پێویستییەکان.. شیعری داستان بەرزان

پێویستم بە وردە شتانێکە
بۆ بەسەربردنی ژیانێک
جووتێ زار بۆ هەڵدانی بەردەوام و
بێهودەبوون لە دوو شەش.
سڵاو لە (حەسەن زیرەک)

ڕیزێک پوولی دۆمینە
بۆ دوو شەشی تۆپیوو
ناخۆشی دوو شەش ئەوەیە کە دێت
بەڵام لە کاتێکی خراپدا.
سڵاو لە (داستان بەرزان)

پێوسیتم بە ڕستێک کاغەزی یارییە بۆ بیست و یەک
ئەگەرچی دەزانم: چوارەم کاغەز
جۆ- کەر بە بارێک جۆوە خۆی دەکات بە چقڵی چاومدا
لەوێدا خوازیارم جۆکەی بڕێژم و
سواری کەرەکەی بم
بە دەم جوینی خەونەوە بڕۆم
تاکو دەتەقم لە تاو جۆی کەر
ببورن من سووتام.
سڵاو لە (دۆستیۆڤسکی)

پێویستم بە ڕێژەیەک زەنگیانەیە
بۆ هۆنینەوەیان لەبەر تاریکی شەودا
دەنک.. دەنک.. دەنک..دەنک
تاکو دوایین دەنک
بەر لە گرێدانی بەنی بێبەن
ترازانی بەندی سووخمە نا
ترازانی بەن
بمکات بە شوێنکەوتەی بەنگ.
سڵاو لە (نالی)

پێویستم بە پەڕەی سپییە
بۆ نووسینی هەندێک نامە
کە دەزانم هەرگیز ناگەن
چێژی نووسین لە دروستکردنی بۆشاییدایە
بۆشاییەکی بەرین
درزێک هیچ جێیەک نییە
کەواتە: سڵاو ئەی بۆشایی بەرینی ناو ئەم شیعرە.

پێویستم بە سەدانیکردنی دکتۆرە
بۆ سەرقاڵی
بۆ گێڕانەوەی بەسەرهات
بۆ ئەوەی
گوایە ئاگام لە حاڵی خۆمە
ئەو نەخۆشییەکانی من و
من نەخۆشییەکانی ئەو
بێزارمان دەکەن!
دەنا چارەی دەردی من لە کوێیە؟
چ شتێک نییە
جگە لە درێژکردنەوەی گەمەیەک
جگە لە تەماشاکردنی درزێک.

پێویستم بە ژیانێکە
چا بێ/ چا نەبێ
هەر دەبێ
سڵاو لە (پیرەمێرد)
جا بیبیێ
یان
نەیبیێ
هەر دەمەوێ
من بە دڵ یادی بکەم.
سڵاو لە (مەحوی)

بۆ هەرچی چوویت
لە قووڵاییەوە دەستی پێبکە
تەنکایی زێدی خۆشباوەڕەکانە
مرۆڤی قووڵایی یەکجار تەفرتوونا
یان
بۆ هەمیشە ڕزگاری دەبێت لە زنجیرەکان
دەیشکێنێ کۆتەکان
تف دەکاتە مەرزەکان
دەیبڕێت سنوورەکان.

بۆ هەر کوێ چوویت
بەرەو نەزانراو پێهەڵگرە
مەودا زانراوەکان ماڵی بچووکەکانن
مرۆڤ لە نەزانراودا یەکجار دەبڕێتەوە
یان
دەچێتە سەروو مرۆڤ
جێیدەهێڵێت بتەکان
پشت دەکاتە سەرۆکەکان
لە گۆڕیان دەنێت باوکەکان.

مرۆڤی تەنکاییەکان
دەستی بە کڵاوێکی شڕەوەیە
-با- بۆ هیچ کوێ نەیفڕێنێ!
مرۆڤ لە قووڵاییدا تووڕی دەدات
کڵاوێک نازانێت کێ ناویەتەسەری؟
کڵاوەکەت لێگەڕێ
کڵاوت بۆ چییە
بەڕەکەت با بدڕێ
بەڕەت بۆ چییە؟
سەرت با بفڕێ
با بفڕێ سەرت
بفڕێ با سەرت.

شتێک بکە وەکو مرۆڤ
نەک شتێک بە باوەڕی بچووکی ئەوان بکات
ئەوان کە دەڵێن: ئەوەی بووە هەر دەبێت ببێت!
بەڵام لە ڕاستیدا ئەوەی بووە
تۆ مەهێڵە ببێت
بیگۆڕە بەوەی دەتەوێت
با ئاستەم بێت
چەند ئاستەم بێت؟
ئاخۆ چی دەبێت/ ئەگەر بێت
جێگاگۆڕکێی شەو بە ڕۆژ بێت!

مەزنەکان لە قووڵاییدان و
ناخنکێن
مەزنەکان لە تەنکاییدا
دەتووێنەوە!

هەرچی ڕوویکردە نادیار
ماوەتەوە بە بڵندی!
هەرچی خزایە تەنکایی
زیاتر چییە لە تۆپەڵێک
پەڵاشی قووڕاوویی؟

من پێویستم بە هەندێک شتی ورد
هەندێک شتی زۆر پەراوێز
زۆر کەنارگیر و
دوور..دوور
تاکو لەم پەراوێزدا بە وردی بژیم
لە کەناردا خەون
لە دوورە ڕامان.

ژیان شتێکە چەندی وردی بکەیتەوە
تێدەگەیت تاکو کوێ وردە!
وردە…وردە
(ئەمەم لەگەڵ خۆمە)

تۆ پێویستت بە هەندێک شتی گەورەیە
هەندێک شتی زۆر لەبەرچاو
تاکو لەبەرچاواندا بە گەورەیی بژیت.

ژیان شتێکە چەندی تەماشابکەیت
تێدەگەیت تاکو کوێ گەورەیە!
گەورە…گەورە
(ئەمەم لەگەڵ تۆیە)

پێویستم بە هێڵەکانی ناو لەپی دەستم هەیە
بڕوانم و
هەرجارەی بە جۆرێک
خۆم لێکبدەمەوە.

من شێوەیەکم
من ناوەڕۆکێک
دەیەوێت شیبکرێتەوە
نەک تەنیا بخوێندرێتەوە
ئەوەتا دەزانم
زۆر تێناپەڕێت
دەچمە شێوەی ترەوە
دەچمە مانای ترەوە
دەچمە ژیانی ترەوە
شادی دەخۆمەوە
من شادانە دەژییم.

خۆم پەرش
لە دنیادا وێنەیەکی بزێوم
ئاسان ڕوون ناکرێمەوە
من کانییەکم لە سەرچاوەیەکی بێگەرد
شادومانی لێهەڵدەقووڵێت
دێنە سەر ڕێگام
مرۆڤی گزگل
مرۆڤی شڕۆڵە
مرۆڤی سکراب
مرۆڤی بەکارهاتوو
مرۆڤی فرۆشراو
مرۆڤی بەسەرچوو
وشەکانیان وەکو بەرد
لیخنم دەکەن و
لە بیرەوەریی زەوییدا دەمسڕنەوە
من ناسڕدرێمەوە
ناکوژێمە
شادتر دێمەوە.

من پێویستم بە مانای نوێ هەیە
پەی پێنەبراو/ سەخت
من پێویستم بە مانا دیکە هەیە
سەرهەڵگرتوو/ دوورەدەست
من مانایەکی دیکەی ژیانم دەوێت
هێڵیکی دیکە
نیگایەکی دیکە.

من دەڕۆم بۆ ڕووبەرەکانی تری گەردوون
یەکجار دوور.. دوور لەم گەردوونەوە!
من دەڕۆم بۆ ناو کاتەکانی بزربوون
خەونێک دەبم خۆم نەتوانم بیگێڕمەوە
من دەڕۆم و دەڕۆم و ذەڕۆم
بۆ ناو گەردوونەکانی دیکە.

مێژوویەکی ناڕوون دەبم
بەسەرهاتێک لە یادگەی دەریادا
قارەمانێک خۆی کوشتبێت
هەڵۆیەک باڵی خۆی کردبێت
من دەڕۆم و دەڕۆم و دەڕۆم.

پێویستم بە تاریکایی بێسنوورە
بۆ گەشتێکی بێچارەنووس
بۆ بەرگەگرتنی درێژی تاڵیی کابووس
بۆ نەبڕانەوەی خەونی قەترانی.

من دەبێت دیارنەمێنم
هەرچی زووە واوە بڕۆم
درەنگە یەکجار درەنگە
دەبێت ببمە تۆز
دەبێت بڕۆم
ماڵئاوا
ماڵ
ما
نەما
.




بە دیار زمانەوە دانیشتووم بە دیار کوردەوە.. داستان بەرزان

بۆ خەڵات عومەر

گۆرانییەک لەم شیعرەدا
تەنیا ڕاستەقینەکان دەیبیستن
گۆرانییەک سەبارەت بە پیاوێک
خولیای ئەستێرەی زمان و
گەواڵەهەوری بیر و
بروسکەی کوردبوون و
هیوای ڕاچەنین.

باڵندەیەکی ڕووناک لەم شیعرەدا
خەڵاتە بە کۆمەڵێک وشەی ڕەنگاوڕەنگی کوردییەوە
تاکو چاوبڕ دەکات مانای سەرشار لە بە خەون.

من دەبێت بۆ هەمیشە بە شوێن ماناوە بم!
من دەبێت بۆ هەمیشە بە شوێن خەونەوە بم!

ئێستاکە پێم بڵێ ئەی باڵندەی ڕووناکی ناو ئەم شیعرە
لە کوێی ئەم ڕۆژگاری بیرچوونەوەیەدا بتدۆزمەوە؟
لە کوێی خەونی ڕەنگینی خۆتدا بەرجەستەی؟
ئەی بەهرەدار/ ئەی بەرزەفڕ.

ئەی باڵندەی ڕووناکی ناو ئەم شیعرە
من بە شوێن کوردییەکەتدا وێڵم
بێگەرد/ بەهێز
من سەرگەردانم بە شوێن بیرکردنەوەتدا
بێباک/ خاکەڕا

ئەی پەیکی شارەزای ناو ئەم زمانی کوردییە
لە کام وشەی سوتماکی شاردا مینەت بکەم؟

من لە خەونمدا تۆ دەبینم
بریسکەی ئەستێرەی بیماری ناو بیری کوردیت
من لە خەونمدا تۆ دەبینم
ئازاری پڕ لە سۆی بە سۆزی کوردبوونیت
من لە خەونمدا تۆ دەبینم
سەرکێشی سەر کەشتی ڕوانینی ناو مێژووی گەلێکیت
درەختێکی لە خەون
خەونسازێکی کارامە
پیت بە پیت خولیای وشەی کوردی دادەتاشیت
تەنیا من دەیبینم لە خەونمدا
پەپولەن وشەکانت!

باڵندە بوویت ئەو دەمانەی خەمێک دەبووە تەمێک لە چاوەکانتدا ڕێژنەبوو/ تەنیا من دەمدیت!
پەڕ بە پەڕی ئاگرینی ناو خەیاڵی ڕەوانت تاریکی ڕووناک دەکردەوە/ تەنیا من دەمدیت!
شاگەشکەبوویت ئەو دەمانەی زارت لە زاری زماندا و تریفەبوویت/ تەنیا من دەمدیت!
شەبەنگێک بوویت گیانی کوردیت لە جۆشدا بوو شەفەقێک لە باڵدا/ تەنیا من دەمدیت!
سەرحاڵێک بوویت دەستت دە نێو دەستی ژاندا و بروسکەبوویت/ تەنیا من دەمدیت!

کوردێک لە کوردبووندا/ خەست
پیاوێک لە خۆبووندا/ مەست
تۆ وشەت دەبردەوە بۆ سەر ڕەسەنی پەتی
تۆ وشەت دەبردەوە بۆ سەر نەشئەی ئەبەدی
وشە دڵی دەکردیتەوە
وشە سەرمەستی دەکردیت
وشە ماڵی ڕووتی تۆبوو
(ئاوبێت ماڵت)

تۆ کوردبوونت لێهاتبوو
پێوەی دەهاتی و دەڕۆیشتی
ڕووناکیت لە چاودا بوو
پێوەی دەهاتی و دەڕۆیشتی
زڕێک بوویت کوردیی
تیشکێک هاتی و ڕۆیشتی
ڕۆیشتی و
من لێرە دانیشتووم
لە چاڵە تاریکەدا
بیر لە زمان/ بیر لە کورد ئەکەمەوە.

