بەبۆنەی (49) ساڵەی دامەزراندنی تیپی میوزیكی پاشای گەورە و ساڵیادی لە دایك بوونی مامۆستای هونەر مەند (زرار محمەد مستەفا ) لە شاری ڕواندز، لە هۆڵی رۆشنبیری و هونەری ڕواندز بەئامادەبوونی بەرپرسانی حكومی وحزبی وجەماوەرێكی زۆر ڕێوڕەسمێكی شایستە بەڕێوە چوو، چەندین چالاكی بەم بۆنەیەوە ،پێشكەش كران سەرەتای رێوڕەسمەكە بە وتەی قائمامیەتی رواندز دەستی پێكرد،دوای پەیڤی سەرپەرشتیاری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران دەستی خوێندرایەوە .ئەنجا وتاری تۆڕی میدیایی ڕووداو خوێنداریەوە، وەپەیڤی تیپی میوزیكی پاشای گەورە پێشكەش كرا، پاشان میوزیكی (یاد و وەفا) لە دانان و دابەشكردنی هونەرمەند چەتۆ نەورۆز پێشكەش كرا. دوایی كۆڕاڵی (رابەر) ،دانان و دابەشكردنی ئامانج غازی پێشكەش كرا، گۆرانی (كۆچەری ) لە لایەن هونەرمەند وەلی دۆسكی پێشكەش بە ئامادەبووان كرا.
مۆنۆدرامای (تۆ لەكوێ) لە ئامادەكردن و نواندنی كامەران حاجی ئەلیاس پێشكەش كرا.
نمایش كردنی بەڵگە فیلمی (ئاوازی خەرەند) كە بەرهەمی تۆڕی میدیایی رووداو بوو پێشكەش كرا.
پەیڤی بنەماڵە پێشكەش كرا.
ئەوەی جێگەی باسە رێوڕەسمەكە لە لایەن تۆڕی میدیایی رووداو بە هەماهەنگی تیپی میوزیكی پاشای گەورە بەرێوەچوو.
لە كۆتاییدا دانانی تاجەگوڵی وەفا بۆ سەرگڵكۆی زرار مستەفا، رێوڕەسمەكە كۆتایی هات.
شایانی باسە لە 1977/7/1، لە سەر دەستی مامۆستای هونەرمەند (زرار محەمەد مستەفا) تیپی مۆسیقای پاشای گەورە دامەزرا، بەداخەوە لە دوای لە نیو سەدە خزمەتكردن بە بواری هونەر و شانۆ و مۆسیقا، لە 7ی 12 ی 2021 دا هونەرمەند زرار محەمەد مستەفا، دڵە گەورەكەی لە لێدان كەوت لە گۆڕستانی گەردەگەرد لە شاری ڕواندز بەخاك سپێردرا هەزاران سڵاو چەپكە گوڵ پێشكەش بە رۆحی دوورد بۆ گیانی پاكی.

كامەران حاجی ئەلیاس

هونەری شێوەكاری، خاوەنی چەندین قوتابخانەی تایبەت بە خۆیەتی وەكو قوتابخانەی كلاسیك، سروشتی، واقعی، سوریالی،تەجریدی .. زۆرێك لە هونەرمەندانی جیهان و كوردستان شێوازی كاركردنیان خۆیان وابەست كردووە بەیەكێك لە قوتابخانەكان هەندێك لە هونەرمەندەكان بۆ نیگار كردنی تابلۆییەكانی سوود لە چەندین قوتابخانەی شێوەكاری وەردەگرن.
هونەرمەند ئازاد مەخمووری شێوازی كاركردنی جیاوازە لە گەڵ هونەرمەندانی تر ئەو لە شێوازێكی تایبەت بەخۆی هەیە،لە ڕووی بەكارهێنانی ڕەنگ و كەرەستەی تایبەت بە تابلۆكانی ئەو زیاتر بە گرافیك كار دەكات لەسەر مادەی پلێت و نوحاس تابلۆ كانی دەكێشت لە رۆژی چوارشەممە 11ی 6ی2026 سەردانی گەلەری میدیای شاری هەولێرم كرد بەمەبەستی بیننی شەشەمین پیشانگای تایبەتی ئەم هونەرمەندە كە لەژێر ناوی (تابلۆكان دەدوێن) بوو خوێندنەوەی و تێگەیشتن لە تابلۆكان گرنگە بۆ ئەوەی بینەر چێژ لە هەر تابلۆییەك وەربگرێت بەجۆرێك بێت خودی هونەرمەند شیكردنەوەی بۆ بینەر نەكات ئەمە ئەو خاڵە بوو كە لە تابلۆكانی هونەرمەند ئازاد مەخمووری، هەستم پێدەكرد چونكە چێژ وەرگرتن لە هەركارێكی هونەری فاكتەرێكی سەرەكییە بۆ حاڵیبوون لە كارەكە ڕاستە هەندێك لە تابلۆكان چەندین هێما و ئاماژەی لەخۆ گرتبوو بەڵام ئەگەر بە ووردی سەیری تابلۆكان بكەیت بەئاسانی لە قوڵی مانای تابلۆییەكە حاڵی دەبوویت لە میانی گەڕانم بەنێو تابلۆییەكاندا كە لە(30) تابلۆ پێكهاتبوو چەندین بابەتی نێو تابلۆیەكان سەرنجی راكێشام بەجۆرێك مرۆڤ چەقی زۆربەی تابلۆییەكانی بوو لە نێومرۆڤیشدا ئافرەت پشكی شێری بەركەوتتبوو ئافرەت وەكو دایگ وەكو خۆشەویشت وەكو نیشتمان.. هەموویان گوزارشت بوون لە ناسۆرییەكانی هەموولایانەكانی ژیانی ئەمڕۆی تاكی كورد بەتایبەتی تاكی جیهان بەگشتی تابلۆكانی ئەم هونەرمەندە وا لە مرۆڤ دەكات بە دواداچوون بۆ هەڵس و كەوتی رۆژنەی خۆی بكات بەجۆرێك رۆژانە بیر بكاتەوە كە لە ماوەی 24 كاتژمێری رۆژنەی خۆی لایەنە ئەرێنی و نەرێنی خۆی دیار بكات.
دوو ڕەنگ (ڕەش و سپی) ،پێكهاتەی سەرەكی سەرجەم تابلۆییەكانی هونەرمەند ئازاد مەخمووری بوون، ئەمەش توانستی هونەرمەند دەردەخات بەوەی بتوانێت لە رێگەی دوو ڕەنگەوە سەرەنجی بینەران بۆ تابلۆیەكانی رابكشێت .
لە كۆتاییدا دەست خۆشی لە هونەرمەند ئازاد مەخمووری دەكەم لە هەمان دەست خۆشی لە بەرێوەبەرایەتی رۆشنبیری و هونەر هەولێر وبەرێوەبەرایەتی شێوەكاری و كاری دەست دەكەم .

هونەرمەند بەدەرەدین بابەكر: بۆ گەیشتن بەئاستی موزیكی جیهانی ،پێویستە فۆرمە جیاوازەكانی مۆسیقای كوردی نوێ بكرێنەوە
هونەرمەند (بەدەرەدین بابەكر نەجم)، لە ساڵی 1980 هاتۆتە نێو دونیاری هونەری موزیك زیاتر لە (46) ساڵە خزمەت بە هونەری كوردی دەكات، ئەندامی بەشی موزیكی لقی هەولێری سەندیكای هونەرمەندانە، ئەندامی كارای چەندین تیپی موزیكی بووە وەكو(تیپی موزیكی گوڵان،تیپی هەولێر، گروپی ڕەسەن، تیپی كەلەپووری ،تیپی قەڵاومنارە،تیپی رۆشنبیری توركمانی..) لەكوردستان بەشداری چەندین كۆنسێرت كردوە لە دەرەوەی كوردستان لە وڵاتانی (ئەڵمانیا،هۆڵەندا،فیلندا،بولگاریا،یۆنان ،نەمسا،ئیسپانیا، سلۆفاكیا،توركیا،ئێران، لوبنان ،ئوردن..) بەشداری چەندین كۆنسێرتی كردووە، هەروەها چەندین ئاوازی بۆ سروود و گۆرانی داناوە لە تیپی هونەرە مللیەكانیش چەندین ئاوازی داناوەو دابەش كردنی بۆ كردوون ئێمە لە نزیكەوە بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• پێمان باشە سەرەتا باس لە چیرۆكی ئاشنا بوونت بە هونەری موزیك بۆ خوێنەرامان بكەیت؟
• سەرەتای ئاشنا بوونم بەهونەری موزیك دەگەرێتەوە بۆ سەرەتای هەشتاكانی سەدەی رابردوو جگە لەوەش، لە قۆناغی خوێندنی سەرەتایم لە قوتابخانە گرنكی زۆر دەدرا بە وانەی هونەری لەوێ فێری سروودە نیشتمانیەكانیان دەكراین، وە هەروها لە بنەماڵە كەشمان خولیای هونەر هەبوو، وە كو خوالێی خۆشبێت (مام حاجی مجید نجم ) كە بە (مامكۆ) ناسرابوو وەك شانۆكارێك لە سەرە تای حەفتاكان رۆڵی بە ر چاوی هە بووە لە شاری هەولێر هەوەروها مامۆستا نەجمەدینی براگەوەم كە پێش من دەستی بە كاری هونەری كردبوو زیاتر ئەمیش هاوكارم بوو بۆ ئەوەی بێمە ناو دونیای موزیك .. نابێ ئەوەشمان لە یاد بچێت كە لەسەردەمی ئێمەدا فێرگەی زۆر باشی هونەری هەبوو خوولی هونەری بۆ هەموو بەشە هونەرییەكان بەخۆڕایی لە چالاكی قوتابخانەكان و كۆشكی هونەر دەكراییەوە گرنگی زۆر بەئارەزوو مەندانی هونەر دەدرا..ئێمەش بەشداری كارامان دەكرد.. بەم شێوەیە تێكەڵاوی هونەری موزیك بووین.
• كێ بوون ئەوانەی كە بەهرەی تۆیان دۆزییەوە؟
• بۆ یەكەم جار خوولێكی موزیك لە كۆشكی هونەر لەسەردەستی مامۆستای نەمر (شێرزاد حوزێری) كرایەو من وەك قوتابییەك بەشداری ئەو خوولەم كرد . لە دوای تاقیكردەوە توانیم سەركەوتن بەدەست بهێنم بۆیە زۆر سوپاسی دەكەم هەر لەوێ لەسەر دەستی مامۆستایان (نەجمەدین بابەكر، زوهێر تەحسین ) فێری ئەلف و بێی موزیك بووم زۆر هاوكاروم بوون هەر لەو خوولە توانیم ئامێری عودم بژەنم لێردا زۆر سوپاسیان دەكەم.
  *كامە ئامێری موزكیت زیاتری لەلای خۆشەویستە؟ وەكو دیارە ئێوە چەندین ئامێری موزیكی دەژنن؟
• ئەوەی راستی بێت هەموو ئامێرەكانی موزیك سۆزی تایبەتی خۆی هەیە چێژ دەبخشن بەگوێچكەی مرۆڤدا، بەڵام لای من ئامێری عود زیاتر خۆشەویستە ئەو ئامێرە یەكێكە لە كۆنترین و ناسراوترین ئامێرەكانی موزیك لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و كوردستان زۆركەسیش بە پاشای ئامێرەكانی رۆژ هەڵاتی ناوزەند دەكەن ..عود لە نێو مۆسیقای كوردی شوێنێكی زۆر گرنگی هەیە بەتایبەتی بۆ مۆسیقای كلاسیكی كوردی و مقامە كوردییەكان و گۆرانییە خەمگینەكان و هەستیارەكان بەجۆرێك هەست و سۆزی زۆری تێدایە.. من جگە لە عود ئامێری جەمبوش و درماس و ریتم شارەزایەكی باشم هەیە لە گەڵ زۆرێك لە تیپەكان توانیتم بە سەركەوتووی ئەم ئامێرانەش بژەنم.
  *خوێندنەوەی نۆتە بۆ ژەنیار تا چەند گرنگە؟ مەرجە ژەنیار بزانێت نۆتە بخوێنێتەوە؟
• بەڵێ نۆتەی مۆسیقا گرنگە بۆ فێربوونی ژەنیار، یارمەتیت دەدات ئاوازەكان بە شێَََوەیەكی دروست بژە نیت، ڕیتم و خێرایی بناسیت لەگەڵ ژەنیارەكانیتر كار بكەیت،بەجۆرێك پارچە مۆسیقاكان ئاسانتر لەبیرت بمێنن نۆتەی مۆسیقا وەك پیت و وشەی زمانە هەر وەك چۆن بە پیت دەتوانیت كتێب بخوێنیت، بە نۆتەش دەتوانیت مۆسیقا بخوێنیت، بەڵام زۆر ژەنیاریش هەیە سەرەتا بە گوێگرتن و ڤیدیۆ فێردەبن توانای زۆرباشیان هەیە لەگەڵ گروپە هونەرییەكان كاری هونەری ئەنجام دەدەن ژەنیاری بەتوانان و كاری لایڤ میوزكیش دەكەن.

