی برادۆست و ئەزموونی خەڵکی ئاسایی ئەو ناوچەیە بە تەواوی تۆمار نەکراون، بۆیە هەوڵ دەدات بە نووسینەوەی بیرەوەرییەکانی خۆی و ئەو گێڕانەوانەی لە نەوەکانی پێش خۆی بیستوونی، بەشێک لەو مێژووە بپارێزێت. لە نووسینەکانیدا باسی ناکۆکییەکانی نێوان هێزە سیاسی و خێڵەکییەکانی ناوچەکە، ئاوارەیی و ڕووداوە خوێناوییەکانی ساڵانی شەستەکان دەکات و دەڵێت لە منداڵیدا شایەدی تۆپباران و گیانلەدەستدانی خەڵکی ناوچەکە بووە.
ئەم دیمانەیە بیرەوەری و بۆچوونەکانی مام عیسا سێودین لەبارەی هەندێک لە ڕووداوە مێژووییەکانی برادۆست دەخاتەڕوو. بەشێک لە زانیارییەکان لەسەر ئەزموونی ڕاستەوخۆی خۆی و بەشێکی دیکەیان لەسەر گێڕانەوەی کەسانی دیکە بنیات نراون. ئەو بانگەشە مێژووییانەی جێی مشتومڕن، لەلایەن ئامادەکاری دیمانەکەوە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست نەکراونەتەوە.
مێژوو و بیرەوەرییەکانی برادۆست
هێمن: مام عیسا، ساڵانێکی زۆرە خەریکی نووسینەوەی مێژوو و بیرەوەرییەکانی برادۆستیت. چی وای لێ کردیت کە ئەو ڕووداوانە تۆمار بکەیت؟ مەبەستت پاراستنی مێژووە لە لەبیرچوونەوە، یان دەتەوێت نەوەکانی داهاتووش لەو ئەزموونانە وانە وەربگرن؟
مام عیسا: ڕاستییەکەی، ماوەیەکی زۆر بوو بیرم لەم بابەتە دەکردەوە و چاوەڕێ بووم نووسەرێک ڕووداوەکانی ئەو دەڤەرە وەک خۆیان و بێ لایەنگری تۆمار بکات، بەڵام کەسم نەبینی بە ڕاستگۆیی دەست بداتە نووسینەوەی ناکۆکییە خێڵەکی و بنەماڵەیی و شێخایەتییەکانی ئەو ناوچەیە.
من خۆم بە نووسەر نەدەزانی و نیازیشم نەبوو ئەو ڕووداوانە بنووسمەوە، بەڵام کە بینیم کەس ئەم ئەرکە ناگرێتە ئەستۆ، خۆم بە ناچار زانی. هەستم کرد ئەرکێکی ئەخلاقی و پێویستە لەسەرم، کە لانیکەم بەشێک لەو ڕووداوانە بۆ نەوەی ئەمڕۆ بگێڕمەوە و نەهێڵم ئەو ڕاستییانە بە هەڵە و بە پێچەوانەوە بگەنە گوێی ئەو کەسانەی شارەزای ئەو ڕووداوانە نین.
بە بڕوای من، دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفا بارزانی لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە لە ساڵی ١٩٥٨، بەشێکی زۆر لە ڕووناکبیران و کەسایەتییە سیاسییەکانی کوردستان پشتیوانییان لە هێزەکانی ئەو کرد. لە دیدی منەوە، ئەمە بووە هۆی ئەوەی هەندێک لەو خێڵ و هۆزانەی لەگەڵ ئەو هێزانەدا نەبوون، بە دژی کوردایەتی ناوزەد بکرێن. پێم وایە خەڵکی برادۆستیش بەهۆی ئەو ناکۆکییە مێژووییانەوە ڕووبەڕووی ناڕەوایی بوونەتەوە و لە گێڕانەوە باوەکانی مێژوودا جێ بۆ بەشێک لە ئەزموون و ئازارەکانیان نەکراوەتەوە.