داستان بەرزان




ئێمە دڵمان لەسەر جوانی داخستووە.. داستان بەرزان

ڕووناکییەکی پەنهان لە چاوانتدا بوو
کە شوێنی کەوتبووم
من چیتر هیچ ڕووناکییەک نابینم.

بوونت شەپۆلی دەریایەکی بێئارام بوو
کە خۆشەویستیم تێیدا دەبینی
من چیتر هیچ ئارامییەکم بۆ گرنگ نییە.

لەگەڵ بزەی تۆدا خونچەکان دەبوون بە گوڵ
ئەی چەند چێژم لە پشکتوونی گوڵەکان دەبینی
من کە چیتر هیچ گوڵێک پەی پێ نابەم.

تۆ شیعرێکی زیندووبوویت
چاوەکانت وشەکانی بوون
من کە چیتر شیعر و
چاوانی تۆم ناوێن.

نامەوێن هەرچی لە تۆدا بوون.

سوورایی گوڵی هەنار
لەسەر لێوەکانت
کاتێک دەستت نایە گەردنی ئەڤین.

ڕەشایی شەوێکی ئەنووستەچاو
لە چاوەکانتدا
ئەو دەمەی تیری تیژی تژی ژانت لە کەوانی بێمانایی ترازاند.

دابڕام لە سووایی گوڵی هەنار
لە لێوەکانت
لە ڕەشایی شەوێکی ئەنگوستەچاو
لە چاوانت
ئەوکاتەی تیر گەیشتە سنگم و
ناکۆتا زامداری کرد دڵەی بە تین.

بۆ دوایین جار بیرم لێکردیتەوە
دەمزانی بیرکردنەوەیە لە مەحاڵ
بەڵام هەر بیرم لێکردیتەوە
تاکو لێم کردیتەوە نوخنە
جەنگەکان تەواو دەبن
تۆ دڵت بە خونچەکان خۆش بێت
ئاگرەکان خامۆش دەبن
تۆ دڵت بە درەوشانەوەی ئەستێرەکان بکرێتەوە
دووکەڵەکان دەڕەوێنەوە و بەری چاومان ڕوون
کابووسەکان
شپرزەییەکان
ژانە بە سوێکان
هەموو تێدەپەڕن
تۆ ئاگات لە دڵت بێت
لە خونچە و
لە درەوشانەوە نەکەوێت
ئاگات لە دڵ بێت نەکەوێت!

مرۆڤ پێویستی بە کەسێکە بۆی بگەڕێتەوە
وەک ماڵ
مرۆڤ پێویستی بە ماڵێکە بۆی بچێتەوە
وەک کەس
ئێمە دەمانتوانی دووانەیەکی جوان بین
کەسانێک ئەمەیان دەبینی
بەڵام ئێمە دڵمان لەسەر جوانی داخست
بۆ هەمیشە لە دڵماندا پشگوێمانخست
گوێبگرە لە دەنگی لێدانی دڵ
لێدانی جوانییە ترپەکانی
فەرامۆشی بکە
جوانی گوناە
جوانی نەفرەتی
دەرگای لێمەکەرەوە
لە بیرت نەچێت ئێمە بۆ هەمیشە
دڵمان لەسەر جوانی داخستووە.

تۆ بارانی
ئەو دەمانەی من زەوییەکی وشکهەڵهاتووم
تۆ کانیاوی
ئەو دەمانەی پڕ بە گەرووی ژیان تینووم
حەز ناکەم بڕۆیت
تۆ لێرە بە ئەی باران
ئەی کانیاوی ناو دڵ لێرە بە
دەست بە ئارامییتەوە بگرە
بە جوانی هەمیشەییتەوە
لە ناومدا خۆت بنێژە.




کەسێک لە ناو ژیانێک بۆ ژیانێکیتر دەگەڕێت.. داستان بەرزان

خەڵک هەیە
خەڵکی جۆراوجۆر
کە من مێشکم قبووڵیان ناکات
ئەوان پێدەکەنن و
قوبڵی ساوەر و برنج و بریانی دەخۆن و
ئەسپ و سەیارە و تەیارە دەکڕن
خەیار و قەیسی و ترێ و تەمەرهند و
مۆڵ و مۆم و هۆم و چۆم دەپێچنەوە!
من هیچم نییە لەو سەرمایەیەی ئەوان کردوویانە بە قەڵا بۆ خۆیان
ئەوەی هەمە جیهانی خۆمە
نایدەم بە تاج و ساج و باج و گەراجی ئەوان
خەڵک هەیە
باڵۆنی هەیە
من هەم
باڵۆنم نییە!

خەڵک هەیە
ساڵۆنی هەیە
من هەم
ساڵۆنم نییە!
من نیمە زۆرینەی ئەو شتانەی ئەوان کردوویانن بە قەڵا بۆ خۆیان.

ڕاستی بڵێم؟
من قەڵاکەم دەمێکە ڕووخاوە
پاڵم داوە بە تەنیایی شینی خۆمەوە!

من بەبێ پادشای چوارئینجی ڕۆم
من بەبێ گشت خاکی پانی عەجەم
من بەبێ عومری بازنەیی نوح
من بەبێ هێزی بەرینی نەمروود
من بەبێ چیای تیژی تەڵا
من بەبێ جەماڵی خڕی یووسف
من بەبێ دانایی ئاسۆیی لوقمان
من بەبێ گەنجی ستوونی سەلمان
تەنیام.. من زۆر.. زۆر تەنیام
تەنیام و جیهانی خۆمم گرتووە
من جیهانی خۆمم خۆشدەوێت
من جیهانی خۆمم!

من بەبێ گەنجی قاروون
بەبێ ڕەنجی فەرهاد
بەبێ تاقی کیسرا
بەبێ سەبری ئەیوب
بەبێ هەرەم
بەبێ حەرەم
بەبێ کەرەم
بەبێ دەوڵەت
بەبێ سەروەت
بەبێ، بەپێ
بەپێوەم، بێ چارە
بەپێوەم، بێ پارە
تەنیا خاوەنی جیهانی خۆمم.

سامانی سولەیمانم نییە
پەڕجووی موسا و
لێبوردەیی عیسا و
هەسپی بوڕاقم نییە.
زەینەفۆن و
دیاکۆ
هۆلاکۆ و
ئەسکەندەر نیم.
تەنیا خاوەنی جیهانی خۆمم
من جیهانی خۆمم خۆشدەوێت
من جیهانی خۆمم!

کێ خوێنی پاکی خۆی دەکێشێت؟
من نەبێت!
کێ کێشاویە بە بەرددا گیانی خۆی؟
من نەبێت!
کێ دەبینێت چ ڕووناکە؟
من نەبێت!
کێ خودا دەناسێت، بۆی دەگری؟
من نەبێت!

من دەنگدەداتەوە سینەم
چۆڵە بێ تۆ!
من دەشتێکم وادەخنکێم
دەمرم بێ تۆ!

من بارگەیەکی جێماوم
زامم بێ تۆ!
من قارەمانێکی دۆڕام
ژارم بێ تۆ!

تۆ دەمکێشیت بە چیا و دەشتەکاندا
کوێرانە!
تۆ دەمکێشیت بە مانگ و ئەستێراندا
عاشقانە!

تۆ لە گەروودایت
تۆ لە باخەکاندایت
تۆ لە سروەدایت
تۆ لە کڕێوەدایت
تۆ درەختی منی
تۆ گوڵزاری منی
تۆ ئاسمانی
تۆ هەردی
تۆ زەریای
تۆ فڕینی
هەر تۆش تەنیا
ژانی منی!

ڕۆژێک دادێت دەچیتە گەردوونی خۆتەوە
جیهانی خۆت دەناسیتەوە
من خەیاڵاویی بە ناو ئەو ڕۆژەدا دەڕۆم
بۆ ژیانێک واقیع نەخۆشی نەخستبێت.

شوێنک شوێن نییە
کاتێک کات نییە
تێیدا بمرم!

دەردی من ئەوەیە
دەردەکانمم پێوە دیارن
دیارن بە ڕۆژەکانمەوە
بە هەنگاوەکانمەوە
بە ئاگرەکەمەوە
لەسەر شوێن پێیەکانم جێماون
ئەو دەردانەی کەس نایانخوێنێتەوە.

من واقیع ئازارم دەدات
برینێکە لەسەر بوونم
تەمێکی قوورسە دەمخنکێنێت
لە هەموو شوێنێکم گیربووە
لە هەموو کاتێکم ڕۆچووە
من واقیعم ژانی هەیە!

فریا ناکەوم ئەوەی دەمەوێت بژیم
فریا ناکەوم ئەوەی دەمەوێت بمرم.

من پێویستم بە ژیانێکی دیکەیە
ئەمە ژیانە ڕاستەقینەکە نییە.




بە دیلیڤەری وشە دەنێرم بۆ شیعر.. هاوتێکست: عەباس عەبدوڵڵا یووسف- داستان بەرزان

دارستان خەونی مردووی مرۆڤ
خەونی بەدینەهاتووی مرۆڤ
خەونێکی ژیرسازە
دەچمە ناو دارستانێکی جیا درەخت و دەشادێم.

جووجەڵەیەک چی دەکات لە دارستان؟
جوجەڵەیەک بە تەنیا
بە شوێن خەونی خۆییدا
خەونی بەدینەهاتووی مرۆڤ
جووجەڵەش، لە خەونخانەی دارستان
هاوڕێمانە و ناترسێ..
من لە جیاتی ئەو دەخەونم، ئەو لە جیاتی من دەخەونێ.

مامزێک دەبینم لە دوورڕا
خەیاڵێک دەبینم لە تۆڕا
مامز تاک مامز
درکاندی: لە ترسی پڵنگان
خەیاڵگەی ئاسکان جێ دەکەین.. چا دەکەین.

دەریا نامۆیە بە دارستان
ماسییەک دەلەنگێ لە داران
با دەریا ئاشنای دارستان بێ
ماسی بە ئاواز و سەمای هەزارشێواز
بلەنگێ و بمەستێ.

خەون دەبینم لە هەرلا
چاو دەگێڕم بە هەرلا
خەون بەلاشە و بێ پارەیە
با لە شەش لا خەونداربین
تێدا منی کۆر خەونی ڕەنگاوڕەنگ دەبینم.

ئەستێرەیەک دیارە کشاوە
خەونێک کشاوە دیارە
ئەستێرەیەک بەسمە
دەمباتە سەر وینگەیەک لە شێوەی فیردەوس.

گیانداران لێرە ئاوەدان
ئاوەدان لێرە ئاودامان
گیاندار خۆشمان هەر گیاندارین
لە سەردەی نوو، گیاندارە و ئاهەنگدارە.

مرۆڤ لێرە بە تەنیا
هەڵدەزنێ بە باڵای خەوندا
بە هاوخەونێک
بە قاقا بەسەر قافا هەڵدەگەڕێین.
دارستان خەونی مردووی مرۆڤ
خەونی بەدینەهاتووی مرۆڤ
لە دارستان هەزار و یەک میوە هەن
تێدا یەک میوەخەون دەممەستێنێ، دەمژینێ.

کە -با-یەک هەڵدەکات
من دەبینم چەندە باڵندە/ بە تەنیا
کە گەرداوێک هەڵدەکات
من دەبیستم چەندە گەڵا/ بە تەنیا
کە خەونێک هەڵدەکات
من بۆی مردن دەکەم/ بە تەنیا.

تەنیایی… هۆ تەنیایی
نیازمە بچمە دنیایی
بەس ترافیکلات
نەڵێ:
Stop

لە دارستان مرۆڤ جێدەمێنن
مرۆڤ جێدەمێنن بەدەم –با-وە
لە -با-کاندا خەون جێدەمێنن
خەون جێدەمێنن بەدەم -نا-وە.

هەوڵێکە و دەمەوێت خەونباربم
ڕەوایە وشوون خەون ببینمەوە
تێدا مێخەون، لاشەی سستم
دەژیێنێ و ڕەهابینم دەکات.

جووجەڵەیەک لە دارستانە بە تەنیا
بە تەنیا لە دارستانە مرۆڤ
جووجەڵەیەک نوقمی خەون
مرۆڤێک ماندووی خەون
جووجەڵەیەکی ناو قەپێلکی هێلکە
لێم دەپرسێ: تۆی چارەنووسناس
بجوقێم و بێمەدەر یا.. نا
بوەستە، با پرسێک بە داستان بکەم.