*چەندین فۆرمی موزیكی كوردی هەن چۆن دەتوانیین پەرە بەو فۆرەمە موزیكیان بدەین بۆ ئەوەی بگات بە ئاستی موزیكی جیهانی؟

• فۆرمەكانی مۆسیقای كوردی یەكێكە لە دەوڵەمەندترین مۆسیقا ناوخۆییەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چونكە هەڵگری مێژوویەكی درێژ زمانێكی دەوڵەمەند و فۆلكلۆری جیاوازە، بەڵام هێشتا لە ئاستی جیهانی وەك پێویست ناسراو نەبووە ..بۆ گەیشتن بەئاستی موزیكی جیهانی ،پێویستە فۆرمە جیاوازەكانی مۆسیقای كوردی نوێ بكرێنەوە و بە شێوازێكی مۆدێرن پێشكەش بكرێن لە هەمان كاتدا دروستكردنی ئۆركێسترای كوردی پرۆفیشناڵ و هاوكاری و پەیوەندی لەگەڵ مۆسیقارە جیهانییەكان لەگەڵ بەكارهێنانی نۆتەی مۆسیقای نێودەوڵەتی و مۆسیقای مۆدێرن و پاپی كوردی بەجۆرێك بێت كەپاراستنی ناسنامەی كوردی لەخۆبگرێت، واتە ڕۆحی موزیكی كوردی پارێزراوێت و تەنها كۆپی مۆسیقای بیانی نەبێت.
  مۆدێرنكردنی ئامێر و ریتم وە تێكەڵ كردنی ئامێرە كوردییەكان و ئامێرە رۆژئاواییەكان وەك پیانۆ گیتار و ئامێرە فودارەكان لەگەڵ ئەمەشدا مۆسیقای كوردی هەموو ئەو تایبەتمەندییانەی هەیە كە ببێتە مۆسیقایەكی جیهانی چونكە هەڵگری مێژوو، هەست و ناسنامەیەكی دەوڵەمەندە، بەڵام بۆ گەیشتن بە ئاستی جیهانی، پێویستە تەكنەلۆجیا بەكاربهێندرێت فێركاری نوێ پەرە پێ بدرێت وپشتگیری دارایی و میدیایی هەبێت وە مۆسیقا بە شێوازێكی مۆدێرن پێشكەش بكرێت ئەگەر ئەم هەنگاوانە جێبەجێ بكرێن دەتوانرێت مۆسیقای كوردی لە داهاتوودا شوێنێكی گرنگی لە نێو مۆسیقای جیهاندا هەبێت .
  *ئەو كەمووكوڕیانە چین كە لە نێو موزیكی كوردیدا هەن ؟
• هونەری كوردی بە گشتی بەشێكی گرنگە لە كەلتوور و ناسنامەی گەلی كورد چونكە هونەر وەك ئامرازێك بۆ دەربڕینی هەست مێژوو و ژیانی كۆمەڵایەتی بەكاردێت بەڵام، وەك هەر هونەرێكی دیكە هونەری كوردیش هەندێك كەمووكوری و گرفت هەیە كە كاریگەری لەسەر پێشكەوتن و گەشەكردنی داناوە.
  یەكێك لە گرنگترین كەمووكورییەكان كەمی پشتگیریی دارایی و هونەرییە زۆرێك لە هونەرمەندانی كورد بەبێ هاوكاری و پشتگیریی پێویست بەرهەمەكانیان پێشكەش دەكەن ئەمەش وای كردووە هەندێك بەرهەمی هونەری بە ئاستێكی باش پێشكەش نەكرێن ،كێشەیەكی دیكە بریتییە لە كەمی دامەزراوە و پەیمانگاكانی فێركردنی هونەر لە هەندێك ناوچەدا خوێندنی هونەر بە شێوەی ئەكادیمی بەهێز نییە، بۆیە هەندێك هونەرمەند بە شێوەی سادە و بە ئەزموونی تایبەتی فێر دەبن. هەروەها، هەندێك جار تەنها جۆرێكی دیاریكراوی هونەر پشتگیری دەكرێت و جۆرەكانی دیكە وەك شانۆ، وێنەكێشان یان مۆسیقای نەریتی گرنگیی پێویست نادرێت. ئەمەش بووەتە هۆی لاوازبوونی هەندێك بوار لە هونەری كوردی.
  لە لایەكی دیكەوە كۆپی‌كردن و دووبارەكردنەوەی شێوازەكان بەبێ داهێنانیش یەكێكە لە كێشەكان، هەندێك هونەرمەند زیاتر هەوڵ دەدەن شێوازی كەسانی دیكە دووبارە بكەنەوە لەجیاتی ئەوەی شتێكی نوێ و داهێنەرانە پێشكەش بكەن.هونەری كوردی هەرچەندە دەوڵەمەند وپڕ ئەزموونە، بەڵام بۆ پێشڤەچوونی زیاتر پێویستی بە پشتگیریی وگرنگیدان بە خوێندنی هونەر و هاندانی داهێنەران بكرێت، تاكو بتوانێت لە ئاستێكی باشتردا گەشە بكات.
  *باشە وەكو هونەرمەندێك ئاستی گورانی و موزیكی كوردی چۆن دەبینیت؟
• لەو سەردەمەی ئێستا هونەری مۆسیقای كوردی هەندێك پێشڤەچوونی باشی كردووە بەڵام هەندێك كێشەش هەیە واتە نە زۆر باشە نە زۆریش خەراپە لە ئێستادا چەندین گەنج لە نێو موزیكی كوردی شوێن پەنجەیان دیارە لە رووی مۆسیقا ستۆدیۆ و تەكنەلۆجیا پێشكەوتووە بەهۆی سۆسیال میدیا بەهەرمی باش بڵاودەكەنەوە چەندین هونەرمەندی موزیكی و گۆرانیبێژی ئەكادیمی بوونیان هەیە كاری زۆر باشیان كردوە چ لە كوردستان یاخود لە دەرەوەی كوردستان، بەڵام كێشەی تریش هەن بۆ نموونە هەندێك گۆرانیبێژ تەنها بۆ ترێند گۆرانی دەڵێن بەجۆرێك هەندێ گۆرانی لە رووی تێكست و ئاواز و دەنگەوە زۆر لاوازن..لەلایەكی تریشەوە هەندێ گۆرانیبێژ لەرێگەی كۆمپیوتەر و كۆپیكردنی ئاوازی توركی یان عەرەبی یان فارسی كاردەكەن ئەمەش كاریگەری نەرێنی لەسەر گۆرانی كوردی دروست كردوە .

هونەرمەند تەحسین فائق: پێویستە ئەو چیرۆكە پڕتاسەو جەرگبڕانەی نەتەوەكەمان ببنە هەوێنی دەیان شاكاری سینەمایی
هونەرمەند تەحسین فائق: پێموایە هێشتا زووە بڵێین ڕەخنەگری سینەماییمان هەیە

هونەرمەند تەحسین فائق تۆفیق، لە شاری هەولێر لەدایك بووە،دەرچووی بەشی موزیكی پەیمانگەی هونەرە جوانەكانە.
لە ساڵی 1980 ئاشنای جیهانی هونەر دەبێت ،كاتێ لە قوتابخانە لەسەردەستی مامۆستا “جەلیل” بەشداری سەرجەم چالاكییەكانی قوتابخانە دەكات ،وەكو (خۆشنووسی، نیگار، شانۆ..) دواتر لەرێگەی هونەرمەندانی كۆچكردوو(تەحسین شەعبان و هاشم زەینەل) لە “دار فن” بەشداری چەندین ئۆپەرێت و شانۆگەری دەكات هەروەها لە ساڵی 1985 بەشداری چەندین كاری شانۆیی دەكات دواتر لەگەڵ چەندین تیپی شانۆیی وەكو ئەكتەر بەشداری چەند شانۆگەرییەك دەكات .. لە ساڵی 1986 لەلایەن رژێمی لە ناوچووی بەعس بەهۆی ئاشكرابوونی لە كاری رێكخستنی ناو شار دەستگیر دەكرێت دوایی بەهۆی لێبووردنی گشتی لە ساڵی 1988 ئازاد دەكرێت. تەحسین فائق بەشانۆ دەستی بەكاری هونەری كرد لە بواری نووسینیش خاوەن قەڵەمێكی باشی تێكستە،بەڵام دواتر لە بواری سینەما دەگیرسێتەوە وەك فیلمسازێك زیاتر دەناسرێت خاوەنی چەندین كاری سینەماییە بۆیە لەم دیدارە هونەرییەدا پرسیارەكانمان زیاتر لە بواری سینەما ئاراستە كردووە.
هەڤپەیڤین= كامەران حاجی ئەلیاس
*سەرەتا بابزانین چۆن ئاشنا بوونت بە هونەری سینەما ؟

