لۆجیکێکی عەقڵانی و بژاردەیەک کە بتوانێت وەڵامێک بێت بە دۆخی سیاسی عێراق و وەک جێگرەوەی ئەم دۆخە چەقبەستوەی ئێستا کە هەموو خەڵکی ووڵات داهاتوویان بە ڕووی کەشێکی پڕ تەم و ئەنگوستەدا دەکاتەوە. دەست بردن بۆ ئەم پرسە و ڕاڤەکردنی پێویستی بە ئاگابوونە لە مێژووی ئەم هەیکەلە سیاسیە ، چۆن و کێ و بەچی جۆرێک بەرخود بە پرسە ئیداری و سیاسیەکانی کراوە لە مێژووی دوور و نزیکدا؟ دەکرێت لە خۆمان بپرسین ئایا بە تەنها هێزی (بیرۆکراتی) دەسەڵاتە دەوانێت فەزایەکی بێدەنگ دەستەبەربکات وەک بە شێک لە مێژووی ئەم سیاسی ئەم ناوچەیە لە بۆ هەر ناڕازاییەتیەک و وورتە و پۆڵە بۆڵێکیش ڕاوەشانی قامچیەکی بەدوادا بێت وەکو ئەوەی بەعس لە مێژووی خۆیدا کردیە بەشێک لە میثۆدی سیاسی . مێژووی دێرینی ئەم دەڤەرە بەرفراوانە بە حوکمی بەپیتی زەوی و زارەوە خاوەن خەڵکانێکی جیاوازن لە نەژاد و ئاینزا، هاودەم ئاشنای چەندین حوکمی جیاواز بووە هەر لە ئەکەدیی و سۆمەری و بابلی کۆن و نوێوە بیگرە تا دەسەڵاتی میزۆپۆتامیا ، هەندێکیان سەروو ٥٠٠ ساڵ حوکمیان کردوە ! بە گەڕانەوەش بۆ دەرهاویشتەکانی جەنگی جیهانی یەکەم و بەدوای کەوتنی ئیمپراتۆریەتی عوثمانی، ناوی عێراق لە سنورێکی بەرتەسکی جوگرافییەوە بووبە دەوڵەتێک لەسەر نەخشەی جیهان و لەسەر دەستی بەریتانیا خۆی کرد بەئەمری واقع ، فەیسەڵیان هێنا و کردیان بە شای ووڵات ، هەرچەندە بەشێک نەبوو لە خواستی شیعەکان و کورد بەڵام بەریتانیا وەکو چارەسەرێک بۆ نێوانی شیعە و سونە ئەم بژاردەیەی پێ پەسەند بوو چونکە بنەماڵەی فیسەڵ ٣٨ هەمین پشتی پێغەمبەر( محمد) بوو ، بەردەوامییان لە دەسەڵات لە ساڵی ١٩٢١ تا ( شۆڕشی) ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ درێژەی کێشا و هاوکات کێشە سیاسیەکانی عێراقیش بەردەوامی بەخۆیدا و خامۆش نەبوو .

جیاوازی نەتەوە و مەزەهەب و تائیفی لە عێراقی نوێدا خاڵی ناسەقامگیری و کوشت بڕ و بەدبەختی خەڵکەکەیەتی، هۆکاری بنەڕەتی ئەم کێشانەش گروپ گەلە سیاسیە جیاوزەکان و سەرکردەکانە نەک خەڵکی سڤیل، هەر بۆیە کاتێک بیر لە مژارێکی عەقڵانی دەکەیتەوە هەزار و یەک چقڵ بەڕووتدا دێتەوە و تەخوین و نامۆ دەکرێیت دیارە ئەم ئاستەنگانەش هەر لەسەر دەستی ئەحزابەکانە و بە مەبەست رێگری لە ئاشتەوایی گشتی ووڵات دەکەن.

ئەمڕۆ دوای چەند دەیەیەک لە حوکمی بێ سەرو بەری عێراق دەبینین چی دەگوزەرێت، شەڕ لەسەر کورسی و دەسەڵات داهاتووی خەڵکی کردۆتە بەردەم هەڕەشەیەکی جدی لێرەوە دەبێت خەڵک پرسیارە لۆژیکی جدییەکە لە خۆیان بکەن بۆ ژیانی ئەمڕۆ و داهاتوویان لە ووڵاتدا ، چی لۆژیک و رەهەندێک ئاسۆیەکی گەشیان بەڕوو دەکاتەوە؟

لە وەڵامی ئەم پرسیارە بۆ من تێگەیشتنە لە جیاوازییەکان و قبوڵکردنەیانە دوور لە هەر ڕەهەندێکی دۆگما و سڕینەوەی بەرامبەر، هاوکات بەغدا بێت یان کوێرە دێیەک ببێتە چەقی بڕیار بەڵام بە پشتیوانی و کۆدەنگی سەرجەم پێکهاتەکانی ووڵات و تۆلەرانس ببێتە بناغە بۆ عێراقی سبەی . بەدوای ئەم بژاردەیەدا کێ ئامادەی قبوڵکردنی ئەم ڕەهەند و بیرکردنەوەیە لەم ووڵاتەدا؟،هەرچەندە هەلومەرجی سیاسی ئەمڕۆی عێراق تەژییە بە بەریەکەوتن لە نێوان پێکهاتە سیاسیەکاندا ، کاتێک بابەتێکی لەم جۆرە ئاراستە دەکەیت بەتایبەت لە ساحەی کورییدا ، بێشک بەدەر نابین لە ڕەخنە، خوێندەوەی دروست لە دونیای بەرژەوندی و پێکدانە قێزەونەکاندا دەست گرتنە بە عێراقەوە بە هەموو هەڵبەز و دابەزە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابورییەکەیەوە. دەست بردن بۆ جیاگەرا و دەوڵەتی کوردی وەک بینیمان لە مەحەڵ مەحاڵترە بۆ ئەمڕۆ، هەربۆیە ڕێگە ڕاستەکە دەست گرتنە بە عێراقی دانپێنراوەوە بە هەموو کەمو کوڕییەکانیەوە وەکو دیاریشە ئەم خواستەی ئاماژەم پێدا خەون نیە ئەگەر هوشیاری گەل هاوتا و باڵا بێت ، هاوکات خەونێکی خۆشە کاتێک نەژاد پەرستی و مەزهەب گەرایی دەستیان کردبێتە بینە قاقای گەلەوە وەکو پێشتر هەڵوێستەم لەسەری کرد ـ ئەرکی هێز و لایەنەکانی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنە چیتر لەبری خەڵک بیرنەکەوە و بەرژەوندی باڵای گەل بە کۆی پێکاتەکانەوە لەبەر چاوبگرن و دەست بەرداری بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی خۆیان و ووڵاتانی زلهێز و دراوسێکان بن و خەڵکی ووڵایتش وەک ئایکۆنێکی بەقوربانی کراو بەردەوام و هەمیشە سەودای پێوە نەکرێت.

بنەماڵەی بارزانی لە زەمەنی گەڕانەوە ی مەلا موستەفا لە روسیایەوە مۆنۆپۆلی گەورەترین پارتی سیاسیئەوسەردەمەیان کرد کە پارتی دیموکراتی کوردستان بوو ئەمەش بە هۆکاری غیابی خوێندنەوەیەکی عەقڵانی لایدامەزرێنەرانی ئەوکاتی حزب لە پەتوەند بە تێنەپەڕاندنی هەژمونی عەشائیری لە ناخایاندا ، ئاکام چانسی بارازانیوەک شۆڕشگێرێکی عەشائیری بە نفوس بە ئەرێنی شکایەوە داڵەکە لەسەر شانی گیرسایەوە و گرتنی جڵەویسیاسەتی کوردستانی عێراق بەبێ سەرئێشە حاسڵ کرد ، پاسڤ و پشتیوانی ئەم هەژموون و سەرۆک گەراییە وەکزادەی پاشخانی دیوەخان و ناوبانگ بۆ مەلا موستەفا بەدەستهات. دیارە زۆری نەبرد خوێنەوارەکان کە بەباڵی مەکتەبسیاسی ناسرابوون خواستی ڕاستکردنەوەی هەڵەکە بوون و دژ بە بارزانی وەستانەوە بەرامبەر باڵادەستی لەو شۆڕشە کە بارزانی باڵی تەواوی کێشابوو بەسەردا بەجۆرێک بەدەر لە خۆی و نزیکە خوێنەکانی تەواویدەورووبەریان بە خزمەتکار و گەدا وێنا ئەکرد و تا ئەم چرکە ساتەش کوڕ و کوڕەزاکانی بەردەوامن لەسەر ئەم فۆرمەوبەسەر کۆمەڵگەی کوردیدا تەعمیم کراوە ( بەخۆشیبێ یان بە ترشتی)!!، ئەمەش لە پێناوی بەردەوامیدان بەهەناسەیدیوەخانی نێو خۆ و مانەوەیان لەو جوگرافیا بەر تەسکەدا، هەرچەندە ئەم خەسڵەتە تەعمیم ناکرێت بەسەر کۆی خێڵو دیوخانزادەکانی تردا بەڵام لای ئەمان و نموونەکانیان بۆتە فەرهەنگ و درێژەی پێدەدەن، شەری مانەوەش بەهەرشێوەیەک بێت ئەنجامی ئەدەن لەو پێناوەدا و گرنگ مانەوەی ئایکۆنەکەیە لە سەردارێتی بەسەر خەڵکەکەدا دیارە ئەمجۆرە لە ئەدکار و خەسڵەتە بە شاڕێگەی دیکتاتۆرخوازەکان دەبینرێت.

شۆڕبوونەوەی ئەم فەرهەنگە خێڵەکیە و پەردەپۆشکردنی بە سیاسەتی نەتەوەیی لەناو شۆڕشی کوردستانی عێراقدابووەتە ئەمری واقع ، لێرەوە دوای نزیک بە هەشت دەیەی ڕەبەق تروسکاییەک لە گەشەی کۆمەڵایەتی و کرانەوەیەکیسەردەمیانەی پەلکێش نەکرد، بوارێکی نەهێشتوە لە دووتوێی ئەو بەناو شۆشە نەتەوەیی و چەکدارییدا بۆهەڵوێستەکردن لە سەرخانە فیکریەکەی پەیوەند بە تێپەڕاندنی دۆخی چەقبەستووی ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیکۆمەڵگەی کوردی لە کوردستانی عێراقدا .

بۆخۆی پێوەری ریالیستی و لۆجیکی هەر دەستبردنێک بۆ ڕووبەرووبوونەوە و شۆڕش بەڕووی رەقیبدا پێویستی بەهوشیارکردنەوەی تاک هەیە بۆ هەرچی تێگەیشتن لە ئەسڵی پرۆسەکە، کاتێک ئەم پرۆسەیە هەستی نەتەوەیی کوردیژێردەستەی لەگەڵ خۆیدا پەلکێش کرد و تەواو لە قڵبدانی پرسەکەی ئاوێتە بە هەمان ليخنیکرد و وایانکرد هەر دەستبردنێک لەلایەن بزاوتێکی ترەوە کە لە دەرەوەی فەزای خۆیان بێت، دەیخەنە حاشییەوە و دژ بە خواستەکانی خەڵکپێناسە دەکرێت، بەدەر لەمە ملکەچی هەمان ئاراستەی سیاسی دەکەن و دەبێت بە هەمان پێخوری سیاسی خوانەکەبەڕێبکەن ، ئەمەش تا ئاست چاوەروانکراوی خۆيان ئەو جەوهەرەی فەناکرد کە تەعبیر لە پرسی کۆمەڵگەی کوردیبکات.

بۆخۆی شۆڕشی چەکداری بۆ بارێزگاریکردن لە مانەوەی فیزیکی دوابژاردەیە، کاتێک رەقیبەکەت تەواوی دەرگاکانتبەسەردا دابخات بۆ هەرچی گەیشتن بە چارەسەری کێشەی نادادی بەرامبەر ئەو پرسەی تێدەکۆشیت لە پێناویدا، پێچەوانەوە لەو شۆڕشەی ئەم بنەماڵەیە بوون سەردار و خاوەن دیوەخان نەک سەرکەوتنی ئازادی بۆ گەلبەرجەستەکرد بە موفهومە عەقڵانیەکەی بەڵکو ئەم عەقڵییەتە بووە هۆی کوشتنی کۆی پێشکەوتن و کرانەوەیکۆمەڵگەکە بە جۆرێک خەتی سیادی دەیوەخانیان سەرڕێخست کە هەر بزاڤێک بۆنی کرانەوە و بەرچاوڕوونی خەڵکیلێبکرایە بەتوندی بەڕوویدا دەهاتنەوە بۆ هەرچی مانەوەی خۆیان و درێژەدان بە فەرهەنگی سیاسەتی دیوەخان وڕووپۆشکردنی بەو فۆرمەی کە پيیدەوترێت سیاسەت کردن لە فەزای کوردی و کوردایەتییدا، بۆیە هەر کەس و لایەنێکڕووی لەو دیوەخانە کردبێت یان کۆیلایەتی و گەداییان قبوڵ کردوە وەیان وەک بەرهەڵستکارێکی لاواز بەجێماوە وکۆی خەون و خواستەکانی مایەپووچ و بەدەستی خاڵی لە دووری هەوارەکەیان گیرساوەتەوە .

سیاسەت کردن بەرامبەر بنەماڵەی بارزانی بوێری فیکر و هەڵسوکەوتی عەقڵانی دەوێت بۆ هەرچی خاڵیکردنەوەی ئەورەواجە قەومیەی کە هەردەم شۆێنی خۆیان مەرجەعیەتی کوردو کوردایەتیە بە معیاری سیاسی خۆیان، هاوکاتنەیارەکانیان دەخەنە ژێر باری نەتەوە و نیشتمان فرۆشی ( ١٦ ئۆکتۆبەر وەک نمونە)ەوە بۆ بەردوامیدان لەگەوجاندنی رای گشتی وەک ئەوەی لەسەری ڕاهاتوون.

ڕەواجی ئەم دیوەخانە سیاسیانە وەک دەمڕاستی پرسی سیاسی و کۆمەڵایەتی خەڵکی کوردستان درێژە بەهەژموونی باڵادەستی خۆی دەدات تاوەکو ئەو کاتەی هێزێک روئیای سیاسی و دونیابینی بۆ پرسی کورد جیاوازدەبێت لە فۆرمی ئەم هێزە کە درێژە بە سوتانی خەونەکان و کوشتنی ئازادیەکان دەدات بەقورسای ئەو جوگرافیاییەیهەژموونی بەسەردا زاڵە (زۆنی زەرد)، ئەوەی دەمێنێتەوە بۆ ئەو خەونە نەرجسیاننەیە کە ئازادیە خەیاڵاویەکانیان پێتەنیوە و واقعش مانەوە بەردەوامەکەیە لەو ژیانە موزەیەفەدا کە لە هەناوی هێزە خۆسەپێنەکان ( پارتی بارزانی) ەوەئامادەیی هەیە .

ئازادی و ژیانێکی باشتر بۆ خەڵکیش درێژە بەچاوەرڕوانیەکانی دەدات تاوەکو ئەو هێزە جەسورە ئامادە دەبێت بۆئەو ئومێدەی کە پێچراوە لە خۆشەویستی و ژیانێکی ئازاد و بێ سانسۆر کە شایستە بە هەر تاکێکی خەڵکیکوردستانە ! مانیفێستی دیوەخانیش لە دونیای کوردییدا ئەو پانتاییە گۆشەگیرەیە کە بەناوی دەسەڵات ودەوڵەمەتدارییەوە حوکم دەکات، وەک چۆن ئازادیش راپێچی ئەو دیو دیواری زیندان دەکات.

چالاک ئاغجەلەری

سیاسەت ئـەگەر بە ڕادیکاڵیانە تەماشا بکرێت میتۆدێکە لە بازنەی
ڕەوشتە ئـینسانیەکاندا خۆی ئـاراستە دەکات، ئـەم دەستەواژیە بۆ سیاسەت لە کێبڕکێ و پاوانخوازیەدا تێپەڕ ناکات ھەروەھا وەک ڕەھەندە تیۆرییەکەی و نموونەی داڕشتنێکی جوان لە دووتوێی کتێبەکاندا دەمێنێتەوە.
ئـەم کورتە بۆڵەیە وەک نموونەیوک دەھێنمەوە بۆ ئـەم ڕاستیەی ئـەمڕۆ لە ژیانی سیاسی و بەرژەوەندیەکاندا جوڵەی پێدەکرێت.

دووھێز یەکێکیان ئـەمریکایە بە ھەموو تواناکانی بەرژەوەندیە باڵاکانی باڵادەستی ھێزی لە کۆی کونجەکانی ژیانی سیاسی و ئـابورییەوە بۆ مەبەستە ، ھێڵێک نیە بە سور نەخشێنرابێت لە پەیوەند بە وەستان و ڕامانی بەرامبەر کۆی نابەرابەرییەکانی مرۆڤایەتی کە لە دونیای دەروەییدا دەگوزەرێت ، ھاوکات خۆشی بەشداری سەرەکی تەواوی ئـاڵۆزییەکانە.
لە بەرامبەردا تورکیا و مێژووەکەی ئـەو ڕاستیەی سەلماندوە تاوەکو چەند پشتیوانی ناجێگیری ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوینە، ئـەمە بەجیا لەو کێشە زھنیەی ئـاڵودەی تێڕوانی بووە لە پەیوەند بە پرسی ئـازادی بە گشتی بە تایبەت بەرامبەر بە خواستی کورد.

ئـەگەر ئـەم دوو بۆ چوونە سەرپێییەی ئـامەژەم پێکرد بەشێکە لە ناسینی ئـەم دووھێزە ، کەواتە حاڵەتی ئـەمڕۆ لە بە جێھێشتنی ئـەمریکا و مانەوەی ڕۆژئـاوا بەتەنھا دەبێت بە ئـاسایی وەربگیرێت، دیارە ئـەم ئـاسایی بوونە حاڵەتێکە دەکرێت ھەر لەسەرەتاوە ھێزەکانی ڕۆژئـاوا ئـەم خەمڵاندنەیان پێش چاو بوایە کە دڵنیام کاریان لەسەری کردوە.
ئـەم ھەوڵە بە ئـامانج گرتن و کەمکردنەوەی تا ئـاستی کۆتایی ھێنان بە دەسەڵاتی ڕۆژئـاوا لە لایەن تورکیاوەیە بە ھاوکاری ھێزە گەورەکان ( ئـەمریکا و ڕووسیا) ، ھەرچەندێک ئـاراستەی بەرژەوەندیەکانی تورکیا بۆ ئـەمریکا و ڕووسیا چەندە باڵا بێت لە کۆتاییدا ھێلکەکان بە تەنھا ناکرێتە سبەتەی تورکیاوە ئـەمەش بە پشت بەستن بۆ ئـەو دەلاقانەی سیاسەت و ئـەنجام گیریەکانی.

لەم چاوگەوە دەکرێت ڕۆژئـاوا دەست بەرێت بۆ پلان ( B )بۆ ھەرچی دەرچوونی بە کەمترین زیان ، دیارە ڕێگە چارە بۆ ئـەم ڵۆدە سیاسیە و کە پەلدەکێشێت بۆ فشاری عەسکەریش دەستبردن بۆ ئـاشتەوایی لەگەڵ دەوڵەتی ناوەندا(سوریا) بە جیا لەم بژادەریە بەرنگار بوونەوە قوربانیدانە ، لە کاتێکدا من پشتیوانی شەڕێک ناکەم ئـەو ناوچەیە بکات بە سوتماک وەک بیر ھێنانەوەیەک عەفرین نموونەیەکی زیندوە.

کارێکی تر بۆ هەرچی خۆپارستن لە توڕەیی وخواستی پەلاماردنی ئەردۆغان بۆ سەر ڕۆژئاوا دەستبردنە بۆ ئەو هاوسۆزییەی جیهان بەرامبەر بە داعش کردیان و تێکۆشان، وەکو خاڵێکی پۆزەتیڤ لە پەیوەند بە بەگەڕخستنی شەقامی نیودەوڵەتی و حکومەتەکانیان بۆ ڕێگەکرتن لە خواستە شەڕەنگێزیەکەی تورکیا بەرامبەر ڕۆژئاوا ، بەتایبەتی یەکێتی ئەوروپا توانای وەستانی ئەم جەبەڕووتیەی تورکیا هەیە، ووڵاتی فەرەنسا یەکێکە لەو هێزەی دەستی بەهانا چوونی لەمەڕ پرسی سوریا بەگشتی و ڕۆژئاوا دیارە ،پێویستە کاری لەسەر بکرێت.

دوا پۆینتیش بۆ ئـەم پرسە ھەڵوێستی پەکەکەیە ئـەرکە لەسەریان زۆر بە ھوشیاریەوە بەخود بەم پرسە بکەن لە حاڵی ئـێستادا چونکە ھەر جوڵەیەکی سیاسی یان عەسکەری خواستی شەڕنگێزی گەرمتر دەکات بیانووی بەردەست دەھێنێتەوە بۆ ئـەردۆگان لە بە ئـەنجام گەیاندی خواستەکەی ئـەویش بە لەباربردنی ئـەو حکومەتە خۆجێیەی لە ڕۆژئـاوا خۆی دەبینێتەوە کە ھەموو مرۆڤێکی ئـازادیخواز بە گشتی کوردەکان شانازی بە پێشکەوتن و سەرکەوتنەوەکانیان دەکەن.

چالاک ئـاغجەلەری

ئـێران وەک سێھەمین ووڵاتی گەورە لە کیشوەری ئـاسیا و ھاوکات لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا بە پلەی دوەھەم دێت و دانیشتوانەکەی +٨٢ ملێونە. ئـەم ووڵاتە کاریگەری زۆری ھەیە بەسەر ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە ھەروەھا بەھۆی زۆری گازی سروشتی و نەوتەوە ھەردەم جێ بایەخی کومپانیا جیھانیەکانە ئـەم چاوتێبڕینە ئـابوریەش داینەمۆی چەرخاندنی کاریگەریە سیاسیەکانیەتی لەجیھان و ناوچەکەدا، لێرەدا ھەر گۆڕانگاریەک و پێشھاتێک بە ھەردوو ئـاراستەی ئـەرێنی ونەرێنیدا لە پەیوەند بە ئـێران وەک ئـایکۆنێکی سیاسی – ئـابوری، ڕاستەوخۆ دەوڵەتانی زلھێز دەکاتە بەردەم بەرپرسیاریێتیکی مێژوییەوە ،ئـەم کایە سیاسیانە کە لە چوارچێووی دەولەتدا خۆیان ناساندوە دەبێت حەکیمانە مامەڵە لەگەڵ پرسەکەی بکرێت.

ئـەم دەوڵەتە بە حوکمی داخرانی سیاسی و دژ بە بەرژەوەندیەکانی ئـەمریکا وەک دەسەڵاتێکی دینی و تۆتالیتار بەڕووی دونیاندا ناسێنراوە، ھەر ئـەم ھۆکارە جەوھەریەشە وایکردوە ئـەستێرەی بەختی ڕوو لە کزیی بێت، بەدەر لەم ئـەنتی بوونەی لە بەرامبەر ئـەمریکا و ئـیسرائـیل کوێ سەرکێشیەکانی ھەر لە ھەوڵدان بۆ دەست بردن و بەدەستھێنانی چەکی ئـەتۆمی تادەگاتە ھەڵواسینی خەڵکانی سیڤیل بە پێش چاوی ئـازیزانیانەوە لەبەر ھەر ھۆکارێک بێت، ڕەوتی سیاسی و ئـاکتیڤیت ئـێران بە ئـاراستە نێودەوڵەتیەکەی بە ئـەرێنی وەردەگیراو ڕێچکەی بۆ دەکرایەوە و ھەڵسوکەوتەکان و کاریگەریە جیھانەکانی جوان وێنا دەکران و پیشان دەدرا.
ھەر ئـەمەشەوایکردوە لەم چوارچێوە سیاسیەی ڕۆژھەڵاتدا ھەر بەردێک بکەوێتە خوارەوە پێش وەختە چاوەکان ئـاراستەی ئـێران دەکرێت، بۆچی ؟ وەڵامەکەی ڕوونە!!

لە دواین گرفتی ناوچەکەدا ھێرشی سەر بیرە نەوتەکانی ووڵاتی سعودیە کە حوسەیەکان بەر پرسیارێتیان گرتە ئـەستۆ لەبەرامبەر ئـەو ئـاکتەدا، لێرەدا دەبینین بێ ھیچ بەڵگەیەک لەلایەن ئـەمریکاوە ئـێران تاونبار کرا، ھەرچەندە ئـێران بێ ئـاگای خۆی بەرامبەر بەو پەلامارە ئـاسمانیە نیشاندا.
ئـەگەر ئـێمە ھۆکاری پشت ئـەم ھێرشە شەن و کەو بکەین دەکەوینە نێو چەندین ئـەگەرەوە :
یەکەم: حوسیەکان لەشەڕێکی بەردەوامدان لەگەڵ ھاوپەیمانەکانی سعودیە ئـەم ھێرشەش دەرئـەنجامە بۆ سەر ئـەو ووڵاتە ،بەڵام بۆ لەم کاتەدا کە ئـەگەری دانوستانی ئـێران – ئـەمریکا لە ئـارادایە لە دوای کۆبونەوەکانی نەتەوەیەکگرتوەکان کە لە ٢٤ی ئـەم مانگە دەبەسترێت .
دووھەم : دەکرێت ئـیسرائـیل ھاوکاری ئـەم ھێرشە بووبێت بۆ ھەرچی دورستکردنی تەنگەژەیەک بۆ پەکخستنی ئـەو دانیشتنەی نێوان ئـەمریکا و ئـێران، چونکە دەوڵەتی ئـیسرائـیل مکوڕە لەسەر لادانی ڕژێمی سەردەستی ئـێران و کاری لەسەر دەکات، بەھەمان شێوە ڕژێمی ئـێران ئـیسرائـیل وەک دوژمنێکی خۆی ناساندوە.
سێھەم: ئـەگەری پشتیوانی گروپێک یان کەسانی بەر پرس لە پشتی پەردەوە لە ئـێران کە خواستی لێکگەیشتن لەگەڵ ئـەمریکا ڕەت بکەنەوە ، ئـەو ھەوڵی دانیشتنە بە کۆتا بھێنن.
چوارەم: سیناریۆیەکی دی ئـەویش خودی سعودیەیە کە وەک ئـەگەرێک ئـەم ھەڵکوتانە سەربازیە بکاتە بیانویەک بۆ پەکخستنی ھەر پەیوەندی و دانوستانێک لە نێوان ئـەمریکا و ئـێراندا. ئـەم ئـەگەرە ھەرچەندە وەک دوور دەیبینم بەڵام بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکی باڵاتر بە لێدانی بەرژەوەندیەکی کورت مەودا ،ئـامانج دەگرێت.