چ هەیە جگە لە خەون
چ هەیە زیاتر لە تەون
خەونێک لە سەری مرۆڤدا
مەرگێک لە سەری مرۆڤدا
ژیان لە خەونەوە تا دواخەون
منی هاودرەخت کرد، منی هاودەریا کرد
نایڵێم… بیڵێم دەڵێم منی نامەرگ کرد.

جێدەمێنن لە مێرگێکدا/ مرۆڤ
جێدەمێنن لە دەنگێکدا/ مرۆڤ
لە مێرگ، مرۆڤ بە بۆنی گوڵێک
هاومرۆڤ دەبێ و من کۆتا و دوا نازانم.

جێدەمێنن لەگەڵ کێدا
جێدەمێنن لە کێدا
وادەژین و ئایندەش موڵکی گەردوونە و
هەر ئەو ڕاستە
هەتاویش وا دەڵێ.




سروودێک بۆ ڕۆژئاوای وڵاتم*.. داستان بەرزان

ڕۆژئاوا

لە ڕۆژئاواوە تیشکێکم لە باشوورم بریسکەم دێ

خۆری دڵی ڕۆژهەڵاتم لە باکووری گیانم هەڵدێ.

زۆر لە مێژە بۆ بەیانی بێپەروا دەڕۆم کۆڵنادەم

چاوم لە ڕێی ئازادییە لە بەرخودان دەستبەرنادەم.

بۆ باوەڕی مرۆڤدۆستی نەرمەشەپۆلم/ بارانم

بۆ کەشتی هێزی ستەمکار شەستەبارانم/ زریانم.

من زاگرۆسم من هەڵگوردم تیری دوژمن نامترسێنێ

من ڕۆڵەی مێدیای سەبەرزم هاوارم کێو دەتاسێنێ.

ناڵەی خاکێکی لەت لەتم بۆ گوێی کەڕ دەبمە زریکە

نیشتیمانێکم دەستبەسەر یەکبوونی گیانم نزیکە.
————————

تێبینی:
ئاوازی: AI
کاری: سیڤان عەباس

………………

لەم لینکەدا دەتوانن گوێبیستی ئەم تێکستە بن بە شێوەی سروود




سەرهەڵگرتن.. نوێترین بەرهەمی داستان بەرزان

سەرهەڵگرتن مردوویەک ئەم کتێبە دەنووسێت
نوێترین بەرهەمی داستان بەرزان

یادداشتەڕۆمانی (سەرهەڵگرتن مردوویەک ئەم کتێبە دەنووسێت) نوێترین کتێبی شاعیر و نووسەر (داستان بەرزان)ە کە بڕیارە لە سەرەتای ساڵی نوێی (٢٠٢٥) بڵاوبێتەوە، کتێبەکە لەلایەن (زاری)یەوە دیزاین کراوە و (ناوەندی یاسەمین) چاپی دەکات…
سەبارەت بە کتێبە نوێیەکەی (داستان بەرزان) وتی: یادداشتەڕۆمانی (سەرهەڵگرتن مردوویەک ئەم کتێبە دەنووسێت) وەک بەشێکی تر لە زنجیرەی یادداشتەڕۆمانەکانی ( ١٩٨٧کتێبی برینی من – بەرلین کتێبی پەناهەندەیی من) کارم تێدا کردووە و دەبێتە کۆتا بەشی ئەو زنجیرەیە، هەرچەندە خوێنەر دەتوانێت سەربەخۆ هەر کام لە بەشەکان بخوێنێتەوە، بەڵام کاتێک هەرسێکیان دەخوێنیتەوە بۆی دەردەکەوێت پەیوەندییەکی بابەتی و هێڵێکی سەرەکی چیرۆک و تەکنیک و شێوەی گێڕانەوە هەر سێکیان پێکەوە گرێ دەدات، ئەوەی لەم بەشەدا بۆم گرنگ بووە تەواوکردنی سەرجەم ئەو چیرۆک و بەسەرهاتانەبووە کە مەبەستم بووە لە میانی ئەم زنجیرەیەدا کاریان لەسەر بکەم، هەڵبەت بە تەکنیک و شێوازێک کە بۆ ئەم شێوە کارکردنە بەشیاوم زانیوە…
شایەنی باسە لە ساڵانی پێشوودا هەر دوو بەشەکەی ئەم زنجیرە یادداشتەڕۆمانەی (داستان بەرزان) لە دوو کتێبی جیادا بڵاوبوونەتەوە و ئەم کتێبە دەبێتە سێیەم و کۆتا بەشی ئەو زنجیرەیە کە نووسەر لە ساڵی (٢٠١٨) دەستی بە نووسینی کردووە و لە ساڵی (٢٠٢٥)دا دوایین بەشی بڵاودەکاتەوە…

کتێبە چاپکراوەکانی دیکەی داستان بەرزان
لە نێوان ساڵانی (٢٠١٢ بۆ ٢٠٢٣)

١- تۆم هەبێت/ شیعر/ یانەى قەڵەم.
٢- بووم بە ژێر ڕۆژە خێراکانى مۆدێرنەوە/ شیعر/ یانەى قەڵەم.
٣- خودێکى پەرتبوو/ شیعر/ خانەى ڕۆنان.
٤- کتێبی شانۆ/ وتاری شانۆیی/ تیپی شانۆی ئەزموونگەری کەرکوک.
٥- ئەستێرەکان برینى مرۆڤن/ شیعر/ خانەى ڕۆنان.
٦- ١٩٨٧ کتێبی برینى من/ یادداشتەڕۆمان/ خانەى ڕۆنان.
٧- لە نەخۆشییەک دەترسم نامەوێت ناوى لەم کتێبەدا هەبێت/ شیعر/ناوەندى یاسەمین.
٨- دەروازەیەک بۆ دراماتۆرگی/ تیۆری شانۆیی/ گروپی شانۆی گۆدۆ.
٩- تێرمیناڵ/ چیرۆک/ ناوەندەى یاسەمین.
١٠- کۆڤید/19 تەوەر/ دەزگاى میدیایی ژیان.
١١- بەرلین کتێبی پەناهەندەیی من/ یادداشتەڕۆمان/ ناوەندەى یاسەمین.
١٢- فرۆشراو وەرناگیرێتەوە/ شیعر/ ناوەندەى یاسەمین.
١٣- باڵندەیەک هەبوو… دڵی نەبوو/ ڕۆمان/ ناوەندەى یاسەمین.
١٤- من ئۆرژیناڵم/ شیعر/ ناوەندی یاسەمین.
١٥- شاعیرەکان دڵستەمدیدەن/ شیعر/ دەزگای نووسیار.




من کارگەی دروستکردنی هێزی ژیانم.. داستان بەرزان

هێزی ژیانم بە کۆڵەوە
من کۆڵبەری هێزی ژیانم
کارخانەی بەرگەگرتنم هەیە
کۆگای چاوەڕوانی دادەنێم
گەنجینەی هیوا
خەمی کۆن کۆدەکەمەوە.

من هەورەبانی خەونی لەدەستچووم
پێشانگای ژانی مۆدێل بەرز
سەکۆی چێژی ستەمدیدەیی
هەوارگەی گۆشەگیریی پەتی
سەیرانگای تەنیایی بێ فڕوفێڵ
هۆتێلی پێنج برینی تەڕ و بە سوێ
خەڵوەتگەی لەگەڵ خۆت ناتەبایی
لانەی لە ئەزەلەوە بێکەسی
خولی فێربوونی دەربەدەریی.

من دایەنگەی بەشخوراوانم
فێرگەی بێنەوایان
ناوەندی فریودراوانم
خانەی دەستلێبەردراوان.
پەناگەم بۆ هەڵهاتووانی دەستی دۆست
کەمپینم بۆ هاوکاریی پەشموردەیی
پانتایی جێماوان لە کاروانی بێدەربەست
سێبەرم بۆ خەڵکانی بێپەروا مەست.

من هاوەڵم هەن خۆشم دەوێن
هاوەڵم هەن خۆشیان دەوێم
بەڵام من خۆم هاوەڵم نییە
خۆم حەزی بە چارەم نییە
خۆم بە دیدارم پەستە
بە ناسینم خۆشحاڵ نییە
پەژێوانە لە بەرکەوتنم.

با ئەمە لە نێوانی خۆماندا بمێنێتەوە
من بەدیاریکراوی دەزانم
کە پەتای ژیانمە
ژیان سواری کۆڵم بووە
هەر سەرەتای سەرەتا دەمزانی
هاتنم بۆ ئێرە باش نییە
دڵنیابووم پەشیمانی ناوێت
تاکو ژەهری بۆ بنۆشم
شتێکە و هاتۆتەڕێم
پێویست ناکات پەنجە بگەزم
ئیتر ئێرە ئێرەیە و
واهاتووە و واچووە و وادەڕوا
پەیمانی کۆن دەڵێت:
لە ژێر ئەم ئاسمانە بەرینەدا
هیچ شتێک نوێ نییە
هیچ شتێک!
بەڵام بەمجۆرەی ئێستا کە منی تێدام
مەگەر تەنیا ئاسمان
تەنیا ئاسمان
ئەگین مرۆڤ لە کوێ بۆ ئەمە کراوە
مرۆڤ بەو تۆزە گۆشت و ئێسک و دەمارەوە
مرۆڤ بەو چۆرە خوێن و فرمێسک و
بەو نەختە دڵ و زمان و زارەوە
بە دوو دەست و دوو پێ
چۆن دەتوانێت قووتاری بێ
چۆن دەتوانێت هەڵبێ؟

من نەمزانی ژیان یەکجار وایە
هەر نەبێت دامنابوو
ماوەیەک هەناسەیەک بدەم و
برینێکی نوێ لە سەرما پێنەبێت
هەر نەبێت دامانبوو بەر لە خۆم
ئایندەم بەو جۆرە دیار نەبێت
خۆ من پلانی درێژم بۆ داهاتووم نییە
لە بارێکدا لە ژێر باری بێبارییدا پساوم
گرنگ نییە گەش بێت یان ڕەش بێت!
من لە ئێستامدا گیرمخواردووە
دەزانم بۆ ئایندەش بە سەردا دەخلیسکێم
من ئێستا دەستی ستەمی لە پاشەڵم گیرکردووە
هەرگیز بە ئایندەی ئێستاکەم قایل نیم
من دەمزانی ژیانەکەی چەند بێبارە
ئەم زەمینە لەسەر پشتی ئاسمانیش بارە
بەڵام هەر نەبێت دامنابوو بتوانم بڕۆم و
لەگەڵ ئەم شیعرەدا گوێم لە زایەڵەی شکانی دڵ نەبێ
من دامنابوو هەمیشە ژیان سوار نەبێت
هەبێت بۆ جارێک کەسێک تەنیا کەسێک
کەسێک کە بە هەڵە ڕێی لێرە کەوتبێت
کەسێک تەنیا کەسێک
کەسێک کە بە هەڵە
سوارە بێت
من ئەو کەسە کەسیرەم نەیزانی لە دەمی دەرچوو
داوای کرد سەرکەوێ
سەرنەکەوت
زۆری مابوو
کە بینیم مرۆڤانێک
خوێنی ڕژاوی خۆیان بە دەستمەوە بۆن دەکەن
دەبینن چلۆن خەنجەر لە مۆخیان هەڵدەسووم
خۆش نەبوون و کۆڵنەدەربووم
لێنەگەڕان جارێکی تر هێزم هەبێت
بە گوێی ژیانی باڵگرتوومدا بچێنم
کە من بەر لە مردن
بۆخۆم مەرگم!

بێچارەنیم
بێچارەیی منە
کوا بێچارەم
ئەی ئەوە نییە چارۆکە؟
بێحاڵ نیم
بێحاڵی منە
کوا بێحاڵم
ئەی ئەوە نییە دەسڕۆکە؟
بێماڵ نیم
بێ ماڵی منە
کوا بێماڵم
ئەی ئەوە نییە کەپرۆکە؟

ئەی شەقام؟
شەقامی سەرشار بە دڵۆپەی ڕۆندک
کە هی ژانە کە هی منە کە قەترانە!
بۆ من نەبێت بۆ چیتانە؟

سواربن
بڕۆن و
بیئاژوون
سەر و بنی بکێڵن دنیا
کە هی خۆشە کە هی بۆشە هی خۆتانە

من شووشەم نییە
مەییم لە کوێ ڕژاوە؟
خۆم دڵێکم هەیە
لە شکان دروستکراوە.