• سەرەتای ئاشنابوونم بەهونەری سینەما لە شانۆوە سەرچاوەی گرتووە، بەڵام بەر لە راپەرینی بەهاری 1991ی گەلەكەمانەوە، كامێراو تەكنیكی وێنەگرتن لە كوردستان قەدەغەبوو، بەعس وەكو چەكێكی كاریگەرو پڕمەترسی سەیری دەكرد، بۆیە ئەوسا تەنیا بینەرێكی سەرسەخت بووم، چێژ و ووزەی و ئیلهامم لێوەردەگرت بۆ ئەزموون و كارە شانۆییەكان.
  *سینەماكارانی كورد لە فیستیڤاڵەكان، چەندین خەڵاتی جیهانیان بەدەست هێناوە، ئایا ئەمە ئەوە دەگەیێنێت كە سینەمای كوردی لە ئاست سینمای جیهانی دایە؟
• دەتوانم بڵێم سینەمای كوردی لە باشوور ئەو تەمەنە درێژ و ئەزموونە زۆرەی نیە كە بتوانێت هاوشانی سینەمایی جیهانی هەنگاوی خێرا بنێت و كێبركێ لەگەڵ سینەمایەك بكات كەتەمەنی سەرووی ( 120) ساڵە، بەڵام پێویستە شانازی بكەین كە فیلمسازان و سینەماكارانمان توانیان لە دەرگا و پەنجەرەكانی فیلمی فیستیڤاڵە جیهانییەكان بدەن و تۆپەكان لەسەر خۆیان واڵا بكەن و خەڵاتی فیستیڤاڵەكان بەدەست بهێنن، ئەمە لە كاتێك دایە كە ماوەی (10) ساڵ حكومەت فۆندی بۆ گەشەی سینما تەرخان كرد نێوەی زیاتری دەدرا بە دەرهێنەرانی دەرەوەی باشوور،ئەوەش تا ڕادەیەك بێ ئومێدی بۆ سینەماكارانی ناخۆ دروست كرد و هیچ سوودێكی بەو تەوژمە سینەماییە نەگەیاند، تەنانەت ستافی ناوخۆشیان فەرامۆش كرد و هیچ ئەزموونێكیان فێری لاوە فیلمسازان نەكرد.
• ئەو گرفت و ئاریشانە چین كە دەبێتە بەربەست بۆ سینەماكارانی كوردستان؟
• لەئێستادا ئێمەی كورد لەلایەنە هونەریەكانی دروستكردنی فیلم هەنگاوی زۆر تۆكمەمان ناوە ئەو فیلمە “كۆمێرشاڵ”انەی ئێستا دروست دەكرێن شایەتی ئەو ڕاستییەن، بەڵام گەشەی كولتووری لەهەموو دنیا و وڵاتان میزانییەی ساڵانەی نەبڕاوەی بۆ تەرخان دەكەن، بۆ ئەوەی بەهاوكاری فۆندی حكومی بتوانێ بەردەوام بێت، بەتایبەت لای ئێمە كە، كەرتی تایبەت، سینەما هێشتا نەبووە بەكولتوور و پارەی خۆی ناهێنێتەوە ئەمەش گرفتی سەرەكی سینەماكاری كوردە وێڕای لۆكاڵی سیناریۆ و كۆپی كردنی ژانڕ و ئەزموونەكانی دەوروبەرمان.
• هۆڵەكانی سینەما لە كوردستان تاچەند گونجاون بۆ نمایشی فیلمەكان؟
• دەتوانم بڵێم لەئێستاد، هۆڵەكانی سینەما لە ناو مۆڵەكاندا لەئاست، ستانداردی جیهانین لەهەموو پارێزگاكانی كوردستان هۆڵی زۆر باش هەن .
• كردنەوەی بەشی سینەما لەكۆلیژەكانی سلێمانی و هەولێر و دهۆك تاچەند فاكتەر بووە بۆ پێشڤەچوونی سینەمای كوردی؟
• هەڵبەت ئەو هەنگاوە بوێر ودڵسۆزانەیەی دكتۆر (سەلمان فائق) بووە بەردی بناغە بۆ هەر سێ پارێزگای هەرێمی كوردستان، كە سینەما بەزانستی بخوێندرێ، دوای كردنەوەی بەشی سینەمای كۆلێژی هونەرە جوانەكان، چەندین پۆل لەو سینەماكارانە دەرچوون، بەشێكیان وەكو توێژەر و ڕێبەرو ڕێنیشاندەرو مامۆستاو سەرۆك بەشن لەهەمان كۆلێژ بەشەكەی تریان، لەبوارە پراكتیكییەكە بەردەوامن لە كاری سینەمایی، ئەوەش وادەكات كە ئاییندەی فیلمی كوردی و سینەمای كوردستان لە ئاییندە بگاتە دۆخی زێڕینی خۆی.
• رەخنە و رەخنەگری سینەما لەكوردستان چۆن دەبینیت؟
  -ڕەنگە وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارە ئاسان نەبێت، چوونكە هونەری سینەما لای ئێمە هێشتا نەگەیشتۆتە شووناس، ئەوەی كەتا ئێستا هەیە لاسایی كردنەوەی ژانڕە باوەكانە، زۆر كات نائاگایانە ئاوێتە كردنی چەند ژانڕێكە، پێموایە هێشتا زووە بڵێین ڕەخنەگری سینەماییمان هەیە.
• تاچەند سینەمای كوردی توانیویەتی گوزراشت لە ناسۆرییەكانی گەلەكەی بكات؟
• زۆر بەی هەوڵەكان لەو سۆنگەیەوە سەرچاوە یان گرتووە، بەڵام تا ئەمڕۆ هیچ كامیان تینوێتی نەشكاندووین، پێویستە ئەو چیرۆكە پڕتاسەو جەرگبڕانەی نەتەوەكەمان ببنە هەوێنی دەیان شاكاری سینەمایی، ئێمە كێشەی گەورەمان لەگەڵ كوردبوونی خۆمان هەیە لەهەموو بوارەكان ،نەك تەنیا سینەما، ئەوەتا فەرهەنگ و كولتووری نەتەوەییمان بەدەستی خۆمان خەتەنە دەكەین مناڵەكانمان ئاشنای زمانە بیانییەكان و ئەنتی كولتووری خۆمان دەكەین،پێموایە دەساڵی تر كوڕو كچەكانمان گەورەدەبن و هاوسەرگیری دەكەن زمانێك نامێنێت بۆ ئا خاوتن لەنێوانیاندا جگە لەزمانە بیانییەكان، ئەو نەوەیەی كە ئەوان دەیخەنەوە ئیدی تەواو نامۆیە بە كۆمەڵگەو كولتوور و مێژووی نەتەوەیەك كە ناوی كوردە.
  هونەرمەند تەحسین فائق و وێستگە هونەرییەكانی:
• ئامادەكردن و دەرهێنانی شانۆگەری (مانگێكی دی دێت) نووسینی “عەزیزنەسین” وەرگێڕانی پڕۆفیسۆر”هیمدادی حوسێن” ١٩٨٥
• دەرهێنانی شانۆیی”دایكە ئازاكە” نووسینی گەروە نووسەرو دەرهێنەری ئەڵمانی (پرتۆڵد برێخت”1986 .
• ئەكتەری سەرەكی (مۆنۆدرامای نامۆ) كە نمایشێكی پانتۆمایم بوو، نووسینی”پشتیوان عەبدوڵا، دەرهێنان “حوسێن زارین” ١٩٨٦
• ئامادەكردن و دەرهێنانی شانۆگەری “ڕێبواری هەژارو خۆشەویستی” نووسینی” گەوهەر موراد” ١٩٨٦
• نووسین و دەرهێنانی شانۆگەری “ڕاپەڕین” ١٩٩٢
• نووسین و دەرهێنانی شانۆگەری “برسییەكانی سەردەم” ١٩٩٣
• نووسین و دەرهێنانی “كەرنەڤاڵی ئەنفال” وەك شانۆیی سەرشەقام بەهاوبەشی لەگەڵ هونەرمەند “لالۆ ڕەنجــدەر” ١٩٩٣
• ئامادەكردن و دەرهێنانی شانۆی وێنەیی “لە پشت دەرگا داخراوەكان” نووسینی ” ژان پۆل سارتەر” ١٩٩٤
• دەرهێنانی شانۆگەری “مەرگ و تارماییەكان” نووسینی حاكم “عوسمان یاسین” ١٩٩٤
• نووسین و دەرهێنانی شانۆگەری “دۆزەخی هەمیشەیی” ١٩٩٤
• ئامادەكردن و دەرهێنانی نمایشی” براكوژی” كەژانڕی شانۆی ڕەش بوو، لەدەقێكی شیعری”جاك بریڤەر” ١٩٩٥
• نووسین و دەرهێنانی شانۆگەری “مەملەكەتی ئەفیوون” ١٩٩٥
• ئامادەكردن و دەرهێنانی شانۆگەری “وێرانەخاك” نووسینی: ت.س.ئەلیوت
  . – ئامادەكردن و دەرهێنانی شانۆگەری”میدیاشا” نووسینی”یۆرپیدس” ١٩٩٧
• ئامادەكردن و دەرهێنانی پێرفۆڕمانسی “پەنجەكانی شەیتان” ٢٠٠٥ ناوی بەرهەمە سینەمایی و تەلەفزۆنیەكان:

  • نووسین و دەرهێنانی زنجیرە درامای (٧) ئەڵقەیی”نەگبەت”بەرهەمی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان ١٩٩٢-١٩٩٣ هەولێر.
  • دەرهێنانی فیلمی “ڕەشەبای مەرگ” بەرهەمی كۆمەڵەی هونەرە جوانەكان ١٩٩٥ – ١٩٩٦ هەولێر.
  • سیناریۆ و دەرهێنانی كورتە فیلمی “هەرمان” چیرۆكی شێرزاد پۆلیس، بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری. ١٩٩٩ – ٢٠٠٠ سلێمانی.
  • سیناریۆو دەرهێنانی كورتە فیلمی “وێران” بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری. ٢٠٠٠-٢٠٠١ سلێمانی.
  • سیناریۆو دەرهێنانی كورتە فیلمی ” سێبەری خۆر” بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری ٢٠٠١ – ٢٠٠٢ سلێمانی.
  • سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمی دۆكیۆمێنتەری “دڕندەكانی ڕۆژ” بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری. ٢٠٠٣ سلێمانی.
  • سیناریۆو دەرهێنانی كورتە فیلمی “جەلادو فڕین” نووسینی “بەختیار عەلی” بەرهەمی كۆمەڵەی هونەرە جوانەكان مەڵبەندی گشتی سلێمانی. ٢٠٠٤
  • سیناریۆو دەرهێنانی كورتە فیلمی “گومان” بەرهەمی فیستیڤاڵی ئاڵای زێڕین هەولێر 2005.
  • سیناریۆ و دەرهێنانی كورتەفیلمی “سایكۆبات” بەرهەمی بەڕێوەبەرایەتی سینەمای سلێمانی. ٢٠٠٦
  • سیناریۆو دەرهێنانی فیلمی “منیش قسەم هەیە” بەرهەمی گروپی شوناسی هونەری. ٢٠٠٦
  • سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمی “ناسنامەی دۆزەخ” سەبارەت بەكارەساتی ئەنفال. بەرهەمی وەزارەتی ڕۆشنبیری. ١٩٩٧
  • سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمی ئێكسپێرمێنتالی “دیوار” بەرهەمی بەڕێوەبەرێتی سینەمای سلێمانی. ٢٠٠٨
  • یاریدەری دەرهێنەری فیلمی “شەوی حیساب” بەختیار عەلی، بەرهەمی بەڕێوەبەرێتی سینەمای سلێمانی. ٢٠٠٨ – ٢٠٠٩
  • سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمی دۆكیۆمێنتەری “لاوكی خەزان” بەرهەمی بەڕێوەبەرایەتی گشتی سینەما هەولێر. ٢٠١٠
  • سیناریۆ و دەرهێنانی فیلمی “پەیكەرە لمینەكان” بەرهەمی بەڕێوەبەرایەتی سینەمای هەولێر. ٢٠١١ – ٢٠١٢
  • سیناریۆو دەرهێنانی فیلمی “بەهەشتی ژیان” بەرهەمی بەڕێوەبەرایەتی سینەمای هەولێر. ٢٠١٩
    ئەو پێگەو پۆستانەی كە خزمەتی تێدا كردووە:
    *دامەزرێنەرو سەرۆكی تیپی شانۆی هاوچەرخ لە ١٩٨٦ تا ١٩٩٦
    *ئەندامی دەستەی كارگێڕی یەكێتی هونەرمەندانی كوردستان لە ١٩٩٧ هەتا ٢٠٠١
    *سەرۆكی لقی هەولێری كۆمەڵەی پاڕاسایكۆلۆژی كوردستان. ١٩٩٨ تا ٢٠٠٢
    *سەرۆكی تیمی خۆبەخشی ڕێكخراوی مانگی سووری عێراقی لە ساڵی. ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٤
    *دامەزرێنەری گروپی شوناسی هونەری ٢٠٠٥
    *بەڕێوەبەری نووسینگەی سلێمانی تەلەفزیۆنی ئەلعڕاقییە. ٢٠٠٦ – ٢٠٠٨
    *دامەزرێنەرو خاوەن پشك لەكۆمپانیای “دراما فیلم” لەسلێمانی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠
    *ئەندامی دەستەی كارگێڕی سەندیكای هونەرمەندانی كوردستان/لقی هەولێر لە ٢٠١١ – ٢٠٢٦
    NCO دامەزرێنەرو سەرۆكی ڕێكخراوی سینەمای نەتەوەییی *
    لە ٢٠١٤ – ٢٠٢٦ بۆگەشەپێدانی بواری ڕۆشنبیری سینەمایی.