لە کۆتاییدا ئـەگەری ڕوودان بۆ لەمپەر بەرامبەر پێشھاتێکی چارەنوس ساز بە شێکی دانەبڕاوە بۆ دونیای سیاسەت . دۆنەڵەد ترمپ سەرۆکێکە شەڕ لەگەل موستەحیلدا دەکات( کۆریای باکور بە نموونە) ، ڕژێمی ئـێرانیش بەشێکە لەو کاتەگۆریە، کەواتە کۆی ئـەگەرەکان بە کراوەیی دەھێڵمەوە ، ناکرێت ئـێران بەشێک نەبێت لە ئـەجندای ترەمپ ، بەتەنھا تویتێک ڕیسەکە دەکاتەوە بە خوری، لەبەر ڕۆشنایی ھێزی ئـابوری ئـەم ووڵاتە ، ئـێرانیش ناوەندێکی بەبڕشتە بۆ فیکرو تێڕوانینی ئـابوری سەرۆکێکی وەکو دۆنەڵەد ترمپ.

چالاک ئـاغجەلەری

مێژووی ٢٧ ساڵی هەرێمی کوردستانی عێراق پڕە پڕە لە بگرە و بەردەی سیاسی و هەندی جاریش سەربازی ، لەو ماوەیەدا زۆرترین بەریەکەوتن بەرۆکی هەردوو پارتی سیاسی ( یەکێتی و پارتی)گرتوە ، دوو هێز هەمیشە هاوشانی یەکبون لە دەسەڵاتی بەڕێوەبردندا بۆ کۆی جومگەکانی دەوڵەتداری لە چوارچێوەی هەرێمی کوردستانی عێراقدا.

بەڵام ئەگەر بەووردی ڕۆچیتە ناو هۆبە بە هۆبەی ئەم یەکە سیاسی و ئیدارییەوە هەست بە لاسەنگی ئەم دابەشکاریە دەکەیت لە پەیوەند بە دەستڕاگەیشتن بۆ کۆی بەشەکان ، هەردەم لەم ژوورە تەنگەبەرەدا ( بەراوورد بە جیهانی بەڕیوەبردنی دەسەڵات) هێزێک کە خۆی بە خانەخوێی و دەمڕاستی هەموولایەک دەزانێت ( بە خۆشی بێت یان پێچەوانەکەی) پشکی شیێری بردوە( نەوەک بەریکەوتبێ) ئەوێش پارتی دیموکراتی کوردستانە بەسەرۆکایەتی( بنەماڵەی بارزانی).

لێرەدا پێویستە بزانین هۆکاری ئەم باڵادەستیەی ئەم هێزە بۆ چی دەگەڕێتەوە لە کاتێکدا ئەگەر کەمێک بۆ مێژووی ئەم پارتە بگەڕیینەوە کە ڕۆژاگارێک ماڵئاواییان لە سیاسەت کرد، بەڵام سیحری مانەوە و گەڕانەوەیان بۆ گۆڕەپانەکە هێندەی پاڵپشت بە پشتیوانی دەرکی و بەکارهێنانی هێزی دەرەوە بۆ سەپاندنی خۆی بەسەر بەرامبەردا ، نەیتوانیوە و نەبینراوە بە شکۆ و ئاکاری نۆرمێکی دروست بە سیاسەت بەرخودی کردبێت و ئەم بەرکەوتەیەشی بەری ڕەنجی ماندبوونەکەی بێت.

لەلایەکی ترەوە هێزە ڕکابەرەکەی ( یەکێتی نیشتمانی کوردستان) بۆ خۆی بەرهەمی جەرائەتێکی سیاسی بوو دوای بەجێهێشتنی پارتی لەساحەی سیاسی کوردستان، بەدوای تەواوی ئەو گۆڕانکاریانەی ڕوویاندا، یەكێتی بە هێزەوە لەگەڵ سەرەتای ئەو ئازادییەی کوردستاندا دا دەرکەوت ، نموونەی خەسڵەتی خەڵکەکەی جۆرێک دڵسافانە لەگەڵ ئەو هێزانەدا هەڵسوکەوەتی کرد کە بەشێکی زیندو و دەستکراوە نەبوون لە سەرەتاکانی ڕاپەڕییندا.

دوای دروست بوونی کابینەی یەکەمی حکومەت و شەڕی ناوخۆ و دەرکەوتنی سەرەتاکانی شکستی عەسکەری پارتی ، زیرەکانە ( بۆ خۆی) پارسەنگی هێزی گۆڕی ، هەر لەو کاتەوە تاوەکو ئێستا پارتی دیموکراتی کوردستان وەک زادەی خیانەتی نیشتمانی مایەوە درێژە بە ئەجندای هەمان سیاسەت دەدات کە نەیهێشت بگلێ، هەر بۆیە بە درێژایی ئەم چەند ساڵە یەكێتی سازشی زۆری بۆ پارتی کردوە و هەموو کاتێکیش دارەکە لەسەری خۆیدا شکاوە، هاوکات بە درێژایی ئەو ماوەیە کۆمەڵێک لە کەسانی دەست ڕۆیشتی ناو یەکێتی سیاسەتیان کردە بەشێک لە کەسابەتی ڕۆژ و بەدواییدا چەند باڵاێک دروست بوو ، تا کار گەیشتە جیابوونەوەی کاک نەوشیروانی ڕەوان شاد، تەواوی ئەم کێشانە بوونە هۆکاری لە دەستدانی باڵانسی سیاسی بەرامبەر دەسەڵاتی پارتی.

⦁ ئەو کێشمەکێشەی یەکێتی وەکو حزب پێیدا تێپەڕی ئەگەر هێزێکی مێژژوو کرد و خاوەن پێگەیەکی جەماوەری تۆکمە و ماندو نەبوایە زەحمەت بوو بتوانێت جارێکی تر بەم گڕوتینەی هەیەتی هەناسە بدایە. ئەمڕۆ ش لەسەر و بەندی دروست کردنی ئەم کابینەیەدا یەکێتی و پارتی جارێکی تر دەگەڕێنەوە سەر هەمان هاوکێشە، یەکێتی پێویستی ڕوحی بە بەرنامەیەکی ڕاست و شەفاف بۆ خەڵک و جەماوەرەکەی هەیە، یەكێتی باش لەوە دەگات جەماوەرەکەی بە ئاگان لە ڕەفتار و گوفتاریان، نموونەی سزادانی ئەم هێزە لەلایەن جەماوەرەکەیەوە مێژووەیەکی دوور نیە هەر بۆیە ناتوانێت لەسەر دوو ئاست سازش بکات ، یەکەم … بەڵێنەکان بە جەماوەرەی ئەم هێزە .

دووهەم… کەرکوک ، ئەم شارە بۆ یەكێتی دڵی پەیکەرە سیاسیەکەیەتی هەر بۆیە ئیمکانی شازش کردن لێی جۆرێکە لە ئینتیحاری سیاسی، کەواتە ئەم هەڵوێستەی ئەمڕۆیان زۆر واقعی و دروستە جەرائەتێکە کە دەکرا زۆر لەمێژ بوو بەرخودی لەگەڵ بکرایە، پاشگەز بوونەوە و سازش بۆ لایەنی بەرامبەر یەکێتی مۆفەق ناکات بەڵام سووربونیان جیا لەوەی جەرائەتێکی سیاسی پێوستە و بەم هەڵوێستەش دڵی دۆست و جەماوەرەکەی شاد دەکات.

⦁ چالاك ئاغجەلەری

داری ئازادی بە خوێن ئاونەدرێ …. سەربەخۆیی بێفیداکاری ئەبەد سەرناگرێ
پیاو ئەبێ بۆ مردنی خۆی لەمردن سڵ نەکا…هەر بڕوخێ بەس نییە تاکو نەسەندرێ نادرێ.
ڕەوانت شاد فایەق بێکەسی شاری هەڵمەت و قوربانی، ئەوە هەر دوێنێ بوو وەک مێژوو قەڵەمەکانی ئەم شارە بۆ ئازادی ووشەی بەرخودانیان دەکردە نێو پەیڤەکانیانەوە بۆ ئەوەی گەلێک بە ئاگا بهێننەوە لە بەرهەڵستکاری بەرامبەر ڕەقیبەکان، ڕەقیبێک بە ئازار و کوشتن و زیندانی کردن تەقەلای زۆردا خواستی ئازادی لە ناخی خەڵکدا خامۆش و دەستەمۆ بکات، ئەنجام و ئاکامی ئەو مێژووە خوێناوییە خاڵی کۆتایی بۆ مردنی ڕەقیبە دەست بە خوێنەکانی ئەو ڕابردووە دانا و خواستی ئازادی تاک و کۆمەڵگە بە گەشی مایەوە و خامۆش نەبوو ، بەردەوامیش دەبێت لە هەنگاوەکانی بۆ هەرچی گەیشتن بە دوا وێستگەی خۆی لە هەڵمژیینی ئازادییەکی بێ قەید و شەرتتدا.

ئەم خەڵکە بە درێژایی چەندین دەیە ڕاهاتووە لە بەرگریی کردن بەرامبەر هەر سانسۆرێکی سیاسی دەسەڵات کە بزانێت سنور بۆ ئازادیە سیاسی و مەدەنیەکانی دادەنێت. کێشەی گەورەی شۆڕشی چەکداری کوشتنی دەسەڵاتێکی چەکدار و هێنانی هەمان چەک بەدەستە بەڵام لە فۆرمێکی جیاوازدا بە نەتیجە لە درێژمەودادا دەچێتەوە سەر هەمان فۆرمی پێشوتری ئاراستەکراو کە شۆڕشی چەکداری بەڕووداکرا. هەڵەی جەوهەری لەم یاریە ئاگرینەدا بە جیا لە ئازارە جەستەیی و ڕووحیەکەی نە بوونی دیدگا گەلێکی ڕۆشنە کە شەقامی تێدا ئاراستە بکرێت، دووبارە بوونەوەی ئەم گۆڕانکاریە لە یەکچونانە ئەو ڕاستیەمان بۆ دەردەخات ئێمە خاوەنی روئیایەکی ڕۆشنن نین بۆ گەیشتن بە خواستەکانمان لە پەیوەند بە ئازادی تاک و کۆمەڵگە.

بەشەرەکان لە کۆمەڵگەی ئێمەدا بە درێژایی ژیانی سیاسیی و بگرە کۆمەڵایەتیان ئازادییەکانیان سنور بۆ کێشراو بووە ، سنورێک بەخواستی دەسەڵاتی سەردەست و کلتوری بۆ ماوەی پڕ لە نابەراری بەڕووی جێندەردا ، وەک چۆن مێینە پشکی شێری پێبڕاوە لە پرسی ئەخلاقدا هەر ئاماژە پێدان و ڕەخنەیەک بەرووی ئەم فۆرمە سەقتەدا سنوربەزاندنی ئازادیی کۆمەڵگەیە و دەبیتە حاشیەو مۆری نابووتی بەدەستی نابووتخوازان بەڕوودتدا دەکرێت، ئەم تەوق و سنوربەندیانە پێویستی بە خەڵکێکی هوشیارە ڕێنسانسێک بخوڵقێنێت کۆی پرسەکانی ژیان بە شێوەیەکی سەردەمیانە ببێت بە بەرکەوتەی هەڵسوکەتی تاکەکانی کۆمەڵگە. لێرەوە ڕەهەندە سیاسیەکان وەکو چۆن لە جیهانی دۆگما و کورت بینیدا پەیوەندییەکی ئۆرگانی لەگەڵ ڕووحی کۆمەڵگەدا هەیە، هەر هەڵسوکەوتێکی تەندروست بۆ کایەی سیاسی دەبێت بە فۆرمی موعجیزەی دوور لە مەنگق، کەواتە ئەوەی ڕوودەدات دووبارەیە و گریمانەیەکی چاوەڕوان کراوە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش لە ناوەڕاستی ئەم دیدگایەدایە و کۆت و بەندەکان لەوە دژوار و ئالۆزترن کە من بتوانم بە چەند دێڕێک گوزارشتی پێبکەم.

هەر بۆیە ئەوەی لە سلێمانی ، هەولێر یان هەر جێگەیەکی ئەم ناوچەیە ڕوودەدات بە شێکن لەو پاشخانە فیکر و سیاسیەی خەڵکەکانی بەڕوویدا بوونەتەوە، کێشەی سەرەکی ئەم ڕێگری و ڕاپێچانە هەردوو بەرەیە . لەم ناوچە گۆشەگیرەدا دەست بردن بۆ سیاسەت و گرتنە دەسەڵات مەقاشێکی گەرمە دەبێت بەزاناییەوە دەستی بۆ بەریت، چونکە هەموو سوچێک ئەکرێت جێ دەستی سوتاوتی پێوە دەرکەوێت، ئەم چزەیەش ئازار بەخشە بەڵام نەسوتانی نانەکە پێش هەر ئازارێکە. بۆ ئەوەی تێبگەین دەبێت دەست بۆ باشترین ڕەهەندی سیاسی بەرین بۆ هەرچی کەمترین بەریەککەوتنی سیاسی ناتەندروست بەرۆکت بگرێت، ئەگەر ناسیونالیسستی دەبێت پێگە بنچینەیەکانی ئەم پرسە بە هەند وەربگریت داڵدەی هاوخوێن و هاوزمانەکانت بەشێک دەبێت لە ئاکاری سیاسیت هەر ڕێگرییەک بە ڕوویاندا بەتاڵتدەکاتەوە لەو ڕەهەندەی خەباتی بۆ دەکەیت، بۆ ڕەهەندە دینی و ئیشتراکیو دیموکراتیەکان و ئەوانی دیش ڕاستە.

ئەنجامی ئەم ئارگومێنتە کورتە تەنها دەبێت پرسی لێک تێگەشتن بکرێتە بنەما بۆ هەرچی کەمترین بەریەکەوتن ، نە دەسەڵات ببێتە سوارەی بەر لەشکر و دەرودراوسێ هەرچیەک بفەرموون ئێوەش بەجێیبهێنن نەوەک بەرامبەریش خوێندەوەیکی قوڵ بۆ بارودۆخەکە نەکات و دووربێت لە پرۆکسی و گوزارشت بە پرسی ژینگەی سیاسی خۆی بکات.
ئەم بەریەک کەوتنانە بەشێکی دانەبڕاون لە دونیای سیاسی ئێمە ، هەر گرتن و ڕاپێچکردنێک لە دەرەوەی یاسا و ڕێکارەکانی بەر ڕەخنە دەکەوێت و پێشێلی ئازادییەکانە، کارێک مەکەن فایەق بێکەس زیندو بکەنەوە و فۆرمی ڕەقیبی خۆماڵیتان بەباڵاتاندا بپۆشێت، ئەو دارەی بەخوێن ئاوتاندا خەریکە بەدەستی خۆتان دەیبڕننەوە و مام جەلالیش لە ئارمگاکەی ڕادەچڵەکێنن!!

کۆماری فیدراڵی عێراق یەکێکە لەو ووڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە درێژبوونەوە لە تەمەنی دروست بوونیەوە زۆرترین کێشمەکێشیسیاسی و عسکری بەرۆکی گرتوە، ئەمەش بەهۆی خەسڵەتی دروستکردنیەوە لە کاتێکدا داڕێژەرانی ئەم ئایکۆنە سیاسیە لە ناوچەکەداهیندەی لە هەوڵی پاراستنی بەرژەوەندیەکانی خۆیاندا ئەم نەخشە سیاسییەیان کردە پێویستیەک بۆ هەرچی گەیشتن بە مەرامە ئابوریەکانیان،زۆر کەمتر هەڵوێستەیان لەسەر داهاتویی جیوپۆڵەتیکی و جیوسیاسی ئایکۆنەکە کردەوە، هەر بۆیە نا جێگیری ڕەوشی سیاسی هەردەممۆتەکە ئاسا ئامادەیی بەرچاوی هەبووە و دەشیبێت بۆ سبەی ڕۆژی ئەم ووڵاتە، جەنگ و گرژییە سیاسیەکان لە پێشەوەی هەرە گریمانەچاوەڕوانکراوەکان، دەکرێت کۆتایی پەرەگرافی پردێکتەکان(پێشبینی) لە سوچێکدا چەند ووشەیەک بچێتە نێو کاتەگۆری بوژانەوەی ئابوریئەم ووڵاتەوە.
ئەوەی من لێرەدا مەبەستمە وەستانە لەسەر ئەو چەند ووشەیە لە پەیوەند بە ئابوری عێراق بۆ ئەمساڵ (٢٠١٩)، کە تاچەند ئەم ووڵاتەچانسی ئابوری یاوەری دەبێت لەمەڕ گەشەی ئابوری

لە چوارچێوەی ئابوری جیهاندا. پێشبینیەکان بۆ گەشەی ئابوری جیهان فرە ڕەهەندە ، دیارە بە پشت بەستن بە ڕووداوە ئابوری وسیاسیەکانی ساڵی ٢٠١٨شڕۆڤەکارانی ئابوریناس پێشبینیەکانیان بە جۆرێک ئەرێنیە بەهێندەی ئەوەی قسەیەک لەسەر هەڵئاوسانەکەیبکرێت، هەرچەندە گریمانەی داڕووخانی ئابوری هەمیشە وەکو دەرگایەکی دانەدخراو بەجێدەهێڵن بۆ میس پۆڵەسیە نەخوازراوەکان.

بە گەڕانەوە بۆ گەشەی ئابوری عێراق لە ساڵی ٢٠١٩دا ، بەجۆڕێک کە داهاتی نەوەت بڕبڕەی سەقامگیری و بە پێوە وەستانی ووڵاتەکەدیاری دەکات ، لە کاتیکدا نەوتی ئەم جوگرافیا سیاسیە لەسەدا ١٠ی هەموو جیهان پێکدەهێنێت. هەروەها پرێدکتەکان چاوەڕوانی هەڵکشانییەک بەمیل نەوتی خاو بۆ ٧٠ دۆلار دەخەمڵێنن، ئەمەش بە هۆکاری کەمکردنەوەی ئاساتی بەرهەم هێنانی نەوت ووڵاتانی ئؤپیک لە مانگی١٢ی ٢٠١٨ ووڵاتانی ئەندام لە ڤییەنا بڕی کەمکردنەوەی نەوتیان بۆ ١٢٠٠٠٠٠ لە ڕۆژێکدا بڕیاردا کە بە جۆرێک نرخی نەوت بەرەوهەڵکشان دەبات، هاوکات سزاکانی سەر ئێران لەلایەن ئەمریکاوە جوڵە بەم بەرزبوونەوەیە دەکات ، بەدوای ئـەم بڕیارەدا کەمکردنەوەیناردنی نەوەتی سعودیە بە ڕێژی ٤٠٠٠٠٠بەرمیل لە ڕۆژیکدا لە ھەمان مانگدا و ئـەم مانگەش ٤٠٠٠٠٠ تری کەمکردوە ، کۆی٨٠٠٠٠٠ بەرمیل بوستێکی بەهێزە بۆ بەرزبوونەوەی نرخی نەوەت کە سعودیە چاوی بڕیوەتە ٨٠دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک تاوەکو کۆتاییساڵی ٢٠١٩.

ووڵاتی عێراق جیاواز هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت هاوکات لەلایەن ئەمریکاوە چۆتە ڕیزی ئەو ووڵاتانەوە کە تاوەکو مانگیپێنج ئازادە لە مامەڵەکردنی ئابوری لەگەڵ ئێراندا، بۆ خۆی ئێران یەکەم ووڵاتە کە زۆرترین ئاڵوگؤڕی ئابوری هەیە لەگەڵ عێراقدا.هۆکارێکی دی کە پشتیوانی بەختی بوژانەوەی ووڵاتەکەیە ئەویش کۆتایی هاتنی شەڕی داعش و گەڕانەوەی ئارامی بە شێوەک لە شێوەکانهەروەها ئەگەری دروست بوونی کابینەکەی عادل عبدولمەهدی بە بێ کێشە هەنگاوێکی ئەرێنی ترە لە بوژانەوەی ئابوری ووڵاتەکە، دواخاڵیش دۆزینەی میکانیزمێک بۆ شل بوونەوەی بەستەڵەکی نێوان هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی فیدراڵ هۆکارێکی تر دەبێت بە ئاراستەیسەقامگیری ووڵات .

بە شێوەکی گشتی ئەم خاڵانەی لەسەری هەڵوێستەم کرد و هاوکات پەیوەندەیە سیاسی دیبلۆماسیەکان بۆ ووڵاتانی ناوچەکە و دونیا ئەکرێتعێراق بە گشتی چاوەڕوانی بەختێکی باشی لێبکرێت بۆ بەدەستهێنانی ئابورییەکی گەش و تۆکمە تر لە ساڵی ٢٠١٩دا.

ئـەمڕۆژانە لە ھەموو کات زیاتر ڕاستی و دروستی خەتی سیاسی حزبەکانی کوردستان خۆی نمایش دەکاتلە کاتێکدا خەڵکی عێراق و دەوڵەتانی ھەرێمی و دونیا لە چاوەڕاوانی تروکانی ئـەو ھێلکەیەن کە زادەیدوا ھەڵبژاردنەکەی شەقامی عێراقی بوو.

لێرە بەدوا دەبێت بە مەنتقی سیاسی و دونیا بینی لە پەیوەند بە مەعریفەی سیاسی بەرخود لەگەڵ ئـاکتەدیبلۆماسیەکانی ناخۆ بکەین( مەبەست لە ناخۆ بۆ تەواوی عێراقە) ، وەکو دەزانرێت و دەبینرێت عێراقیدوای ڕژێمەکەی بەعس بە سەۆرکایەتی سەدام حسین ، ووڵاتگ ھەموو پێکھاتەکانە بە تەواوی نەتەوە وئـاینزا و ئـەتنیکیەکانەوە ئـەمەش بە پاڵپشت بەو ھێزە گەورەیەی ئـەمریکا کە توانیتی ڕژێێمی بەعس بکاتبە مێژوو چیتر مۆتەکەی سەدام و سەردارێتی لە گۆڕەپانی سیاسی بۆ ناوچەکە و دونیا ئـەرزشی نەما و بە کۆتا ھات .
ئـەمریکا دوا خاڵی پێناسەی ئـەو ڕستەیەی دانا کە گوزارشتی لە سەدام و ڕژێمەکەی دەکرد ، ھاوکاتھەمان ھێزیشە دوا بڕیار لە چارەنوسی میللەتێکی ٣٠ بۆ ٤٠ ملێونی دەدات لە عێراقی نوێدا، ھەرچەندەووڵاتانی دراوسێ بە تایبەت ئـێران( دژە ئـەمریکا) بە ھۆکاری ھەژموون گەرای تائـیفیەوە دەخالەتێکیبەرچاو لە ژیانی سیاسی عێراق دەکات.

ئـەم ووردە بۆڵە سیاسیەی لەسەرەوە ئـاماژەم پێکرد ڕاستیەکی پێشچاوە تەنانەت بۆ نابیناییش دەکەوێتە بەرھەست ، کەواتە قسەکردن لەمەڕ ئـەم جۆرە پرسانە دوور بەم ئـاماژانە کامڵ نابێت.
لێرەوە باس لەسەر پرسی دابەشکردنی دەسەڵاتە بەسەر پێکھاتە سەرەکیەکانی عێراقدا، ئـەوەی بەرکەوتەیکوردە سەرۆکی کۆمارە، وەک دەزانین ئـەم دەسەڵاتە لە عێراقی نوێدا دەسەڵاتێکی تەشریفاتیە بەشێوەیەکیگشتی ، دیارە بۆخۆی ئـەم مەقامەش بەو مانایە نایەت ھیچ دەسەڵاتێکی سیادی و یاسای نەبێت ئـەمەش بەھۆکاری ئـەوەی ھەندێک پرسی ئـاسایشی نیستمانی دەبێت بەم فلتەرەدا بڕوات بۆ ھەرچی خواستێک کەدەوڵەتی عێراق نیازمەند بێت لە بەجێگەیاندنی، کەواتە ئـەم دەسەڵاتە یاسای و سیاسیە ھەربۆیە جێی بایەخە و دەبێت کەسێکی شیاو ئـەو ئـەرکەی پێ بسپێرێت ، ھەروەھا پێویستە بەرپژاردەکە بۆ ئـەم پۆستەئـاوتۆگرافی ڕەنگی سەوزی دەسەڵاتی ئـەمریکای لەسەر بێت، ئـەمە ش بە ھۆکاری ئـەو ھەژموونەسیاسیەی ئـەمریکا لە عێراق و نێوچەکەدا ھەیەتی ، بۆ خۆی ئـەم تێپەڕاندنە بۆ ھەر سێ سەرۆکایەتیەکە(سەرۆک کۆمار، وەزیران و پەرلەمان) ڕاستە.