بەر لە من دڵی من لە سنگی فراوانی کۆترێکدا دەیگماند
ئێستاکەش زۆر شەوان دڵی من دەبێتە ئەستێرە و
بۆ باربووی ژانی من چریسکەی دەگاتە ئاسمان
ئێستاکەش زۆر ڕۆژان دڵی من دەبێتە فرمێسک و
سەرزەمین دەداتە بەر تۆفان.

من دڵێک لە سنگما دانانێم هەر بۆ دڵ دانرابێت.

دڵی من شەبەقان دەبێتە جریوەی چۆلەکە
دەبێتە گوڵێکی بێقەرار ئێواران
هەورێکی ئاوارەی شەوەکان
دڵی من چی بکات نازانێت
چەند دەکات بسرەوێت ناتوانێت!

من دڵم خەونێکە بێقەرار دەگەڕێت
بۆ ئاسۆ دوورەکان
بۆ هیوا ونبووەکان
بۆ خولیا ساواکان.

دەگەڕێت بۆ دەشتێ بەرینی لەبەردا کە مابێت
بۆ کەلێک ڕووناکی نەمریی هەواری هەڵدابێت
بۆ دڵێک باڵایی دڵانی تێدابێت
وەکو خۆی لە دڵدا ژیابێت بۆ دڵی بێگەردی
وەکو خۆی لە دڵدا بۆ دڵی لێیدابێت
دەگەڕێت هەمیشە من دڵم
من دڵم لە سەردا
من دڵم لە دەستدا
کوا دڵم؟

من دڵم سروە بوو/ نەگیرا
من دڵم نەورەس بوو/ ڕام نەکرا
من دڵم بەور بوو/ ڕاو نەکرا.

من دڵم دڵێکە بەبێ دڵ نایکرێت(نوختە)
(سەری دێڕ)
لە ئاسمان بۆ ئاسمان ئاسمانێک ڕێسمانی نەما بێت
دڵی من لەبەرچی وەستابێت؟
لە زەمین بۆ زەمین زەمینێک زەمانی نەمابێت
دڵی من لەبەرچی لاییدابێت؟
مانگێکە ڕووناکی ناوەوەی دڵانی لێبڕاو/ دڵی من
جێماوی کاروانی وارێکە هیوایان لە سەراب ڕۆنراو/ دڵی من
ئاسمانێک ئەستێرەی بەرۆکی دۆڕاوە/ دڵی من
مانگێکە خەرمانەی دزراوە/ دڵی من
عەسرێکە تروسکەی لە جیاتی تیشکی خۆر داناوە/ دڵی من
خەونێکە کلیلی ئایندەی ڕفێندراوە/ دڵی من
پێم بڵێن: چی لە دڵ/ دڵ لە چی
بۆ منێک جێماوە
پێم بڵێن: دڵ بە چی/ بە چی دڵ
بۆ منێک جێماوە
پێم بڵێن: لە کوێیە دڵی من
کوا دڵم/ دڵی من!

مەگەر بەس ئاسمان بێت بزانێت
ئێستاکە دڵی من بە چ شاخێکەوە گیرساوە؟
کێ دەڵێ دڵی من بە چ داخێکەوە سووتاوە؟
مەگەر بەس ئاسمان بێت بزانێت
دەگەڕێم هەرچەندە دڵی من بێ سەر و بەبێ شوێن واماوە
ڕۆیشتووە دڵی من ڕۆژێک بوو تۆراوە.

هەرچەندە دڵی من دەگەڕێم بێ سەر و بەبێ شوێن واماوە
ڕۆیشتووە دڵی من ڕۆژێک بوو تۆراوە
بێ سەر و بەبێ شوێن دەگەڕێم دڵی من هەرچەندە نەماوە
ڕۆیشتووە ڕۆژێک بوو دڵی من تۆراوە
دڵی من ئێستاکە نەماوە.

لە مێژە ئاسمان هیچ دڵی لە بیردا نەماوە
دەمێکە هیچ دڵێک لە دڵدا سەردەمی نەماوە.

من گەڕیدەم بە بەبێ شوێن بە دڵدا
من شوێنکەوتەی ڕێگای دڵ لە دڵدا.

لە خەمدا هەر منم سەرقافڵەی کاروانی ڕێی دڵان
لە سەبرا هەر منم خەڵوەتم دەکێشم لە دڵدا بۆ دڵان.

(بووەستن)

کوا ئێوە ئێستاکە لە دڵدان؟
لە کوێدا لێدەدات
کوا دڵتان؟

من لە چاوەڕوانی دڵدا نوقم دەبم
تەماشای ناوەوەی خۆم دەکەم
چ نابینم
لە ڕەنگی بێدەنگی زیاتر
لە دەنگی بێڕەنگی زیاتر
چ بۆن ناکەم
لە بۆنی سەرمای گیان زیاتر
لە تامی گەرمی برین زیاتر
بەر چ ناکەوم
لە بەردی نەفرەتی سەر شانم زیاتر
لە زایەڵەی ئاوازێکی بێلانە زیاتر
لە سنگی بەتاڵمەوە دوور و نزیک دێتەگوێ:

ڕۆژگاری نەفرەت نابڕێتەوە
برینی کۆنمان هەر دەکولێتەوە
کەس ژانی ئێمە ناخوێنێتەوە
مرۆڤ مۆمێکە زوو دەتوێتەوە.
ڕۆژانی شادی ڕوومان تێناکەن
خەڵکی لە مەرگی بێدەنگ تێناگەن
شەوانی پڕ ژان دەستمان بەرنادەن
خەونەکان دوورن بە ئاسۆ ناگەن!




من شیعر دەژیم/ من شیعر دەمرم.. داستان بەرزان

ئەی شیعری نەنووسراوی دیوانم
دەرفەتم پێبدە
دەبمەوە هەسپێکی نەجیب
هێز لە گیانیدا/ نیڵە
خەون لە چاوییدا/ بروسکە
ئەڤین لە پێیەکانیدا/ جمە
بوێریی لە بوونیدا/ لرفە
دەرفەتم پێبدە.

ئەی بکوژترین بکوژی کوژراوم
هێز ئەگەر هێز بێت دەمی دەوێت/ کڵپە
خەون ئەگەر خەون بێت خەیاڵی دەوێت/ بێپەروا
ئەڤین ئەگەر ئەڤین بێت ڕۆیشتنی دەوێت/ ناکۆتا
بوێریی ئەگەر بوێریی بێت جومێریی دەوێت/ ترسێنەر
دەرفەتم پێبدە.

من هێزم دەوێت
من خەونم دەوێت
من ئەڤینم دەوێت
من بوێرییم دەوێت
بۆ ئەوەی ئەم زنجیرانە بپسێنم
بۆ ئەوەی ئەم دیوارانە بڕمێنم
بۆ ئەوەی پیرۆزیی ئەم سنوورانە
بۆ ئەوەی یاسای ئەم کتێبانە
بۆ ئەوەی بەهای ئەم نەریتانە
بخەمە ژێرپێم و
جارێکی دیکە نەگەڕێمەوە سەریان و
هەواڵم لە پاکیان نەمێنێت
ئەی ژانی بە ژانی لە ژانم.

سەرەتای… سەرەتای ئەم شیعرە
دەبوو بنووسم:
هەوایەکی دیکە/ بۆنێکی دیکە
لە سنگمدا
هاوارێکی دیکە/ دەنگدانەوەیەکی دیکە
لە گەروومدا
خۆمێکی دیکە/ منێکی دیکە
لەم جیهانە نەخۆشەدا
دەجووڵێت و
دەڕیسکێت و
دەهزرێت.
ئەی فڕینی فڕیوی فەریادم.

من هەناسەیەکی نوێ
من بۆنێکی نوێ
من هاوارێکی نوێ
من دەنگدانەوەیەکی نوێ
من خۆمێکی نوێ
من منێکی نوێم
پێویستە و
دەبێت و
ببێت
داگیرم بکات
پێویستە
سەر کەشتی خەیاڵیی ناو ئەم شیعرەم بنێت
من کەشتیوانی زریانی زمانم
من کەشتیوانی ڕمانی ڕەوانم
من کەشتیوانی خزانی خەزانم
من کەشتیوانی خوماری خەیاڵم
من کەشتیوانی ئاورینگی ئەندێشەم
من کەشتیوانی وێرانی وێنام
من کەشتیوانی خەواڵوی چووانم.

من شوێن ئەو ئازادییە کەوتووم
لە ناو شیعردا ئازایە
لە چیرۆکدا سەرەڕۆ
لە ڕۆماندا باڵدەگرێت
بەگشتی لە وشەدا خوێنە
خوێنە بۆ جەستەی سەرابم
دەنا زۆر بە سانایی
زۆر چاوقاییمانە دەبوومە کتێبفرۆشێک
شیعرم لە فلتەر دەدا و
شاعیرانم شەن دەکردن
چیرۆکم بە تەرازووی نازی کچانی دەم ئێوارە دەپێوا
ڕۆمانم لە چاوی ژنانی تازەپیاکەتوودا دەبینی
فەلسەفەم بە ڕۆژی نیوەڕۆ لە قەنارە دەدا
فەتوای تیرۆم بە هەر جوانییەک دەردەکرد
لەگەڵ ئاستی چێژی گێژی مندا نەگونجایە
دەبوومە پۆلیسی زمان
لیسێک بەدەستمەوە و
وشەم فەلاقە دەکرد
خەیاڵم دادگایی دەکرد
نوێگەرییم لە بەندیخانەدا توند دەکرد
من ئەو ئازادییەی ناو شیعر سواڵدەکەم
مان و نەمانم
بەو ئازادییەوە پەیوەستە
دەنا هەر زوو
دەبوومە کتێبفرۆشێک
لە کوردستانی پاک و جوان
شاری ڕۆژانی تاریکی
گوزەری هاوڕێیانی لەبلەبان
کوچەی نەخوێندەوارانی سەربەرز.

ڕەهێڵە هەنگاو دەنێ
دڵی من ماتە و لە جێگای خۆیەتی
گوڵ دەبارێت و سەری من دێشێت
لە جێگای خۆیەتی
سۆز شکۆفە دەگرێت و
هەستی من بێزارە و
لە جێگای خۆیەتی
هەور دێت
بارانی بەڕێژنە
بەفری بە کڕێوە
تەرزەی بە تاو
دڵی من
من دڵی
هەر ماتە و
ماتە هەر من
من هەر دڵی
من دڵی هەر ماتە
هەر دڵی من
من هەر ماتە دڵی
دڵی من هەر
ماتە هەر دڵی من
دڵی من ماتە و
هەر لە جێگای خۆیەتی.

من شیعر دەژیم
نهێنیئامێز دەکەومەوە
من شیعر دەمرم
سترانی کەس ناڵێمەوە.

من شیعر دەژیم
خولیای کەس
ژانی کەس
برینی کەس
فریوم نادات.

من شیعر دەمرم
شادی کەس
هەوای کەس
بۆ هیچ کوێ بانگم ناکەن.

من شیعر دەژیم
زریکەی کەس
بریسکەی کەس
بۆ هیچ کوێ نامکێشن

من شیعر دەژیم
من شیعر دەچێژم
من شیعر دەپۆشم
من شیعر دەهێنمەوە
من شیعر دەهۆنمەوە
من شیعر دادەگیرسێنم
من شیعر هاتووم
من شیعر دەڕۆم
من شیعر دەوەستم
من شیعر ڕادەکێشم
من شیعر دەنێمەوە.

من شیعر دەمرم
من شیعر دەنێژرێم
من شیعر دەڕوێمەوە
من شیعر هەڵدەستمەوە
من شیعر دەفڕم
من شیعر سزا دەدرێم
من شیعر پاداشت دەکرێم
من شیعر ماوم/ نەماوم
من شیعرم/ یان نیم!

من شیعردەمێنمەوە
شیعر دەژیم
شیعر دەمرم
ئەمانە مانای چین؟

ئەم شیعرە چییە؟
چرامە
چەترمە
چاڵمە
چیامە
چارەنووسمە
چاومە
چاویلکەمە
چۆماومە
چاوگمە
چۆڕاوگەمە
چریکەمە
چەمەنمە
چیڕەمە
ئەم شیعرە چیمە؟
هیچ کەسێک!
هەموو کەسێک!

من شیعر
ماڵەکەم
کەسوکارەکەم
ژنەکەم
منداڵەم
هاوڕێکانم
ناوەکانم
هەوادارەکانم
پاکی بە پاکی دەخوات.

