كۆسرەت ڕەسوڵ تۆزاوی بوو … عەزیز ڕەئووف

لە ناوەڕاستی هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو، ئەندامێكی نهێنی ناو شاری هەولێری كۆمەڵەی ڕەنجدەران بەناوی “عەبدوڵا ” پارەیەكی زۆر لە كشتوكاڵی هەولێر دەڕفێنێت و دەیبات بۆ ناو هێزی پێشمەرگە دواتر ئەم كارەكتەرە لەناو پێشمەرگە پۆستی باڵا لەناو یەكێتی وەردەگرێت و بە “كۆسرەت ڕەسوڵ عەلی” ناو دەردەكات و دەبێتە یەكێك لە فیگەرە دیارەكانی خەباتی چەكداری یەكێتی لە شاخ. دە ساڵ دوای ئەم ڕووداوە كۆسرەت رەسوڵ كە وەك ئەندامێكی ڕێكخستن هەولێر جێدێڵێت بەڵام لە ساڵی 1994 دەبێتە سەرۆكی حكومەتی هەرێم. هەر لەو ساڵەدا كە شەڕی ناوخۆ دەست پێدەكات و تەقینەوەیەك لە زاخۆ قوربانی زۆری لێ كەوتەوە، پارتی دیموكرات دەسبەجێ كۆسرەت رەسوڵی بە ئەنجامی ئەو تەقینەوەیە تاوانبار كرد و فرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەركرد، بەڵام دواتر و لە 2005 كە ئیدارەی یەكێتی و پارتی یەكی گرتەوە و بەرژەوەندیەكان هاوبەش بوون، پارتی قبوڵی بوو كە كۆسرەت ڕەسوڵ ببێتە جێگری سەرۆكی هەرێم كە بارزانی سەرۆكایەتی دەكرد.

لە ڕووداوەكانی 31ی ئابی 1996 كاك كۆسرەت سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانەو پارتی بە هاوبەشی سوپای عیراق هەولێری داگیر كردو ئەوكات دەنگۆ هەبوو كە كۆسرەت ڕەسوڵ بە هێز و بازووی خۆی هەولێری جێهێشتووە و شەهیدیشی داوە و هەندێك دەیانوت كارئاسانی بۆ كراوە كە بڕوات و هەولێر جێبێڵێت. من ئەوكاتە قوتابیەكی قۆناغی ئامادەیی بووم، لە نزیك گوندی “زەڵێ” سەر سنوری ئێران ساجێكمان گەرم كردووە و هەویر بە دەست پان دەكەینەوە و دەیبرژێنین و بە چایی یەوە دەیخۆین، كاك كۆسرەت لەگەڵ كۆمەڵێك پێشمەرگە بەلاماندا بە پیادە دەڕۆن و سڵاو مان لێ دەكەن.

+ كوڕینە چۆنن؟
-بەخێر بێی كاك كۆسرەت فەرموو نانمان لا بخۆ؟
+ سوپاس، عافێتتان بێت. “بەڕێزەوە تەماشامان دەكا”.
من وەك خۆم هەر ئەوەجارە كاك كۆسرەتم دیوە و دواتر هەر لە شاشەی تەلەفزیۆنەوە بینیومە. بەڵام ئەو عەسرە كاك كۆسرەت بە قات و تاقم تفەنگ و جامانەیەكی ڕەش لە ملیدا، هیلاك و ماندوو، سەرو قژی تەپ و تۆزاوی، ڕوخساری پێشمەرگەیەكی ڕاستەقینەی هەبوو بەڵام وێنەی كاك كۆسرەت دواتر لەسەر كورسی دەسەڵات و ململلانێكانی ناو یەكێتی و پچڕینەوەی پۆستی باڵا بۆ كوڕەكانی، وێنەی كاك كۆسرەتی گۆڕی و بە هەر شێوەیەك بێت بوو بە كارەكتەرێكی تر.

جارێك چێ گیڤارا وتی: “پارتیزان پێویستی بە ئوتێل نیە”. هەموو پارتیزانەكان كە دەچنە دەسەڵات ڕوخساریان دەگۆڕێت، هەرگیز كاسترۆی دوای شۆڕش و پێش شۆڕش یەك نین. قەت ئەو كاك كۆسرەتەی لە زەڵێ لە سنوری ئێران لە 1996 بینیم گورج و گۆڵ و و تۆزاوی و ماندو، هەرگیز ئەو پیاوەی دواتر و ئێستا نیە.

منداڵ سحرێكی سەیرە، وەك هەمیشە دایكم دەیوت “جەرگ زاڵمە”، لە هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو “مستەفا چاوڕەش” وەك بەرپرسێكی یەكێتی لەشاخ دەبێت و بەعس منداڵەكانی دەستگیر دەكەن، نامەیەك دەنوسێت و دەڵێت چیتان دەوێت؟ ئەم نامەیە بە فایل ناودەبرێت و ماوەیەك لەگەڵ سێ سەركردەی تردا لەناو سەركردایەتی یەكێتی دەنگ دەداتەوە و دواتر مام جەلال لە كۆنگرە لێیان خۆش دەبێت. بەڵام دەبێ ئەو ڕاستیەش بزانین كوڕەكان شۆڕشگێڕەكان وێران دەكەن. كوڕەكانی قەزافی سەری باوكیان خوارد و حوسنی موبارەكی سەرۆكی پیشووی مسر وتی: هەموو گەندەڵییەكان خەتای جەمالی كورم بوو.
هەرگیز كورەكانی مام جەلال” پاڤێڵ و قوباد” بە تاڵە دەزوویەك بە باوكیان ناچن و جێهێشتنی ئەم هەموو دەسەڵات و كورسی و سامانە بۆ كوڕەكانی، بەر لە هەرشت لێدانە لە هەوڵ و ماندووبوونی مام جەلال. كوڕە پاراستنەكەی بارزانی “مەسرور” زۆر لە باوكی سەرسەختتر و سەربەگۆبەندترە، كەس سەری كاك مەسعودی نەخوارد ئەوكوڕانەی نەبێت، یەكێ تەلەفزیۆن و یەكێ بیرە نەوت و یەكێ زانكۆی ئەهلی هەیە و تەنانەت فڕۆكەی سەفەركردنیشیان جیاواز بوو. كاك نەوشیروان بناغەی یەكەم هێزی ئۆپۆزسیۆنی كارای دامەزراند، بەڵام كوڕەكانی ” چیا و نما” نازناوی “باوكی هەژاران”یان لە كاك نەوشیروان سەندەوە و كۆی سەروەت و سامانی گۆڕان بە گرد و سوپەرماركێتیشەوە لەسەر خۆیان تاپۆ كرد.
بۆ كاك كۆسرەتیش ڕاستە و شەڕی كاك كۆسرەت بۆ ئەوەی كوڕەكانی لەدوای خۆی بێنە پێشەوە و یەكێ بۆ وەزیر و یەكێ بۆ سەركردایەتی یەكێتی، ئەوەندەی تر شێوەی كاك كۆسرەتیان گۆڕی لە پیاوێكی گورج و گۆڵ و پێشمەرگەئاساوە بۆ باوكێكی كەنەفت و ماندو كە دەیەوێت دوای خۆی كوڕەكانی ڕازی بكات.

لە ئێستا كاك كۆسرەت نەخۆشە، كەنەفت و ماندووە. كەس نیە بە كاك كۆسرەت بڵێ بەڕاستی تۆ ماندویت و تەنانەت توانای قسەكردنیشت ئاسایی نیە و بۆ تەلەفزیۆن مەدوێ با گەنجێك لە یەكێتی ئەو ڕۆڵە ببینێت. كەس نیە ئاوێنەیەك بخاتە بەردەم كاك كۆسرەت و پێی بڵێ بەڕاستی كاتێتی ئیسراحەتێك بكەن یان هەوڵ بدەن یاداشتەكانتان بنوسنەوە.

كە یەكەم جار كاك كۆسرەت دەبینم، پیاوێكی خاكی و چوست و چالاك و گورج و گۆڵ، بەڵام كە دواجار لە تەلەفزیۆن دەیبینم، پارێزگاری سلێمانی، لە پشكی گۆڕان، خۆی خستۆتە ژێر باڵی و لە فرۆكە دەیهێنێتە خوارەوە، ڕۆمانەكەی جۆرج ئۆروێڵ “مەزرای ئاژەڵان” م بیر دێتەوە كە هەموو شۆڕشگێڕێك لەدەرەوەی سیستەم و لێپرسینەوە، ڕوخساری بەیەكجاری دەگۆڕێت.




له‌نێوان دوو كڵاوسوردا … عه‌زیز ڕه‌ئووف

-كڵاوی بابانوئێل هه‌یه‌؟
+ نه‌خێر
-بۆچی؟
+ ئه‌م هه‌ینیه‌ مه‌لای مزگه‌وت وتی حه‌رامه‌.
ئه‌مه‌ گفتوگۆی من و خاوه‌نی سوپه‌رماركێته‌كه‌یه‌ كه‌ ئه‌مساڵ نه‌ك هه‌ر كڵاوی سور به‌ڵكو له‌وه‌ده‌چوو ڕه‌نگی سور له‌ ماركێته‌كه‌یدا نه‌مابێت. ئه‌م دیده‌ بۆ دژه‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگی و دژ به‌ هه‌ر هه‌وڵێكی یادكردنه‌وه‌ی مه‌سیح” وه‌ك یه‌كێك له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كانی خودا” دیدی زۆرێك له‌ پیاوانی ئاینی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌یه‌ كه‌ له‌م خۆپیشاندانه‌ وام ته‌سه‌ور ده‌كرد پیاوانی ئاینی ترسی گه‌وره‌ بخه‌نه‌ دڵی ده‌سه‌ڵات و ئه‌م زوڵمه‌ قبوڵ نه‌كه‌ن، كه‌چی نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌یان نه‌كرد به‌ڵكو كۆی هه‌وڵه‌كانیان بۆ دژایه‌تی ئاهه‌نگ و دژی سورپۆش و دژ به‌ یاده‌كانی سه‌ری ساڵ ته‌رخان كردبوو.
تۆ وامه‌كه‌ كچان وه‌ك نه‌نكم بیر بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵكو وه‌ره‌ ڕۆژی حه‌زره‌تی عائیشه‌ بكه‌ به‌ ڕۆژی خۆشه‌ویستی بزانه‌ كه‌س له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ باسی ڤالانتاین ده‌كا؟ تۆ وه‌ره‌ یادی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر له‌گه‌ڵ نه‌وه‌ی نوێدا بگونجێنه‌ و دووری بخه‌ره‌وه‌ له‌ سه‌ربڕین و خوێن و قوربانی و خیتابی دووباره‌ی پیاوانی ئاینی بزانه‌ سه‌ری ساڵ كاڵ ده‌بێته‌وه‌ یان نا؟ تۆ ده‌ته‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ به‌ ڕه‌نگی ڕه‌ش و ڕه‌ساسی و مه‌رگدۆستی دابخه‌یت و گه‌نجانیش هیچ جۆرێك له‌ ژیانی تر تاقی نه‌كه‌نه‌وه‌؟ تۆ ده‌ته‌وێت وه‌ك پیاوی ئاینی سێ سێ و چوار چوار ژن له‌ ماڵه‌كه‌ت ڕیز بكه‌یت و ده‌ته‌وێت گه‌نجانیش له‌م نه‌هامه‌تی و خراپی ژیانه‌دا داببڕی له‌ هه‌موو هه‌وڵێكی كرانه‌وه‌ و پێكه‌نین و ژیاندۆستی و سور پۆشی؟ به‌ختیار عه‌لی له‌ ئێواره‌ی په‌روانه‌دا ده‌ڵێ: ده‌كرێ خوا دنیای به‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگ دروست كردبێت و دژی ڕه‌نگه‌كان بێت؟

كڵاوی سور نافرۆشێ چونكه‌ حه‌رامه‌، به‌ڵام وڵاتی سین به‌رماڵ دروست ده‌كات و ده‌ینێرێت بۆ وڵاته‌ ئیسلامیه‌كان، گرنك داهات بۆ وڵاته‌كه‌ی دابین ده‌كات. هه‌ندێ شتومه‌ك ده‌گه‌نه‌ به‌نده‌ره‌كانی سنوری ئێران و وڵاتی ئێرانیش یه‌ك یه‌ك شته‌كان داده‌گرێت و لێی ده‌نوسێت ” بمرێ ئه‌مریكا”، ئه‌مه‌ زۆری پێ ده‌چێت و ئه‌مریكیه‌كان ده‌ڵێن: كاكه‌ ئێمه‌ هه‌ر لێره‌وه‌ خۆمان لێی ده‌نوسین بمرێ ئه‌مریكا به‌س تاخیرمان مه‌كه‌ن و شمه‌كه‌كان بنێرنه‌ ناو ئێران. ئه‌مه‌ عه‌قڵی تیجارییه‌ كه‌ پیاوانی ئاینی ئێمه‌ نه‌ ده‌یزانن و نه‌ له‌ هونه‌ری په‌یداكردنی داهات ده‌زانن، له‌م عه‌سره‌شدا له‌نێوان حه‌رام و حه‌ڵاڵدا گیریان خواردووه‌.

له‌ ئێران خۆپیشاندانه‌ و زۆرینه‌ مێینه‌ن، به‌شێك له‌ پیاوانی ئاینی ئێمه‌ نه‌ خۆیان دێنه‌ سه‌ر جاده‌ نه‌ دژ به‌ ده‌سه‌ڵات دوو حه‌رفی موفید ده‌ڵێن و هه‌میشه‌ دژ به‌ سور و دژ به‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگن و له‌ هه‌مانكاتدا كرانه‌وه‌ی دنیای ئێمه‌ به‌ڕووی یه‌كسانی و هاتنه‌ سه‌رشه‌قامی مێینه‌ به‌ فه‌ساد وه‌سف ده‌كه‌ن.
مه‌لاكان دژ به‌ كڵاوی سورن، به‌ڵام له‌ ڕیفراندۆمدا یه‌ك هۆڵی پڕ مه‌لام بینی چه‌پڵه‌یان بۆ سه‌ركرده‌یه‌كی كڵاوسوری كورد لێده‌دا.




هه‌رچه‌ند بگه‌ڕێن شار و وڵاتان … عه‌زیز ڕه‌ئووف

خۆی هه‌ر ده‌ركه‌وتنی دوو كه‌سایه‌تی كورد له‌ سه‌ردانه‌كه‌ی فه‌ره‌نسادا مانای ئه‌وه‌یه‌ زیاد له‌ ماڵێكمان هه‌یه‌ و هه‌موو كۆك نین كه‌ یه‌ك كه‌س به‌ناوی هه‌موانه‌وه‌ بڕیار بدات و سه‌ردانی وڵاتان بكات. خۆی هه‌ر ده‌ركه‌وتنی دوو كه‌س له‌ سه‌ردانه‌كه‌ی فه‌ره‌نسادا پێمان ده‌ڵێت به‌ر له‌ هه‌ر شت برینه‌كان به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌ك برینی ماڵی خۆمانه‌ و ئه‌سڵی مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دوو میرنشین حوكممان ده‌كات.

هه‌رچه‌ند بگه‌ڕێن شار و وڵاتان هیچ له‌وه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ كه‌ له‌ناوه‌وه‌ كه‌لاوه‌یه‌كتان بنیاد ناوه‌ كه‌ دروستكردنی خانوو له‌سه‌ر ئه‌م كه‌لاوه‌یه‌ ئه‌سته‌مه‌ و ده‌بێت ئه‌م كه‌لاوه‌یه‌ ببه‌ینه‌وه‌ سه‌ر عه‌رزی ڕه‌ق ئینجا بینای بكه‌ینه‌وه‌. هه‌رچه‌ند دوو كوڕی گه‌نج و ڕێكپۆش بگه‌ڕێن شار و وڵاتان له‌و ڕاستیه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ كه‌ حوكمڕانی له‌ بیست و شه‌ش ساڵی ڕابردوودا له‌سه‌رده‌ستی باوك و كوڕه‌كانیان، له‌سه‌رده‌ستی نه‌وه‌ی دووه‌می شۆڕشگێڕه‌كان تادێت قه‌باره‌ی قه‌یرانه‌كان گه‌وره‌تر ده‌كه‌ن و ده‌مانبه‌نه‌وه‌ سه‌ره‌تای سه‌ره‌تاكان.
هه‌رچه‌ند دڵخۆش بیت به‌وه‌ی كه‌ ئاڵای كوردستان له‌ كوێ هه‌ڵكراوه‌ و چ سه‌ركرده‌یه‌ك پێشوازیت ده‌كات و له‌كوێدا به‌ فۆنتی كوردی شتێك نوسراوه‌، له‌و ڕاستیه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ كه‌ تۆ له‌ناوه‌وه‌ هیچت بنیاد نه‌ناوه‌ كه‌ مایه‌ی دڵخۆشی بێت و له‌ ئاستی ماس میدیا دڵی هه‌وادارانتان به‌وه‌ خۆش ده‌كه‌ن كه‌ دوای ڕیفرادۆم هێشتا كه‌سانێك هه‌ن پێشوازیمان لێ ده‌كه‌ن.

