دیسیپلینی حزبی و گەشەپێدانی نیشتمانی.. هەڵۆ حەسەن
ڕێبازی چین لە حوکمڕانیدا زیاتر گرنگی بە دیسپلینی دامەزراوەیی، چاودێری ناوخۆیی و خەبات دژ بە گەندەڵی داوە، پەکین ئەمە وەک هەڵمەتێکی سیاسی و وەک بەشێک لە ستراتیژێکی فراوانتر دەبینێ کە ئامانج لێی بەهێزکردنی حزبی دەسەڵاتدار، باشترکردنی کارایی کارگێڕی، بەردەوامییە لە پلانی گەشەپێدانی درێژخایەنی وڵاتدا،ڕوونکردنەوەیەکی تازەی سەرۆکی چین”شی جینپینگ”،سەبارەت بە بڕیارنامەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی کۆمۆنیستی چین لەسەر پرسە سەرەکییەکانی پەیوەست بە پەیڕەوکردنی خۆبەڕێوەبەری توند و ڕژدی حزب، تێگەیشتنێکی گرنگە لەسەر ئەوەی چۆن سەرکردایەتی چین پەیوەندی نێوان بنیاتنانی حزب، دیسپلینی دامەزراوەیی و گەشەپێدانی نیشتمانی لێکدەداتەوە،ئەم بەڵگەنامەیە، کە لە پەیوەندی بە کۆبوونەوەی گشتی پێنجەمی کۆمیتەی ناوەندی بیستەمی پارتی کۆمۆنیستی چینەوە پێشکەش کراوە، گێڕانەوەیەکی وردە سەبارەت بەو ڕەچاوکردنە سیاسی و دامەزراوەییانەی لە پشت ئەم ڕێبازەوەن و بۆچوونێکی بنەڕەتيە لە فەلسەفەی حوکمڕانی چیندا: کارایی سیستەمێکی سیاسی تەنها بەستراو نییە بە ئامانجەکانی گەشەپێدانەوە، بەڵکو بەستراوە بە هێز، دیسپلین و بەرپرسیارێتی ئەو دامەزراوانەی کە بەرپرسن لە جێبەجێکردنیان.
خۆبەڕێوەبەری حزب وەک ستراتیژی درێژخایەن
یەکێک لە پەیامە سەرەكیەكانی ڕوونکردنەوەکەی “شی جینپینگ”، ئەوەیە کە بەهێزکردنی پارتی کۆمۆنیستی چین لە ناوەوەدا وەک شتێکی بنەڕەتی سەیر دەکرێت بۆ پاراستنی توانای حوکمڕانی و پێشخستنی پرۆسەی مۆدێرنکردنی چین،بەڵگەنامەکە خۆبەڕێوەبەری حزب وەک ئەرکێکی ستراتیژی درێژخایەن دەناسێنێت نەک وەک هەنگاوێکی سیاسی کاتی، کە حزبی دەسەڵاتدار دەبێت بەردەوام چاو بە ئیشوکار و ڕەفتاری خۆیدا بخشێنێتەوە، کەموکوڕتییە دامەزراوەییەکان چارەسەر بکات، سەرپێچییەکان ڕاست بکاتەوە و توانای ڕێکخراوەیی خۆی باشتر بکات،ئەم ڕێبازە چاکسازی ناوخۆیی دەخاتە سەنتەری بەرنامە فراوانە سیاسی و گەشەپێدانییەکانی وڵاتەوە،”شی جینپینگ” ئاماژە بە پرسی مێژوویی ئەوەش دەکات کە چۆن حزبی دەسەڵاتدار دەتوانێت خۆی لە سووڕی هەستان و داکەوتن بەدوور بگرێت، لە ڕوونکردنەوەکەیدا، چەمکی خۆچاکسازی نوێنەرایەتی وەڵامێکی گرنگ بۆ ئەم ئاستەنگە دەکات، ئامانجەکە پاراستنی پاکێتی ڕێکخراوەیی حزبە لە هەمان کاتدا چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی کە دەبنە هۆی لاوازکردنی کاریگەرییەکەی بە تێپەڕبوونی کات،لەم دیدگایەوە، نوێبوونەوەی دامەزراوەیی تەنها بابەتێکی کارگێڕی ناوخۆیی نییە، بەڵکو وەک مەرجێکی پێویست بۆ پاراستنی جێگیری سیاسی و پشتگیریکردنی گەشەپێدانی نیشتمانی درێژخایەن.
