هەموو ئەو رەوەزە بەردانەی لەسەر زگم كەڵەكەكراون، بەس خوا دەزانێت چەندم خۆش دەوێن، ڕەگیان چۆتە ناو هەناوم و من ئەوانم و ئەوان منن، هەر كە دەرگای رۆحیان لە ڕێسمە دەبردرێ، رۆحم دەردەچێ، حەجمانم لێ هەڵدەگیرێت، ئای كە چەند حەز دەكەم یەك یەك نیشانی هەموو دونیایان بدەم، پێیان بێژم ئەشتۆ جگەرگۆشەم هەن! بەڵام بەو خوایەی لە ژۆر سەرانە، لەبەر ئەو دەشتە كاكی بە كاكی و ئەو بیابانانە لم ئەستورانە دڵم نایەت كە چەند ساڵە بە هەویای بەردێكن تا بیدەنە بەر پشتی خۆیان و سێبوورییان پێوە بێت، كەچی تا ئێستا لە چاوەڕوانیدا ئاوی چاویان سپی بوو، بەردێكی چكۆڵەشیان بۆ نەهات و هەر نەهات!
چەند كەیفم دێت دەگەڵ گەردی بەیانی، ئەو دەمی فەجری سادیقە و تێر تێر نووری مەشریق ڕادەمووسم، ئەوجار چی لالە و حاجیلە و هێرۆیە دەنگی پێكەنینیان دەگاتە ئاسمان. بە من بی ئەو بەهارە جوانە و ئەو كەیفخۆشییەی جەرگی جەرگانم بە رۆح و چاو، پێشانی هەموو جێیانی بدەم، بە چی توانام هەیە، پێكەنین، دڵخۆشی، كەیف و سەفام بگەینمە هەموو هەسارەیەكی ئەو گەردوونە. ئەمما قورعان بە حەقت بە ساحێبت سوێندت لەسەرم نییە، زگم بەو چیایە رەقەن و رەشانە دەسووتێت، كە هەزار ساڵە چاویان لەوەیە ئەو دڵە رەقەیان نەرم بێت، جارێك بۆ تەنیا جارێك و بەس، بۆنی بەهارێك بكەن و لە دیار پێكەنینی گوڵاندا خەندەیەكیان بێتە سەر لێوان و بەو نزمەوە خەویان لێ هەڕمێت و ئیدی بە دیار ژیانەوە پێبكەنن و پێبكەنن. بەڵام چش. كوا بۆ ئەوێ ڕۆژێ كوا!
نووسراوی سەر تیوەڕە شاخێك.

ژیان لەم زەمەنەدا دڵی مرۆی بە نمەك و وەفا دەكاتە قەترەیەك ئاو و وەك پارچە شەختەیەك سارد سارد دەبێت و بە بینینی چەند دیمەنێك دەتوێتەوە. لێرە دڵ هیچی تێنەماوە، ئەوەندە بچوك بۆتەوە، بە نەبوو حیسابە. لەوەگەڕێ خوێن و كوشتار و شەڕ بوونەتە هەوای فێنكی سپێدان و، هەناسەنە مرۆ وەریدەگرێ و دەیداتەوە، ڕووبەریك و بستێك خاكی دڵ نەماوە لەناو شەڕدا خارا نەبووبێت.
ئەم چەرخە چەرخی كورتبینییە، زەمەنی توێكڵ و ڕواڵەتە، كەس حەوسەڵەی مێشك ماندووكردنی نەماوە، هەموومان هەڵوەدای ڕواڵەتی بێ بنەما و ڕووخساری بێ ناوەڕۆك و قەپێلكی بێ ناوكین.
سەردەم سەردەمی خۆڕەپێشكردن و خۆبردنەپێش و دەركەوتنە، دەركەوتنێكی كورت، خۆبردنەپێشێكی چەند سعاتی، خۆپەسندانێكی هیچ لەباردانەبوو، ئیدی وەك ئەوە دێتە بەرچاو هەموو جارێ منەتی باوكایەتی بەسەر منداڵەكانماندا بدەینەوە و بە خوێنەر و خەڵك بڵێین ئەوەنییە ئێمە عەللامەی زەمانین، پسپۆڕ و پیتۆلین، نە دوێنێ دەبینین و نە سبەینێ، هەر هەنكەمان لەپێش چاوە و ئیدی ئێمە هەموو شتین و خەڵكیش چش!

خۆزی لە هەموو شتێدا زەمەنی كورتبینەكان بووبا، ئەمما ئەوانەی ئەهلی عیلمن قەت و قەت چاویان لەو ڕوواڵەتی و خۆڕەپێشكردنە نەبووبا، كە وەك ڤایرۆسێك هەموومانی تەنیوەتەوە، حەیاتی لەبەر بڕیوین، لە عیلم و حیكمەتیشدا بۆن بۆگەنی تەنگەنەفەسی كردووین و هاش و هووشەكەی گوێی دونیای كەڕكردووە.
لە زەمەنێك دەژین، (مەلەوان)ی تازەی ناو بەحری عیلمین، كەچی شیت و شەیدای ناو و ناوبانگین، قەڵەممان تازە فرچكی گرتووە و دەمانەوێ بەو قەڵەمە بێ مەرەكەبە دونیا تەی بكەین. بە نانی دزیی عیلمەوە گەورەبووین و هەر دزیی و ناپاكی و بێ بنەتۆییمان لێ هەڵدەوەرێت. زانكۆیەكان پڕبوونە لە ئەهلی ئەو عیلمە ڕواڵەتی و ئەو هەموو شەهادەداری و تامەزرۆی ماستەر و دكتۆرا و پڕۆفیسۆرییە جەستەی عیلمی هەنجن هەنجن كردووە و بنیشتێكە لە زاری ئەوانەوە بۆ دەوی سەدان كەس دێت و دواهەمینیان دەگاتە سەر زمانی من و ئەزیش بە ناو و سەرناوێكی دیكەوە دەیفرۆشمەوە.

