سیاسەت بەمانا فەلسەفی و زانستییەیەكەی، دەمێك ساڵە لەفەزای كوردی و ئەحزابی كوردیدا، كەوتووەتە دەرەوەی بازنەی پەیوەند بەئەخلاقی سیاسییەوەو لەژێر پرسیاردا دەناڵێنێت، دەمێك ساڵە لەغیابی وەها حەقیقەتێكدا ئەوەی بووە بەجێگرەوەو پێڕۆ دەكرێت سیاسەتی ڕۆژە لەواقیعدا.

بنەماو بونیادی وەها سیاسەتێكیش، بەندو پەیوەستە بەهەڵچوون و داچوونە هەنوكەییە جیاكانەوە، واتا ناسنامە ون و دەرئەنجامەكانی وەك هەمیشە پەرت و پەرش و داشۆراوە، ڕێك وەك بەهای دراو لەبازاڕدا، ڕۆژانە هەڵكشەو داكشەیەتی، هەندێكجار بەناوی هەڵكردنەوەو هەندێكباریش بەبیانووی گونجاندنەوە، سازش لەسەر پرەنسپ و بەها مرۆییەكان دەكات، یانی لەبری ئەوەی مرۆڤ تیایدا بەئامانج بگیرێت، وەك ئامراز تیایدا بەكار دەبردرێت!

لەبەر ئەوە، سیاسەتی ڕۆژ نەك هەر ناتوانێ‌ ببێت بەحەقیقەت، ناتوانێ‌ جێگرو ناتوانێ‌ ڕونیش دەركەوێت، هەر وەك چۆن ناكارێ‌ نزیكیش بكەوێتەوە لەحەقیقەت، سیاسەتی ڕۆژ هەردەم لەبری ئەوەی خودی سیاسەت وەك ئامراز بەكار ببات، سیاسەت تیایدا بكەر ئەداو بڕیاردەرانە ڕەفتار دەكات، واتا لەبری سیاسەت ئامراز بێت، یەكە پێكهێنەرەكان دەبنە ئامراز بەدەست سیاسەتەوە، مەسەلەن: دەمێك ساڵە شەقام و پێشمەرگەو مرۆڤ وەك تاك لەكوردەواریدا، لەبری ئەوەی ئامانجی سیاسەت بن، وەك ئامرازی سیاسەت ئاڕاستەو بەكار براون، بێگومان بەئێستایشەوە.

یەكێتیی، وەك یەكێك لەدیارترین ئەم حزبە سیاسەت تیادا ترازاوو تەزیووانەی گۆڕەپانەكە لەكوردەواریدا، سەركردایەتیەكەی هەڵگری بەرپرسیارێتییە هەرە گەورەكەن و، ئێستا لەهەر كات زیاتر واجبیانە وەها بێماناییەك بەمانا بكەنەوە لەخۆیان و لەحزبەكەیشیاندا، ئەمە بووە بەبابەت و مەسەلەیەكی حەتمی و نكۆڵیهەنگر، گەر نەتوانن ئەم بەستەڵك و سەختەڵەكییە ببڕن و تێپەڕێنن، بەر لەهەر شتێك خودی خۆیان دەبڕێ‌ و دەیانكات بەڕابردویەكی خامۆش و فەرامۆشكراو !

تێكۆشەرو جەنگاوەری ڕاستەقینە گەر چیتر نەیتوانێ‌ وەك ئەوەی لەڕابردوی دورو نزیكدا نواندویەتی، بەردەوامی بداتە هزرین و گیانبازی لەپێناو حزبەكەی و میللەتەكەیدا، شەرمنانەو هەلپەرستانە دەست بەمانەوەی خۆیەوە نەگرێ‌ و نەبێتە بەربەست، دەست لەكار بكێشێتەوەو داوای لێبوردن بكات باشە، بەڵای هەرە گەورە لەسیاسەت و ڕێبەرایەتی كردندا ئەوەیە: مرۆ بكەوێتە ژێر باری بەرژەوەندی تایبەت و بەر كاریگەری بیرو بۆچوونە تایبەتە بچوك و پووچەكانی خۆیەوە، ئەوەی كردتان، كردتان، ئیتر درەنگیكردوە سەبارەت بەوەی هێشتا پێتان وایە دەتوانن بیكەن، زۆرینەی هەرە زۆرتان كەوتوونەتە ژێر بارەوەو بەم نزیك و زوانە ناتوانن دەربازتان بێت، لەبەر ئەوە نە حەقیقەتە جڤاتی و نە واقیعە سیاسیەكە قبوڵتان ناكات چیتر، تێگەیشتن لەمە نیعمەتێكی گەورەیەو باش دەتوانێ كۆمەك بەشكۆمەندیتان بكات، ئەوەی دەچێتە ئەبەدییەتەوە شكۆمەندییە نەك خۆ وێناكردنەوەو خۆ دوبارە كردنەوەو خود زومكردنەوە!

سەركردەیەك گەر لەڕابردودا، دەیانجار لەپێناو ڕزگاركردنی میللەتەكەی و دەربازكردنی حزبەكەی لەئاریشەو تەنگژەدا، ئامادەی شەهادەت بوو بێت، ئەمڕۆ بەدەست لەكاركێشانەوەیەك بتوانێ‌ هەم خۆی و هەم میللەتەكەی و هەم حزبەكەی لەمەرگ ڕزگارو دەرباز بكات، تەمای چییەتی؟! چاوەڕوانی چیدەكات؟! ئایا ئەوەی بەحزوری” مام جەلال ” هاوخەبات و هاوڕێیانە بیناكرا، دەخوازرێ‌ پەرەی پێبدرێ‌ یا وەك تۆزی بانان پەرت بكرێ‌ و بڕوخێندرێت؟!

ئەقڵانیەت لێرەدا، لەم چركە ساتە هەستیارانەدا تەنهاو تەنها ئەمەیە: مرۆ میراتگری شۆرەت و شكۆی خۆی بێت باشە، نەك شكێنەرو ڕوشێنەری، ئێوەی سەركردە دیارەكان و سەركردایەتی یەكێتیی، زۆرتان بەخشییە یەكێتیی و میللەتەكەتان، زۆرتان كرد، ئەمە نكۆڵیهەنەگرە، بەڵام “مام”و یەكێتیی، كەمی نەبەخشیووەتە هیچتان، گەر بتانەوێ‌ لەسەر چەپكە گوڵەكانی ئەم كردارو بەخشینەتان بۆ هەمیشە پاڵدەنەوە، دەبێ‌ بۆ خۆتان و بۆ یەكێتیش بیر لەئەلتەرناتیڤ و دۆزینەوەی فۆڕمێكی ترو نوێ‌ بكەنەوە، دەی گەر دەتانەوێ كۆنگرە بۆ”یەكێتیی”بكەن، بفەرموون ئەم زەمان و زەمینەیە لەگۆڕانكارییە بچوكەكانەوە دەست بەڕەخساندن و سازاندنیانەوە بكەن، ئەمە هیچ تەرەدودو ترسێكی ناوێ، ترس و تەرەدود لەڕاستیدا ئەوەیە: كۆنگرە بە”یەكێتیی”بكەن، بەڵام بۆ”یەكێتیی” نەكەن!! لوتف بكەن كەش و هەوای ئارام و عەقڵانی لەبار بۆ دەستپێكردنی دیالۆگ و نزیكبوونەوە لەیەكتری و هێنانە ئاراوەی حەقیقەت بخوڵقێنن لەناو خۆتاندا، هەمووان لەژیانی خۆیاندا ڕۆژێكیان هەیە هەرە درەوشاوە، ئێوە خاوەنی سەتەها ڕۆژی وەهان، دەی كۆنگرەیش بكەنە ڕۆژانە هەرە درەوشاوەكەی یەكێتییەكەتان. سازش لەسەر بەرژەوەندییە منە منییەكانتان بكەن و، پرەنسیپە حزبیەكانتان بەپێوەر بگرن بەسە، وردبینانەو هاوسەنگ ڕەفتار بكەن بەسە، بەزمانی سازان و هێز نا، بەلێكتێگەیشتن و، دۆزینەوەی فۆڕمی نوێ‌ و هاوچەرخ بگەنە یەقین بەسە، گەورەیی بنوێنن لەبەرامبەر یەكتریدا بەسە.

لەم سەروبەندی بەكۆتایی هاتنەی جەنگی دژە داعشدا، بارزانی هەر دەبوایە بەو خێرایی و پڕتاوییە، بژاردەیەكی نوێ‌ بهێنێتە ئاراوە، بێگومان تا لەڕێگەیەوە بتوانێ‌ ئەو پێگەیەی هەیەتی، لەو ناساییەی تێیكەوتووە دەرباز بكاو، بەڕێگەیەكی دیداو لەفۆڕمێكی تردا ڕەوایەتی بداتەوە بەمانەوەی خۆی!

• ئەمە چۆن؟
لەڕاستیدا، ئەوەی مانەوەی بارزانی تا ئێرە لەمەیدانەكەدا هێشتووەتەوە، ئیجماعی نەتەوەیی و زەروریەتی نیشتمانی نەبووەو نیە، هەڵتۆقانی داعش و كۆ دەنگییە بەرژەوەندیگەرا هەرێمایەتی و دەولیەكە بوون!

ئاخر هاوڵاتی بەئاگاو خوێنەری هۆشمەند، بیریانە ئەو كاتانەی پاڕلمان دەیگوت بڕۆ، لەبەر ئەوەی ماوە یاساییەكەت تەواو كردوە، بارزانی لەبەرامبەردا پاڕلمانەكەی داخست!! بیریانە ئەو كاتانەی خەڵكی دەیانگوت بەسە ئیتر، ماوەی سەرۆكایەتییەكەت بەسەرچووە، بەڵام لەبەرامبەردا، توركیا ئاڵای كوردستانی بۆ لەئانكارا دادەناو، ئێران خوازریاری پێشوازیكردنی بوون و، هەر ڕۆژەو سەرۆك وڵات و شاندێكی فەرمی ئەوروپایی و ئەمریكی و خۆرئاوای دەهاتنە هەولێرو، مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرد!! وەك ئەوەی هەر هیچ ڕوینەدابێ و، نەبای هاتبێ‌ و نەباران!

لەبەر ئەوە، بارزانی بەر لەتەواو بوونی گەمەی داعش و، پێش ئەوەی حزب و هێزە سیاسیەكانی كوردستان بەهەژمار بێنەوە سەر هەست لەبەرامبەریدا، دەبوو بژاردەیەكی نوێ‌ بهێنێتە ڕۆژەڤەوە، هیچ بژاردەیەكیش بەهێندەی” ڕیفراندەم ” نەیدەتوانی ئاوا بەخێرایی جۆرە ئیجماعییەكی گەلی بۆ دروست بكاو، لایەنە سیاسیەكان ئیحراج بكات!!

ئەو دەمانەی دەرو دراوسێ‌ و دنیا دەیگوت: نەكەی، نابێ‌ و نەخێر كاتی نییە، ئەوان شوێنێكیان ژانیدەكرد، بارزانی زۆر ورد لەمە تێدەگەیشت، بەڵام ئەو شوێنێكی تری لەئازاردا بوو، ئەكید گەر هیچ مەترسییەكی لەسەر خۆی شك بردبا، هەرگیز وەها سەرەڕۆییەكی نەدەكردو، سەرچیخ نەدەچوو !