بە شێوەیەكی گشتی سازدانی هەر فیستیڤاڵێكی هونەری بێت یاخود ئەدەبی، هۆكاری سەرەكی لە ئەنجام دانی فیستڤاڵ دەگەڕێتەوە بۆ دەست نیانیشانكردن و پێناسەكردنی كۆمەڵگای شوێنەكە جگە لەوەی دیاردەیەكی رۆشنبیری و هونەرییە لە هەمان كاتدا چەندین بیرۆكە و روانگە و داهێنانی نوێ لە خۆدەگرێت سازدانی هەر جۆرە فیستڤاڵێكیش لە گەیاندنی پەیامەكەی دا كاریگەری خۆی دەبێت جوڵەیەكی ئەدەبی و هونەری لەو وڵاتەدا دورست دەبێت .
سازدانی فیستیڤاڵ لە هەر بوارێكی هونەری، ئەدەبی، كلتوری.. روداوێكی سادەو ئاسان نیە تەنیا بۆنەیەكی ئاهەنگی بێبەها نیە یان بۆنەیەكی كۆمەڵایەتی نیە بەڵكو كاریگەری رۆشنبیری و مێژووی خۆی هەیە، پرۆسەیەكی هونەری و نیشتمانیە بۆ ئەو وڵاتەی كە فیستیڤاڵی لێ سازدەكرێت لە هەمان كاتدا یەكێكە لەو چەكە جیهانیانەی كە دەتواندرێت رۆشنبیری لە جیهاندا بڵاوبكاتەوە كۆكردنەوەی رۆشنبیران و هونەرمەندان لەهەموو لایەك دەبێتە هۆی ئاڵگۆركردنی ئەزموونی یەكتری لە هەموو بوارەكان دەبێتە هۆی راكێشانی گەشتیاران بۆ وڵاتەكە.
بۆ سەركەوتنی هەر فیستڤاڵێك لە هەر بوارێكدا بێت ئامانج لە سازكردنی خاڵێكی سەرەكییە، بۆیەپێویستی بە كەسانی شاراز و پسپۆر و لێهاتوو هەیە بە جۆرێك ئەو كەسانە لەسەر بنەمای زانستی، پرۆتۆكۆڵی، بە چەند هەنگاوێك ئەركەكانیان ئەنجام بدەن یەكەم هەنگاویش وەكو لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا بریتیە لە (ئامانج) واتە دەبێ چەند ئامانجێك هەبێت لەسازدانی فیستیڤاڵ ئەنجا دیاركردنی بودجەیەكی شایستە پێویستە بۆ بەرێوەبەردنی فیستیڤاڵەكەیە پاشان دیاركردنی شوێن و كاتی فیستیڤاڵ بەجۆرێك بێت كە بە وردی خوێندوەی بۆ بكرێت هەر لە دەستنیشان كردنی كاتی چالاكی وەكو شەو رۆژ وەرز و پشووەكان كە كاریگەری پۆزەتیفی لەسەر فیستیڤاڵەكە هەبێت دوایی و ئەو گروپ و تیپانەی كە بانگێشت دەكرێن لەسەر چ بنەمایەك دەستنیشان دەكرێن لە هەمان كاتدا ئەو كەسانەی كە وەكو میوان بانگێشتی فیستیڤاڵ دەكرێن، بۆ ئەمەش دەبێت لە سەربنەمای چەند پێوەرێك بێت كە لە خزمەتی فیستڤاڵەكەدا بن نەوەك لەسەر بنەمای پەیوەندی كەسی و بەرژەوەندی بێت،كە بەداخەوە زۆر لەو فیستیڤاڵانەی لای خۆمان سازدەكرێن لەسەر ئەو بنەماییەن.
ناونیشانی فیستیڤاڵ زۆرێك لە فیستیڤاڵەكان ناونیشانی جیهانی یاخود نێودەوڵەتی لە خۆدەگرن بێ ئەوەی مەرجی نێودەوڵەتی لە نێو فیستیڤاڵەكە بوونی هەبێت بۆ ئەمە چەندین مەرج هەن بۆ ئەوەی ناونیشانی نێودەوڵەتی لە فیستڤاڵەكان بنرێت وەكو بەشدار بوونی چەندین كاركتەری جیهانی و تیپی هونەری جیهانی وەنمایشەكانی بۆ یەكەمینجار لە فیستیڤاڵەكە نمایش كرابن لەهەمان كات دا بەشێكی زۆر لە ئاژانسەكانی جیهانی هەواڵ و راپۆرت لەسەر فیستیڤاڵەكان بڵاوبكەنەوە ئەنجا فیستیڤاڵی ئەدەبی بێت یاخود هونەری (سینەما،موزیك وگۆرانی ،شانۆ، شێوەكاری) بێت.
لێرەدا ئەوەی من دەمەوێت تیشكی بخەمە سەر سازدانی فیستیڤاڵەكانی شانۆییەكەلەهەرێمی كوردستان دا ساز دراون یان ئەوانەی سازدە دەكرێن وەكو سەرەتا سازدانی فیستیڤاڵەكانی شانۆ بەگرنگی دەزانم بۆ پێشڤەچوونی جوڵەی شانۆ لە كوردستان چونكە لە رێگەی فیستیڤاڵ و نمایشەكان شانۆكاری كوردی سوود لە ئەزموونی شانۆكارانی دەرەوەی وەردەگرن ،وە بەپێچەوانەش دەتواندرێت ئاستی شانۆی كوردیش پیشانی شانۆكارانی دەرەوەی كوردستان بدەین چ لە توانستی ئەكتەری كورد یان لە رووی دەرهێنان یاخود سینۆگرۆفیا بێت یاخود تێكستی كوردی چونكە من لە وباوەڕەدام كە ئێمە چەندین نووسەری شانۆیی بە توانامان هەن.. لە هەمان كات دا فیستیڤاڵ بۆ بینەرانیش زۆر گرنگە بەوپێییەی بینەر هاوكێشەیەك و لایەنێكی گرنگی سەركەوتنی فیستیڤاڵەكانە.
لە فیستیڤاڵەكان دا جگە لە نمایشە شانۆییەكان چەندین ۆرك شۆپ و كۆرو سیمناری رەخنەیی ئەنجام دەدەرێت وە چەندین كتێب و گۆڤار و بڵاوكراوە تایبەت بە شانۆ چاپ و بڵاودەكرێنەوە. جیاوازی نمایشی شانۆ لەگەڵ هونەرەكاتی جگە لەوەی زۆرێك لە هونەرەكان و رەگەزی ئەدەبی لە خۆ دەگرێت لە هەمان كاتدا لەرێگەی ئەكتەرەوە راستەوخۆ تێكەڵ بە بینەران دەبێت هەر لەبەر ئەو گرنگییەی ئەم هونەرەوە نووسەری دیاری جیهانی ولیلیام جۆن شكسپیردەڵێت “ژیان بریتییە لە شانۆییەكی گەورە هەموو ژن و پیاوەكانیش ئەكتەرن لەسەر ئەم شانۆییە” .
بوونی لیژنەی دادوەری لە هەموو فیستیڤاڵێك خاڵێكی گرنگە بۆ سەركەوتنی فیستیڤاڵ لەبەرئەوە دەبێت، ئەندامانی لیژنەكە كەسانی پسپۆری شانۆیی بن خاوەن ئەزموون بن بەباشی دەزانم هەموو نەوەكانیش لە نێو لیژنەكەدا بوونیان هەبێت لە هەمووی گرنگتریش دەبێت لیژنەكەش زۆر راستگۆیانە كارەكانیان ئەنجام بدەن ویژدانی خۆیان ئاسوودە بكەن نەكەونە ژێركاریگەری هیچ هونەرمەندێك یاخود لایەنەیەك دەبێ لە ناولیژنەكە چەندین پسپۆری هەمەچەشن بن بوونیان هەبێت وەكو پسپۆرەكانی دەرهێنان، نواندن ،ڕەخنەگر،سینۆگرافیا ،ئیستاتیكا..وە لەسەر چەند پێوەرێكی ئەكادیمی براوەكان دەست نیشان بكەن دوور بن لەهەموو سۆز و هاورێیەتی لە هەمووی گرنگتر دەفەرت نەدان بەوەی هیچ لایەنێك و كەسێك دەست بخانە ناو كارەكانیان بۆئەوەی راستگۆی خۆیان بپارێزن خەڵاتەكان بە دادوەری دابەشی سەر براوەكان بكرێت.. راسپاردەو پێشنیازاكان خاڵێكی تری فیستیڤاڵە كە دەبێت لیژنەی دادوەری لەكۆتایی فیستیڤاڵ پێشكەش بە سەرۆكی فیستیڤاڵ و لیژنەی سەرەكی فیستیڤاڵ بكەن بەمەبەستی پێشڤەچوونی خوولەكانی داهاتووی فیستیڤاڵ .گومانی تێدانییە لەكۆتایی هەر فیستیڤاڵێكدا گلەیی گازندە دورست دەبێت بەتایبەتی ئەوانەی خەڵات بەدەست ناهێنن ئەمەش كارێكی نۆرماڵە لە زۆربەی فیستیڤاڵەكان روودەدات.