هەتا دوێنێ پشیمان بە زانستی ئایینی خۆش بوو، كە بە پەرێز پاكییەوە مابوو و كەشتیەوانەكانی دوای ئەو هەموو خۆونكردنە و ئەو هەموو خەبات و ماندووبونە و دەریایەك فرمێسك ڕشتن لە قەڵەمەكانیان، بە شەرمەوە دەیاننووسی (انا الحقیر الفقیر المذنب العاصی…….منی دەستەپاچە و داماو، هەژار و نەدار و هیچ لەبارنەبوو ئەوەم نووسی بە هیچی دانانێم و هەموو هەناسە و خوێنیشم پڕە لە هەڵە و پەڵە و قەت شایانی ئەوە نەبووم و نابم) و دوای سی چل ساڵ لە پسپۆڕی خۆی هێشتا پێی شەرم بوو جلی پیشەكەی بپۆشێ و هەر خۆی بە شیاو دانەدەنا، كەچی كەشتیەوانەكانی ئێستا هێشتا لە ئەلف و بێیانن خۆڕەپێشدەكەن، فتوادەدەن، دەیانەوێ تەنانەت عیبادەتی نێوان خۆیان و خوداشیان بە كامێرایەكەوە بگرن و نیشانی هەموو خەڵكی بدەن، ئەو ڕێبوارانەی تازە سواربووی كاروان، چونكە قاویلكەن، قالك و قەمیشی پووچن، سامنیشتووی زەمەنێكی كورتن، دەیانەوێ چەند سعاتێك بژین و بەس، ببنە بڵقی سەرئاویش مەمنوونن، لەناو هەموو دەنگەكاندا ئحمێكیان هەبێ بەسیانە، هەر پێوەریان چاوی خەڵكی كورتبینە، بۆیە لە نمایشێكی پەلەپەلدا خەریكی عەمامەگەورەكردن و دیزاینی ئەو لەقەب و پاشناو و تریانە مەندیلانەن كە شەڕیانە لەسەر ئەوەی كامەی جێی باوەڕی میللەتی كورتبین و گەلی رواڵەتپەرستە، ئەوەیان مەبدەئو پرەنسیپە.
ئێرە وێرانەیە لە چاوی جەوهەربینان، كۆشك و تەلار و جەننەتە لە چاوی ڕواڵەتبینان، دڵی ئەهلی جەوهەر و رۆح پەروەرانیش لەو نێوانەدا لە حەژمەتان هەموو رۆژێ جارێك دەتوێتەوە. چونكە لەم كاولستانی ڕۆحەدا بۆ كوردی هائیم و حه‌یران دڵ تێكهەڵاتنە لەگەڵ ئەم خەڵكە تێكەڵی!

هەگبەی یادەوەریی رۆژانی كۆڕەو بە پیلی منەوە، زیاتر باران و خاكن، ئەوێ ڕۆژێ ئەو دەردەی باران كردی كەس نەیكرد، هەنسك و فرمێسك و باران یەكیانگرتبوو، هەنگاوەكان سارد و سڕبوون، وەك سایەقە و قەسرینی ڕوومەتی ئەو منداڵانەی كە لەسەر قیلمقاسی دایك یان باوكیان، پێشتر ماچی بارانیان دەكرد و زۆرتر دیمەنی ئەو حەشاماتەیان دەبینی، كە كەس نەیدەزانی بۆ چ چارەنووسێك ملیان بەڕێگایێ وەناوە!

ئەو خەڵكەی دەنێو تڕومبێلان دابوون، بیست ئەوەندەش ملی بەڕێگایێ وەنابوو، ڕێگایەك لە زەینی مندا، هەر تەواو نەدەبوو، هەر ئیستێك و پشوویەك، دیمەن و ناڵە و هاوارێك بوون. باران وەها دەباری، دەتگوت ئاسمان كوندەیەكە و زاركی خۆی بەڕەڵڵا كردووە، نە بارانی سەر بە قەپوچكە و نە شەستەبارانیش پێی ڕانەدەگەیشتن، لە هەورازی نێوان چۆمان و ڕایەت بووین، نزیك پازدە ماڵ لەنێو لۆرییەك و پیكابێك دابووین، تڕومبێل زێدەتر مفای ئەوەی هەبوو نەكەویە بەر باران، دەنا لە ڕۆژێكدا بە ئەندازەی دە گوریسان ڕێی نەدەبڕی.

هەرگیز ئەو دیمەنەم لەبیرناچێت و لە زەینمدا ناسرێتەوە، بەتایبەتی كە بارانی بەهار دێت، وەك پەڕەسێلكەیەكی ئاوارە خۆی بە نیوچەوانی هۆشم دادەدات و جارێكی دیكە دێتەوە بەر هەیوانی دڵ:
ئێمە هەموومان لەپشتەوەی پیكابێكی بە چادردا جێی خۆمان كردبۆوە، لە دواوە لێشاوی باران و لێشاوی ئەو خەڵكەمان دەبینی، كە دەیانەویست مەئوایەك و نەوایەك شك ببەن، لێ چش! پیاوێك بە جەمەدانییەكەی خۆی دەمامك دابوو، منداڵەكەشی پێچابوو، تەنیا كونی چاوانی دیاربوو، بەڵام وەها تەڕ ببوون، ببوونە جل، ئاویان لە دەلینگان دەهاتەدەر، هاتە بەر دەرگای پشتەوە و تكای كرد چەند سعاتێك ئەو منداڵەی لێ وەربگرین، خۆی بەقوربان كردین، گوتی كەسم نەماوە، هەموو كەسی خۆم ون كردووە و ئەو ساوایە نەبێ!

دەبا من بمرم ئیدی و لە سەرمان ڕەق ببمەوە، بەڵام ئەو منداڵە نەمرێ، بە هەنسك و گریان و پاڕانەوە دەبەرمان مری، كەسمان نوققەمان لێوەنەهات.

ئیدی كە زانی بێ مفایە، بەو شەستەبارانەوە لە ئێمە ڕەت بوو، كاروان دەڕۆیشت، كەس نەیدەزانی چ باسە، رۆژێ حەشرێی سەر دونیایێ بوو، دڵ لە ژوورە دەكوڵی و لە دەرەوەشدا ڕەق وەك ئەوەی تەنیا ڕوحی خۆی بوێ و بەس، تەنیا خۆی دەرباز بكات و ئەوی دیش فت!
ئای ئەگەر زەمەن دەوەستا و ئەو منداڵە ئەگەر مابێ و لەو كاروانسەرایەی كۆچ و ناخۆشییەدا ئۆغری نەكردبێ، هەنووكە 26 بەهاری دەربازكردووە و، ئەزیش زەمەنم گەڕاندباوە، لەبەر ئەو شەستەبارانەدا جارێكی دیكە خۆمان لەو زەمەنە پڕ لە ئاشووب و نە ڕەش نە سپییەدا شووشتبا و هەناسەیەكی پەشیمانیمان هەڵكێشابا و هەر لەوێ بە دیار بارانەوە نەهاتباینەوە زەمەنی بێ ئەمەكی و بێ دڵی و بێ ویژدانیی مەزنتر، كە نە زمان و نە نووسین بۆ ده‌ردی كوردی هائیم و حه‌یران دەرەقەتی نایەت.