• ئێستا چی؟
بارزانی ریفراندەمەكەی كرد، مەرزەكان، فرگەكان، پەیوەندییە هەرێمایەتی و دەولیەكان، بەیەكەوە لەسەر كورد داخران، سەدان پێشمەرگە شەهید بوون و بوونە قوربانی و، سەدان هەزار كورد لەكەركوك و ناوچە جێناكۆكەكانەوە ماڵوێران و دەربەدەرو شكۆ شكاو هاتنە دەرەوە، ئاگرێكی گەورە بەردرایە ناو ماڵی یەكێتیی، سەدا پەنجاو یەكی خاكی كوردستان/باشور، لەدەست درا، زیاتر لەپێنج سەدو بیست و یەك بیرە نەوت و سەرچاوە داراییە سیادەییەكانی تری هەریم و، تەواوی ئەم جۆگرافیایە ڕادەست بەحكومەتی عیراقی كرانەوە، ژاوە ژاوو سەرئێشەیەكی زۆر كەوتە ناو ماڵی كوردییەوە، ئەمە بەجۆرێك كەم جار ڕێكەوتووە كورد لەوسەر بۆ هەتا ئەوسەری نیشتمانەكەی، لەبەرامبەر ئەوەی بەسەریدا هاتووە هێندە هەست بەشكان و دەرون ڕوخان و لەشكۆ دراوی بكات، سەدان كەسایەتی و تێكۆشەر درانە بەر تانەو تەشەر!!

• دواجار :
بارزانی جگە لەدەركردنی دو بەلاغ و بڵاوكراوە، ڕاستەوخۆ بەوشیەك چییە نەهاتە دەنگ، لەبری دەست لەكاركێشانەوە، كەوتووە هەوڵدان، میدیا كەوتەوە كار، خەڵكانی لەتاراوگە هێنایەوە سەر جاددە، بەسەدان ڕۆژنامەوانی غەیرە كورد ڕەشوە خوراو كران و ئاڕاستە كران، ئیسرائیل لەبری تەیارەكانی، لەبری بەدەنگەوە هاتنێكی فەرمی، ژێر بەژێر كەوتەوە هەوڵە ئیستغباراتییەكانی، عیراق گەیشتەوە دوا سنورەكانی دو هەزارو سێزدەو مەرزو فڕگەكانی خستنەوە ژێر ڕكێفی خۆی، ئەمریكا هاتەوە مەیدانەكە، ئیران ئیستەی بەكردەواكانی كرد، توركیا نەرم و نیان بوویەوە، شاندی مفاوزات لەبری سیادی و سیاسی و پاڕلمانی، ئەمنی پێكهێندراو هەفتەی دادێ‌ موسڵ دەبێتە وێستگەو شوێنگەی دیدارەكانی!

• سەرئەنجام:
دامەزراوەی سەرۆكایەتی هەرێم تەجیمید كرا، ئەسڵەن هەر هەڵدەوەشێندرێتەوە، چونكە هەم دوای بارزانی بوار نادرێتە كەس شوێنەكەی بگرێتەوەو، هەم موهیممیەكی تر بەهەمان دەسەڵات و شمولیتریش لەئارادا هەیە، ئێستا بارزانی نامەیەكی ناردوەتە پارلمان، دەخوێندرێتەوەو پەسند دەكرێت، بەڵام جگە لەوەی خۆی وەك فەرماندەی هێزە چەكدارەكان دەمێنێتەوە، بەیاساش دەبێت وەك ڕابەرو مەرجەعی كوردو كوردایەتی ڕابسپێردرێت!!

• پرسیار:
ئایا وجودی بارزانی، هێندەی دەستهات هەبووە، تا لەپێناو مانەوەیدا ئەوەندەی لەسەر بەقوربانی بكرێت؟ ئایا حزب و هێزە سیاسیەكانی كوردستان هەروا بێباك و خەمسارد دەبن لەبەرامبەر دەستگرتن بەوەها وەقیعێكی سەپێندراودا؟ مەگەر سیاسەت هەروا بەخاترو خوایشت دەكرێت؟ ئەرێ‌ ئەم شەرمنییە چییە بەرۆكی گرتوون؟ ئەم نهێنییە چییە مەسئولیەت و ئیحراجی پێوە نەهێشتوون و لەسەر هەڵگرتوون؟ دەبێ‌ هەر هیچ هەست بەهەرزان بازاڕی نەكەن؟!!

زۆرێك وتیان ڕیفراندەم ناكرێت، هەڵە نەبوون كەچی سەرئەنجام پرۆسەكە دوا نەخراوو لەوادەی دیاریكراوی خۆیدا “25/9” جێبەجێكرا، قسە لێرەدا لەسەر تێكەوتەو لێكەوتەكانی ڕیفراندەم نیە، ئەمە بابەتێكی ترە، دەمەوێ‌ هەڵوەستەیەك لەسەر ئەوەی ئاخۆ كێ‌ بڕیاری دواخستنەكەی داو، كێش لەدوا مەتافدا بگۆڕی بڕیارەكە بوو بكەم و، چییەتی ئامانجی بگۆڕەكەیش ڕونبكەمەوە.

جێگۆڕكێ‌ و بگۆڕی بڕیارەكە:

دوای ئەوەی مەڵبەندی كەركوك/ی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان، ئەنجامدانی ڕیفراندەمی لەكەركوك و ئەجوگرافیایەی لەدەستوری عیراقدا بەناوچە جێناكۆكان ناسراوە، ڕەتكردەوە، مەكتەبی سیاسی هەمان ئەو حزبە “ی.ن.ك” لەكۆبوونەوەیەكی تایبەت بەتاوتوێكردنی ئەم باس و بەلاغەدا، بەكۆی دەنگ دەگەنە تێگەشتن و تەفەهومێكی هاوبەش لەمەڕ تەواوی پرۆسەكە بەدواخستنی ڕیفراندەم و تەحقیقكردنی ئەلتەرناتیڤە پێشنیاركراوەكان، دوای ئەمە، وەفدێك لەیەكێتیی نیشتمانی سەردانی بارزانی دەكەن، پەیامەكە دەگەیەنن، حەسەب مەعلومات سەرئەنجام بارزانی/ـیش كۆك دەبێت لەسەر دواخستنەكەو، دەڵێت: سەردانی كەركوك دەكەم و، دوای ئەوە دەكەوینە كاركردن لەسەر بژاردەی بەدیلەكان، بەڵام پارێزگاری ئەوسای كەركوك” نەجمەدین كەریم ” پێچەوانەی ئەم باس و بابەتە، لەبەرامبەردا بارزانی دڵنیا دەكاتەوە لەوەی تەواوی پێكهاتە جیاوازەكانی كەركوك خوازیاری ئەنجامدانی پرۆسەكەن و، ئەوەی دەیانەوێت تەنها بریتییە لەوەی ئایندەیان ئارام و زەمانكراو بێت لەچوارچێوەی دەوڵەت و دامەزراوە تازە كوردییەكەدا، سەرئەنجام بارزانی/ـیش قسەكەی پارێزگاری كردە جێگرەوە، دڵنیام هاوڵاتی بەئاگاو خوێنەری هۆشمەند لێدوان و گوتارەكانی ئەوێڕۆژێی نێوان هەردولای لەكۆبوونەوەكەو لەمیدیاكاندا بیرماوە.

چییەتی و ئامانجی لاڕێكارییەكە:

نەجمەدین كەریم، دوای ئەوەی مەلا مستەفا بارزانی لەسەرە مەرگدا جێهێشت، ڕێك بەبێ‌ ئاوڕدانەوە خۆیكرد بەئامێزی مام جەلال/دا، سەرئەنجام جگە لەمانەوەی وەك پزیشكی تایبەتی، توانی لەم ڕێگەو پێگەیەوە بەپلەی حزبیش بگاتە ناو مەكتەبی سیاسی یەكێتیی و، دواتریش پارێزگاری كەركوك، بەڵام لەبەر ئەوەی لەبنەمادا نە ئەهلی سیاسەت بوو، نە توانست و تاقەتی ئەو شڕمبڕمێنە حزبیەو سیاسیەیشی هەبوو دەگوزەرا لەناوچەكەدا، كەوتە خۆی، دیارە بەمەبەستی بونیادنانی ئایندەی تایبەتی خۆی، پەیوەندییە تایبەتییەكانی خستنە گەڕ، ئەمە بێگەڕانەوە بۆ حزبەكەی، توانی لەڕێگەی پەیداكردنی پشتیوانی گروپە شیعیگەراو بەشێك لەپێكاتە پارڵمانییەكانی تری عیراق، دەستەبەری ئەوە بكات وەك وەزیری تەندروستی عیراقی دەستبەكار بێت، بەڵام یەكێتیی ئامادەی پشتیوانی كردنی نابێت، كاتێك”مام” لەمەكتەب سیاسیەكەی دەپرسێت سەبەب چییە پشتیوانی نەجمەدین ناكەن، دەڵێن: لەدەرەوەی یەكێتیی ئەمەی كردوەو، گەر جەنابیشتان فەرزی دەكەن، ئەوە فەرمان هەر فەرمانی بەڕێزتانە. بەڵام “مام” لەوڵامدا دەڵێت: من كەس فەرز ناكەم. ئەم كاردانەوەیە، نەجمەدین كەریم نیگەران دەكات، دوای ئەوە بەماوەیەكی كورت، ناوبراو سەفەری ئەمریكا دەكات.

تەپڵەكەكە:

ئەو سەردەمە، میدیای بەر ڕۆژو سێبەری پارتی، ڕاستەوخۆو زۆریش بەتوندی لەدژو دوژمنایەتی نەجمەدین كەریم/دا بوون، باوەڕ دەكەم هەمووان وەها ڕاستینەیەكیان لەیادو یادەوەریدا مابێت. هۆكارەكەیش مەعلومەو مەبەست لەسنگ و شكۆدانی هەیمەن و هەژموونی جەماوەری و ئیداری یەكێتیی بوو لەكەركوك و جۆگرافیای ئەو پارێزگایەدا، ئەمەیش بەئامانجی دەست بەراگرتنی ئابورریەكەی و شتی تریش، كەچی دوای گەڕانەوەی جەنابی پارێزگار لەئەمریكا، بەماوەی كەمتر لە”15″ ڕۆژ، دیسانەوە بەبێ‌ ئاگاداری و گەڕانەوە بۆ حزبەكەی، سەفەری توركیای كردو، لەگەڵ میت و گەورە بەرپرسانی تری ئەم وڵاتە كۆبوونەوەو میتینگی تایبەتی گرێدا، لەبەرامبەردا پارتی و تۆڕە میدیاییەكانی پارتی بەگۆشەی نەوەت پالامارو هەڵمەتەكانیان لەدژی نەجمەدین نەك هەر ڕاگرت، كەوتنە پیاهەڵدان و میوانداریكردنی لەستۆدیوو سەرشاشەكاندا، تەنانەت ئەداو لێدوانی خودی پارێزگاریش گۆڕانكاری گەورەی بەسەردا هات، پێشتر دەیگوت: من پارێزگاری پارێزگایەكی عیراقیمەو گوێ‌ بەبارزانی نادەم، دواتریش بەدیدارو گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لەگەڵ بارزانی گۆڕدرا، وەك هەردەم بێگومان ئەمەیش هەر لەدەرەوەی ئاگاداری حزبەكەی، دوای نەخۆشكەوتنەكەی “مام” شێلگیرانەتر پەرەیدایە پەیوەندییە تایبەت و ژێربەژێرەكانی، ئامانجەكەیش بەلای نەجمەدینەوە، خود بردنە پێشەوەو خود زومكردن و مسۆگەر كردنی ئایندەیەكی ترو، خود قوتار كردن بوو لەو دۆخە جەهەننەمییەی تێیكەوتبوو، بەلای لایەنی بەرامبەرەیشەوە ئامانجەكە لێدان بوو لەپێگەی یەكێتیی و كردنەوەی دەرچەیەك لەپێناو پێچەوانەكردنەوەی هاوكێشە سیاسیەكە لەكەركوك/دا، ئەمە وایكرد جارێكی دیكە بەڵام ڕون و ڕاشكاوتر نەجمەدین دەستداتەوە خۆ نمایشكردن، لەبەرامبەر پاڵیوراوی حزبەكەی بۆ سەركۆماری عیراق، دیسانەوە بەبێ‌ گەڕانەوە بۆ حزبەكەی، بەبێ‌ گوێدانە لێكەوتەكانی لەسەر سایكۆلۆژیای دەرون حزبیەكەی خۆی پاڵاوت، بەمەیشەوە نەوەستا، كەركوكی لەڕێگەی دەستبەسەرداگرتنی چەند كێڵگەیەكی نەوتی، شڵەژاند، بەڵام یەكێتیی زوو فریاكەوت و نەیهێڵا ئەو دەستەی نەجمەدین دەیەوێ‌ لەم ڕێگەیەوە كێشیبكاتە كەركوك و بیانوو بداتە عیراق و ئەملاو ئەولا، بگاتە ئامانجەكەی، خێرا ڕەوشەكەی هیوركردەوەو مەسەلەكە كۆنتڕۆڵكرا، ئەمە وایكرد كێشەكانی لەناو مەكتەب سیاسیدا بتەقنەوە، تەپڵەكی تێگیرا، لێپرسراوی دەستەی كارگێڕی بەئامانجی دروستكردنی فشار بۆ سزادانی ڕونكردنەوەی دا، تەنانەت بۆماوەیەكی دیار، ئۆفیسەكەی لەمەكتەب سیاسییەوە بەرەو دەزگای ڕۆشنگەری چاودێر، جێهێشت!!

بەڕیفراندەم كردیان:

نەجمەدین لێرەوە دڵنیا بوو لەوەی وجودی لەناو یەكێتیی/دا بەتەواوەتی كەوتووەتە ژێر پرسیارو چاودێری جیددیەوە، هەر بۆیە لەبری گەڕانەوە، جارێكی دی كەوتەوە خۆی و لەڕێگەی وروژاندنی هەست و سۆزگەرایی قەومی و ڕۆمانسیەتی كوردایەتی، مەسەلەی ئاڵا/ی هێنایە ڕۆژەڤەوە لەكەركوك/دا، سەرئەنجام ئەوەی لەگەڵ بارزانی نەیانتوانی لەمەسەلەی ئاڵا/دا بەكەركوك/ی بكەن، لەڕیفراندەمدا بەكەركوك/ـیانكرد!!

ئێستا نەجمەدین بەبێ‌ كەركوك، پارتییە:

ئەگەر خولیاو خەمەكەی بارزانی كوردایەتی بوایە، لەبری كەركوك دەیتوانی هەولێر بكاتە ئامانج، ئەوكاتە نە دەرو دەروسێكان هێندە كۆك و مكۆم دەهاتنەوە سەر هەست و دەگەیشتنە مانۆڕو جوڵاندنی هێز، نە كۆمەڵگەی دەولی و، زلهێزەكانیش ئەمەیان لەعیراق و هاو ئاوازەكانی قبوڵ دەكرد لەبەرامبەر كورددا، ئەم ڕەوە بەكۆمەڵەی لەڕێگەی میدیاكانییەوە” حەشدی پڕوپاگەندە ” بەكەركوكییەكانی كرد، بەهەولێرییەكانی كردبایە، دنیا لەسەرمان دەهاتە دەنگ، ئەو بەرگرییەی میحوەری چوار لەكەركوك/ی كرد، ئەگەر میحیوەری پێنجیش بیكردایە، هەر هێندەی ئەوەی لەپردێ‌ لەهەولێر/ی كرد، هاوكێشەكە بەجۆرێكی دی دەكەوتەوە، ئێستا نەجمەدین بەبێ‌ كەركوك، پارتییە، هیچ ماكینەیەكی پڕوپاگەندەو ئیعلامیش ناتوانێ‌ شكستەكان بشارێتەوە، ئەوەی لەم شكستەیش شەرمهێنە ترە، جگە لەبەشینەوەی تۆمەت و دڕدۆنگی، هەڵاتنە لەدداننەهێنان بەخودی شكستەكەدا.

ئەوەی ڕودەدا، ئەوەندە پەیوەندی بەخاك و كوردبوونەوە نیە وەك ئەوەی ئیدیعا دەكرێت، بەهێندەی ئەوەی دەرئەنجامی حكومڕانێتی فاشیل و پێڕۆكردنی سیاسەتی هەڵەو هەڵوڕكاری كوردییە، ئەو حكومەتەی بەبێ‌ ژێر نووس و بەرچاو ڕوونی 27 ساڵە لێدەخوڕێ‌، بەبێ‌ ئەوەی ئاوڕ بداتەوەو هەڵوەستەیەك لەسەر دوێنێ‌ و ئێستاو ئایندەی ژیان و گوزەرانی خەڵك و جۆرایەتی و چۆنایەتی حوكمڕانێتییەكەی خۆی بكات، ئەو سیاسەتە بێپرەنسپ و شوناسەی سەرئەنجام هەم لەسەر ئاستە ناوخۆییەكەو هەمیش لەسەر ئاستە جیاوازەكانی دەرەوەی خۆی بەدۆڕاوی هاتە دەرەوە لەگەمەكەو شكستیخوارد، هەر بۆیەیش دەبیندرێ‌ دەڕێژەران و ئاڕاستەكارانی ئەم سیاسەتە كورت و كوێرو هەمەكییە، ئێستا جگە لەتەخوینكردن و شكاندنی یەكتری، هیچ شتێكی دی ناڵێن و بێدەنگن !!

سەیركەن، پێشمەرگە لەچوارچێوەی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش، ئەو جوگرافیایەی بەناوچە كێشە لەسەرو جێناكۆكەكان لەدەستوری عیراقدا ناسراوە، نەك لەدەست حكومەتی عیراق بەڵكە لەچنگ داعش ڕزگار كردو دەستی بەسەردا گرت، كەچی سەركردایەتی سیاسی كورد لەبری ئەوەی وابكات لەڕوی دیرۆكی و عەقلانی و ئەزموونییەوە هەژموون و هەیمەنەی دەسەڵاتە كوردییەكەی بەسەردا بسەلمێنێت و بیكات بەجێگرەوەی هەمیشەیی، خۆشەیداییانەو فرسەت بازانە هات و وەك دیفاكتۆو سەپاندنی ئەمری واقیع مامەڵەی لەتەكدا كردو، تاك لایەنەیش خستیە ناو پرۆسەی ڕیفراندەمەوە، بەمەیش هەم بیانووی دەستوریدا بەدەست دەوڵەتی عیراق و، هەم دەوڵەتە هەرێمایەتییە مەزهەبیەكانی گەیاندەوە یەك و هێنانییەوە سەر هەست، ئەمە جگە لەوەی پشتیوانییە دەولیەكانیش لەدەستدران، دواجار ڕوداوەكانی 16/10ی كەركوك و دواتری لێكەوتنەوە!!

رەنگە هێنانەوەی ئەم نمونەیە كۆمەك بەپێدانی بەرچاوڕونی زیاترمان بكات، بەلشەفیکەکان، بۆ پارێزگاریكردن لەجوگرافیا سیاسیە تازە بەدەستهاتووەكەیان، لینین، ترۆتسکی ڕەوانەی لیتۆفسک دەكات و دەڵێت: بڕۆ لەپێناو مسۆگەرکردنی ئاشتی لەگەڵ ئاڵمانیا، ئەگەر ناچار بوویت تەنورەش لەپێبکە. دەی ئێمە نەبەلشەفی و نەلینینـ یش سەركردەمانە، بەڵام ئەزموونی ئەوان و تەواوی جیهانیانمان لەبەردەستدایە، سەركردایەتی سیاسی كورد لەبری خۆهاویشتنە ناو شەڕێكی ماڵوێرانكەرو نابەرامبەر لەڕوی مرۆیی و سەربازی و لۆجستییەوە، لەڕاستیدا دەیتوانی زۆریش سەركەوتووانە كار بەوەها لۆژیكێك بكات، دەیتوانی جەنگێك بخوڵقێنێت تەواو دەستوری و نوێی، تەواو بەماناو ڕەوا، كەچی نەك هەر ئەمەی نەكرد چەندەها ساڵە لەبری بەغداد بەرەو ئانكەرا دەڕوات، لەبری كێشكردنی كۆمەڵگەی دەولی، سەرنجیان گێژو بەلاڕێدا دەبات، لەبری لۆبی، لۆبیای حزبی دروست دەكات، لەبری ملدانە ئاشتەواوی كۆمەڵایەتی، پەرت و پەرێشانی دەكات، لەبری گەشەپێدانی دیمۆكراسیەت، پاڕلمان دادەخات، لەبری بەرین و بەرینتر پێكردنەوەی ئازادیەكان، نووسەرو ڕۆژنامەوان و ئازادیخوازان و مەلا تیرۆر دەكات، لەبری گەشپێدانی ژیان و ژیاری جڤاكی، گەمە بەشكۆی نەتەوەو خاك و خۆیشیەوە دەكاو، تەواوی متمانەو تەواوی پردەکانی پەیوەندییە ناوخۆیی و دەرەكییەكان بەڕوی خۆیدا دەڕوخێنێت!!

سەرئەنجام دەركەوت، جوڵاندنی هەست و سۆزو حەماسەت و رومانسیەت، هەروەك ئەوەی ئەرەستو دەڵێت: پایدۆسەو فڕی بەسەر لۆژیکەوە نابێت. لەو شوێنەی جەنگ دەستپێدەكات، ڕێك لەو شوێنەیش دیالۆگ كۆتایی پێهاتووە، بەڵام دواجار ئەلتەرناتڤی دیالۆگ چییە؟ درێژەپێدانی جەنگە؟ ئایا توانای وەها جەنگینێك بوونی هەیە؟ بێگومان نەخێر، چونكە تەنانەت لەشەڕەكانی ناوخۆیشدا دوای هەر شەڕێك لایەنە شەڕكەرو خاوەن چەكدارەكان بەدەیان ڕۆژیان پێویست بووە تا خۆیان ڕێكبخەنەوە، ئەمە عیراقە، توركیایە، ئێرانە، دەوڵەتن، پشتیوانی دەستورییان هەیە لەڕوی دەولییەوە، كوا لەكوێ‌ لەسەر تۆ دەوەستن تا دوای هەر شەڕێك خۆت ڕێكدەخەیتەوە، كەواتە بەدیلەكە هەر دیالۆگەو، هیچ جۆرە ماكینەیەكی پڕوپاگەندە ناتوانێ‌ شكستەكانت ڕوپۆش بكاو بشارێتەوە.