هێمن: مام عیسا، لە نووسینەکانتدا ئاماژەت بە ناکۆکییە مێژووییەکانی نێوان بارزان و هەندێک لە خێڵ و بنەماڵەکانی برادۆست کردووە. بەپێی ئەو سەرچاوە و گێڕانەوانەی پشتت پێ بەستوون، هۆکار و پاشخانی ئەو ناکۆکییانە چی بوون؟
مام عیسا: بەپێی ئەوەی بۆم گێڕدراوەتەوە و ئەو زانیارییانەی لە کەسانی شارەزای ئەو سەردەمە وەرمگرتوون، ناکۆکییەکان پەیوەندییان بە دەسەڵات و بەرژەوەندییەکانەوە هەبووە، بەتایبەتی لە نێوان شێخ ڕەشید لۆلانی و شێخ ئەحمەد بارزانی. بەپێی ئەو گێڕانەوانە، شێخ ئەحمەد بارزانی دەستپێشخەری ناکۆکییەکان بووە.
وەک بۆم گێڕدراوەتەوە، ناکۆکییەکان لە پاییزی ساڵی ١٩٢٩دا توندتر بوونەتەوە، ئەویش دوای ئەوەی چوار چەکدار بە سەرپەرشتیی مەلا لێڕی هاتبوونە گوندی بەنێی خواکوڕک و داوای «شانەیی»یان کردبوو، واتە دەیەکی داهاتی جوتیاران. جوتیارانی گوند پێشتر زەکات و سەرفیترەی خۆیان ناردبووە خانەقای شێخ ڕەشید لۆلانی، بۆیە، وەک بۆم باس کراوە، توانای ئەوەیان نەبوو دەیەکێکی دیکەش بدەنە لایەنێکی تر.
لە گێڕانەوەکەدا هاتووە کە نێردراوەکان هەڕەشەیان لە جوتیاران کردبوو و داوایان لێ کردبوون دەیەکەکە بدەن. جوتیارانیش ئەو چوار کەسەیان بۆ نانی نیوەڕۆ بانگهێشتی ماڵی شێمەد کردبوو و، وەک دەگێڕنەوە، کاتێک هاتبوونە ژوورەوە، چەکەکانیان لێ سەندبوون. باپیرم، حەمەد خەما، یەکێک بوو لەوانەی بەشدارییان لەو ڕووداوەدا کردبوو.
بەپێی ئەو زانیارییانەی لە خێزانەکەم و خەڵکی ئەو سەردەمەوە وەرمگرتوون، لە هاوینی ساڵی ١٩٣٠دا ناکۆکییەکان گەیشتوونەتە قۆناغێکی خوێناوی. لە گێڕانەوەکاندا هاتووە کە مەلا مستەفا بارزانی و حەمەد ئاغای مێرگەسۆری، لەگەڵ نزیکەی حەفتا تا هەشتا چەکدار، ڕوویان لە ناوچەکە کردووە. هەر بەپێی ئەو گێڕانەوانە، لە گوندی ئەلموشێ هێرشێک کراوە و تێیدا نزیکەی چواردە تا پازدە جوتیار کوژراون یان بریندار بوون. خێزانەکەم دەگێڕنەوە کە باپیرم حەمەد خەما و مامم عەبدوڵڵە حەمەد لە نێو بریندارەکاندا بوون.
وەک بۆم گێڕدراوەتەوە، ناکۆکییەکانی نێوان بارزان و لۆلان تا ١١ی ئازاری ١٩٧٠ درێژەیان کێشاوە.
تۆپبارانی برادۆست لە ساڵی ١٩٦٥
هێمن: مام عیسا، لە بیرەوەرییەکانتدا باسی تۆپبارانێکی ناوچەی برادۆست لە ساڵی ١٩٦٥دا دەکەیت، ئەو کاتەی خۆت هێشتا منداڵ بوویت. دەتوانیت بۆمان بگێڕیتەوە ئەو ڕۆژە چیت بە چاوی خۆت بینی و ئەو ڕووداوە چۆن لە یادتدا ماوەتەوە؟
مام عیسا: بەڵێ. لە منداڵیدا کوڕێکی سەرەڕۆ و بزێو بووم و کۆمەڵێک منداڵی هاوتەمەنم لە دەوروبەر هەبوون. ئێوارەیەک لەگەڵ منداڵێکی دیکە شەڕمان بوو. لەو کاتەدا دایکم و چەند ژنێکی دیکەی خزم خۆیان ئامادە دەکرد بچن بۆ بێری بزنان. دایکم بەهۆی ئەو شەڕەوە هات، شەقە زللەیەکی لێدام، ڕایکێشام و لەگەڵ خۆی بردمی بۆ لای بزنەکان.