ئەو دەمەی مرۆ بیەوێت قەتماغی سەر برینان لاببات، هەنسكی بەجێماوی ناو قوڕگ و هەوكان وەندابكات، حەسرەتان هەڵكێشێ، دەنگ و هاواری بەجێماوی میللەتەكەی وەدەنگ بێنێتەوە، سوكناییە ئەگەر ئەوی لە هەمبەرتە، لە ترپەی دڵت تێبگات، لە هەناسەی هەڵبزركاوت بپرسێ، بە تاسەوە گوێ ڕابێرێ، بەناو شەقامەكانی مێژوودا بڕوا و یەك بە یەكیان تەی بكات. لێ ئەمە ئەگەر بۆ هەموو گەلێك ڕاست بێت، بۆ فرمێسكی سەربڕدراوی گەلی ئێمە زۆر دوورە، دوور بە قەد ئاسمان ڕێسمان، سوور وەك ڕەنگی لێوی منداڵانی خنكێنراوی ناو گۆمی خوێن و دڵی جەسوور!

وەختێ لێت دەپرسن باسی هەڵەبجە بكە، تۆ نازانی لە كوێوە دەست پێبكەیت، ئاخر ئەو لە رەسم و وێنەكانیشت بە گومانە، گاهێ ئەوەی لە هەناوانە بۆی هەلدەڕێژیت، سەری سووڕدەمێنێت، چما ئەو نها بە توركی قسان دەكات و دایك و باوكی كوردن و بابەلباب كوردبوونە، بەڵام ئەو تشتەك لە كوردی فێم ناكات، وێ گاڤێ بۆ تۆ دەردەكەوێت، میللەتێك پشتی 29 ساڵان نەیتوانیوە ئەو تراژیدیایە بە برای شیریی خۆی بناسێنێت، ئاخر چ گلەیی لە جیهانی دوور بكرێت؟، جیهانێكی سەنگ دڵ و ویژدان شاخ!

حەیف بۆ وڵاتی فرمێسك سەربڕدراو، مخابن بۆ كوردی هائیم و حەیران، سەد ئەسەف و هەزار داخ، وەختێ قەتماغی برینان هەڵدەدەینەوە، هەموویان گوێ قوڵاغ دەكەن، چاویان زەق دەبن، بە تاسەوە گوێ دەگرن، وەك ئەوەی برای شیرییان تازە لە هەسارەیەكی دیكەوە هاتبێتەوە و هەواڵی ئەوێیان بۆ بگێڕێتەوە. نازانن ئەوە هەقایەتێك و دووان نییە، ئەوە كەندوێ هەقایەتانە و كوردی هائیم و حەیران تا ماوە هەناوی هەر تژینە لە هەقایەتی پڕ لە تراژیدیا.

هێشتا تەواو دەرگای دوکانەکەیمان لەڕێسمەنەبردبوو، هەر سەرمان بە ژوورێ داگرت، ئەو یەک پێ بڵندبوو و بەرەو پیرمانەوە هات.
سەلاممان کرد و، سەلامی لێستاندینەوە، هەر بە تورکی فەرمووی لێکردین و بەخێری هێناین. ڕەفیقەکەم بە حەنەکەوە و بە کورمانجییەکی ڕەوان هەڵیدایێ:
-کوردی دزانی؟
-(بە تورکی):زۆر زمانان دەزانم، کورمانجی، زازاکی، تورکی، عەرەبی.
-(بە تورکی): ئەو هاوڕێیەشم کوردی عێراقە!
-یا اهلا وسهلا!
-ئەڤە کوردە، تو کرمانجی نزانی؟
-(بە تورکی)من هەموو زمانان دەزانم، بەڵام نەژادپەرست و ڕەگەزپەرست نیم!
-تو دزانی ئەڤە سۆرانە سۆران، نە کورمانجە.
-(بە تورکی)بەڵێ بەڵێ دەزانم سووریانە.
جا وەرە فرمێسکی سەربڕدراومان لە حەژمەتان کەرتک بە کەرتک نەبێ، وەرە هەناسەت نەخنکێ و لە برای شیریی خۆت ببیتە بێگانە و غەیرە دینیش!
تۆ بڵێی چ جێی شانازییەک بێ، منێک خودێی سەر سەران بە کوردی خولقاندوومی و گەل و میللەتی دیکەشی بە زمانی خۆیان، جارێ لە فرمێسکی مل قوتکراوی مەیان نەپرسی، چما باسکردنی نیعمەتی زمان، کە موجیزەی خودێیە، نەژادپەرستییە؟ ئاخر برالەی پشت و قەوەتم، کاکۆی گۆشت و هەناوم، تۆ بە زمانی غەیر بەرسڤم دەدەیتەوە و هەر گاڤێ ئەز خۆ ب کورد دحەسبینم، تۆ دەمارت گرژ دەبێ و پێم دەبێژی:
من هەموو زمانێ دەزانم، لێ نەژادپەرست نیم!
تۆیەک، کە سەر و ڕدێنت لەو دونیایە پڕ لە فرمێسک سەربڕەدا سپی کردووە و ڕۆندکێکی ساغ و سەلیمت دەناو چاواندا نەماوە، چما من بە نەژادپەرست دەزانی؟ هەر لەبەرئەوەی باسی موعجیزەیەکی ئەو خودایەم کردووە کە تۆ پێنج فەرزە 34جاران بە ڕووی موباڕەکتەوە تەوێڵ و هەنیەتی بۆ دەخەیتە سەر عەردی؟

وەرە ئه‌ی كوردی هائیم و حه‌یران، با وێکڕا دەنکە فرمێسکە شکێندراوەکانمان خڕوەکەین و جارێکی دیکە بە تەڕایەتییان دەسنوێژێکی نوێ بشۆینەوە و ئەوجار تۆ پێشی من وەهۆش خۆ بێیتەوە و دوور بڕوانی دوور، تا جارێکی دی منێکی سۆرانی هاوپشت و هاوگۆشت و هاوخوێنت لێ نەبێتە سووریانی.

وەقتا كو ماڵێ تە هەیە عالەم هەموو ل پەی تەیە
تو چ بێژی گۆتنا تەیە خودادارم چ غەم دارم
پێشتر كوڕەكەی گەلەك جاران باسی بابی خۆی بۆ كردبووم، سیمایەكی ئەو لە زەینم گیر ببوو، بە تاسەوە چاوەڕێ بووم بە دیداری شاد بم. مانگێك دەبوو هاتبوو نەمزانی بوو، وەختێ چووینە زیارەتی پیاوێكی كورتیلەی ڕێش سپی هاتە بەراییمان، گەلەك كەیفی هات، منی بردە نزیك خۆی لە سەرینگانێ و بە تاسەوە پرسیاری دەكردن، هەر زوو پرس و باس هاتە سەر شاعیرانی كۆنی كورد، بە تامەزرۆییەوە دەیەویست شتێك لەبارەی شاعیرانی كۆنی باشوور بزانێ، پەلەی بوو بپرسێ چیت لا هەیە بمدەرێ. بەڵام ئاخیری ئاخێكی هەڵكێشا و گوتی چ بكەم نكارم ڕێنووسی نووسینی ئێستای باشوور بخوێنمەوە.