هه‌رچه‌ند له‌ سه‌روبه‌ندی ئه‌نجاندانی ڕیفراندۆمدا به‌ ئه‌زموون بۆمان ده‌ركه‌وت هه‌موو ئه‌و سه‌ردان و به‌سه‌ركردنه‌وه‌ و پێشوازی و هه‌ڵكردنی ئاڵایه‌ له‌ ئۆفیسی ده‌وڵه‌تان هیچ نه‌بوون جگه‌ له‌ بیركۆڵی ئێوه‌ی نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار له‌ئاست لۆبی و په‌یوه‌ندی دبلۆماسی له‌نێو گه‌لاندا و دواجار به‌كارهێنانی كورد وه‌ك گه‌لێكی قوربانی به‌رامبه‌ر به‌ شه‌ڕی داعش و گیانله‌ده‌ستدانی زیاتر له‌ هه‌زار و پێنچ سه‌د گه‌نجی خێرله‌خۆنه‌دیوی ئه‌و گه‌له‌ی كه‌ خۆیان و منداڵه‌كانیان زیاد له‌ دوو ده‌یه‌یه‌ باجی شكسته‌ سیاسی و ئابووری و ئه‌خلاقیه‌كانی ئێوه‌ ده‌ده‌ن.

هه‌رچه‌ند بگه‌ڕێن شار و وڵاتان، جگه‌ له‌ پینه‌وپه‌ڕۆكردنی دۆخه‌كه‌ هیچ چاوه‌ڕوانیه‌كتان جی نه‌هێشتووه‌، ته‌نها ئه‌وه‌تان پێ ده‌كرێ وڵاتانێك نێوه‌نگیری بكه‌ن بۆ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ناوه‌ند و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دۆخی پێش ڕیفراندۆم.
هه‌رچه‌ند بگه‌ڕێن شار و وڵاتان، له‌و ڕاستیه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ كه‌ برینه‌كان لێره‌ن نه‌ك له‌ ئۆفیسی سه‌ركرده‌ی شار و وڵاتان.




ئه‌و ڕۆژانه‌ی نیشتمان هی هه‌مووان بوو … عه‌زیز ڕه‌ئووف

هه‌میشه‌ سه‌رسام بووم به‌ شته‌ بچوكه‌كان، ئه‌وه‌ی بۆ من گرنگه‌ بینینی شته‌ ورده‌كانه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی دیاریكراودا هینده‌ی ڕووداوه‌ گه‌وره‌كان. بۆ من گرنگه‌ بزانم له‌ سه‌رده‌می خه‌باتی چه‌كداریدا ڕووداوه‌ بچوكه‌كان چۆن ڕوویانداوه‌، بۆ من گرنگه‌ له‌و عه‌سره‌دا دۆخی خه‌ڵك چۆن بووه‌؟ كچان چۆن عاشق بوون؟ بۆنی دیواری خانووه‌ قوڕه‌كان و ده‌نگی كه‌ڵه‌شێر و به‌رامه‌ی خۆڵی دوای باران. بۆ من گرنگه‌ بزانم پێشمه‌رگه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی چالاكی چی كردووه‌؟ چۆن دابه‌ش بوون به‌سه‌ر ماڵه‌كاندا و هه‌ستی خاوه‌نماڵ بۆ پێشمه‌رگه‌ چۆن بووه‌؟ بۆ منی فزولی ئه‌وه‌ گرنگ بووه‌ چۆن به‌رپرسه‌كان بۆڵه‌یان كردوه‌ و چ فسكه‌فسك پیلانی ژێربه‌ژێر و كوتله‌یه‌كیان دروست كردووه‌ كه‌ خاڵی بووه‌ له‌ فكر و زیاتر ده‌نگه‌ده‌نگی پۆست و كورسی بووه‌ ئه‌وه‌نده‌ی مه‌بده‌ئو بیر و باوه‌ڕ بێت. ئه‌وه‌ی بۆ من له‌ كتێبی ” ئه‌و ڕۆژانه‌ی نیشتمان هی هه‌مووان بوو” گرنگه‌ ئه‌وه‌ بوو تێ بگه‌م له‌و عه‌سره‌دا بۆ بزوتنه‌وه‌ی حه‌قه‌ ده‌توانێت به‌ یه‌كسانی له‌ ئازادی ژن بڕوانێ به‌ڵام پارتێكی چه‌پی وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران توانای ئه‌وه‌ی نه‌بێت ژن له‌ ڕیزه‌كانی دروست بكا؟

هه‌ڤاڵ كوێستانی، ئه‌و ناوه‌ی بۆ ئێمه‌ی هه‌رزه‌كار له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ته‌كاندا ناوێكی دیاره‌. خوێندكاری ناوه‌ندیم له‌ ئۆردوگای ته‌كیه‌ی كاكه‌مه‌ند و هاوڕێیه‌كم كتێبێكی ڕه‌ش و سپی چاپێكی ناشرینم بۆ دێنێ ” ئافره‌ت و ژانی له‌دایكبوونێكی نوێ” نوسینی هه‌ڤاڵ كوێستانی ، به‌ چاپی كۆن نوسراوه‌ و نوسینه‌كه‌ له‌ناوه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ كاڵه‌ زۆرێك له‌ وشه‌كانی به‌ قه‌ڵه‌می جافی شین تۆخ كراونه‌ته‌وه‌ تا بتوانرێت بخوێندرێته‌وه‌. زانیم له‌به‌رده‌م كتێكی ته‌واو گرنگدام، زانیم له‌و عه‌سره‌دا له‌شاخ كه‌سانێك هه‌بوون خه‌ونی گه‌وره‌یان هه‌بووه‌ و شۆڕشیان ته‌نها له‌ یاخیبوونی چه‌كداریدا كورت نه‌كردۆته‌وه‌. ته‌له‌فزیۆنه‌ تاقانه‌كه‌ی گه‌لی كوردستانیش جارجار سرودێكی ئازاد خانه‌قینی دوای یادی شه‌هیدێك یان یادكردنه‌وه‌ی شه‌هید ئارام یان هه‌ر پاڵه‌وانێكی تر بڵاوده‌كاته‌وه‌ و نوسراوه‌: هۆنراوه‌ی هه‌ڤاڵ كوێستانی.

ئه‌م ناوه‌ ئیتر ون ده‌بێت و هیچ یاده‌وه‌رییه‌كم نیه‌ له‌گه‌ڵ ناوی ئه‌م نوسه‌ره‌دا تا ساڵی 2008 ناوی هه‌ڤاڵ كوێستانی له‌گه‌ڵ چه‌ند كه‌سێكی تردا دێت كه‌ شۆڕش له‌ ڕیزه‌كانی خۆی ده‌ریانده‌كات و ئه‌و پارته‌ی كه‌ گه‌نجێتی تیا سه‌رف كردووه‌ به‌ بڕیارێك له‌ ڕیزه‌كانی دووری ده‌خاته‌وه‌. منیش ئه‌وكاته‌ی پێم وابوو ده‌بێت هێزێك بێت دنیای ئێمه‌ بگۆڕێت، له‌ ڕۆژنامه‌ی ڕۆژنامه‌ی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان بابه‌تێك له‌سه‌ر هه‌ڤاڵ كوێستانی و هاوڕێكانی ده‌نوسیم به‌ناوی ” شۆڕش كوڕه‌كانی ده‌رده‌كات” و هه‌ر ئه‌و كات ڕه‌وانشاد نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ كاك عه‌دنان عوسمانی سه‌رنوسه‌ری ڕۆژنامه‌كه‌ ده‌ڵێ ئه‌و كوڕه‌ كێیه‌ ئه‌م نوسینه‌ی نوسیوه‌؟ كاك عه‌دنانیش ده‌ڵێ ئه‌وه‌ عه‌زیز ڕه‌ئووفه‌ و برای محه‌مه‌د ڕه‌ئووفی خۆمانه‌، كاك نه‌وشیروان ده‌ڵێ په‌یوه‌ندی پێوه‌ بكه‌ با بیبینم. كاك عه‌دنان ته‌له‌فۆن ده‌كات و به‌یه‌كه‌وه‌ به‌ گرده‌كه‌دا هه‌ڵده‌زنێین بۆ بینینی كاك نه‌وشیروان.

پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ینه‌ لای كاك نه‌وشیروان هه‌ر له‌سه‌یاره‌كه‌ی كاك عه‌دناندا خه‌یاڵم ده‌ڕوا ( ساڵی 1987 ه‌، ئه‌وكاته‌ی منداڵ بووم له‌ لادێ و تراكتۆرێكی پڕ له‌ چه‌كی ئێرانی كه‌ چه‌ند پاسدارێكی سه‌رتاشراوی تێدایه‌ به‌ناو گونده‌كه‌مان “بێده‌ر” له‌ نزیك چیای خاڵخاڵان تێده‌په‌ڕێت و لای ئێمه‌ی منداڵ ئه‌م وێنه‌یه‌ ته‌واو غه‌ریب بوو، له‌پڕ گوێم له‌ ده‌نگێك بوو وتی: ئه‌وه‌ كاك نه‌وشیروان له‌ پشته‌وه‌ به‌ پێ ده‌ڕوات، به‌ گرده‌كه‌ی پشت ماڵی خۆماندا هه‌ڵده‌زنێین تا كاك نه‌وشیروان ببینین و كه‌ چوینه‌ سه‌ر گرده‌گه‌ پیاوێكی به‌ژن باریك له‌ ناوه‌ڕاستی دوو سێ پێشمه‌رگه‌ به‌ خێرایی به‌ پێ ده‌ڕوات و ته‌نها له‌ پشته‌وه‌ ده‌یبینین). ئێستا له‌گه‌ڵ كاك عه‌دناندا به‌ گرده‌كه‌دا هه‌ڵده‌زنێین و ئه‌م جاره‌ ڕووبه‌ڕوو پیاوێك ده‌بینین كه‌ پشتی له‌ هه‌موو سه‌روه‌ری و خه‌بات و ماندووبوونی ڕابردووی خۆی كردووه‌ و له‌سه‌ره‌تاوه‌ ده‌ستی پێ كردووه‌ و نوسینێكی من ده‌خوێنێته‌وه‌ كه‌ كه‌م تا زۆر كۆمه‌ك به‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ی بكات. كاك نه‌وشیروان به‌ قاتێكی كوردی خاكیه‌وه‌ توند ده‌سته‌كانم ده‌گوشێت و له‌ دانیشتن له‌گه‌ڵماندا بێتاقه‌ت نابێت تا خۆمان كاتمان دره‌نگ كرد و پێویست بوو بڕۆین ئه‌و پیاوه‌ بێتاقه‌تی به‌ ڕوخساریه‌وه‌ دیار نه‌بوو، كه‌ هه‌ڵده‌ستین جارێكی تر ده‌سته‌كانم ده‌گوشێت و ده‌ستخۆشیم لێ ده‌كات و تا ده‌ره‌وه‌ له‌گه‌ڵم دێت كه‌ بۆ من زۆر تازه‌ بوو سه‌ركرده‌یه‌ك ببینم ئه‌وه‌نده‌ خاكی بێت و قه‌دری نوسه‌ری لابێت. به‌ڵام پاش ماوه‌یه‌ك كه‌ هه‌ڤاڵ كوێستانی و هاوڕێكانی بوون به‌ گۆڕان، ئینجا زانیم بۆ كاك نه‌وشیروان نوسینه‌كه‌ی منی به‌دڵ بوو.

من هه‌ڤاڵم وه‌ك نوسه‌ر خۆش ده‌وێت كه‌ پیاوێكه‌ پڕه‌ له‌ ئه‌ده‌ب و میهره‌بانی و چاوه‌ شینه‌كانی ئێستاش دنیایه‌ك خه‌ون و ئومێد، له‌گه‌ڵیدا ماندووبوون و مه‌رگی عه‌شقی “كاڵێ”ی تێدا شاردراوه‌ته‌وه‌ كه‌ كاڵێ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ لادێ ده‌یه‌وێت ئه‌م پێشمه‌رگه‌ تۆزاویه‌ ماچ بكات به‌ڵام هه‌ڤاڵ شۆڕشی له‌ ماچ و عه‌شق و دڵداری لا پیرۆزتر ده‌بێت و ڕێگه‌ به‌ كاڵێ نادات ماچی بكات.

كۆتایی كتێبه‌كه‌ی هه‌ڤاڵ كوێستانی ( ئه‌و ڕۆژانه‌ی نیشتمان هی هه‌مووان بوو) كاسم ده‌كات، هه‌ناسه‌م پێ نادرێت. له‌و عه‌سره‌دا كه‌ چه‌ندین هه‌ڵه‌ و كه‌م و كوڕی له‌ناو شۆڕشدایه‌ سه‌ركرده‌ی شۆڕشه‌كه‌ شاعیرێك له‌ ژووره‌كه‌ی خۆی ده‌خاته‌ به‌رده‌م لێپرسینه‌وه‌. نامه‌كانی پیشان ده‌دات كه‌ بۆ هاوڕێكانی ناردووه‌ و چۆن كۆپیان كردووه‌ و وه‌ك ڕاپۆرت ناردویانه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ركرده‌ی شۆڕش. سه‌یری ئه‌م هه‌موو جاسوسیكردنه‌ به‌سه‌ر یه‌كتردا. ئه‌م هه‌موو تاڵانی و ناشرینكردنه‌ی شۆڕش كه‌ پێشمه‌رگه‌ سه‌لاجه‌ی تاڵانی ده‌دات به‌ كۆڵدا، كه‌چی شاعیرێك وه‌ك ئه‌وه‌ی تاوانی گه‌وره‌ی كردبێت له‌به‌رده‌م سه‌ركرده‌ی شۆڕشه‌كه‌دا هاواری به‌سه‌ردا ده‌كرێت و وه‌ك خائینێك مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.

دوای ئه‌وه‌ی كاك نه‌وشیروان به‌ڕێم ده‌كا و ده‌سخۆشیم لێ ده‌كا له‌سه‌ر نوسینی “شۆڕش كوڕه‌كانی ده‌رده‌كا” كه‌ به‌رگریكردنه‌ له‌ هه‌ڤاڵ كوێستانی و هاوڕێكانی هه‌ست ده‌كه‌م سه‌ركرده‌یه‌ك قه‌دری نوسینی لایه‌، بێئاگا له‌وه‌ی كه‌ قه‌دری ئه‌و نوسینانه‌ی لایه‌ كه‌ به‌دڵی ئه‌و ده‌نوسرێن
له‌ دوای هه‌ڤده‌ی شوباتی 2011 كه‌ هه‌ست ده‌كه‌م گۆڕان ناتوانێت هیچ له‌ دنیای ئێمه‌ ده‌سكاری بكات، له‌ ڕۆژنامه‌ی “هاوڵاتی” و “ئاوێنه‌” چه‌ند نوسینێكی ڕه‌خنه‌ئامێز له‌سه‌ر بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و خودی كاك نه‌وشیروان ده‌نوسم، به‌ڵام چونكه‌ به‌دڵی كاك نه‌وشیروان نیه‌ نه‌ حه‌ز به‌ بینینم ده‌كات و نه‌ وه‌ك یه‌كه‌م جار به‌دوامدا ده‌نێرێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ به‌شێكی زۆری گوڕانخوازانی ته‌نیشت ژووره‌كه‌ی، هێرشی ناڕه‌وا و ته‌نانه‌ت بوختانی شه‌خسی ده‌خه‌نه‌ پاڵم، به‌شێكیان ئه‌وانه‌بوون كه‌ ده‌یانویست له‌سایه‌ی گۆڕاندا پۆستێكیان ده‌سكه‌وێت و ده‌ستیشیان كه‌وت. دوای ئه‌وه‌ی كاركردنی من و هه‌ردی مه‌هدی هاوڕێم وه‌ك نوسه‌ر له‌ ڕۆژنامه‌ی ڕۆژنامه‌ كۆتایی پێده‌هێنرێت و دوو هاوڕێ له‌وێ كارده‌كه‌ن كه‌ له‌ ئێمه‌ دڵسۆزتر خۆیان بۆ گۆڕان و نه‌وشیروان مسته‌فا نیشان ده‌ده‌ن، دواجار ئه‌و دوو براده‌ره‌ ڕوو ده‌كه‌نه‌ كه‌ناڵی ” ڕووداو”ی پارتی بۆ كاركردن و من به‌ره‌و دورگه‌ی قوبرس و هه‌ردی به‌ره‌و تاران بۆ مه‌به‌ستی خوێندن سه‌ری خۆمان هه‌ڵده‌گرین.