دواجار ریفراندەم و، ئەم سەركردایەتییە سیاسیەی كورد، شكستیانهێنا، هۆكارەكانی ئەم شكستهێنانەیش هەمە لایەنن، زۆر قوڵن، ڕیشەین، تەنانەت زمانە فەرمی و گەلییەكەیشی تێكداوە، ئەوەی ئێستا بەموخاتب دەگیرێت لەناو كایەو مایە كۆمەڵایەتی و جڤاكییەكەدا، زمانێكە وشك و برینگ و حزبی، كەس نایەوێ‌، كەس ناتوانێ‌ لەكەس تێبگات، ئەگەر نا كەی ڕەوایە پاڕلمانت هەبێت بەڵام جگە لەدیوەخان و تەشریفاتخانەیەكی ڕوت و ڕەجاڵی حزبی بەولاوە، هیچی تر نەبێت، كەی ویستت دایبخەیت و كەی ویستت بیكەیتەوەو، كار بەیاساكانیشی نەكەیت و لەماوەی ئەم 27 ساڵەیشدە تەنها لەبەر شكۆی نەتەوەكەت نەتتوانیبێت تەلارێكی شایستە بەخۆی بۆ دروست بكەیت و هەر لەكۆنە تەلارە جێماوەكەی لەمەڕ بەعسدا بێت!! ئەگەر نا لەكوێی دنیا هەیە، حكومەتت هەبێت كەچی حیكمەت لەئاراستەو ئەداكردنیدا تەنهاو تەنها مەجازو میزاج و زەوقی ڕەمەكیانە بێت و نیوە زیاتری فەرمانگەو دامەزراوەكانی كرێگرتەو تەلاری ئەنجومەنی وەزیرانەكەی هەر تەلارە جێماوەكەی بەعس بێت، ئاخر چۆن دەبێت دامەزراوەی هەواڵگری و ئەمنیەت و ئاسایشت هەبێت، بەڵام بانێك و هەزار هەواوەو هەوەس بیت، وەزارەت و هێزی پێشمەرگەت هەبێت بەڵام یەك پۆش و پەروەردەكراوی سەربازیت نەبێت، چەك و جبەخانەو پۆشاك لەبازاڕی ڕەش بكڕیت، ئەرێ‌ جەیشێك هەیە لەدنیادا سەربازەكانی چەكەكەی شانیان خۆیان كڕیبێتیان؟ ئەرێ‌ وڵاتێك هەیە ئابورییەكەی، سەرخان و ژێرخانەكەی هەروا سادەو هەوەسمەندانە لگاوی پێوە بكرێ‌ یا تاڵان و بڕۆ بكرێت؟ لەبەر ئەوە ئێستا هیچ لەوە گرینگتر نییە ددان بەو شكستە هەمەكییاندا بهێنن، هیچ لەوە لەپێشتر نییە دەستبەرداری قسەی زل بن و بگەڕێنەوە بەر گفتووگۆی جیددی، دەوڵەت و دەسەڵات لەبنەڕەتدا هەلومەرجی ماف و ئازادی بۆ هاوڵاتیان دەبێ‌ دابین بكات، نەك وێران و ماڵوێرانی بخوڵقێنێت.
•
•
•
•
________________________________________

بەنێرو مێر چواندنی زەوی و ئاسمانەكان، چەند مەجازییە، هەزار ئەوەندە وەها تەبلیغاتێك لەهزرینێكەوە دێ‌ دژە بەهاو مۆڕاڵی جێندەری، ئەمە هەم وەك فكرو، هەم وەك ئایدیاو، هەم وەك ئەندێشەو، هەم وەك پرانسیپ و بوونیە مرۆییەكەیش، هەر ڕاستە.

لەزیهنیەت و ئەندێشەی كۆمەڵگەی سوننەتی و تیپیاوسالاریدا، ئەوەی نەتوانێ‌ هێزمەندانە واتا لەباری جستەییەوە بەرگە بگرێ و بەرگری لەخۆی بكات مێرە، مێر وەك هاوێ، وەك دۆست و دەزگیران، وەك خوشك وەك هاوژین وەك دایك!

كاتێك دەگوترێت: نیشتمان دایكە. ئەمە بەبنەما لەوەها پیرۆزی یا خۆشەویستییەكەوە نەهاتووە دایك هەیەتی لەماناو مەغزاو پێكهاتە خێزانی و كۆمەڵایەتییەكەیدا، بەڵكە لەمەوە هاتووە، دایك مێرە، مێریش خاوەنی ئەو هێزمەندییە فیزیكییە نیە لەواقیعدا، لەبەر ئەوە ئەوەی دەبێت بیپارێزێ‌ پیاوە، پیاو وەك باوك، پیاو وەك سوژە، وەك بكەرو كێڵەرو، وەك چێنەر، پیاو وەك ئاسمان، ئاسمان وەك سەرو سەروەر، وەك نێر لەسەرەوەو ڕەها، لەسەرەوەو ڕەها وەك ئەوەی چۆنی بیەوێت ئاوا زەوی و، ئاوا ئەوەی پێیدەگوترێت نیشتمان، تەڕو توش و تەی بكات!!

هەروەك چۆن ئەوەی لەبەرامبەردا ئەم زەوی و ئەم نیشتمانە، خوا نەكا ئەگەر هەر چەند بیەوێ‌ لەخۆیدا بتەقێتەوە بەڕوی ئەم سەروەرو ئاسمانەی خۆیدا، زات نەكاو نەتوانێ‌ هاوكێشەكە هاوسەنگ و هاوتەریب بكات !!

رەشەبای خود پەسندی و خۆ سەپاندنی سیاسەتكارە دژە جێندەرو ڕەگەزپەرستەكانی دنیا، ئەگەر لەخۆرئاوا، وایكردبێ‌ خۆر بخەنە دەریاوەو، جۆرە ڕۆمانسییەتێك ببەخشنەوە بەژیان، لەكوردەواری و لەناو كوردە سیاسەتكارەكانی كوردستاندا، وڕە وڕو گڕە گڕەكەی ئەوەندە تاقەت پڕوكێن بێت، تكە تك و تەمە تەم و منە منەكەی وابكا ڕۆناكی هەر تیادا هەڵنەیەت!!

سەیركە هاوڕێ! هەیانە خۆی بەهەڵگری پەیامی دنیای ئەودیوو دەزانێ‌، بەڵام دەیەوێت لەم دنیایەدا بەر بگرێ‌ و، بەهەشتێك لەدرۆ بەرپاو ساز بكات! هەشیانە خۆی بەسترانبیژو ئاوەز ژەنی ژیانكردنی مەملەكەتێك لەنوێگەرایی دەزانێ و‌، هات و هاواری كەشكەلانی فەلەك دەبڕێ، بەڵام بەشنە بایەك لەدەرو دراوسێكانیەوە گەر هەڵبكات‌، دەكەوێتە هەلەكە سەما لەپراكتیك و لەئەدا كردندا!!

نیشتمانی كورد، ئەوەندەی بەدەست سیاسەتكارە كوردییەكانیەوە بووە بەتەنگەبەرو تونێلێك لەرژانی جۆرەها تاریكی، هەرگیز ئەوەندە دژو دوژمنایەتییە دەرەكییەكانی، نەیانتوانیووە زیانی لێبدەن!!

هەڤاڵ، نیشتمانی كورد ئەمڕۆ لەهەر كاتێك زیاتر، لەخەونێك دەچێت ناخۆش، بووە بەجەنگەڵێك بەرەڵڵا، بووە بەحەوشەیەك سامناكی بتوانێ دڵخوازانە تەراتێنی تیادا بكات، سیاسەتكارەكانی دەرزییەك بەدەستیانەوە هەیە ڕۆح ئەشكەنجەو، جەرگ كونكون دەكات، بەجۆرێ هەرچەند بڕوانی شتێكی دی بەدینەكەی وجودو بەهای هەبێ‌ و مابێت جگە لەخودی خۆیان لەخۆدا!!

ئەرێ‌ ئەم نیشتمانە، كەسێكی تیادا نیە قارەمانەكانی لەبێشەی شكاندنی شكۆی میللی و یەكتریدا بێدار بكاتەوە؟! ئەرێ ئاوێنەی هۆڵێك نییە لەم وڵاتەدا، شۆڕشگێڕەكانی دوێنێی، بتوانن ئەمڕۆی خۆیان و ژیانی ئێستای خەڵكی نیشتمانەكەی خۆیانی تیادا ببیننەوە؟! ئەرێ‌ گەر نیشتمان دایك بێت، مرۆ چۆن جورئەت دەكات ئەمە بەدایكی خۆی بكات؟! چۆن دەكارێت هەر جارەو دەوڵەتێك، هەر جارەو دەرو دراوسێیەك بهێنێتە سەر سینگ و كەرامەت و عیززەتی نەفس و مەئوای میهرەبانی دایكی خۆی و، زات بكا بەدەستەكانی خۆی ئەتكی پێبكات؟! چۆن دەتوانێ شیرو بیرو‌ خێرو بێرەكەی دایك هەروا سادەو سانا هەرزانفرۆش و نیشتمان بەدەر بكات؟!

دایك، دایكە، نە نیشتمان دایكەو، نە دایك نیشتمانە، ئەگەر دایك نیشتمان بێت، ئێستا من و هەزارەهای وەك من بێ نیشتمانترین مرۆڤی سەر ئەم زەمینەین، گەر نیشتمان دایك بێت، كەس لەكورد بێ دایك تر نیە!!

نیشتمان، ئەو بوعدە جوگرافی و، ئەو فەزا مرۆیی و، ئەو فەرهەنگە هاوبەش و مەدەنییەیە، مێرو بەكڵۆیەك شەكر دەگرێت، نەك كەروێشك بەسیحرو جاددو عەرەبانە! نیشتمان ئەو مەوداو مەغزا مرۆییە خاوێنەیە، یەكە پێكهێنەرە جڤاتییەكەی تیایدا هەست بەهاوڵاتیبوون و، درك بەشارۆمەندیبوونی خۆی وەك تاك بكات، نەك هەڵاوێردو هەڵاتن لێی!!

نیشتمانی كورد، نیشتمانی هەڵاوێردی بەشەرییە، شك نابەی هەبێ‌ و بتوانێ‌ لەوسەر بۆ هەتا ئەوسەری سنورەكەی، كوێی بوێ‌ ئازادانەو سەربەستانە تیایدا بژی و بمێنێتەوە! نیشتمانی كورد، بەدەست سیاسەتكارە هەناو پیسەكانیەوە، هەردەم لەبیانوێك زیاتری هەیە تا ئەندێشەو خەیاڵەكانی تاك و خەڵكەكەی تیادا بكوژی! هەردەم لەئامرازێك زیاتری تیادا دەژی تا ژیانكردنی وەك ئەوەی شایستە بەهەبوونە تیادا نەهێڵێ و بكوژیت!