کە بێری بزنەکان تەواو بوو و ژنەکان ویستیان بگەڕێنەوە ماڵەوە، دایکم نەیهێشت لەگەڵیان بگەڕێمەوە و پێی گوتم: «دەبێت لەگەڵ بزنان، لەگەڵ ڕەسوڵ سۆفی و سەمەد مهاجیر، بمێنیتەوە.» منیش ناچار لەبەر بزنەکان مامەوە. ڕەسوڵ سۆفی نزیکەی ساڵێک لە من گەورەتر بوو و سەمەد مهاجیریش تەمەنی چواردە پازدە ساڵێک دەبوو.
بزنەکانمان بردە خوار، بۆ سەروکانیی دیانا. درەنگانی ئێوارە، هەندێک لە چەکدارەکانی سۆفی هاتبوونە سەر ئاوەکە و خەریکی نوێژی عەسر بوون. لەناکاو گرمەی هاوەنێک هات. چەکدارەکان بە ئێمەی منداڵیان گوت: «بە ڕاکردن بچنە سەر گردەکە و تەماشا بکەن، بزانن لە کوێ دەدات!» لەبیرمە یەکێک لەو چەکدارانە سۆفی عیسا نەبی سێمان کانیەڕەشی بوو.
کە چووینە سەر گردەکە، بینیمان تۆز لە ماڵەکانی ئێمەوە بەرز دەبووەوە. یەکسەر هاوارم کرد: «وەڵڵا، لە ماڵی ئێمەی دا!» هەر ئەو دەمە چەکدارەکان نوێژەکەیان بڕی و بە پەلە بەرەو سەنگەرەکانیان ڕۆیشتن. من و ڕەسوڵ و سەمەدیش بزنەکانمان دایە پێش خۆمان و بە ڕاکردن بەرەو ماڵەکان گەڕاینەوە.
پێش ئەوەی بگەینەوە ناو ماڵەکان، کەریم مهاجیر، برا گەورەی سەمەد، گەیشتە لامان. کەمێک پشوومان دایەوە و وامانزانی کەریم لەگەڵمان دەمێنێتەوە، بەڵام ئەو بە من و ڕەسوڵی گوت: «بڕۆن بزنان بەرەڵڵا بکەنە ناو ماڵەکان و خۆشتان بڕۆن بۆ خانەقای حاجی محەمەد ڕەشید لۆلانی، لە ناو مەکتەبی سەرەتایی دیانا.»
شەو بەسەرماندا هاتبوو و ئەگەر بروسکەی هاوەنباران نەبوایە، هیچ ڕووناکییەکمان نەدەبینی. بزنەکانمان لە ناو ماڵەکان بەرەڵڵا کرد و بە پەلە بەناویاندا ڕۆیشتین. لەو کاتەدا هاوەنێک کەوتە ناو کەپرێک و کەپرەکە ئاگری گرت. من و ڕەسوڵ ئەوەندە شڵەژابووین کە ئیتر ئاگامان لە گرمە و تەقینەوەی گوللە هاوەنەکان نەما و بە ڕاکردن چووینەوە ناو ماڵەکانمان.
کە گەیشتینەوە، کۆمەڵێک تەرمی کوژراوانمان بینی کە لەوێ مابوونەوە. خەڵک سەریان لێ شێوابوو و بەناو ماڵەکاندا ڕایان دەکرد. لەو هەراوهوریایەدا کەس ئاگای لە کەسی دیکە نەبوو. بۆنی خوێن و بارووت مێشکمانی پڕ کردبوو. هیچ کەسێکی ساغی خێزانەکەی خۆمانمان نەدۆزییەوە، بۆیە بە ڕاکردن ڕوومان کردە دیانا.