من شیعر
سەرم
ملم
دڵم
ناوکم
ڕانم
ئەژنۆم
پێم دەخوات!

من شیعر
ژیانم
ئەڤینم
بوونم دەخوات

من دەیڵێمەوە:
سوپاس بۆ شیعر
نەفرەت لە شیعر.

ئەم شیعرە لە ژمارە (١١)ی گۆڤاری (دیالۆگ)دا بڵاوبۆتەوە.




شیعری (زام)ی شێرکۆ بێکەس.. خوێندنەوەی داستان بەرزان

https://www.youtube.com/watch?v=7PAYOJK8qGo
https://www.youtube.com/watch?v=7PAYOJK8qGo



لە پای هەوڵدان بۆ ڕێگریکردن لە کارێکی شانۆیی.. داستان بەرزان

خراپترین دۆخێک کە هەر دەستەڵاتێکی تێبکەوێت ئەو ساتەیە کە چاودێری دەخاتە سەر کارە هونەرییەکان، بە بیانووی جیاجیا لێپرسینەوەیان لێدەکات و هەوڵدەدات سانسۆری هەر بابەتێکی هونەری بکات کە گوتارەکەی لەگەڵ بیرکردنەوەی ئەودا ناگونجێت، یاخود ڕەخنە و تانە لە ناڕێکی و ناشیرینی و نادادییەکانی دەگرێت و گەندەڵی و دزێوییەکانی دەخاتە بەرچاو، ئاخر بەسروشت هەر دەستەڵاتێک لە هونەر ترسابێت و هونەرمەندانی لە مافە بنچینەییەکانیان دابڕیبێت، کەواتە بەر لە هەر کەس ئەو دەستەڵاتە خۆی لە دۆخی خۆی دەزانێت و تێدەگات کۆی سیستمی ئەو حوکمڕانییەی پیادەی دەکات لەگەڵ ویست و ژیانی هاوڵاتیانیدا ناگونجێت.
لە مێژوودا هەمیشە دەستەڵاتە ستەمکارەکان بە جۆرێک لە جۆرەکان سڵیان لە هونەر کردۆتەوە، بواریان نەداوە هونەر ئازادانە گەشە بکات و هونەرمەند بەبێ کێشە و ئاستەنگ گوزارشت لە دونیابینی خۆی بکات، لەبەر ئەوەی هونەر بە درێژایی مێژووی خۆی ململانێ و ناکۆکی و سەرنجی توندی لەسەر دەستەڵاتی خۆسەپێن و کۆمەڵگای کۆنەخواز و گیرۆدەی دەستی نەریتی نادروست و ئەو بەشەی ئایینەکان هەبووە کە دەچێتە ئاستێکی خراپی نامرۆڤانەی توندتیژ، ئەمەش لە یۆنانی کۆنەوە کە لانکەی سەرهەڵدان و گەشەسەندنی زۆربەی هونەرەکانە تاکو ئەمڕۆ دڕێژبۆتەوە.
تەنانەت لە ژیانی ڕابردووی خۆماندا ساڵانی بەرلەڕاپەڕین (سەدام حسێن) یەکێک لەو دیکتاتۆرانەبووە کە ترسی گەورەی لە هونەر وایکردبوو سانسۆرێکی زۆر لەسەر کارە هونەرییەکان دابنێت و ڕێگا نەدات بەبێ فلتەری وردی فەرمانگەکانی ئەمن و دەزگاکانی سیخوڕیی هیچ بەرهەمێک تێپەڕێت، زۆرجار کارە هونەرییەکانی ئەو سەردەمە ڕاست و چەپیان بەسەردا هاتووە و ڕێگری بە نمایشکردنیان کراوە، تەنانەت هونەرمەندان تووشی زیندان و ئازار و ئەشکەنجە بوونەتەوە، هەر ئەوەش وادەکات هونەرمەندان بە ئاستەم بتوانن ئەوەی هەست و ڕووانین و دیدگای خۆیانە نمیایشی بکەن و گوتارەکانی نەتەوە و خاک و نیشتیمان بە هێمای هەمەجۆر لە کارە هونەرییەکانیاندا بەرجەستە بکەن.
هونەرەکان بە هەموو جۆر و شێوازەکانیانەوە ڕووبەرێکن بۆ ئەوەی مرۆڤ بیانکاتە هۆکارێک بۆ خستنەڕووی هەر بابەت و دیاردەیەکی ناشیرین و خراپ و دژە ئازادی و هەڵقوڵاوی بیرە ستەمکارەکان، کاری سەرەکی هونەر لێدانە لە دید و چەمک و بابەتە پیرۆزکراوەکان، هونەر مانا جێگیرەکان دەستکاری دەکات، نەریتەکان دەشێوێنێت، هونەر بەرهەڵستی لە نادادی دەکات، هونەر جۆش و خرۆشی شۆڕشەکان گەرمتر دەکات، هونەر خەم و ژانەکانی مرۆڤ دەنوێنێ بۆیە مرۆڤ بە هونەر کاریگەرە. مرۆڤ پێویستی بە هونەرە تاکو واتا باش و جوانەکان بزر نەکات، تاکو ڕەسەنبوونی خۆی لە دەست نەدات، فریدرێک نیتشە لە بارەی جەوهەری هونەر هونەر دەڵێت: پێویستمان بە هونەرە تاکو واقیع نەمانکوژێت. کەواتە مرۆڤ ناتوانێت هیچ کات بەبێ هونەر بژی، چونکە لە سادەترین کاری هونەردا دەکرێت بەو دیدی نیتشە بڵێین: مادام واقیع شتێکی نکۆڵی لێکراوە، لە بەرامبەردا هونەری دەبێت ڕۆڵی خۆی بگێڕێت!
لە مێژووی هونەردا کەم نین ئەو هونەرمەندانەی بەهۆی دیدگای ڕەخنەیی بەرهەمەکانیانەوە تووشی زیندان و تەنانەت کوشتنیش بوونەتەوە، کە دەکرێت بە گەڕانێکی کورت دەیان نمونەی لەو هونەرمەندانەی جیهان بناسین کە بوونەتە قوربانی لە پێناو هونەردا، بۆیە هەر دەستەڵاتێک گومانی لە سیستمی حوکمڕانی خۆی هەبێت، یەکێک لەو بوارانەی سەرنجی چڕی دەخاتەسەر هونەرە، ئاخر وەک ئاماژەمان بۆ کرد هونەر لە شوێنێکدا مەترسییە بۆ هەر سیستمێکی ستەمکار، بۆ کۆمەڵگایەکی گەندەڵ بۆ هەر دەستەڵاتێکی خۆسەپێن و دیکاتۆر، هونەر دەتوانێت ماناکان بە ڕووتی و بەبێ ئاڵۆزی، خراپی و نادادپەروەرییەکان بەبێ ئارایشکردن، گەندەڵی و ستەمکارییەکان بەبێ پەردە بەیان بکات.
هونەرمەندانی کورد بەشێکی زۆریان لە پێناو ئازادی گەل و ئازادی لە کارە هونەرییەکانیاندا ڕۆژگارێک چوونە شاخەکان و لە ڕێزەکانی خەباتدا تێکۆشان، شەهید بوون، تەمەنی گەنجییان بەخشییە شۆڕش، هەر بۆ ئەوەی ئازادی بەدەستبهێنن، ئازادییەک کە ئێمە ئەمڕۆ لە سایەییدا بەبێ ترس کارە هونەرییەکانمان بکەین و بە بینەرانی بگەێنین، لەبەر ئەوە گرنگە لە ئێستادا دەستەڵاتدارانی کورد، ئەوانەی بڕیاریان بەدەستە بە وریاییەوە کار بکەن بۆ فەراهەمکردنی زیاتری ئازاد نەک بەرتەسکردنەوەی و لە بیریان بێت یەکێک لە دروشمە گەورەکانی خەباتی کوردایەتی ئازادی بووە بۆ سەرجەم چین و توێژەکان، کەواتە تکایە دەستەڵاتداران وردتر و هەستیارتر لەگەڵ هونەردا مامەڵە بکەن و بوارمەدەن ئازادی هیچ چین و توێژێک گرفتی بۆ دروست ببێت.

داستان بەرزان




سڵاو لە بیکێت..شیعر و خوێندنەوەی داستان بەرزان

ئەڵماسەکان لە ناومدان
دەجوڵێنەوە و
گەشە دەکەن
ڕێگرییان لێدەکەم نەدرەوشێنەوە
پەرش نەبن
نەشکێن
نەتوێنەوە
لە جیهانێکدا کە تاریکە.

من دەزانم هیچ شتێک تاکوسەر بۆ من نییە
بەڵام دەرەوە شایەنی هیچ درەوشانەوەیەک نییە!
وەک سەردەمانێک لە ڕابردوودا
هەموو شتێک
بۆ مرۆڤ
بۆ جیهان
دەدرەوشانەوە
من لەو سەردەمانەوە
درەوشانەوەی خۆمم هەیە.

گشت سامانێکی من بوونمە
بوونم دەدرەوشێتەوە
لە جیهانێکدا
کە شایەنی نییە هیچ شتێک بۆی بدرەوشێتەوە.

من ئازارم خۆشناوێت
ئازار کە هات ڕێزی دەگرم

بەتاڵم و
بە بەتاڵاییدا دەڕۆم و
بەڵگەیەکی بەرجەستەم لەسەر بوونی مرۆڤانێکی کەفتەکار
کە ژیان تاولەدوای پیستر لە پەلوپۆیان دەخات.

تەنیایی کارێکی بەنرخی من
من بە تەنیاییەکەمەوە شتێک بووم
شتێک لە بۆشاییدا
ئێستا کە تەنیاییم نەماوە
بوومەتە بۆشایی لە بۆشاییدا.

وڕێنە دەکەم
خەڵکی باشن و
نرخی باش دەدەن
من نرخم بۆ هیچ شتێک دانەناوە
باشی بێت یان خراپ
دووانەیەکی گۆڕاون و
هەریەک ئەوتریان ڕەش دەکەنەوە.

جاران مانگ جوان بوو
لەم سەردەمەدا کارم بە جوانی نییە
پۆخڵەواتە
جوانی لە ژێر پێی پارەدا
(جوانییمان هەیە بۆ فرۆشتن.)

پارەکان لە ژێر پێمدا دەپاڕینەوە
لە بێباکیم دەربازیان بێت
من گیانێکم بە بێباکییەکەمە
گیانێکم بەوەیە بەها بۆ کەسانێک دانانێم
سەردەمەکە بۆیان لە بارە
هێز لەوەدایە لەگەڵ نالەبارییدا بیکێڵیت.

من ڕێزێکی زۆرم بۆ مرۆڤە ساکارەکان
ئەوانەی دڵپاکانە دەژین و
دڵپاکانە دەمرن.

(ستۆپ)

بەیانی ئەم دێڕانە چۆن بخوێنمەوە؟
هەرچۆن سەیریان دەکەم
تێناگەم و
سەردەرناکەم
من خەریکی چ شێتییەکم؟
خەریکم چ ئاشوبێک دەنێمەوە؟
پلانی چیم هەیە
بەنیازم چ یارییەک
چ گاڵتەجاڕییەک دابمەزرێنم؟
ببورن
من
لێتان
تێناگەم!
یان
ڕەنگە من لە ئێوەشم تێکدابێت.
لە ئێستادا لە هیچ شتێک دڵنیانیم
لە ئێوە
لە خۆشم
هێندە هەیە پێویستە بە گیانی خۆم
خۆم دوور بگرم لەو شتانەی
هەستی تەنیاییم تیدا زیاتر دەکەن
من لەمە تەنیاتربم
ڕەقهەڵدێم
من لەمە تەنیاتربم
تەنیایش لە دەست دەدەم.

ئەی دڵەی گیرۆدە
من هەم ژیان
من هەم مردن
من تاکە مرۆڤم
پێکەوە دۆست و دووژمن
دەبێت لە دەستیان ڕابکەم
من ئەو نەفرەتەم
ئەی دڵ
ئەو نەفرەتە!
تەنیا تۆ دەتوانیت
تەنیا تۆ
بیانووبیت
بۆ مانەوم
لەم بۆشاییەدا
ئەی دڵەی گیرۆدە.

گرانە لە ماڵەکەمدا کەسێک هەبێت بیری بکەم
کەسێک هەبێت لە دڵمدا
کەسێک لە ماڵەکەییدا بیرم بکات
لە دڵیدا.