بەهۆی پرسیارە زۆرەكانی منەوە، باس و خواس هاتە سەر باوكی. دەم 1910 یەو ئەوسا فرمێسكەكان سەرنەبڕابوون، تۆوی سنوور نەچێنرابوو، مەلا خەلیلی كۆدی خەڵكی دەڤەری مووشی باكوور، بۆ خوێندن دێتە بادینان و لە دەوروبەری دهۆك دەگیرسێتەوە. چەند ساڵێك لەوێ دەبێ و خەڵك زۆریان دەكەوێتە بەر دڵ و لێی دەكەونە تكا و ڕەجا كە بمێنێتەوە، ئەویش تاقە فرمێسكێكی هەر لە “موش” بەجێماوە و سەرو حەدی شەڕی عرووسانیشە، ئەوەندەی دەكا ناتوانێ ئەو بڕیارە بدات و تا هەتا لە كەس و كارەكەی داببڕێ، بۆیە بە فرمێسكەوە خواحافیزی لە خەڵكی دهۆك دەكات و بەرەو مووش و گوندی كۆدێ دەگەڕێتەوە.
مەلا خەلیل دیوانێكی چاپنەكراوی هەیە و چەندین حاشیەی لەسەر كتێبە كۆنەكان نووسیوە و منداڵ و نەوەكانیشی ئێستا چرایەكی ڕۆشنی زانست زانیارین لە باكوور.

مەلا عەبدولهادی كۆدی زۆری باسی باوكی خۆی بۆ كردم، دەفتەرێكی لە باخەڵی دەرهێنا و دەیان شیعری خۆی و باپیر و باب و كاكی خۆی تێدا نووسیبوونەوە و حەزی دەكرد یەك یەكم بۆ بخوێنێتەوە. ئەو وەك خۆی باسی كرد ئەمساڵ بێتەوە دەبێتە هەشتاو یەك ساڵ، خاوەنی زەینێكی ڕۆن و ساف بوو، فرمێسكە سەربڕدراوەكانی ڕابردووی هەموو لەبیر مابوو، زۆرموشتاق بوو هەمووان هەڵڕێژی، ئەو وێڕای ئەوەی لەلای باوك و برایەكی خۆی “كە ئێستا تەمەنی 92 ساڵە” خوێندووە، بەڵام بەو تەمەنە پیرییەوە و لە تەمەنی حەفتا ساڵیدا ئیجازەی زانستی وەرگرتووە.
لەناو ئەو بارودۆخەی ئێستای توركیادا مەلا عەبدولهادی گەلەكی خەم هەن، دەتگوت كانووی خەمانە، بە تاسەوە دەیەویست بە بایان بكات، لەناو سارد و سڕی و بەفر و بەستەڵەكی مەعنەویی ئەمڕۆی باكووردا، ئەو بە هەناسەیەكی گەرمەوە دەپەیڤی، لێ ئاهی ساردی لەناو هەستی كرمانجانەدا وەها ئاوێتە ببوو، ئەو ڕووخسارە نوورینییەی ڕادەگرت و بە هەستێكی نیگەرانی و غەمبارییەوە ئاوازی هەلبەستەكانی دەهێنا و دەبرد، مرۆ بە خۆی نەبوو دەكەوتە حالەتێكی تایبەتەوە.

بەر لەوەی دوعاخوازیی لێ بكەین، ئەو وه‌ك هه‌موو كوردێكی هائیم و حه‌یران ئاواتێكی هەبوو بە قوڕگی پڕ لە هەنسك و بە چاوی پڕ لە فرمێسكەوە دەریبڕی، ئەز وەها دفكریم كە ئەو فرمێسكانە هەمان فرمێسكی سەد ساڵ لەمەوبەری مەلا خەلیلی باوكن، بەڵام ئەمجارە لە ڕەوشێكی دی و پاش سەد ساڵ فرمێسكەكان هەر سەربڕدراون و هەنسكەكانیش هەر ئاهی سەردیان بەسەردادەكرێ و چاویش هەر دوور دوور لە ئاسۆ دەڕوانێ.

نێزیک سەت ساڵ دەبێ لێرە زمان لە گیانەڵادایە، گەلەک جاران دەستیان لە هەوکێ گیر کردووە و لە حەولەحەولێ ڕووحێ دا بووە، هەر دەڵێی بە تیری قودرەتێ پێکرایە، بەڵام خوای کردیە نەمردیە!

لێرە فرمێسکێک نادۆزیتەوە چاوی کوێر نەبووبێ، بێ پیل نەبووبێ، سینگی نەڕووشابێ، هەنسکی زیندەبەچاڵ نەکرابێ، وایلێهاتووە خەڵک خەونیش بە زمانی خۆی نابینێ، بە زمانی دیکە دەفکرێ و بە زمانی ئەسپێ و ڕشکی ناو لەشی نەتەوەشی، دەنووسێ و دەخوێنێتەوە.

ئێرە گوندێکی سەر بە باژێڕی ماردینە و ئەو پیاوەی دەیبینن، خەمی زمانی لە کۆڵ ناوە و ڕیشی ماش و برنج و پرچی لەبەر هەتاوی خەمی نەتەوە سپی کردووە و بیست و پێنج ساڵە هەموو ڕۆژێ دەرسی سیپارەو ئەلف و بێی کوردی و جزمی عەممە و نۆبارابچووکانی ئەحمەدی خانی و نەهجولئەنامیان پێ دەدا.
خەڵکی ئەم گوندە تاک و تەرایان نەبێ، هەموویان کوردی بە هەردوو ڕێنووسەکە دەخوێننەوە، بەشێکیان هەنووکە بوونەتە نووسەر و دەورێکی باشیان لە بەرەوپێشبردنی زمان و ئەدەب و نووسینی کوردی لە باکوور گێڕاوە.