کە گەیشتینە ناو ئەسپیندارەکانی دەو ئاو، چەند کەسێکمان بینی کە خەریکی یارمەتیدانی بریندارەکان بوون و کۆمەڵێک تەرمیشیان لە لای خۆیان دانابوو. بانگیان کردین و گوتیان: «کوڕە، وەرنە ئێرە! مەڕۆن، دەکەونە بەر تۆپەکان!» بەڵام من و ڕەسوڵ گوێمان نەدایە بانگەکەیان و هەر بە ڕاکردن بەرەو قوتابخانەی سەرەتایی دیانا و خانەقای لۆلان ڕۆیشتین.
کە گەیشتینە نزیک قوتابخانەکە، هاوەنێک لە پێشمانەوە تەقییەوە. لەگەڵ گرمەی تەقینەوەکەدا، ڕەسوڵ بە سەروڕوو کەوتە سەر زەوی. وامزانی مردووە و منیش لە ترسان بە پەلە ڕامکرد. لەناکاو گوێم لە دەنگی ڕەسوڵ بوو کە هاواری دەکرد: «عیسا، ڕاوەستە! ڕاوەستە تا منیش پێت بگەم!» ئاوڕم دایەوە و بینیم ڕەسوڵە. ئیتر نەمپرسی بۆچی کەوتبووە سەر زەوی و چی بەسەر هاتبوو.
پێکەوە گەڕاینەوە ناو دارە ئەسپیندارەکانی دەو ئاو. یەکێک لەوانەی پێشتر بانگیان کردبووین هات، ملی گرتین و پێی گوتین: «لێرە دابنیشن، پاشان ئێمە دەتانبەینە خانەقا.» نزیکەی کاتژمێر یازدە تا دوازدەی شەو، هاوەنبارانەکە خاو بووەوە و ئەو کەسانە من و ڕەسوڵیان بردە خانەقا.
کە گەیشتینە ئەوێ، یەکێک ملی گرتین و بردینی بۆ ناو ژوورێک. ژوورەکە پڕ بوو لە منداڵانی وەک ئێمە، کە لە خێزانەکانیان دابڕابوون. ئەو شەوە هیچ منداڵێک خەوی لێ نەکەوت. زۆربەیان تا بەیانی دەگریان و دەنگی هەنسکیان بەرز دەبووەوە. برسی و ترساو، بێ نان و ئاو، تا شەوی دووەم لەو ژوورەدا ماینەوە.
شەوی دووەم دیسان هاوەنباران دەستی پێکردەوە. لەبیرمە هاوەنێک کەوتە ژوورێکی تەنیشت ژوورەکەمان و ژوورەکەی ئێمە پڕ بوو لە تۆز و دووکەڵ. قیژە و هاواری منداڵان بەرز بووەوە.
بەپێی ئەو زانیارییانەی دواتر لەبارەی ئەو ڕووداوەوە بۆم گێڕدراوەتەوە، هێزەکانی سەر بە مەلا مستەفا بارزانی هێرشیان بردووەتە سەر دیانا و پێکدادانەکان گەیشتوونەتە ناو ماڵی مەسیحییەکان. لە گێڕانەوەکاندا هاتووە کە چەکدارانی برادۆست بانگی یەکتریان کردووە و هەوڵیان داوە بەرپەرچی هێرشەکە بدەنەوە. هەروەها گوتراوە کە هێرشەکە شکێنراوەتەوە و ڕۆژی دواتر هەندێک لەو شوێنانەی هاوەنیان لێوە دەهاوێژرا، کەوتوونەتە دەست چەکدارانی برادۆست.
بەداخەوە، بەپێی ئەو ژمارەیەی لە گێڕانەوەکانی خەڵکی ناوچەکەدا باس دەکرێت، لە شەوی یەکەمی هاوەنبارانەکەدا ١٣١ ژن و منداڵ گیانیان لەدەست داوە و سەدان کەسی دیکەش بریندار بوون یان تووشی ترس و شۆک بوون. من خۆم ناتوانم ئەو ژمارەیە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست بکەمەوە، بەڵام ئەوەی بە چاوی خۆم بینیم، دیمەنی قوربانییان و ئازاری خەڵکی ئەو ناوچەیە بوو.