شانۆ لە كۆنەوە تاوەكو ئێستا نزكترین هونەری مرۆڤایەتی بووە ،بەهۆی ئەوەی لە ژیانی مرۆڤەوە زۆر نزیكە بووە.هەرلەم ساتەی شانۆ لەلایەن گریكەكانەوەو لەسەر دەستی ئەسخیلۆس و سۆفۆكلیس و یۆربیدس لە دایك بوو گرنگی زۆر بە هونەری شانۆ درا،چونكە ئەم هونەرە بەشێوەیەكی راستەوخۆ و زیندوو لەگەڵ بینەر مامەڵە دەكات و كەرستەی بەكار هاتوو بۆ گەیاندنی هونەرەكە بریتییە لە جەستەو دەنگ و هەستی مرۆڤ، جگە لەوەش ئەدەب و هەموو هونەرەكانی تر لەخۆدەگرێت وەكو موزیك، شێوەكاری ،سینەما هەر بۆیە بە شانۆیان وتووە باوكی باوكی هونەر .
وەكو زانراوە نمایشی شانۆ كارێكی كۆمەڵ و هەمەلایانە و گشتگیرییە جگە لەو ئەكتەران بەرامبەر بینەران نواندن دەكەن چەندین كەسانی تری پسپۆر بۆ ئامادەكردنی نمایشەكە كار دەكەن وەكو كرێكاری هونەری بۆ سەركەوتنی نمایشەكە بەتایبەتی لەرووی دیكۆر و جلوبەرگ و رووناكی و ماكیاژ و بەرێوەبەری شانۆ..
ئەوەی مەبەستمانە لەو نووسینەدا ئاماژەی پێبدەین و هەڵوێستەی لەسەربكەین لەرووی ئەرك و مێژووەكەیەدا كاری (بەرێوەبەری شانۆ) یە لە پرۆسەی نمایشی شانۆدا چونكە بەرێوەبەری شانۆ خاڵێكی بەهێزە بۆ سەركەوتنی هەرنمایشێكی شانۆی..پێش ئەوەی باس لەرئەركی بەرێوەبەری شانۆ بكەین بەپێویستی دەزانم ئاوڕێك لە مێژووی بەرێوەبەری شانۆ بدەینەوە..وەكو زانراوە كاری بەرێوەبەری شانۆ، بە چەندین ئەزموون و گۆرانكاری تێپەریوە هەر لە دەرهێنان و نواندن و ڕووناكی ..پاش چەندین ئەزموون توانرا یاسا و رێسایەكی تایبەتی بە خۆی هەبێت، بەواتایەكیتر بەرێوەبەری شانۆ بووە خاوەن سیتەمێكی ئاكادیمی تایبەت بە خۆی .لێرەدا باس لە قۆناغەكانی (بەرێوەبەری شانۆ) دەكەین بە پێی سەردەمەكان:
یەكەم بەرێوەبەری شانۆ لە سەردەمی گریكەكان: لەو سەردەمەدا لە كاتی هەرنمایشێكی شانۆیی نووسەری شانۆییەكە،هەموو كارەكانی هەر لە بەرهەم هێنان و بەرێوەبەری شانۆ لە ئەستۆی خۆی دا بوو واتا كۆكردنەوەی ئەكتەرەكان و سەرپەرشتیكردنی پرۆڤە و دابینكردنی شوێنی پرۆڤە خوڵقادنی كەشی پرۆڤەكردن و دانانی كۆرس..ئەمانە هەمووی لەسەر خودی نووسەرەكە بوون وەكو ئەسخیلۆس و سۆفۆكلیس و یۆربیدس لە دوایی هەر لەوسەردەمەدا هەرلەرێگەی نمایشەكاندا توانرا هەندێ پسپۆری دەستنیشان بكرێت وەكو دانەری دیكۆر و ڕووناكی و بەرێوەبەری تیپ..بەڵام بەشێوەیەكی زۆر سەرەتایی بوو.
دووەم بەرێوەبەری شانۆ لەسەردەمی سەدەكانی ناوەڕاست دا: هونەر بەگشتی و شانۆ بە تایبەتی لە سەدەكانی ناوەڕاستدا بەهۆی كۆنترۆڵ كردنی لەلایەن پیاوانی ئاینی لە ئاستێكی نزم دابوو چونكە هەوڵیان دەدان شانۆ لەپێناو بڵاوكردنەوەی بیرو باوەڕەی مەسیحییەت بێت .
وەكو زانراوە كاری شانۆیی كارێكی كۆمەڵییە كەلە كۆمەڵی ئەكتەر و كارە هونەرییەكان پێك دێت، لەبەرئەوە پێویستی بە كەسێك دەبێت بۆ ئەوەی سەرپەرشتیان بكات و كارەكان رێك بخات..لەو سۆنگەیەوە بەرێوەبەری شانۆ دورست بوو. لە مۆزخانەی پاریس تابلۆییەك هەڵواسراوە كە پێك هاتووە لە مرۆرڤێكی وەستاو دارێكی لە دەست دایە لە دەستەكەی تریشی دەقێكی شانۆیی لە دەستە ،پسپۆران دەڵێن ئەو مرۆڤە یاریدەری دەرهێنەر بووە یان بەرێوەبەری شانۆیە بە هۆی ئەو دارەی لە دەستیدایە كە نیشانەی ئاگاداركردنەوە ئەگەر چی تائێستا بەباشی ڕوو نە بۆتەوە كە بەرێوەبەری شانۆ لەم سەردەمەدا لە دایك بووبێت، هەرچەندە زۆر لەپسپۆران ئاماژە بە وە دەدەن كە بەرێوەبەری شانۆ لەو سەردەمەدا لە نمایشەكان دا بوونی هەبووە.
سێیەم بەرێوەبەری شانۆ لە سەردەمی رێنیسانس دا: لەم سەردەمەدا شانۆ ئاڵگۆر و جۆرە پێشكەوتنێكی بەخۆییەوە بینی بەهۆی ئەو گۆڕانكاریانەی لە ژیانی ئاسایی هاوڵاتی رویدا چەندین بیری نوێ هاتنە كاییەوە كە جەختی لەسەر كێشەو ئاریشەكان ناو گۆمەڵگا دەكردەوە..بۆیە گۆڕانكاری زۆریش لە بواری شانۆش ڕوویدا،وەكو دیكۆر و جل وبەرگ و دیكۆر و موزیك.. ئامانج لێی نزیكردنەوەی شانۆ بۆ لەجەماوەر بە تایبەتی هونەرمەندی ئیتاڵی (سباسنیانۆ)، لەم رووە جۆرە تەكانێكی زۆری بە هونەری شانۆ دا.
چوارەم بەرێوەبەری شانۆ لە سەردەمی شكسپیردا: لەم سەردەمەدا بەرێوەبەری شانۆ گرنگی زۆر پێدرا، ئەركەكانی دیار كرابوون كە بریتی بوون لە ئامادەكردنی ئەكتەرەكان ،دەستنیشان كردنی دیمەنەكان واتە كەسێك هەبوو بە ناوی (بەرێوەبەری شانۆ) ،زۆر كاری ئەنجام دەدا وەكو نووسینەوەی جوڵەی ئەكتەرەكان لە لاپەرەیەكی تایبەت هەروەها دیاركردنی هێماكان و كارتێكەرە دەنگییەكان تارادەیەك توانی ئەركی دەرهێنەر سووك بكات زۆر جاریش بەرێوەبەری شانۆ ئەركی پرۆڤەكردنی ئەكتەرانی پێ ڕادەسپێردرا پاشان بووە لێپێسراوی گۆراینی دیمەنەكانی پرۆڤە و ئامادەكردنی پێداویستەكانی پرۆڤە ئەمەش كارێكی ئاسان نییە جگە لە ماندیبوون زیركی و لێهاتووی دەوێت هەربۆیە دوو یاردەری بۆ دانرا واتە دوو یاریدەدەری بەرێوەبەری شانۆ لەبەر ئەوەی شكسپیر بە نووسینی شانۆگەری مێژووی دەستی پێكرد لەوانە(هێنری شەشەم)،كە لەسی بەش پێك دێت ئەم جۆرە شانۆیانەش پێویستی بە توانایەكی زۆر هەیە لە هەموو روێكەوە بە تایەبتی لە رووی رێكخستنی بۆیە هەندێ لەم كارانە درایە دەست كەسێك كە پێی دەگووترێت بەرێوەبەری شانۆ.
پێنجەم بەرێوەبەری شانۆ لە سەدەی (17-19) دا: لەم سەردەمەدا كەسەردەمی تەكنەلۆژیاو پێشڤەچوون و پیشەسازی بوو دیارە هونەریش لەم ڕووە بێ بەش نەبووە بەتایبەتی شانۆ رۆڵێكی سەرەكی هەبوو چونكە راستەوخۆ بایەخی بەژیانی جەماوەر دەدا لەم سەردەمەدا بەرێوەبەری شانۆش گرنگی زۆری پێداراوە هەربۆیە دەرهێنەرەكان لە سەدەی (20) بوودجەو خەرجی تایبەتیان بۆ دادەنا وە هەروەها زۆرێك لە دەرهێنەرەكان كەسێكی دیاركراویان بۆ بەرێوەبەری شانۆ دەستنیشان دەكرد دەیان وت دەبێ (فلانە كەس) ببێتە بەرێوەبەری شانۆ چونكە سەركەوتنی تارادەیەكی زۆر بەند بووە بە بەرێوەبەری شانۆیەكی باش و لێهاتوو.
ئەركەكانی بەرێوە بەری شانۆ لە نمایشی شانۆدا:
ئەركی بەرێوەبەری شانۆ ئەركێكی قوڕس و گرانە دەبێ خاوەن كەسایەتیەكی بە ئەزموون و لێهاتوو و راستگۆ لە هەمان كاتدا كەسێكی بوێر بێت ئەركەكانی هەر لەسەرەتای پرۆڤە دەست پێدەكات تاوەكو رۆژی نمایش واتە دوای ئەوەی دەهێنەر دەق دەستنیشان دەكات ئینجا یەكەم كۆبوونەوە لەگەڵ بەرێوەبەری شانۆ دەكات بۆ دیاركردنی سەرجەم كاستەكە هەر لە ئەكتەران و هونەرییەكان و شوێنی پرۆڤە و شوێنی نمایش یەكەم كار كە بەرێوەبەری شانۆ دەیكات دوو یاریدەر بۆ خۆی دیار دەكات ئینجا خوێندنەوەی دەقەكە بۆ جاری دووەم و سێیەم دەست پێدەكات پاشان كۆكرنەوەی دەقەكە لە ناو تۆمارێك (سكرێپت) بۆ ئەوەی هەموو تێبینەكانی لە ناو تۆمار بكات ،بە تایبەتی تێبینەكانی دەرهێنەر كاری بەرێوەبەری شانۆ دەبێ پێش هەموو كەس لە شوێنی پرۆڤە ئامادە بێت و پێش دەرهێنەریش بۆ ئەوەی پێداویستەكانی پرۆڤە ئامادە بكات وە لە كاتی پرۆڤە هەموو تێبینە سەرەتاییەكانی پرۆڤە لەلای خۆی تۆمار دەكات وەكو جوڵەو گواستنەوەی ئەكتەران، كارتێكەرەدەنگییەكان، دیكۆر، پێداویستەكانی پلانی پانتایی شانۆ و دیاركردنی شوێنی دیكۆر و ئیكسسوارات و شوێنی رووناكی ..پاشان چەند لیستێك ئامادەكات كە ناوی ئەكتەرەكان و ناونیشانیان و ژ. تەلەفۆنیان لە نێو تۆمار دەكات لیستێكی تر تایبەت بە ناوی هونەرییەكان تۆمار دەكات هەروەها راپۆرتی رۆژانە لەسەر كارەكە دەربارەی ئامادە نەبووان و ئاگادار كردنەوەیان دانی ریزبەندی بۆ پرۆڤەی ئەكتەران .. لەبەرئەوەی كاری شانۆ كارێكی كۆمەڵیە بۆیە گرنگی شانۆ دەگەڕێتەوە بۆ ئەم خاڵانەی خوارەوە:
1- رێكخستی كاری شانۆیی چونكە هەر كارێكی شانۆیی بەبێ رێكخستن كارێكی سەركەوتوو نا بێت.
2- دەبێ یەكێك هەبێت لە نێوان كۆمەڵێك وەكو ئەڵقەیەك بۆ راپەراندنی كارەكە.
3-دورست كردنی خشتەی كاركردن بەپێی بەشەكان.
4- چارەسەركردنی هەر گرفتێك لە كاتی روودانی هەر لە سەرەتایی پرۆڤە تاوەكو رۆژی نمایش.
5-دابینكردنی هەموو پێداویستەكانی پرۆڤەو سەلامەتی ئەكتەركان و هونەرییەكان لە ئەستۆی ئەو دا دەبێت.
دیارە زیاتر 90%ی بینەران نازانن كەلە پشت كالۆسەكان چ كارێك دەكرێت كاركردن لەوێ وەكو مێش هەنگوین كارەكان دەكەن، هەریەكەو كاری خۆی دەكات بۆ ئەوەی نمایشەكە بە شێوەیەكی راست و شیاو بگاتە بینەران لە كۆتاییدا پوختەی ئەركەكانی بەرێوەبەری شانۆ بریتین لە:

• ئامادەكردنی دەقی شانۆیی كە ئامادەكراوە لەرووی رێزمانییەوە و دابەشكردنی بەسەر ئەكتەرەكان و هەر یەك لە دانەری رووناكی و دیكۆر و موزیك و جلوبەرگ دەقێك وەردەگرن .
• خوێندنەوەی دەق بۆ جاری یەكەم .
• خوێندنەوەی دەق بۆ جاری دووەم، لەگەڵ دەرهێنەر و ئەكتەرەكان و شیكردنەوەی دەقەكە.
• خوێندنەوەی دەق بۆ جاری سێیەم،بۆ دابەشكردنی شانۆگەرییەكە بۆ چەند وەرزێك و چەند دیمەنێك.
• ئامادەكردنی یاریدەرێك یان دووان بۆ خۆی و دانانی پلان بۆ هەر وەرزێك .
• بەرێوەبەردنی پرۆڤە لە كاتی ئامادە نەبوونی دەرهێنەر.
• ئامادەكردنی (سكرێپت) كە دەبێت لە سكرێپتەكەدا هەریەك لە مانەی خوارەوەی لە ناو تۆماركرابێت:
  *دەقە شانۆیەكە و ژیانی نووسەرەكەو شێوازی دەرهێنان.
  *دیاركردنی جلوبەرگ، دیكۆر، رووناكی، میكیاج، موزیك.
  *هەموو تێبینیەكانی دەرهێنەر و پلانی رۆژانەی پرۆڤە.
  لە كۆتاییدا دەڵێم بەرێوەبەری شانۆ خاوەنی دەسەڵاتی دووەم دەبێت، لە دوای دەرهێنەر .هەرچەندە لە نێو شانۆكارانی كوردستان تائێستا ئەركەكانی بەرێوەبەری شانۆ لە نێو تیپە شانۆییەكان ،وەك پێویست پەیرەو ناكرێت بەجۆرێك زۆربەی كارەكان دەكەوێتە ئەستۆی دەرهێنەر.

كامەران حاجی ئەلیاس

ئەگەر ئاوڕێك لە مێژووی هونەری شانۆ لە پیرمام بدەینەوە چەندین كاری ناوەزە لەم شارەپێشكەش كراوەن بەهۆی بوونی كۆمەڵەی هونەر و وێژەی كوردی لقی پیرمام بە تایبەتی لە هەشتاییەكانی سەدەی رابردوو بۆ نموونە چەندین شانۆگەری پێشكەش كراوە وەكو شانۆگەری (فەیلەسووفی ئاخر زەمان) لە نووسینی و دەرهێنانی یوسف برادۆستی، شانۆگەری (هاورێكی تاساو) نووسینی جەلیل زەنگەنە دەرهێنانی یوسف برادۆستی، شانۆگەری (شاری ئەوین) نووسنی تەڵعەت سامان و دەرهێنانی یوسف برادۆستی،شانۆگەری (مەلەف) نووسینی تاهیری دەرهێنانی یوسف برادۆستی….. لەگەڵ چەندین ئەكتەر و دەرهێنەری بە توانا لەم شارەدا بوونیان هەبووە ئێستاش بەردەوامن..
شانۆی شەقام ئەو شانۆگەریانە لە خۆدەگرێت كە لە دەرەوەی هۆڵەكان نمایش دەكرێن واتە لە شوێنە گشتییەكان وەكو بازار و پارك و نەخۆشخانەكان لە وێستگەكانی میترۆ و شەمەندەفەر نمایش دەكرێن ئەم شێوازە چەندین مەرجی تایبەت بەخۆی هەیە بۆنموونە بینەران بانگشت ناكرێت بۆ بینی نمایش بەڵكو جەماوەر خۆیان ئامادە دەبن بۆ بینی نمایشەكان زۆر جاریش دەقی ئامادەكراو نییە واتە مەرج نییە تێكستێك ئامادە كرابێت و چەند رۆژێك پرۆڤەی لەسەر كرابێت بەڵكو بەشێوەی راگوزەر (ئیرتجال) نمایش دەكرێن لە هەمان كاتدا بابەتەكان بابەتی هەنووكەیین.بە شێوەیەكی گشتی ئەكتەر دەبێتە كۆڵگەی سەرەكی شانۆگەرییەكان.. نمایشەكانیش كورت دەبن سەما و موزیك و جل وبەرەگی رەنگاو رەنگی سەیرو سەمەرەو سەرنج راكێش لەم جۆرە نمایشانە گرنگی زیاتری پێدەرێت خاڵێكی تر بەشداربوونی ئامادەبووان لە نمایشەكانە لەگەڵ ئەكتەرەكاندا ئاوێتەی یەكتری دەبن لێرەدا توانستی ئەكتەر دەردەكەوێت بەوەی تاچەند دەتوانێت ئامادەباشی هەبێت بۆئەوەی بەشێوەیەكی سەركەوتووانە هەڵسووكەوتیان لەگەڵدا بكات چ لە رووی دیالۆگ بێت یاخود هەركردارێك كاتێ بینەر بەرامبەرئەكتەر كارو كاردانەوەی دەبێت.
لە كوردستان بەشێوەیەك لە شێوەكان شانۆی شەقام لە كۆنەوە هەبووە بەڵام لە ژێر ناوی شانۆی شەقام نەبووە بۆ نموونە یاری( بووكە بەبارانێ ) بەڵام شانۆی شەقام زیاتر لە دوای راپەرینی بەرهای 1991 سەری هەڵدا واتەچەندین شانۆگەری بە ناوی شانۆی شەقام نمایش كران هەرچەندە تائێستا لە زۆرێك لەسەرچاوەكان باس لەوە دەكەن كە هونەرمەند(ئەسوەد فائق) یەكێك لەوەی كە ئەو یەكەم كەس بووە شانۆی شەقامی لە شاری كەركووك نمایش كردووە لە دوای راپەرنیش لە ساڵی 1991 هونەرمەند رزگار ئەمین لە شاری هەڵبجە كاری لە شانۆی شەقام كردووە لە ساڵی 1995 هونەرمەند نیهاد جامی كاری لە شانۆی شەقام كردووە لە ئێستادا لە كوردستان گرنگی زۆر بە شانۆی شەقام دەدرێت لە چەندین شاری فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی ساڵانە تایبەت بە شانۆی شەقام سازدەكرێن وەكو فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی شەقامی كركووك ،فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی شەقامی سنە، فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی شەقامی مەریوان فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی شەقامی دەربەندیخان فیستیڤاڵی شانۆی شەقامی سۆران – رواندز….
لە 16ی 2ی2026 لەلایەن بەرێوەبەرایەتی پەروەدەی پیرمام –چالاكی قوتابخانەكان بەئامادەبوونی جەماوەرێكی زۆر كە هەموو چین و تێوژەكانی ناوچەكەی لە خۆ دەگرت لەپیرمام یەكەمین فیستڤاڵی شانۆی سەر شەقام بەرێوەچوو.لە فیستیڤاڵەكەدا 11 قوتابخانە بەشداری فیستیڤاڵەكەیان كردبوو كە بریتی بوون لە:

• قوتابخانەی ئامادەیی دوینی كچان بە شانۆیی(پەنجەریەك روو لە تاریكی) ئامادەكردنی سایە حسێن ساڵح .بەرێوەبەر سیابۆ سەرباز رەشید ئەكتەرەكان (بێریڤان دڵدار موتەلیب، هەیفا تیلی فەتاح،هەژان رەوند رەشید،راز سەمیر كەرخی، نیڤیبن سیامەند تەها، ڕەیان مخسوود رەسول).
• قوتابخانەی هێدی بنەڕەتی تێكەڵاو بە شانۆیی(هێز لە یەكگرتن دایە) ئامادەكردن و سەرپەرشتی كردنی ساكار عومەر فەتاح بەرێوەبەر ئەكرەم ئەحمەد حەمد ئەكتەرەكان (ڕوومانگ سەعدی عەبدولعەزیز، ڕووماس سەعدی عەبدولعەزیز، محەمەد سلێمان حاجی ئیبراهیم،رەنا سلێمان حاجی ئیبراهیم ،سینامەحموود گەنج خلیل،ڤارین عوسمان كاكە زیاد، سەعد ئەرسەلان حەیدەر،موبین محەمەد سەعید،سیما مەحمەد كاكە جەنگ،ڕۆمان فەرمان سەلمان،مەسرور كاهین عەبدولرەحیم).
• قوتابخانەی یارانی بنەرەتی كچان بە شانۆیی( ئێمە بووین بەرەگ) ئامادەكردنی سایەحسێن ساڵح سەرپەرشتی سەیران تەحسین حسێن بەرێوەبەر سازان فواد ئەحمەد ئەكتەرەكان( ڕۆیا بارزان هاشم، شەرمین شێركۆ شەهاب، شادین رێباز محەمەد، زینە ئارام عوسمان، ژیما دڵشاد عودی، مهتاب خورشید محەمەد ئەمین،ڕۆنیا مەهدی حسێن، ڕەها شاخەوان عەوێز، هۆنیا هێرش رەشید).
• قوتابخانەی هەواری بنەڕەتی تێكەڵاو بە شانۆیی(كوردستان یەك پارچەیە نابێت بە چوار) ئامادەكردنی شوكریە جەوهەر سەرپەرشتی ئازاد كازم حەسن بەرێوەبەر شوكریە جەوهەر قادر ئەكتەرەكان(دێچین سەرباز حسێن،حسێن سەرباز حسێن، ئەسیل ئەیاس عوسمان،میلینا رائب خورشید،بینا نزار ساڵح ،یارا نزار ساڵح ،هەژین دلاوەر بابەكر).
• قوتابخانەی كۆمەڵگای پەروەردەی ئاگای ناحكومی بە شانۆیی (یەك بەڵێن و یەك پەیام) ئامادەكردنی دەرهێنانی ئەیوب كەمال سەرپەرشتی زیاد محەمەد بەرێوەبەر ڕێزان بەرەكات .ئەكتەرەكان (كارین ئەبدال حوسێن، تەلار زەكەریا حامید،محمەد وەلب خۆشەوی،میر نەورۆز دلێر،تانیا زەكەریا حامید، داڤین مەهدی چیچۆ،دێنیز غەریب سەدیق،مەهسا ستار تەها،كیان عەبدوڵا، سەفا زاتی تەقیەدی،شادی دلێر مەجید، تاهر ئەهیام تاهر،هەڤراس كۆڤان عەباس ،ڕەهێل فیلەر ئەحمەد، ئیلینا سەعدی زێرۆ، رامیار جەدیع باقی، پەریسا سەیدەوان عەبدوڵا).
  -قوتابخانەی كۆرٍێی بنەڕەتی تێكەڵاو بە شانۆیی(ئێمە نەتەوەی كوردین) ئامادەكردنی پەرێز نەوزاد ئەحمەد .سەرپەرشتیار پەنا نەحمەدین شاكر.بەرێوەبەر رێدوان جەمال فەتحوڵا.ئەكتەرەكان ( ئیلیاس ئیسماعیل عەبدوڵا،لارا بارزان غازی، سۆما حاتم ماهر، سیدرا سەنگەر عوبێد، نڤار نائف محمەد، سەهەند محەمەد ئومێد، لانە فەرهاد خدر، یارا بەختیار محسن).
• قوتابخانەی هەڵانی بنەڕەتی تێكەڵاو بە شانۆیی (سۆزیك بۆ نیشتیمان) ئامادەكردنی بنار سەعید وە ئەژین كاكل. سەرپەرشتی ناسكە عومەر، بەرێوەبەر نەسرین یزدین سلێمان.ئەكتەرەكان (نالین هەندێن، نازێ سابیر، بیتا هەژار، لینا نزار، سەناریا شكور،تاڤگە بەرۆژ، ڕۆنیا شێروان،شەهڤین رەجەب، دڵڤین حسێن،نەورۆز سیامەند،جەننت بژار،ڕۆما سامان ن شاجوان شكور،سینا حسێن،سیدرا عوزێر،لەنیا تەحسین،شیفا سەربەست).
• قوتابخانەی ڕەهەندی ناحكومەی بەشانۆیی (تەكنەلۆژیا) ئامادەكردنی شەیما عەبدولڕەزاق.سەرپەرشتی ڕابەر ئەبوبەكر .ئەكتەرەكان ( تانیا كەریم دسكۆ، دانا مەحیەدین حاجی عومەر، سلێمان زاهیر خالد، كارین كاروان جەودەت، عامر نەزهەت محەمەد، بنامین ئازاد).
  -ئامادەیی سەربەنی كچان بە شانۆیی (ئێرە كوردستانە) ئامادەكردنی ئارەزوو عەبدولقادر ساڵح.بەرێوەبەر شۆخان شەفیع ئەحمەد ئەكتەران( گوڵشین مەلك،رۆنیا ئازاد،روەیدا هادی ،زەكەریا حاتم،سەنا دلۆڤان، سەلوا یوسف، فەرەیدون حەسن).
• قوتابخانەی شەهید شیفای بنەڕەتی كچان بە شانۆیی(ئازادی)بەشادربوو ئامادەركیدنی سایە حسێن ساڵح سەرپەرشتیار و بیرۆكەی چراخان غەفور ساڵح بەرێوەبەر دلچین محەمەد ئەمین ئاودل.
  ئەكتەرەكان (رۆژین نەژادرەفیق، ڕوەیدە محمەد عەبدوڵا، نەرمین نادر).
• قوتابخانەی غاندی بنەرٍەتی تێكەڵاو بە شانۆیی 0باجدانی گەلێكی بێ تاوان).بەشداری فیستیڤاڵەكەی كردبوو لە ئامادەكردنی كویًستان حەستن حمەد و چنار حەمید مەجید
  سەرپەرشتی رولێخا میرزا خورشید.بەرێوەبەر هزرت وەسمان ئەحمەد ئەكتەرەكان(ئیڤا ساڵح، دلڤان گەیلان،روهان شیمال،لاڤی بریندار، سدنا كاوە،ریڤان محەمەد،دادیار باوەری، فەرزاد فاخر، ئومێد ئیبراهیم،یارا جاسم،وارڤین برهان،بریار بەشدار،دونیا ئومێدنئەحمەد سەلام،میرزا،حەیدەر،محەمەد جەلیل ،راهیی ئەردەوان،كارین هێرش،ئیحسان،حسێن یاد جاسم،دارین غازی،كوفان،ئایلا شێروان محەمەد شوان،زانیار حەسن، هیڤی نیعمەت).
  لە كۆتایی فیستیڤاڵ باشتریینەكان لەلایەن لیژنەی دادوەری دەستنیشان كران بەڵام بەمەبستی هاندان و دەست خۆشی بۆ بەشداری كردنی قوتابخانەكان خەڵاتی بەشدار بوو بەسەر سەرجەم بەشداربوون دابەش كرا.
  بەرێوەربەری فیستیڤاڵ- نعیمە زبێر محەمەد
  لێژنەی هەڵسەنگاندنی شانۆییەكان بریتی بوون لە هونەرمەندان (كامەران حاجی ئەلیاس، دارا مەحمود عەبدولعەزیز،رازكەمال حسێن).
  لیژنەی سەرپەرشتیاری فیستیڤاڵ (بەڕوو مستەفا ڕئووف، دڵگەش عومەر تەها،مەریوان مەغدیدعەوڵا،خۆشەوی حەسن حەكیم،جوتیار ڕەفعەت عەبد،سایە حسێن ساڵك نڕێبەر عەبدوڵا).
  لیژنەی هونەری فیستیڤاڵ (جوتیار ڕەفعەت عەبد،سایە حسێن ساڵح، محەمەد كەمال سەعدی).
  لیژنەی پێشوازی(لیلێ عەبدولڕەحمان محەمەد،نەجلا ئەسعد میرزا، غەریبە غایب یزیدین،جریدە شینۆ سلێمان، سەیران بایزدین، جەمیل محەمەد عەلی،كەریم نوعمان).
  ئەگەر ماوەی فیستیڤاڵەكە ماوەی یەك رۆژ بوو كە (11) شانۆگەری نمایش نمایشەكان لەهەموو ئاستێكی تیا بوو نمایش هەبوو لە رووی بیرۆكەوە زۆر باش هەبوولە رووی دەرهێنان زۆر باش بوو ئەوەی زۆر گرنگ بوو بەهرەی زۆر بە توانا لە ئەكتەرەكان بەدی دەكرا هەرچەند بەشی زۆریان یەكەم جاریان بوو نواندن بكەن هەندێ لە نمایشەكان لەرووی تەكنیك زۆر باش بوو .
  پیشناری دەكەم ئەگەر هاتووئەم فیستڤاڵە بەردەوام بوو واتە فیستڤاڵەك بكرێتە نەریتێكی ساڵانە دەبَ خوولێك بۆ مامۆستای پسپۆری هونەری بكرێتەوە بۆ زیاتر ئاشنا بن بە شانۆی شەقام چونكە زۆرێك لەوشانۆگەریانەی لە فیستیڤاڵەكە نمایش كرا لە نێو هۆڵی شانۆش نمایش كرابان زۆر ئاسایی…
  ئەوەی زۆر دڵخۆشی كردم بوونی سپۆنسەر بوو بۆ فیستیڤاڵەك ماییەی دەست خۆشییەلەوانە دەزگاری خێرخوازی حاجی ئیدریس سورچی خاوەنی ستۆدیۆ( JSN) هونەرمەند جوتیار ڕەفعەت وە زۆر ێك لە قوتابخانە ناحكومییەكان هاوكاری باشی فیستیڤاڵ بوون.
  هەر چۆنێك سازكردنی ئەو جۆرە فیستیڤاڵانە لەلایەن بەرێوەبەرایەتی پەروەردەی پیرمام كارێكی زۆر باشە دووبارە دەست خۆشی لە هەموولایەك دەكەم.