لەڕاستیدا، حەز ناكەم بڵێم: ئەگەر نیشتمان دایك بێت، سیاسەتكارە هەناو ڕەشە كوردەكان لەڕیزیبەندی هەرە خراپترین بوونەوەرە دایك خۆگێكانی دنیادان، بەڵام لەڕاستیدا وان!!

ئەندێشەو خەیاڵ، زیندانی ناكرێن، بەڵام دەكوژرێن، ئەحزابی كوردی بكوژە هەرە گەورەو كاریگەریەكەی ئەندێشەو خەیاڵە لەكوردەواریدا، ئەمە هەم لەسەر ئاستەكانی تاك، هەم لەكۆشدا هەر ڕاستە.

مەجاز جوانە، بەڵام لەئەدەبدا، چونكە دەگمەن بەماناو بەرجەستە دەبێت لەواقیعدا، یەكێك لەهۆكارە هەرە دیارەكانی سەركەوتنی فەڕەنسیەكان لەشۆڕەشەكەیاندا، واقیعبینییان بوو لەدروشمەكانیاندا، كورد لەژێر دروشمی” داری ئازادی بەخوین ئاونەدرێ‌، بەرناگرێت ” وەك شیعارات و تێكستێكی مەجازی، شكستیهێنا، دروشمێك بوو پتر هەڵخڕێنەر، سەدان هەزاری لەتێكۆشەرەكانی گەیاندە كاروانی شەهیدان، كەچی ئەو دارەی بەئەژمار بەخۆێن ئاودرا، نەك بەرەكەی، سێبەرەكەیشی لەژیانی خەڵكیدا دیار نەما! لەڕاستیدا، هەر دارێك بەخوێن ئاودرا، وشك دەبێت لەواقیعدا، وەها دارێك بەرو سێبەری لەكوێ‌ بێت! لەبەر ئەوە، ئەم وشكە دارە تاڵە، داری ئازادی و دیمۆكراسییەت نیە دەبێت بەخۆێن ئاو بدرێت، بەڵكە لانیكەم ئەوە دار زەقنەبووتێكە لەو گۆڕەی !!

شتگەلێك هەن، هەرگیز نابێ‌ بەزۆر بسەپێندرێن، چونكە دواجار لەواقیعدا ناسەپێندرێن، بەنمونە: هەر یەك لە”تێگەیشتن & هاوڕێیەتی”. ئەم فزوڵیەت و گشتاندنە هزریەی لەكوردەواری و، لەناو حزب و، لەنێوان ئەحزابی كوردیدا، سەبارەت بەوەتەنیەت و دیمۆكراسییەت و هەماهەنگ كارییەوە پێڕۆ دەكرێت، هەزار بەهەزار پێچەوانە بەوەها بەهاو بابەتیبوونێكە هەم لەفۆڕم و هەم لەناوەرۆكدا، هەمووان لەگەڵ كوردایەتیدان، بەڵام بەشەرتی چەقۆ، هەمووان لەگەڵ دیمۆكراسیەتدان، بەڵام بەبێ بوونی جیاوازی، وەك ئەوەی جیاوازی بەپرەنسپ كەوتبێتە دەرەوەی فەلسەفەو هزری دیمۆكراسیەت!!

لەوەیش بەولاوە، هەبوونی جیاوازی بەهەردو بارەكەدا، وەك خیانەت و لاڕێكاری ئەژمار دەكرێت لەسەر یەكتری، هەمووان باس لەهەڤاڵبەندی و، بەیەكەوە هەڵكردن و كاركردن دەكەن، بەڵام لەدەرەوەی هاوتەریبی و هاوسەنگی وەك مۆڕاڵ، هاوڕێ دەبین بەڵام برا گەورایەتی هەر هیمنە، نەتەوەگەر دەبین، بەڵام بەقیادەی من، دیمۆكراسی دەبین، بەڵام بەبێ هەبوونی جیاوازی!!

چەكە كورد كوژە هەرە كاریگەرەكە بەدرێژایی مێژو، لەڕاستیدا ئەو منە منەیە لەتێگەیشتن و لەهاوڕێیەتیدا، ئاخر تۆ گەر هەر دەتەوێ براگەورە بیت، هەر دەتەوێ خۆت سەركردەو خۆت ڕابەرو مێشكە مەجازی و میزاجییەكەی دیموكراسیەت بیت، هەڵبژاردن و ریفراندۆم و تەبلیغاتی هەماهەنگاری و دۆرینەت لەچییە؟ مەسەلەن دەتەوێ كێ بخەڵەتێنیت؟! یان دەخوازی وەك ئەوەی بەرنامەی بەرنامە لەزۆرینەی بەرنامەكانیدا حیوارەك هەبوو كاتیخۆی دەیگوت” حەی حەی! مستەر هەر خۆی كێشەكان دروست دەكاو، هەر خۆیشی حەلییان دەكا” بكەی!!

هزر، چییە یا لەچییەوە سەرچاوە دەگرێت، لەكوێدا دەتروكێت، كەی دەخەمڵێت و چەندی دەوێ‌ تا دەفراژێت، پرسیارێكە تەواو زانستیانە، ئەو كەسەی دەكارێ‌ هزرینبكات، لەڕاستیدا دەبێ‌ خۆی لەو بابەت و شتانە بپارێزێ‌ و ببوێرێ‌ بەبنەما كارو ئەرك و شارەزایی ئەو نینەو، ڕۆشنبیرییەكەی كۆمەك بەڕانانیان ناكات، قسەی ئەز لێرەدا نەلەسەر وڵامدانەوەی وەها پرسیارێكەو، نەشرۆڤە كردنی هزر ناسیش، ئەوەی هەیە تەتەڵەكارییەكە لەهەمبەر سوژەكەی، سوژەی هزرینكار، واتا ئەو كەسەی هزریندەكات یا بیر دەكاتەوە، نەك خودی هزرو بیر بەمانا زانستییەكەی.

زۆرم نەوتووە گەر بڵێم: دیكارت هەڵەی كرد كاتێك دەڵێت” من بیر دەكەمەوە كەواتا هەم “. بەڕامانێك لەكورد، دەگەیتە ئەو باوەڕەی مەرجنییە بیركردنەوە هەبوویی بگەیەیەنێت لەمرۆڤدا، ئەوەتا كورد بیرناكاتەوەو، هەیشە! دیقەت بدەن: كورد وەك تاك، وەك جڤات، وەك ئەوانەی پێیان دەگوترێت سەركردەو تەواوی یەكە پێكهێنەرە سیاسیەكەی، كاتێك دەدوێ‌ و قسە دەكات، وەك ئەوە وایە باپیرە گەورەی بێ‌ و بدوێت، وەك ئەوە وایە هۆزو عەشرەت و مەلاو سەرخێڵەكەی بێ‌ و قسە بكات، تەنانەت وەك ئەوە دەئاخافێت هەر لەشێخ عوبێدوڵڵای نەهرییەوە تا بەئێستای دەگات، ئەوەی بەسەر كورد هاتووەو، دێت، بەدبەختییەو بەتەنها هەر لەبەر كوردبوونەكەی بووەو دەبێت!!

كورد، ئاوڕ لەخۆی ناداتەوە، ناتوانێ‌ ئێستای لەخۆداو بەدەرەوەی خۆیدا، وەك ئەوەی هەیە واقیعبینانەو ڕاستگۆیانە بەموخاتیب بگرێ‌ و بدوێنێت، توانای خۆ دەردەشەكردنی خۆی نیە لەخۆیدا، هەناسە كۆمەڵایەتییەكەی لەفەرهەنگ و نەرێتگەرایی عروبەو، وەنەوزو نەفەسە سیاسییەكەی لەئانكاراو تارانەوە دێت، كورد سەر بەهەر شتێكە خۆی نەبێ‌، سەریش وەك كانگای هزرینكاری و بیركاری، ئەگەر بەخۆت نەبێ‌، مومكیننیە بتوانی بیری پێلەخۆت بكەیتەوە. هەر ئەمەیشە وایكردوە ڕۆژی كورد هەر یەك ڕۆژو، ساڵەكەیشی هەر یەك ساڵبێت و، نەتوانێ‌ تێپەڕێ‌ و بپەڕێتەوە لەڕابردوی خۆی!

بیركردنەوە بوونت نا، نەوعیەتی هەبوونەكەت دیاری دەكات، كورد هەبووێكە تەریك، هزرینكارییەكەی زۆر تەنگەبەرو كەم خوێنە، لەبازنەیەكدا دەخولێتەوە تاریك، جگە لەبەزیندو هێشتنەوەی ڕابردوی، جگە لەڕەنگ و ڕەسمكردنەوەی تەشریفاتخانە كۆمەڵایەتی و سیاسیەكەی، مێشك بەشتانی دییەوە خەریك ناكات! بەمەیش ناگوترێت بیركردنەوەو، هزرینكاری. ئەوانەی بیرناكەنەوە چەند لەشكڵدا جیاواز دەربكەون، لەفۆڕم و ناوەرۆك و پێكهاتەدا بەردێكن خاوەن كەرامەت و هیچی تر، كورد بیرناكاتەوە، بەڵام وەك بەردێك خاوەن كەرامەتی خۆیشیەتی!!

ئەوانەی بیر دەكەنەوە، دەشێت بیناكارو، هەم وێرانكاریش بن، دەشێت جیاواز بژی و، هەم بكوژی جیاوازییەكانیش بن، كورد بیناكار نییە، خودی بیرنەكردنەوەیش لەخۆیدا یەك شتە، ئەوشتەیش وێرانكارییە، هیچ هێزێك بەهێندەی هێزە ناوەكییەكەی خۆی لەكوردا، كوردی وێراننەكردوە، ئەوانەی بیر دەكەنەوە، ئاساییە ئەگەر هەردەم هاوڕایی نەبێت لەنێوانیاندا، بەڵام ئاسایی نیە بەردەوام ناكۆك بژین لەخۆیان و لەنێوان خۆیاندا، كوردو ناكۆكی هەمیشەیی لەخۆدا، دوانەییەكی لێكدانەبڕاون، وەك ئەوەی بەیەكەوە لەدایكبووبن و، بیانەوێ‌ هەر بەیەكەوەیش یەكتری گەورە بكەن!!

لەڕاستیدا، ئەمە دەرهاویشتەی بێكڕۆكییە لەبیركردنەوەی كورددا، بێكڕۆكیش لەبیركردنەوەدا، بێناوەرۆكییە لەخۆدا، لەخۆدا وەك شوێنگە لەسەر نەخشە، لەخۆدا وەك فەزا، فەزاش وەك كەش و هەوا نا، وەك پێكهاتە مرۆییەكە، ئەو پێكهاتە مرۆییەی جگە لەمرۆڤ هەر شتێك هەیە تیایدا ئامانجە!! ڕاستە، زۆرینە جا لەژێر هەر ناوێكدا بووبێ‌، وەك هەمیشە لەبندەست كەمینەیەكدا حوكمیكراوە، ڕاستە تەنانەت دیمۆكراسیەتیش لەدنیادا نەیتوانووە ئەو بگۆڕە هاوسەنگ و بنەڕەتیە بێت، بەڵام خودی ئەو كەمینە دەگمەنانەی بەهەردو بارەكەیشدا ‏حوكمێكی باشیشیانكردوە لەقۆناغێك لەقۆناغەكاندا، سەرئەنجام بونە مایەی سەرئێشەو سەركوتكردنی ‏هەزارەها لەهاوڵاتی و هاوەڵە نزیك و دورەكانی خۆیشیان!!