مەلا محەمەد ساڵح نە ماندوو دەبێ و نە چاوی لە ناوبانگ و نە چاویشی لە پاداشتە، بێدەنگ بێدەنگ سبەینان دێتە ناو ئەو کاولە خانووە و وەک کوورەی هەنگ، ئەو منداڵانە دەورەی لێدەدەن، ئەویش نە وەڕەز دەبێ و نە دڵتەنگ، نە تووڕەدەبێ و نە کەنەفت، بە شەوقەوە دەخوێنێتەوە و هەموو بە دەنگی بەرز بە دوویدا دەڵێنەوە. کەشێکی وایە دەڵێی سەردەمی خانی و جزیرییە و ئەویش لەناو قڕانی کورد و زمانەکەیدا، فوو لە پشکۆی خوێندن و نووسین و ئەدەبیاتی کوردی دەکات.

ئەو دەمەی زیارەتمان کرد، هێندەی بەخێرهێناین نەبێتەوە، وامدەزانی بیست ساڵە هەڤدوو دەناسین، وەختێ دەمی دەرسیش هات، هەر دەتگوت وەزیفەیەکی ئەزەلی و ئەبەدییە، هەڵستا و چووە ناو ئەو گوڵە خنجیلانە و ئەوانیش یەک پێ لەبەری بڵندبوون و ئەوجار لەناو فرمێسکی سەربڕاودا، یەکەمجار بوو فرمێسکێکی ساغ و سەلیممان لە چاوی بێتەخوار!

چەند مانگێک دەبێ جار نا جار هەڤدو دەبینین، لە زۆر ڕێ و باناندا سەلامێ لەیەکدی دەکەین، پێشتر زانیبووم کوردە، بەڵام قەت و قەت بە تاکە وشەیەکی کوردییش نەیدواندووم، منیش وەک ئەوەی بەشی دوو وشانیش تورکی نازانم، هەر بە مەبەست هەر کە دەیگەمێ، دەستێکی بۆ بڵند دەکەم و:
ـ ماندینەبی!
ئەویش هەر بە هەناسەی تورکییەوە:
نەسڵسن، ئیمسن ئیشاڵا؟
ـ سەرچاوێ من.
جاروباریش دەیانگوت، ئەو مامۆستایە فاشیستی وەک خۆی نییە، جا وەرە کورد بیت و فاشیست بیت و دڵت بە کوردان تێکهەڵ بێت، چ قوڕبەسەری و چ عاجباتییەکە خودایە!
ئەمڕۆ لە کۆنفڕانسێکی زانستی بووین، توێژینەوەکەی ئێمە لە زۆر شوێنان ناوی کوردستان ی تێدا دەرباز دەبوو، بەشە تورکییەکە کە هاوڕێیەکەم دەیخوێندەوە، زۆر بە وردی و بە دیقەتەوە ئەو پەیڤەی دەخوێندەوە، مامۆستای گۆرینێ لە ڕیزی لای من دانیشتبوو، دیاربوو سەر و دڵی بە پەیڤی کوردستان گیراو چووە دەرێ، پاشی نێبەکی ئەزیش چووم، دیتم لە بێراییەکە پیاسان دەکات و پێدەچوو لەبەر ئەو وشەیە تەنگەنەفەس بووبێت.
هەر کە منی دیت، زۆر بە گەرمی بەرەو ڕووم هات، بە تورکیی گوتی: وابزانم ئەتۆ عەرەبی دەزانی، چونکە خەڵکی عێراقی، لەمەولا بە عەرەبی لەگەڵت خەبەر دەدەم.
من نە گوتم ئا، نە گوتم نا!
ئەوجار بە عارەبی گوتی: دەڵێی ئەتۆش بێزاربووی، کوڕە وەڵا لەخۆوەڕەزبووم.
هێشتا قسەکەی تەواونەکردبوو، هەر زوو گوتی:
ئەرێ ئەتۆ پسپۆریت زمانی کوردییە؟
ـ بەڵێ
ـ “بە بزەیەکی شۆڤێنیانەوە” جا چی دەخوێنن؟ چ شتێک هەیە؟
ـ هەر وەک زمانەکانی دی، تورکی و فارسی و عارەبی چ دەخوێنن؟
ـ وابزانم ئێوە دەتانەوێ لە نوێوە هەندێ شت بدۆزنەوە، چونکە وابزانم شتێکی ئەوتۆتان نییە.
ـ بۆ وا دەزانی ئەدەبی کوردی ئەوڕۆ پەیدابووە؟ ئەگەر دیرۆکی ئەدەبیاتەکەی، لە دیرۆکی ئەدەبیاتی تورکی زێتر نەبێ، کەمتر نییە.
دیاربوو لەوەدا کەمێک گرژبوو، وەک ئەوەی نوتقی بگیرێ، چونکە جێی سەرسامیی ئەو بوایە، زوو دەیوت: هەڵڵا هەڵڵا!
ئەوجار بابەتەکەی گۆڕی:
ـ هەولێر شارێکی تورکمانییە یان کوردییە؟
ـ کوردییە و کوردستانییە و سێ چوار لەسەدیش تورکمانە.
ـ ئەدی کورد لە کوێ هاتوونەتە هەولێر؟
تۆ بنۆڕێ لەکنی وایە کورد میوانە
ـ خودان ماڵ بوونە!
ـ ئەزانی دیقەتم داوەتێ، ئەو تەڵەبە کوردانەی لای ئێمە ماستەر دەخوێنن، زۆر ڕقیان لە عارەبە، پێم وایە لەبەر زوڵمی سەددام بووە.
ـ شتێکی خراپە ڕقیان لە هەموو عەرەبە، لە ناو هەموو میللەتێک باش و خراپ هەیە، ئەوانیش ڕەنگە جارجار وەک تورکیان لێ بێت کە بە دائیمی ڕقیان لە کوردە. ئەوە شتێکی زۆر خراپە، تەنانەت خۆت ئیلاهیاتچی دەزاتی خودێی میری مەزن دبێژە زمان ئایەت و موعجیزەکا خودێیە، لەبەرهەندێ خزمەتی هەر زمانێک با هی هەر نەتەوەیەک بێت، لەکن خودای بە عیبادەت و پەرستش دەحەسبێندرێت.
سەرێکی لەقاند، بەڵام دڵنیامە ئایەتەکەی قورئانیش تەنیا بیست دەقیقە لە هۆشی دەمێنێتەوە، دواتر پەتک دەپسێنێتەوە و دەچێتەوە سەر ئاخوڕی جاران.
من بەتاڵووکەبووم، بە تورکی پێم وت:
لەسەر ئیزنت، دەچمەوە ژووری کۆنفرانس، مژارەکە زۆر گرنگە لەسەر کوردستانە.
بە تورکی و لە نیوچەوانییەوە دڵخۆشی و عاجباتی لێ دەخوێنرایەوە، هەڵیدایێ:
چما ئاوا بەو تورکییە قسان دەکەی و کە دەگەیە منیش وشەیەک تورکیت لە دەم نایەتەدەر؟
ـ تورکچە بیلمیۆرم (تورکی نازانم)
برۆی وەک حەرفی لا هێنایەوەیەک و گرژبوو.
منیش وەک نیشانەی خواحافیزی، سەرێکم بۆ لەقاند و پشت لەو و ڕوو لە ژوورەوە لەبەرچاوی ون بووم.