ھەرچی پەیوەندی بە برا بەشی لەگەڵ عێراقی نوێدا ھەیە پۆستی سەرۆک کۆمارە ، لە ناو بەشکردنیدەسەڵاتەکانیشدا بۆ ھەرێمی کوردستان ، ھێزە سیاسیە گەورەکانی ھەرێم کە پارتی دیموکرات و یەکێتینیشتمانی بە پێی ڕێکەوتنێک، ئـەم پۆستە بەرکەوتەی یەکێتی نیشتمانی بووە، ھەرچەندە یەکێتی زۆر کەمتربە ئـاراستە ئـەرێنیەکەی بە پاداشت بۆی گەڕاوەتەوە لەکاتێکدا سەرۆکایەتی ھەرێم بەر پژاردەی پارتیدیموکرات بوو ، زۆر بە ئـاراستەی ئـەرێنی لە شیرینی ئـەم پۆستەی خوارد بە جۆرێک کردی بە حزبیقائـید و گەشەیەکی ئـابوری زەبەلاحی بەرکەوتە بوو .
ئـەم ھۆکارە و چەندین ھۆکاری ھەرێمی و ناسەقامگیری عێراق و ھەڵتۆقینی ھێزێکی ئـیسلامی سیاسی لەشێوەی دەوڵەتدا کە ناوی داعش بوو ، گاپێکی سیاسی ھێشتەوە کە مەسعود بارزانی وەک سەرۆکی ھەرێم ھاندا ئـەو بۆشاییەی بە ڕیفراندۆم پڕکردەوە ، لەکاتێکدا ئـەمریکا ناوبراو و شوێنکەوتوانی بە ئـاگاھێنایەوە لە دانانی ئـەو ووشەیە، بەھەر حاڵ ئـەنجامەکەیمان بینی کە تاوەکو چەند خەڵکی کوردستانزەرەرمەند بوون بۆ ئەو ھەنگاوەی نرا تایبەت بە پرسی ڕیفراندۆم، ھەر چەندە نوسەر بەبڕوایەکیتەواوەوە ئـەو ھەڵەیە بە ڕاگوزەر وێنای سیاسی بۆ ناکات بەڵکو بە داڕشتنێکی نھێنی و سیخوری دەبینێتلەسەر دەستی بکەرەکانی، مێژووش خاڵ دەکاتە سەر ھەڵەکان و بەسەرییدا تێناپەڕێت.

پاڵپشت بە پەرەگرافی پێشترەوە ، ئـەگەر فلاش باکێک لە قسە و باسەکانی بارزانی و پارتی بکەین بۆ ھەرپرسێک لەگەڵ دەوڵەتی ناوەند کە تاوەکو چەند ئـینتیھازیانە ھەڵسوکەوت لەگەڵ زمانی دوێنی و ھەڵوێستیئـەمڕۆیان دەکەن، بە تایبەت بۆ پرسی سەرۆک کۆمار، لەکاتێکدا دڵنیان لە پوچی و دۆڕانی ھەوڵەکانیان بۆبەم پرسە ، شەڕی ئـەم ھێزە بۆنی نەوت لە کوێ بێت ئـەوان لەوێن ، بەڵام بۆ ئـەوەی باش تێبگەن کەکەرکوک و بۆنەکەی ھەموو کەس لە سیحرەکەی ناگات !!!، بە تایبەت واقعی ئـەمڕۆی عێراق و زەمەنیبوونی داعش و ھەوڵە شکست خواردوەکەی سەرۆکی ھەرێمی پێش ڕێفراندۆم و سەرۆکی پارتی دوایڕیفراندۆم ، بۆ وەڵامەکان جیاواز بڕگەکان دەردەکەون، لە کۆتاییدا تێدەگەین پارتی دیموکراتی کوردستانکنەی چی دەکات.

کوردستانێکی بەھێز !؟کە پڕوپاگەندەی پەرلەمانی بۆ دەکەن، یاخود ماچکردنی سواڵی دەسەڵات، پێشینانڕاستیان ووتوە ( پەتی درۆ کورتە) ئـەم کنەی دەسەڵاتەش بۆ سەرۆک کۆماری دوا بزماری پارتیە بەتابوتی درۆی دەوڵەتی کوردی و ڕیفراندۆمە تەڵەکاویەکە کە پێش ھەر کەسێ سەری سەرۆکایەتی ھەرێمیخوارد.

لە دوورە قسەکردن و ڕاڤەکردن لەسەر کۆمەڵگەی کوردی زۆر جار گران بەڕووتدا دەشکێتەوە لە پێکانی ئـەو نیشانەی مەبەستە ، ئـەمەش بەھۆی ڕۆنەچوونەوەیە بۆ ناو ھەناوی خەڵک بەشێوەی فیعلی، بەنموونە زمانی ڕاگەیاندن وەک پەیامنێری ھەواڵ بۆ کۆی پرسەکان لە نێوان من و فەزای کوردیدا بە گشتی ، نەیتوانیوە ئـەو ئـەرکەی کە پێویست دەکات وەک خۆی بێگەیەنێت و مۆفەق بێت، زۆربەی کات بە خاتری بەرژەوندەیەکانی دونیابینی ئـەو یەکە سیاسیەی پشتیوانی ئـابورییەتی کاری کردوە و ئـەنجام کوانوی فۆبای باشتر جۆشداوە پێش ھەر کەسێک منی دەروەی فەزاکە کەوتوومەتە ناو زائـیدی دووربینەکەیەوە.

لەکاتی گەڕانەوە و تێکەڵ بوون بە ڕاستیەکان دەبینیت زۆر ئـەرک ئـاوەژۆ کراوەتەوە ھەر لەسورابوونی پاسێکەوە بیگرە تا ئـەو پەڕی ئـەرک کە خەڵک یان کۆمەڵگە دەبێت لە ئـاستی ئـەو ھۆشمەندیەدا بێت کە ئـەرکە شارستانیەکەی لە ئـەستۆیەتی جێ بە جێ بکات. بە نموونە .. پەنجەی تاوان و گەندەڵی ئـاراستەی حزب و حکومەت دەکرێت لەپەیوەند بە پێداویستیە سەرەکەیەکان وەکو ئـاو و کارەبا ، ھاوڕاتانم !؟، بەلام ھەڵکردنی گڵۆپێکی زیاد لە پێویست و بە فێڕۆدانی لیترێ ئـاو، پێش ئـەوەی پەنجەی تاوان و گەندەڵی ئـاراستەی دەسەڵات بکەیت ،پارەی ئـاو و کارەباکانت بدە بە تەنھا ئـەوانەی بێباکانە بەھەدەرت داون ، دواجار تەماشای ئـاوێنەکەی ماڵەکەت بکە و پێناسەکەی دروست بۆ خۆت بکە بۆ ئـەم کارەی کردووتە !!، کۆمەڵگە و تاک چەند مافی ھەیە بە ھەمان ئـەندازە ئـەرکی لەسەر شانە.

ئـەمڕۆژانە خۆشترین جەو لە شاری سلێمانی کاتی ئـێوارە و شەوانە. .. وەک دیاردەیەک دەچنە سەر ئـەزمەڕ و گۆیژە ، چێژ لە جوانی شار دەبینن و لە درەنگانی شەو بە مەستی و خەیاڵەوە دەچیتە سەر سوکانی سەیارەکەی بەبێ ئـاگایی ئـەم شارە بڕ دەکات لە ئـەگەری ناخۆش و کارەسات ، لێرەدا ئـەرکی دەسەڵاتە ڕێگری لێبکات و چارەیەک بۆ ئـەم دیاردە دزێوە ببینێتەوە ، من تێدەگەم سەرمەست بوون لەماڵەوە بەھۆی فەرھەنگ و کلتورە بڤە و نامۆیە بەڵام ڕێگەی تر زۆرن بۆ گەیشتن بە خۆشیەکان و چێژ وەرگرتن لە مەستی ، ھەر بۆیە تۆی ھاوڵاتیش بارتاقی دەسەڵات بێباکی لە داھاتووی ئـەم خەڵک و نیشتمانە بۆ کوێ ھەنگاو دەنێت و بە کۆی دەگات!!. ڕێگە و بانەکان گوزارشتە لە بە تەنگەوە نەھاتنی دەسەڵات و ئـیدارە ، ھەر ھەڵبەز و دابەزێک دەیان گەندەڵی لە پاڵیدا خۆی حەشار داوە ، ئـەوەی بۆ دەسەڵات مەبەست نەبێت سەلامەتی خەڵکە بۆ پرسی ڕێگە و بان، نموونەی ڕێگەی ھیران و نازەنین ..بە ئـەندازەیەک تێکچووە لە کاتێکدا گەشت کردن بەو ڕێگەیەدا و بە تایبەت لە شەودا وەکو شەڕی دەست و یەخە وایە ھەموو ساتێک ئـامادەی بۆ لە ناچوون و کۆتایی ژیان. تاسەکانی سەر ڕێگە زۆربەیان نیشانەی ئـاگادارکردنەوەی بۆ دانەنراوە؟!، ھەندێ کەس بوونەتە بەشێک لە بەڕێوەبەرایەتی ھاتوچۆ تاسە دروست دەکەن و قیرەکەی بەردەم دوکان و ماڵەکەیان ھەڵدەکەنن؟! ، دەسەڵاتەکەش گوێ خۆی لێخەواندوە، زۆر ھێنام و بردم لەم سیحری بێدەنگەیە تێناگەیشتم!! لەھەمووی قەباعەتر باوکان و دیکان ڕێگە بە منداڵانیان دەدەن لە جامی سەیارە و سەقفەوە سەردەبھێنن وەک دزێوترین دیاردە کە پێویست دەکات دەسەڵات حاڵەتە بنەبڕبکات ، لە ھەر سەرپێچێیەکی لەم جۆرە توندترین سزای شۆفێر بدرێت چونکە یاریکردنی مەرگ بە نەوەی داھاتوەوە شایستەی سازشکردن نیە. ھەواری شار شوێنێکی جوان و دڵڕفێنە و شاری ئـاڵو و والاکردوە بەڵام کاتێ دەچیتە سەردانی ئـەو شوێنە بۆ حەوانەوە ئـارامی ، ھەندێ ھەرزەی بێئـاگا ئـاڵودە بە نەخۆشی دەروونی و بە ھۆی نەبوونی سیکیۆرتی پیویستەوە، کورد ووتەنی ( جرت و فرتیانە) بە ماشێنەکانیان و خێزانەکان بێزاردەکەن، کە دەکرێت ڕێگە بەم فەوزا چیانە بگیرێت، تەواوی ئـەم دیاردە دزێو و بێزارکەرانە مشتێکە لە خەرمانێ بەرامبەر بێباکی ئـەم خەڵک و خاکە کە پێویست دەکات دەسەڵات ڕێگریان لێبکات و ھاوکات لەکاتی ڕووماڵی ئـەم حاڵەتانە دەزگای ڕاگەیاندن بەرپرسانە گوزارشت لە مۆراڵی پیشەکەی بکات ، پەرێزی پاکبێت بۆ ئـەو ئـەرکانەی لە چوارچێوەی بەرژەوەندی گشتی دایە.

ئـەنجام چەپڵە بە دەستێک لێنادرێت ، ھاوکاری شەقام و دەسەڵات ئـەرکی لە پێشینەی ھەمووانە ، بۆ ھەرچی کەمکردنەوەی ھەر دیارەدەیەکی ناجۆر دەبێت پێش دەسەڵات بەدەنگ بێین ، ھەرکەس لەماڵی خۆیەوە دەست پێبکات بۆ چوونە ناو ئـامێزی نیشتمانێکی جوانەوە، بە پێچەوانەوە درێژەدان بە دیاردە ڕۆدەچێتە نێو فەرھەنگ و کلتورەوە دواجار بەرگریکردن لە خۆ ئـاماژەکردنی پەنجەی تاوان بەڕووی دەسەڵاتدا ، ڕاکردنە لە ھەقیقەتێکی تاڵ ، با نەگاتە ئـەو ئـاستەی بڵێین بێشەکە خۆی لەبارە!! … فەوزای ناو فەزا دەکوڵێت پێویستە ھەموو بە ئـاگابێنەوە و ستۆپێکی پێبکەین.

چالاک ئـاغجەلەری
سلێمانی ٢٩/٨/٢٠١٨

ووردە ووردە میلی کاتژمێرەکان لە جیھانی سیاسی تورکیادا بەرەوە نزیک بوونەوەی ڕۆژێک ئـەچێتکە خەڵکی ئـەو ووڵاتە بە دەنگەکانیان بڕیار لەسەر چارەنوسێکی گرنگ دەدەن ، ئـەوەی ئـەم دەنگدانەجیا دەکاتەوە لە ھەڵبژاردنەکانی پێشتری تورکیا ، خواست و بەدیھێنانی خەونەگەورەکەی ئـەرۆغانە ،خواستێک لەڕێگەی گەوجاندن و بەدۆگماکردنی خەڵکەوە ، ھەروەھا جۆر و شێوازی دەست بردن بۆپیرۆزیەکانی کۆمەڵگە لە ژێرپەردەی ئـیسلامی نوێخواز و کارکردن لەسەر فەرھەنگی تۆڵەیناسیونالیستی بەرامبەر بە کورد تا ئـەندازەی ئـەنتی کورد ئـامادەیی ھەیە ، دوێنێی ھێرشەکان بۆسەرعەفرین داگیرکردنی لەلایەن تورکیاوە بەشێک بوون لە پیلانی داڕێژراوی سەرۆکێک کە خەون بەدەسەڵاتی ڕاھایی و دیکتاتۆریەتەوە دەبینێت.

ئـەردۆغان لەژێر پاساوی ئـاسایشی نیشتمانی ووڵاتدا (١٨) مانگ ھەڵبژاردنی سەرتاسەری پێش خست، ئـەمەش بە دوای کودەتا سەرنەکەوتوەکەی ناوەڕاستی مانگی حەوتی ٢٠١٦ دەستی ئـەردۆغانیوەکو سەرۆک ووڵا کرد ھەرچی نەیاری سیاسی و سەربازی ھەبوو کردە ئـەو دیو شیشەکانی زیندانەوە، تەنانەت دەستی لەکەسانی سیکولار و چالاکەوانی مەدەنیش نەپاراست، بەوەشەوە نەوەستاڕێفراندۆمی بۆ گۆڕینی سیستەمی سیاسی ووڵات سەرخست، ئـەم ھەنگاوانە ی سەرۆک کۆمار بۆبیست و چواری ئـەم مانگە لەنھێنی چاوەڕوانیی وەرگرتنی کلیلەکەدایە کە دەروازەی ڕەھای دەسەڵاتیپێ بکاتەوە بەوێنەی ھاوسۆزەکانی لە ڕوسیا و چیین و ئـێران درێژە بە سیستەمی ئـاوتۆکراسی خۆیبدات و ھاوکات ڕووی ڕاستەقینەی خۆی بۆ ناوەوە و دەروە بەدەرخات، دیارە پاڵپشت بە داتا ڕاپرسیەکانی پێش پرۆسەکە ئـەگەری سەرکەوتنی ھەیە بەرامبەر بە ڕکابەرەکانی لەگەڵ ئەوی کێرڤیباوەڕبوون بە دەسەڵاتەکەی بە ڕێژەیەکی بەرچاو دابەزیوە لە بەراورد بە مێژووی ھەڵبژاردنەکانیپێشتر ی تورکیا .

پارتی داد وگەشە پێدان دوای دوو ساڵ بەسەر دامەزراندیندا لە٢٠٠١ ، سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٣ ی تورکیا ، لێرەوە جڵەوی سیاسی ووڵات کەوتە دەست کەسانێ کە ھەمیشەخەون بۆ گەڕانەوەی ئـیمپراتۆریەتی عوسمانیەوە دەبینن ، بە کردار کار یان بۆ ئـەو فۆرمە لە دەسەڵاتکردووە و دەیکەن،لەگەیشتنیان بەم وێستگەیە زۆر سیستماتیک ھەڵسوکەوتیان پێکردوە ، ھەرچەندەجیاوازیەکانی نێوان عبداللە گویلەن و ئـەردۆگان تەقینەوەی لە ساڵی ٢٠١٣ بەربەستەکانی بەردەم ئـەمفۆرمەی سەختتر کرد بەڵام ئـەم وسیتە لە زھنی ئـۆردۆگانیزمەکاندا بە زیندوی مایەوە پاڵپشت بەودەسەڵاتە بێ ئـەندازەیەی لە ناو دەوڵەتداری ووڵاتدا ھەیان بووە ،لە ئـەگەری ھەبوونی ھەرلەمپەرێکڕێگەی یاسای بۆ دەدۆزنەوە لە بڕینی بەربەستەکان، ڕیفرندەمەکانی ساڵانی ٢٠٠٧ و ٢٠١٧ ،دەخالەت کردن لە دەسەڵاتی دادوەری و دەست بردن بۆ لادانی حەسانە لەسەر پەرلەمانتاران و تەواویئـەو فشارانەی سەر ژۆنرالستە ئـازادەکان و داخستنیان ، بەشێکن لەو ھەنگاوانەی ئـەم ھێزە پاشخانئـیسلامسیاسیە.

ھەرچی ڕێکەوتنی ئـاگربەستی نێوان پارتی کرێکاران( پەکەکە) و تورکیا کۆتایی ساڵی ٢٠١٢ بۆ مانگیحەوتی ٢٠١٥ ، چاپتەرێکی تری نێو پەرتوکەکەی دەسەڵاتی ڕەھای ئـەردۆگان بوو ، بە نیشاندانینیازپاکی و درێژکردنی دەستی ئـاشتی بۆ ڕاکێشانی شەقامی کوردی لە ووڵاتدا لە ھەڵبژادنی پێشتر ،ئـەنجامەکانیش دەریان خست ئـۆردۆگان زیرەکانە پیلانەکەی سەرخست، بەڵام کاتێ شەڕی نێوخۆیسوریا کڵپە دەکات و کوردەکان دەبنە ژمارە لە گۆڕەپانەکەدا ، لێرەوە ڕووی ئـەو دیو نیقابیئـەردۆگانیزم ھەڵدەماڵرێت کە تا چەند خواستی ئـاشتەواییە لەگەڵ گەلی موسڵمانی کورددا، بەڵێ …ھەروەھا تەواوی ئـەو ئـاڵوگۆڕانەی بەسەر لاوازی دەسەڵاتی ھەرێمی کوردستانی عێراقیشدا ھات ،ئـەردۆگان لە ڕێگەی دۆستە کوردەکان و کەمالیستەکانی کەرکوک و ھەوڵێرە زۆر بە باشی ئـەجنداکانیخۆی بەجێھێنا بە بێ جوڵاندنی یەک ھەنگاوی جەندرمەیەک، ئـەمە کرۆکی ئـەو فەرھەنگەی ئـەردۆگانەلەمەڕ پرسی کورد لە ناوخۆ و ناوچەکەدا.

لە درێژەی ھەوڵەکانی بۆ گەیشتن بە مەرامە سیاسیەکانی ، دمیرتاشی نزیک بە ٢٠ مانگی ڕەبەقەکردۆتە زیندانەوە، بەم کردەوەیەی جیا لە ئـەنتی کوردی بوونی، ترسێکی گەورەی لەم زاتە ڕوئـیافراوانە ھەیە کاتێ کە دەبینێ و ھەڵوێستە دەکات لە ڕەھەند و دیدگای کراوەی دمیرتاش و ھاوڕێیانی ،ئـەردۆگان باش تێدەگات ئـەم گەنجە ھزر کامڵانە مەبەستیانە ئـەو دیوار و بەربەستەی ئـەردۆگان ونموونەکانی بۆ چەندین دەیەیە دروستیان کردوە لە نێوان شەقامی تورکی _ کوردیدا، ئـەمانەن بازویانھەڵماڵێوە بۆ تێکدانی ئـەو دیوارە سەختە، دیارە گەیشتنە ئـامانجی ئـەم ھەوڵەش تەواوی دیدگا وڕەھەندە سیاسیەکانی ئـەردۆگانیزم دەکاتە ژێر پرسیاری جدیەوە، ھەردوو دەستی ناسیونالیزم وئـیسلامگەرای کورت دەھێنێ و دەبێتە حاشیە، بۆئـەوەی بەر بەم ترسە گەورەیە بگرێت تەواوی ھەوڵەنابەجێکانی کراوەیە لەبەردەمیدا ، گرتنی دمیرتاش و ھاوڕێیانیشیزادەی ترسە قوڵەکەی ئـەردۆگانە.

ئـاکام ئـەردۆغان ئـەگەری زۆری وەرگرتنی دەسەڵاتی ڕەھای ھەیە دەبێتە ئـەو سەرۆکەی وەکو سیسیمیسر و پۆتینی روسیا یەکەمی بێ ڕکابەر دەبن لە تەواوی ھەڵبژاردنەکانی ئـایندەی تورکیادا،چارەسەری کێشەی کورد سەختر دەبێت،باریگرانی سەرشانی خەڵکی تورکیا قورستر دەبێت و دەخالەتیبۆ ووڵاتانی دراوسێ بە تایبەتی عێراق و سوریا زیاتر دەبێت بەھۆی بیانووی ھەبوونی پەکەکەوە، بەگەڕانەوەش بۆ دونیای غەرب دەرگای چوونە نێو یەکێتی ئـەوروپا بۆ دەسەڵاتێکی ئـاتۆکراسی کڵۆمتردەبێت ، بوونی کە ناتۆشدا دەچێتە ژێر پرسیارەوە لە ئـەگەری چوونە نێو باوەشی روسیا بە ھەندوەرنەگرتنی بەرژەوەندیەکانی ئـەمریکا لە ناوچەکە.
تەواوی ئـەم ھەوڵانەش لە ئـێستادا پێویستی بە دەنگی خەڵکی تورکیایە بۆ سەرکەوتن و دانیشتنلەسەر کورسی دەسەڵات بە تامی کورسی مەلیک عوسمان، بەم کارەشی ھیچ بەھایەک بۆ پرۆسەیدیموکراتی ناھێڵێتەوە لە ووڵاتدا و دەچێتە خانەی ئـەتکردنەوە، کۆی سیستەمی دیموکراسی سزا دەدرێتلەسەر دەستی ئـەردۆگان ، لەگەیشتن بەم خەونەش دقاودەق تەفسیرە بۆ ڕەھەند و دیدگا سیاسیەکەی.

ڕەنگە لەگەڵ تەماشاکردنی چرۆیەکدا زاکیرەمان لە وەرزێکی نوێدا شەپۆل بدات، یان گوێ گرتن لەگریەی ساوایەک ئـاشنامان بکات بە بەردەوامی ژیان ، لێرەوە ڕا چێژ لە خۆشی و بەختەوەریەکان وەردەگرین و ھێدی ..ھێدی ئـەم ھەستە ئـینسانیە پڕ چێژانە دەبن بە گەڵا گەشەکانی داری ژیان و ئـەمڕۆمان بۆ دەڕازێننەوە و داھاتومان ڕۆشن دەکەن.
ئـەم ھەستانە بە شێکن لەگەڕانەوەی چێژە ئـاوابووەکانی دوێنێ ، ئـەو چێژانەی زۆرێکیان بەھۆی نادادی زاڵم بەسەر مەزڵومەوە ھەر پێنگەیشتین و وەکو زۆرێ لە حەسرەتەکان لە ڕووحماندا ناشتمان، کەواتە جەوھەری گەش و نوێبونەوە نھێنیەکە لە زیبدوبوونەوەی ڕوح بۆ ھەر تاکێک. ھەر بەڕاست( دوور لە فزولیەت)ئـەوە بەس خۆمم لە بینینی ئـەو وێنانە دەرونم ئـاوێزانی ئـەم چرکەساتانە دەبێ !؟ ئـەی ئـەگەر ئـەم پرسیارە ئـاراستەی تۆ بکەم لەو ئـیحساسە، ئـەم فانتازیا کاتیە مەستت دەکات؟ کە دڵنیام تۆش لەتامی ئـەو شیرینیەی ژیان بێبەش نیت، ھەرچەندە چەندان لەخەونەکانی ڕێگەت بوون بە شێک لە گۆڕستانی نائـومێدی، ئـیدی ڕوونە ئـەم ئـیمجانە لە ڕووی سایکۆلۆژیەوە( دەروونیەوە) یەکێکە لە سەرەتایترین ڕێگەکان لە ئـاودانی ڕوح و ئـاڵان بەدەوری ئـاسودیدا، ڕامەمێنە و ھەوڵبدە ( خۆت نوێ بکەوە) ، بگەڕێ بەداوی نموونە وردیلەکاندا کە ڕۆژانە بە تەنیشتیاندا گوزەر دەکەیت ، لە پۆشینی جل و بەرگی نوێ یان میوانداری چرۆی گوڵێ ،ئـەم سامپڵە ساکارنە بەکردنەوەی دەروازەی ژیانێکی نوێ دەست پێدادەکات بۆ گەیشتن بە ئـاسودەیی سیما ڕاستەقینەکەی ژیان و سیحری نوێبونەوەو پرشنگەکەی بەربەستەکان شەقا شەقار دەکات.
لەم بەرکوڵەوە ڕۆئـەچەمە مەبەستەکەوە کە خواستێکە ھەڵگری پارادایمێکی تەواو ناکۆکە بە مێژووی خۆی ، خۆنەویستی و چەمکی بیرکردنەوەی سەردەمیانە ئـاشنا بە فەرھەنگی نوێخوازی پێگەکانی ئـەم کلتورە نوێیە یە بۆ تەواوی بوارەکانی ژیانی کۆمەڵگە بە مانا فراوانەکەی .