دەی باشە، هۆكار چییە هەتا ئێستایش تاك و یەكە دەستە جەمعییە بەئەژمار بیركەرەوەكانی كورد، گروپە خاوەن بیروڕا باڵاكانی مەملەكەت، بێباك و ملكەچ بەوەها ‏سوكایەتی پێكردنێك و جیاكارییەكی مرۆین؟! هەر بەجیددی ئایا پێگە لەپێشە كۆمەڵاتی و ئابوری و سیاسیەكانی كورد، بەرزە مرۆڤن و، خەڵكانی ئاسایی نزمە مرۆڤ و ناتەواون لەڕوی توانستە بەدەنی و نواندنی ‏چالاكییە عەقڵانی و زیهنییەكانەوە؟ ئەگەر وابێ‌ ئایا ئەمە ‏سوكایەتیكردن نیە بەهزرو هزرینكارییەكی مەدەنی و عەقڵانی؟ ئەی ئەگەر هیچ لەمانە وانیە، مرۆڤی كورد كوا لەكوێی ئەم سیستمە جیایانەی هەن لەدنیادا، خودیخۆی وەك مرۆڤ بەئامانجگرتووە؟ ئایا ئەمە بەتەنها هەر پەیوەندی بەغیابی هزرینكاری كورد خۆیەوەتی، بێگومان نەخێر، ڕاستە كۆمەڵگەی مرۆڤایەتیش بەشێك لەو ئۆباڵەی دەكەوێتە سەرشان.

بۆیە بەڕەهایەوە دەتوانم بڵێم: ئەگەر وەها ڕزیوو هزری و هەڵاوێردكارییەك لەئەوروپاو تەنانەت دنیای هەرە پێشكەوتووشدا، هێشتا هەر لەژێر پرسیاردا مابێ‌ و بژیت، ئەوا كوردەواری وەك گۆشەك تەنگ و تاریك لەم دنیایەدا، لەژێر مەترسیدا دەناڵێنێت، هزرینكاری لەیەكە پێگە لەپێشەكانی كوردەواریدا، هەر چەند لەهەنگاوی یەكەمدا بیناكار بووبێت، دواجار وێرانەیی لێكەوتووەتەوە، یانی دوای ئەوەی قۆناغەكانی سەرەتایی و هەرزەیی بڕیووە، لەگەورەییدا لەبری ئەوەی ڕوبكاتە ئامانجە مەزنەكەو، مرۆڤ وەك میحوەر بەئامانج بگرێت، خێوەتگەو خێڵگەی بەرژەوەندییە خودییەكانی كردوەتەوە بەئامانج، لەبری ئەوەی گەشە بكاو بەهێزی بیركردنەوە بپەڕێتەوە لەئێستاو ڕابردوی، بەردەوام دەجۆێتەوەو، دەجمێتەوە لەخوڵكەو بازنە داخراوە نەرێتگەراو سووننەتیەكانی خۆیدا.

ئازادی، لەدیدو زیهنیەت و ئەندێشەو ئەدەبیات و ئەفكاری حزبە نەتەوەییگەراو چەپگەراو ئیسلامیگەراو سۆسیالیستیە كوردییەكاندا، نەك هەر وەك بەها تاكگەراییەكەی بوونی نیە لەواقیعدا، یەكە جڤاتییەكەیشیان لەخۆیدا بەوەها هزرینك لاڕێ‌ و گلاراو كردوە، ئەوەی هەیە بەتەنها لەرزگاری نیشتمانی و ئازادی نەتەوەیی و دەستەجەمعیەتدا، پەت و پێوەند كراوە، وەك ئەوەی ستەم و ستمكاری لەڕاپەڕیندا، كۆتایی پێهاتبێت و، ئازادی تاك مرۆ بەرەو لادان و بادانە فەرهەنگی و كۆمەڵاتیەكان بەرێت!!

ئەمە تۆمەتباركاری و بەشینەوەی نادیدگەرایی و تێكەڵكاریەك نیە لەناهۆشمەندییەوە هاتبێت، كەسێك هەیە لەماوەی ئەم دەیانساڵەی دوای ڕاپەڕیندا، بیریكردبێتەوەو، دەیانجار لەشعوری نەدرابێت!! تاكێك هەیە لەماوەی ئەم دو دەیەو نیووە زیاترەیشدا، ڕای هەبووبێ‌ و، چەندینجار ڕاو نەنرا بێت!! هەیە لەخەیاڵێكدا فڕیبێت و، نەڕفێندرا بێت!! ئەرێ‌ ڕویداوە یەكێك زریكەی ئازادانەی لێدابێ‌ و، زیندانی نەكرابێت!! باشە دەشێت هەبێ‌ زاتیكردبێ‌ لەكەوڵە نەرێتیەكەی خۆی دەركەوتبێتە دەرەوە، بەڵام لەشەقام و بڵندگۆكانەوە كەرامەت شكاو نەكرابێت!! ڕۆژنامەوانێك گوتی: ئەمە مەلەفی فەسادی كارگێڕی و ئەخلاقی، فڵان و فیسار مەسئولەیە، كوشتیان!! میدیاكارێك دەڵێت: ئەمە شوناس و ئەمە وجودە ئەسڵییەكەی ئێوەیە، نەفییانكرد!! نووسەرێك ڕق نا، تەنها گوتی: كچەكەی سەرۆك/م خۆشدەوێ‌، تیرۆریانكرد!! هاوڵاتییەك لەسەر ماچێك وڵاتبەدەر كرا!! سەدانی دی خنكێندران، هەزارانی دی سوتان، تەنها لەسەر ئەوەی گوتوویانە خۆشمدەوێی!! نامەوێ‌ بەمە ڕوایەتی بدەمە جنێودان و خۆ هەرزانفرۆشكردنە خودییەكان، بەڵام ئەمە كەی ڕوایە: دەسەڵات و بەرپرسەكانی ئەم وڵاتە، ئازادانە سەروەت و سامانی وڵات بدزن و بەهەدەر بدەن، گەنجێك ئازادانە، بەنمونە لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا نەتوانێ‌ پێیانبڵێت دزو نەزان و پشتە چاوتان برۆیە. ئەی ڕوایە خۆت بەسەرۆك بزانی و نەشتوانی بەپێیەكانی خۆت بەناو بازاڕو خەڵكەكەتدا بڕۆیت و، بانگەوازی ئازادی و سەربەخۆیش بەگوێی خەڵكدا بدەی !!

سەیر دەگوزەرێ‌ لەم وڵاتەدا، ڕۆژ نیە رۆژنامەوانێك لانیكەم داركاری نەكرێت! ڕۆژ نیە مێنیەك نەكوژرێ‌، یا لەژێر فشاردا خۆی نەكوژێت! ئەگەر بەیاسا نەتواندرا بەر بەئازادی و ئازادییە فەردییەكان بگیرێت، تارمایی حزبی دەبێت بەجێگرەوە! ئازادی لەعورف و نەرێت بدا، دنیا خرابوونە! هەمیشە لەبیانوێك زیاتر هەیە بۆ زەوتكردنی ئازادییەكانی تاك، دەنگە ئازادەكان وەك شێرپەنجەو نەخۆشییە جەستەیی و دەرونییەكانی كۆمەڵگە حزبی و كۆمەڵگە مرۆییەكە دەبیندرێن!! ئەگەر نا، ئەوە چجۆرە حزب و پێكهاتەیەكە بەرگەی ئازادی وتن و نووسین و ئەزمونكردنی زانینگەرایی جەستەو ئاكاری و عەقلانیەت لەخۆدا ناگرێت! مەگەر مرۆڤ بەسروشت بونەوەرێك نیە ئازادو سەربەست، مەگەر لەڕاستیدا هیچ حزب و دەسەڵات و مزگەوتێك مافی ئەوەی هەیە كەس ناچار بەملكەچگەرایی پێناو ویستەكانی خۆی بكات، ئەمە چجای قانگدان و، تۆقاندن و، ڕفاندن و، ئەشكەنجەو، تیرۆركاری دەرونی و جەستەیی و مۆڕاڵی !!

حزب و حكومەت و مزگەوت، بەسروشت ئەو دامەزراوە مەدەنی و ڕەهایە ڕێگە پێدراوە نینە چۆنیان بوێت ئاوا ببنە لەمپەرو بەربەست لەبەردەم گەشەكردنی ئازادی خود لەخۆدای تاكەكان، ئەو ساتە نەشئە بەخشە كورتخایەنانەی سەردەمی دوای ڕاپەڕین، تێپەڕین، ئێستا هەم دنیا لەشوێن و شوێنگەی ترەو، هەم مرۆڤی كوردیش پەڕیوەتەوە لەم ڕابردوەو، رویكردوەتە بیركردنەوەو ڕامان لەڕەهەندە جیاوازەكانی ئازادی و دەیەوێ‌ ئەزمونیان بكات، ئەو ئازادییە فرە ڕەهەندانەی خۆیان لەئازاد بوونی خۆ لەخۆدای تاك دەبیننەوە، ئاخر مرۆڤ تا دەربازی زیندانە ناواخنە تاریكەكەی خۆی نەبێت، نەیتوانیووە رزگاری بێ‌ و بەخۆی بڵێت ئازادم، نەیتوانیووە ڕزگاری بێت لەدەست ئەو بەندو باوە نەرێتگەراو سووننەتگەراو دەستەجەمعیانەی خۆركەی تاكن.

پارت و حكومەت و مزگەوتەكان، بەپیوەری یاساو ڕێسا ئەرزی و ئاسمانییەكان و لەبنەماشدا، ئامرازی بەدیهێنەری ئامانجە نەتەوەیی و نیشتمانی و فكری و تەنفیزی و، بڵاوكردنەوەی هۆشیارییە كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و گەشەپێدانی هزری بەیەكەوە ژیانی خەڵكن، نەك ژەهراویكردنی بیرو باوەڕی تاك و خەڵك لەپێناو بەدناوكردنی ئەوانتری بەرامبەرو جیاواز، ئازاد بوون لەخۆدا‌، هەرگیز بەمانای دژایەتیكردنی حزب و دەسەڵات و دین نایەت لەڕاستیدا، ئازادی ئەزمونكردنی مافە لەخۆدا وەك تاك، مرۆڤی ئەم سەردەمە، ناتوانێ‌ بڕوا بەو وەهمە بهێنێت هەتا ئێستایش بانگەشەی ئەزمونكردنی ژیانكردن دەكات لەڕابردودا، ستەم هەر ستەم و ستەمكار هەر ستەمكارە، ئەوەی دەرودراوسێكانی كوردستان بەرامبەر بەكوردو خاكەكەی دەیكەن، چەندە ستەم و ستەمكارییە، ئەگەر لەناوخۆی كورد خۆیشیدا بەنمونە: هەبێ‌ و بیەوێ‌ ستەم لەئازادی و ئازادیخوازی بكات، هەر ستەم و هەر هەمان ستەمكارییە، ئازادی نابەخشرێت وەك ئەوەی تا هەنوكەیش پارتە كوردییەكان ئیددیعای دەكەن، گوایە ئەمان ئەم ئازادییەیان بەخشیووەتە خەڵك، بەم عیبارەتە بێت هەر كاتێك بیانەوێ‌ دەشتوانن ئەو بەخشینە زەوت بكەن و بیگەڕێننەوە لای خۆیان، ئازادی بەرهەمی بەریەككەوتنی مرۆڤەكانەو، لەگەڵ خۆیاندا لەدایك دەبێ‌ و گەورە دەبێ‌ و پەرەیپێدەدەن، ئەوەی بەها دەداتە پارت و دەسەڵاتە جیاوازەكان، خەڵكە، نەك بەپێچووپەناو پێچەوانەكەییەوە.