ئیدی یه‌كێك له‌ ئیشكاله‌ گه‌وره‌كانی دنیای ئێمه‌ ئه‌و به‌رپرسانه‌ن كه‌ ته‌نها ده‌نگی خۆیان و ده‌وروبه‌ریان ده‌بیستن و ته‌نها ئه‌وكات ده‌نگی تۆیان لا گرنگه‌ كه‌ وه‌ك ئه‌وان بیر بكه‌یته‌وه‌. دواجار له‌ڕۆژی 20ی مایسی ئه‌مساڵ له‌ مزگه‌وتی گه‌وره‌ی سلێمانی به‌چاوی پڕ فرمێسكه‌وه‌ چاوم به‌ كاك نه‌وشیروان ده‌كه‌وێ به‌ڵام ئه‌و له‌ تابوتێكدا ڕاكشاوه‌ و بۆ هه‌تاهه‌تا چاوه‌كانی لێكناوه‌.




چۆن ئه‌م دۆخه‌ تێپه‌ڕێنین؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

یه‌كه‌م: هه‌موو دۆخێكی سیاسی به‌رمه‌بدای كۆمه‌ڵگه‌ خۆیه‌تی. هیچ دۆخێك نیه‌ به‌ چه‌ند ڕۆژێك دروست بێت. كه‌ڵه‌كه‌بوونی سه‌رجه‌م كه‌م و كوڕیه‌كان و بێده‌نگی كوشنده‌ و سپاردنی كۆی برین و خه‌مه‌كانمان به‌ نوخبه‌یه‌كی سیاسی هۆكاری كۆی ئه‌م دۆخه‌ ناله‌باره‌یه‌. واته‌ چه‌نده‌ به‌رپرسانی ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ به‌رپرسن به‌رامبه‌ر به‌ كۆی برینه‌كان هێنده‌ش كۆی كۆمه‌ڵگه‌ به‌رپرسه‌ له‌ دورستكردنی بێده‌نگی و لاموبالاتی و ته‌مبه‌ڵی و به‌رخۆری.
دووه‌م: وه‌ك چۆن خوڵقاندنی دۆخێكی نائاسایی كاره‌ساته‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سێك یان چه‌ند كه‌سێكه‌وه‌ به‌ده‌سته‌هاتووه‌ ئاواش كاره‌ساته‌ چاره‌سه‌ره‌كه‌ی به‌ كه‌سێك یان نوخبه‌یه‌ك یان هێزێكی سیاسی ببه‌ستین. هیچ نوخبه‌ و كه‌س و هێزێك فریادره‌س نیه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی دۆخێكی سیاسی، به‌ڵكو ده‌بێت خه‌می ئێمه‌ ببێته‌ خه‌مێكی ده‌سته‌جه‌معی سپاردنی خه‌مه‌كان به‌ نوخبه‌یه‌كی سیاسی و داواكردنی چاره‌سه‌ر له‌ نوخبه‌ی سیاسی و نوسه‌ران و ڕۆشنبیران خۆدزینه‌وه‌یه‌ له‌ به‌رپرسیارێتیه‌كی ده‌سته‌جه‌معی..

سێیه‌م: چاره‌سه‌رنه‌كردنی كه‌یسه‌ گه‌وره‌كانی ئێمه‌، په‌یوه‌ندی به‌ سه‌رقاڵبوونی ئێمه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ شته‌ بچوكه‌كانه‌وه‌. خه‌ڵك هێنده‌ی سه‌رگه‌رمی شته‌ بچوكه‌كانی ڕۆژانه‌یه‌ له‌مه‌ڕ خواپه‌رستی و عه‌شق و په‌یوه‌ندی و جیاوازی ڕه‌گه‌زی، هێنده‌ خه‌می نیه‌ لانی كه‌م نیوه‌ی خاكه‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌وه‌ ده‌ستی دوژمنان. به‌ر له‌ هه‌ر شت ده‌بێ له‌ شته‌ بچوكه‌كان ده‌رچین و ستێپ بنێین به‌ره‌و خه‌ونه‌ گه‌وره‌كان.
چواره‌م: یه‌كێك له‌ سیما دیاره‌كانی هه‌ر هێزێكی سته‌مكار ڕوخانی پرده‌. كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی پردی په‌یوه‌ندی له‌نێو شاره‌كاندا له‌ده‌ست داوه‌، ڕاسته‌ خه‌ون و خه‌م و خولیاكانی به‌شێكی زۆری نه‌وه‌ی ئێمه‌ هاوبه‌شه‌ به‌ڵام پردی ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌ بۆ ئۆرگانیزه‌كردن و گواستنه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ونه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌ و فشار و چالاكی ده‌سته‌جه‌معی ته‌واو تێكشاوه‌.

پێنجه‌م: كوردستان پڕه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی بچوك بچوك و مایكرۆ دیكتاتۆر. ئه‌م په‌یكه‌ره‌ بچوكانه‌ ڕوخانی زه‌حمه‌ته‌. یه‌ك په‌یكه‌ر له‌ئارادا نیه‌ تا كۆبینه‌وه‌ و بیڕوخێنین. ده‌سه‌ڵاتی بچوك بچوك و لۆكاڵی ڕوخان و ده‌سكاریكردن و لێبرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا ته‌واو ئه‌ركێكی زه‌حمه‌ت و ئالۆزه‌، یان لانی كه‌م ئاوابوونی دنیای له‌م شێوه‌یه‌ و دروستكردنی دنیایه‌كی تر له‌ دۆخی ڕوخانی پردی په‌یوه‌ندیدا كرده‌یه‌كی ئاسان نیه‌.
شه‌شه‌م: تێكه‌ڵه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ له‌نێوان شاریبوون و شایخیبووندا. تا ئێستا ئیمه‌ پێیه‌كمان له‌ناو سروشت و پێیه‌كمان له‌ناو شارستانیه‌تدایه‌. به‌مانایه‌كی تر نازانین ده‌سكاری ئه‌م دۆخه‌ به‌ خه‌باتی مه‌ده‌نی بكه‌ین یان به‌ یاخیبوون و توندوتیژی. بیست و شه‌ش ساڵه‌ لانی كه‌م نه‌مانتوانی له‌ گرنگی دامه‌زراوه‌كان و یاسا و ڕێساكان حاڵی بین یان بیچه‌سپێنین. له‌ئێستاشدا ناتوانین فۆرمێك بدۆزینه‌وه‌ بۆ ده‌رباز بوون له‌م دۆخه‌.

حه‌وته‌م: بزوتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و پارت و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار بزوتنه‌وه‌گه‌لێكی ته‌واو لاوازن. ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و پارته‌ سیاسیه‌كان له‌وه‌ لاوزاتردرن بتوانن ده‌سكاری ئه‌م دۆخه‌ بكه‌ن، ئه‌مه‌ش دروست په‌یوه‌سته‌ به‌ نه‌بوونی ڕوئیایه‌كی ڕوون و پارادیمێكی نوێی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری له‌ده‌ره‌وه‌ی نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتداری كوردی. له‌ دۆخی به‌م شێوه‌یه‌دا ته‌نها ده‌نگه‌ده‌نگ و توڕه‌بوون ده‌بیستین نه‌ك بیركردنه‌وه‌ و هه‌وڵ و خه‌بات و تێكۆشانی عه‌قڵانی و ڕادیكاڵ كه‌ جیاواز بێت له‌وی تر.
هه‌شته‌م: به‌شێكی ڕۆشنبیران و پیاوازی ئاینی ڕۆڵی خراپ ده‌گێڕن له‌ مانه‌وه‌ی ئه‌و دۆخه‌ وه‌ك خۆی. ئه‌وه‌ی له‌ كه‌مپه‌ینی ڕیفراندۆمدا بینیمان ڕوخساری ڕاسته‌قینه‌ی ڕۆشنبیران و ڕووی دزێوی به‌شێكی پیاوانی ئاینی بوو كه‌ ده‌یسه‌لمێنێت ئه‌م نوخبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ له‌خۆڕاو له‌ ئاسمانه‌وه‌ شه‌رعیه‌تی وه‌رنه‌گرتووه‌ به‌ڵكو به‌ ستایش و نوسین و خیتابی به‌شێكی ڕۆشنبیران و پیاوانی ئاینی له‌سه‌ر پای خۆیان وه‌ستاون.

نۆیه‌م: ئێمه‌ چ جۆره‌ خه‌باتێكمان ده‌وێت بۆ ده‌ربازبوون له‌م دۆخه‌؟ شۆڕشمان ده‌وێ یان ڕیفۆرم؟ به‌ چ كه‌ره‌سته‌یه‌ك؟ له‌ ئێستادا كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ توانای دۆزینه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌یه‌كی تری نیه‌ بۆ ماڵئاوایی له‌ دۆخی له‌م شێوه‌یه‌ و خوڵقاندن و به‌خێرهێنانی دۆخێكی تر كه‌ لانی كه‌م ماف و كه‌رامه‌ت و خه‌ونی نه‌وه‌ی ئێمه‌ی تێدا بێته‌دی. ئه‌م ئاڵۆزیه‌ بۆ نه‌دۆزینه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌كانی به‌رگری فه‌زایه‌كی ته‌واو ناله‌باری دروست كردووه‌ كه‌ لێڵیه‌ك له‌ هه‌وڵه‌كان بۆ ماڵئاوایی له‌م دۆخه‌ ده‌بینین.
ده‌یه‌م: بچوككردنه‌وه‌ی كۆی كێشه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ له‌ كێشه‌ی ئابووری و موچه‌دا. كێشه‌ ئابووریه‌كان دابڕاو نین له‌ كێشه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و كه‌لتوریه‌كان ئه‌سڵه‌ن كێشه‌ی ئابوری كێشه‌یه‌كی بچوكه‌ له‌ به‌شێك له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ كه‌ سه‌ره‌كی ترینیان كێشه‌ی سیاسی و به‌ڕێوه‌بردنه‌. ئه‌م بچوككردنه‌وه‌یه‌ وایكردووه‌ كه‌ هۆكاری كێشه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ نه‌بینین و ته‌نها له‌ قیژه‌ و هاوار و بێدادی له‌ نه‌بوونی نان و موچه‌دا كورتی بكه‌ینه‌وه‌.

یازده‌یه‌م: نه‌دۆزینه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌یه‌كی تر بۆ به‌ره‌نگاری له‌ ده‌ره‌وه‌ی بۆڵه‌بۆڵی دووباره‌ و به‌تاڵكردنه‌وه‌ی توڕه‌ییه‌كان له‌ میدیا و تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان. دۆزینه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌یه‌ك بۆ كۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ره‌ی و كاركردن له‌سه‌ر خاڵی هاوبه‌ش و خه‌ونی هاوبه‌ش سه‌ره‌تایه‌كی گرنگه‌ بۆ بینین و به‌رچاوڕوونی و ڕۆشنی سیمای ئه‌و دنیایه‌ی كه‌ پێویسته‌ بیخوڵقێنین.

دوازده‌یه‌م: ده‌ربازبوون له‌ دۆخی چاوه‌ڕوانی و وه‌لاوه‌نانی لاموبالاتی و ته‌مه‌لی و كردنی سیاسیه‌ت به‌ كرده‌یه‌كی ڕۆژانه‌ و مانه‌وه‌ له‌ ماڵ وه‌ك حه‌رام و كردنی شه‌قام به‌ شوێنی سیاسه‌ت و شوێنی لێپرسینه‌وه‌ و شوێنی هاواركردن. له‌ ئێستادا كۆی چین و توێژه‌كان له‌ چاوه‌ڕوانیه‌كی كۆشنده‌دان و خۆیان به‌ كرده‌ی هه‌ر گۆڕانێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی هه‌ڵناسن و خویه‌كی قورسیان به‌م چاوه‌ڕوانیه‌وه‌ گرتووه‌ كه‌ نه‌ هیچی لێ شین ده‌بێت و نه‌ ئاسۆیه‌ك له‌م چاوه‌ڕوانیه‌دا ده‌بینرێت بۆ ماڵئاوایی له‌ دۆخێك و خوڵقاندنی دۆخێكی باشتر.




مه‌عده‌نێكی سه‌یره‌ خه‌ڵك … عه‌زیز ڕه‌ئووف

ئه‌وه‌ی دیكاتۆره‌كان دروست ده‌كه‌ن خه‌ڵكن و ئه‌وه‌شی ده‌یانڕوخێنن هه‌ر خه‌ڵكن. كه‌لتوری حه‌شامات سیمای هه‌ره‌ دیاری دیكتاتۆره‌كان بووه‌، به‌جۆرێك كه‌ حه‌شامات ئاوێنه‌یه‌كه‌ سه‌ركرده‌كان ڕوخساری خۆیانی تێدا ده‌بیننه‌وه‌.
من هه‌میشه‌ له‌ خه‌ڵك ترساوم. ئه‌وكاته‌ی پێنچ سه‌د هه‌زار كه‌س به‌دوای كاك نه‌وشیروانه‌وه‌ ده‌یانوت “ده‌یگۆڕین” به‌ڕاستی نه‌مده‌زانی له‌ڕاستیدا ده‌یانه‌وێت چی بگۆڕن، هه‌زاران كه‌س گوێیان له‌ مام جه‌لال ده‌گرت و هاواریان ده‌كرد “مامه‌” به‌ڵام به‌ نه‌خۆشكه‌وتنی مامه‌ ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ نازانێت چی بكات. ئه‌وكاته‌ی كه‌ سلێمانی شاری ئیرهابه‌ كاتێك پشت ده‌كاته‌ سه‌رۆكی پارتی، به‌ڵام مادام ده‌توانێ مه‌لعه‌بێك له‌ خه‌ڵكی موچه‌خۆری بندیوار كۆ بكاته‌وه‌، ده‌كه‌ویته‌ ستایشی شار و به‌ شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی وه‌سفی ده‌كات.

خه‌ڵك هه‌میشه‌ به‌ڵایه‌. ئه‌و پێنچ سه‌د هه‌زار كه‌سه‌ی دوای كاك نه‌وشیروان ئێستا له‌ بێده‌نگی كوشنده‌دا ده‌ژین و ئه‌و حه‌شاماته‌ی به‌دوای مامه‌وه‌ چه‌پڵه‌یان ده‌كوتی ئێستا كه‌س نیه‌ چه‌پڵه‌ی بۆ بكوتن و له‌گه‌ڵ نه‌خۆشكه‌وتنی مامدا ئه‌وانیش نه‌خۆشی دایگرتوون و ته‌نانه‌ت یه‌كێتیشیان به‌خۆیانه‌وه‌ نه‌خۆش خستووه‌. ئه‌و قه‌ره‌باڵغیه‌ی دوای بارزانی كه‌وتوون، به‌ بڕینی موچه‌یه‌ك، یان سڕینه‌وه‌یان له‌ لیستی ئه‌یلولانه‌ ئه‌گه‌ری هه‌ڵوه‌رینیان هه‌یه‌ و تاسه‌ر هه‌ستی ناسیۆنالیستی كۆمه‌كیان ناكات.