فۆرمەلەی ئـەم پرسە ووردەکاری زۆری پێویستە ، بە بڕوای من یەک لە پێگە بنچینەیەکان دۆزینەوەی ئـەو کارکتەرانەیە کە خەسڵەتی کاریزماییان تێدا ھەیە ، چونکە بۆ فەزای ئـێمە کاریزما ھێزێکی مەعەنەوی یەکلاکەرەوەیە بە تایبەت بۆ پرسە گرنگەکان ، ھەرچەندە نادادی و ئـیغتیسابی دەسەڵات و بەڕێوەبردن لە ڕێگەی سیاسەتی ھەڵەوە پەنجەرەیەکی بەکراوەیی نەھێشتۆتەوە بەڵام من ئـومێدبڕاو نیم بۆ ھەندێ کەسی کاریزماتیک پێویستە کارایان لەسەر بکرێ و دەستیان پێوەبگیرێت.

دیارە ئـەم ئـەرکە قورسە پێویستی بە پشتیوانی ھەمە چەشنە، بەڵام ئـەوی لەمپەری سەرەکیە بۆ ئـەم جوڵە نوێیە ئـەو دژایەتیەیە کە ھێزە سیاسیەکان لە سۆنگەی (ئـێمە ڕاستین بەتەنھا) لە ڕێگەی ماس میدیاوە دەیکەنە ژەمە خۆراکی ڕۆژانەی کۆمەڵگە، ئـەرکی ئـەم خواستەی چەندان جار زیاتر قورس کردوە، سوتاندنی تەڕ و ووشک بۆتە بەشێ لە کلتوری سیاسی ئـەم نیشتمانە کە ئـەرکی ھەموومانە تێیپەڕێنین.

لە دونیای ئـێمەدا کۆمەڵی ھێزی سیاسی دژ بەیەک ھەیە(ببورن ناکرێت دەستەواژەی نەیار بەکاربھێنرێت،چونکە ئـەوەی کە دەگوزەرێت دژ بوونە نەوەک نەیاری سیاسی، یەک لەمەبەستەکانی ئـەم بابەتە گۆڕێنی ئـەم فۆرمەیە لەسیاسەت، بە ئـەندازەیەک ناتەندروستە ھەمیشە چاوەڕوانی ڕشتنی خوێنی لێدەکرێت)، دیدگای ئـەم دژ بوونە زادەی مێژوویەکی تەژی بە ڕقە، بەڵام وەکو چۆن ئـەم کایە سیاسیانە خۆیان مەحکوم کردوە بە ئـاودانی بێستانی نیشتمانەوە لەسەریانە دەر ئـەنجامی ئـەو گۆڕانکاریانەی لە چەندین ساڵی پێشتر ھاتە گۆڕێ کەھێندەی شایەنی ڕەخنە و سەرنجدانە ، شتێکی نە ھێشتۆتەوە بۆ ستایشکردن، لەم پوینتەوە تێبگەن بەرپرسیاری ئـەم تێکچوونە سیاسیە کۆمەڵایەتیەیە ڕێژەیی یە و ھەریەک بە جۆرێ بەرپرسیارێتی مۆراڵی ئـاراستە دەکرێت.

یەک لە فیگەرە بنەڕەتیەکانی دەسەڵات لە کوردستاندا کە ھەمیشە دۆست و لایەنگرانی پێیان وابووە دەتوانێت گۆڕانکاری سەر ڕێبخات یەکێتی نیشتمانی کوردستانە، ئـەم ھێزە ھەر لەسەرەتاوە بە کۆمەڵی دروشمی نوێگەریەوە چرۆی کرد ، بەڵێنی بە خەڵکی کوردستان دا تێکۆشان و خەباتی جیاواز بێت لەوانی پێشتر، بەم بەڵێنەی ئـەرکێکی مۆراڵی کەوتە ئـەستۆ، شەھیدانی ئـەم ڕێبازە گەواھیەکی ڕوونە لە پەیوەند بە پەیوەست بوون بە بەڵێنەکانیەوە کە تا ئـەم ساتەش جەماوەرەکەی لە چاوەڕوانی گەیشتن بەو دروشمانەن بکرێتە کردار و بە شێک نەبێت لە جوانکردنی شێوەی سیاسی ئـەو ھێزە.

ھەر بۆیە تازەگەری بۆ ئـەم پارتە سیاسیە بۆتە پێویستی ڕۆژ ، ھەر وەستانێک لەم دۆخەدا بەقازانج بۆی ناگەڕێتەوە، ئـەم خواستەش لە بەستنی گۆنگرەیەکی تەندروست بۆ بە ھێزکردن و نوژەنی دیدگای سیاسی و خاوەنی دیسکۆرسێکی جیاوازتر لە ھێزەکانی دی بۆ کۆی پرسەکان لەسەروو ھەموویانەوە کارکردن بۆ بەدیھێنانی داخوازیە سەرتاییەکانی خەڵک و ھەوڵدان بۆ بەدەست خستنی ژیانێک کە شایستەی ماندوێتی کۆمەڵگاکە بێت بە تەواوی دانیشتوانەکەیەوە دوور لە جیاکاری ڕەگەز و نەتەوە و ئـاین، ھاوکات دەست بردن بۆ ھەڵسوکەتێکی تەندروست لەگەڵ دەسەڵاتی فیدراڵ دوور لە دەمارگیری نەتەوەیی.

بەدوای ئـەمەدا دەبێت ببێتە ھەوێنی تەبایی نێوان لایەنە سیاسیەکان بە گشتی و جدیتر و تایبەتر کار بۆ تەبایی تا ئـەندازەی یەکگرتنەوەیان لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان و ھاوپەیمانی بۆ دیموکراسی بکەن.
ئـەنجام یەکێتی نیشتمانی کوردستان پشت بەستوو بە پەیامە نوێیەکەی جارێکی تر و لە بەرگێکی نوێی ھاوچەرخدا بە پشتیوانی سەرکردایەتیە ھەڵبژێردراوە نوێیەکەی دەکرێت ببنە بزوێنەرەی تازەگەری کۆمەڵگەی کوردستانی لە سایەدا ئـاشتی و ئاوەدانی بە قەرار بکەن و ببنە خوڵقێنەری پارادایمێکی سیاسی نۆی لە کوردستان و عێراقدا
.
•

تەواوی جوڵە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوریەکان لە هەر کوێیەکی ئەم دونیایەدا بێت لە پشتیەوە چەند مۆتیڤێک وەک داینەمۆی بەگەڕخستن بۆ بەردەوامیدان بەو خواستە کە لە هەناوی هاندان و هۆکارەکانەوە پێگەی هەڵچنیوە بە مەبەستی گەیشتین بەو ئەنجامەی کۆمەڵ و گروپەکان بەرنامە ڕێژییان بۆ کردوە دواتر مانفێست دەکرێت.

هەرچی پەیوەندی بە خەبات و تێکۆشانی مافە ڕەواکانی کۆمەڵگەی گەلانەوە هەیە لە پەیوەند بە پرسی بەدەستهێنانی مافە زەوتکراوەکان لەم جیهانە نەبەرابەرییەدا ، بۆ خۆی یەکی شەش زادەی ئەو زوڵمەیە بەسەر کومەڵگەیەکەوە کە ڕۆژانێ بەبێ خواستی خۆیان تەسلیم بە قەدەرێکی تاریک کران.
بەڵێ خەبات و تێکۆشانی خەڵکی کوردستان بە گشتی ئەم ناچارییەیان پێ قووت نەدرا و بە زنجیرەیەک لە ژمارەی دەست پێکی خەباتکردن بەڕووی ئەو نادادیەدا وەستانەوە ، یەکی شەشیش وەک ئەڵقەیەک لەو زنجیرە خۆی ناساند بەڵام ئەم بەجۆرێکی جیاوازتر لەوانەی پێش خۆی، ئەم جیاوازیەش لەوەوە سەرچاوە دەگرێت کە سەرباری پرۆتستۆی بە دونیای بۆرژوازی بەر ڕەخنەدانی هەڵۆێستە دژ بە مرۆڤایەتیەکانیان دەرهەق بە گەلی کورد، لە هەمان کاتدا دژی خۆبەدەستەوەدان و بە چۆکداهاتنی سەرکرادیەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بوون بەسەرۆکایەتی( مەلا موستەفای بارزانی) ، بەر ڕەخنەدانی شکستی ( ئاشبەتاڵ) جیا لە ووڵاتانی هەرێمی وجیهانی، هۆکاری شکستی ئەو جوڵانەوەیە لە کورستا نی عێراقدا خرایە ئەستۆی سەرکردایەتیە عەشایەریەکەی ، ئەم مێژووەش وەڵامێک بوو بەڕووی ئەو شكستەدا و هەستانەوەی خەباتی سەر ڕێخست.

ئەم تەوژمە سیاسیە پاراو بە فەلسەفەی مارکس-لینینی بۆ ڕزگاری گەلان لە ژێردەستەیی و گەیشتن بە خواستە ئینسانیەکانی مافی گەلان سەرچاوەی گرت ، دەست گرتن بەم رەهەندە سیاسیەوە زادەی ئەوە پاشخانە فیکریە بوو کە لە هزری مام جەلال و هاوڕێکانیەوە ئاراستەی سیاسی وەرگرت بە تایبەت خۆ گونجاندنی خەباتی گەلی کورد بە خەباتی گەلانی دیکە ، ئەوە بوو نزیکایەتی خەباتی گەلی چین کە جوتیار و لادێنشین وەک بەشێکی سەرەکی جوڵانەوەکە ئاراستەکراون و فیکری ماوتسیوتۆنگ بەشێکی دانەىڕاو بوو لە ئیلهامدان بۆ سەرهەڵدانی شۆڕشی نوێی گەلی کوردستان و چواندنیان بە تێکۆشانی میللەتانی چین .
هاوکات ئەم جوڵانەوە سیاسیە تەواو خۆی داماڵی بوو لەو شێوازە تەقلیدیەی خەبات لە کووردستاندا کە ئەو دەمە ئامادەیی هەبوو ئەویش لە بەجێهێشتنی تاك حزبی و یەک رەهەندی فیکری بۆ شۆڕش و بەڕێ خستنی خەباتێکی بەرەیی پێکاتوو لە چەند ڕێکخراوێک لە ژێر یەک چەتری سیاسی و عەسکەرییدا کە ناوی لێ نرا (یەکێتی نیشتمانی کوردستان)،بەدوای ئەمەدا هەر لادانێک لەم ئاراستەیە و شاڕێگەی جولانەوەکە پرسێکی ترە دەکرێت قسە و باسی تری لێبکرێت .
لە ماوەیەکی کەمدا ئەم هێزە بەرەییە بووبە ئەو هێزە موگناتیسیەی زۆرێک لە چینەکانی خەڵکی کوردستانی بە ڕووی خۆییدا ڕاکێشا بە جۆرێ هەستانەوەی تێکۆشانی گەلی کوردستانی کردە دیفاکتۆ و خۆی ناساند ، بێشەیەک بوو بۆ ئەو کەسانەی تینووی ئازادی و سەربەستی بوون. لە کاتێکدا ڕژێمی سەردەست ئاهەنگی دیکتاتۆری بەڕێدەخست لە تەواوی ووڵاتدا ، یەكێتی بەردەوام بوو لە گەشەکردن و سەرکەوتنەکانی ،هەروەها ڕایەڵەیەکی توند و تۆڵی لەگەڵ هاوخەباتەکانی لە نەتەوەی عەرەب و تورکمان و مەسیحی لە ووڵاتدا دروست کرد دژ بە جەبەڕووتی دەسەڵاتی سەرکوتکەر. بەم هەنگاوەی نیاز پاکی لە جوڵانەوەکەی نیشاندا .

گۆڕانکاریەکانی عێراق لە دوای دەسەڵاتی پاوانخوازی سەدام حسێن بۆ ووڵاتی کوێت، خەباتی شاخ لە کوردستان ئامانجەکانی خۆی پێکا و هەوڵ و خەبات تێکەڵ بە ژیانی ئیداری خەڵکی کردن ، لێرەدا لە هەست کردن بەم بەرپرسیارێتیە یەكێتی کۆنگرەی بەست و خۆی ساغکردوە لە ئاراستە فیکریەکەی ، بۆ خەباتی شار و باوەڕبوون بە پرۆسەی دیموکراتی و پێکەوە ژیانێکی ئاشتیانە ئەم هێزە پاشخان بە ڕەهەندی چەپ خۆی خستە باوەشی ئایدۆلۆژی سۆشیال دیموکراتەوە ، بە بڕاوی من وەک چۆن سەرەتای دەستپێکی ژیانی سیاسی لە چواندنی بە گەلی چینەوە هەنگاوێکی عەقڵانی ئەوە کاتە بووە ، بەم هەنگاوەشی وەکو بژاردەی فۆرمی سیاسی کورتی نەهێناوە ، ژیرانە ئەم ئاراستەی کردۆتە ڕەهەندی سیاسی خۆی ، ئەوەی کە دەمێنتەوە هەنگاونانە بۆ ژیانێکی بەرابەری کۆمەڵگە و دەرچوون لە دونیای کاپتاڵ بە شێوەیەکی ئاشآتیانە دوور لە ڕەهەندی ڕادیکاڵ و توندوتیژی.

تا ئێرە وەکو مەبدئی سیاسی ، کرۆکی ئایدیای یەکێتی نیشتمانی کوردستان لە چوارچیوەی فەلسەفەی سۆشیال دیموکراتدا باوەڕبوونە بە ژیانێکی ئارام و بێ خەوش ، باوەڕبوونە بە کێبڕكیی پەرلەمانی دوور لە فۆرم و دەستەواژەی ڕق و یەکتر سڕینەوە، لێرە بەدوا کاریزماکانی پشتی ئەم دیدگایە بەجێیان هێشتیووین و ڕیگەکەش زۆری ماوە ، چی بکرێت ئەم مەشخەڵە نەکوژێتەوە و بگەیەنرێتە قەڵای ئاشتی و پێکەوەژیان، کەواتە یەکی شەش خاوەنی جوانترین پەیامە بۆ هەمووان ، پەیامی مام و کاکەکان ڕوونە ئەوەی دەمێنێتەوە ئێمەین چۆن پەیامەکە بەرز ڕابگرین و کاری پێبکەین.

نوێ بوونەوە و یەکتر قبوڵکردن، فەرهەنگی سیاسی و نهێنی سەرکەوتن و گەشەکردن و بەردەوامیدانە بە ‌هێشتنەوەی یەکی شەش بە گەشی، ناکرێت یەخسیری مێژوویەکی ڕووت بکرێت چونکە ئەو ڕۆژە کۆمەڵێ ئومێدی جوانی بە خۆیەوە پێچاوە ناکرێ بەرپرسیارێتی بەهەند وەرنەگیرێت فەرامۆش بکرێت. سبەی رۆژێکی نوێیە و لاوی بەتواناش هەمیشە ئامادەیە لە هەڵگرتنی بەپرسیارێتی بە وێنەی ئەو لاوانەی یەکی شەشیان داگیرسان.

ئـەم پرسیارە زۆرێک لە شڕۆڤەکاران بە تایبەت ڕەخنەگرانی دەسەڵاتی کوردی ھەمیشە برۆی چاوەکانیانبەرز کردۆتەوە بەرامبەری، ھەردەم بۆ وەڵامێکی دروست و موقنع دەگەڕێن، لە کنەی مێژووە دەست پێکەین تادەگاتە خەسەڵەتە کۆمەڵایەتی و سیاسیەکان کە ئـەم ھێزەی بە پێوە ڕاگرتووە. ھەروەک سەرەتایھەنگاوە یەکەمەکانی لە ناوەڕاستی چلەکانی سەدەی ڕابردوو دەستی پێکرد ، سەردەمانێک ھەر لەدوایشەڕی کاولکاری دووەھەمەوە کاروانەکەی کەوتە جوڵە ، جوڵەیەک پێچراو بە مۆتیڤی فەلسەفەیدەروەی خۆی ھاوزەمان خودی فەلسەفەکەش بەرکەوتنێکی ھەڵگیرسان لە نێوان فەلسەفەی نەتەوەیی بۆڕزگاری گەلان بەرامبەر بە بیر وباوەڕی سوسیالیستی کە شنەکەی لە ساڵی ١٩١٧ ە بە دواوە زۆریکلە کۆمەڵگەی ژێر دەستی گەلانی سەرمەست کرد بوو، بەم ھۆیەشەوە کۆمەڵگەی کورد لەڕێیموعەلیمەکانی ئـەودەمەوە ئـەم فەلسەفەیە وەک ڕێگە چارەی ژیانی ژێردەستەیی کردیانە ژەمە خۆراکیبنەڕەتی ھزری کۆمەڵگەی کوردەواری بەگشتی بە لادێ نشینەکانیشەوە (خانوەقوڕەکان)!! ھەرچەندەوەرگرتن و ھەزمکردنی ئـەم جۆرە فەلسەفانە بۆ تاکی شارنشین ( خوێنەوار ) ی ئـەوکاتە دوژار بووتاوەکو بەڕووی جوتیاری بکەیتەوە، سەرباری ھەموو ئـەمانە بۆ خۆی خودی فەلسەفە ھێنراوەکانزادەی ناخی کۆمەڵگەکە نەبوو لەودەمەدا و بگرە تا دەگاتە ئـەمڕۆش .

بە ھێنانی ئـەم فەلسەفە نەخەمڵیوانە لە ژیانی سیاسی کۆمەڵگەی شەرقیدا بە تایبەت لە ناو کوردا وەکسەرچاوەی چارەسەر ، شەمەندەفەرەکەی کردە سەر سکەی مۆدێرنە، لە کاتێکدا مۆدێرنە بۆ خۆی زادەیکێژەڵۆکەی دوو شەڕی گەورە بوو کە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی ڕۆژئـاواییەکانی شەڵەقاند ،ئـیندیڤیجوالیزم ( تاکێتی) نەھێشتنی جیاوازی نێوان تاکەکان وەک پرسێکی بابەتیانە لە ھەناویمۆدێرنەدا بووە ھێزی ئـەو مەکینەیەی لە بازدانی نێوان سەدەی ١٩ بۆ ٢٠ بوو بەرامبەر بەگۆڕانکاریەکانی ژیانی سەردەم.
بەڵێ .. نەخەمڵین و ئـامادە نەبوونی دونیای کوردی بەرامبەر ئـەم ھەژانە و بەزۆر ڕاکێشان و پێوەلکانیئـایدیا ھاوردەکان بووە سەرەتای ھەڵەیەکی بەردەوام بۆ پرسی سیاسی کورد لە ناوچەکە.

بەدیاریکراوی ئـامادەنەبوونی مۆتیڤێکی بە ھێز و تەندروست لە ژیانی بزوتنەوەی سیاسی کوردییدا ھیچوەختێک نەبووە و نەبۆتە سەنگەری پارێزگاری ژیانی کۆمەڵایەتی و سیاسی خەڵک، بۆ نموونە کاتێشۆڕشی کوردی لەو پەڕی بەھێزییدا بوو( ئـاستی سەربازی) لە شەست و سەرەتای حەفتاکان ، لە ئـان وساتێکدا بووبە ھەڵم و دیار نەما ، لەم وێستگەیەدا نابنرێت فۆرمی کوردایەتی وەک ڕێگەی چارەسەرئـەنجامەکەی خۆی پێکابێت ، لە کاتێکدا نموونەی بە پێوە وەستانی زایونیزمی یەھودت دەبینیت ، ئـەوکاتسەردەوای وەڵامەکان چنگ دەکەون ئـەگەر مەبەستمان بێت.

لێرەدا ھێندەی سەرکردە و دەست ڕۆیشتووی سیاسی نا مۆفەق بوونە بەرامبەر بەم ئـاراستەیە ،خەڵکیئـاسای تەنھا باجەکەیان داوە، ئـەویش بە گەورەترین سەرمایە کە بەخشینی ڕوح(خوێن) ە، ئـەمە جیا لەھەرەسی بەردەوامی ئـابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی.

بەردەوامیدان بەم ھەڵە سیاسیە درێژەی کێشا ، ھەرچی چیا و دەشت و دۆڵ ھەیە لە کوردستان بوونەشوێن و شەڕگەی ململانێیەکی سیاسی و عەسکەری بە ئـامانجی بچوکردنەوەی یەکتر و خۆنیشاندانیانوەک ئـایکۆنێکی سیاسی فریادڕەس بۆ دونیای کوردی.

بەدوای گۆڕانکاریەکانی ناوچەکەو عێراقدا ، ھەلێک ڕەخسا لە زادەی سەرکێشی و ھەڵەیدیکتاتۆریەتیەوە ، ئـەم فیگەرە ئـەساسیانە بەو مێژووەی پێشترەوە ھاتنەوە گۆڕەپانەکە ، بەھەمانپاسیڤی دوێنێوە بەرووڕووی ژیانێکی تەواو جیاواز لە دوێنێ بوونەوە ، فۆرمی بەڕێوەبردن و ڕێکخستنیکۆمەڵگە ، شەقاو ھەڵنان بۆ ناو دونیای کێبڕکێی مەدەنی و ھەڵبژاردن ، بەڵێ ئـەنجامەکەیمان بینی کە تاچەند ئـەم فیگەرە سیاسیانە دەتوانن ھەزمی یەکتر بکەن!!؟
شەڕی ناخۆ نموونیەکی تر لەشکست و ھاوکات ھێنانە سەر شانۆی ڕەقیب وەک فریاد ڕەس بووبەبەشێک لەو کوردایەتیەی تاکی کورد بەردەوام باجی بۆداوە .
بەدوای ڕوخانی حزبی بەعسدا ، وێستگەیەکی تری کردوە بۆ ھێزە رکابەرەکانی کوردایەتی ، ھەرچەندەبەرژەوەندی ئـابوری پردێک بوو بۆ پشتیوانی یەکتر بەرامبەر بە عێراقی نوێ، جارێکی تر لەمھەنگاوەشدا لەگەڵ ئـەوەی ھەموو پێکڕا ھاوپۆلی سیاسی بوون سەرکەوتوو نەبوون ، بەھۆی چاوچنۆکیسەروەت وسامانەوە کەوتنە داوی تەڵەی حکومەتەکانی عێراقەو ئـەنجام جارێکی تر خەڵک کەوتە باجدان.

ھاتنی داعش و بەرز بوونەوەی کێرڤی کورد تا ئـەندازەی لە خۆبایبوون و دیراسەنەکردنی واقعی سیاسیناوچەکە ، ھەروەھا بە ڕەواجدانی ئـەو فۆرمە فەلسەفیە کوردایەتیە سەقەتەی کە درێژکراوەی چلەکانیسەدەی پێشوە کەوتنە داوی شکستی ڕیفراندۆمەوە ، ئـاکامەکەی دواھەناسەی ئـەو باڵۆنەی خۆیانیان پێداھەڵواسی فش بووە و کەوتە زەوی و تەواوی ئـەو ناوچانەش کە بەشێکن لە ھەرێمی کوردستانگەڕایەوە دۆخی پێش داعش و دەوڵەتی فیدراڵ کۆنترۆڵی کردەوە ، لەمەوە فۆرمی ١٦ی ئـۆکتۆبەریانداتاشیوە بە خستنە ناو تابوتی خیانەتی ھەندێ کەس بۆ ھەر چی دەرباز بوونی خۆیان لەو شکستەی کە١٦ ی ئـوکتۆبەر ئـەنجامی ئـەو ئـەزموونە دۆڕاوەی ڕیفراندۆمە نە وەکو ھۆکار بێت.

لێرەدا دەبێت ئـەوە ببینین ئـەمڕۆ لە ھەموو ھێزێک زیاتر پارتی دەستی بەسەر ئـەم فۆرمە لە کوردایەتیداگرتووە ، لە پاڵ ئـەمەشدا شادەماری ئـابوری ھەر بە گیانی ئـەو ھێزەدا ھاتوچۆ دەکات، کوردایەتی وخەبات بۆ پارتی چۆن دەستی پێکردوە ھەر وەھاش ھێشتویەتێوە، ڕۆژگارێک یەکێتی نەیدەھێشتپەلبھاوێژێ بەڵام بەھۆی تێکچوونی ناخۆی یەکێتی و پارچە بوونیەوە پارتی کەوتە سەرخەت ، ھەرگۆڕانێک لە بەرژەوەندی ئـەودا نەبێت ئـیمکانی جوڵەکردنی نیە، یەکێتی نەوەتەکان و ئـێستا ( یەکێتی،گۆڕان و ھاوپەیمانی) بۆ پارتی ئـاسمان و ڕێسمانی فەرقە، لەمڕۆ بەدوا پارتی پێویستی بە تفەنگ نەماوەخۆی یەکلا بکاتەوە ، ئـەمەش بە چەند ھۆکارێک یەکەم خاوەنی ئـابورییەکی تۆکمەیە وەک حزب ،دووھەم کوردایەتی بەو فۆرمەی خۆی مەبەستێتی یاری پێدەکات ئـایکۆنێک سیاسی بوێری ئـەوەی نیەبەڕووی بوەستێتەوە لە کاتێکدا ئـەم بوێرییە ئـەنجام دەبێت دەستی بۆ ببرێت ، سێھەم بەردەوامیدان بەلۆکاڵیزم و پەرژینکردنی دەسەڵاتی خۆی ، چوارھەم بێھێزی رکابەرەکانی بەتەواوی ھێزە سیاسیەکانەوەو ھاوکات سەرقاڵ کردنیان بە ناکۆکیەکانی یەکترەوە ، پێنجەم بەکارھێنانی ھێزەکانی تر لە دەسەڵاتدا وەکوئـەوەی خۆی مەبەستێتی، دوا خاڵ نەبوونی بوێری ھیچ ھێزێک لەدەروەی پارتی بە دیسکۆرسێکیجیاوازتر لەوەی پارتی کاری بۆ دەکات لە پەیوەند بە پرسی کورد و کوردایەتی.