خەبات دژ بە گەندەڵی
کۆڵەکەیەکی تری سەرەکی بەڵگەنامەکە بریتییە لە بەردەوامبوونی خەبات دژ بە گەندەڵی،سەرکردایەتی چین گەندەڵی بە هەڕەشەیەکی جدی دەزانێت بۆ سەر متمانەی دامەزراوەیی، دیسپلینی ڕێکخراوەیی و پەیڕەوکردنی کاریگەری دەسەڵات، بۆیە بەڵگەنامەکە جەخت لەسەر پاراستنی هەڵوێستێکی توند دژ بە گەندەڵی دەکاتەوە لەگەڵ بەهێزکردنی چاودێری بەسەر بەکارهێنانی دەسەڵاتدا،ئەو ڕێبازەی کە لە بڕیارنامەکەدا هاتووە لە سنووری لێکۆڵینەوە لە کەسە تاکەکەسییەکان تێپەڕ دەبێت،هەروەها جەخت لەسەر باشترکردنی میکانیزمه دامەزراوەییەکان، بەهێزکردنی ڕێساکان، نەهێشتنی یاسا شاردراوەکان و چارەسەرکردنی ئەو بارودۆخانە دەکاتەوە کە ڕێگە بە سەرهەڵدانی سەرپێچی دەدەن،بەڵگەنامەکە چەند لەپێشینەیەک دەستنیشان دەکات: پاراستنی چاودێری توند، بەهێزکردنی بناغە دامەزراوەییەکان ، باشترکردنی میکانیزمه خۆپارێزییەکان، دڵنیابوون لەوەی کە ڕێساکانی دیسپلین بە شێوەیەکی کاریگەر جێبەجێ دەکرێن،ئەمە ڕەنگدانەوەی بنەمایەکی گرنگی حوکمڕانییە: بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی تەنها پێویستی بە سزاندان نییە دوای ڕوودانی پێشێلکارییەکان، بەڵکو پێویستی بە دامەزراوەیەک هەیە کە بتوانێت ڕێگری لە سەرپێچی بکات پێش ئەوەی قووڵ بێتەوە،بۆ ئەو وڵات و ناوچانەی کە بەدوای باشترکردنی بەڕێوەبردنی گشتیدان، پەیوەندیدارە سیاسەتە بەردەوامەکانی دژ بە گەندەڵی پێویستیان بە ڕێکار و ڕێوشوێنی شەفاف، چاودێری کاریگەر، بەرپرسیارێتی دامەزراوەیی و جێبەجێکردنی هاوسەنگ هەیە،بەپێی ڕوونکردنەوەکەی شی، بەهێزکردنی حوکمڕانی حزب پێویستی بە پێوەری بەرزتر هەیە لە هەڵبژاردن، ڕاهێنان، بەڕێوەبردن و چاودێریکردنی بەرپرساندا هەروەها بانگەواز بۆ باشترکردنی تواناکانی پیشەیی ئەوان و دڵنیابوون لەوەی کە دەتوانن بەرپرسیارێتییەکانیان بە شێوەیەکی کاریگەر جێبەجێ بکەن دەکات،ئەم ڕێبازە دیسپلینی سیاسی بە کارایی کارگێڕی دەبەستێتەوە،لە هەر سیستەمێکی حوکمڕانیدا، کوالێتی سەرکردایەتی کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر جێبەجێکردنی سیاسەتە گشتییەکان هەیە بەرپرسیارێتی لاواز،چاودێری بێتوانا، ڕەفتارە کارگێڕییە ناسەقامگیرەکان دەتوانن تەنانەت ستراتیژە گەشەپێدانییە باش داڕێژراوەکان تێکبشکێنن،کەواتە جەختکردنەوەی چین لەسەر دیسپلینی فەرمی ڕەنگدانەوەی هەوڵێکە بۆ بەستنەوەی بەرپرسیارێتی ڕێکخراوەیی بە ئامانجە فراوانەکانی گەشەپێدانی نیشتمانییەوە،بەڵگەنامەکە هەروەها جەخت لەسەر گرنگی ناوەندگەری دیموکراسی،ڕێکارەکانی بڕیاردانی ناوخۆیی،بەرپرسیارێتی ڕوونتر لەناو تیمەکانی سەرکردایەتیدا دەکاتەوە،ئەم توخمە وەک میکانیزمێک بۆ باشترکردنی هەماهەنگی ڕێکخراوەیی و دڵنیابوون لەوەی کە بڕیارەکان بە شێوەیەکی یەکگرتوو جێبەجێ دەکرێن پێشکەش دەکرێن.