هونه‌رمه‌ند شاهین نه‌جمه‌دین: شانۆ ئێستا له‌كوردستان وا به‌ره‌ و نه‌مان ‌و فه‌نا ده‌چێت‌
هونه‌رمه‌ند شاهین نه‌جمه‌دین: ده‌بێ‌ ره‌خنه‌ به‌شێك بیت له‌پێشكه‌وتنی به‌رهه‌مه‌ شانۆییه‌كان
هونه‌رمه‌ند (شاهین نه‌جمه‌دین)یه‌كێكه‌ له‌ شانۆكارانی كوردستان خاوه‌ن ئه‌زموونێكی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ له‌وبواره‌دا،ئه‌و له‌ ساڵی 1963 له‌هه‌ولێر له‌گه‌ڕه‌كی ته‌عجیل له‌دایكبووه‌ ،ساڵی 1985-1986 په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كانی سلێمانی به‌پله‌ی زۆرباشه‌ ته‌واو كرددوه‌ ،ساڵی 1978 بۆیه‌كه‌مجار هاتۆته‌ سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆ.. تاوه‌كو ئێستا له‌هه‌ولێرو له‌سلێمانی وه‌ك نواندن به‌شداری له‌ 76 شانۆگه‌ری كردووه‌ ، به‌شداری له‌ 7 كورته‌ فیلمی سینه‌مایی‌و فیلمی درێژ كردووه‌، ده‌یان شانۆی بوكۆڵه‌ی بۆ منداڵان ده‌رهێناوه‌ كه‌ زۆربه‌یان له‌نووسینی خۆیه‌تی، چه‌ند شانۆگه‌ریه‌كی منداڵانی ده‌رهێناوه‌ و كاری نواندنی تیاكردووه‌، ده‌یان خولی بۆ شانۆی بوكۆڵه‌ له‌رێكخراوی یونیسێف ورێكخراوی منداڵپارێزانی به‌ریتانی، له‌وڵاتی لوبنان و توركیا خولی كاركردنی له‌ته‌له‌فزیۆن بینیوه‌، له‌ساڵی 2005 له‌وڵاتی ئه‌رده‌ن بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ خولی ئه‌نیمه‌یشنی بینیوه‌ خاوه‌نی چه‌ندین ده‌قی شانۆیی منداڵانه‌ خاوه‌نی ده‌یان سوپاسنامه‌و خه‌ڵاتی رێزلێنانیێنه‌.
به‌باشمان زانی به‌ چه‌ند پرسیارێك له‌ نزیكه‌وه‌ به‌سه‌ری بكه‌ینه‌وه‌.
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

• سه‌ره‌تا بابزانین شاهین نه‌جمه‌دین چۆن ئاشنای هونه‌ری شانۆی بوو؟
• كه‌منداڵبووم له‌كۆڵانه‌كه‌ی ئێمه‌ ته‌نها ماڵێك ته‌له‌فزیۆنێكی گه‌وره‌ی ره‌ش‌ و سپیان هه‌بوو زۆربه‌ی شه‌وان ماڵه‌دراوسێكان تادره‌نگانی شه‌و ده‌چوونه‌ سه‌یری ته‌له‌فزیۆن، كه‌یه‌كه‌مجار له‌ته‌له‌فزیۆن مرۆڤم دیت زۆرم لاسه‌یر بوو.. ئیتر هه‌ر پرسیارم له‌خاوه‌ن ماڵه‌كه‌ ده‌كرد ئه‌ویش وه‌ڵامی ده‌دامه‌وه‌.. ده‌مگوت ئه‌وانه‌ چۆن چوونه‌ته‌ ناو ئه‌وسه‌ندوقه‌ بچووكه‌ كه‌ی ده‌ردێن؟ توخوا ئه‌گه‌ر هاتنه‌ ده‌رێ‌ حه‌ز ده‌كه‌م بیانبینم.. زۆر به‌وردی سه‌یری دیمه‌نه‌كانم ده‌كرد هه‌ستان‌و دانیشتن‌ و هه‌ڵس‌ وكه‌وت ‌و جوڵانه‌وه‌یان ئیتر ئه‌وحه‌زه‌ تا پۆلی دووی ناوه‌ندی ئه‌وكاته‌ هه‌ر له‌گه‌ڵم مایه‌وه‌. من زیاتر حه‌زم له‌سینه‌ما ده‌كرد وه‌ك له‌شانۆ.. ئه‌وه‌بوو ساڵی 1978 له‌قوتابخانه‌ی ناوه‌ندی قه‌ندیل مامۆستا (حه‌مه‌كه‌ریم هه‌ورامی و مامۆستا یاسین مسته‌فاو وه‌لید مه‌عروف جارۆو صباح عبدالرحمن) وه‌ك ئه‌كته‌ر هه‌ڵیانبژاردم له‌شانۆگه‌ریه‌ك به‌ناوی (په‌یامێكی نوێ‌) له‌چالاكی قوتابخانه‌كان.. دوای ئه‌وه‌ی سێی ناوه‌ندیم ته‌واو كرد چوومه‌ به‌غدا بۆئه‌وه‌ی له‌په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان به‌شی سینه‌ما بخوێنم.. به‌ڵام وه‌ریان نه‌گرتم.. گوتیان له‌سلێمانی په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان كراوه‌ته‌وه‌ بڕۆ له‌وێ‌ بخوێنه‌.. ئه‌وه‌بوو چوومه‌ سلێمانی له‌وێ‌ له‌به‌شی شانۆ وه‌رگیرام به‌داخه‌وه‌ به‌شی سینه‌ما نه‌بوو.. ئیتر به‌و شێوه‌یه‌ هاتمه‌ بواری شانۆو ده‌ستم به‌كاری شانۆیی كرد.
• باشه‌ له‌ ئێستادا شانۆی له‌ كوردستان چۆن ده‌بینیت؟
• شانۆ ئێستا له‌كوردستان وا به‌ره‌ و نه‌مان‌ و فه‌نا ده‌چێ‌.. كێشه‌ی تازه‌ و ئاسته‌نگی زۆری بۆ په‌یدابووه‌.. له‌سه‌رووی هه‌مویانه‌وه‌ نه‌بوونی بودجه‌یه‌، نه‌بوونی هۆڵێكی ستانداردی شانۆ نه‌ماوه‌ نمایشی تێدا بكرێ‌، له‌لایه‌كیتره‌وه‌ خودی هه‌ندێ‌ شانۆكار ئاستی رۆشنبیری ‌و ئه‌و توانایه‌ی نیه‌ وه‌كو جاران به‌گوڕو تینه‌وه‌ به‌رده‌وام په‌ره‌ به‌پێشوه‌چوونی خۆی بدات‌ و له‌كاروانه‌كه‌ دانه‌بڕێ‌. نه‌بوونی ده‌قی باشی كوردی‌ و نه‌بوونی ئامێری هونه‌ری ته‌كنیكی شانۆ‌و یه‌كنه‌بوونی شانۆكاران چونكه‌ زۆربه‌یان دابه‌شی سه‌ر حیزبه‌كان بوون‌ و حیزبایه‌تیان تێكه‌ڵی شانۆ كردووه‌، به‌داخه‌وه‌ نه‌ده‌بوو هونه‌رمه‌ند به‌حیزبی بكرێ‌.. چونكه‌ په‌یامی شانۆ په‌یامی مرۆڤایه‌تیه‌.. ئه‌مه‌و زۆر كێشه‌یتر وایكردوه‌ شانۆ له‌كوردستان به‌ره‌ و فه‌نابوون بچێت‌..
• هه‌ندێ له‌ شانۆكاران ده‌ڵێن درامای ته‌له‌فزیۆنی بینه‌رانی له‌ شانۆدا دوورخستۆته‌وه‌ تۆ ده‌ڵێت چی؟
• به‌ڕای من ئه‌و بۆچوونه‌ وانیه‌.. چونكه‌ بینه‌ری درامای تیڤی جیاوازه‌ له‌بینه‌ری شانۆ.. هه‌ردووكیان دوو هونه‌ری جیاوازن له‌شێوه‌ی كاركردن تیایدا.. كاری شانۆیی زه‌حمه‌ت ‌و قورستره‌ وه‌ك له‌ته‌له‌فزیۆن.. له‌شانۆدا توانای راسته‌قینه‌ی ئه‌كته‌ر به‌دیار ده‌كه‌وێت،چونكه‌ ئه‌كته‌ر راسته‌وخۆ به‌رامبه‌ر بینه‌ر رۆڵی كاراكته‌ره‌كه‌ ده‌بینێ‌.. به‌ڵام له‌شاشه‌ی تیڤیه‌كاندا بوار هه‌یه‌ چه‌ند جارێك جوڵانه‌وه‌یه‌ك یان دیالۆژێك ده‌یانجار دووباره‌ بكرێته‌وه‌ تائه‌وكاته‌ی ده‌رهێنه‌ر قبوڵی ده‌بێت.. پاشان كه‌ره‌سته‌و پێداویستیه‌كانی دراما به‌رده‌ستتره‌ وه‌ك له‌شانۆدا.. خاڵێكیتری زۆر گرنگ درامای تیڤپه‌كان زۆربه‌یان وه‌ك پێویست كاری هونه‌ری تێدا نه‌كراوه‌ واته‌ زنجیره‌ دراماكانیش زۆربه‌یان لاوازو له‌وئاسته‌نین بینه‌ران پێشوازی لێبكه‌ن..
  *ئێوه‌ له‌ شانۆی منداڵان چ له‌ بواری نووسین بێت یان ده‌رهێنان بێت خاوه‌ن ئه‌زموونێكی ده‌وڵه‌مه‌ندن، تاچه‌ند له‌ كوردستان گرنگی به‌ شانۆی منداڵان دراوه‌؟
• زۆرم پێ‌ سه‌یره‌ تاوه‌كو ئێستا وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ و وه‌زاره‌تی رۆشنبیری به‌فه‌رمی دانیان به‌وه‌ نه‌ناوه‌ كه‌هونه‌رێكی گرنگ ئه‌ویش هونه‌ری منداڵانه‌ فه‌رامۆشیان كردووه‌ و خه‌می لێ‌ ناخۆن!! كاتی خۆی دوو سێ‌ پرۆژه‌و به‌رنامه‌ی خوێندنم پێشكه‌ش به‌وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ كرد گوتیان زۆر چاكه‌ ئێمه‌ دیراسه‌ی ده‌كه‌ین‌ و وه‌ڵامت ده‌ده‌ینه‌وه‌.. كه‌چی تا خانه‌نشینیش بووم هه‌ر وه‌ڵامیان نه‌دامه‌وه‌ بۆ وه‌زاره‌تی رۆشنبیریش به‌هه‌مان شێوه‌.. كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ گرنگی ئه‌و هونه‌ره‌ به‌هه‌ند هه‌ڵناگیرێ‌، له‌كاتێكدا له‌و رێیه‌وه‌ ده‌كرا به‌هره‌ی ده‌یان منداڵی به‌توانا بدۆزرێته‌وه‌ چونكه‌ منداڵ مافی خۆیه‌تی له‌قوتابخانه‌ به‌شداری له‌كاری هونه‌ری بكات.. ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌به‌نده‌كانی مافی منداڵان.. حكومه‌تی هه‌رێم: وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌و وه‌زاره‌تی رۆشنبیری له‌دوو كاتی جیاوازدا منداڵانیان به‌بیر دێته‌وه‌ یه‌كه‌میان له‌ مانگی یازده‌ به‌بۆنه‌ی جاڕی مافی منداڵان دووه‌میشیان له‌1/6 هه‌موو ساڵێك كه‌پێی ده‌ڵێن جه‌ژنی جیهانی منداڵان.. له‌كاتیكدا ده‌بوو چالاكی قوتابخانه‌كان مانگانه‌ به‌رده‌وام كاری شانۆیی بۆ منداڵان بكه‌ن‌و قوتابیانی قوتابخانه‌كان ببه‌ن بۆ بینیی ئه‌و شانۆگه‌ریانه‌.. له‌باخچه‌ی ساوایاندا گرنگترین وانه‌ پێویسته‌ هه‌بێت ئه‌ویش شانۆی بوكۆڵه‌یه‌ كه‌چی باخچه‌یه‌كی ساوایان نیه‌ شانۆی بوكۆڵه‌ بۆ منداڵان ئه‌نجام بده‌ن.. ئه‌وانه‌ گه‌وره‌ترین كه‌مته‌ر خه‌میه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمن.. لێره‌وله‌وێ‌ تیپی شانۆی منداڵان هه‌یه‌ به‌ڵام داخه‌كه‌م ئه‌وانیش له‌رووی بودجه‌وه‌ ده‌ستكورت وهه‌ژارن، شانۆی منداڵان پێویستی به‌پاره‌یه‌كی زۆره‌ له‌رووی جل‌و به‌رگ ‌و دیكۆر و گواستنه‌وه‌ی منداڵان و هتد..
• هه‌ندێك له‌ شانۆكاران زۆری په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان به‌كارێكی نه‌رێنی ده‌بینن روانگه‌ی تۆ له‌م بارییه‌وه‌ چییه‌؟
• سه‌ره‌تای دروستبوونی په‌یمانگه‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كان چه‌ند قوتابیه‌كی زیره‌ك‌ و به‌هره‌مه‌ند تیایدا ده‌رچوون و تائه‌مڕۆش هونه‌رمه‌ندی چاكیان لێ‌ ده‌رچوو.. به‌ڵام دوای ئه‌وان په‌یمانگا بۆ هه‌ندێ‌ قوتابی بووه‌ شوێنی به‌زووترین كات به‌ده‌ستهێنانی بڕوانامه‌و دامه‌زراندنیان له‌قوتابخانه‌ دووره‌ ده‌سته‌كان ئه‌مه‌ وایكرد به‌لێشاو قوتابی به‌هۆی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و به‌خاترانه‌ وه‌ربگیرێن.. له‌كۆتاییدا له‌جیاتی ببنه‌ هونه‌رمه‌ند بوونه‌ مامۆستای هونه‌ری له‌قوتابخانه‌كان.. بۆیه‌ ئێستاش من پێم باشه‌ په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان بكرێته‌ په‌یمانگای ئاماده‌كردنی مامۆستای هونه‌ر.. چونكه‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان به‌چاوی قوتابخانه‌ ده‌بینێ‌ نه‌ك په‌یمانگای هونه‌ره‌ جوانه‌كان.. دڵنیام په‌یمانگای ئێستا ئه‌وانیش ده‌یان كێشه‌یان هه‌یه‌ بۆ خوێندن‌و رێنیشانده‌ری قوتابیه‌كانیان..
• نمایشی باش ره‌خنه‌گری باش ده‌رده‌كه‌وێت چۆن ده‌ڕوانیته‌ ئاستی ڕه‌خنه‌ له‌ كوردستان؟
• ره‌خنه‌گرو شانۆكار دوو هێڵی هاو ته‌ریبن وه‌ك یه‌ك به‌یه‌ك رێگادا ده‌ڕۆن.. به‌رای من ده‌بێ‌ ره‌خنه‌ به‌شێك بیت له‌پێشكه‌وتنی به‌رهه‌مه‌ شانۆییه‌كه‌، ئێستا ره‌خنه‌گریش به‌شێكه‌ له‌كێشه‌كانی شانۆمان.. ئه‌وانیش پسپۆریان نیه‌ له‌وبواره‌.. ته‌نیا چه‌ند ره‌خنه‌گرێكن ئاره‌زوومه‌ندانه‌ هاتوونه‌ته‌ مه‌یدانه‌كه‌و كاری ره‌خنه‌یی ده‌كه‌ن.. من پێموایه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ده‌ست به‌پرۆڤه‌كردنی شانۆگه‌ریه‌ك پێویسته‌ ره‌خنه‌گره‌كه‌ش ئاماده‌ی رۆژانی پرۆڤه‌كه‌ بێت تارۆژی نمایش.. پاشان ره‌خنه‌ له‌شانۆگه‌ریه‌كه‌ بگرێت جا چ به‌ئه‌رێنی یا نه‌رێنی بێت.. به‌ڵام ره‌خنه‌گر لای ئێمه‌ هه‌ندێجار به‌هه‌واو هه‌وه‌سی خۆی ده‌نووسێت.. له‌كۆتاییدا پێموایه‌ ره‌خنه‌ بۆچوونی ره‌خنه‌گر خۆیه‌تی، هه‌موو ده‌رهێنه‌رێكیش مافی خۆیه‌تی پابه‌ندی بۆچوون‌و ره‌خنه‌كه‌ نه‌بێت، هه‌روه‌ك یه‌كێك له‌بینه‌ران ئه‌وانیش ره‌خنه‌یان ده‌بێت.. له‌هونه‌ردا هیچ یاسایه‌ك نیه‌ هونه‌رمه‌ند پێیه‌وه‌ پابه‌ندبێ‌.. چونكه‌ كاره‌ شانۆییه‌كه‌ كاری هه‌ست‌ و بۆچوونه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌دیدی خۆیه‌وه‌ هه‌ڵیده‌سه‌نگێنێ‌..
• سازدانی فیستیڤاڵی شانۆیی نێوده‌وڵه‌تی له‌ كوردستان تا چه‌ند به‌گرنگی ده‌زانیت؟
• به‌رای من سازدانی فێستیڤاڵ كارێكی زۆرباشه‌.. چونكه‌ فێستیڤاڵ هونه‌رمه‌نده‌ بیانیه‌كان به‌یه‌كتر ئاشنا ده‌كات بۆ كاری هونه‌ری یا گۆڕینه‌وه‌ی بیروڕا هه‌روه‌ها شاره‌زابوون به‌ هونه‌ری وڵاتان.. ساڵانێكه‌ فێستیڤاڵی شانۆی نێوده‌وڵه‌تی له‌هه‌ولێر ساز ده‌كرێت كه‌چی له‌وفێستیڤاڵه‌دا شانۆكارانی هه‌ولێر به‌رهه‌مێكی شانۆگه‌ریان نیه‌.. ئه‌وه‌ كارێكی باش نیه‌ ناكرێت تۆ فێستیڤاڵێكی نێوده‌وڵه‌تی ئه‌نجام بده‌یت كه‌چی خۆت تیایدا به‌شدار نه‌بیت.. كێشه‌كانیش زۆربه‌یان په‌یوه‌ندیان به‌نه‌بوونی بودجه‌وه‌ هه‌یه‌..