ئـەنجامی ئـەم جۆرە لە کاری سیاسی پارتی و ھەڵسوکەوتەکانی لە ناخۆدا دەزانێت چۆن بەرخود لەگەڵژینگەی خۆی بکات ، دەنگدەرانیشی بەشێکی دانەبڕاوی فۆرمی دیوەخانە ، ھاوکات پێش نەکەوتنیئـاستی ھوشیاری کۆمەڵگە فاکتەرێکی بەھێزە بۆ ئـەم جۆرە ئـایکۆنانە، ھەر ھێزێکیش مەبەستی بێت بەئـاراستەی پارتی ھەنگاو بنێت بێ دوو دڵی دەبێت پاش ماوەی پارتی بچنێتەوە.
دوا پۆینتم بۆ ھەڵبژاردنەکانی مانگی داھاتوو کە پارتی بایکۆتی کەرکوک ئـەو ناوچانەی کردوە ،دەریدەخات کە پارتی بەچی ئـاراستەیەک شەن دەکات !!، ھەر ھێزێک مەبەستی بێت ڕکابەری سیاسیپارتی بکات دەبێت تەواو جیاوازبێت بە پێچەوانەوە بەم فۆرمەی ھێزەکانی تر کاری لەسەر دەکەن دڵنیابنپایەکانی پارتی زۆر لەوە بەھێزترە بە پاڵۆچکەکانی ئـێوە بکەوێت.

ئاڵۆزیەکانی دونیا بە تایبەتر لە ٢٠١٨دا هەنگاوەکانی بەروو ئاراستەی چربوونەوەی گرژیەکان خێراتر پێگە چەقبەستوەکانی جێدەهێڵت و و ڕوویەکی ڕۆششنتر لە پەیوەند بە کۆی پرسەسیاسی و ئابورەیەکان پێشان دەدات.
ووڵاتانی خاوەن پێگە ( زل هێز)بۆ بەدەسیهێنانی زۆرترین قازانج لە کایە سیاسی و ئابوریەکاندا بە شێوەیەکی بەرنامە بۆ داڕێژراوو بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان کار لەسەر بەدەستهێنانی چامپیونی ( پاڵەوان) سیاسی خۆیان دەکەن بۆ هەرچی بەردەوام بوون لەسەردارێتی جیهان، وەک ئاشکرایە ئەم ململانێیەش ئەمریکاو بەریتانیا و فەرەنسا لەلایەک کە براوەی هەردوو جەنگی جیهانین لە بەرامبەردا ڕووسیا و هاوپشتییەکانی کە مەبەستیانە پێش بەم سەردارێتیە بگرن و سنورداری بکەن.

پرسە بریندارو سارڕێژ نەبووەکانی جیهان زۆرن هەر لە هەردوو ووڵاتی سوریاو عێراق درێز دەبیتەوە بۆ ووڵاتا نی یەمەن و لییا و باشوری سودان و ڕوەنداو مانیمار و ئەفغانستان و چەندین پرسی سیاسی تر کە دەکرێت بە کێشەی گەرمی ئەم ساڵەی ببینین، ئەمە بە جیا لە ئاڵۆزیە ئابوریەکانی ئەمریکاو چین ، کێشەکانی ئەمریکاومەکسیک.

بە گەڕانەوە بۆ ووڵاتی سوریا بەردەوامی شەڕی ناوخۆی هەشت ساڵە و هاوکات بنەبڕ نەکردنی خەلافەتی ئیسلامی (داعش)، پێداگری و پشتیوانی ووڵاتی ڕووس و ئێران لە بە پێوە هێشتنی دەسەڵاتە دیکتاتۆریەکەی ئەسەد ، درێژە بەدەستکراوەیی دەسەڵاتەکەی سوریا دەدات لە سەرکوت کوشتنی و هاووڵاتیانی بە هەموو شێوەیەک تاوەکو بەکارهێنانی چەکی کیمیاوی کە بەشێکە لە فەرهەنگی دەسەڵاتە خۆسەپێن و بەربەریەکان ، بە دیاریکراوی فەرهەنگی بەعس بە هەردوو باڵەکەی لە عێراق و سوریا پشکی شێریان پێدەبڕێت.

لێرەدا دەخالەتی ئەمریکاو هاپەیمانەکانی بە لێدانی دەوڵەتی سوریا وەک سزادانێک لەبەرامبەر بەکارهێنانی چەکی قەدەغەکراوی کۆمەڵکوژی کە پاش جەنگی جیهانی یەکەم بڕیاری نێودەوڵەتی بۆ دەرچوو، چەندین پەیامی بە خۆیەوە پێچاوە ، دیارە بە ڕووکەش بۆ پشتیوانی خەڵکی سیڤلی سوریایە بۆ ئەو هێرشانەی کە بە شێوەکی دڕندانە مومارسەدەکرێت، هاوکات پەیامێکی ڕاستەخۆیە بۆ خواستەکانی ڕووس لە ناوچەکەدا.

ئەمە بە جیا لە ئاراستەکرنی پەیامەکانیان بۆ دەوڵەتی ئێران کە دەخەلاتی راستەخۆ دەکات بۆ هەرچی بەردەوامی لە چنینی ئەو ڕایەڵەیە طائیفیەی کە بەرژەوەندیەکانی ئێرانی تێدا پارێزراوو دەبێت ، مەسیجەکانی ئەم دەوڵەتانە بۆ ئێران مەبەستدارە و ئێران چاوەڕوانی ڕووسەکان دەکات بۆ پەرچەکرداری هێرشەکان کە لەبەرامبەر بەکارهێنانی چەکی کیمیاوی لە دۆما وەڵامدرایەوە، ئێرانی ئەمڕۆ لەهەمووکات زیاتر بەرژەوەندیەکانی بە ڕووسیاوە گرێداوە ، لە ئەگەری بێدەنگی پۆتین، ئێران جیا لە مایەپووچی سیاسی دەبێت بە پەیوەندیەکانیدا بچێتەوە لەگەڵ ڕووسەکان.

هاوکات عیراق لە هەڵوێستێکەیەندا بۆ ئەم پرسە و داواکاری کۆبوونەوەی دەوڵەتانی عەرەب، زیاتر باڵادەست بوونی هەژموونی ئێرانی پێوەدیارە، ئەمەش بە هۆکاری ئەو پرسەی( نەخۆشی طائیفی) لە پەرەگرافی پێشتیر ئاماژەم پێکرد، بە جیا لەمە عێراقی ئەمڕۆ هێندەی سیاسەتەکانی ئاراستەیەکی پرۆ هیلالی شیعی نمایش دەکات ، نیو هێندە گوزارشت لە سیادەی عێراقی فرە رەنگ و دەنگ ناکات ، لە رۆژگارێکدا خەڵکی ئەم ووڵاتە بە دەست دڕندەترین دەسەڵاتی بەربەری و شۆڤێنی بەعسەوە دەیناڵاند ، باشترین نموونەش ساڵگەردی ئەنفالی هەزاران خەڵکی(کورد)ە لە عێراقدا بە دەستی دەسەڵاتی پێشووتر،هەر بۆیە بە هەند وەرنەگرتنی مێژووی سیاسی کۆمەڵگەی عێراقی ، مۆراڵی سیاسی دەسەڵاتی عێراق دەکاتە ژێر پرسیاری جدیەوە.

پۆینتێکی تری ئەم هەڵوێستەی دەسەڵاتەکی عەبادی ڕاکێشانی سۆزی شەقامی شیعەی ووڵاتە بۆ هەڵبژاردنەکان ، لێرەدا و جارێکی تر پێناسەی عێراق لە ژێر پرس و ترسێکی ئایندەی ڕەشدایە، پێویستە ووردتر دەنگ و ڕەنگەکانی ئەم ووڵاتە هەڵسوکەوت بکەن، باشترین رێگەش کەمکردنەوەی هەژموونی نەتەوەیی و تیرەگەرێییە چونکە عێراقی ئەمرۆ نمونەی گیاندارێکی سک پڕە بەڵام باوکەکەی دیار نیە، ناکرێت کۆمەڵگەیەکی ٣٧ ملیونی چارەنوسی ژیانی هەر ڕۆژەی بەدەست دەسەڵاتێکەوە بێت لە دەرەوەی ئیرادەی خۆی. ئەنجام لە هەڵۆێستەکەی عێراق مۆکمکردنیهەژموونی نەتەوەی و طائیفیە، خەڵکی عێراق دەبێت چاوەڕانی باجەکەی بێت.

بەکام درۆ گێژم ئـەکەیت
کام خۆش خەیاڵی
سەفەرە!
بە سفرەی نەدیوی
ئـەو دیو شار…
یان پڕ شەرابی ھەردەم
بەھار!؟
دە لێم گەڕێ با بوخچەکەم
کراوەبێ،
کەمێ تەڕی ھەنارەکەم بە لێومەوە
ملوانەکەبێ،
ھەندێ نیگا بۆ یادگاری
خەندە ڕێژبێ
چەند ووشەیەک بەدوای
خۆمدا ئـارام چێژ بێ
.
———-
بەرد..

ئـەم بەردە ئـەوەندە ئـەستور و
دڵیشی ھێندە ڕەق نەبوایە
ڕەشە با ھەزار جار
تلا و تل بردبوی
زەمانێ بوو ئـاسەواری
بەوێنەی شەپۆلەکانی دەریا
بە عەدەم سپاردبوو
مێرووەکانی ژێرێشی
بۆ دوێنێیان پەناگە بوو
ئـەمڕۆش گۆلاوێکە
لە ژێر ھەڕەشەی باراندا
ڕێک بەیاسای مرۆڤستان
ھەرچی خرتە
دەرباز ئـەبێ
ووردەکانیش ژێر ئـەکەون
دوا ھەناسەیان
ئـاودار ئـەبێ!!

—————

بۆ دڵدارێ!

ئـەی عەشقی وون
تۆ نھێنی گرێیەکی بە بۆنی گوڵ
دەکرێیتەوە،
بەستەڵەکی ساردیی منیش بە تیشکی تۆ
دەتوێتەوە،
وەرە ئـاوێزانی حەز بزربووی
حەسرەتت بم
ترپەی دڵە وام لێدەکات لەحزە لەحزە
لەگەڵت بم
بابەسبێ ناز .. لەپانتایی نھێنیتدا
گوڵە ڕەعنا
دڵم تکا .. خواستم گریا بۆ ئـەڤینێ
لە تۆوە ڕا
گەڕام .. گەڕام کەسێ ھەبێ
لەتۆ بچێ
جوانی و ناخی ھاوشێوەتبێ
ئـیدی بەسە
پایزی عومرم بلاوێنەوە
وەک بەھارێ
بەردەوامبێ لە گەرمیی باوەشی
دڵدارێ.
——–

کۆششی ئـەوین…

دڵم نەھات ڕوحم
بە ئـەندێشەی
لەحزەکانی گرمۆڵەی دڵت
بسپێرم،
حەسرەتەکەت لە تابوتی
جودایدا بنێژم و
جێتبھێڵیم ،
ئـەمە فزوڵەتی
ھەستەم نیە بۆ
ووشک ھەڵانی
کانی ھەناسەکەم
بەقەد ھێندەی وێڵی
ئـاوابوونی مەحزونی
ئـەوینێکەو
ژینگەی ئـارامی
بۆ ڕێک بکەم،
فەرشی ژیان بەشەوقەوە
لەشوێن پێی
موحبەتتدا خۆی
ڕادەخا
شەپۆلە دڵکوژەکانی
ئـۆقیانوسی تاریکی
خامۆش دەخا،
ئـەوین شاد دەکا بە
کرانەوە
لەرە ژێیەکانی سروشت
ئـەبزوێنێ
بێبڕانەوە،
تەوژمی ڕوح
بۆ ھەمیشە وەک
سێبەرێ…
ئـاسودە پرژێنی ناخی
دڵ ئــەکا
بۆ ھەتایە ویشوەمەکان
بەربەست دەکا ،
ئـەمە نە ھەنگاوی
خۆنەویستی
بوزایە
نە بارانی ئـاشتەوایی
ئـەھرومازدایە،
ئـەوەی ھەیە
باوەشی
سۆزی عیشقە و
داری ژیان ئـەپارێزی و
باڵا ی دەکا
ئـای لە کۆششی
حەزی ئـەوین
بە تەسەوە شوێن پێی
فەرھاد دەگرێ و
تاراماییەکان ئـەسپێرێ
بە گزنگ و
ڤینا دەبەخشێتە
قەشنگیەکەی
شیرین.

تێبینی / ڤینا – جوانترین کچی دونیا

ناوی زل و دێی وێران…ئـەم پەندە ڕێک بۆ ئـەو حکومەتە ووتراوە کە پێی دەڵێن ( حکومەتی ھەرێمی کوردستان) ، ئـەم دەزگا شەرعیە لە چوارچێوەی عێراقی عەربیداسەلماندی بوونی دەسەڵاتێکی ھەرێمی کوردی لە کیانێکدا کە ھەمیشە بەشێکی دانەبڕاو بووە لە دەوڵەتانی نەژادی عەرەب بۆ خۆی سوعبەتێکی سیاسی (ھەزەلی) ەھەروەھا ھەوڵێکە بۆ موتوربەکردنی داری بەڕوو بە خورما کە ھەریەکە سەر بە کەش وھەوایەکی دژ بەیەکن، ھەروەھا پاسیڤ بوون بە دونیای نەژادی و ڕێچکەیگوزارشتی ئـاینی بەشێکی دانەبڕاوی ھەردوو بەرەیە کەواتە دەست بردن بۆ پرسێکی لەم جۆرە ئـەوی وون دەبێت دۆزە ئـینسانیەکەیە وەک ئـەوەی کە دەبینرێت ، ئـەمھەنگاوە چونکە ھەر لەسەرەتاوە بە فەنابوونی کۆمەڵگە وەکو ئـەوەی کە ھەن کەوتە جوڵە ، بەم حەرەکەتە بەدوای خۆیدا لە ناشیرین کردنی خواستی گەلی کورد (وەکوخواستێکی ئـینسانی)خەونی لە مێژیینەی جۆگەئـاوی ژیانی بۆ ھەڵبەستە بوو، ئـامادە نەبوونی بیر و کار ھاوکات کەسێتی کارا دەستپێکی ھەڵەکان بوو ، کردیان بە وەھمێکدوور لەحەقیقەت ، درۆیەکان پێگەیاند چەندین دەیەی ترمان پێویستە تروسکای ڕاستگۆییمان لێ ھەڵبێت، ئـەمە وەک زایەڵەی نائـومێدی ناپرژێنم ،بەڵام ھەقیقەتێکە دەبێتدەست بۆ سەرەداوی ئـەو ئـاڵۆزیە بەرین و نەترس و پشوو درێژ لە یەکیان بکەینەوە ، ئـەم دەمو چاوە چرچ و لۆچانە دونیایەکیان بۆ ئـەو خەڵکە ھێناوە ھەرچی جوانیەبەدیناکرێت، ھەموو پێکڕا بە گەورەو بچوکەوە ، بە دەسەڵات و ڕکابەرەوە بە ھەمان ستایل و ھەندێ جیاواز لە ووردەکاریدا ھەڵپەی پشووی کورسی پشتی مێزن، ئـەمخەڵکانە زۆر جیاوازن لە کەسانی ئـاسایی، بەوەڕاھاتون ھەمیشە بە دوای درۆیەکی نوێوەن کە تەمەنی سیاسیان درێژ بکاتەوە.

ئـەوەی ئـەمڕۆ دەبینرێت جیاوازترە لە دوێنێ ( فۆرمی پیشاندانی درۆ)چۆن؟ با لەو ھێزانەوە دەست پێبکەین کە کنەی دەسەڵاتیانە ، حزب ھەیە دروست نەبووە بەڵام باڵیگرتوە و یەکتر تەخوین دەکەن، حزب ھەیە نەتروکاوە نازانێت سەنگی چەندە لە کۆمەڵگەدا دەبێتە زمان حاڵی خەڵک، ئـۆپۆزیسیون بە ئـەرکی حکومەت ھەڵدەسێت( بە لەجیاتی دانان داواکاریەکانی خەڵک دەگەیەنێتە شوێنی مەبەست!!)، حکومەتیش بە جۆرێک گەندەڵی و ڕیفراندۆم شەحنی پێنەھێشتووە، دەوڵەتی ناوەند لە ژێر شەحن دیناوە!!، بۆ خۆی سجن گەورەترین بەڵایە بەڵام بە قودرەتی قادر لە فەزای ئـێمەدا بۆ ھەندێ کەس قەڵا وپشت و پەنایە، ئـەوەی دز و گەندەڵە بە جەناب بانگ دەکرێت، حزب ھەیەبەھێندی سریەکی سەربازی نابن داوای شۆڕشی چەکداری دەکەن !!، زۆر سەیر و سەمەرەی تریش خۆتان ڕیزیبکەن.

خەڵک بە چەندین شێوە شەقامی تاقیکردوە وەک ھەمووجارێک چەند دایکێک جەرگیان سووتا ھەندێ لایەن تابوتەکانیان کرد بە پەیژە و سەرکەوتن ، دەسەڵات ئـەوەیمەبەستێتی بۆ ئـەبەد فیرعەون ئـاسا ھەنگاو بنێت گرەویان لە شەقام بردەوە و وێرانیان کرد ، پەیامێکیان گەیاند خەڵکیان کرد بە فەوزەوی و ئـەنارکی ، گەنجە ھزر پڕوگیرفان بەتاڵەکانیان بەو فۆرمە ناساند، ئـیدی ئـەم مەملەکەتە پڕ پڕێتی لە ھاوکێشەی پێچەوانە ، نا مەنتقیەت گەیشتۆتە ئـاستێک یار و ھاوتای دەسەڵات کە ئـاگاداری تەواوینادادیەکان بوو خۆشی بەشێک بوو لەحکومەت ، بە جۆرێک .. دەریان کردن نەڕۆیشتن ، بەدوای ئـەمەشدا پەنجەی شایەتمانیان مۆرکرد بۆ پرسی ڕیفراندۆم دوای دۆڕانیتا ئەو پەڕی ( ساجی عەلی) ،تازە دەڵێن بابای دەسەڵاتی گەندەڵ !!، ئـەم گەمەیە تەنھا و تەنھا بۆ کۆکردنەوەی دەنگە پەرتەوازەکانی چەند مانگی داھاتووە و ھیچی تر.شکستی دەسەڵاتی کوردی لە ئـێستای عێراقدا ھیچی کەمتر نیە لە نسکۆی( ئـاشبەتاڵ) دوێنێی١٩٧٥، مایەی سەرسوڕمانە ئـەم دەسەڵاتە بە کۆی شکستە سیاسی و ئـابوریو ئـیداریەکانی ، بوێری ئـەوە دەکەن وەک دەسەڵات خۆیان بناسێنن ( ڕوو قایمن بە مانای ووشە)؟!!، چیان لە کەشکۆڵەکەیان ماوە شایستەی ستایش و دەست خۆشی بێت!بەتاڵ بەتاڵ … خەونی دەوڵەتی کوردی نموونەی دوا فۆرمی درۆ، کردیانە تابوتی ڕیفراندۆمەوە بۆ ھەتایە نێژرا، بۆ نەگبەتییان وەک دوا فیشەک چروکی کرد !!، وەھمیکورسی سەرۆکیشیان بەتاڵ کردوە ، کەیەک لە جوانترین دیاری ساڵی پار بوو بۆ ئـەو خەڵکە.

لە پەراوێزدا ، دەسەڵاتێک بێ متمانەیی گەل لەدەست بدات بە ھەموو پێوەرەکان دەبێت خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە، ھەر بەردەوامیەک لەم حکومەتە درێژەدانە بە پاراستنیبەرژەوەندیە حزبی و کەسیەکان، دڵنیام ئـەو ھێز و لایەنانەی دەستیان بەم ئـیدارەیەوە گرتوە ھونەری مانەوەیان ئـاشکرایە و ئـەرزشێکی نەماوە بۆ نمایش کردن ، کۆیھەموو ڕاستیەکان لە بەردەوامی بەڕێوەبردنی ھەرێمی کوردستان مەتەڵێکی ئـاشکرایە، مانەوە و بەردەوامیدان بەم فەزایە ھەر زۆر سەیرە!

لە کۆتایی ساڵدا
باخێک .. چەند دارێکی
ئـاو نەدراو و ھەندێ گوڵی
ووشکەوە بووی
لێ بەجێما..!!

منداڵێک .. بە جیا لە بوکەڵە
شکاو و تیتلە کۆنەکانی
خوشکەکەی ، ئـەو قوتیلەیەی
دایکی پێیدا
لە بۆ سواڵی چۆڕە نەوتێ،
لێ بەجێما..!!

ژنەکانیش .. وەک بەردەوام
نەڕەی پیاو و سەرپۆشی
ڕەشیان
لێ بەجێما…!!

زمانحاڵی نیشتمانیش
وەک ڕاھاتوون
چارۆکەیەک پڕ لە درۆ و
ھەندێ پەڕەی بانکی
پڕ ژمارە و
شکست تێکیان
لێ بەجێما…!!

ھەرچی خۆشمە
حەسرەتێک و
یەک .. دوو ووشەم
لێ بەجێما.

٢٩/١٢/٢٠١٧
تۆرۆنتۆ

خەبات و تێکۆشانی گەلی کورد لە کوردستانی عێراق وەک بژاردەیەکی وەڵامگەرا بە ڕووی نادادیی و ھەڵە بەدەوامەکانی ڕژێمە سەردەستەکانی ووڵات ھەڵتۆقی ، ئـەمھەستان و بەگژا چوونەوەیە پێش ئـەوەی داکۆکی بێت لە نەژادێک داکۆکی بوو لە تەواوی ئـەو بەھایانەی کە پێچراوە بە ھەر مرۆڤ و کۆمەڵگەیەکەوە ، ھەرچەندە بۆ خۆیئـەم بەھایانە شکڵ بەندی ئـەزەلی لە خۆدەگریت ئـیمکانی دوورکەوتنەوە لێی وێنەیەک لە ناتەواوی مرۆڤەکان پێشکەش دەکات ھەر بۆیە دەست بردن بۆ ئـەم بەھایانە ودژایەتی کردن و دوورکەوتنەوەیە لە ھەقیقەتی خود ، بەواتایەکی تر ڕووبەڕوو بوونەوەیە لەگەڵ یاساکانی ژیان لە پەیوەند بە بوونی مرۆڤ.

ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئـەم پێناسەیە لە تێکۆشان و بەدەستھێنانی مافە زەوتکراوەکان دوور لە کاتەگۆری عەقڵانیەتە چونکە دەرئـەنجامی ئـۆپۆزیسێونی دوێنێ ، گەیشتن بەدەسەڵات و بەردخورد لەگەڵ ئـاکامە دژوارەکاندا ، بوارێک ناھێڵێتەوە بۆ ڕاڤەکردن و تێگەیشتن لەیەکتر ، ھاوکات گەیشتنە بە وێستگەیەش بەشێکە لە ئـەنجامە ناکامەکان،لێرەدا بۆ ئـەوەی نەبینە بەشێک لە خۆڵەمێش و جێگەیەک بگرین لە فەزاکە دەبێت بە زیندو بمێنینەوە ئـەنجامەکان بە ژینگەیەک بسپێرین کە کۆمەڵ بەرپرسیارێتی تەواویفەزاکە بکاتە شان نەک بەتەنھا نوخبەیەک.

بە ھاتنە سەرباسی ھێدلاینی بابەتەکە پێویستە قسە و باسێک سەرێ بخەین بۆ ئـەوەی بە ھەمووان ئـەنجامێک بەدەست بھێنین بە ئـەندازەی کۆک بوونمان لەمەڕعوارچێوەی بابەتەک.
وەکو ئـاشکرایە کەم تا زۆر ھەموو شارەزای مێژووی ئـەم دوو ھێزە سیاسیەن ، شوێن و پێگەیان ڕۆژھەڵاتی ناوینە ھاوکات گەرمترین شوێنی لە ھەڵچونە سیاسی وعەسکەریەکانی پێبڕاوە کە ( ووڵاتی عێراقە)، ناوندێکە لەیەکەم خۆناسیندا ئـەوەی گوێی لێنەگیرا پێکھاتە کۆمەڵایەتیەکەی بوو ، بەڵێ چەرخاندنی ئـەم شەمەندەفەرە سیاسیەبە ھێزی سەربازە گوێڕایەڵەکان ئـاراستەی ئـەجنداکەی بەجوڵە خست،ئـەنجامی ئـەو نادادیە ئـەم ھێزە سیاسیانەش (پارتی و یەکێتی) بەرھەمێکە لە نموونەی ئـەو ھێزەبەرھەڵستکارانەن بۆ وەستاندنی ئـەو جوڵە سیاسیە کە ویستی نەژادیان تێدا فەرامۆش کرا.