ڕۆژی سێیەم باپیرم هاتە ئەو ژوورە، من و ڕەسوڵی دۆزییەوە و لەگەڵ خۆی بردینیەوە. بەداخەوە، ئەو منداڵەی پێش ڕووداوەکە شەڕی لەگەڵ کردبووم، لەگەڵ چواردە منداڵی دیکەی هاوتەمەن و هاوڕێم، لە هاوەنبارانی شەوی یەکەمدا گیانیان لەدەست دابوو. بەپێی ئەوەی لە خێزانەکانەوە بیستوومە، لە ماڵی نەبی شۆشنەییش کەس دەرباز نەبووبوو.
ئەو ڕووداوە لە یادم ناچێتەوە. ئەگەر کتێبێکی تەواویشی لەسەر بنووسم، هێشتا هەست دەکەم ناتوانم هەموو ئەو ئازار و کارەساتە وەسف بکەم.
هێمن: مام عیسا، لە گێڕانەوەکانتدا باس لە قوربانیبوونی ژن و منداڵ و خەڵکی مەدەنی دەکەیت. ئایا هیچ زانیارییەکت لەبارەی ناو و ژمارەی قوربانییەکان هەیە؟ چ بەڵگە، سەرچاوە یان شایەدییەکی دیکە دەتوانێت یارمەتیی پشتڕاستکردنەوەی ئەو زانیارییانە بدات؟
مام عیسا: بەڵێ، بێگومان هێشتا کەسانێک ماون کە شایەدی ئەو ڕووداوە بوون و دەتوانن باسی ئەوە بکەن کە بینیویانە. بەداخەوە، بە بڕوای من، هەندێک لە خزم و کەسوکاری قوربانییان هێشتا لە باسکردنی ئەو ڕووداوانە دەترسن.
بۆ نموونە، دەتوانرێت پرسیار لە ڕەسوڵ سۆفی یەحیا بکرێت، کە لەو ڕووداوەدا لەگەڵ من بوو. کوڕەمامێکی ڕەسوڵ کە هاوتەمەنی من بوو، گیانی لەدەست دا. باوکی ڕەسوڵیش بە سەختی بریندار بووبوو و دەست و قاچەکانی زیانی زۆریان پێ گەیشتبوو. ئەوەی لەبیرم بێت، نزیکەی سێ مانگ لە نەخۆشخانەی کۆماریی هەولێر چارەسەر کرابوو و بەشێکی لەشی لە گەچ گیرابوو.
من ئەو کات منداڵ بووم و ناوی هەموو قوربانییان نازانم، بەڵام ناوی ژمارەیەکیانم لەبیرە و هەندێک زانیاریی دیکەشم لەبارەیانەوە هەیە.
هێمن: لە گێڕانەوەکانتدا باس لە ڕووداوە خوێناوییەکانی ناوچەی برادۆست دەکەیت. بە بڕوای تۆ، چۆن دەتوانرێت لە ڕۆڵی هێزە جیاوازەکان لەو ڕووداوانەدا بکۆڵرێتەوە و ئەو بەشەی مێژوو بە شێوەیەکی بێلایەن و دادپەروەرانە بنووسرێتەوە؟
مام عیسا: بە بڕوای من، لە مێژووی سیاسیی کورددا زۆرجار ناوی شۆڕش و ڕزگاریخوازی و کوردایەتی بۆ مەبەستی دەسەڵات و بەرژەوەندی بەکار هێنراوە. من ڕەخنەم لەو سەرکردایەتی و هێزانە هەیە کە بە ناوی ماف و ئازادییەوە خەڵکی ئاساییان تێوەگلاندووەتە ناو ناکۆکی و شەڕەکانەوە.