یاساکانی دامەزراوە و حوکمڕانی درێژخایەن
یەکێک لە گرنگترین لایەنەکانی بڕیارنامەکە جەختکردنەوەیە لەسەر دامەزراوەیی کردنەوەی حوکمڕانی حزب لە ڕێگەی ڕێساکان و میکانیزمه دامەزراوەییەکانەوە،لە جیای ئەوەی تەنها پشت بە ڕێنمایی سیاسی یان هەڵمەتی کاتی ببەسترێت، بڕیارنامەکە داوای بەهێزکردنی چوارچێوەی ڕێکخستن، باشترکردنی جێبەجێکردن، دڵنیابوون لەوەی کە یاساکانی دامەزراوە ڕێزیان لێدەگیرێت لە ئاستە جیاوازە ڕێکخراوەییەکاندا دەکات،ئەمە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنێکی فراوانترە لە گەشەپێدانی دامەزراوەیی: حوکمڕانی بەردەوام پێویستی بە بەرپرسیارێتی ڕوون، ڕێکاری دامەزراو، چاودێری کاریگەر،میکانیزم هەیە کە بە تێپەڕبوونی کات بەردەوام بن لە کارکردن،بەڵگەنامەکە هەروەها پێویستی کردەی هەماهەنگ لەسەرانسەری ڕێکخراوە حزبییە ناوەندی و خۆجێییەکاندا پێشنیار دەکات کە دیسپلینی دامەزراوەیی نەک تەنها وەک بەرپرسیارێتی سەرکردایەتی باڵا دەبینرێت، بەڵکو وەک ئەرکێکی ڕێکخراوەیی کە بە درێژایی سیستەمەکە درێژدەبێتەوە،بۆ چین کە مۆدێرنکردنی نیشتمانی گۆڕانکاری گەورەی ئابووری، تەکنەلۆجی و کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت.
حوکمڕانی و بەرنامەی مۆدێرنکردنی چین
بەڵگەنامەکە خۆبەڕێوەبەری حزب ڕاستەوخۆ بە ئامانجە درێژخایەنەکانی مۆدێرنکردنی چینەوە دەبەستێتەوە،چەندین ئاستەنگ دەستنیشان دەکات کە ڕووبەڕووی وڵات دەبنەوە، لەوانە نادڵنیایی نێودەوڵەتی، گۆڕانکاری تەکنەلۆجی، گۆڕانکارییەکان لە هاوسەنگی دەسەڵاتی جیهانیدا، ناهاوسەنگییەکانی گەشەپێدانی ناوخۆیی، پێویستی باشترکردنی حوکمڕانی کۆمەڵایەتی،سەرکردایەتی چین دەڵێت” کە توانای حزب بۆ چاودێریکردن، چاکسازی و بەهێزکردنی خۆی نزیکەوە بەستراوە بە توانای وڵات بۆ پاراستنی گەشەپێدانی سەقامگیر و بەردەوام،ئەم پەیوەندییە گرنگە بۆ تێگەیشتن لە مۆدێلی سیاسی و گەشەپێدانی چین، بەرنامەی مۆدێرنکردنی وڵات تەنها وەک بەرنامەیەکی ئابووری پێشکەش ناکرێت، بەڵکو بەستراوە بە توانای دامەزراوەیی، هەماهەنگی ڕێکخراوەیی، سەرکردایەتی سیاسی، و توانای وەڵامدانەوە بۆ ئاستەنگەکان.
هەرێمی کوردستان دەتوانێت چی لە ئەزموونی چین فێر ببێت؟
بۆ هەرێمی کوردستانی عێراق، ئەزموونی چین لە چەندین بواردا شایەنی لێکۆڵینەوەن، بە تایبەت لە بواری پێشخستنی دامەزراوەیی و بەڕێوەبردنی گشتیدا،بەراوردکارییەکە دەبێت سیستەمە سیاسییە جیاوازەکان، ڕێکخستنە دەستوورییەکان، بارودۆخە مێژووییەکان، و پێکهاتە کارگێڕییەکانی چین و هەرێمی کوردستان ڕەچاو بکات، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک ئاستەنگی حوکمڕانی پەیوەندیدارن بە هەردوو ژینگەکەوە.