ڕەواتی یان ناڕەوایەتی ئـەم حزبانە کە ھەریەکە لە ساتە وەختێکی مێژووییدا خۆی ناساند پرسی ئـەم بابەتە نیە، بەڵام ئـەوەی دەبینرێت ھەردوولا لەسەر یەک فەلسەفە وئـەجیندای قەومگەرایی پەیڕەوو و پرۆگرامی سیاسیان خستەکار، بەڵام بەشکڵ و شێوەی جیاواز، پارتی دیموکرات ھەرچەندە لەسەر دەستی موعەلیمە نەتەوەییەکان شکڵیگرت بەڵام ئـەنجام سیاسەت گەڕایەوە دیوەخان و بوو بە بەشێک لە تەریقەت، ئـەمە وەک یەکەم ھەڵە تێکەڵ بە ژیانی سیاسی پرسی کورد بوو ، بەدوای ئـەمەشدا تەسلیمبوونی موعەلیمە سیاسیەکان بەو حەقیقەتە ھێندەی تر قوڕەکەی خەستکردوە، ئەو پرسەی خەڵک ھەوڵی بۆدا و لە پێناویدا خۆی کردە قۆچی قوربانی بۆ تەریقەت بوو لەبناغەدا ، شۆڕش بوو بەشێک لە زیکری دەروێش ئـاسا بە موناجاتی کوردایەتی گردبوونەوەی سیاسیان پێگەرم کرد دوور لە ھەستی خۆیان .
وەک دەبینرێت ھێزێکی وەکو پارتی ٧٠ ساڵە تا وەکو ئـەم ساتەش خوانەکەی بەشێوەیە گوزەر دەکات، بەسەر ھەموو فەزاکەشدا زاڵە، حزبی پارتی زۆرباش مامەڵە بەژیانی سیاسی خۆی دەکات و دەزانێت لەکوێ و چی کۆمەڵگەیەکی دەروێش ئـاسادا ئـاراستەی ئـەجینداکەی دەکات، وەک چۆن عەقلی تۆتالیتاری و ھەژموونی خۆسەپاندنبەشێکی دانەبڕاوی ئـەو ناوچەیەیە، لە ھەر ئـەنجام گیریەک بۆ تەواوی ھەڵچوونی کێشە سیاسی و عەسکەریەکان بە لادانی دەسەڵاتێکی سەرکوتکەر و ھێنانی فێرژنێکینوێە بۆ ھەمان فەزا ، ئـەمە ئـەو ڕاستیەیە خۆگێلکردن لێی ئـەو ئـەنجامە دەدات بەدەستەوە کەھەیە.

بە دوای ئـەم ھێزەدا دوای ماڵئـاویکردن لە دیوەخانی سیاسەت یەکێتی بووە شێونگرەوەی ئـەم ھێزە( پارتی)، ھێزێک قەرار بوو ئـاراستەیەکی جیاواز لە پارتی بجوڵێنێت، لەچوارچێوەی ھێزێکی فرە بەرەییدا لە ناوەڕاستی حەفتاکانەوە خۆی ناساند، ئـەم ھێزە فرە ئـاراستەیە بە دیدگاو تێڕوانینی جیاواز بۆ یەک ستراتیژ کە دۆزی کورد و کێشەکەیوەکو خۆی بناسێنن ، ھاوکات بۆ دەرباز بوون لەو ھەڵەیەی موعەلیمەکانی دەیەی ٤٠ و ٥٠ کان کردیان ، قەراریان گرت ئـەو لەنگیە ڕاست بکەنەوە بەڵام ئـەفسوسنەکەوتە ڕێ چونکە ھەر زوو پارتی کەوتە خۆی بە نەفەسی( شۆڕشمان پێنەکرێت ، پێمان تێکدەدرێت)، کەوتنە خۆ و کەوتنە وێزەی ئـەم ھێزە ساوایە ، بە جۆرێک ئـەوەیمەبەستیان بوو وەکو مۆراڵی سیاسی بیر چوەوە ، شەڕی یەکتر بوە دیفاکتۆ تەواو ی خەون وھەوڵەکان کە پێویست بوو سەر پێخرێت بە ئـیفلیجی بە جوڵە کەوت، ئـەنجام بێھێزی ھەموولایەنەکان بەرامبەر بە ڕژێمی سەردەست و دوور کەوتنەوە لە خەباتە بنچینەییەکە بەرەیەکی ئـیجباریان لە نێو خۆدا پێکھێنا، دوای شەڕی کوەیت و عێراق ئـەمبەرەیە وەکو زمانحاڵی دەسەڵاتی کوردی خۆیناساند.
ئـەم بەرەیە تەنھا لە یەک ئـەزموندا سەرکەوتوبوون ئـەویش(شەڕی یەکتر)بوو، نەھاتن وەک بەرەیەکی شۆڕشگیر باری تێکشکاوی کۆمەڵگەی کوردی ڕاست بکەنەوەئـەوە بوو لەسەر ھەمان فەرھەنگی شاخ دوای ئـەوەی یەکتریان پێھەزم نەکرا کەوتنەوە وێزەی یەکتر و لەم جەولەیەدا تەواوی خەڵکیان کرد بەگژ یەکەدا کرد ، ئـاسەواریئـەم دژایەتیە تا ئـەم ساتەش لە ئـامادەیەکی چالاکدایە.
وەکو لە پەرەگرافەکانی پێشترئـاماژەم پێکرد ھێزێکی وەکو پارتی تەریقەت ئـاسا گرەو لەسەر مانەوە و دەنگەکانی خۆی دەکات، ئـەوەش بە حوکمی خوێندنەوەیان بۆدواکەوتوویی کۆمەڵگاکە سیاسەتی حزبییان بەرھەمدارە و دەروێشەکانی ئـەم تەریقەتە بە ھەموو فەزایەک ڕازین و گوڵ لە دەستیان دەرناچێت و بەردەوامن.

ھەرچی پەیوەندی بە یەکێتی یەوە ھەیە وەکو ھێزێکی نوێی بەرەیی، ئـەم فرەییە وەکو تێزێکی نوێ لە سیاسەتی حزبی کوردییدا، دەکرا بەرەو پێش ببرێت، بەڵام بەھۆیھەزمنەکردنی ئـەم ڕەوتە لە خەبات و تێنەگەیشتن لە فەلسەفەی بەرەیی ، توشی چەندین جیابوونەوە و گوێ نەگرتن لەیەکتریانی کرد، کردنەوەی دەروازە بەم ئـاراستەیەدانادیدەگرتن و کەوتنە ژێر بەرپرسیارێتیەکەوە نەفەسێکی درێژی دەویست خۆی بۆ بگرێت، وەک دەیبینن توانای ئـەم فرەییە کورتی ھێنا ، لە نوێترین دوورکەوتنەوەدابزتنەوەی گۆڕان(کاک نەوشیروان) بوو ماڵی خۆی جیاکردەوە ، لە پێناوی ھەرچی گەیشتن بەو ئـامانجەی مەبەستی بوو سەرکەوێت.

ئـەم خەسڵەتە لە یەکێتیدا بە ئـێستاشەوە بەردەوامی ھەیە ، فۆرمی فرە میمبەری بە شێوەیەک بچوک و قێزەوونکراوە ، دۆخی دەستەگەری باڵی کێشاوە بەسەر ئـەم ھێزەدا،ئـەم دەستە دەستانە ھەریەکە خۆی بە خانەخوێ و بەرامبەر بە مورتەزیقە ئـەژمار دەکات، کار گەیشتۆتە ئـاستێک پێشمەرگەیەکی دێرینی ئـەم ھێزە کە ھەموو تەمەنیخەباتی لەم ھێزەدا بەسەر بردووە ئـومێدی چاک بوونی بەم حزبە نەماوە، بۆ ھێزێکی سیاسی کارەساتە کەسە دڵسۆزەکانی نەفەسی ڕەشبینی ھەڵمژن، بە دیوێکی ترداھێزێک فەرھەنگی دیموکراتی بە شاڕێگەی خۆی وێنا بکات و بەزمان دونیایەکی جوان پیشان بدات و بە کردەوەش شوێن پێی ھێزە تەریقەت ئـاساکە بێت، مایەی پرسیار وگومانە ، ئـێستا کاتی ئـەوەیە یەکێتی خۆی بناسێنێت وەکو چۆن پارتی یەکلا بۆتەوە، دەبێت بەلای کەمەوە کادیر ولایەنگرانی لەم ھەڵوێستەی بگەن، ھەرچەندە ئـەم فۆرمەپێویستی بە ڕامانی سیاسیە ئـەوەش لە چوارچێوەی گۆنگرەیەکدا بەرجەستە دەبێت، ھەر بۆیە ھەرچی زووە دەست و برد لەم ھەوڵەبکرێت جەماوەرەکەی پێش چاویان ڕوونبێتەوە بە فیعلی ھێزێکی سیاسی بێ خەوشە و داکۆکیکاری سەرسەختی خەڵک و پشتیوانیانە ،یان ئـەو ھێزە تەریقەت گەراییەیە لەسەر ھەمان میتۆدی ھێزە تۆتالیرستەکانەگرە و لەسەر نوخبەیەکی دەست ڕۆیشتوو دەکەن، چاوەڕانی ڕۆژێک دەکەن کە پێیان بڵێن بڕۆن !! نمونەی سەدام و قەزافی ئەوانی تر، ئـەمە جیاوازی نێوان یەکێتی و پارتییە ، دەشێ لە سبەی ڕۆژدا جوانتر خۆی نمایش بکات.

لە کۆتاییدا بە پشت بەستن بەو کۆمەڵە دەنگە جوانەی ناو یەکێتی و جەماوەرە ماندووەکەی نوسەر گەشبینە بە ئـاراستە ڕاستەکەی ، ھەرچەندە کەشی ئـاڵۆزی ناوچەکەدژوارە ترسی کەوتنیشی ھەیە بەڵام ئـەنجام دەست گرتن بە داکۆکی لە خواستەکانی خەڵک کلیلی دەروازەی ئـایندەیەکی گەش و مێژوویەکی ڕوو سورە بۆ ھەر کایەکیسیاسی.

بڕوخێ بەڕووی کەسێکی فاشل یان دەسەڵاتێکی کرمن و خۆسەپێن جوانترین دەسەتەواژەیە کاتێک لەلایەن شەقامەوە ئـاراستە دەکرێت ، لە کاتێکدا ئـەم فۆرمە ھەڵگریدروستکرنەوەی سبەی ڕۆژی ئـومێد و داخوازیە ڕەواکانی شەقامە ھاوکات ستۆپێکە بەڕووی ئـەوانەی ھەڵگری ھەمان فۆرمی بڕوخێی شەقام بوون بەڵام ویستەشەخسیەکان و حەز و ئـارەزووی کورسی بە ئـاراستەیەکی تری گەیاندن. خەڵکی ھەرێمی کوردستان لە دوو وێستگەی جیاوازدا ، سەردەمانێک دەسەڵاتێکی داپڵۆسێنەریوەکو سەدام و دارو دەستەکەی ھەژموونی باڵادەستی خۆیان ڕۆژ بە ڕۆژ فراوانتر دەکرد ، ھەرچیەکیان پێبکرایە دەیانکرد بەرامبەر ڕوخانی شکۆی تاک بە تاکی ئـەمنیشتیمانە، ئـەو بوو بڵێسەی گڕی دەنگی شەقام لە ڕانیە و قەڵادزێیەوە بوە سەرمەشقی دەستەواژەی بڕوخێیەک ، دار وبەردی بەعسی کردە دۆزەخ وەک نموونەیەک ھیچ دەسەڵاتێک نەوێرێت دەست بۆ شکۆ و مۆرڵی گەل بەرێت ھەروەھا مێژوویەکی پڕ لە شکۆ یە لە ڕاپەڕینی خەڵک بە گژ نادادی و جەور و ستەمدا، بە تێپەڕاندنی ئـەوقۆناغە لە دوای ڕاپەڕین خەڵکی کوردستان تێکەڵ بە خەونە ڕەنگاو ڕەنگەکان بوون کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی بە گەورەییەوە پشتیان دانەواند بۆ ھێزەکانی شاخ و کردیاننبە دەمڕاست و دەڵەمەتدار ، ئەوە بوو ھێزە سیاسیەکان بوون بە میراتگری ئـەو دەنگانەو جەماوەر متمانەی تەواوی پێیان بەخشی لە پێناوی بیناکردنەوەی دەسەڵاتێکیتەندروست و خزمەتکار.

بەڵێ قۆناغی نوێ بەسەردەمی دەسەڵاتی کوردی ئـاوێزان بوو ، خەڵک بڕوای وابوو سەرەتای دەستپێکی ژیانێکی نوێ ژیانێک شایستەی ئـەو ھەموو ئـێش و ئـازارە بێت کەئـەو ڕۆژانە پێوەی دەتلانەوە، وەک بینرا دوای ٢٦ ساڵ لە چاوەڕانی شەقام سەرباری تەواوی نەھامەتیەکان ، نادادیەکان، دروست بوونی نوخبەکەی بەدەسەڵاتبەجیاوازیەک کە پێوانەناکرێت لەگەڵ کەسانی ئـاساییدا، ھیسترا و پاوانخوازی ئـەم دەستەیە گەیشتنە ئـاستی دیکتاتۆرە بەناوبانگاکان ، سەرکردە و حزب ھەرکاتێک پێگەیانلەسەروو یاساوە بێت بێشک دۆخی فیرعەون ئـاسا لە خۆ دەگرێت ، تەواوی بە ھاکان لە خەڵک دادەماڵێت و بە خۆوەی دەپێچێت، ئـێستا ئـەو ساتەیە خەڵک چیتر ناتونێتبێدەنگ بێت ، سوکایەتی نەما گەل تاقی نەکاتەوە، کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی دەستیان بۆ قوتی تاکەکانی ئـەم نیشتیمانەش برد لە کاتێکدا ڕژێمی پێشتر ئـەم ھەنگاوەی نەنا،لێرەدا شەقام بە ئـەرکی ئـەخلاقی خۆی ھەڵدەستێت، مەبەستێتی زوخای ئـەم چەند ساڵە بە تەنھا ووشەیەک پێناسە بکات .. ھاواری بڕوخێی بە گوێی دەسەڵاتی کوردییدابدات، ئـەمە ئـەو چرکەساتەیە درۆی پاراستنی مۆراڵی کوردبوون و کوردایەتی تووڕ دەدرێت، درۆی باوەش کردن بە بەھا دینیەکاندا دەگەڕێنرێتەوە بۆ تاک و لەچنگی حزبیسیاسی دەسێنرێتەوە ، داکۆکیە لە بەھا ئـینسانیەکان، لە ژیانێکی باشتر و داھاتویەکی ڕوون .

ھاوکات تەوژمی بڕوخێی دەسەڵات دەبێت چوارچێوەیەکی ھاوچەرخ ئـاراستە بکات ، دامو دەزگاکان وەک بەشێک لەماڵەکانی خۆیان پێناسە بکەن وەک بیبیلەی چاوپارێزگاری لێبکەن چونکە دەسەڵاتی خۆسەپێن بەردەوام لە ھەوڵی ناشیرین کردنی ئـێوەدان ، ناکرێت دەزگای ئـاسایش و پێشمەرگە بکەن بەبرەی دەسەڵات ، دەستی سۆزوخۆشەویستیان بۆ درێژ بکەن داوای ھاوکاریان لێبکەن، پێویستە کار بۆ جوڵاندنی زۆنی زەرد بکرێت وەک ھەموو دەزانین سەری مارەکە ئـەو ناوەندەیە، ئـەگەر تەماشایمێژووی گۆڕانکاری و بەدەرنانی دەسەڵاتی ستەمکار بکەین پایتەخت چەقی یەکلاکردنەوەی کێشەکانە، بۆیە ھەرچی زووە ئـەم خەباتە ڕەوایە سنوری دێگەڵە ببەزێنێت ،چونکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا ئـەم جۆرە ناڕەزایەتیانە تاقیکراوەتەوە بە شکت کۆتایی ھاتووە، بگرە پارتی و دەسەڵاتەکەی گەزو بەزی پێگرتووە.ئـەمە لە کاتێکداچەقبەستنی لە چواچێوەی دەسەڵاتی یەکێتی و زۆنی سەوزدا فۆرمی بڕوخێ و داخوازیەکانی شەقام بە دوو ئـاراستە خۆی دەناسێنێت ، یەکەمیان .. تەواوکردنی پلانەکانی١٦ی ئـۆکتۆبەرە ، پارتی بە پیلان کار لە سەر توڕەیی شەقام دەکات بۆ ھەرچی زیاتری نانەوەی ئـاشوب لەو سنورە ، دووھەم … ھەوڵدان بۆ دروست بوونی دوو ئـیدارەییکە خەونی پارتیە ، لە ھەردوو ئـەگەرەکەدا یەکێتی دەبێت قسەی ھەبێت و ڕاستگۆیانە بکەوێتە گفتوگۆ لەگەڵ خەڵکەکەدا، ھاوکات وەڵامی ھەڕەشە و چاوسوکردنەوەیەکدادیی یەکێتی نادات لەگەڵ ئـەوشدا ھەلێکە بۆ ئـاشتکردنەوەی خەڵک ، شەقامیش دەبێت زۆر بە ووریاییەوە ھەڵسوکەوت بکەن بە بەرنامە داخوازیەکانیان بەدەست بھێنن ،لەئـەگەری بەدەنگەوە ھاتنی دەسەڵاتی زۆنی سەوز و نیلی سەقفێک بۆ داواکاریەکان دابنرێت لەسەرو ھەموویانەوە پێکھێنانی حکومەتێکی ئـینتیقالی بە نوێنەرایەتی دەنگیشەقام، ئـەم جۆرە ھەنگاوە لە ڕۆژانی داھاتودا باشترین بژاردەیە کە خەڵکی بێگرێتە بەر، ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خۆیدا بکرێت ، لە ئـێستادا پێویستە داوا لە دەوڵەتی ناوەند(عێراق ) بکرێت ئـەرکی پاراستنی شەقام لە ئـەستۆ بگرێت لە حاڵەتی ملھوڕی دەسەڵاتی ھەرێمدا لە ئـازاردانی خەڵک، تەواوی ئـەم کارانەش پێویستی بە بەرنامەڕێژییە ولە ھەر یەکەیەکی ئـیدارییدا دەبێت دەست و برد لە دروستکردن لیژنەی سەرپەرشتی شەقام بکرێت، بە پێچەوانەوە ھەوڵەکان ئـاکام گیر نابێت.

بڕوخێ بەڕووی کەسێکی فاشل یان دەسەڵاتێکی کرمن و خۆسەپێن جوانترین دەسەتەواژەیە کاتێک لەلایەن شەقامەوەئـاراستە دەکرێت ، لە کاتێکدا ئـەم فۆرمە ھەڵگری دروستکرنەوەی سبەی ڕۆژی ئـومێد و داخوازیە ڕەواکانی شەقامەھاوکات ستۆپێکە بەڕووی ئـەوانەی ھەڵگری ھەمان فۆرمی بڕوخێی شەقام بوون بەڵام ویستە شەخسیەکان و حەز وئـارەزووی کورسی بە ئـاراستەیەکی تری گەیاندن. خەڵکی ھەرێمی کوردستان لە دوو وێستگەی جیاوازدا ،سەردەمانێک دەسەڵاتێکی داپڵۆسێنەری وەکو سەدام و دارو دەستەکەی ھەژموونی باڵادەستی خۆیان ڕۆژ بە ڕۆژ فراوانتر دەکرد ، ھەرچیەکیان پێبکرایە دەیانکرد بەرامبەر ڕوخانی شکۆی تاک بە تاکی ئـەم نیشتیمانە، ئـەو بووبڵێسەی گڕی دەنگی شەقام لە ڕانیە و قەڵادزێیەوە بوە سەرمەشقی دەستەواژەی بڕوخێیەک ، دار وبەردی بەعسیکردە دۆزەخ وەک نموونەیەک ھیچ دەسەڵاتێک نەوێرێت دەست بۆ شکۆ و مۆرڵی گەل بەرێت ھەروەھا مێژوویەکیپڕ لە شکۆ یە لە ڕاپەڕینی خەڵک بە گژ نادادی و جەور و ستەمدا، بە تێپەڕاندنی ئـەو قۆناغە لە دوای ڕاپەڕینخەڵکی کوردستان تێکەڵ بە خەونە ڕەنگاو ڕەنگەکان بوون کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی بە گەورەییەوە پشتیان دانەواندبۆ ھێزەکانی شاخ و کردیانن بە دەمڕاست و دەڵەمەتدار ، ئەوە بوو ھێزە سیاسیەکان بوون بە میراتگری ئـەودەنگانەو جەماوەر متمانەی تەواوی پێیان بەخشی لە پێناوی بیناکردنەوەی دەسەڵاتێکی تەندروست و خزمەتکار.

بەڵێ قۆناغی نوێ بەسەردەمی دەسەڵاتی کوردی ئـاوێزان بوو ، خەڵک بڕوای وابوو سەرەتای دەستپێکی ژیانێکینوێ ژیانێک شایستەی ئـەو ھەموو ئـێش و ئـازارە بێت کە ئـەو ڕۆژانە پێوەی دەتلانەوە، وەک بینرا دوای ٢٦ ساڵلە چاوەڕانی شەقام سەرباری تەواوی نەھامەتیەکان ، نادادیەکان، دروست بوونی نوخبەکەی بەدەسەڵاتبەجیاوازیەک کە پێوانەناکرێت لەگەڵ کەسانی ئـاساییدا، ھیسترا و پاوانخوازی ئـەم دەستەیە گەیشتنە ئـاستیدیکتاتۆرە بەناوبانگاکان ، سەرکردە و حزب ھەرکاتێک پێگەیان لەسەروو یاساوە بێت بێشک دۆخی فیرعەون ئـاسالە خۆ دەگرێت ، تەواوی بە ھاکان لە خەڵک دادەماڵێت و بە خۆوەی دەپێچێت، ئـێستا ئـەو ساتەیە خەڵک چیترناتونێت بێدەنگ بێت ، سوکایەتی نەما گەل تاقی نەکاتەوە، کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی دەستیان بۆ قوتی تاکەکانی ئـەمنیشتیمانەش برد لە کاتێکدا ڕژێمی پێشتر ئـەم ھەنگاوەی نەنا، لێرەدا شەقام بە ئـەرکی ئـەخلاقی خۆی ھەڵدەستێت،مەبەستێتی زوخای ئـەم چەند ساڵە بە تەنھا ووشەیەک پێناسە بکات .. ھاواری بڕوخێی بە گوێی دەسەڵاتی کوردییدابدات، ئـەمە ئـەو چرکەساتەیە درۆی پاراستنی مۆراڵی کوردبوون و کوردایەتی تووڕ دەدرێت، درۆی باوەش کردن بەبەھا دینیەکاندا دەگەڕێنرێتەوە بۆ تاک و لەچنگی حزبی سیاسی دەسێنرێتەوە ، داکۆکیە لە بەھا ئـینسانیەکان، لەژیانێکی باشتر و داھاتویەکی ڕوون .

ھاوکات تەوژمی بڕوخێی دەسەڵات دەبێت چوارچێوەیەکی ھاوچەرخ ئـاراستە بکات ، دامو دەزگاکان وەک بەشێکلەماڵەکانی خۆیان پێناسە بکەن وەک بیبیلەی چاو پارێزگاری لێبکەن چونکە دەسەڵاتی خۆسەپێن بەردەوام لە ھەوڵیناشیرین کردنی ئـێوەدان ، ناکرێت دەزگای ئـاسایش و پێشمەرگە بکەن بەبرەی دەسەڵات ، دەستی سۆزوخۆشەویستیان بۆ درێژ بکەن داوای ھاوکاریان لێبکەن، پێویستە کار بۆ جوڵاندنی زۆنی زەرد بکرێت وەک ھەموودەزانین سەری مارەکە ئـەو ناوەندەیە، ئـەگەر تەماشای مێژووی گۆڕانکاری و بەدەرنانی دەسەڵاتی ستەمکار بکەینپایتەخت چەقی یەکلاکردنەوەی کێشەکانە، بۆیە ھەرچی زووە ئـەم خەباتە ڕەوایە سنوری دێگەڵە ببەزێنێت ، چونکەلە چەند ساڵی ڕابردوودا ئـەم جۆرە ناڕەزایەتیانە تاقیکراوەتەوە بە شکت کۆتایی ھاتووە، بگرە پارتی و دەسەڵاتەکەیگەزو بەزی پێگرتووە.ئـەمە لە کاتێکدا چەقبەستنی لە چواچێوەی دەسەڵاتی یەکێتی و زۆنی سەوزدا فۆرمی بڕوخێ وداخوازیەکانی شەقام بە دوو ئـاراستە خۆی دەناسێنێت ، یەکەمیان ..