لە دیدی منەوە، شۆڕشی ڕاستەقینە دەبێت لەسەر بنەمای پەروەردە، زانست، دادپەروەری و خزمەتی گشتی بنیات بنرێت، نەک تەنها لەسەر بنەمای چەک و هێزی سەربازی. هەروەها پێم وایە دەبێت مێژووی کورد بە شێوەیەک بنووسرێتەوە کە دەنگی قوربانییان و خەڵکی ئاساییش جێگەی خۆی تێدا هەبێت، نەک تەنها گێڕانەوەی سەرکردەکان.
هێمن: ئایا هیچ هەوڵێک دراوە کە مێژوونووسان یان دامەزراوەیەکی سەربەخۆ لێکۆڵینەوە لەو ڕووداوانە بکەن؟ حەز دەکەیت چی لەبارەیانەوە بۆ نەوەی نوێ ڕوون بکرێتەوە؟
مام عیسا: بەداخەوە، بە بڕوای من، لە مێژووی سیاسیی کورددا هەندێک ڕووداو بە شێوەیەکی تەواو و بێلایەنانە تۆمار نەکراون. پێم وایە هەندێک نووسەر و ڕووناکبیر بەهۆی پەیوەندیی سیاسی، بەرژەوەندی یان ترسەوە نەیانتوانیوە بە ئازادی لە هەموو ڕووداوەکان بکۆڵنەوە. ئەمە بۆچوونی منە و پێویستی بە لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ هەیە.
پەیامم بۆ نەوەی نوێ ئەوەیە کە چاوپۆشی لە هەڵە و ناڕەواییەکانی ڕابردوو نەکەن، چونکە پێم وایە ئەگەر وانە لە ڕابردوو وەرنەگرین، هەمان هەڵەکان لە داهاتوودا دووبارە دەبنەوە. پێویستە گەنجان بە دیدێکی ڕەخنەگرانە مێژوو بخوێننەوە، بەڵگە و سەرچاوە جیاوازەکان بەراورد بکەن و هیچ کەسێک تەنها بەهۆی ناو و پێگەی سیاسی یان خێڵەکییەوە لە ڕەخنە و لێپرسینەوە بەدەر نەزانن. بە بڕوای من، ئازادی و دادپەروەری تەنها بە ڕاستگۆیی، زانست و هۆشیاریی کۆمەڵایەتی بەدەست دێن.
بێدەنگیی سیاسیی ئەمڕۆ
هێمن: مام عیسا، لە ڕابردوودا بە ئاشکرا ڕەخنەت لە سەرکردایەتیی سیاسی و عەشیرەتی گرتووە، بەڵام ئەمڕۆ کەمتر لەبارەی سیاسەتی ڕۆژانەوە دەدوێیت. هۆکاری ئەم گۆڕانە چییە؟ ئایا بڕیارت داوە زیاتر خۆت بۆ نووسینەوەی مێژوو تەرخان بکەیت؟
مام عیسا: لە ڕاستیدا، تەنانەت لە ئاوارەییشدا بەهۆی نووسین و دەربڕینی بۆچوونەکانمەوە چەندین جار تووشی سەرئێشە و گیروگرفت بوومە. سەرەڕای ئەو هەموو کات و شەونخوونییەی بۆ نووسین و ڕەخنەگرتنم تەرخان کردووە، هەندێک جار ئەو خەڵکانەی هەست دەکەم مافەکانیان پێشێل دەکرێن، لە جیاتی ئەوەی سوود لە ڕەخنەکان وەربگرن، ڕەخنەگران بە دوژمنی خۆیان دەزانن.
ئێستا تەمەنێکم بەسەر بردووە و کۆمەڵێک کێشەی تەندروستیشم هەیە، بۆیە هەندێک جار خۆم لە نووسینی ڕەخنەی سیاسی دوور دەخەمەوە، تاکو خۆم و کەسانی دیکە تووشی بەریەککەوتن و دڵتەنگی نەکەم. بەڵام ئەمە بە مانای وازهێنانم لە نووسین نییە؛ هێشتا بەردەوامم لە نووسینەوەی کورتە بیرەوەرییەکان و کۆکردنەوەیان لە فایلەکانمدا.