ئەوەی دەسەڵاتێك دەگۆڕێت،”شۆڕشـ”نیە، ڕكەبەرایەتیە. دەشێتئەو ڕكەبەرایەتییە لەخۆیدا، واتا لەگوتارو لەفۆڕمدا، هەڵگری ڕێكارو،ڕێنامەو، خەسڵەتگەرایی شۆڕش بێت، بەنمونە لەتەبلیغات و بانگەوازوئەدەبیاتدا، بەڵام لەپڕاكتیك و ڕەنگدانەوەدا، وشك و، ڕوت و، ڕواڵەتیە. ئەوەی شۆڕش لەواقیعدا دەبێ‌ بگۆڕێت، بەتەنها هەر دەسەڵات نیەلەڕاستیدا، بەڵكە گەڵاڵەكردنی هزری و، هێنانە ئاراوەی هزراندنەخۆشگونجاوەكانە بۆ گۆڕانكاری ڕیشەیی لەواقیعدا. شۆرش بەماناحەقیقیەكەی ئەوەیە خاك و خەڵكەكەی بەیەكەوە ڕزگارو ئازاد بكات و،بیانخاتە سەر شاڕێگەی گەشە ژیاری و فەرهەنگییە كۆمەڵایەتی وسیاسی و ئابورییەكان، نەك فت و فەرهودی بكات.
شۆڕش و، ڕاپەڕینەكەی بەهاری”1991″ رۆشنە ڕزگارینیشتیمانی بەدیهێنا، بەڵام وەك ئەوەی ڕونە سەرئەنجام نەیتوانیخەڵكەكەی ڕزگار بكات. دور لەنادیدگەرایی شكۆی پێشمەرگەوڕاپەڕیوانی هاوپشت و گیانبازی شەهیدە سەربڵندەكان، ئەوەیهۆشمەندانە بڕوانێ‌، بەڕونی ئەوە دەبینێت ئەوەتا ژینگە سیاسیەكەدوای دو دەیەو نیوو هێشتا لەشوێنگەو شارو دێهاتەكانی وڵاتدا،وەكیەك نیە بۆ هەر كەسێك لەماف و ئازادی ژیانكردندا. ڕاستەستەمكاری و، ستەمكارانی وڵاتبەدەر كرد، ئازادی بەدیهێنا، بەڵامئایا ڕاونانی دوژمنە ستەمكارەكە، كۆتایی بەكاكڵەی ستەمكاری هێنالەواقیعدا؟ بەڵام ئایا هاتنە ئاراوەی ئازادی لەفەزا گشتییەكەدا،هاوتایە لەبەدیهێنانی ئازادی خود لەخۆدا؟ ئایا جیاوازییە ڕەگەزی وچینایەتییەكانی كاڵكردنەوە؟ ئایا ئیزافەی خستە سەر هەبوونیمرۆیی لەخۆدا، ئایا سەرخان و ژێرخانی ئابوری ولات، دامەزراوەگەلی و كارگێرییەكانی وڵات، خزمەتگوزاری و ژیانكردنی خەڵك، هەربەجیددی لەهەڵكشاندایە یا لەداكشانە؟ ئایا ئەوەی حوكم دەكاتچییە؟ سیستمە یا عورف؟
وڵامەكە ڕونە، چونكە وەها ماف و ئازادییەك لەگشتیدا، هێشتابەدژی دەسەڵات و بەرژەوەندییە گشتییە نەتەوەیی و نیشتمانی ونەرێتیەكان، ئەژمارو پێناسەو تۆمەتبار دەكرێت، لەبری خەڵك وڕەهەندگەرایی لەحكومڕانێتیكردندا، هەژموونی تاك ڕەهەندوخێڵگەرایی هەیمەنەی بەسەر تەواوی جومگە هەستیارو بڕیاربەدەستەكانی حكومەتدا كردوە، هێشتا لەژێر ئەو دروشمە قۆڕانەیوەك: ئێمە ئازادیمان بۆ هێناون، هەر بەئێمەیش دەپارێزرێ‌ و، ئەگەرلەسەری بڕۆن، لێتان وەردەگرینەوە” نەڕێگە بەكەس ئەدەن پولێكدابەزێ‌ و، نەخۆیشیان پۆینتێك دێنە خوارێ‌، لەبەر ئەوە، ئەو لەخۆمارە بڕینەو بێباكیەی هەیە بەرامبەر بەواقیع، شتێك نیەسەرسورهێنەر بێت، چونكە ئەگەر هۆكارە هەرە سەرەكییەكە، خۆیلەناپڕۆگرامكراوی هەر لەسەرەتاوەی شۆڕش یا لەڕەفتارو گوفتاروئەدای ناعەقڵانی سەركردایەتی سیاسیدا ببینێتەوە، ‏ئەیهەرەسهێنانی بەرپرسیارێتیە شەخسیەكە وەك تاك وەك خود چییەدەگوزەرێت لەگۆڕەپانەكەدا، ئەگەر تا دوێنێ‌ دەستەبژێرێك هۆكاربووبن، مەگەر ئەمڕۆ هەمووان بەشداری ئەو زوڵم و زۆری و گوناهەبەكۆمەڵكراوە نینە لەواقیعدا.
ئەوەی جڤاتێك بەڕێوە دەبات، هەر خۆی لەرەزامەندی تاكەكەسەپێكهێنەرەكانیدا نابینێتەوە، تەنها لەیەك كاتدا نەبێ‌، ئەویش ئەوەیەوەك یەك جەستە بەیەك ئاراستەدا بڕوات، مەرجە ئەو جەستەیە بەوئاراستەیەدا بڕوات هێزە مەزنەكە ‏ئاراستەی ‏دەكات. ئەو هێزەشبریتییە لەرەزامەندی زۆرینە، ئەگەر نا رێگەی تێناچێت بتوانێت وەكیەك جەستە‏و یەك جڤات ‏كار بكات. ئەو جەستەیەی رەزامەندیهەریەكە لەو تاكانەی لەسەرە لەو جەستەیەدا ‏یەكیانگرتووە،رێككەوتون ‏لەسەر ئەوەی بەو شێوەیە بێت، بەو پێیەش هەمووانپابەندن پێوەی لەرێگەی ئەو ‏رەزامەندییەوە كە لەلایەن ‏زۆرینەوەپێییگەیشتوون، ئامانجی گەورەی مرۆڤ كاتێك دەبێت بەبەشێك لەوكۆمەڵ و كۆمەڵگەیەی دەیەوێ‌ ژیانبكات لەناویدا، بریتییەلەچێژوەرگرتن لەسەروماڵیان لەسایەی ئاشتی ‏و ‏سەلامەتیدا،مەزنترین ئامرازو شێواز بۆ ئەنجامدانی ئەوەش بریتییە لەیاساچەسپاوەكانی ناو كۆمەڵگە. یەكەم و ‏‏سەرەكیترین یاسای ئاشكرایسەرجەم وڵات دەبێت بریتیبێت لەچەسپاندنی دەسەڵاتی یاساداناننەك پەكخستن و لەناوبردنی، بەم عیبارەتەبێ‌، ڕاەڕینێكی ترماندەوێ‌، ڕاپەڕینێك لەپێناو ڕاماڵیندانا، لەپێناو داماڵیندا، داماڵینەوەبەها باوەكان لەتەواوی كایەو مایە كارگێری و كۆمەڵایەتییەكاندا.

-1-
لەنێوان چەمك و چەكە بكوژەكاندا، جیاوازییەك ئەگەر هەبێ‌، لەشێوازی كوشتنەكەدایە، ئەگەر نا لەواقیعدا هەڵگری یەك ئامانجن، ئەویش تێكدانی ژینگەو مرۆڤ كوشتنە. زۆرن ئەو چەك و چەمكە كۆكوژو ڕستكراوانەی ملیۆنەها مرۆڤ لەژێریاندا، بوونەتە قوربانی و قەرەبروت.
“بەرژەوەندی گشتـ”ی، وەك یەكێك لەم چەك و دەستەواژە بكوژانەی مرۆڤ وەك تاك و، میحوەری ئەم باسەی ئەمجارەی ئێمە بەدیاریكراوی، هەرچەندە دوراییە مێژوییەكەی لەئەدەبیاتی سیاسیدا، دەگەڕێتەوە سەردەمی سەرڵهدانی دەوڵەت نەتەوە، بەڵام تا ئێستایش بازاڕو هەژمونگەرایی خۆی، تایبەت لەناو گەلانی خۆرهەڵات و میللەتانی لەمەڕ خۆماندا، نەك هەر لەدەست نەداوە، تا دێ‌ بەڕمێنتر دەبێت.

هەستیار نەبوونی تاك، لەهەمبەر هێزە بكوژە شاراوەییەكەی ئەم چەمكە، ڕاستییەكەی نامۆیی نیە لەبەرگوێكەوتندا، بەڵكە ناهۆشمەندییە لەپژانە واتاگەرییەكەیدا.
بەدڵنیاییەوە، زۆر وتنەوەی ئەم چەمكە لەوتاردانی سیاسیەكان و بانگەوازی دەستەجەمعیگەراییدا، وایكردوە كەسێك نەمابێ‌ دورو نزیك ئاشنای ئەو چەمكە نەبووبێت، بەڵام لەواتا_ناوەرۆكدا، وەها هەستیاری و هۆشمەندییەك نا ڕون و زۆریش سیحراوی و تەمومژاوییە. ئەمە تۆمەتباركردنێك نیە بێمروەتانەو نائاگایانە، فەرموو با بەیەكەوە ئەمە ڕونیبكەینەوە:

ئێستا وا ئەژمار بكەو بهێنە پێش چاوی خۆت، بەیەكەوە گفتووگۆمانە: تۆ وەك تاكێك، ئایا هەرگیز پرسیاری ئەوەت لەخۆتكردوە ئاخۆ خودی “بەرژەوەندی” چیەو لەچیدایە؟ ئایا دەزانی مەبەست لە”گشت”و، “گشتاندنی بەرژەوەندی”، پاڵنەرەكە چیەو بۆچیە؟ باشە هەرگیز دەردەشەی ئەوەتكردوە لەخۆتدا، ئاخۆ ئەوەی دەبێت دەستنیشانی”بەرژەوەندی”و سیاغەی”بەرژەوەندیـ”یەكان بكات، وەك ماف، وەك ئەرك، ئەو شتە، یا ئەو كەسە دەبێت كێبێت؟ یەكە پێكهێنەرە بنەڕەتیەكەی كۆمەڵگەی مرۆیی،” بەمانا مەدەنی و مۆڕاڵەكەی ” كێیە؟ مرۆڤە وەك تاك، یا یەكە دەستە جەمعییەكە؟ یا بەنمونە كاتێك دەگوترێت: سازانی نیشتمانی لەبەرژەوەندی گشتیدایە. بەهای ئەو سازانە لەچیدایە؟ لەسازشكاری یەكە دەستە جەمعییەكاندا بەخاتری ماف و ئازادییەكانی تاك یا لەسەر لەماف و ئازادییەكانی تاك بەخاتری یەكە دەستە جەمعییەكە؟ هەر بەڕاست بێدەنگبوونی تاك لەهەمبەر پرسە چارەنووسسازەكاندا، سازشكردنی لەسەر ماف و ئازادییە فەردییەكان، لەبەرژەوەندی گشتیدایە؟ یا بەپێچەوانەوە، بەرژەوەندییە گشتییەكە لەدەنگ و هاتنە سەر هەست و جوڵانی تاكدایە؟

راستیەكەی، پێگەو رۆڵە بنەڕەتییەكەی تاك لەبەرژەوەندی گشتیدا، ونە. چونكە ئەوەی ئەو بەرژەوەندییە گشتیە سیاغەو دیاریدەكات، لەبنەمادا تاك نیە، لەبوعدە كۆمەڵایەتییەكەدا یەكە دەستەجەمییەكەو، لەڕوانینە سیاسیەكەیشدا حكومەت یا دەوڵەتە. كاتێك دەگوترێت” بەرژەوەندی گشت” واتا تاكەكانی كۆمەڵگە، دەبێ یەك ئاڕاستەو، یەك میكانیزم و، یەك ئامانجیان هەبێت، بەدیهێنەری ئەو ئامانجەیش، تەنهاو تەنها ” یەكە دەستەجەمعیەكە یا دەوڵەت & حكومەت”ـە، بەڵام ئایا وەها بڕیاردانێك بەبێ‌ گەڕانەوە بۆ تاك، دروستە؟ ئەمە بەڕەهاییەوە زەوتكردنی ماف و ئازادی تاك نیە؟ ئایا دەوڵەت و حكومەت لەبنەمادا، یانی مرۆڤ؟ ئایا مافی وەها ڕەها لەخاوەندارێتیكردندا، زەوتكردنی مافەكانی مرۆڤ و ئازادی تاك نییە وەك یەكە پێكهێنەرەكەی كۆمەڵگە لەبنەڕەتدا؟ مەگەر دواجار هەر هیچ نەبێت تەتەڵەی تایتڵەكە، لەهەڵسەنگاندنی بەرژەوەندییەكان و بەهای ئەو بەرژەوەندییە گشتیانەدا، ماف و ئەركی تاك نیە؟
لەفەلسەفەی ئازادیخوازیدا، تەنها تاكەكان مافی ئەوەیان هەیە، بەرژەوەندی و ئامانجەكانیان، دەستنیشانبكەن و، چۆنیەتی دەستەبەركردنیشیان هەڵبژێرن، نەك بەناوی بەرژەوەندی گشتیەوە، دەسەڵات” بەمانا كۆمەڵایەتی و سیاسیەكەی” ئەم چەمكە وەك ئامرازێك بەكار بەرێت تا لەو ڕێگەیەوە ئەو ماف و ئازادییە لەتاك بستێنێت.

مێژوی كورد، تایبەتیش لەم دو دەیەی ڕابردویدا، بەدیاریكراویش لەم بەشە ڕزگاركراوەیدا، تەژییە لەوەها گشتاندن و خەساندنی ماف و ئازادی تاكەكانی، تەنانەت هەر كەسێك دەرچووبێ‌ لەوەها بانگەوازو تەبلیغاتێك، بەدژە كوردو، دژە نەتەوەو، دژە نیشتمان و، خیانەتكارو، بەرژەوەندیگەراو، خۆپەسندو، خۆبەزۆرزان و، سەدەها لەناوو ناتۆرەی تری پڕوو پووچ، ئەژمارو پێناسەو تۆمەتبارو لەقەڵەم دراوە!

ئێمە پارلمانمان هەیە، بەڵام بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە، پەك دەخرێت، حكومەتمان هەیە، بەڵام بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە ئەتك دەكرێت، دامەزراوەی دادوەریمان هەیە، ماچێك بەلادان لەئاداب و بەرژەوەندییە گشتیەكە ئەژمار دەكات، بەڵام بێدەنگبوونی خۆیی و بێدەنگكردنی تاك لەبەرامبەر فەرهوتكردنی سەرخان و ژێرخانی نیشتمانی و بەهەدەردانی سەرمایی مرۆیی، لەبەرژەوەندی گشتیدا دەبینێت!

ئەگەرچی هەڵبژاردنی پاڕلمان، هەڵبژاردنی بەرژەوەندی گشتینیە، لەڕاستیدا ئەوە هەڵبژاردنی دامەزراوەی یاسادانان و چاودێرییە، دامەزراندنی حكومەت، دامەزراندنی دامەزراوەی بڕیادانی بەرژەوەندی گشتینیە، لەبنەمادا ئەوە دامەزراندنی ئامرازی جێبەجێكردنە، مافی ئەوەیان نیە لەبری تاك سیاغەی بەرژەوەندی بكەن و بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە بڕیار بدەن، بەرژەوەندی گشتی ڕای گشتی دەبێ سیاغەی بكاو بیكاتە بژاردەو بەربژێری خۆی.

هەڵگرساندنی جەنگەكان، پشتكردنە میللەتكەت و ڕوكردنە بێگانەكان، زەوتكردنی ئازادییە فەردییەكان، لەكوێی بەرژەوەندیە گشتیەكاندان؟ بەشینەوەی فەلسەفەی مشەخۆری و شڕە خۆری، لەهەڵبژاردن بێبەها تر كردنی دەنگدەر، بەحزبیكردنی كۆمەڵگەی مرۆیی، تاك ڕەهەندگەرایی لەبڕیاردان و دەركردنی ڕاسپاردە هەستیارەكاندا، بەحەوت پشت ناچنەوە سەر ئەو چەمكە ڕستكراوەو فڕیان بەسەر بەرژەوەندییە گشتییەكانەوە نیە، بەرژەوەندی گشت مافێكە مەدەنی و فەردی.

هەموو ئەو هێزو دەسەڵاتە حكومی و هەمەكیانەی بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە بانگەوازو بریار ئەدەن، لەبنەمادا شمولی و دژی بەرژەوەندی گشتین، ئەمە دەبێ‌ بەیاسا ڕێكبخرێت، لەوەیش بەولاوە دەبێ‌ لەچوارچێوەی دەستورو سیستمێكدا ئەوپەڕی دیمۆكراس، نووسرابێ‌ و، پەسەندكرابێ‌ و جێگر كرابێت.
—–
تێبینی: ئەگەر ژیان بوار بدا، زنجیرە وتارێكى ترمان سەبارەت بە” چەمكە بكوژەكان ” بڵاودەكەینەوە.

كێ
دەزانێ…
باڵای ئاو درێژ تـرە، یا بەژنی با !
خوڕە خوڕی ئاو بەناوبانگترە، یا گڤە گڤی با !
سەركێش ئـاوە، یا گێژەن و گەردەلولی بـا !
بۆنی ئاو تەڕترە، یا تۆو توخماتی با !
ئەوەی دەڕوا، لەنایە یا لەبا !
رێی دێڕێك چیە نەدەما،
لاڕێ‌ نەبا “تـۆی”
نەبا !

كوێرستانە!
چاو لەیەكتربڕین بشۆن،
دەست بەڕوتانەوە مەگرن، شەق لەبۆشایی هەڵمەدەن،
“تف بەڕوووووی با دا،
هەڵمەدەن”!

دڵم
لەپەرتبوون شكاوە،
جەم نابمەوە، نەلەخۆم و نەلەهیچدا !
دەنگی بەربوونەوەی باران كۆنترە، یا كەوتنی بەفر!
ئەرێ‌ كێ لەكێ ناگا، نمەنمی باران، یا تنۆكە تنۆكی بەفر!
چی ئـاوڕ لەچی ناداتەوە، ڕشێنە بـاران، یا ورشـە بەفر!
هیچ بەچی ناگا، چڕی باران، یا شەفافی بەفر!
چ لەچ نیان تر دەبارێ، باران، یا بەفر!
ئەوەی خۆشیناكاتەوە، چیە؟
ئەشكی بارانە، یا وشكە
پێكەنینی،
بەفر !

شیعریەت،
تفەنگەكان، ناوەستێنێ،
نەبوونی لەناو جەنگاوەرەكاندا، جەنگ دەخوڵقێنێ،
وەك نەقڵی بەد حاڵیبوونەكان، لەدڵی دو تاشە بەرددا،
وەك پێكدادانی جیاوازییەكان، لەغیابی عەقڵدا،
ئەرێ‌ كێیە لەكێدا، ژیان لەجیاوازیدایە،
یا جیاوازززززززی
لەژیاندا !

قسە زۆرەو،
بێدەنگیش نازانم وەك چ بڵێم كەم!
تۆ بڵێ‌، ژیان بەتوێكڵەوە خۆش ترە، یا وەك توتی!
بەهار بەگیاوە ڕۆمانسی ترە، یا وەك پایز بەڕوتی!
ئاسمان خوێبكەی بەتام ترە، یا بێگەرد،
وەك نانننننننننننننن و،
ئازادی!

تۆ بڵێ‌،
گوژاڵكی ژیان تاڵ ترە،
یا ئەتك كردنی هەنجیرێكی نارنجی!
گو بكەیتە wc ئاسان ترە،
یا بەناوی نیشتمانەوە،
خواردنی !!

ئێوارە،
رژانی تاریكی پەرداخی ئینكارییە،
لەنەهاتێكی تردا !!
—
ئێوارە،
جگە لەكۆن بوونی ڕۆژێكی نوێ،
شتێكی دی نیە لەئێسادا !
—
ئێوارە،
چۆن دەبێ بەو هەموو جوانیەوە،
بەرەو تاریكی بڕواو، لەباوەش شەودا
بخەوێ!!
—
ئێوارە،
روتبوونەوەی ڕۆژێكی ترە،
لەڕۆناكی !!
—
ئێوارە،
سەرئاوكەوتنی ڕۆژێكی ترە، لەدەریایی
بێ تۆییدا !
—
ئێوارە،
پژانی هەنارێكی ترە، لەباخچەی
بێ تۆییدا !!
—
ئێوارە،
هەڵوەرینی هەنجیرێك عومرە،
لەبەژنی دنیا !!
—
ئێوارە،
خواردنەوەی كەفی سەر گڵاسێك شینە،
بەلێوی ڕەش !!
—
ئێوارە،
سكوتێك ڕۆشناییە، لەچاوەڕوانی
نەهاتێكی تری تۆدا !!
—
ئێوارە،
پیاسەیەك لەناتەواوییە،
بەبێ تۆ !!
—
ئێوارە،
نێوانی ڕۆژو شەو نیە، بەدحاڵیبوونە،
وەك نێوانی من و تۆ، بەیەكەوە نایەن،
بەیەكەوە نابن !!