من هیچ ژنێک بە خەفەتەوە ناکوژم
هیچ ژنێک
خەفەت من دەکوژێت
بە ژنەوە.

بەرەوباوان ناڕۆمەوە
باوان خەونێک بوون
خۆش یان ناخۆش
دڵمان پێیان دەکرایەوە
سوپاس بۆ خەون.

ئەمجارە وەک ئاهێکی گەرم
بۆ ناو خۆم دەچکێمەوە
بەڵکو ئیتر بسوتێم و
تەواوبم.

شتێک فریای مرۆڤ بکەوێت
تەنەکەیەک ڕۆنی بەتاڵ
تاتەشۆرێک
سندوقێک لم
ئیسپانەیەک
بەلۆعەیەک
مۆبایلێک
کەرەڤانەیەک
پارەیەکی دڕاو
فریای مرۆڤ بکەوێت
فریای خۆی بکەوێت مرۆڤ
شتێک فریای مرۆڤ بکەوێت.

ئێوەش وەرن ڤیتامینەکان
بڕژێنە ناو مێشکمەوە
بۆ سەرێکی گەرم
سەرێکی فڕیو
سەرێکی بەرز
کە سەری خۆم نەبێت
زوو بکەن
خێرا بکەن
دەستوبرد
بیرکردنەوە پێچاوپێچەکان
بیرکردنەوە سامناکەکان
هەرچی زووە
سەرم بەربدەنەوە بۆ ناو بۆشایی
سەرم کە هەر دەمەی لەسەر هەوایەکە
هەوای ئەم سەرەم سەر لە بن دێنێ
ئاخۆ ئەمجارە چیم بەسەردێنێ؟

هەڵبکە ئەی هەوای ناو سەرم
جیهان بخەرە ترسەوە
وەک دڵی من کە گڕ دەخوات
لە تاو سەرێک کە ئاگرە.

تۆ بنواڕە هەوای ناو سەرم
چۆن لە تاوت دەسوتێم
چۆن لە ناوتدا ژانی شادی دەخۆمەوە.

جیهانی من جیهانی دیکەی زۆری تێدایە
ماندوو نابێت لە دروستکردنی بۆشایی
بەرلەوەی گەردوون بخنکێت
بەرلەوەی گەردوون بتوێتەوە.

من هاتووم بە جیهاندا
ڕێساکان لە ئێوە ون بکەم
من هاتووم ئێوە لە جیهانە کۆنەکان دەربهێنم
مردووەکان لە خۆیان قوتار بکەم
کاژی ساڵانی زووتان پێفڕێبدەم.
پێشنیاز:
لە گەڕان و هەڵهاتن و کەوتن مەترسن..
بەیانی هەر وەکو ئێستایە
سەدان بەیانی دێت بەبێ دەنگی کەڵەشێر
من زۆرم دیون لەو بەیانییە بێمروەتانە
ئیتر خۆم کاتێکم ناولێناوە بەیانی.
کەواتە بەیانیتان باش…
بەیانی هەروەکو ئێستایە
من ئێستاکە بۆچی دەنووسم؟
لە پێناو بەیانییدا
لە پێناو هیچدا.

هەرچی بیردەکەمەوە ئێمە لە پشت پەردەی ژیانەوەین
ژیانە ڕاستەقینەکە لە شوێنێکی دیکەیە
ئێمە تامی ژیانمان نەکردووە
ئێمە بەر ژیان نەکەوتووین
ژیان ئێمە دەبڕێت.

(بووەستن)

وابزانم ئێستاکە لای من بەیانییە!
بەیانیت باش ئەی بەیانی.




بەیازی ئازار.. شیعری داستان بەرزان

بۆ تۆ دایەخان گیان
قەڵای مەریوان پاڵم دا پێوە
قەڵاکەم ڕمیا پال بەم کێوە؟

لە گۆرانی فۆلکلۆری کوردییەوە
ئیتر بۆ هەمیشە لە ناو میوەکاندا
لە ناو باخە بەرین و
خەیاڵاوییەکاندا
بە تەنیشت کانیاوە بیگەرد و
سازگارەکاندا
لەگەڵ باڵندەی ڕەنگین و
پەپولە دڵگیر و
درەختەکاندا
یادی ڕۆژانێک بکە
گەرم/ شێدار
تاریک/ دڵتەنگ
بێڕەحم/ بەدڕەفتار
دەستیان لێهەڵنەدەگرتیت
تاکو لێواری مەرگ
تەنگەنەفەس/ هێزلێبڕاو
من لە دەستپێکی ئەم شیعرەوە
لە خەمی تۆیە تەنگەنەفەسم
لە دووری تۆیە هێزلێبڕاوم!

بیری دوو منداڵی ڕووتەڵ بکە
عەسرێکی شینتر لەم شینەم
هەریەک بە تورەکەیەک گریانەوە
سەرمابردوو/ ژیان مردوو
خۆیان بە ماڵەکەتدا کرد
وەک دوو پەناهەندەی لە جەنگ هەڵهاتوو
بەدەم هەنسکی بێدادییەکەوە
سووتابوون وێنەی قەقنەس
داوایان لێکردیت
لە دڵە سەنگین و بیمارەکەتدا
داڵدەیان بدەیت
لە ئامێزتدا گەرمیان بکەیتەوە.

دوو منداڵ/ دوو فریشتە
بۆنی شیری ژانیان لێدەهات
هەڵمی ئازاریان لێهەڵدەستا
تامی کابووسیان دەدا
ڕەنگی بێکەسییان گرتبوو
بوون یان نەبوون
بۆ ئەوان وەک یەک بوو.

دوو منداڵ/ دوو فریشتە
ژیان لە پای هیچدا
تفی تێکردبوون
دوو منداڵ/ دوو فریشتە
ژیان لە پای هیچدا
شەقی تێهەڵدابوون!

ئەوان بێئاگا لەوەی
بۆنی نیگاری سەر سنگیان
تەڕ… تەڕ ماڵەکەتی سەرێژکردبوو
لە یادی ساڵانێکی دوورتر
کە تۆ بە تامەزرۆییەوە
خەونیان پێوە دەبینیت
کە تۆ بە جەرگێکی سووتاوەوە
هەموو خولیات بۆتە گەڕانەوەی
ڕۆژێک لەو ساڵانە/ بۆنێک لەو ساڵانە.

ئەوان بێئاگا لەوەی
کە تۆ لە خەونە شکاوەکانیاندا
پارچە.. پارچەی دڵی خۆت
پێکەوە دەلکێنیتەوە
کە تۆ هەر نەبێت
ڕەنگێک/ دەنگێک
لە گیانی خۆتتدا زیندوو دەکەیتەوە
لەو ساڵانەی هەموو خولیات بۆتە گەڕانەوەی
ڕۆژێک/ بۆنێک.

بە دڵی تواوەی ناو چنگیانەوە
هاتن و
لە ماڵەکەتدا
بوونە دوو قومری پێککراو
بوونە دوو مێروولەی بەجێماو
بوونە دوو هەناسەی سارد
بوونە دوو برینی بێدەرەتان
بوونە دوو ئاوازی بەر باران
بوونە دوو دەنکە ترێی سەرمابردوو
بوونە دوو ئاواتی لە دەستچوو
بوونە دوو دڵۆپ خوێنی گەرم
بوونە دوو بێچووە ئاهوی شەرم.

تۆ چرا بوویت
تۆ کانی بوویت
تۆ شنە بوویت
تۆ ئارامی
تۆ سەلاری
تۆ ئاگردان.

تۆ مانگ بوویت
بۆ شەوانێکی سووتاو
خۆرەتاو بوویت
بۆ دوو بێ بەرگی هەڵکوڕماو.

تۆ ڕێنیشاندەر بوویت
بۆ دوو هەڵهاتووی دەستی خێڵ
تۆ لەنگەری دوو کەشتی وێڵ
تۆ دیوار بوویت
لەبەردەم ڕەشەبای ستەمدا
تۆ خەندە بوویت
لە پاش لێشاوێک لە خەما
تۆ هێلانە
بۆ دوو زەڕنەقووتەی بەر زریان
تۆ ڕزگارکەر
بۆ دوو کاریلەی بەردەم کەڵبەی سووری گوورگەکان.

(وچانێک)

تۆ نەتهێشت شەقام ببێتە ماڵی دوو توتەڵەی فڕێدراو
تۆ نەتهێشت دوو کانیلەی نەشارەزا
ڕێگایان بکەوێتە بیابان
تۆ لە ناو پانتایی ڕەشی مردندا
ئازایانە/ ژنانە
بێ گوێدانە سەرکۆنەکان
بە ڕەنگی سپی نووسیت: ژیان.

دوو منداڵ/ دوو فریشتە
کە چەند هەنگاوێک
لەولا بۆسەی جەردەکانی شەوەوە
خەویان پێداکەوتبوو
دوو منداڵ/ دوو فریشتە
کە هێندەی چاوتروکانێکیان مابوو
بەدەم خەیاڵەوە
بگەن بە دەستەیەک لە مرۆڤانی/ مرۆڤخۆر.

دوو گوڵاڵەسوورە/ دوو دەنک بەهێ
زۆری نەمابوو هەڵبدرێنە ناو مەنجەنیقی
بێڕەحمییەکانی کۆمەڵ
دوو بێدەرەتان خەریکبوون
بکەونە سەرزاری ئەوانی وەک دەڵ
دوو ڕێبوار/ دوو سەرهەڵگرتوو
ملیان بە ڕێگای نەهاتەوە نابوو
کە تۆ بوویتە سەیوانیان
بوویتە ئامێز
بوویتە گەرمایی
بوویتە سۆز و
دڵنەوایی
بۆ ئەوان/ ئەوانی بەر تۆفان
ئەوانی هەڵهاتوو لە چنگی ژیان.

(وچانێک)

بە ڕۆیشتنی تۆ
ئێمە گوڵەباخ لە دەست دەدەین
چیمەن
حەوشە
گوڵی هەنار
دارنارنج و
سەربان
خۆرەتاو/ مانگ
بۆنی سێو
تامی زەیتوون
خولیای سەرمان.

ئێمە زۆر شەوان مانگمان بینیوە کە خەوتووە
لە پاش تۆ هیچ مانگێک نابینین!
لە پاش تۆ ئێمە مانگمان نییە!
مانگەکەی ئێمە تۆ لە کوێی؟

(وچانێک)

تۆ ئێمەت لە ڕۆژی ١٦/٣ ی شاری هەڵەبجە پاراست
تۆ ئێمەت لە گەرداوی ئەنفال دەرباز کرد
ئێمە دوو گوندی بچکۆلەی قەدباڵی چیایەک بووین و
تۆ نەتهێشت بکەوینە بەر شەپۆلی ڕاگواستن
ئێمە دوو گەنجی باریکەلەی سەر شەقامێکی سلێمانی بووین
تۆ نەتهێشت ملازم موحسین بە بینینمان خوێن بیگرێت و
هەر لەوێدا گولەبارانمان بکات
ئێمە دوو منداڵ بووین لەگەڵ ٤٠ منداڵی دیکەدا بۆ دەستڕێژی فیشەک ڕیزکرابووین
تۆ هیوایەکی وەهات پێداین ئێمە باڵبگرین.