چەند جارێکیش هەوڵم داوە نووسینەکانم لە کوردستان چاپ بکەم، بەڵام تا ئێستا سەرکەوتوو نەبووم. بە بڕوای من، ترس و هەستیاریی سیاسی لە هۆکارەکانی ئەوە بوون کە هەندێک کەس نەیانوێراوە ئەو نووسینانە چاپ بکەن.
هێمن: ئایا بێدەنگیی سیاسیی ئەمڕۆت بە مانای دوورکەوتنەوە لە سیاسەتە، یان هێشتا هەمان هەڵوێست و بۆچوونت هەیە، بەڵام پێت وایە نووسینەوەی مێژوو کاریگەرییەکی درێژخایەنتری هەیە؟
مام عیسا: چەند ساڵێک لەمەوبەر پۆستێکی کورت و پەندئامێزم نووسیبوو و تێیدا گوتبووم: «من و سیاسەت، کوجا مەرحەبا! دەڵێی لە خەودا کەوتوومەتە ژوورێکی پڕ لە کەڵ و گامێشی شاخدرێژ و قۆچوەشێن.»
مەبەستم ئەوە بوو کە سیاسەتی ئەم سەردەمە زۆرجار لەگەڵ ڕاستگۆیی و ڕوونیدا یەک ناگرێتەوە. من ڕەخنەم لەو سیاسەتمەدارانە هەیە کە بەرژەوەندیی تایبەتی لەسەرووی بەرژەوەندیی گشتییەوە دادەنێن و ڕێگە بە دەنگە ڕەخنەگرەکان نادەن.
بەڵێ، پێم وایە مێژوو پێویستی بە لێکۆڵینەوەی دوورمەودا، پاراستن و گواستنەوە بۆ نەوەی نوێ هەیە. بۆیە ئێستا کاتی زیاتر بۆ کۆکردنەوە و ڕێکخستنی زانیاری و بیرەوەرییەکانم تەرخان دەکەم و چاوەڕێی دەرفەتێکم بۆ چاپکردنیان.
هێمن: دوای ئەو هەموو ساڵە لە نووسین و گێڕانەوەی ڕووداوە مێژووییەکان، ئایا هیچ کاتێک هەستت کردووە کە خەڵک بە هەڵە لە ڕەخنە سیاسییەکانت تێگەیشتوون، یان ئەو ڕەخنانە بوونەتە هۆی فشار و ناڕەحەتی بۆت؟
مام عیسا: بێگومان، زۆرجار بەهۆی نووسین و دەربڕینی بۆچوونەکانمەوە تووشی ئازاری دەروونی و ناڕەحەتی بوومە. دەمەوێت ئەوە ڕوون بکەمەوە کە من ڕقم لە هیچ مرۆڤێک نییە و ڕەخنەکانم لەسەر بنەمای دوژمنایەتیی کەسی نین.
زۆرجار لە نووسینەکانمدا گوتوومە کە خێڵ و بنەماڵە نابێت لەسەرووی دادپەروەرییەوە دابنرێن. بەڵام هەندێک کەس، کاتێک ڕەخنە لە کەسپەرستی و دەسەڵاتپەرستی دەگرم، وا دەزانن مەبەستم تەنها ئەوانن. لە ڕاستیدا، مەبەستم ڕەخنەگرتنە لەو بیرکردنەوەیەی کە ڕێگە لە پرسیارکردن و ڕەخنەی ئازاد دەگرێت و دەبێتە بەربەست لەبەردەم دادپەروەری و مافی گشتیدا.
مێژوو و نەوەکانی داهاتوو
هێمن: مام عیسا، ئایا پێت وایە مێژووی برادۆست بە شێوەیەکی تەواو و دادپەروەرانە نووسراوەتەوە، یان هێشتا زۆر ڕووداو و دەنگی قوربانی هەن کە نەگەیشتوونەتە دەست خوێنەران؟
مام عیسا: بە بڕوای من، ناکۆکییەکانی نێوان بارزان و لۆلان نزیکەی چل و یەک ساڵیان خایاندووە. لەو ماوەیەدا، بەپێی ئەو گێڕانەوانەی لە ناوچەکەدا هەن، ژمارەیەکی زۆر خەڵک بوونەتە قوربانی و وێرانی و ئاوارەییەکی بەرفراوان ڕوویداوە.