تەواوکردنی پلانەکانی ١٦ی ئـۆکتۆبەرە ، پارتیبە پیلان کار لە سەر توڕەیی شەقام دەکات بۆ ھەرچی زیاتری نانەوەی ئـاشوب لەو سنورە ، دووھەم … ھەوڵدان بۆدروست بوونی دوو ئـیدارەیی کە خەونی پارتیە ، لە ھەردوو ئـەگەرەکەدا یەکێتی دەبێت قسەی ھەبێت و ڕاستگۆیانەبکەوێتە گفتوگۆ لەگەڵ خەڵکەکەدا، ھاوکات وەڵامی ھەڕەشە و چاوسوکردنەوەیەک دادیی یەکێتی نادات لەگەڵئـەوشدا ھەلێکە بۆ ئـاشتکردنەوەی خەڵک ، شەقامیش دەبێت زۆر بە ووریاییەوە ھەڵسوکەوت بکەن بە بەرنامەداخوازیەکانیان بەدەست بھێنن ، لەئـەگەری بەدەنگەوە ھاتنی دەسەڵاتی زۆنی سەوز و نیلی سەقفێک بۆ داواکاریەکاندابنرێت لەسەرو ھەموویانەوە پێکھێنانی حکومەتێکی ئـینتیقالی بە نوێنەرایەتی دەنگی شەقام، ئـەم جۆرە ھەنگاوە لەڕۆژانی داھاتودا باشترین بژاردەیە کە خەڵکی بێگرێتە بەر، ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خۆیدا بکرێت ، لە ئـێستاداپێویستە داوا لە دەوڵەتی ناوەند (عێراق ) بکرێت ئـەرکی پاراستنی شەقام لە ئـەستۆ بگرێت لە حاڵەتی ملھوڕیدەسەڵاتی ھەرێمدا لە ئـازاردانی خەڵک، تەواوی ئـەم کارانەش پێویستی بە بەرنامەڕێژییە و لە ھەر یەکەیەکیئـیدارییدا دەبێت دەست و برد لە دروستکردن لیژنەی سەرپەرشتی شەقام بکرێت، بە پێچەوانەوە ھەوڵەکان ئـاکام گیرنابێت.

وەک چۆن ژیان کۆکراوەی ساتەکانە ،ئەوەی دەبێتە ئەکتەر و دەق داڕێژەری ئەو ساتە یەک لە دوای یەکانە بە تەنها مرۆڤەکانە نەخشە ڕێگای بۆ دەکێشن و دەکرێتە داینەمۆی بەردەوامی ژیان ، هەر ساتێکی مێژووییش دەبێتە بەشێک لە ژمارەیەکی گەورەتر لەوانی پێش خۆی، ھەروەھا بۆ خۆشی بەهەمان مەنتیقەوە ئەو ژمارانەی بەدواییدا دێن لە پەیوەند بە بەردەوامی ژیان ھەمان فۆرم دەگرن، کەواتە ئـەم حەتمیەتە قابیلی گۆڕان نیە و ھەڵە وەرناگرێت ، وەک ئـەرکێکی داسەپاوی سروشتی دەبێت بە دونیابینییەکی کراوەوە لە هەنگاوەکانی سبەی بڕوانین مەزنی ئەمڕۆمان لێ نەبێتە دۆگما چونکە بەم گەوجاندە جیا لەوەی بەر بەشەپۆلە بەردەوامەکانی ژیان ناگرین هاوکات ئێمەکی بچوک کەشکۆڵی ساتەکەمان بەتاڵ بەتاڵ دەبێت لە عیبرەت بۆ دوای خۆمان.

لە بەرکەوتەی ژیانی سیاسی میللەتانەوە بەلای کەمەوە سەرو ١٦٠ نەتەوە بە ناسنامەی جیاوازە ئیلهامی فیکری هیگڵ لە دروست بوونی دەوڵەتی نەتەوەدا بە کۆی ئەو ئیفرازاتانەی بەدوای خۆیدا هێنای ئاسمانی جوگرافی سیاسیانی بۆ ڕۆشنکردوە و بوون بە بەشێک لە کۆمەڵگای گەلانی خاوەن ئاڵا ئەمە لا کاتێکدا ١٩٦ ووڵات خاوەن کورسین لە نەتەوە یەکگرتوەکان هەرچەندە لەم رێکخراوە ١٩٣یان ئەندامی هەمیشەین و مافی دەنگدانیان هەیە ، هەروەها ٣ ووڵاتی وەکو( کۆسۆڤۆ ، فەلەستین و ڤاتیکان) لە دەرەوەی ئەو مافەن و تا ئێستا بەشێک نین لەو گروپە.
لێرەدا ئەوەی جێی مەبەست و وەستانە لەسەری میللەتێکی وەکو ئێمەی کورد ئـەو هۆکارگەلی ئاستەنگانە چی بوون کە نەمانتوانی لە دوای ئەو هەموو کێشمەکێشە سیاسیەی سەدەی بیست ئەم خواستە میللیە فەراهەم بکەین ، هەرچەندە هەلەکان بۆ گەیشتن بەو مافە ئامادەییان تێدابوو بەڵام نەکرا!! ، دیارە بۆ دورخستنەوەی پەڵە لە دیرۆکی سیاسیمان هێندەی نەیاەرکان بە هۆکار دەزانین، ئامادەنەبوونی پێگەی سیاسی کوردی لەچوارچێوەی غیابی ناوەندی فیکرلە ئاراستەکردنێکی تەندروست بۆ ئەم پرسە کەمتر پەنجەی تاوانی ئاراستەکراوە، ئەمەش بەهۆی هەژموونی تێنەپەڕاندنی شکۆی باوکایەتی بەسەر نەوەکان و خێڵ بەسەر گروپ و تاکەکان ، هەروەها هەزمکردنی پرسەکە لە چوارچێوەی سۆز و دوور لە تێفکرینی وورد لە گرتنەبەری هەنگاوەکانی هەوڵدان و خەبات، خاڵیی لە ستراتیژیەکی تۆکمە و نەبوونی بوێری بۆ داڕشتنەوەی کاری سیاسی بە گونجان لەگەڵ سەردەمدا ئەو ئەنجامەی داوە بەدەستەوە کە ئەمڕۆ دەبینرێت.
.
هێز و پارتە سیاسیەکان بە گشتی و `قەومیەکان بەتایبەتی لە کوردستانی عێراقدا بەلای کەمەوە لە شەستەکان بەدواوە روئیای سیاسی خوێندەنەوەکانیان لەو ئاستەدا کورتی هێنا ، ئەویش بە هۆکاری نەبوونی سەرکردەی بە فکر بۆ دەرچون لەو خەباتە تەقلیدیە( شۆڕشی چەکداری خاوەن ستراتیژی داخراو و تەعمیمی خەباتی گەلان و چواندنیان بە پرسی میللەتی کورد)ی ئەو ڕۆژگارە ، ئەم جۆرە لە خەبات و تێکۆشان وەک بەشێک لە دەرهاویشتەکانی دوو جەنگی جیهانی یەکەم و دووهەم دەبینم، چونکە بۆ خۆی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوین هێڵی گەرمی ململانیە جیهانیەکان بوون. بەردەوامی ئەم خەباتە لە حەفتاکان و هەشتاکان بەهەمان باکگراوندی تێکۆشانی شەستەکانەوە درێژەی کێشا لەگەڵ هەندێ گۆڕانکاری ڕووکەشی کە تەنها بە تۆژاڵێکی تەنک فیکر و فەلسەفەی شەستەکانی داپۆشی بوو بەڵام لە بنەڕەتدا وەک درێژکراوەی هەمان میتۆد هەر بۆیە نەیتوانی ئەو قۆنا‌غە بەجێبهێڵێت و دیدگایەکی تر لە دونیابینی بۆ دەستکەوتنی مافی گەل بجوڵێنێت. کارەسات و نەهامەتیەکانی ئەو ساتە مێژوویە بەجیا لە دڕندەی دەوڵەتی ناوەند کە بە نەخۆشی فاشیست بوونەوە گلابوو بە وێنەی نازیەکانی ئەڵمانی و کەمالیستەکانی تورکیا ، ئەوەی کەسەرە هێزی کوردی وەکو پەرچەکردار شوێن پێی دوژمن کەوت ئاراستەیەکی لەوی باشتر نەگرت نە ئەوکات و نە ئێستاش چونکە دیدگایەک لە بنەچەدا سەرچاوەکەی هاوخوێنی نەتەوە ئاراستەی بکات ڕق و سڕینەوەی بەرامبەر بەرجەستە دەکات ( ئەمە تۆمەت بەخشینەوە نیە، مێژووی ناشیونالیزمی نەتەوەیی لەمە زیاتری لێ بەرهەم نایەت لەکاتێکدا کورد بۆ خۆی نموونەیەکە لە تاوان کە دەرهەقی کراوە) ، بۆ یە ئەم هاوکێشەیە لە نێوان ئەم دوو بەردە ئاشەدا میللەتی کردە ئەو خوانە بۆ تێر بوونی ئارەزووە سیاسیە بێ هزرەکانیان چونکە براوەی ئەم فۆرمە بەتەنها کۆمەڵێکی بچوکن لە دەمراستی سیاسی دیکتاۆرخواز و بەخشینەوەی ترس لە ئامانجی پێکراوی ئەو نوخبە پۆپۆلیستەیە.

بۆ ئەوەی دوور نەکەوینەوە لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ەوە دروست بوونی جۆرێک لە ئیدارەدانی سەربەخۆ ، دواتر کۆتایی هاتن بە دەسەڵاتی سەدام ، هەڵسوکەوتی هێزەکانی دەسەڵاتدار ( پارتی و یەكێتی) چی دەسکەوت و فەرهەنگی سیاسی و ئیدارو ئابوریان جێکەوتەکرد تاوەکو خەڵک دەست خۆشی لە ماندوبوونەکەیان بکات!!، لەمڕۆ بەدوا دەبێت دووجار هەڵوێستەبکەین یەکەم لە دەسەڵاتی ناوەند و دووهەم لە دەسەڵاتی هەرێم ، دیارە گومانی تێدا نیە هەردوو بەرە خاوەن یەک میتۆدی سیاسین ئەوەی مەبەست نەبێت لایان خۆشگوزەرانی خەڵکە، ئەم خواستە پەیوەندی بەو هاوکێشەیەوە هەیە لە بوون و فەراهەمی ژینگەیەکی ئارام و ڕەفاهدا هوشیاری تاک گەشە دەکات ، لەگەیشتن بەم ئاستە ئاسایشی ئەم نوخبە سیاسیە دەکەوێتە مەترسیەوە و پێگەیان لەق دەکات، باشتیرین بژاردە بۆ ئەوان تەسلیم بوونی ئیرادەی خەڵکە بە حزب وەکو ئەوەی کە ئێستا بۆتە واقیعی ڕۆژ.

بۆ گەڕان بەدوای چارەسەردا دەبێت میتۆدی سیاسی تەواوی هێز سیاسیەکان لە عێراقدا بە تایبەتی ئەو هێزانەی فیکری قەومی و مەزهەبی ئاراستەدەکەن بکرێنە ژێر پرسیاری جدییەوە بە فۆرمێکی تر لە سیاسەت وەڵام بدرێنەوە بۆ هەرچی گەیشتن بە ئارامی هاونیشتمانیان لە ووڵاتدا ، چونکە لە مێژووی دروست بوونی عێراقەوە بە شێواندنی ناسنامەی هاونیشتمانیانەوە کەوتە سەرخەت، ئەمەش بەهۆی بەزۆر لکاندنی چەندین نەتەوە و ئاین و مەزهەب لە قەوارەیەکی دەوڵەتیدا فۆرمیان بۆ کێشا جیاواز لەهەر خواستێکی ئارەزوومەندانە. بەڵێ ناسیونالیزمی قەومی وەک میتۆدی سیاسی و بۆ تەبەنیکردنی ناسنامەی حزب خۆیناساند بە خەڵک ، دیارە بۆ خۆی ئەم ئاراستەیە لە سیاسەت ڕێگە و دەرفەتەکان باشتر دەڕەخسێنێت بۆ دژایەتیکردنی بەرامبەر ، ڕق و نەخوێندنەوەی دەرەوەی خۆی بەردەوام چالاکە و کاری پێدەکرێت، ئەم فەرهەنگە لە کۆششی بەردەوامدایە بۆ دەستەمۆ کردنی ئەوانی دی بە جۆرێک هەیمەنەو باڵادەستی خۆی خاڵی کۆتایە بۆ یەكلاکردنەوەی کێشەکان ، هەربۆیە عێراقی نوێی بیستەکانی سەدەی ڕابردوو ئەم جۆرە ناسیونالیزمەی لە ناو کۆی پێکهاتەکانی ووڵات بووە فەرهەنگی سیاسیان ، ماڵوێرانی ئەو خەڵکەش زادەی ئەو دیدگا بێ بڕشتەیە کە دەکرێت بەجێبهێڵدرێت.

لە جێگەی ئەم ڕەوتە سیاسیە مەرگ هێنە ئیدی کاتی ئەوەیە پێش خۆمان ببینین ، لێرەدا دوو ڕێگە لەبەردەم ئـەم خەڵکانەدایە یان بەردەوامیدان بەم روئـیا سیاسیە خوێناوەیەی کە ھەیە لە کاتێکدا مێژووی عێراق پێمان دەڵێت خاوەنی ھەموو شتێکین بێجگە لە ئـاشتی و یەکتر قوبڵ کردن، لەبەرامبەر ئـەم ڕەوتەدا دەکرێت نااسیۆنالیزمی (میللی یان لیبرالی)،(سڤیک ناشیونالیزم )جێگەی بگرێێتەوە ، کۆنسێپتی ئـەم جۆرە بژاردە سیاسیە لە سەربنەمای ھاونیشتیمانی بوون و سیستەمێکی دیموکرات پێگەی خۆی مەحکەم دەکات، ئـەم بەدیلە ھەوێنک دەبێت بۆ ئـەو شیرەی خەڵکی عێراق بەتەواویپێکھاتەکانیەوە مەبەستیانە ببێت بەماست( مەبەستم خەڵکی سڤیلە).ھەزمکردنی ئـەم فۆرمە وەک بنتێک بۆ سەرلەنۆی ئـاشتەواییەکی کۆمەڵایەتی ، وەلائـ بۆ نیشتمان و پەیوەندیە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکان جیاواز لە تێڕوانینی بە دوژمنناسی بەرامبەر و دروستکردنی شەبەحی ڕەقیب . ئـەرکی خوێندەوارەکانە بە ھاوکاری شەقام فشار ی مەدەنی بکەنە سەر کایەیە سیاسیەکان ئـەم فەرھەنگە سەربخەن، ڕاستە ئـەرکێکە پێویستی بە ماندوبوون و لەخۆ بووردەییە بەڵام گرنگ گەیشتنە بە ئـامانج کەخۆی لە بەختەوەری خەڵکدا دەبینێتەوە .

ئـاکامی ئـەم پرسە دەبێت سنوری فیکری سائـید ببەزێنێت موخاتبەی سەرچەم پێکھاتەکانی عێراقی پێبکرێت ، دەست پێکی ئـەم فۆرمە نوێیە لە سیاسەت لەسەر دەستی ڕۆشنفیکران دەکەوێتە جوڵە ، نابێت چاوەڕوانی ھێزە قەومی و مەزھەبیەکان بکرێت چونکە ناسێونالیزمی قەومی بۆ خۆی ھەناوی بازاری سیاسەتیانە بە تێپەڕبوونی ئـەم فەلسەفەیە و بازدان بەسەریدا ئـەوانیش کارکەنار دەکەون، ، ئـیدی کوردایەتی بۆ پاراستنی تاکی کورد سەرڕێدەکەوێت بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆی پێکھاتەکان لە ئـەرک و مافەکانی ووڵاتدا ھاوبەش دەبن و لەسەر هەموویانەوە خۆشەویستی جێگە بە قین لەق دەکات.

دواجار ئـەم گەمەیە یەکەم ئـامانجی سیاسی خۆی پێکا، پارتی دیموکراتی کوردستان لە یەکەم ھەنگاوی یاریەکەدا پوشێکی ڕاستەوانەی بە ئـاراستەی نفوز و قەڵەم ڕەوی ھەرێمی کوردستان دا ھاودەم ھەلێک بوو بۆ ڕەوینە و بیرچوونەوەی مێژوویەکی ناشیرین کە پڕ بە باڵای ئـەم ھێزە بوو بەلای کەمەوە بۆ ماوەیەک ھێمنی و دوور لە توانج و ڕەخنەی پێدەبڕێت، ھەورەھا بارزانی بە شێوەی دکتۆرێکی نەفسی توانی زۆربەی ڕکابەرە سیاسیەکانی وەکو نەخۆشێکی سایکۆلۆژی ھەڵیانسوڕێنێت بیانکات بە ھاوکار و ھاوھەڵوێست لە پەیوەند بەو پرۆژەیەی مەبەستێتی کە بۆی مەیسەر بێت، دیارە ئـەم ھەوڵانە ھاوڕاو و پشتیوانی ھەرێمیی لە پشتە لەسەروو ھەموویانەوە تورکیای بەڕووکەش توند و سعودیەی ئـەنتی شیعەگەرا.

بێ خاوەنی ھەڵگری عەقڵێکی ژیرانە ، ھەڵوێست وەرگرتن بەرامبەر بەم پرسە و تراسانی خەڵکانی بەرھەڵست بەرامبەر بە پرۆژەکەی پارتی ھێندەی تر ڕێگەی دەربازبوونی ئـاسان کرد ، یەک لە نموونەکان غیابی مام جەلال و کاک نەشیروان وەکو دوو کاریزمای سیاسی پرۆژەکەی خستە سەرپێ، دیارە کەسانی بە ئـاگا و ژیر کەوتنە جوڵە بەڵام بە حوکمی باکگراوندی سیاسی و نەبوونی ئـەو کاریزمایەی لەم دوو کەسایەتیەدا ھەبوو وەکو بڵقی سەر ئـاو وون بوون نەیتوانی ئـەو شەپۆلە پڕ جۆشە ناسیونالیستیە بوەستێنی کەلەسەر زەریای سۆز و عاتیفە بۆ نەتەوە تەوژمی ئـەدا.
ئـێستا بینیمان ھەنگاوە سەرەتاکان چۆن بناغەکەی ھەڵکەندو دروست بوونی ئـەو ھەیکەلە سیاسی و ئـیداریە بەکێ دەبڕێت، ئەمە لە کاتێکدا تەواوی ھێزە سیاسیەکان لەوپەڕی جۆشدامانی فیکری و روئـیای سیاسیدا بەرامبەر بەم پلانە مەترسیدارە مەحکومن بە ترسنۆکی و دەستبردن بۆ ئـەو ئـاگرەی پێش ھەر کەسێک خۆیان پریشکیان بەردەکەوێ و دەسوتێن ،کۆتایھاتنی زەمەنی سیاسیان وەک دوا وەڵام بە ئـەم ھەڵەیە ڕادەگەیەنرێت.

لە یەکەم گوتاری کاک مەسعود سەرۆکی پارتی دەرکەوت لە نەرمی نواندن بەرامبەر بە عێراق، ھەروەھا بەغداش زیاتر مووی شۆڤێنی ڕەق بووە ،چی بە ڕێگەی دەستور چی بە پشتیوانی دەولی ناچێتە ژێر باری ئـەم ئـەنجامەوە چونکە تا ئـەم ساتەش یەک پارچەیی خاکی ووڵات خەتی سورە و بەزاندنی بڤەیە. ئـەم گرژیانە تا دێت توندتر دەبێت و دەگاتە بن بەست ، بەدوای ئـەمەدا پلان دووی بارزانی دەست پێدەکات لەگەڵ تورکیا و بە ھاوکاری سعودیە ڕێکدەکەون جۆرێک لە پشتیوانی دەولیش مسۆگەر دەکەن، ئـەمجارە کورد بە سەرەڕمی شەڕێکی نوێ دەسپێرن گرژی و ئـاڵۆزی بەرۆکی ناوچەکە دەگرێت ئـەنجامەکەشی تورکیا بە ھاوکاری بارزانی دێتەوە ناو خاکی ویلایەتی موسڵ وەک ھێنانە دی خەونی لە مێژینە دەکرێتە بەشێک لە خۆیان ئـەوکات ڕێوشوێنی دروست بوونی قوبرسێکی تر دەێتە سەر ئـەرزی واقع.
پەلە پەلی ڕۆژئـاوا و ساڵح موسلم لە پشتیوانی ئـەم پلانە دەبێتە نەنگیەکی سیاسی بە ھەمان ھۆکاری ھێزەکانی یەکێتی، گۆڕان و ئـیسلامیەکان یەخسری بۆ سۆز و عاتیفەی قەومیبوون بەرەوڕووی نوشست و پەشیمانیان دەکاتەوە. ھەروەھا لە چوارچێوەی وێنەکەدا ئـامانجی سەرەکی تورکیا بە ڕوونی دیار دەکەوێت ئەوەش بەلێدانی پەکەکە لەسەر دەستی ژەندرمە و ھاوسۆزەکانی ئـاکپارتی قەندیلی سەربەرز خوێناوی دەکرێت،قینی چەندین ساڵەی نەژادپەرستان و شۆڤێنیەتی تورک بە پێکی سەرکەوتن کۆتایی دێت ، کوردستانیش بە حیکمەتی ئـەم کۆمەڵە دەمڕاستە دەسپێرین بەھەمان قەدری نادیار.
ئـێوەش گەلی ھاوخوێن و ئـازیز لە گەمەی ڕیفراندۆم دا وەکو چۆن سوڕانی سوکانەکەی نەوت بە دەستی مامە وکاکە بە پشتیوانی کاکە نەوەی ڕەحمەتی پشکی شێر بەر تورکیا کەوت ، نەھامەتی و نەگبەتی بە ئـێوە بڕڕا، دەبینین سبەی ڕۆژ ئـەو پەنجەیەی کە شینتان کرد بە بەڵێی دڵپاکیتان سبەی ڕۆژ دەبێت بیگەزن و بێدەنگی ھەڵبژێرن.

ئـەگەر دیموکراسی وەکو فکرو فەلسەفە یان ئـایدۆلۆژیەک تەماشا بکرێت بێگومان شوێنێک بۆ قەرارگرتن و بەگەرخستنی ئـەو فەرھەنگە سیاسیە پەرلەمانە ، ئـەم دەزگایە لە فەزایەکی تەواو سەربەخۆ و دیموکراتدا ناوەندێکە دەنگی زۆرینەی تاکەکانی تێدا کۆکراوەتەوە لە پێناو ئـاراستەکردنی بڕیارە چارەنوس سازەکانی کۆمەڵگە بۆ کۆی پێشھاتەکان دەبێت بەم فلتەرەدا بڕوات ، بنەچەی ئـەم فەرھەنگە ، ئـەم عەقڵانیەتە سیکۆلارە لە یونانی کۆنەوە دەستی پێکردوە و ڕێگەیەکی دوور و درێژی گرتەبەر تەواوی فەلسەفە سیاسی و فەرھەنگیەکانی کۆمەڵگە جۆگەی لەم ڕووبارە ھەڵخست لە ژێر ناوی جیاواز جیاوازدا ، ئـاینەکان تا بێدینەکان ، قەومیەکان تا ئـومەمیەکان ، کاپتالیزلیستەکان تاوەکو شوعیەکان کەوتنە ژێر ھەژموونی وەرگرتنی دەنگی گەل بۆ ھەرچی ڕەوایەتی دان بە جوانکردنی بیر و ھزری سیاسی و کۆمەڵایەتیان.

مێژووی کۆن و نوێ سەلمێنەری ڕاستیە تۆقێنەرەکانی کۆمەڵگاکانی دونیایە تا چی ئـەندازەیەک درێغیان لە پاکتاوی یەکتردا نەکردوە لە تەواوی بوارەکاندا ، بۆ ھەرچی گەیشتن بە خواستە پاوانخوازیەکانیان لە بەرامبەر دەستەمۆ و تا ئـەندازەی سڕینەوەی دژەکانیان لە سەر زەوی ، تێرکردنی ئـەم حەزە مرۆڤ کوژانە گەیشتە ژیانی دەوڵەتداری قەومی و تائـیفی و دینی، ھەرچی دەوڵەتانی ڕۆژئـاوایە بە پاڵپشتی شۆڕشە عەقڵانیەکان و خۆێندنەویەکی بابەتی بۆ مێژوویان ھەروەھا بوونی ئـیستعابی ھەڵومەرجەکان تایبەت بە ئـاڵوگۆڕە سیاسی و ئـابوری و فەرھەنگیەکان بووە بنەمای بەجێھێشتنی ئـەو فۆرمە ی جیاواز لە ژینگەی ڕەنگاوڕەنگی خۆی ،فەزای دەورووبەر بە ھەمان فۆرمی سیاسی وفەرھەنگی خۆیان بچوێن و ڕەوایەتی ماف بۆ کۆی تاکەکان ببێتە فەلسەفەی دونیابینی و پێکەوە ژیان ببێتە بەشێکی دانەبڕوای کاروانەکەیان.

بە گەڕانەوە بۆ پرەنسیپی دەوڵەتداری ڕۆژھەلات بە گشتی و ناوەڕاستەکەی بەتایبەتی ھەلومەرجە کان دەرھەق بە دونیای سیاسەت بۆ گرتنە دەسەڵات تەواو پێچەوانەی دەوڵەتانی ڕۆژئـاوایە، دونیا بینی شۆڕشە جەماوەریەکان ، سیاسیەکان بوونە بە شێک لە گۆڕینی دەموچاوەکان ئـەوەی مایەوە گەرائـاسا ژیانەوەی بەخۆوە دی ھەمان ھەڵسوکەوت وفەرھەنگی دەسەڵاتی سەرکوتکەر بوو بە شێوە و مکانیزمی جیاواز ، بۆ نموونە ئـیپراتۆریەتی عوسمانی تورکیای ئـەتاتورکی دوێنێ و ئـاکپارتی ئـەمڕۆی لێ سەوزبوو ، عێراقی مەلەکی سەدامی دوێنێ و شیعەی ئـەمڕۆی لێ ڕسکا، ئـێرانی سەفەوەی ڕەزا شا و ئـایەتوڵاکانی جێگیرکرد ، میسریشمان بینی دوا خۆشپیشاندانە میلۆنیەکە کێ جڵەوی گرت و چۆن کارکەنارکەوت، کەواتە تەواوی ئـەم نموونانە گێڕانەوەی چیرۆک و سەرگوزشتەی سەر ئـاگردان نیە ، ئـەمانە بەشێکی زیندوی ئـاڵوگۆڕەکانی گۆڕەپانی سیاسی ڕۆژھەڵاتە، ئـەم دەسەڵاتە دووبارە بووانە بە ھەمان فەرھەنگی زاڵی نەتەوەی سەردەست و دەستەمۆکردنی کەمینەکان درێغییان نەکردوە لە سەرکوت و سڕینەوەی ڕەکابەرەکانیان ، ھەموو کات و زەمانێک یەک دیدگا بە میکانیزمی جیاواز خۆیان ناساندوە بە بەرامبەر، ھەردەم ئـەو ەندی پێیانکرابێت کاریان لەسەر فەرھەنگ و سایکۆلۆژیەتئ کەمینەکان کردوە بۆ ھەرچی زیاتری بچوکردنەوە و تائـەندازەی فەنا بوونیان لە بۆتەی فەرھەنگی زاڵدا کە ئـەم ئـەرکەش دەسەڵات وەک ئـەجندایەکی بۆماوە کاری لەسەر کردوە.