ئێمە دوو پێشمەرگە بووین لە زیندانی ئەبووغرێب
لەگەڵ ژماردنی کاتی گەیشتن بە سێدارە
سروودەکانی ڕەنجدەران لە گەرووماندا
ئێمە دوو شەڕڤان بووین لە عەفرین
لە پاڵ گرمە گرمی بۆمبێکدا
(ئەی ڕەقیب)مان دەبێژا
ئێمە دوو گەریلا بووین لە دامێنی چیا
بەدیار چاوی تیژی درۆنێکەوە
(نەخشەی کوردستان)مان بەسنگەوە
ئێمە دوو خەباتگێڕبووین لە دەشتێکدا
لەتەک هوژە..هوژی موشەک
(ئاڵای کوردستان)مان هەڵکردبوو
تۆ وەک دەستی خودایەک
کە دەمێکە مرۆڤی پشتگوێخستووە
هاتیت و بۆ ئاسمانت هەڵکێشاین…
بە لەدەستدانی تۆ ئێمە دوو مەسیح
هەریەک خاچی خۆمان بە کۆڵەوە و
شار تەی دەکەین
کۆڵان… کۆڵان
شەقام… شەقام
بۆ ڕۆژانێک تۆ لێرەبوویت
بۆ ڕۆژانێک تۆ چەتربوویت
لە پاڵ تۆدا
ئێمە دوو شۆڕگێڕی سەربەرز
دەم و داوێن و دەست و دەرلینگ و دەمار و دینارمان پاک
کە لێرەنیت
دەم و دەمارمان بەسترا
داوێن و دەرلینگمان دڕا
دەست و دینارمان شکا
هۆ خەڵکینە پێمان بڵێن:
لە کوێیە خوا؟

(وچانێک)

بە دڵشکاوی ڕۆیشتی
لە سەردەمێک کە لەگەڵت سۆزی نەبوو
ڕۆرگارێکت بەجێهێشت
ڕووی لێت نەبوو
بە بێگەردیت باکی نەبوو
چاوقاییم بوو/ پەردەی نەبوو

تۆ پەڵەیەک خەڵکت جێهێشتن
کە مایەی نیگەرانیت بوون
ئەهلی بێ دڵی و
قسەی ڕەق
سەرمەستی حەز
شەیدای بەها پوچەکانی
دنیای سەرمایەداریی بوون

تۆ بێدەنگ بووی
تۆ پەرێشان
لەبەردەم مرۆڤ
چلۆن خۆی لەبیرچۆتەوە
نەتدەزانی بۆچی وەها
بەهای دڵان کاڵبۆتەوە
هەرچی دێت و
لاف لێدەدات
بە جانتا و
بۆن و
مەکرەوە
سەیرێک ناکات
چەند سادەیە
چەند بێخەون و
بێ بادەیە
سەیرێک ناکات
چەند گوناهە
نرخی خۆی داوە بە بادا

ئەو نازانێ بەڵێ ڕاستە
مارکە بەرزە
براند بەرزە و
کولیتی زۆر بەرزتر
ئەوەی گچکەیە و
هەتاکو دێت هەر کچکەتر
هاکا نەما و بووبە هەڵم
خۆیەتی و لە خۆی واوەتر

تۆ کە لە نەسلی باران بوویت
کەڵکی تۆی نەمابوو ژیان
تۆ کە بەخشندەیی خودا و
ئارامی ئەیوب لە گیانتدا
بێ باکانە/ دڵتەگانە
شەوگارت دەبەست لە ڕۆژان.

ئێوە نەوەیەک کە دەڕۆن
لەگەڵ خۆتان زۆر شت دەبەن
پێمان بڵێن.. بەر لە ڕۆیشتن
چی بکەین بۆ ئەوەی دوای ئێوە
بڕێک وەک ئێوە مرۆڤ بین؟
چی بکەین بۆ ئەوەی پاش ئێوە
وەکو ئێوە فریشتە بین؟

بۆ وادەڕۆن؟
دنیا بۆچی واچۆڵ دەکەن
کێ دەتوانێت بەبێ ئێوە
بەرگەی بگرێت و
درەختێک بێت بە پێوە؟
وەها دنیاکەتان چۆڵ کرد
هەر دەنگێ دێت
هەر بە تەنیا دەنگدانەوەی خۆی دەبیستێت
هەر ڕەنگێک دێت هێندە نابات خۆی بیردەچێت!

ئێوە مرۆڤانێک بوون
کە خودا لە پارچەی خۆی
لە دڵی خۆی
لە ڕووناکی و
لە پاکی خۆی
ڕەوانەی زەمینی کردن
تاکو نیشانمانی بدات
بە چ جۆرێک هێزی هەیە
مرۆڤی پەتی وەکو خۆی
مرۆڤی ڕوون و
بە نرخ بەدیبێنێت..

ئێوە کە جێگەی ئومێدی خودا بوون
کە نیشانتان دەدا مرۆڤ تاکو کوێ
هێزی هەیە هەر مرۆڤ بێت
ڕۆیشتن و بە بێزاربوون
پشتان کرد لە سەردەمێک
هەموو شتێک تێیدا بە نرخە
مرۆڤ نەبێت!




ڕاکردنەوە بەرەو منداڵی/ شیعرو خوێندنەوەی داستان بەرزان

لینکی یوتووب:..
https://www.youtube.com/watch?v=HWBJOBSBRi4




1987 کتێبی برینى من

نوێترین کتێبی (داستان بەرزان) ئەو ناونیشانەى سەرەوەیە، کە پێکهاتووە لە چەند نامەیەک، لە میانى ئەم نامانەوە نووسەر بەشێک لەو ڕووداو و بەسەرهاتانە دەگێڕێتەوە کە لە منداڵی و هەرزەکارییدا بەسەری هاتوون یان لە نزیکەوە ئاگاداریان بووە، لە بارەى ئەم کتێبەوە داستان دەڵێت: ئەم کتێبە سندوقێکى بچکۆلەیە تێیدا کۆمەڵێک دیمەن و بەسەرهاتى ڕابردووى خۆمم تێدا گێڕاوەتەوە، لەسەرەتادا بڕیار نەبوو ئەم سندوقە بکەمەوە و بیخەمە بەردەستى ئەوانیتر، بەڵام پاشان ئەو بۆچوونەم گۆڕدرا و ئێستا ئەو کتێبەى دەیخوێننەوە بەشێکى ئەو ڕابردووەیە کە من پێم وایە زۆرینەیان لەجۆری ئەو برینانە کە مرۆڤى ئێمە زۆرجار ترس و شەرمى لە باسکردنیان هەیە و خستەڕوویان بەکارێکى نەگونجاو دەزانێت، بەڵام من هەوڵمداوە وەک خۆیان و بەپشتبەستن بە زمانێکى ساکاری شیعریی پیانگێڕمەوە.

نووسەر لە بەشێکى ئەم کتێبەیدا نووسیوویەتى: نەنکم خاوەنی هێمنییەکی جوان و شاعیرانەی سەدەکانی پێشوەوە، کە زۆرکات وای بۆ دەچم ڕەفتاری نەنکم نزیک بێت لە ڕەفتاری (مەحوی) شاعیرەوە، ئەمەشم لە میانی خوێندنەوەی چەندین جارەی دیوانی ئەو شاعیرە و وێناکردنی ئەو لە خانەقاکەیدا کە دواساتەکانی ژیانی تێدا بەسەربردووە، سەرچاوەی گرتووە، نەنکم تەنیا شیعر نانووسێت، ئەگین ماڵەکەی خۆی وەک خانەقایەک دێتە پێشچاو، کە تێیدا لە خەڵوەتدا بێت، ئەوەتا ئامادەنییە تەنیا دوو ڕۆژ لەو ماڵە دووربکەوێتەوە، بەردەوام بە ناو باخچە و ژوورەکاندا دێت و دەچێت، نازی گوڵەکان دەکێشێت و پەنجەرەی ژوورەکان دەخاتە سەر عیشوەی هەتاو و بەدەم شنەیەکی فێنکی بەیانییە خەونەکانی شەوێی بۆ چێشتەنگاو دەگێڕێتەوە.
لە بارەى نەنکیشیەوە نووسەر دەڵێت: کاراکتەری نەنک لە ژیانى مندا تەنیا دایکى باوک یاخود دایک نییە و لە دوورەوە ببینم پیردەبێت و دەمرێک، بەڵکو لە تەواوى ژیانى منداڵی هەرزەکاییمدا ئەم کاراکتەرە هەم دایک و هەمیش باوک بووە بۆم، بۆیە ئامادەیی ئەو لە دونیا مندا ئامادەییەکى بەچاو و کاریگەرە و مردنى ئەوانە من پیر دەکات و پاشان دەمکوژێت.

ماوەتەوە دەربارەى داستان بڵێین: ئەم نووسەرە پێشتر چەند کتێبێکى شیعریی چاپ کردووە و هەروەها دەچووى کۆلێژى هونەرەجوانەکانە بەشی شانۆ، خاوەنى چەند کارێکى دەرهێنانە بۆ چەند شانۆنامەیەکى جیهانى، دیارترینیان شانۆیی (بەدەم چاوەڕوانى گۆدۆوە)یە لە نووسینى نووسەری ئێیرلەندى (سامۆئیل بیکێت)ە و ئێستاش مامۆستایە لە پەیمانگاى هونەرەجوانەکانى سلێمانى/ناحکومى.
تێبینى: ئەم کتێبە ئێستا لە ناوەندى غەزەلنووس دەستدەکەوێت




من گۆزه‌كه‌م شكاوه‌، گۆزه‌كه‌ی ناو سنگم له‌ نێوان یاداشت و نامه‌دا … داستان به‌رزان

به‌یانییه‌ك له‌ ماڵه‌وه‌

چاوم ده‌كه‌وه‌ و له‌ خه‌وێكی خراپتر له‌وه‌ی دوێنێ‌ شه‌و ڕاده‌كه‌م، ناخۆشه‌ له‌ خه‌ونتدا دۆسته‌كه‌ت ببینیت له‌گه‌ڵ پیاوانی دیكه‌دا، سه‌یری شوشه‌كانی جامخانه‌كه‌ی هه‌یوان ده‌كه‌م، ته‌مێكی چڕ گرتوونی، به‌ ده‌نگی چۆڕاگه‌ی سه‌رباندا ده‌زانم له‌ ده‌ره‌وه‌باران ده‌بارێت، هه‌ڵده‌ستم بۆ به‌رده‌م ده‌ستشۆره‌كه‌، له‌ په‌نجه‌ره‌ لاكێشه‌ییه‌كه‌ی به‌رده‌ممه‌وه‌ ده‌ڕوانمه‌ حه‌وشه‌كه‌، له‌سه‌ر چیمه‌نه‌ ته‌ڕه‌كه‌ دوو نارنجی قه‌ڵه‌و كه‌وتوون، له‌ ئێستاوه‌ ده‌زانم تۆزێكی دیكه‌ نه‌نكم له‌ خه‌و ڕاده‌بێت و هه‌ردووكیان ده‌باته‌ چێشتخانه‌كه‌ و نیوه‌ڕۆ ده‌یانگوشێته‌ ناو زه‌ڵاته‌ی ته‌ماته‌ و كاهوه‌وه‌، ئای له‌م دره‌خته‌ چه‌ند میهره‌بانه‌! له‌ ڕۆژگارێكدا كه‌ میهره‌بانی مۆدێلی نه‌ماوه‌..

ئه‌مڕۆ ده‌مه‌وێت زۆرترین كات له‌ ماڵه‌وه‌بم، مه‌به‌ستمه‌ دڵی نه‌نكم ڕازی بكه‌م و له‌ ڕۆیشتنه‌ ده‌ره‌وه‌كانم ئه‌وه‌نده‌ نیگه‌ران نه‌بێت، كه‌ ده‌زانم به‌شێكی نیگه‌رانییه‌كه‌ی له‌ دڵسۆزییه‌تی و به‌شه‌كه‌ی دیكه‌ی له‌ ترسی ته‌نیایی خۆیه‌تی، ته‌نیاییه‌ك كه‌ هه‌ر مرۆڤێك له‌ كۆتاییه‌كانی ته‌مه‌نیدا تێی ده‌كه‌وێت، ترس له‌ ته‌نیایی له‌و ته‌مه‌نه‌دا هاوكات ترسه‌ له‌ مردن، نه‌نكم ده‌ترسێت ڕۆژێك یان شه‌وێك له‌ ته‌نیاییدا مردن بێت و به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێت فریوی بدات و بۆ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ خۆی ببات، له‌ كاتێكدا ئه‌م نایه‌وێت ژیان به‌جێبێڵیت، ئه‌گه‌رچی مرۆڤێكی ئیمانداره‌، به‌ڵام ژیاندۆستییه‌كی بێئه‌ندازه‌ له‌ چاوه‌كانیدا ده‌دره‌وشێته‌وه‌، چه‌ندین جار دیتوومه‌ له‌ ترسی مردن فرمێسك به‌ چاوه‌كانیدا هاتۆته‌ خواره‌وه‌ و له‌به‌رخۆیه‌وه‌ كڕوزاوه‌ته‌وه‌، گوێی له‌ قوئان گرتووه‌ و پاڕاوه‌ته‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی بیه‌وێت بڵێت: (كه‌مێك به‌خشنده‌تربه‌ له‌گه‌ڵ به‌نده‌كانت) ده‌زانم نه‌نكیشم وه‌ك ئه‌و ئازیزانه‌یترم ساتێك هه‌یه‌ جێمده‌هێڵێت و كاتێك ئاوڕ له‌ ده‌وروپشتم ده‌ده‌مه‌وه‌ چۆڵتر ده‌بێت، به‌ڵام لای من مرۆڤی وه‌كو نه‌نكم هی ئه‌وه‌نین به‌ده‌م خه‌م و ئازاره‌وه‌ بمرن، لێ ئیتر ئه‌وه‌ خراپی ژیان و كۆتاییه‌ قبوڵنه‌كراوه‌كه‌یه‌تی، كه‌ به‌ جۆرێكی زۆر دڕندانه‌ مرۆڤ كاول ده‌كات!