خه‌ڵك مه‌عده‌نێكی سه‌یره‌. هه‌م سه‌ركرده‌ دروست ده‌كات به‌ چه‌پڵه‌ و هه‌م دیكتاتۆره‌كان وه‌ك سه‌گ په‌ت ده‌كات. كه‌ موعه‌مه‌ر قه‌زافی ده‌چووه‌ شه‌قامه‌كانی ته‌رابلوس، خه‌ڵك چه‌پڵه‌یان بۆ ده‌كوتی، به‌ڵام هه‌ر خه‌ڵك خۆیان كوشتیان. سه‌دام حسێن بیست و چوار سه‌عات پێش ڕوخانی، هاته‌ نێو شه‌قامه‌كانی به‌غدا و هه‌زاران كه‌س به‌ كۆڵ سه‌دامیان هه‌ڵگرتبووو هاواریان ده‌كرد” موفیدك یا سه‌دام” ، به‌ڵام هه‌ر ئه‌و خه‌ڵكه‌ دوای چه‌ند سه‌عاتێك هه‌ر خۆیان په‌یكه‌ره‌كه‌یان ڕوخاند و لای ئه‌مریكیه‌كان ئیخباریان كرد و حه‌شارگه‌كه‌یان بۆ ئه‌مریكیه‌كان كه‌شف كرد.
تۆپه‌ڵێكی عه‌جیبه‌ خه‌ڵك، هه‌م سه‌ركرده‌ دروست ده‌كه‌ن به‌ چه‌پڵه‌ و هوتافه‌كانیان، هه‌م به‌و په‌ڕی دڵڕه‌قییه‌وه‌ دیكتاتۆره‌كانی خۆیان ده‌ڕوخێنن.




لانی كه‌م ده‌توانم منداڵی ئه‌م عه‌سره‌ نه‌بم … عه‌زیز ڕه‌ئووف

له‌ فۆرمی كۆمسیۆنه‌كه‌ نوسراوه‌” به‌ڵی و نه‌خێر” ، واته‌ تۆ ئازادی به‌ نهێنی كام وشه‌ هه‌ڵده‌بژێری، به‌ڵام مه‌كینه‌یه‌كی ئیعلامیت داناوه‌ و ئه‌وه‌ی به‌ نه‌خێر ده‌نگ بدات خائینه‌. ده‌بێت هه‌ڵبژێریت له‌نێوان سه‌ركرده‌ی قاچاخچی وڵات و سه‌ركرده‌ گه‌نده‌ڵ و دیكتاتۆره‌كانی عیراق. خودایه‌ ئه‌مه‌ چ فۆرمێكه‌ له‌ بانگه‌شه‌؟ ئه‌مه‌ چ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌م چ شێوازێكه‌ له‌ وه‌رگرتنی ڕای خه‌ڵك؟ لانی كه‌م بۆ ڕه‌وینه‌وه‌ی نیگه‌رانیه‌كانی ناوخۆ پیویستمان به‌ دیبه‌یت و قسه‌كردنی جدیه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی بیست و شه‌ش ساڵه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كیان هێناوه‌ته‌ سه‌ر چۆك، ئێستا بوون به‌ فریادره‌س و ئه‌م دۆخه‌ ده‌كه‌نه‌ بیانویه‌ك بۆ به‌خائینكردنی ئه‌وانه‌ی گومانیان له‌ ڕیفراندۆمێكی ساخته‌ هه‌یه‌. عه‌زیزان خۆ نه‌وشیروان مسته‌فا نه‌یوتبوو نه‌خێر به‌خائینتان كرد و ده‌تانویست به‌ بیانوی لێدان له‌ ئاسایشی نیشتیمانی دادگایی بكه‌ن؟ خۆ ڕۆژنامه‌نوسان نه‌یانوتبوو نه‌خێر تیرۆرتان كردن؟ براده‌ران ڕیفراندۆم كه‌ دوا دروشمی ئێوه‌یه‌ و هیچ مژده‌یه‌كتان نه‌ماوه‌ بۆ خه‌ڵكی به‌یان بكه‌ن، بیانویه‌كی باشه‌ بۆ هاتنه‌وه‌ سه‌ر شانۆی سیاسی و خه‌ڵكیش باش ده‌ناسن كه‌ هه‌ر جاره‌ی به‌ مژده‌یه‌ك هه‌ڵده‌په‌ڕێت.

من له‌ نیشتیمانێكدا ده‌ژیم خیانه‌ت ده‌بێته‌ جێگه‌ی شانازی،
مافیا باس له‌ سه‌ریه‌خۆیی ده‌كا و دزه‌كان له‌ یه‌كسانی ده‌دوێن و قاچاخچیه‌كان له‌سه‌ر كورسی ده‌سه‌ڵاتن. من دوای ئه‌م دروشمانه‌ ناكه‌وم. كێیه‌ هه‌ستی ناسیۆنالیستی ئه‌وه‌نده‌ به‌رزه‌ ناتوانێت شه‌ڕی قاچاخچیه‌كان بكات، دڵخۆشه‌ به‌ دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌. من له‌و مه‌عده‌نه‌ نیم دوای ئه‌م دروشمانه‌ بكه‌وم. من ئه‌و منداڵه‌ نیم ده‌ستم ئاماده‌ بێت بۆ چه‌پڵه‌ی ئه‌م مه‌خلوقه‌ ناشرینانه‌ی كه‌ تا پیرتر ده‌بن ناشرینتر و ده‌نگ نه‌سازتر و دورتر ده‌بن له‌ من و له‌ كۆڵانه‌كانی نیشتیمان.
ئیدی عه‌سری مه‌رگی دیالۆگ و دیبه‌تی عه‌قڵانیه‌ و دۆخه‌كه‌ چۆڵ كراوه‌ بۆ هه‌ڵپه‌ڕكێ و هه‌ستی ناسیۆنالیستی بێ بیركردنه‌وه‌ و هه‌وڵێك بۆ بیربردنه‌وه‌ی سته‌م و ناشرینیه‌كانی چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك به‌ده‌ستی داگیركه‌ران نا به‌ڵكو به‌ده‌ست كورد خۆی.
له‌م دۆخه‌ ناعه‌قڵانیه‌دا هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م له‌ده‌ست دێت بڵێم منداڵی ئه‌م عه‌سره‌ نیم.




مه‌لا وه‌ك به‌ڵا … عه‌زیز ڕه‌ئووف

ئیدی كۆمه‌كی سه‌له‌فیه‌كان بكه‌، كه‌ناڵی ئاسمانیان بۆ دابنێ و ڕێگه‌یان بده‌ چالاكی بكه‌ن، گرنگ به‌شداری هه‌ڵبژاردن نه‌كه‌ن به‌ڵام ئامۆژگاری خه‌ڵك بكه‌ن كه‌ توخنی كێشه‌ی سه‌رۆكی وڵات نه‌كه‌ون. ئیدی بۆ ڕیفراندۆم پێویستت به‌م جۆره‌ مه‌لایانه‌ هه‌یه‌، ئه‌ی بۆ كۆمه‌كی ده‌كه‌ی بۆ ڕۆژێكی وه‌ك ئه‌مڕۆ نه‌بێت؟ ئیدی بكه‌وه‌ ناو مه‌لاكان و شه‌ڕی مه‌ده‌نیه‌ت و كرانه‌وه‌ و ده‌نگه‌ ئازاده‌كانیان پێ بكه‌، ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر له‌ كه‌ناڵه‌كانیانه‌وه‌ دژی تێكه‌ڵی كچ و كوڕ و دژ به‌ هه‌ر هه‌وڵێكی كرانه‌وه‌ بن، به‌ڵام خۆیان له‌ مه‌دره‌سه‌ ئیسلامیه‌كان خه‌ریكی عه‌شق و دڵداری بن و ژن له‌ باوه‌شی پیاو ده‌ربێنن و له‌خۆیانی ماره‌ بكه‌ن. په‌رت بكه‌ و زاڵ به‌. ده‌نگه‌كان تێكه‌ڵ بكه‌ كه‌ مه‌لای نورانی و خواناس له‌گه‌ڵ مه‌لای ده‌ربار و واعیزی به‌رده‌م باره‌گاكانی حزب لێك جیا نه‌كرێنه‌وه‌. ئیدی مه‌لای به‌خێوكه‌رت بۆ چیه‌ بۆ ئێستا نه‌بێت، ئیدی ئه‌م هه‌موو كۆمه‌كه‌ بۆ مه‌لا بۆ ئه‌مڕۆت نه‌بێ بۆچیته‌؟ ئیدی توله‌ماری عه‌مامه‌ به‌سه‌ر نان بده‌ و له‌ عه‌سری بڕینی ناندا شه‌ڕی برسیه‌كانی پێ بكه‌.
……….
خۆت مه‌لا عه‌لی كه‌ڵه‌ك بیهێنه‌ سه‌ر شاشه‌ كه‌ میزی حوشتر ده‌خواته‌وه‌. خۆت بیكه‌ره‌ به‌دیلی ته‌ندروستی و خه‌ڵك له‌ نۆرینگه‌كه‌ی سه‌ره‌ ده‌گرێ، خۆت وێنه‌كانی بڵاو بكه‌ره‌وه‌ كه‌ جن له‌ له‌شی نه‌خۆش وه‌ده‌ر ده‌نێ، دواتر خۆت دادگایی بكه‌ و به‌ چه‌ند مانگێك حوكمی بده‌ و نۆرینگه‌كه‌ی دابخه‌. ئیتر كه‌ كردت به‌ په‌ندی زه‌مانه‌ ئینجا بیخه‌ره‌ سه‌ر شاشه‌ و با بڵێ: خوا پێی وتم ده‌نگ به‌ به‌ڵی بده‌ن.




ترس له‌ زوڵف و ئه‌گریجه‌ …. عه‌زیز ڕه‌ئووف

ترس له‌ قژی مێینه‌ هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ ده‌ركه‌وتنی ناشرینیه‌كانی ناخی نێرینه‌. تۆ پێش ئه‌وه‌ی به‌ كچ بڵێی قژت داپۆشه‌، چاوه‌كانی خۆت بگره‌ و واز له‌ به‌رامبه‌ر بێنه‌. تۆ كه‌ نه‌توانی چاوی خۆت داپۆشی ئه‌وه‌ چ موسوڵمانێكی. هێزگه‌لێك، ئاینێك، ئینسانگه‌لێك ترسیان له‌ قژی ژن هه‌بێت خه‌له‌لێك له‌ دید و تێڕوانینیاندا هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ جه‌سته‌ كه‌ هی كه‌سێكی تره‌. هه‌رگیز ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ نیه‌ ئافره‌ت خاوه‌نی جه‌سته‌ی خۆی بێت.

ترس له‌ قژی ژنان ترسێكی ئاینی نیه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ترسێكی ئایدۆلۆژییه‌. هه‌زاران خانمی په‌كه‌كه‌ قژیان هۆنیوه‌ته‌وه‌ و زوڵف و ئه‌گریجه‌ په‌خش ده‌كه‌ن و كه‌س شك نابه‌م له‌ عومریدا به‌ چاوێكی سێكسیه‌وه‌ ته‌ماشای ئافره‌تێكی په‌كه‌كه‌ی كردبێ.
بۆ نمونه‌ ده‌ڵێی ژن با خۆی داپۆشێ، بۆچی، با له‌ چاوی پیاو به‌دوور بێ، باش ئه‌ی پیاو ئه‌وه‌نده‌ لاوازه‌ به‌رگه‌ی تاڵێك قژی ئافره‌ت ناگرێ؟ ئه‌ی پیاو بۆ چاوی داناپۆشێ؟ ئایا له‌شتی ژن پێوستی به‌ داپۆشینه‌ یان چاوی نێرینه‌؟ پێش ئه‌وه‌ی له‌ حیجاب بدوێین پێویسته‌ قسه‌ له‌ دڕنده‌یی و چاوپیسی پیاوان بكه‌ین.

ئایا مێینه‌ ده‌توانێت به‌ له‌چكێك كه‌ بایی پێنچ هه‌زاره‌ شه‌ره‌ف بكڕێته‌وه‌ ؟ به‌م قسه‌یه‌ بێت شه‌ره‌ف زۆر هه‌رزانه‌ هه‌موو مێینه‌یه‌ك ده‌توانێت بیكڕێت. یان ئایا ده‌توانین به‌ حیجابێك بچینه‌ به‌هه‌شت؟ كه‌واته‌ به‌ په‌رۆیه‌كی ده‌هه‌زار دیناری ده‌توانین به‌هه‌شت مسۆگه‌ر بكه‌ین. ( نه‌وال سه‌عداوی جارێك وای وت).
له‌ هه‌ر شوێنێك له‌چك و په‌ڕۆ زۆر بێت ئه‌وه‌مانای ئه‌وه‌ نیه‌ شه‌ره‌ف زۆره‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ نێرینه‌ی چاوپیس و خاڵی له‌ شه‌ره‌ف زۆره‌. چونكه‌ خۆداپۆشین هیچ په‌یوه‌ندی به‌ جه‌سته‌ی ژنه‌وه‌ نیه‌ ئه‌وه‌نده‌ی په‌یوه‌ندی به‌ چاوی پیاوانه‌وه‌ هه‌یه‌.
هه‌ندێ جار حیجاب ده‌ركه‌وته‌یه‌كی سیاسییه‌، له‌ ده‌وڵه‌ته‌ ئیسلامیه‌كان فڕێدانی حیجاب مانای ئازادیه‌، ئه‌وه‌مان لای ژنانی ده‌ربازبووی ده‌ستی داعش ده‌بینی. به‌ڵام لای ئه‌تاتورك و ده‌سه‌ڵاتی توركه‌كان كه‌ حیجاب قه‌ده‌غه‌ بوو، پۆشینی له‌چك مانای ئازادی بوو،( ئۆرهان پامۆك له‌ ڕۆمانی “به‌فر” دا له‌م بابه‌ته‌ ده‌دوێ).

ئه‌وانه‌ی سڵ له‌ قژی ژن ده‌كه‌نه‌وه‌ ناتوانن بته‌كان بشكێنن. لات سه‌یر نه‌بێت هه‌میشه‌ هێزه‌ سته‌مكاره‌كان ترسیان له‌ مرۆڤی ئازاده‌ و پشتیوانی ئه‌وانه‌ ده‌كه‌ن بۆ نمونه‌ له‌ قژ ده‌ترسن.” چی واده‌كات هێزێك له‌ سه‌رده‌شت عوسمان بترسێ به‌ڵام كۆمه‌كی عه‌بدولله‌تیفی سه‌له‌فی بكات”؟ چی وای كرد حوسنی موباره‌كی سه‌رۆكی پێشووی مسر له‌ قژی سپی نه‌وال سه‌عداوی بترسێت به‌ڵام سه‌له‌فیه‌كان له‌ وڵات ته‌راتێن بكه‌ن؟
ئایا ئه‌وه‌ی له‌ ده‌ركه‌وتنی قژی ژن بترسێت، ده‌توانێت ڕیسكی سیاسی گه‌وره‌ بكات؟ به‌ مانایه‌كی تر ئه‌وه‌ی چاوی خۆی بۆ بینینی قژی ژن نه‌گرێت، ده‌توانێت ده‌سكاری دنیای ناشرینی ئێمه‌ بكات؟ به‌گومانم…




له‌نێوان “به‌ڵێ” و “نه‌خێر” دا … عه‌زیز ڕه‌ئووف

چه‌ند سه‌خته‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كتان هێناوه‌ته‌ سه‌ر چۆك و داوای غیره‌تیشیان لێ ده‌كه‌ن. چه‌ند سه‌خته‌ له‌ بیست و شه‌ش ساڵی ڕابردوودا به‌ناوی كوردبوونه‌وه‌ كه‌رامه‌تی كوردایه‌تیتان شكاندووه‌ و ئێستا ته‌نها به‌ به‌ڵێ و نه‌خێرێك ده‌تانه‌وێت شكۆی بۆ بگه‌ڕێننه‌وه‌. چه‌ند سه‌خته‌ یه‌ك مژده‌تان بۆ خه‌ڵكی كوردستان به‌جێ نه‌گه‌یاندووه‌ ئێستا ختوكه‌ی هه‌ستی ناسیۆنالیستیان ده‌ده‌ن و له‌نێوان كوردبوون و كوردنه‌بووندا دنیایان بۆ دابه‌ش ده‌كه‌ن.