گەلێکم بیستووە پەستی و بڵندیی دەوڵەتان، ئەمما
جیھان نەیدیوە پەستی وا میسالی حاڵی کوردستان
وەكوو هەموو جارێ، رەفیقەكەم منی دەخستە پێشێی تاكسی، تا شۆفێر وەقسەبێنم و بزانم لەو مەملەكەتی پڕ لە جەنجاڵی و هەرا و هۆریای ڕوحلەبەران، لەناو ئەو سێ چوار ملیۆن كوردانەی لێرە لە ئاستانەن، لە دیدەی هائیم و حەیرانیان ڕامێنین و خەبەری مەملەكەتیان بزانین و فرمێسكی سەربڕاویان وەبینین و دڵ و جەرگ و هەناویان بدوێنین و لە دیاریاندا حەیران حەیران دەنكە تەسبیحەكانی مێژوو ئاودیو بكەین و لەوسەری بۆ ئەوسەری، بێینەوە یا فەتتاحی و هەمان خەم و مەینەتان بە با كەینەوە.

بەسەر ئەو پردەدا ڕەت بووین، كە نزیك گۆڕستانی ئەبائەیووبی ئەنساری بوو، رۆحیانەتی نالیم دەهاتە خەیاڵ، ئەو وەختەی تازە لە حەجێ گەڕابۆوە، كتێبێكی لە بابەت سوڵتانان لە موسڵێ ڕا كەوتبووە لای ئەسعەدەفەندی و ئەویش خەنی بووبوو لە شاییان و قۆڵی لێ هەڵكردبوون و داوای سێ سەد قڕووشی لە بابی عالی كردبوو، نالییش هاتبوو بڵێ پارەكەت خوارد خوارد قیڕوسیا! ئەمما كتێبەكەم دەوێتەوە كتێب!
هێشتا هەر لەناو ئەو خەیاڵانەدا بووم، لە جیاتی ئەز لەوی بپرسم خەڵكی كوێی، ئەوی دەستێ خۆ وەپێش خست، لێ ئەمن بەرسڤم نەداوە و تێهەڵچوومەوە و لەویم پرسیاركرد و ئەویش بە توركییەوە هەڵیدایێ:

پەنجا ساڵە لێرەم و پەنجاو شەش بەهاریشە بەوەلەد بوویمە و باب و كالێ منیش خەڵكی سیواسێنە.
هەر كە ناوی سیواسێی هێنا، میری كۆرەم بە فكردا هات، میری كۆری رواندزێ، تا ئەلعانیش نەزانرا لە كیهە كەرخێ لە سیواسێ هاتە كوشتن و نە قەبری دیار ما و نە ئاسەوارەكیش!
كابرا هەر كە زانی كوردین، وامزانی كوورەی دیوانێ قسان گەرم دەكا، هێدی هێدی هاتە سەر كوردانی سیواس، ئەو چەند سەد هەزار كوردەی لە سیواسێنە و تا نهاش خەڵك هەر وا دەزانێ سیواس یەعنی توركستان! تەنانەت كاكی شوفێر دەیگوت لەگەڵ كوردان ماڵ بە ماڵێ وەین، هەر چوار دەوری ماڵێن كورد بوون، لەوەتەی لەوێ هەڵقەندراوین، هاتوچۆن نەبڕاوە، بێنن بە بۆنێ سیواسێ فرە دەبێ و هەوا و هەناسەكی وێندەرێ بارتەقای ساڵەكی ئەو ژیانەیە كە لە خەڵك بە ئەوروپای دەحەسبێنێ! لێ مەفتەن هەر مەفتەنە و وەڵات هەر شیرینە شیرین!

كاكۆ لە تەوێڵی دەخوێندرایەوە بەو بیست دەقەیەی لەگەڵی بووین، گەلەك كەیفی هاتبوو، بەڵام وەك ئەوەی توورەگەی هیواو ئاواتانی وەندا كردبی، دوو دڵ دیاربوو، وەختێ بە تاسەوە لە هەواڵی كوردانی سیواسمان دەپرسی، ئەوجار بە ترس و شەرمەوە وەك ئەوەی ئاوێكی ساردی پێدابكەی، گەرووی پڕ لە هەنسك ، چاوی بوونە گۆمی ئاوان، بە نەرمە دەنگێكەوە بە كوردییەكی خنكاوەوە، ئاوڕێكی لێ دامەوە:

-ئەزژی كوردم!
+چما بە كوردی قسان ناكەی خودێ ژتە ڕازی بێ؟!
هەناسەیەكی ساردی دەردا و بە ئاخ و داخەوە دواو گوتی:
هەمی ژ بیراما چوو! مخابن!
كاكیل كە ناوەكەیم لەفكر چووە، دیاربوو لە شەرمان و لە ترسان نەیدەتوانی زوو بڵێ كوردم، هەتا دەریبڕی وەخت بوو لە هەناوان سیق و دیق بكا، خۆزگەیەكی هەبوو دەیگوت سووڕ دەزانم دەیبەمە بن گڵی، ئەویش ئەوەبوو بەو دواییانە وەهۆش خۆ هاتیمەوە كە چما منداڵەكم فێری زمانی كوردی نەبووە؟! ئای كە توخم و تۆوم بڕایەوە و دارێكی كورد لەو ماڵەی من شین نەبوو و شین نەبوو، هەمووی نە ئەسڵی دەزانێ و نە فەسڵ، لەناو ئەم شارە جەنجاڵەدا هەر ئەوەیە ڕووحمان لەبەر ماوە، ڕووحێكی ئیستیرادكرای، رووحێك باب و كالان نەناسێ بە خوای قەسەم لیرەیەكی سوتاو ناهێنێ!
حاجیشم ئەودەم هاتەوە فكر و بەناوی وی هەڵمدایێ:
دڵم داوە، گوتم: باوکە ھەموومان بێکەسین لێرە
چ قەوماوە، گەلێ حەیفە، مەگریێ ھەروەکوو باران
گوتی بۆ غوربەت و ڕووتی نییە ئەفغان و ھاوارم
لە داخی حاکمی خۆمە، لە شان و شەوکەتی تورکان
گەلێکم بیستووە پەستی و بڵندیی دەوڵەتان، ئەمما
جیھان نەیدیوە پەستی وا میسالی حاڵی کوردستان
گەیشتینە جێی مەبەست و وەخت نەما بۆی تەواو كەم، كە زانی گەیشتین، سۆز و روحمی هەناوانی جوڵا و هاتە خوارێ و ئامێزی تێوەرینام و نەیتوانی هیچ شتێك دەرببڕێ و لە چاوانیدا دونیایەك خەم و كێوێك هائیمی و سەد ساڵ حەیرانیت لێ دەخوێندەوە. سێبەری هەموو فكر و خەیاڵی لە چاوانەوە بەسەر ئەو ڕوومەتە پێكداقوپایەیدا دەهاتەخوارێ و تا لەو كەرخی ڕەت بووین هەر تێنوەڕاما و ئێمەش بە هائیم و حەیرانی هووردە هووردە لەبەر چاوی بزربووین.