هۆیه‌كیتری مانه‌وه‌م له‌ ماڵه‌وه‌ خۆمم كه‌ نامه‌وێت له‌وه‌ زیاتر له‌به‌ر چاو و ده‌ستدابم، با ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیان ده‌بم له‌ ڕیزی ئه‌و كه‌سانه‌ش بن كه‌ تاڕاده‌یه‌ك لێم شاره‌زان، به‌ڵام هێشتا هه‌ر پێویست نییه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌ده‌ره‌وه‌بیت له‌ سه‌رده‌مێكی ناڕوون و درۆزنی وه‌هادا كه‌ دۆزینه‌وه‌ی كه‌سانێك بتوانیت له‌گه‌ڵیان ئاسوده‌بیت ئاسان نییه‌ و بگره‌ هه‌ر زۆریش سه‌خته‌، بۆیه‌ مانه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ و ده‌ستگرتن به‌ خۆته‌وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی بكه‌ویته‌ به‌رده‌ست خه‌ڵكی و ئه‌وانیش ئاره‌زووی خۆیان ده‌نوكت لێبگرن، وه‌ك ئه‌و جوچكه‌ برینداره‌ی به‌ هه‌موو جوچكه‌كانیتر ده‌كه‌ونه‌ ده‌نوكگرتن له‌ سه‌ری، تا ئه‌و ئاسته‌ی خوێن به‌ لاچاوه‌كانیدا دێته‌خواره‌وه‌ و مۆخی سه‌ری به‌دیار ده‌كه‌وێت، ژنه‌ به‌ ته‌مه‌نه‌كان به‌و جوچكه‌ ده‌ڵێن: جوچكه‌ غه‌ریبه‌، ئه‌م ڕۆژانه‌ من ئه‌و جوچكه‌ غه‌ریبه‌یه‌م.

ئێواران ڤۆدگا

كاتژمێر(5) ی به‌یانییه‌ و له‌به‌رده‌م لاپتۆپه‌كه‌مدا دانیشتووم، ڕووناكی شاشه‌كه‌ی ده‌موچاوم له‌ تاریكی ژووره‌كه‌دا ڕووناك ده‌كاته‌وه‌، كرته‌كرتی دووگمه‌كان له‌ بێده‌نگییه‌كه‌دا تێكه‌ڵ به‌ چركه‌ چركی كاتژمێری سه‌ر دیواره‌كه‌ ده‌بن و ئه‌م به‌شه‌ له‌م نووسینه‌ت بۆ ده‌نووسم كه‌ نه‌مویست باسی بكه‌م:
ئێواره‌ پاش خواردنه‌وه‌ی چاره‌كێك ڤۆدگا له‌ یه‌كێك له‌ نادییه‌ نیمچه‌ ڕووناكه‌كانی شاردا، هاوڕێیه‌ك پێشنیازی نادییه‌كی دیكه‌ی بۆ كردم كه‌ به‌ نادی چینییه‌كان ناسراوه‌، ئه‌گه‌رچی كه‌م ده‌چمه‌ ئه‌و نادییانه‌، چونكه‌ به‌ ڕاستی هه‌ندێكیان مۆدێلێكی بێزاركه‌رن، ئه‌وه‌یش به‌ هۆی ئه‌و قه‌ڕه‌باڵغی و بوونی گۆرانییه‌كی ده‌نگ به‌رز كه‌ زۆربه‌ی جار گۆرانییه‌كانیش ئه‌و گۆرانییه‌ ناخۆشانه‌ن كه‌ زۆرینه‌ حه‌زیان پێیه‌تی، هه‌روه‌ها ئه‌م نادییانه‌ ته‌نیا وه‌ك نادییه‌كی ئاسایی وه‌رنه‌گیراون، به‌ڵكو هه‌ندێكیان به‌ ناوی مه‌ساجه‌وه‌ بوونه‌ته‌ جێگه‌یه‌ك بۆ به‌ كاڵاكردنی جه‌سته‌ی ئه‌و ئافره‌تانه‌ی له‌وێدا كار ده‌كه‌ن، من ئه‌و شه‌وه‌ ده‌مویست جۆرێك په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌و ئافره‌تانه‌دا دروست بكه‌م، ئه‌مه‌ش له‌و هه‌ستی تۆڵه‌یه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبوو كه‌ ماوه‌یه‌ك بوو به‌رامبه‌ر به‌ دۆسته‌كه‌م تێمدا دروست ببوو، به‌ڵام شكستم هێنا، چونكه‌ پاش قسه‌كردن به‌ ئینگلیزییه‌كی خراپ و تێكه‌ڵ به‌ كوردییه‌كی سه‌روگوێلاك شكاو له‌گه‌ڵ ئه‌و ئافره‌ته‌ی هاتبووه‌ سه‌ر مێزه‌كه‌مان، بۆم ده‌ركه‌وت ئه‌ویش مرۆڤێكی برینداره‌، هه‌ر بۆیه‌ په‌یوه‌ندییه‌كه‌ بووه‌ جۆرێك له‌ هاوخه‌می بۆ یه‌كتری، ئافره‌ته‌ ته‌مه‌ن سی و پێنج ساڵه‌كه‌ بۆی گێڕامه‌وه‌ كه‌ مێرده‌كه‌ی كابرایه‌كی كهولیست بووه‌ و بۆی خراب بووه‌، ئه‌میش پاش تێپه‌ڕاندنی چه‌ند ساڵێك له‌گه‌ڵ پیاوێكی وه‌هادا، به‌ مندڵێكه‌وه‌ له‌ په‌وه‌ندییه‌كه‌یان هاتۆته‌ ده‌ره‌وه‌، له‌ ڕاستیدا من ده‌مویست ئه‌و زیاتر باسی ئه‌و شتانه‌ی ژیانی خۆیم بۆ بكات، به‌ڵام ئه‌و زوو زوو وه‌ك ئه‌وه‌ی پێی وترابێت ده‌سته‌كانی ده‌خسته‌ ناوده‌ستم و سه‌یری قوڵایی چاوه‌كانی ده‌كردم، لێت ناشارمه‌وه‌ گه‌رمییه‌كی تایبه‌تم له‌ ده‌سته‌كانی و نیگاكانیدا هه‌ست پێده‌كرد، كه‌ له‌و بڕوایه‌دانیم پێشتر به‌ هیچ كام له‌و پیاوانه‌ی دابێت كه‌ چوونه‌ته‌ ئه‌وێ‌، ئه‌مه‌ش هه‌ستی من بوو له‌و كاته‌دا، ده‌كرێت وانه‌بێت، چونكه‌ له‌ ئه‌نجامدا ئه‌وان له‌و جێگه‌یه‌دا كاڵایه‌كن به‌ ده‌ست بازاڕێكی دڵڕه‌قه‌وه‌، هه‌رچۆن بێت ڕه‌نگه‌ له‌ كاتی دیكه‌دا بچه‌مه‌وه‌ ئه‌وێ‌ بۆ لای هه‌مان ئافره‌ت، چونكه‌ بۆ ئه‌م دۆخه‌ی من به‌خشینی كه‌مترین سۆز گه‌وره‌ترین مانای هه‌یه‌.

مرۆڤ ئه‌وكاته‌ی به‌ قوڵی دڵی له‌ كه‌سێك ده‌شكێت، ئیتر په‌نا بۆ زۆر شت ده‌بات، ته‌نیا له‌ پێناو ئه‌وه‌ی شتێك له‌و شكاوییه‌ به‌ ده‌ست بێنێته‌وه‌، نه‌ك چاكی بكاته‌وه‌، چونكه‌ مرۆڤ یه‌كجار دڵی ده‌شكێت، دڵ گۆزه‌یه‌كی ناسكی ته‌نكه‌، به‌جۆرێك شه‌فافه‌ هه‌ر شله‌یه‌كی تێدا بێت به‌ ئاسانی ده‌یبینین، كه‌ شكاش هێز نییه‌ چاكی بكاته‌وه‌، من گۆزه‌كه‌م شكاوه‌، گۆزه‌كه‌ی ناو سنگم.

مارچی 2016
سلێمانی




ئه‌ستێره‌كانی داستان بەرزان برینی‌ مرۆڤن … ئا: ئارام

ئه‌ستێره‌كان برینی‌ مرۆڤن” ناونیشانی نوێترین کتێبی شیعریی داستان بەرزانە و بڕیارە لە چەند ڕۆژی ئاییندەدا لە لایەن خانەی ڕۆنانەوە بڵاوبکرێتەوە.
ئەم کتێبە شیعرییەی داستان بەرزان سیازدە دەقی شیعریی لە خۆ گرتووە و بەشی هەرە زۆری دەقە شیعرییەکان دوای کتێبی شیعریی (بووم به‌ ژێر ڕۆژه‌ خێراكانی‌ مۆدێرنه‌وه‌)ی شاعیرەوە نووسراوە و بەشێک لەم دەقانەی پێشتر لە گۆڤار و رۆژنامە کوردییەکاندا بڵاوکراوەتەوە و بەشێکی دیکەیان بۆ یەکەمجارە بڵاودەکرێنەوە.
داستان بەرزان لەبارەی ئەم کتێبە شیعریەیەوە گوتی: “ئه‌م شیعرانه‌ی‌ له‌م كتێبه‌دان درێژكراوه‌ی‌ ئه‌زموونێكن له‌ نووسین، كه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ شیعری (بووم به‌ ژێر ڕۆژه‌ خێراكانی‌ مۆدێرنه‌وه‌) سه‌رچاوه‌ ده‌گرن، به‌ڵام لێره‌دا به‌ دیدگای‌ نوێتر و هه‌وڵدان بۆ كردنه‌وه‌ی‌ په‌نجه‌ره‌ی‌ نوێتر بۆ ڕوانین، ئه‌مه‌ش له‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ هه‌ر دوو كتێبه‌كه‌دا ڕوونتر ده‌بێته‌وه‌.”
شاعیر زیاتر لەبارەی ئەم شیعرانەی نێو ئەم کتێبەوە دوا و باسی لەوە کرد “کە هه‌ر یه‌كێك له‌ شیعره‌كانی‌ ئه‌م كتێبه‌ ساته‌وه‌ختێكی‌ تایبه‌تی‌ منن له‌ به‌ركه‌وتنم به‌ دونیا، ئه‌م شیعرانه‌ هه‌ڵوێستی‌ شاعیرانه‌ی‌ منن به‌رامبه‌ر ڕه‌قی ژیان، هه‌وڵێكن بۆ ده‌خستنی‌ دزێوییه‌كانی‌ ژیانێك، كه‌ خۆیمان لێده‌شارێته‌وه‌ و ده‌یه‌وێت به‌ ماسك و خۆئارایشتكردن فریومان بدات، كه‌ به‌ بڕوای‌ من مرۆڤی‌ هۆشیار ئه‌وانه‌ن ئه‌و فریوه‌ ناخۆن و ژیان وه‌ك خۆی به‌ ڕه‌قی و دزێوییه‌كانییه‌وه‌ ده‌بینن.”
لەبارەی ناوەڕۆکی شیعرەکانیشەوە داستان ئەوەی خستەڕوو کە “پڕۆژه‌ی‌ ئه‌م شیعرانه‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر دونیایه‌كی‌ پڕ له‌ بێدادی‌ و سیستماتیكی‌ وه‌ها كه‌ ڕۆژانه‌ ڕۆحمان ده‌هارێت و به‌های‌ مرۆیمان كاڵتر ده‌كاته‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌یانه‌وێت شیعر دونیایان بۆ جوان بكات باشتر وایه‌ ئه‌م كتێبه‌ نه‌خوێننه‌وه‌.
داستان بەرزان یەکێکە لە شاعیرانی نەوەی دووەمی دوای ڕاپەڕین و خاوەنی سێ دیوانە شیعری چاپکراوە کە ئەوانیش “تۆم هەبیت-2012″، “خودێکی پەرتبوو 2012″، “بووم بە ژێر ڕۆژە خێراکانی مۆدێرنەوە-2013”.