كێشه‌كانی ئێمه‌ زۆر له‌وه‌ ئاڵۆزترن به‌ به‌ڵێ و نه‌خێر چاره‌سه‌ر بكرێن. ئه‌مه‌ كاربه‌ڕێكردنه‌ ته‌نها له‌م تاریكییه‌دا بته‌وێت به‌ به‌ڵێ یان به‌ نه‌خێر ڕای خۆت ده‌رببڕیت. نه‌ته‌وه‌ دروست ده‌كرێت، كه‌ ماڵ دروستكرا خۆی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت و پێویستی به‌ ڕیفراندۆم نیه‌ ئایا ئێمه‌ ماڵمان هه‌یه‌ یان نا. كه‌ دیواره‌كه‌ دروست كرا قه‌ڵا بۆخۆی پته‌و ده‌بێت، به‌ڵام یه‌ك به‌ردتان نه‌هێناوه‌ بۆ بنیادنانی قه‌ڵاكه‌ و ئێستا له‌نێوان به‌ڵێ و نه‌خێری دروستكردنی قه‌ڵایه‌كدا كۆمه‌ڵگه‌ دابه‌ش ده‌كه‌ن و ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵـتان نه‌بێت ته‌خوینی ده‌كه‌ن.
چه‌ند سه‌خته‌ وه‌ك وه‌ستایه‌ك شكستت هێنابێت له‌ دورستكردنی وشكه‌ كه‌ڵه‌كێكدا ئێستا باس له‌ دورستكردنی قه‌ڵا بكه‌ن و له‌كاتێكدا هه‌ر خۆتان قه‌ڵاكه‌تان پڕ كردبێت له‌ مار و مێروو، هه‌رخۆتان قه‌ڵاكه‌تان به‌ سه‌رزه‌وی و ژێر زه‌وییه‌وه‌ تاڵان كردبێت و كورده‌كانی ناو قه‌ڵاكه‌تان برسی و كردبێت و زیاد له‌ دوو ده‌یه‌یه‌ شكۆیان ده‌شكێنیت و ئێستاش ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵتان نه‌بێت به‌ خائینی ده‌كه‌ن.

چه‌ند سه‌خته‌ كوردبوون، ئه‌وه‌ی باسی كوردایه‌تی ده‌كات خاڵیه‌ له‌ هه‌ناسه‌ی كوردبوون و كوردبوونی ته‌نها بۆ ڕه‌فاهیه‌ت و تاڵانی ده‌وێت، زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستانیش كوردبوون بۆیان بۆته‌ ئازارێكی سه‌خت و ئێستاش به‌ به‌ڵێ و نه‌خێر تاقی ده‌كرێنه‌وه‌. چه‌ند سه‌خته‌ كوردبوون كه‌ به‌ ڕۆژی ڕووناك قاچاخچییه‌كان باسی كوردایه‌تیت بۆ بكه‌ن و ئه‌وانه‌ی كه‌ بیست و شه‌ش ساڵه‌ له‌سایه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ ناشرینه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ كۆی ئازاره‌كانیان چه‌شتووه‌، كه‌چی ئه‌وسه‌ری تونێڵه‌كه‌ت لێ بگرن و كوردایه‌تیت پێ بفرۆشنه‌وه‌. چه‌ند سه‌خته‌ كوردبوون به‌ئاشكرا خائینان و نیشتیمانفرۆشان و تاڵانچییه‌كان باسی نیشتیمانپه‌روه‌ری و كوردایه‌تیت بۆ بكه‌ن و تۆش له‌نێوان به‌ڵێ و نه‌خێر دا ته‌نها ده‌توانی بۆ كوردبوونی خۆت بگریت.

چه‌ند سه‌خته‌ كوردبوون، سندوقێكتان داناوه‌ ئه‌گه‌ر به‌ نه‌خێر ده‌نگ بده‌ین ئه‌وا به‌دنیا ده‌ڵێین ئێمه‌ ژێرده‌سته‌ییمان قبوڵه‌و نامانه‌وێت خۆمان به‌ڕێوه‌به‌رین، ئه‌گه‌ر به‌ به‌ڵێ ده‌نگ ده‌ده‌ین، ئه‌وا بێقانونی و كه‌رامه‌تشكاندنمان قبوڵه‌ هه‌ر به‌ده‌ستی ئێوه‌ و هه‌م به‌ دنیا ده‌ڵێین ئێمه‌ قاچاخچیه‌كانی نه‌وتمان قبوڵه‌ چ بڕیارێك ده‌رده‌كه‌ن له‌گه‌ڵیانین.
چه‌ند سه‌خته‌ كوردبوون هاوڕێیان.




چۆن ڕێگه‌ بده‌م برسی بن؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

كچ و كوڕه‌ جوانه‌كه‌م، ئێوه‌ له‌نێو كوله‌مه‌رگی ژیان، ڕاهاتن به‌وه‌ی بابه‌ نیوه‌ موچه‌یه‌كی هه‌یه‌، ڕاهاتن به‌وه‌ی ئاو و كاره‌با نه‌بێت، ڕاهاتن به‌وه‌ی له‌ قوتابخانه‌ی حكومی بخوێنن و مامۆستاكانتان بیریان لای ژیانی سه‌ختیان بێت، له‌به‌رامبه‌ردا ئه‌وان منداڵه‌كانیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵاتن و ناسنامه‌ی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا له‌ گیرفانی خۆیان و منداڵه‌كانیاندایه‌، له‌ قوتابخانه‌ و زانكۆ به‌ناوبانگه‌كانی ئه‌مریكا ده‌خوێنن و له‌ فه‌یسبوكیشه‌وه‌ وێنه‌ی ده‌رچونیان بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌وان شۆڕشگێڕ و ئێمه‌ خائین.
كچ و كوڕه‌كه‌م، ئێمه‌ به‌رگه‌ی ئه‌م هه‌موو نه‌هامه‌تیه‌ ده‌گرین و چه‌ندین ساڵه‌ شه‌ڕی ئه‌م مافیایانه‌ ده‌كه‌ین كه‌ وڵات وا به‌ڕێوه‌ ناچێت، كه‌چی ئه‌وان ئه‌وسه‌ریان لێگرتوین و له‌نێوان به‌ڵێ و نه‌خێری ڕیفراندۆمدا كه‌ خوا ده‌زانێت چ به‌ڵایه‌كی تر به‌سه‌ر ئه‌م هه‌رێمه‌دا ده‌هێنن، ئه‌وه‌ی وه‌ك خۆیان بیر نه‌كاته‌وه‌ ته‌خوینی ده‌كه‌ن و به‌ مێژوویه‌ك له‌ خیانه‌ت و له‌ به‌تاڵی سیاسیه‌وه‌ بیرمان ده‌به‌نه‌وه‌ ڕاستی لای كاممانه‌.

كچ و كوڕه‌كه‌م، كه‌ له‌ساڵی 1975 ئاشبه‌تاڵیان كرد و ڕایان كرد بۆ ئه‌مریكا و له‌ناو جێگادا باپیرانیان مردن، باپیره‌ی ئێوه‌ “شێخ ڕه‌ئووف” تفه‌نگه‌كه‌ی له‌ ژووری ئاژه‌ڵه‌كان له‌ گونده‌كه‌مان شارده‌وه‌ و وڵاتی جێنه‌هێشت و تا یه‌ك ساڵ دواتر خه‌باتی چه‌كداری ده‌ستی پێكرده‌وه‌، ئینجا تفه‌تگه‌كه‌ی ده‌رهێنایه‌وه‌، ئه‌وان له‌ كه‌ره‌ج و ئه‌مریكا له‌ناو جێگه‌ی نه‌رمدا بوون، ئێستا ئه‌وان شۆڕشگێڕ و ئێمه‌ خائین، ئه‌وان پێشه‌نگی ڕیفراندۆم و ئێمه‌ش خۆفرۆش.
كچ و كوڕه‌ جوانه‌كانم، ئه‌وان ئاشبه‌تاڵێكی تر ده‌كه‌ن و هیچ زه‌ره‌ر ناكه‌ن و له‌ پاره‌یه‌ی ساڵی 1975 زیاتریان پاشه‌كه‌وت كردووه‌ ده‌ڕۆن و من و ئێوه‌ش بۆ كوله‌مه‌رگی وه‌ك ” شێخ ڕه‌ئووف”ی باپیرتان جێده‌هێڵن و كه‌سیان برسی نابن ئێوه‌ نه‌بێت.
هه‌ناسه‌كانم ئه‌وانه‌ی باسی سه‌ربه‌خۆیی و نیشتیمان ده‌كه‌ن، وڵاتیان به‌ سه‌رزه‌وی و ژێرزه‌ویه‌وه‌ تاڵان كردووه‌، ئه‌وانه‌ی باسی ڕیفراندۆم ده‌كه‌ن، هه‌ر ڕۆژه‌ و ده‌ستی بێگانه‌یه‌ك ده‌هێننه‌ ئه‌م وڵاته‌وه‌ و وه‌ك نه‌هه‌نگ بیره‌ نه‌وت لوش ده‌ده‌ن، ئه‌وانه‌ی پێمان ده‌ڵێن سه‌ربه‌خۆیی ڕه‌نگه‌ نه‌هامه‌تی و برسێتیش له‌گه‌ڵ خۆی بێنێت، نه‌ خۆیان و نه‌ منداڵه‌كانیان نه‌ له‌ ڕابردوو نه‌ له‌ ئێستا و نه‌ له‌ داهاتوو نه‌ برسی ده‌بن و نه‌ ماندوو ده‌بن.

ئێمه‌ لێره‌ین گوڵه‌كانم، به‌رده‌وامین، من نازانم كه‌ی ئه‌م فه‌زاحه‌ته‌ كۆتایی دێت، من نازانم كه‌ی ئه‌م سیناریۆ و ئاراسته‌كردنه‌ جێده‌هێڵین، به‌ڵام ئه‌ركی ئێمه‌یه‌ نه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ سیاسه‌ته‌ نه‌بین و پشت بكه‌ینه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ ژیان كه‌ نه‌ له‌گه‌ڵ خواسته‌كانی ئێمه‌دا دێـته‌وه‌ نه‌ فاكتی تێدایه‌ و نه‌ ویژدان. ئیشی ئێمه‌یه‌ حورمه‌ت بۆ تاكه‌كان بگه‌ڕێنینه‌وه‌، به‌نه‌وه‌ی شكۆشكاو ماڵێكی سه‌ربه‌خۆ دروست ناكرێت، به‌ قاچاخچیه‌كان نیشتیمان سه‌وز ناكرێت، قه‌ت نه‌مدیوه‌ مافیا باس له‌ سیاده‌ و سه‌ربه‌خۆیی وڵات بكات ئه‌مانه‌ی ئێمه‌ نه‌بێت.
هه‌ناسه‌كانم، من هیچم پێ نه‌كرێت ده‌توانم دژ به‌ بڕیارێك بوه‌ستمه‌وه‌ كه‌ ئاغایه‌ك بێ پرسی خه‌ڵك له‌ دیوه‌خانه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌ری كردووه‌، هیچم پێ نه‌كرێت به‌ ته‌نهاش بێت ده‌توانم بڵێم من غوڵامی دیوه‌خانه‌كان نیم و دوای مژه‌ی درۆزنانه‌ی ئه‌م ئاغاو كوێخایانه‌ ناكه‌وم. كچ و كوڕه‌كه‌م له‌ ئێستادا هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م پێ ده‌كرێت، ده‌ستی ئێوه‌ بگرم و له‌ كوڕی ئاغاكان به‌ گه‌وره‌ترتان بزانم. شكۆ گرنگه‌ هه‌ناسه‌كانم، كه‌ شكۆمان هه‌بوو، نیشتیمان هی ئێمه‌یه‌.




كێ بڕیار له‌ چاره‌نوسمان ده‌دا؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

چۆن ده‌كرێ هێزگه‌لێك بێن بڕیار له‌ چاره‌نوس و ئێستا و ئاینده‌مان بده‌ن؟ چۆن ده‌كرێت گه‌لێك برسی بكرێت و كه‌رامه‌تی بشكێت و دواجار داواشی لێ بكرێت به‌شداری هه‌ڵبژاردن و ڕیفراندۆم بكات، له‌كاتێكدا هه‌ر خۆشیان قفڵێك له‌ ده‌رگای پارله‌مان بده‌ن؟ كێشه‌ به‌ ناشه‌رعی ده‌توانێت ئه‌م ئازایه‌تیه‌ بنوێنێت و كاتی هه‌ڵبژاردن و ڕۆژی ڕیفراندۆم دیاری بكات؟ هه‌موو ئه‌م ڕوقایمیه‌ سیاسیه‌ له‌و بێده‌نگیه‌ كوشتنده‌یه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ئولفه‌تی گرتووه‌ و نان و ژیانی لێسه‌ندوینه‌ته‌وه‌ و ئێستا له‌ بۆسه‌دایه‌ كه‌ چاره‌نوسی منداڵه‌كانیشمان دیاری بكات.
چه‌ند ڕۆژێك پێش ئیستا هه‌موو گوڵیان له‌سه‌ر گۆڕی كاك نه‌وشیروان داده‌نا و ئه‌سه‌فیان بۆ مه‌رگی ئه‌م پیاوه‌ ده‌خواست و ئێستاش له‌ فه‌راغی كاك نه‌وشیرواندا فرسه‌ت له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌هێنن و به‌ ئاره‌زووی خۆیان ساحه‌كه‌یان بۆ چۆڵ بووه‌ ده‌یانه‌وێت چاره‌نوسی خۆمان و منداڵه‌كانیشمان دیاری ده‌كه‌ن و ئه‌م ئه‌زموونه‌ به‌ره‌و هه‌ڵدێر ده‌به‌ن و له‌ قه‌یرانێكه‌وه‌ بۆ قه‌یرانێكی تر ده‌مانگوازنه‌وه‌.

هیچ نه‌ما زه‌وتی نه‌كه‌ن، داهاتی ژێر زه‌وی و سه‌رزه‌وی، هیچ نه‌ما نابووتی نه‌كه‌ن، كۆی كایه‌كانی كۆمه‌ڵگا و كۆی دامه‌زراوه‌كان و كۆی موقه‌ده‌ساتی كۆمه‌ڵگه‌یان پێشێل كرد و ئێستاش به‌ناوی درۆی ڕیفراندۆمه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت شه‌رعیه‌ت به‌و هه‌موو خواری و خێچیه‌ بده‌ن كه‌ بیست و شه‌ش ساڵه‌ دروستیان كردووه‌ و نه‌ ته‌ماشای ئاوێنه‌ ده‌كه‌ن و نه‌ ئه‌زموون له‌ هێزه‌كانی ناوچه‌كه‌ و نه‌ ده‌رسێك له‌ مه‌رگی به‌رپرسی یه‌كێك له‌ هێزه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان وه‌رده‌گرن.
ئێشتاش له‌ دیوه‌خانێكی سیاسیه‌وه‌، دیوه‌خانێك پلانی دنیای تێدا داڕێژراوه‌ بۆ نابووتكرنی ئه‌م ئه‌زموونه‌ و دادۆشینی داهاته‌كه‌ی و قه‌رزاركردنی نه‌ته‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر ده‌ستی چه‌وتیه‌كانی ئاغاكانی نێو دیوه‌خانه‌كه‌ هه‌ر ڕۆژه‌ی به‌ پاڵپشتی ده‌وڵه‌تێكی بێگانه‌، ئێستاش به‌م هه‌موو خوارو خێچیه‌وه‌ به‌ درۆی هه‌ڵبژاردن و ڕیفراندۆم و سه‌ربه‌خۆیی خه‌ڵك و خۆیان و هه‌واداره‌كانیشیان سه‌رقاڵ ده‌كه‌ن.