پێم وایە سەرکردایەتییەکانی هەردوو لا بەرپرسیارێتیی مێژووییان لە ئەستۆیە و پێویستە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لێکۆڵینەوە لە ڕۆڵیان لەو ناکۆکییانەدا بکرێت. بە بڕوای من، خەڵکی ئاسایی زۆرترین زیانیان لەو ناکۆکییانە بینیوە، بەڵام دەنگ و ئەزموونی ئەوان وەک پێویست تۆمار نەکراوە.
ئەگەر ئەمڕۆ پرسیار لە سەرکردە خێڵەکی و سیاسییەکانی ئەو ناوچەیە بکرێت، لەوانەیە زۆربەیان نەتوانن ناوی دە قوربانیش بە دروستی بهێنن. ئەمەش بە بڕوای من نیشانەی ئەوەیە کە پێویستە کارێکی جدی بۆ تۆمارکردنی مێژووی قوربانییان بکرێت.
هێمن: ئەگەر ئەمڕۆ ڕووبەڕووی نەوەیەکی گەنجی کورد ببیتەوە کە زانیارییەکی کەمی لەبارەی ڕووداوەکانی ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانەوە هەیە، گرنگترین پەیامت بۆ ئەو نەوەیە چی دەبێت؟
مام عیسا: پەیامم بۆ گەنجان ئەوەیە کە هەوڵ بدەن خۆیان پێبگەیەنن و کاتی خۆیان بەفیڕۆ نەدەن. پێویستە لە ڕێگەی زانست و زانیارییەوە شارەزای مافەکانی هاوڵاتیبوون و بابەتەکانی ئایین و ژیان و سیاسەت ببن و خۆیان بڕیار لەسەر ژیانی خۆیان بدەن. نابێت بە ئاسانی شوێنی پڕوپاگەندە و کەسانی بەرژەوەندیپەرست بکەون و ببنە ئامرازێک بۆ بەدیهێنانی ئامانجی کەسانی دیکە.
لە سەردەمی ئێستادا کات زۆر بەنرخە. هەندێک گەنج چەندین کاتژمێر لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەسەر دەبەن، بێ ئەوەی سوودێکی ڕاستەقینەیان لێ وەربگرن. بە بڕوای من، ئەمە جۆرێکە لە بەفیڕۆدانی کاتی گرانبەهای ژیان.
هەمیشە کەس و لایەنی بەرژەوەندیپەرست هەن کە هەوڵ دەدەن کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەی کۆمەڵگا، بەتایبەتی گەنجان، دابنێن. بەڵام گەنجێکی هۆشیار، زانستدۆست و ڕەخنەگر بە ئاسانی هەڵناخەڵەتێنرێت و نابێتە ئامراز بۆ بەرژەوەندیی کەسانی دیکە.
هێمن: لە کۆتاییدا، مام عیسا، ئایا هیوای ئەوەت هەیە ڕۆژێک هەموو ئەو بیرەوەری و بەڵگە مێژووییانەی کۆت کردوونەتەوە، لە کتێبێکی تایبەت بە مێژووی برادۆستدا بڵاو بکەیتەوە؟
مام عیسا: بەڵێ، هەندێک جار کار لەسەر ئەو نووسینانە دەکەم. دەمەوێت لەگەڵ بابەتە مێژووییەکاندا، بەشێک لە کەلتوور و ژیانی گوندنشینان و جوتیارانی ناوچەی برادۆستیش کۆ بکەمەوە.
ئەگەر دەرفەتی ئەوەم بۆ نەڕەخسا لە کوردستان چاپیان بکەم، دەیانکەمە کتێبێکی ئەلیکترۆنی بە شێوەی PDF و لەسەر ئینتەرنێت بڵاویان دەکەمەوە. هیوادارم هەندێک لە پەڕە و ڕۆژنامە ئازادەکانیش سوود لەو نووسینانە وەربگرن و یارمەتی بدەن ئەو بیرەوەرییانە بگەنە دەستی خوێنەران.