بە ئـاوڕدانەوە بۆ دونیابینی دەسەڵاتە یەک لە دوای یەکەکانی دەوڵەتی عێیراقی دوای ١٩٢٣ بەردەوام ئـەم فۆرمەی لە بەگژا چوونەی کەمینەکانی ھەڵگرتوە ، بۆ پشتڕاستی ئـەم بۆچوونە سەرھەڵدانی خەباتی گەلانی ژێر دەستە بە تایبەت کوردەکان لە عێراقدا زادەی نابەرابەری دەسەڵاتە یەک لە دوای یەکەکانە بەرامبەر بە پرسێک کە گوزارشت لە ناسنامەی مرۆڤبوونی خۆی دەکات پێش ھەر خواستێکی تر بە دوای ئـەمەدا خەباتەکان لە مەلیک مەحمود دەستی پێکرد درێژەی بە خۆیدا تا ئـەم ساتە ، سەرباری ھەڵەکانی ئـەوانەی بوونە ھەڵگری مەشخەڵی بەرخودانەکان بەڵام بە وەڵام نەھاتن و نادیدە گرتنی پرسی کورد لەلایەن حکومەتەکانەوە ، عەقڵیەتێکە بە نەگۆڕی ماوەتەوە و درێژەی پێدەدەن ھەروەھا ھەر پشتگیریەک لە م ئـیستبداتیەی دەسەڵاتەکان لە ژێر ھەر بڕو بیانویەکدابێت دەچێتە ھەگبەی فەرھەنگی نەتەوەی سەردەستەوە و ئـیمکانی مرۆڤ دۆستی وپێکەوەیی زۆر لاوازە چونکە دەستپێکی ئـاگرەکە دەولەتی ناوەندە دەبێت لە ئـاستی کلتوری سیاسی و فەرھەنگیەوە ئـەو خەتە بپەڕێنێت لە پەیوەند بە کۆتایی ھێنان بە ئـەقڵیەتی کەمینە و زۆرینە.

ئـەنجام دوای بە ھەدەردانی ئـەم چەند ساڵەی پێشتر بۆ کورد لەلایەن ھێزە سیاسیەکانی ئـەم گەلەوە بەتایبەتی پارتی و یەکێتی ، ھاوکات نەخوێندەوەیان بۆ دەسەڵاتی ناوەند لە چوارچێوەی زانستی سیاسیدا ھەروەھا کارکردن لەسەر تێکشانی تاکی کورد لە مرۆڤێکی ووڵات پارێزەوە بۆ حزب پارێز ، ھەروەھا بەتاڵان بردنی ژێرخانی ووڵات ، پاش ئـەم ھەموو نەھامەتیەیە ی کە بەسەر خەڵکیانھێنا کونجێک شک نابرێت بۆ ستایش و ڕێزگرتن لە ڕابردوویان، ئـەمڕۆ ھاوتوون دەستیان داوەتە شادەماری داخوازی خەڵک ئـەویش بەدیھێنانی خەونی گەلە ( دروست بوونی کیانی کوردی)، بەڵێ ھەستیاری ئـەم پرسە ھێندە گرنگە ئـەوەی ڕۆژێک بە ئـەنقستیش کورد بووبێت زۆر گرانە پێچەوانەی ئـەم خواستە بێت ، ھاوکات ھەڵەکانی ھێزە سیاسیەکوردیەکان بە ئـەندازەیەک تاکی کوردی دڕدۆنگ و بێزار کردوە نایانەوێت بچنە ژێر باری بەلێیەکەوە کە پێیان وایە کەمر شکێن دەبێت ، بە دیوێکی تردا تەماشای ھەڵوێستی نەتەوەی سەردەست و دەسەڵاتی ناوەندە دەکەیت بەتامی بەعسیەکان ھەڕەشە ی سەرکوتی سەربازی دەکەن وەک دوا خەیاری سیاسیان، ئـەم ھەژموونە باڵادەستیەی بەغدا و قسە کردن لەسەر پرسێک کە تاکی کوردستانی بڕیاردەرێتی ،بە پێچەوانەی تەواوی بەھا مرۆڤایەتیەکان و سوڕانەوە لە چەقبەستووی شۆڤێنیەتی نەتەوەی سەردەستە ،ئـەم پرسە دەبێت بە ئـاراستەیەکدا بڕوات کە بیرێکی جدی تەندروست بۆ ماڵئـاوابوون لە فەزایە بەگەڕبخرێت بەڵام بۆ کیانێک بێت جیاواز بێت لەوانەی دەوروبەر ، ھەروەھا ھاودەنگی بۆ ئـەم پرسە دەبێت گرەنتی دەستەبەری ئـازادی تاکەکان بۆ تەواوی بوارەکانی ژیان مسۆگەر بکات چونکە مێژووی دەسەڵاتی ھێزە کوردیەکان ئـەنجامێکی ترمان پێدەدەن ، ئـاکامی بژاردەی بەڵێ ھەنگاوێکی بوێرانەیە ئـەگەر ھێزە سیاسیەکان نەیخەنە خزمەت ئـەجندای حزبیانەوە ، بە پێچەوانەوە دەنگی نەخێر خزمەت بەو دەنگانە دەکات کەلە ئـەمڕۆی پەرلەمانی عێراقدا پەیامی ڕاستگۆیی خۆیان گەیاند بە کورد .

چالاک ئـاغجەلەری

وەک چۆن ڕێنماییەکانی ئـاین تەنھا بۆ ئـەوە نیە چۆن دەژیت لە ژیاندا بەڵکو ڕێگەی ئـەو دیوی تر کە دوای بە جێھێشتنی ژیانە مەبەستێتی چۆن بگەیتە ئـەو شوێنەی کە پێی دەوترێت بەھەشت. لەکاتێکدا خەڵکی باشوری کوردستان سەرمەست کراوون بەپێکە یەک لەدوای یەکەکانی سیاسەت بەڵام پێکی ئـەمڕۆیان تامێکی جیاوازە بەراوورد بە ئـەوانی پێشتر، ئـەم جۆرەیان بۆ ھەندێ کەس قورسەو توشی ڕشانەوەی سیاسی دەکات ، بە ئـارەزووی خۆی کێی مەبەست بێت دەکەوێتە وێزەی و پەڕی پێوە ناھێڵێت، دیارە ئـەم ڕوانینە بۆ ھەردوو بەرە ( بەڵێ و نەخێر) ڕاستە، بۆ نموونە کەسێک بە ئـارامی ڕوئـیای خۆی دەدات و مەبەستێتی پەیامی خۆی بگەیەنێت ، دوای تێپەڕبوونی میلی سەعاتەکەمان دونیایەک لە ڕق و ناتۆرە و تەنانەت پەلکێش کردنیان بۆ نزمکردنەوەی ئـاستی و کۆمەڵایەتی و ئـەخلاقیان وەک دیاردیەکی قێزەوون بەدیدەکرێت لە ھەردوو بەرە، ھاوکات ئـەم جۆرە لە جوڵەی زمان بە شێوازی دیکە ئـاڵودەی خەڵکانی نوخبە و قەڵەم بەدەستەکانیش بۆتەوە.

بڕوانن ئـێمەی کورد چۆن گوزارشت لە فیکری خۆمان دەکەین، دوای ٢٦ ساڵ لەو نیمچە ئـازادیەی کە ڕەخسا بۆمان ، ببینن لە موخاتەبەی یەکتر چی ئـاست نزمیەک ئـامادەیی ھەیە!، لەسەرو ھەموویانەوە دەسەڵات،ھێشتاکە مەلای بەیان بانگی نەداوە دێن ڕێگری لە خەڵک دەکەن بۆ سیمنارێک، جا وەرە ڕۆژی ٢٥ی ئـەیلول دەبێت چی بگوزەرێت!!؟،ھەرچەندە
ئـەم جۆرە فشارانە بەربەستێکە لە قوڕ و لیتە ، بەڵام بە تەوژمی شەپۆلێک فەنا دەبێت.

بە پێی یاسای نێو دەوڵەتی تاک ئـازادە لە بڕیاردان بۆ کۆی پرسەکان، ئـەمڕۆ حزبەکانی خاوەن دەسەڵات پرسێکی ھەستیاریان خستۆتە سەر مێز ، دەبێت زۆر باش تێبگەن ئـەو ڕۆژانە تێپەڕی مێگەل ئـاسا سەری ڕێبگیرین، لەپای ئـەم دوورە پەرێزیەتان لە شەقام پێتان وانەبێت بڕیاری کۆبونەوەکان وەکو خۆی تەعمیم بکرێ و خەڵکیش گوێڕایەڵ بێت بۆتان،ئـەم جۆرە خواستەتان لە خەونێکی پچڕ پچڕ دەچێت و سەری لێدەرناکەن، مێژووی فەرمانڕەوییتان نموونەیەکی بەردەستە کە خەڵک ھەڵوێستەتان لێبکات.
پرسی ڕیفراندۆم لە ژینگەیەکی پڕ لەکێشەدا لە کاتێکدا سەرچاوەی زۆرێک لە ئـەستەمەکان دەسەڵات خۆی پشکی شێری پێببڕێت چۆن دەبێت ئـەم کارتە بەھێزە فڕێ بدات کاتێ دڵنیایی لەتوڕەیی خەڵک و ئـامادەش نیت ئـاشتی بکەیتەوە، ئـەم جۆە پرسانە پێویستی بە فەزایەکی ئـارام و کردنەوەی دیاڵۆگە پێش ھەر دەوڵەتێک لەگەڵ شەقامی خۆتدا، نازانین نھێننی دەست بۆ نەبردنی چی یە ؟!!، ڕاستی ئـەم وەڵامە ڕوونە ئـەویش ئـەوەیە ڕووی ئـەوەتان پێوەنەماوە گەل بدوێنن، پێویستە لەسەرتان ئـەم ھەنگاوە بنێن و گوێ بگرن بزانن ئـەم دەنگە نەخێرانە بۆ ھاوار دەکەن؟ چاوسورکردنەوە و ڕێگرتن تەنانەت کۆمەڵێ تەشھیرات بە ناوی عێراقچی ، جاشەیەتی و ناوزڕاندن تیماری ئـەو برینە ناکات، ئـەوە ئـێوەن دەبێت ئـاشتەوایی بجوڵێنن، وەرنە دەرەوە لە کۆشکەکانتان سیاسەت لە خەڵکەوە فێربن، ببنەوە بە بەشێک لە شەقام و سەرھەڵبڕن و گوێ بەداواکانیان بگرن، ئـەوکات ئـاپۆرای گشت پرسی بەڕێخەن.

تۆیەک بە من دەڵێت خائـن و منیش بە تۆ بڵێم گەندەڵ و دز، ئـەگەر ئـەم زمانە ئـامادەیی ھەبێت چی جۆرە دەوڵەتێک دروست دەبێت!! ،پێویستە ھەموو لێرەدا ھەڵوێستەیەک بکەین تێبگەین و خاڵی ھاوبەش بجوڵێنین ،پێش ھەرشتێ ڕق بەرامبەر بەڵێ و نەخێر بوەستێنن و بە عەقڵی بەرچەکردار مامەڵە بەم پرسە نەکەین، ئـەم جۆرە پرسانە ھەمیشە بەرەی جیاوازی بۆ دروست دەبێت و پێویستە ڕێز لەو دەنگانە بگیرێت و ئـەگەر کارامەیت و دڵنیایت ڕاستی بەرەی تۆیە پەیامی ڕاستگۆیی بە شەفافی بگەیەنە دەنگە ناڕازیەکان پێش ھەر جوڵەیەکی ھەرێمی و نێودەوڵەتی، میللەتێک دوای سەردەیەک لە داپڵۆسینی ڕەقیبەکان چی وای لێدەکات بڵێت نەخێر بۆ دەوڵەتی کوردی!! ئـەگەر تەنھا یەک دەنگیش بێت ، پێویستە دیراسەبکرێت لە ھۆکارەکانی بگەین، چی بکرێت ئـەو دەنگە ناڕازییە ئـاشت بکرێتەوە، بەڵام چۆن ؟ بڕوانن مێژووی دینی ئـیسلام لە دوای کۆچی پێغەمبەر تا ئـەم ساتەش ئـاشتەوایی بە خۆیەوە نەبینی ، ھەمیشە شەڕێک، ڕقێک بوونی ھەیە لە نێوان بەرەی ئـەبوبەکر ( سونە) و عەلی(شیعە)دا، ئـەگەر ئـەم دوو بەرەیە لە سەرەتادا سازشیان بۆیەک بکردایە ، نە ئـەو ھەموو کوشتارە دەبوو بەمێژووی ئـەم دینە و ھەروەھا ئـاینەکەش بۆ ئـەمڕۆ ئـاراستەیەکی تری لە دونیادا وەردەگرت، دیارە ئـەمە بۆ ئـاینی مەسیحیش ڕاستە. لێرەدا بە وورژاندنی ئـەم نموونە دیرۆکیە بە مەبەست بۆ داھاتووی خەڵکی کوردستان ھێنامەوە، ھەر بۆیە پەرت بوونی خەڵک بۆ گشت پرسی دەیان جار زیاتر لە شەڕی ناخۆی ھێزە سیاسیەکان بە نەرێنی دەشکێتەوە و دەبێتە سەرەتایەکی درێژخایەن لە جیاوازی نێوان تاکەکان ، لێرەدا دەسەڵات و ھێزە سیاسیەکان دەبێت بە عەقڵانی جوڵە بەم پرسە بکەن چونکە ئـەنجامەکەی جیا لەو ئـەگەرە چاوەڕوانکراوە کارەست بارانە ، دوودیدی جیاواز لە دونیابنی تاکی کوردا ئـەرسکێنن کە نەتیجەکەی ڕق گەشە دەکات ھەر یەک ئـاراستەیەک دەگرێت و تەنھا نەیارەکان لێی سومەند دەبن، لە کۆتاییدا سەرنجتان ڕادەکێشمەوە بۆ سەرتایی دەست پێکی باسەکە کاتێک ئـاین ڕێنمایی شێوازی ژیان دەکات لە کار و کردەوەکان بەڵام ئـامانجی سەرەکی داھاتووە ئـەبەدیەکەیە ، بۆ ئـێمەش ھەمان ھاوکێشەیە ئـەگەر ڕیفراندۆم بۆ دروست بوونی دەوڵەت بێت ، دەبێت خەڵک پێش چاوی ڕوون بێت لە دروست بوونی ئـەو دەوڵەتە بۆ ژیان دەبێت بەھەشتێک حزوری ھەبێت بۆخەڵک، بە پێچەوانەوە ئـازار بکێشم بە دەست ڕەقیبەوە تەنھا ئـازاری جەستەیە بەڵام ئـازاری دیکتاتۆری خۆماڵی بەدەر لە جەستە ڕوحییشە.

کاتێک دەمانەوێت بیربکەینەوە لە شێوازی بەڕێوەچوونی ژیان لەو ژینگە کۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرھەنگەیە ی نیشتمانێکدا کە زۆرینەی تاکەکانی بە نزیکایەتی و ھاوخوێنی نەژادێکیان پێکھێناوە وەکو تەواوی کۆمەڵگەی دونیا گوزارشت بە کلتور و ڕەسەنایەتی خۆمان دەکەین ھاوبەش لەگەڵ چەندین نەژاد وئـاینزای جیاواز ، وەک گەلێک لە جوگرافیایەکی دیاریکراودا کە شوێنگەی چاو ھەڵھێنان و گەشە وگەورەبوونمان بۆتە شوناسی کەسێتیمان بە کۆی سەرکەوتن و نوشستەکان ، تەواوی ئـازار و خەندەکان ، لە پێویستی پێدانی ژیانێکی ڕەنگاو ڕەنگ کە گوزارشت بکات لە جوانیەکانی ئـەم میللەتە ھەنگاوەکان بۆ پێشەوە پێویستی بە ھاوڕێکی و ھاوتەریبی تاک بە تاکی ئـەم کۆمەڵگەیەیە بۆ دوا وێستگەی ئـارام.

شەرم ئـامێز نییە ئـەگەر وەکو میللەتێکی دواکەوتو بە وێنەی زۆرینەی گەلانی ڕۆژھەڵاتی ناوین خۆمان بکەینە ئـەم کاتەگۆرییەوە، کاتێک بە پۆشینی ئـەم بەرگە خۆمانناساند ، ھەربۆیە لە وەرگرتنی ئـەم دۆخە لە کەمی وبەکمزانینەوە نییە ، چۆن وە بۆچی؟
میللەتێک بە درێژایی ژیانی کۆمەڵایەتی و سیاسی کارکتەرێکی بنەڕەتی پێنەدرابێت لە کۆی سیناریۆکانی ژیانی ھاوچەرخ ، ھەمیشە دەقە ھێنراوەکان لە دەرەوەی ناخی خۆی شوناسیان پێدابێت لەزۆربەی بوارەکاندا و ھەروەھا بەردەوامیی ھێرشی شەپۆل خنکێنەرەکان میللەتی ئـاڵودەی دۆگمایی و دواکەتوی ھزری کردوە، لێرە بەدواوە بە ھەستکردن یان پەیبردن بەم دەردە دەبێت وێڵی چارەسەر و ڕێگەچارەی ئـەو دۆخە بین کەخەفەی کردوین ، خێرایی ھەنگاوەکان بۆ تێپەڕاندنی ھێڵە بڤەکان دەبێت ھاوتای تەوژمی باڵەکانی ھەڵۆ بێت بۆ ھەرچی زووتر ماڵئـاوی کردن لە مێژوویەی سەپێندرا بەسەرماندا.

بە جیاواز لە مێژوویەی کە داگیرکەرانی ئـە م میللەتە بە خاک و فەرھەنگ و فیکرییەوە کەوتنە وێزەی تاوەکو ئـەندازەی خۆ وونکردن لەوەی ئـێمە کێن و مێژەری ڕەوایەتی بۆ ژیان بەرپرسیارێتیمان بۆی بە ناڕۆشنی دەرکەوت ، ھاوکات خۆشمان و ھەنگاوەکانمان لە ھەر ھەولێک بۆ دەربازبوون لە نەھامەتیەکانی نەمان توانی لیخنی ئـەو واقعە سەپێنەرە ببەزێنین ، وەک بەکارھێنەرێکی ستەم لێکراو سینەی خۆمان پاک بکەینەوە ، بەردەوام بەھەمان نەفەسی داگیرکەر ھەڵسوکەوتمان لەگەڵ خۆدا کرد، بە نموونە زۆربەی ڕەوتە سیاسیەکانی ئـەم گەلە چۆن ڕەقیبەکان وەک دێوەزمەیەکی ترسناک و خوێن ھێنەر خۆیان خاڵی کردوە پێمان ، ئـەم فریادڕەسانەش فەرھەنگێکی لەمە زیاتریان لە کەشکۆڵەکەیاندا نەبوو ، خاڵی خاڵی بوون لە ھەموو ئـەو خواستە مێژینەی وەک ستەم لێکراوێک خەونی ئـەرخوانیمان پێوە دەبینی، ئـەوەی ئـەمانی لە ئـەوان جیاکردەوە تەنھا وتەنھا زمانی ئـاخاوتنەکەبوو و ھیچی تر.

ئـێستا تێگەیشتین لەکامە فەزای ژیاندا ھەناسەدەدەین ، ڕوونی ئـاسۆمان چ لێڵیەک بەری گرتوە و کێن ئـەوانەی بڕیار لەسەر ئـایندەمان دەدەەن، ئـەمڕۆ ھاتوون گەرەکیانە وەکو کەسێکی نەخوێنەوار پەنجەمان بگرن و مۆری نەگبەتیمان پێبکەنە سەر کاغەزی سپی و ئـازادمان بکەن!!!، لە کاتێکدا خۆیان بوونەتە سەرچاوەی ئـێش و ئـازار بەسەرمانەوە، ھەرکەسێ بە ئـازادی بیربکاتەوە و قسەی ھەبێت تا پێیان بکرێت دوژمن ئـاسا بەرامبەری ڕادەوەستن و پاکتاوی جەسەدی دەکەن، تەواوی وێنا جوانەکانی ڕوح و ژیانمان لە ناشیرینی ئـەواندا وون بوونە.

تەماشاکەن بیرکورتی ئـەم کۆمەڵە چۆن ژیانمان بە ھەڵگەڕاوەیی پێدەناسێنن ، ئـازادیەک کە خواستی ھەموو گەل بوو ووردە ووردە دەیکەنە باخەڵی خویانەوە ، خەریکە وەکو بڵقی سەرئـاو وون دەبێت لە پێش چاومان. ئـەمڕۆ ئـەوەی ھاوڕای داخوازیەکانی ئـێوە نییە بە ئـاگاییەوە ھەڵسوکەوت لەگەڵ ئـایندەی خۆی دەکات، ھەر یەکێک کتێبخانەیەکی گەڕۆکی لە باخەڵدایە و دونیا بە ڕەنگا وڕەنگی دەبینێت ، چیتر ڕێگە نادات ئـێوە ببنە ڕۆشنگەری ڕێگەیان ، دەزانێت ڕیفراندۆم کەی و چۆن دەکرێت ، ھاوکات ئـاگادارە لە فەزایی دواکەوتویی عێراق، لەم ساتە ھەستیارەدا جوڵەیەکی ئـیفلج بووی لەم جۆرە چەندین بار لە باشوری سودان خراپتر دەشکێتەوە بەسەریدا، لەوەش بە ئـاگایە جیاوازی فیدراڵیەتی کەنەدا و کوبێک ، عێراق و ھەرێمی کوردستان بەراوورد ناکرێت بەدەر لە ناوەکەی. ھێشتا ھیچ نەبووە عومەر بەشیرەکانی بەغدا ھەڕەشەی لێسەندنەوەی ڕەگەزنامەی لێ دەکەن و دەبێت ھەرچی کوردی بەغدا وباشورە خۆیان ئـامادەبکەن کە ھەمان ھەناسەی شۆڤێنی بەعس ئـاسا ئاودووی سنوری ووڵاتێکی تەواو دزراویان دەکەنەوە ، ووڵاتێک ئـەوەی تێیدا سەورەر نییە ئـازادی و یاساکانی ڕێکخستنی ژیانە، دەمارگیری خێڵەکیتان لە ئـاستێکدایە مردن و ھەژار کەوتنی گەلێکی ٤ بۆ ٥ ملیۆنی بکەیتە پێش مەرجی ئـەو گرەوە سیاسیەی ھەرچی دۆست و دوژمنە ئـەنجامی دۆڕانەکەیت پێدەڵێن، بەڵام سوربوونتان بەدەر لە بێ ڕوئـیایی سیاسەتتان خواستێک ئـامادەیی ھەیە تەنھا خۆتان لێی سودمەندن .

ئـەوەی ماوەتەوە و شایەنی وەستان بێت لەسەری بۆ پرسێکی ھێند چارەنووس ساز و نە ھێڵین جارێکی تر خەرمانی ماندوبوونی ئـەم گەلە توشی ئـاشبەتاڵێکی تربێت، مێژووی ٢٥ ساڵی دەسەڵات و فەرمانڕەواییەتیتان پێمان دەڵێت نەخێر .. نەخێر بۆ ئـەو ئـازادییەی ئـێوە فەرمانڕەوایی بکەن. کەڵبەی تیژی دوژمنان پێمان دەڵێت بە ووریاییەوە ھەنگاوەکانمان بھاوێژین، دونیای دەرەوە و بەرژەوەندیە زەبەلاحەکانیان لە عێراق و ناوچەکە تەرازوی خواستەکانیان ناھاوسەنگە بەم پرسە و دەبێت دووجار ھەڵوێستەبکەین ، عێراقی دوای داعشیش داشی سوارە و کارێک بکرێت ھەموو قوربانی و نەبەردیەکانی پێشمەرگە و گەریلا بە باڵای ئـەواندا نەبڕێت ، ژیرانە مامەڵەیەکی سیاسی تەندروست بەگەڕ بخرێت بۆ وەرگرتنی زۆرترین پاداشت ( سیاسی وئـابوری)، ھەر بۆیە تەواوی ئـەگەرەکان ئـاماژەن بۆ سەنگینی ئـەو بەردەی کە پێتان ھەڵناگیرێت ، تەنھا ئـامۆژگاریش بۆ ئـێوەی مەینەتھێن پێش ھەر ھەنگاوێک ئـەگەر دەکرێت لەبەردەم ئـاوێنەی گەلەدا تەماشایەکی ڕوخسارتان بکەن.