هێشتا پێم نەخستبووە بێرایی دەستخەتخانە، (حاجی)م لەبەرچاوان بوو لەبەرخۆیەوە دەیگوت:
لە ڕۆما كەوتە بەرچاوم كەسێكی هائیم و حەیران
بە هەیئەت تێگەییم كوردە، بە شێوە ئەهلی كوردستان
لەناو ئەو هەموو ڕەنگانەدا دڵم دادەخورپا، وەك ئەوەی جەرگ و هەناو و زگ و ڕوحمم بجوڵێنن و یەك یەك خزمی پشتێ و برای خوێن و گۆشتێم بناسمەوە. برای گۆشت و خوێنم هەمووی داماو و ڕەقەڵە و باریكەنە، دەم و چاویان پێكداقوپاینە و كت و مت هەر بە جحێڵی پیربوونە، لە سیمایاندا هەزار و یەك خەم و هەزار و یەك ناسۆر و دەردەدڵ هەست پێدەكەی، ئەوێن دیكەش سۆر و سپی و جوان، وەك ئەوەی جارێك خەم بە قاسی مێشێكیش میوانیان نەبووە، ئەوهان.
دوو پیاو لەپشتی مێزەكەوە ڕوونشتینە، یەكیان ڕەنگی ڕەنگی كرمانجانە و خوێن و گۆشتی بانگمان دەكات، ئەوی دیشیان بەرغەبابەی بە بن لمووزیدا هاتیتە خوارێ و كورد گوتەنی ملی بە نۆ بیوران ناشكێ. دەستخەتێکمان پێش دوو مانگان لەوێ بەجێهێشتبوو، تەڵەبمان كرد بماندەنەوە، بابای تەنگەستوور چووە سەر كەلی شەیتانی و نەهاتە خوارێ، مردین و سووتاین نەهاتە خوارێ و نەهاتە خوارێ. ئەوی ڕەقەڵە و باریكەش لە چاوانیدا دونیایەك ڕامان هەبوو، هەر لێمان ڕادەما و نەیدەتوانی قسەیەكی خێر بكات، ئەمنیش بە كوردی بە ڕەفیقەكەم گوت كە ئیدی بچین و با زۆری لۆ كەمی نەڵێین.

كابرای ڕەقەڵە هەر كە زانی كوردم، تا دەرێ لەگەڵمان هات، بە نەرمی و بە پەنهانی، بە توركییەكی شەرمنانەوە گوتی: ئەز ژی كوردم!
بە ئاخ هەڵكێشانێكەوە هەڵمدایێ:
ئیدی چوو، زمانی كوردی چوو، كوردی بێ خودان، كوردی هائیم و حەیران…!
كابرا بە توركی قسەكانی پێ بڕیم و گوتی تێگەیشتم، كورد چوو، زمان چوو، مخابن!
نەیتوانی قسەكانی تەواو بكات، سۆر هەڵگەڕا، ڕەنگێكی هێنا و ڕەنگێكی برد، چاوی پڕ لە ئاو بوون، بە قوڕگی پڕ لە هەنسكەوە، دەستی گرتم، هەموو بێدەنگ بووین، لە چاوی هەردووكمان ڕاما، دەستی گەرم داهاتن، ئاخێكی وا گەرمی هەڵكێشا بەفر و شەختەی هەناوانی دەتاواندەوە. دەستی بەردام و گوتی من عیلاجی دەكەم!
كارەكەی جێبەجێ كرد، ئەو ڕۆژانەی لەوێ بووم، هەر كە دەچوومە لای تا ئیمزایەك بكات، نەیدەوێرا یەك قسەم لەگەڵ بكات، نووسراوەكەی لێ وەردەگرتم و بە خەمەوە تەماشایەكی دەكردم، وەك ئەوەی پێم بڵێ چەند پێم خۆشە لەگەڵت بپەیڤم، لێ نكارم نا!
ئەزیش هەر قسەكەی (حاجی)م بە فكردەهاتەوە و لەبەرخۆمەوە دەمگوت سەد و بیست ساڵ تێپەڕی و كورد هێشتا هەر هائیم و حەیرانی جارانە!
ئێرە ستەنبۆڵە، باژێڕێكی چەندی بڵێی مەزنە، لە دەستخەت و بەڵگەنامەكاندا ناوی بە (درسعادت، درتعالییە، ئاستانە…) هاتووە، هەموو ڕەنگان دەبینی، خڕ دەنگان دەبیستی، جێی وای تێدایە دەرزی باوێی وە عەردی ناكەوی، لێرە جوانییەكی بێ وێنە، هەوارێكی دڵڕفێن و مەڵبەندێكی مێژوویی و كولتووری گرنگ دەبینی، ئەمما ئەمن هەر كە پێ لەو خاكە دادەنێم، نالی و حاجی و شێخ ڕەزا و میری كۆرە و مەحوی و باقیی كوردانم وەبیردێنۆ، هەر دەڵێی زەمەنم بۆ قورمیش دەكەنەوە و سەد ساڵم دەبەنەوە پاش! سەد ساڵی پڕ لە خەم و داماوی و حەیران!

ئەو پیرەپیاوە لە هەموو خەڵكی ئەم شارە بەتەمەنترە، شارەزای بست بە بستی ئەم دەڤەرەیە، یادگاریی لەگەڵ هەموو كوچە و كۆڵان و باغ و بێستان و دار و بەردی ئێرە هەیە، تەنانەت هەشتا ساڵێك لەمەوبەر هەر ڕۆژە نانی لە ماڵێك دەخوارد، شەڕبوو لەسەر ئەوەی كێ زووتر فەرمووی لێ بكات، وای لێهاتبوو نە ئەو بێ خەڵكەكە ئیدارەی دەكرد و نە خەڵكیش بێ ئەو سێبورییان دەهات.