ئێستاش سیاسیه‌ به‌تاڵ و حه‌تاڵه‌كان و سه‌ركرده‌ی ناشه‌رعی و ئه‌و حزبه‌ بچوكانه‌ی كه‌ ده‌بوو له‌مێژ بوایه‌ ده‌ڕابه‌ی دوكانه‌كانیان دابخه‌ن، ناتوانن ئاینده‌ بۆ ئێمه‌ دیاری بكه‌ن. سه‌ركرده‌ی نه‌خۆش و قاچاخچی چه‌ك و نه‌وت نه‌ ده‌توانن چاره‌نوسمان دیاری بكه‌ن، نه‌ هی ئه‌وه‌ن ئاینده‌ی میلله‌تێكیان پێ بسپێرین. له‌ ئێستاوه‌ له‌به‌ر هیچ نا له‌به‌ر ئاینده‌ی منداڵه‌كانمان ده‌بێت ئه‌م گاڵته‌جاڕییه‌ ڕت بكه‌ینه‌وه‌ و ناكرێت ناشرینیه‌كان و خیانه‌ت و گرێبه‌سته‌ نه‌وتیه‌كان و فرۆشتن و تاڵانكردنی نیشتمانمان به‌ هه‌ڵبژاردن و ڕیفراندۆم بیر به‌رنه‌وه‌. ئیشی ئێمه‌یه‌ هه‌ریه‌ك لای خۆیه‌وه‌ به‌ پێكه‌نینێكیش بێت دژ به‌م گاڵته‌جاڕییه‌ بوه‌ستێته‌وه‌.




به‌ته‌نیشت كاك نه‌وشیروانه‌وه‌ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

ڕوخساری ڕاسته‌قینه‌ ده‌ركه‌وت، ڕوخساری ئه‌وانه‌ی بیر ناكه‌نه‌وه‌ و چاوه‌ڕێن كه‌سێك بیریان بۆ بكاته‌وه‌. ڕوخساری ئه‌وانه‌ ده‌ركه‌وت كه‌ دژی به‌ مه‌سیحكردنی سیاسیه‌كان بوون كه‌چی مه‌رگی سه‌ركرده‌یه‌ك به‌ مه‌رگی مه‌سیح ده‌چوێنن. ئه‌وه‌ی من لێی ده‌ترسام ئه‌م تایپه‌ بوو له‌ هه‌وادار. ئیتر تۆش وه‌ك پارتیه‌كان گۆڕێك هه‌یه‌ سه‌ردانی بكه‌ی، ئیتر تۆش فێری ئه‌وه‌ بوویت له‌مه‌ودووا بڵێی ” گه‌وره‌م” و “نه‌مر”، ئیتر ماسكی ده‌موچاوت هه‌ڵماڵی وه‌ك ئه‌وه‌ی تازه‌ زانیبێتت سه‌ركرده‌كان ده‌مرن، وه‌ك ئه‌وه‌ی یه‌كه‌مجار مه‌رگی ئینسان ببینیت. هه‌زاران ئیسنانی یه‌زیدی مردن، شیوه‌نت نه‌كرد، بۆ خوێنی منداڵێك سورتره‌ یان خوێنی سه‌ركرده‌یه‌ك؟ جینوسایدی نه‌ته‌وه‌یه‌ك گرنگه‌، ڕۆحی منداڵێك شیرینتره‌ یان ڕۆحی به‌رپرسێك؟

دوو به‌رپرسی گۆڕان دوو لاوانه‌وه‌یان نوسیوه‌ نه‌ك بابه‌ت، یه‌كیان ده‌ڵێ: (كاكه‌ گیان كه‌ له‌و دنیا پێت شاد بوومه‌وه‌) وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ئێستاوه‌ خۆی بۆ به‌هه‌شتیش حازر كردبێ، یه‌كێكی تریان ده‌ڵێ: (بۆیه‌ كاكه‌مان له‌ گرده‌كه‌ ناشت تا هه‌میشه‌ له‌ناوماندا بێت) وه‌ڵاهی عه‌زیزان ئه‌مه‌ دینه‌ نه‌ك سیاسه‌ت، وه‌ڵاهی دۆستان ئه‌مه‌ دروستكردنی بته‌ نه‌ك شكاندنی بته‌كان. پێم بڵێ ئه‌م هه‌موو شیوه‌نه‌ هیچ نیه‌ جگه‌ له‌و به‌تاڵیه‌ی لێی ده‌ترسام، له‌و حه‌شاماته‌ی كه‌ بیر ناكاته‌وه‌ و ده‌یه‌وێت كه‌سێكی تر له‌جیاتی هه‌موان بیر بكاته‌وه‌. عه‌زیزان مه‌گرین، ده‌زانن ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجار نیه‌ سه‌ركرده‌ ده‌مرێت و دواینجاریش نابێت. ئه‌م مه‌رگه‌ ده‌بێت وات لێ بكات خۆت بیر بكه‌یته‌وه‌ و خۆت ببیته‌ سه‌ركرده‌ و ته‌وره‌كه‌ خۆت هه‌ڵیبگریت بۆ شكاندنی بته‌كان.

ساڵی 1993 ته‌رمی مه‌لا مسته‌فا و ئیدریس بارزانیان هێنایه‌وه‌، هه‌موو كورد بۆی ده‌رگریا، شه‌وێك له‌ مزگه‌وتی گه‌وره‌ی سلێمانی مانه‌وه‌ و هه‌موو شار بۆی ده‌گریا، من ده‌پرسم له‌ ئێستادا شتێك هه‌یه‌ به‌ناوی ڕێبازی بارزانی كه‌ دوای بكه‌وی؟ چونكه‌ به‌ عه‌تف و سۆز لات وابوو سه‌ركرده‌كان گرنگن دواجار ڕێبازی بارزانی جگه‌ له‌ به‌ڵا بۆ تۆ و نیعمه‌ت بۆ نه‌وه‌كانی چی به‌رهه‌م هێنا؟ ساڵی 2000 ته‌رمی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د هێنرایه‌وه‌ بۆ سلێمانی، له‌ سنوری ئێرانه‌وه‌ خه‌ڵك ده‌گریان تا سلێمانی، كێ ئێستا ڕێبازی ئیبراهیم ئه‌حمه‌دم پیشان ده‌دات؟ كێ ده‌زانێت به‌ڕاستی ڕێبازی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د كامه‌یه‌؟ عه‌زیزان، سه‌ركرده‌كان كوڕی مێژوو و خه‌بات و كه‌وتن و هه‌ستانه‌وه‌ی خۆیانن، هیچ سه‌ركرده‌یه‌ك كۆمه‌كت ناكات ئه‌گه‌ر خۆت له‌و وه‌همه‌ ڕزگار نه‌كه‌ی كه‌ سه‌ركرده‌كان ژیانت جوانتر ده‌كه‌ن، له‌ مه‌رگی بارزانی و ئیبراهیم ئه‌حمه‌ده‌وه‌ بۆ مه‌رگی كاك نه‌وشیروان تۆ هه‌ر خه‌ریكی فرمێسكڕشتن و شیوه‌ن و دروستكردنی بت و باوكی سیاسیت.

كاك نه‌وشیروان سكرتێری كۆمه‌ڵه‌ بوو، به‌ڵام زۆرینه‌ی هاوڕێیانی كۆمه‌ڵه‌ یان بازرگانن یان ڕوویان له‌ ماڵی بارزانیه‌ یان خه‌ریكی مه‌لها و قومارخانه‌كانیانن. یه‌ك سه‌ركرده‌ی ئێستای گۆڕانم پێ بڵێ توزقاڵێك له‌ كاك نه‌وشیروان بچێت، له‌ نوسین، له‌ ساده‌یی، له‌ خاكێتی و له‌ پشتكردنه‌ ئاره‌زوه‌كانیان، ته‌نانه‌ت له‌ پۆشینی جل و به‌رگ. زۆربه‌یان ختوكه‌یان بده‌ توڕه‌ ده‌بن، ڕه‌خنه‌یان لێ بگره‌، لوت به‌ودیودا ده‌كه‌ن. كاك نه‌وشیروان خۆی بوو هه‌رخۆشی ڕۆیشتووه‌، ئه‌وه‌ی قسه‌ له‌سه‌ر میراتگره‌وه‌ ده‌كات، ئه‌وه‌ی به‌دوای باوكی ڕه‌مزیدا ده‌گه‌ڕێت هیچ نه‌كات با “حه‌سار و سه‌گه‌كانی باوكم” ی شێرزاد حه‌سه‌ن بخوێنێته‌وه‌ ئه‌وسا ده‌زانێت ناتوانێت به‌بێ باوك بژی.

مۆم خۆتی هاوڕێ، ڕووناكی خۆتی، كاك نه‌وشیروان ئه‌گه‌ر ئازایی تۆ نه‌بوایه‌، ئه‌گه‌ر تۆ به‌رگریت نه‌كردایه‌ و له‌سه‌ر ئه‌و هێزه‌ نانبڕاو نه‌كرایتایه‌، ئه‌ویش نوسه‌رێك یان سه‌ركرده‌یه‌ك یان پێشمه‌رگه‌یه‌كی دێرین ده‌بوو، هاوڕێ یه‌ك تۆز له‌ به‌رگی موقه‌ده‌سكردنی ئه‌وی تر وه‌ره‌ ده‌ره‌وه‌ و هیچ نه‌بێت بڕۆ كتێبه‌كانی بخوێنه‌وه‌، له‌ شیوه‌ن و باوكه‌كڕۆ باشتره‌. هه‌موومان گریاین به‌ڵام نابێت ببینه‌ گرینۆك. شۆڕش و گۆڕانكاری به‌ شكاندنی بته‌كانی ناوه‌وه‌ی خۆمان ده‌كرێت، به‌كاره‌كته‌رێك ده‌كرێت بیر بكاته‌وه‌، نه‌ك به‌ گرینۆك و پاسه‌وانانی سه‌ر گۆڕه‌كان.




سه‌ردار و شیر و كه‌ڵه‌ك … عه‌زیز ڕئووف

1
سه‌ردار قادر

سه‌ردار قادر ده‌ستی له‌ پۆستی پارێزگار كێشایه‌وه‌. ئه‌مه‌ش بۆ خودی سه‌ردار شایه‌نی له‌سه‌ر وه‌ستانه‌ و ده‌كرێت وه‌ك كرده‌یه‌كی شه‌خسی وێنا بكرێت كه‌ كه‌سێك جورئه‌ت بكات بڵێت ده‌سه‌ڵاتم نیه‌ و ده‌كشێمه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌سه‌ر سیاسیه‌تی بزوتنه‌وه‌یه‌ك هه‌ژمار ناكرێت وه‌زیره‌كانی له‌ماڵه‌وه‌ن و جورئه‌تی ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ ناكه‌ن. كه‌ وتمان به‌شداری ده‌سه‌ڵات مه‌ككه‌ن و مۆدێلێكی سیاسی نوێ بن، كۆیله‌كان هێرشیان ده‌خسته‌ سه‌رمان، كه‌ ئێستا ده‌ست له‌كار ده‌كێشنه‌وه‌ هه‌ر ئه‌م جۆره‌ له‌ كۆیله‌ی حزبی ده‌سخۆشی له‌ سه‌ردار ده‌كه‌ن. به‌كورتی تێم بگه‌یه‌نه‌ سیسته‌می حوكمڕانی هه‌ناسه‌ی ئه‌وه‌ی تیایه‌ كاری تێدا بكه‌ن یان نا؟ پارله‌مان په‌كی كه‌وتووه‌ كه‌س جورئه‌ت ناكات ده‌ست له‌كار بكێشێته‌وه‌، كه‌چی ده‌سخۆشی له‌ سه‌ردار ده‌كه‌ن. من نازانم ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ چی ده‌كات، به‌ڵام ئه‌وه‌ ده‌زانم له‌ ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی پارێزگار و مانه‌وه‌ی وه‌زیره‌ ده‌ركراوه‌كان و پارله‌مانتاره‌ بێكاره‌كانی پێمان ده‌ڵێت ئه‌م هێزه‌ له‌ چ پاشاگه‌ردانیه‌كی گه‌وره‌دا ده‌ژی و له‌ چ به‌تاڵیه‌كی فكری و له‌ چ دۆخێكدا ده‌ژی كه‌ نه‌ توانای بڕیاردانی هه‌یه‌ و نه‌ ده‌زانێت به‌ڕاستی ده‌یه‌وێت چی بگۆڕێت.

2
شیر و دایبی

به‌به‌رچاوی گه‌رمیانیه‌كانه‌وه‌ خه‌ڵك ده‌كوژرێت، ڕۆژنامه‌نوس له‌ باوه‌شی دایكیدا خه‌ڵتانی خوێن ده‌كرێت، كه‌چی هاوسۆزن بۆ كه‌سێك شیر و دایبی دزیوه‌. له‌و گه‌رماینه‌وه‌ قه‌تاری ته‌نكه‌ره‌ نه‌وته‌كان به‌به‌رچاوته‌وه‌ ده‌ڕوات كه‌چی وه‌یش تۆ عاتیفه‌ت جوڵاوه‌ باسی نیو كیلۆ قوتوی شیر ده‌كه‌ی، به‌به‌رچاوی هه‌موو دنیاوه‌ كۆی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی به‌ده‌ست نوخبه‌ی سیاسیه‌وه‌ ئه‌تك كراوه‌ ده‌نگ ناكه‌ی، ئێستا سۆز و عاتیفه‌ت جوڵاوه‌ و باسی شیر و دایبی ده‌كه‌ی، ئه‌م پیاوه‌ بكوژرایه‌ بارته‌قای دزینی شیر و دایبی سۆزی خه‌ڵكی نه‌ده‌جوڵاند و هێرش نه‌ده‌كرایه‌ سه‌ر دادگا. ئیتر دوێنێ سه‌ره‌ی ته‌ندورستیه‌ و ئه‌مڕۆش سه‌ره‌ی دادگایه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌یت و پاش هه‌فته‌یه‌كیش هه‌موو شت بیر ده‌چێته‌وه‌ و هیچیش ناگۆڕێت.
كه‌ی یاسا بوونی هه‌بووه‌ تا له‌سه‌ر ئه‌م براده‌ره‌ی كه‌ شیری دزیوه‌ به‌ ناقانوونی وه‌سف بكه‌ین. كوری سه‌رۆكی عه‌شیره‌ت له‌ژێر كه‌وای حزبدا له‌ شاری سلێمانی هاوڵاتی ده‌كوژێت و كه‌سیش ده‌سگیری ناكات و كه‌سیش له‌م شاره‌ نه‌ كه‌مپه‌ینی كرد و نه‌ باسی بێقانوونی كرد. خوێنی هاوڵاتیه‌ك گرنگه‌ یان حوكمی یازده‌ ساڵ بۆ هاوڵاتیه‌كی تر؟
جه‌سته‌ی سیسته‌می حوكمڕانی هه‌رێم نه‌خۆشی سه‌ره‌تانی گرتووه‌ كه‌چی تۆ باسی ئازارێكی په‌نجه‌كانی ده‌كه‌ی.

3
مه‌لا عه‌لی كه‌ڵه‌ك

ئیتر چی لات و پوته‌ به‌ناوی میدیای ئازاده‌وه‌ بیهێنه‌ سه‌ر شاشه‌، مه‌لا عه‌لی لاكۆڵان به‌ خۆی و خورافاته‌كانیه‌وه‌ بێنه‌ سه‌ر شاشه‌ و له‌به‌رچاوی خه‌ڵك میز و شیر تێكه‌ڵ بكات و بیخواته‌وه‌، خه‌ڵك مه‌شغوڵ بكه‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ سه‌ردانی ده‌كات و چ ئامێرێك به‌كار ده‌هێنێت، ته‌نانه‌ت پارله‌مانتارێكی ئافره‌ت سه‌ردانی ده‌كات و ده‌سخۆشی لێ ده‌كات كه‌ چاك بۆته‌وه‌. مه‌مله‌كه‌ت سه‌رقاڵ بكه‌ به‌ عه‌لی كه‌ڵه‌ك و كلینێكس و نه‌خۆشه‌كانی، له‌ولاشه‌وه‌ نه‌خۆشخانه‌كانت پڕ بكه‌ له‌ ژه‌هری ده‌رمان و قۆڵی منداڵ ببڕه‌وه‌. له‌ هه‌ولێر بۆ یاری كلاسیكۆ دۆشكه‌ له‌ ماڵه‌كانه‌وه‌ ته‌قه‌ ده‌كات، به‌ڵام سه‌رده‌شت عوسمان دوو دێڕ بنوسێت ده‌كوژرێت و ئازادی قسه‌كردن قه‌ده‌غه‌یه‌.
ئیتر عه‌سری وه‌ستانه‌ له‌سه‌ر شته‌ بێكه‌ڵك و بێسوده‌كان. ئیتر عه‌سری ئه‌وه‌یه‌ كه‌یسه‌ گه‌وره‌كانمان بیر به‌رنه‌وه‌ و سه‌رقاڵمان بكه‌ن به‌ كرده‌گه‌لێكه‌وه‌ كه‌ ڕوودان و ڕوونه‌دانی،بوون و نه‌بوونی هیچ له‌ دنیای ئێمه‌ نه‌ ده‌گۆڕێ و نه‌ ده‌سكاری ده‌كات.
هه‌ر خۆت مه‌لا عه‌لی كه‌ڵه‌ك بكه‌ به‌ پاڵه‌وانی شاشه‌ و دواجار هه‌ر خۆت بچۆ ده‌سگێری بكه‌ و به‌ خه‌ڵك بڵێ بێ یاسایی قه‌بوڵ ناكه‌م.