یەکەم: بەهێزکردنی دامەزراوە گشتییەکان پێویستی بە بەرپرسیارێتی ڕوون و چاودێری کاریگەر هەیە، دامەزراوەکان کاریگەرتر دەبن کاتێک بەرپرسان بەرپرسیار دەبن بەرامبەر بڕیارەکانیان و کاتێک ڕێکارە کارگێڕییەکان بە بەردەوامی جێبەجێ دەکرێن
دووەم: بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی دەبێت شتێکی زیاتر لە لێکۆڵینەوە لە کەسە تاکەکەسییەکان لەخۆ بگرێت، میکانیزمە خۆپارێزییەکان، شەفافیەتی دامەزراوەیی، چاودێری سەربەخۆ، جێبەجێکردنی هاوسەنگی ڕێساکان بە هەمان شێوە گرنگن
سێیەم: گەشەپێدانی درێژخایەن پێویستی بە بەردەوامییە لە پلانی ستراتیژیدا، هەمەجۆرکردنی ئابووری، گەشەپێدانی ژێرخان، پەروەردە، پێشکەوتنی تەکنەلۆجی ناتوانن تەنها پشت بە بەرچاوڕوونییە سیاسییە کاتییەکان ببەستن
چوارەم: باشترکردنی کارایی کارگێڕی پێویستی بە وەبەرهێنان لە لێهاتوویی پیشەیی، هەماهەنگی دامەزراوەیی، پەرەپێدانی سەرکردایەتییەکی لێهاتوو و بەڕێوەبردنی گشتی هەیە
ئەمە پێشنیار نییە بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی سیستەمی سیاسی چین لە هەرێمی کوردستاندا، بەڵکو ئەو بوارانە کە ئەزموونی دامەزراوەیی چین دەتوانێت بەشداری لە گفتوگۆ فراوانەکاندا بکات سەبارەت بە حوکمڕانی، بەرپرسیارێتی و گەشەپێدان.
ڕوانگەیەکی فراوانتر لەسەر ڕێبازی حوکمڕانی چین
ڕوونکردنەوەکەی “شی جینپینگ”، سەبارەت بە بڕیارنامەکە تێڕوانینێکی گرنگە لەسەر لەپێشینەکانی سەرکردایەتی سیاسی ئێستای چین،پەیامە سەرەكیەكەی ئەوەیە کە دیسپلینی حزبی، چاودێری ناوخۆیی، خەبات دژ بە گەندەڵی، ڕێساکانی دامەزراوە، چاکسازی ڕێکخراوەیی توخمی بەیەکەوەبەستراوی ستراتیژێکی حوکمڕانی درێژخایەنن،گرنگی ئەم ڕێبازە لەوەدایە کە دانی بەوەدا نا کە گەشەپێدانی نیشتمانی زیاتر لە سامان و سەرچاوەی ئابووری و پڕۆژەی مەزن دەوێت، هەروەها پێویستی بەو دامەزراوانە هەیە کە بتوانن سیاسەتەکان جێبەجێ بکەن، بەرپرسیارێتییەکان بەڕێوەبەرن، کەموکوڕتییەکان چارەسەر بکەن، و کاریگەری ڕێکخراوەیی بپارێزن،بۆ هەرێمی کوردستان، دەرفەتێکە بۆ لێکۆڵینەوە لەوەی چۆن دیسپلینی دامەزراوەیی، بەرپرسیارێتی کارگێڕی، پلانی درێژخایەن دەتوانن بەشداری بکەن لە بەهێزترکردنی حوکمڕانی و گەشەپێدانی بەردەوام، ، بەنرخترین وانە ئەوەیە کە هێزی هەر ستراتیژێکی گەشەپێدان تەنها بەستراو نییە بەو دیدگایەی لە پشتیەوەیەتی، بەڵکو بەستراوە بە توانا دامەزراوەییەکە بۆ گۆڕینی ئەو دیدگایە بۆ ئەنجامی پراکتیک.
سەرچاوە:
Explanation of the Resolution of the Central Committee of the Communist Party of China on Certain Major Issues concerning Persevering with Full and Rigorous Party Self-Governance
https://english.www.gov.cn/news/202611/01/content_WS6ae714d1c6d00ca5f9a0e03b.html