ڕێزی خەڵك بۆ ئەو پیرەپیاوە هەر لەبەر ڕیشە سپییە وەك كڵۆ بەفرەكەی نەبوو، ئەو بە منداڵیش شیری لەگەڵ هەموو منداڵانی ئێرە خواردووە، دەستنوێژی لە كەس نوێ نەكردۆتەوە، بۆتە برای شیرییان و لەگەڵ ترپەی دڵیان، دڵی لێدەدا و لەگەڵ هەنسكی ئەوانیشەوە فرمێسكی دەبێتە تاڤگەیەك و بەسەر ئەو ڕیشە بەفراویەدا دێتەخوارێ.
جار جار دەیبینم لەبەر دەرگای زانكۆ دەیپشكنن، بە هەزار بینە و بەردە تا ڕێی دەدەن تێپەڕبێت، هەندێك بە تاسەوە تەماشای دەكەن و بە هەناسە هەڵكێشانێكەوە پشتی تێدەكەن، هەیانە خۆی لێ نەناس دەكات و بە تیزەوە بە ڕەفیقەكەی خۆی دەڵێت و ئەوە و زانكۆیان نەگوتوە؟ بە خۆی و ئەو جلانە چییە دێتە ناو زانكۆ؟ زۆر قسەی دیكەش لەملاو لەولا دەكرێن، كەچی ئەو زۆر بە وردی لێیان ڕادەمێنێ و دمكی گۆپاڵەكە لە عەردی دەدا و تێر تێر تەماشایان دەكات و جار جار نیوچەوانی گرژدەبێ و جارجاریش ئەو هاڵاوە گەرمەی لە هەناوان دێتە دەرێ دەڵێی لەناو كوورەی ئاگرەوە هەڵدەستێ.

ئەمن گەلەك جاران تووشی دەبم ڕوودەبمە دەستی و زیارەتی دەكەم، ئەویش بە دەرفەتی دەزانێ و دەردە دڵی خۆیم بۆ باس دەكات و لەنێو قسانیشدا زوو زوو هەڵدەداتێ:

ئەوانە دەبینی؟ هەموو برازامن، شیرم لەگەڵ دایك و باوكی هەموویان خواردووە، كەچی خۆم لێ نەناس دەكەن و تیزانم پێ دەكەن! ئەوانە مێشكیان شۆردراوەتەوە، تەنانەت هەست دەكەم زمانیشیان گۆڕاوە، لەبەرچاوم دڵیان وەك دەنكە زەنگیانەیەكی لێ هاتووە و جێی هیچی تێدانابێتەوە. لە بەرچاوی خەڵك زۆر پێش چاون، كەچی ڕۆژ دوای ڕۆژ دڵیان بچوك دەبێتەوە، گەیشتۆتە ئەوەی هەندێكیان دڵیان نەماوە و بە بێ دڵی لەناو زانكۆ دێن و دەچن و ئەمساڵ شەش لەو بێ دڵانە ماستەریشیان لە بەشی كوردی تەواوكردووە!

جار جار لەگەڵ دایك و باوكی ئەو قوتابیانە دێتە زانكۆ، ئەو پیرەمێردە پێشیان دەكەوێت، هەر بە ئیرادەی خوا ئەو دایك و بابانەش هەر كە پێیان خستە ناو زانكۆ ئیدی دڵیان بچوك دەبێتەوە، دەست دەخەنە سەر دڵیان و دەڵێن بروسكێك لە دڵی دام! ئیدی بە حاڵ تاقەتیان لەو پیرەپیاوە دەمێنێ و زوو بەجێی دێڵن و تەنانەت دڵیان بۆ ئەولادەكانی خۆیشیان ناچێت و بەرچاویان تاریك دەبێت و لە دەرەوەی پرسگەی زانكۆدا دڵیان گەورە دەبێتەوە و بەرچاویان ڕووناك دەبێتەوە.

هەموو ڕۆژێ لەگەڵ گەردی بەیانی دەیبینم، جلێكی درێژی لەبەرە و خۆی دەمامك دایە و تا چۆكان خۆی هەڵكردووە و لەبن دیوارێك لە دیار ڕۆژێ هەڵكوڕماوە. لە دوور ڕا كە چاوی دەدەمێ وەك هەژارێكی بێ دەرەتان دیارە و بەسەر گۆچانەكەی چەمیوەتەوە و ڕیشێكی سپی، سپی دەلێی كڵوە بەفری كوێستانانە، بەسەر سینگی دا هاتۆتە خوارێ، كە لیشی نزیك دەبیتەوە ئەو ڕیشە سپییە دەبێتە ڕیشێكی ڕەشی قەترانی، هەر دەلێی سیحربازێكە و هەر جارە بە ڕەنگێك خۆی نیشان دەدات و چەند جار لەبەر دەرگای زانكۆ دیومە، ئەو خەلكە دەیبیننن و خۆیان لە گوورە نابەن، ئەویش بە نیگایەكی قووڵ لێیان دەڕوانێ و جاری واش هەیە هەر ئاخان هەڵدەكێشێ و لە حەسرەتان پەشتەماڵەكەی بەسەر سەر و چاوی خۆی دادەداتەوە و لەبن ئەو پەشتەماڵە سەری دەلەقێنێ و كەس لیی حاڵی نابێت چ دەڵێ و مەبەستی چییە!

دوو مانگ زیاترە دیقەتی دەدەمێ، دەچمە هەر شوێنێ ئەو پیرە پیاوە لەوێندەرە، بە بەردەمی قوتابخانەیەكی سەرەتاییدا ڕەت بووم، لەبەر دەرگای ئەوێش هەڵكوڕمابوو، دەچمە ناو بازاڕ لەناو میوەفرشاندا سەرنج دەداتە دەمی میوەفرۆشان و لە زمانیان ورد دەبێتەوە و هەر هەناسەی سارد هەلدەكێشێ.
چەندی لیی نزیك دەبمەوە گەشتر دەیبینم، هەتا دووردەكەومەوە وەك ئەو كزتر دەبێ و وا هەست دەكەم پارچەیەك لە جەرگی من دەبات و بەو گەرمایە لەبەر ڕۆژێ جار جار پیاسان دەكات و جاری واش هەیە لەبەر ئەو تاوە سۆرە دادەنیشێ و لەو خەڵكە ڕادەمێنێ و بە نیگایەكی دوور دوور ئەو چاوە ڕەشە قەترانییانە نانووقێنێ و ئەو برۆیە ئەستوورانە هاتوونەتە سەرچاوەكانی و وەك ساباتێك بەسەر ئەو چاوانە و وەك سێبەری دار چنارێكن و دوو چاویش وەك دوو مرۆی ماندوو لەژێریدا نە سەرخەوێك دەشكێنن و نە لە ڕامان و وردبوونەوەش دەكەون!