نه‌گه‌ڕایه‌وه‌؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

كه‌س توانای ده‌سكاریكردنی ژیانی تۆی نیه‌. ئه‌وه‌ خۆتی ده‌توانی ژیانی خۆت و قبوڵكردن و ڕازیبوونت به‌ به‌شی خۆت دیاری بكه‌یت. ڕۆیشتن و هاتنه‌وه‌ی هیچ سه‌ركرده‌یه‌ك و گه‌ڕانه‌وه‌ی هیچ فیگه‌رێكی سیاسی ناتوانێت سانتیمه‌ترێك له‌ ژیانی خۆت بگۆڕێت ئه‌گه‌ر خۆت ئاماده‌ نه‌كردبێت بۆ ماڵئاواییكردن له‌ دۆخێكی دیاریكراو كه‌ قبوڵت نیه‌.

زۆر بوون ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕۆیشتن و گه‌ڕانه‌وه‌، زۆر بوون ئه‌وانه‌ی له‌ژیانتدا چاوه‌ڕوانی گه‌وره‌ت لێیان هه‌بوو، دواجار ئه‌وه‌ی نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ خۆشبه‌ختی بوو، ئه‌وه‌ی نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ و ڕۆیشت ئه‌و مژدانه‌بوو كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌لێوی سه‌ركرده‌كانه‌وه‌ ده‌بارین و تۆش خه‌ونی ئاڵتونیت پێیانه‌وه‌ ده‌بینی.
ساموێل بێكێت له‌ ” له‌چاوه‌ڕوانی گۆدۆدا” دا ده‌ڵێت: Nothing to be done، هیچ ناكرێت. به‌ڵێ دڵنیابه‌ ئه‌گه‌ر تۆ ته‌نها له‌ چاوه‌ڕوانی گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌سێكدا بیت نه‌ كه‌س دێت و نه‌ هیچ ڕوو ده‌دات.

مرۆڤی بچوك چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌یه‌ كه‌سێك ده‌ستی بگرێـت، ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌یه‌ كه‌سێك ده‌ستی بگرێـت ده‌بێت هه‌میشه‌ له‌ چاوه‌ڕوانیدا بمێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ی له‌ چاوه‌ڕوانیدا مایه‌وه‌ هه‌میشه‌ ته‌ماشای ڕووناكیه‌كی دوور ده‌كات كه‌ بێت و ده‌وروبه‌ری ڕووناك بكاته‌وه‌، بێئاگا له‌وه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌توانێت ڕووناكی بێنێت ده‌سته‌كانی خۆیه‌تی نه‌ك ده‌ستی كه‌سێكی تر.

كه‌س ناتوانێت ڕێگربێت له‌ كۆیله‌بوونت ئه‌گه‌ر خۆت له‌و عه‌قڵه‌ خورافیه‌ قوتار نه‌كه‌ی كه‌ كه‌سێك ڕێبه‌ریت بكات، ئه‌وه‌ خۆتی قه‌فه‌زێكی وه‌همیت بۆخۆت دروت كردووه‌ و چاوه‌ڕێی كه‌سێك بێت به‌ ته‌ورێكه‌وه‌ ڕزگارت بكات و قه‌فه‌زه‌كه‌ت بشكێنێت.

ڕه‌یان هۆڵیدای له‌ كتێبی متمانه‌م پێ بكه‌،من درۆ ده‌كه‌م Trust me I am lying، له‌سه‌ر ئه‌م درۆی ئۆرگانیزه‌كراوه‌ ده‌دوێت، درۆیه‌ك كه‌ هه‌میشه‌ گوێمان لێ ده‌بێت و خۆمان به‌خۆمان ده‌ڵێین ئه‌ی ئه‌گه‌ر ڕاست بوو. تۆ خۆت له‌مێژه‌ باوه‌ڕ به‌ درۆ ده‌كه‌ی، كه‌س ناتوانێت ڕاستیت بۆ داگرێت ئه‌گه‌ر خۆت باوه‌ڕت به‌ درۆ كردبێت و گوێچكه‌ت زۆر به‌ ئاسایی دروشمه‌ درۆینه‌كانی پێدا تێپه‌ڕیبێت.

ماوه‌یه‌كی زۆر كاتت كوشت به‌دیار قیڕه‌قیری ئه‌وانی تره‌وه‌، كه‌چی نه‌ هوشیار بویته‌وه‌ و نه‌ به‌ ده‌نگه‌ده‌نگ دنیای تۆ ده‌سكاری كرا. ماوه‌یه‌كی زۆر نوستی چونكه‌ پێت وابوو كه‌سانی تر دێن به‌هه‌شتت بۆ ده‌هێنن.

ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانیت، به‌ته‌نها خۆت ڕزگاركه‌ری خۆتی، ئه‌وانی تر زۆر له‌وه‌ بچوكترن ڕزگارت بكه‌ن. تۆی مرۆڤ كاتێك ده‌توانیت له‌ قه‌فه‌زی ناخی خۆت ڕزگارت بێت، كه‌ پشت به‌ خۆت به‌ستی نه‌ك ئه‌وی تر، چ حیكمه‌تێكی تێدایه‌ كه‌سێك بێت و پێشه‌وایه‌تیت بكات؟ له‌ كێ جیاوازی كه‌ هه‌موو به‌دوای فریادره‌سێكدا بگه‌ڕێن؟ ئیتر من نازانم جیاوازییه‌كان له‌ چی دان كه‌ هه‌ر گروپه‌ و پێشه‌وایه‌تیه‌كی هه‌بێت ؟ ئه‌سڵه‌ن كه‌سێك له‌جیاتی تۆ بیر بكاته‌وه‌، له‌جیاتی تۆ پێشه‌وایه‌تی بكات، تۆ زیاده‌یت و به‌خۆت نازانیت.
نه‌كه‌س ڕۆیشتووه‌ و نه‌ كه‌س ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌وه‌ خۆتی ده‌توانی ژیانی خۆت ده‌سكاری بكه‌ی نه‌ك ئه‌وی تر.




ئیسلامیه‌كان چی ده‌كه‌ن؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

له‌ڕاستیدا كێشه‌ی ئێمه‌ له‌ ئێستادا كێشه‌ی دین نیه‌، وه‌ك چۆن كێشه‌ی به‌ ئیسلامیزه‌كردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی نیه‌ به‌وه‌ی له‌ هیچ كاتێكدا بارته‌قای ئێستا ئایین ئاماده‌گی نه‌بووه‌، مزگه‌وته‌كانمان له‌ ژماره‌ی مزگه‌وته‌كانی چوار وڵاتی عه‌ره‌بی زیاتره‌، جگه‌ له‌ شاشه‌كان و باره‌گای حزبه‌كان. به‌ڵام بۆ ئیسلامیه‌كان هه‌میشه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی زۆر له‌ به‌ها ئاینی و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی دۆڕاندووه‌؟ ڕاستی وڵامه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌دیدی ئه‌م براده‌رانه‌ ئایین به‌و شێوه‌یه‌ نیه‌ كه‌ خۆیان ده‌یانه‌وێت.
كێشه‌ی ئێمه‌ ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی عه‌لمانی له‌ئارادایه‌ كه‌ یه‌كێتی و پارتین ( كه‌ عه‌لمانی نین) به‌ڵكو كێشه‌ی ئێمه‌ موقه‌ده‌سی كورسی و ده‌سه‌ڵات و سته‌مكاریه‌، كه‌ هیچ ئاسۆیه‌ك له‌ئارادا نیه‌ به‌وه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌ستنوێژی هه‌ڵگرت له‌م فۆرمه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات باشتر و عادلتر بێت، به‌و پێودانگه‌ی كه‌ ئیسلامیه‌كانیش نه‌یانتوانی شه‌ق له‌ پیرۆزیه‌كانی كوردسی هه‌ڵبده‌ن و ئه‌وانیش مه‌كته‌ب سیاسیه‌كانیان پڕه‌ له‌ برای موسوڵمانی پیر و په‌ككه‌وته‌ و كوڕانی ڕابه‌رانی پێشوو به‌رپرسن و ئه‌میره‌كانیان به‌دیلی نیه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌مینداریش بگۆڕن ئه‌وا ده‌وره‌یه‌كی تر ده‌یهێننه‌وه‌ چونكه‌ پێویستیان به‌ باوكێكی موقه‌دده‌سه‌.

منیش له‌گه‌ڵ هاوڕێم دكتۆر عادل باخه‌واندا ئه‌و پرسیاره‌ ده‌كه‌م كه‌ ئه‌گه‌ر زۆرینه‌ی كورد موسوڵمانه‌ ئه‌ی ئێوه‌ی حزبی ئیسلامی بۆ له‌ 17% زیاتر به‌ده‌ست ناهێنن؟ ئه‌گه‌ر ده‌ڵێن پارتی و یه‌كێتی سته‌مكاره‌ و ده‌نگ ده‌كڕێت و ته‌زویر ده‌كات، ئه‌ی خۆ گۆڕان زۆر دوای ئێوه‌ هاته‌ سه‌ر شانۆی سیاسی چۆن توانی 25%ی ده‌نگه‌كان ببات؟ ئیشكاله‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ ئێوه‌ نه‌تانتوانیوه‌ له‌ موسوڵمانی كورد بگه‌ن، یان له‌ڕووی سیاسیه‌وه‌ لانی كه‌م وه‌ك گۆڕان ڕادیكاڵ نه‌بوون.
من نازانم ئێوه‌ یه‌ك ده‌گرن چی ده‌كه‌ن؟ به‌ڵام ئه‌وه‌ ده‌زانم ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌ی ڕابردوو سیاسه‌ت و دینداری بكه‌ن، ئه‌وه‌ نه‌ سیاسه‌ته‌ و نه‌ دینداری. له‌ڕووی سیاسیه‌وه‌ ڕام ڕام له‌گه‌ڵ یه‌كێتی و پارتیدا ده‌ڕۆن و له‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌ بوونه‌ته‌ پاسه‌وانی زۆر دیارده‌ی ناشرینی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌مه‌ڕ به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی ئازادی له‌ كوردستان.

ئێوه‌ هه‌نده‌سه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیدان داڕشتووه‌ بۆ ده‌سكاریكردنی تاكی كورد، به‌ڵام له‌چوارچێوه‌ی حزبه‌كانتان تێنه‌په‌ڕیوه‌. ئێوه‌ ئێستاش ئه‌و ڕۆحه‌ كوردبوونه‌تان نه‌ناسیوه‌ كه‌ تا ئێستاش ڕۆحیه‌تێكی سێكولار و ژیاندۆستی له‌ تاكی كوردیدا ئاماده‌یه‌ كه‌ یه‌كێتی و پارتی نه‌یانتوانیوه‌ بیكوژن، به‌ڵام له‌ ئه‌ده‌بیاتی ئێوه‌دا ئه‌م ڕۆحه‌ ژیاندۆستیه‌ ئه‌گه‌ری كوشتنی له‌ئارادایه‌، به‌ڵام خۆشبه‌ختانه‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان گوێ له‌ حیكایه‌ت و خوتبه‌ی پیاوانی ئاینی ئێوه‌ ناگرێت له‌مه‌ڕ به‌خشینه‌وه‌ی حه‌رام و حه‌ڵاڵه‌كانتان بۆ هه‌ر جوڵه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی و ژیاندۆستی.
هه‌ركات هه‌موومان ئیسلامیه‌كانمان به‌ هێزی خۆمان زانی، هه‌ركات هه‌موومان له‌ ئیسلامیه‌كاندا به‌بێ حیجاب و ده‌ستنوێژ جێمان بۆوه‌، هه‌ركات ئیسلامیه‌كان هه‌ستیان به‌وه‌ كرد كێشه‌ی هه‌رێمی كوردستان كێشه‌ی به‌ئیسلامیزه‌كردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی نیه‌، به‌ڵكو كێشه‌ی هاوڵاتیبوونی هه‌یه‌، هه‌ركات ئیسلامیه‌كان هه‌وڵیان بۆ چه‌مكی هاوڵاتیبوون بوو نه‌ك بۆ موسوڵمانبوون، ئه‌وا ده‌كرێت قسه‌ له‌سه‌ر گۆڕانی ڕادیكاڵ له‌ دیدی ئه‌م هێزانه‌دا بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی لانی كه‌م ئه‌م دۆخه‌ تێپه‌ڕێنین و ئاسۆیه‌كی تر له‌به‌رده‌م تاكی ئازاد له‌كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا بكه‌ینه‌وه‌.




هه‌ڵبژاردن چی له‌ دنیای ئێمه‌ ده‌گۆڕێت؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

(كاری پارله‌مانی ده‌بێت دوایین قۆناغی چالاكی هه‌رمیلله‌تێك بێت….. ئه‌ندرێ مالرۆ)
به‌ تێڕوانینمان بۆ دنیای سیاسی و كه‌لتوری و كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ هه‌ست به‌ برینه‌كان ده‌كه‌ن و قه‌یرانه‌كان ده‌بینین. زۆرێك پێیان وایه‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌ ده‌سكاریكردنی كۆی دامه‌زراوه‌كان و ده‌سه‌ڵاته‌كان قه‌یرانه‌كانی چاره‌سه‌ر ده‌بن، هه‌شت ئه‌وانه‌ی پێیان وایه‌ كه‌ ده‌كرێت له‌ خواره‌وه‌ و له‌ دروستكردنی تاكی هوشیار و ئازاده‌وه‌ ده‌ست به‌ باشتركردن و جوانكردنی دنیای خۆمان بكه‌ین.

ئه‌وه‌ی گرنگه‌ هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ كوێدا قسه‌ له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كه‌ین و له‌كوێدا ده‌توانین پنته‌كانی بناسینه‌وه‌؟ له‌ كوێدا قسه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كان ده‌كه‌ین و چۆن ده‌توانین ده‌سكاری دامه‌زراوه‌ و ئۆفیسه‌كان بكه‌ین به‌جۆرێك له‌گه‌ڵ كۆی خه‌م و ئازاره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا بگونجێت؟
بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بتوانێت نوێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ هه‌ڵبژێرێت، پێویستی به‌ زیاد له‌ ده‌ركه‌وته‌یه‌كه‌، پێویستی به‌ زیاد له‌ پرنسیپێكه‌ تا هه‌ڵبژاردن به‌شێوه‌یه‌كی پۆزه‌تیڤ ڕێڕه‌وی خۆی له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا وه‌رگرێت. ئێمه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا ژیان ده‌كه‌ین كه‌ هێشتا شتێك به‌ناوی ئازادی تاك بوونی نیه‌. تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش مێنتاڵیتی خێڵ زاڵه‌ و سه‌رۆك عه‌شیره‌تێك ده‌توانێت به‌ناوی كۆی عه‌شیره‌ته‌كه‌یه‌وه‌ بڕیار بدات و به‌ ده‌نگه‌كانی هاوكێشه‌ی هه‌ڵبژاردن بگۆڕێت، ئێستاش پیاوێكی كۆمه‌ڵایه‌تی یان ئاینی ده‌توانێت به‌ناوی كۆی بنه‌ماڵه‌ و خێزانه‌كه‌یه‌وه‌ بڕیار بدات به‌بێ ئه‌وه‌ی هه‌ست به‌وه‌ بكات ئێمه‌ له‌دنیایه‌كدا ژیان ده‌كه‌ین كه‌ گه‌نجه‌كان هه‌ڵگری دید و تێڕوانینی ترن بۆ دنیا و ژیان و ئازادیه‌ تاكه‌كه‌سیه‌كان.
هه‌ربۆیه‌ تا ئێستا له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا پیایه‌كانی خێڵ و خوێن به‌هێزن و به‌شێكی زۆری ده‌نگده‌ری كوردی به‌هۆی په‌یوه‌ندی خوێنه‌وه‌ بڕیار ده‌دات نه‌ك وه‌ستان له‌سه‌ر پرۆژه‌ و به‌رنامه‌ی لایه‌نه‌كان. بۆیه‌ به‌ فه‌راهه‌م كردنی ئازادی بۆتاكه‌كان و فریكردنیان به‌وه‌ی چۆن بڕیار ده‌ده‌ن و له‌كوێدا ده‌ڵێن به‌ڵێ و له‌كوێدا به‌ نه‌خێر و ڕه‌تكردنه‌وه‌ ڕای خۆیان ده‌ببڕن، تاكه‌ هه‌نگاوه‌ بۆ دروستكردنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ته‌ندروست و گێڕانه‌وه‌ی به‌ها بۆ هه‌ڵبژاردن و دیاریكردنی نوێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی گه‌ل له‌ دامه‌زراوه‌ی بڕیارداندا كه‌ پارله‌مانه‌ یان ده‌سه‌ڵاته‌ خۆجێییه‌كان كه‌ پایوه‌سته‌ به‌ نوێنه‌ری پارێزگاكان.

بیرمانه‌ له‌دوای هه‌ڵبژردنی ساڵی 1992 كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی توشی شه‌ڕێكی ناوخۆ بوو له‌به‌ر هیچ نا له‌به‌ر قبوڵنه‌كردنی نه‌تیجه‌كانی هه‌ڵبژاردن و هه‌ر لایه‌نه‌ و خۆی له‌ هه‌ڵگری ڕاستیه‌كان ده‌زانی كه‌ نه‌ده‌بوو كه‌مینه‌ بێت و دۆڕانقبوڵنه‌كردن یه‌كێك بوو له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی نه‌تیجه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌وكاته‌. ئه‌مه‌ش دروست سه‌لمێنه‌ری ئه‌و ڕاستیه‌ بوو كه‌ ده‌بوو كۆمه‌ڵگه‌ به‌ كۆمه‌ڵێك له‌مپه‌ری به‌روه‌رده‌یی و هوشیاری تاك و ئازادیه‌كاندا تێپه‌ڕێت نه‌ك یه‌كسه‌ر دوای ڕاپه‌ڕین بیخه‌یته‌ سه‌ر سندوقه‌كانی ده‌نگدان. هه‌ربۆیه‌ به‌ر له‌هه‌رشت ده‌بێت كۆمه‌ڵگه‌ ده‌بێت به‌ له‌مپه‌رێكی گرنگی هوشیاری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئازادی تاك و مافه‌كانیاندا تێپه‌ڕێت تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی له‌نێو جیاوازیه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا چ لایه‌نێك شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ حزكم بكات و تا چ ڕاده‌یه‌كیش به‌رامبه‌ر قبوڵی دۆڕان ده‌كات؟ به‌بێ تێپه‌ڕین به‌م له‌مپه‌ره‌دا قسه‌كردن له‌ هه‌ڵبژاردن و قبوڵكردنی بردنه‌وه‌ و دۆڕان جگه‌ له‌ نوكته‌یه‌ك هیچیتر نیه‌.
ده‌بێت هوشیاری تاكی كوردی ته‌نها له‌ڕێگه‌ی میدیاوه‌ نه‌بێت به‌ڵكو ده‌بێت له‌ په‌روه‌رده‌وه‌ ده‌ستپێبكرێت، ئه‌گه‌رنا ده‌نگده‌ری كورد ته‌نها میدیاده‌كاته‌ سه‌رچاوه‌ی زانیاریه‌كانی و ئه‌و كاندیدانه‌ تاقی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ڕێی شاشه‌كانه‌وه‌ له‌به‌رچاوانن، به‌مه‌ش پارله‌مان و ئۆفیسی ده‌سه‌ڵاته‌ خۆجێییه‌كان پڕ ده‌بێت له‌ نوێنه‌ری خراپ و نه‌شاره‌زا له‌ ئاست ماف و داخوازیه‌كانی خه‌ڵك. له‌ ماوه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ڕابردوودا زۆرمان له‌ كاره‌كته‌ری هه‌ڵبژێردراوی مه‌قه‌با بینی كه‌ ده‌نگی خه‌ڵكی كرده‌ پردێك بۆ ئیمتیاز و ده‌سكه‌وتی شه‌خسی.
بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنێكی ته‌ندروست به‌ڕێ بخه‌ین ده‌بێت كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی له‌م په‌رتپه‌رتبوونه‌ قوتار بكه‌ین، كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی له‌ ئێستادا به‌سه‌ر چه‌ندین گروپ و هێزی جیاوازدا پارت په‌رت و دابه‌شكراوه‌.




خاڵی، وه‌ك ئه‌م تایپه‌ له‌ مرۆڤ … عه‌زیز ڕه‌ئووف

ئه‌سپه‌كان ئه‌سپیان ده‌بێت به‌ڵام مرۆڤه‌كان مرۆڤیان نابێت به‌ڵكو ده‌بێت په‌روه‌رده‌ بكرێن تاكو ده‌بنه‌ مرۆڤ. یوستاین گارده‌ر
هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ وابزانین برینه‌كان ته‌نها له‌سه‌ره‌وه‌ن. هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ پێمان وابێت به‌ ده‌سكاریكردنی سیسته‌می حوكمڕانی كۆی برینه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ سارێژ ده‌كه‌ین. خۆی ئه‌سڵه‌ن برینه‌كان له‌ خواره‌وه‌ن، ئه‌وه‌ هه‌ر خه‌ڵكه‌ ده‌سه‌ڵات دروست ده‌كات و هه‌ر خه‌ڵكیشه‌ ته‌حه‌مولی كۆی برینه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كات.

ئه‌وه‌ی نه‌توانێت له‌ سه‌یران و بۆنه‌یه‌كدا ژێر خۆی پاك بكاته‌وه‌، چۆن ده‌توانێت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ده‌نگده‌رێكی باش بێت، ئه‌وه‌ی دار به‌ ته‌ڕی بسوتێنێت، ده‌شتوانێت كۆی برینه‌كانی تر هه‌زم بكات، ئه‌وه‌ی له‌ سه‌یرانێكدا نه‌توانێت سه‌وزایی بپارێزێت، ناشتوانێت بیر له‌ ماف و داخوازیه‌كانی خۆی بكاته‌وه‌. ئه‌وه‌ی ژینگه‌ پیس بكات، ناتوانێت ده‌سكاری پیسی دامه‌زراوه‌ و ده‌سه‌ڵاته‌كان بكات.
هه‌موو هاتن له‌سه‌ره‌وه‌ ده‌یانویست ده‌سكاری دنیای ئێمه‌ بكه‌ن، هه‌مووی خه‌ریكی توڕه‌هاتی پارله‌مان و ئاڵا و سه‌رۆكایه‌تی و كۆی دامه‌زراوه‌كان بوون، بێئاگا له‌وه‌ی له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا ژیان ده‌كه‌ین، له‌ ژێره‌وه‌ وێران بووه‌، بێئاگا له‌وه‌ی كه‌ هه‌وادارانی ئه‌م هێزانه‌، ده‌نگده‌رانی ئه‌م هێزانه‌، هه‌مان ئه‌و مه‌خلوقانه‌ن ناتوانن ته‌نانه‌ت وه‌ك پشیله‌ش پیسایی خۆیان بشارنه‌وه‌.

كێیه‌ حورمه‌تی سه‌وزایی ناگرێت، هه‌ر ئه‌ندام و لایه‌نگر و هه‌وادارانی ئه‌م هێزانه‌ن، تۆ هه‌وادارانت فێر نه‌كه‌ی چی له‌ پاشه‌ڕۆی خۆیان بكه‌ن چۆن ده‌توانیت متمانه‌ی ئه‌وه‌یان پێ بكه‌یت ده‌سكاری كۆی دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ بكه‌ن، تۆ نه‌توانی مرۆڤێك وه‌ك مرۆڤ په‌روه‌رده‌ بكه‌ی، بۆ ناچی باره‌گاو مه‌كۆ و مقه‌ڕه‌كانت بكه‌یته‌ هێلانه‌ كۆتر، تا له‌ ئاژه‌ڵه‌كانه‌وه‌ فێری ژیاندۆستی بیت، باره‌گاكانت بكه‌ره‌ كولانه‌ی سه‌گ تا هه‌وادارانت فیری وه‌فا بێت، بینای سه‌رۆكایه‌تی و پارله‌مان و حكومه‌ت بكه‌ره‌ ته‌ویله‌ی ئه‌سپ، تا كه‌مێك ڕه‌سه‌ن بن. هیچ مه‌كه‌ن به‌س كه‌مێك به‌ كه‌لله‌سه‌ری هێستر بیر بكه‌نه‌وه‌ تا بتوانن باری خه‌می خه‌ڵك هه‌ڵگرن.
به‌م هه‌موو پارت و گروپ و ڕێكخراو و بزوتنه‌وه‌یه‌ نه‌یانتوانی تاكی كوردی دروست بكه‌ن، به‌م هه‌موو مزگه‌وت و باره‌گا و مه‌كۆ و لق و مه‌ڵبه‌ندانه‌ نه‌یانتوانی مرۆڤێك دروست بكه‌ن لانی كه‌م له‌ مرۆڤ بچێت. هه‌ر ئه‌و مه‌خلوقه‌ی كه‌ ژینگه‌ وێران ده‌كات له‌ بۆنه‌كاندا سێڵفی له‌گه‌ڵ به‌رپرساندا ده‌گرێت، ئه‌ی چۆن خۆیان ده‌زانن كێیان به‌رهه‌م هێناوه‌ و چۆن تاكێكی بێ ئیراده‌ و خۆبه‌كه‌مزانیان دروست كردووه‌. ئه‌وه‌ی له‌ ئاستی به‌رپرسێكدا خۆی به‌كه‌م بزانێت چۆن ده‌توانێت حورمه‌تی سه‌وزایی بگرێت؟

هه‌موو خه‌ریكی ناونانی به‌رپرسان بوون، جه‌نابی فڵان و جه‌نابی سه‌رۆكه‌ پێشمه‌رگه‌كه‌ و سه‌ركرده‌ خاكیه‌كه‌ و ئه‌میره‌ خواناسه‌كه‌ و سكرتێره‌ شۆڕشگێڕه‌كه‌ و ئه‌مینداره‌ ئیسڵاحخوازه‌كه‌، له‌ پاڵیشدا تاكێكی بێ ئیراده‌ و بێ متمانه‌ و بێده‌سه‌ڵات، كه‌ ده‌زانێت كوڕی به‌رپرسان چه‌ند كیلۆن و چ بورجێكن و حه‌زیان له‌ چ خواردنێكه‌ به‌ڵام نازانن منداڵه‌كانی خۆیان ئاره‌زووی چی ده‌كه‌ن و چ پۆشاكێك ده‌پۆشن و به‌ كام ڕه‌نگ دڵخۆشن.
خه‌مه‌كان ئه‌وه‌نده‌ زۆرن ته‌نها ده‌كرێت بیانژمێرین نه‌ك له‌سه‌ربان بوه‌ستین. كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌م هه‌موو پارله‌مانتاره‌ به‌تاڵ و حه‌تاڵه‌ی له‌ كوردستان و به‌غدا دروست كردووه‌ جگه‌ له‌ بارێك به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه‌ چیترن؟ ئه‌مانه‌ له‌ بی َئیشیا وتار ده‌نوسن،ئه‌و سایتانه‌ش كه‌ بێ ئیش له‌ پشتی كۆمپیوته‌ره‌وه‌ بۆ هه‌واڵ ده‌گه‌ڕێن مقاله‌ی ئه‌مانه‌ بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ و هه‌واڵیشی لێ دروست ده‌كه‌ن. كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌م هه‌موو پارله‌مانتاره‌ بێ ئیشه‌ی هه‌بێت، چۆن ڕوویان دێت بێنه‌ سه‌ر شاشه‌ و خۆیان پیشانی ده‌نگده‌ره‌كانیان بده‌ن؟ بێگومان ده‌نگده‌ره‌كانیان كێن؟ هه‌ر ئه‌وانه‌ن ناتوانن حورمه‌تی سه‌وزایی بگرن و وه‌ك به‌شه‌ر پاشه‌ڕۆی خۆیان پاك بكه‌نه‌وه‌. ئه‌م ده‌نگده‌ره‌ هه‌ر ئه‌م پارله‌مانتاره‌ دروست ده‌كات، ئه‌م پارله‌مانتاره‌ هه‌ر ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ و ئه‌م دامه‌زراوانه‌ به‌رهه‌م دێنێت، نه‌ به‌شه‌ری ئێمه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ هاتووه‌ و نه‌ده‌سه‌ڵات خوا نازڵی كردووه‌.

ئه‌وه‌ی ترسم لێ هه‌بوو ئه‌م به‌ربه‌ریه‌ته‌بوو. ئه‌وه‌ی من خه‌مم بوو فه‌رامۆشكردنی شته‌ بچوكه‌كان بوو.ئه‌وه‌ی من ئاهم بۆ هه‌ڵده‌كێشا ئه‌م مه‌خلوقه‌یه‌ كه‌ ناتوانێت له‌ سه‌یرانێكدا ژێر خۆی پاك بكاته‌وه‌. كێ كۆترێكی بینیوه‌ ژینگه‌ پیس بكات؟ كه‌س گوێدرێژی بینیوه‌ دار به‌ سه‌وزی بسوتێنێت؟ كوا هێستر سه‌وزایی وێران كردووه‌؟ ئه‌وه‌ی نه‌توانێت بیر بكاته‌وه‌ دڵخۆشه‌ به‌ توڕه‌هاتی ده‌وڵه‌تی كوردی و به‌ هه‌ڵكردنی ئاڵایه‌ك له‌ ئه‌نقه‌ره‌ و كه‌ركوك ده‌كه‌وێته‌ هه‌له‌كه‌ سه‌ما. دڵخۆشه‌ به‌ دروستكردنی ده‌وڵه‌تی كوردی به‌ڵام دار به‌ گه‌ڵاوه‌ ده‌سوتێنێت، باسی گۆڕینی دنیا ده‌كات به‌ڵام سه‌وزایی وێران ده‌كات، له‌ مزگه‌وته‌كاندا له‌ دوای مه‌لاوه‌ نوێژ ده‌كات، به‌ڵام بۆنی درۆ و دووڕوویی ئاسمان كاس ده‌كات.
وای چۆن ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌یان وێران كرد ئاین و ئایدۆلۆژیاو حزب و بزوتنه‌وه‌كان. وای چۆن هه‌لاهه‌لایان كردین ڕێكخراوه‌كان و به‌رپرس و مه‌لا جنێوده‌ره‌كان و چاودێره‌ به‌تاڵ و حه‌تاڵه‌كان. وای چۆن شاریان وێران كرد و خه‌ریكه‌ سروشتیش ده‌سوتێنن ئه‌م مه‌خلوقه‌ی ناوی كورده‌. بیست و شه‌ش ساڵه‌ شه‌ره‌فیان به‌ده‌ست نوخبه‌ی سیاسیه‌وه‌ شكاوه‌، كه‌چی له‌نێو ڕانی ئافره‌تێكدا بۆ شه‌ره‌فی خۆیان ده‌گه‌ڕێن. وای چه‌ند خاڵیه‌ ئه‌م تایپه‌ له‌ مرۆڤ.