ئەگەر ئاوەڕێك لە مێژووی شاری رواندز بدەینەوە بۆمان دەردەكەوێت كەئەو شارە لە زۆربەی لەبوارەكانی ژیان ، پێشرەو بووە هەمیشەلە گەشەكردن و پێشڤەچوون دابووە ..سروشتی شاری رواندز هەردەم هەوێن و سەرچاوەی داهێنان بووە بۆ هونەرمەندان و نووسەران ،بۆیە لە هەموو سەردەمەكان بوونی خۆی سەلماندووە،چەندین نووسە رو هونەرمەند لەو شارەدا هەڵكەتوون،كە شوێن پەنجەیان لە سەر ئاستی كوردستان و عێراق بەرچاوە بووە.. بۆنموونە لە سەردەمی پاشای گەوەرە لەدیوەخانەكەی میر محەمەد جگەلە پێگەی سیاسی خۆی دیواخانەكەی شوێنی پێشكەش كردنی هونەری ڕەسن بووە لەرێگەی گێرانەوەی چیرۆك وبەسەرهاتەكان بەشێوەی حیكایەت وحەیران ولاوك كەلەلایەن دەنگبێژانی لێهاتووی ئەوسەردەمە بەتایبەتی لە شەوان دا پێشكەش بەئامادە بووان دەكران، جۆش و خۆرشیان بە كۆڕو مەجلیسەكان دەدا.
لەلایەكی تریش لە بواری رۆژنەمەوانیش دا ئەوشارە بۆتە پێگەیەكی گرنگی هەبووە بۆ ئاشنا كردنی هونەر و ئەدەبی ڕەسەنی كوردی ..كاتێ لە ساڵی 1925 كاتی سەید حوسێن حوزنی موكریانی دێتە شاری رواندز لەگەڵ خۆی چاپخانەیەك بەناوی (زاری كرمانجی)لەو شارە دادەمەزراێنێت لە هەمان كات دا گۆڤارێكی هەر بەناوی زاری كرمانجی دەركردوە (24) ژمارەی لێ بڵاوكردۆتەوە، چەندین نووسەری ئەو كاتە بەرهەمی هونەری و ئەدەبی خۆیان لەو گۆڤارەدا بڵاوكردۆتەوە خزمەتێكی زۆری هونەر و ئەدەبی ڕەسەنی ناوچەكە بەتایبەتی و كوردستانیان بەگشتی كردووە.
لەبواری هونەری بەهەرسێ بەشەكەیەوە (شانۆ،شێوەكار، میوزیك) لەپێشكەش كردنی هونەری ڕەسەن شاری رواندزپشكی شێریان بەركەوتووە.
ئەگەر سەیری ئەو شانۆگەریانە بكەین كەلەو شارەپێشكەش كراون زۆربەیان گوزراشت بووە لە كێشەو ناسۆرییەكانی نەتەوەی كورد زۆرجاریش لەرێگەی ئەم نمایشانەوە ئاریشەو كێشە كۆمەڵاتییەكانی نێو كۆمەڵگا نمایش كراون… ڕاستە هونەری كۆمیدیا لە گەیاندنی پەیامەكان ، هیچی كەمتر نییە لە هونەری مەرگەسات، بەڵام هەمیشە نمایشەشانۆییەكانی ئەو شارە نمایشێكی مەرگەساتی بوون چونكە ئەم شانۆگەریانەی لەو شارەدا پێشكەش كراون زیاتر شانۆی (جاد) و رێبازی شانۆی واقعی لەخۆگرتووە كەزیاتر گوزارشت لە هونەری ڕەسەن دەكەن هۆكاری پێشكەش كردنی ئەم جۆرە شانۆگەریانەش دەگەڕێتەوە بۆ بوونی چەند مامۆستا و هونەرمەندی ڕەسەن لەو شارە بۆ نموونە كاتێ لە 15-10-1931 یەكەم شانۆگەری بەناوی (نیرۆن) پێشكەش دەكرێت لەئامادەكرن و دەرهێنانی مامۆستا (فوئاد ڕەشیدبەكر) بووە چەمكی شانۆگەرییەكە ،باس لەچیرۆكی ژیانی ئیمپڕاتۆری نیرۆ ن دەكات تیشك دەخاتە سەر لایەنە جۆراوجۆرەكانی كەسایەتیی خودی ئیمپڕتۆر و حوكمە ستەمكاریەكەی لەگەڵ سوتاندنی شاری ڕۆما و كۆتاییە مەرگەساتەكەی دەكات.لەو ساتەوە تا دوای راپەرنیش بەشی زۆری نمایشەكان لەو شارەدا ئەو جۆرە نمایشانەیان لە خۆگرتووە كە گوزارشتیان لە باردۆخی نەتەوایەتی وسیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی دەكرد. هەر ساڵەكانی پەنجاو شەستەكانی سەدەی رابردوو ساڵانە لە یادی جەژنی نەورۆزدا شانۆگەری (كاوەی ئاسنگەر) لە ژێر چەندین ناونیشان پێشكەش كراوەن لەم روانگەوە نابێ رۆڵی مامۆستای هونەرمەند (زرار محەمەد مستەفا) لەبیر بكەین كە كاریگەری زۆر گەورەی هەبووە لە نمایش كردنی جۆری ئەو شانۆگەریانانەی كە لەو شارە پێشكەش كراوە بۆنموونە ئەگەر ئاماژە بەناوی هەندێ لەو شانۆگەریانە بكەین كە هەموویان نمایشی مەرگەساتی بوون گوزارشتیان لە ڕەسەنایەتی واقعی ژیانی كۆمەڵگای كوردی بەشێوەیەكی گشتی دەكرد..وەكو ئۆپەرێتی (داستانی شۆرش) لە 7-4-1979 نمایش كراوە ، شانۆگەری (خۆراگرتن تاسەركەوتن) 17-7-1979 ،شانۆگەری( نهێنی پیشە) 28-29-8-1982 شانۆگەری (بانێكەو دووهەوا) 3-5-1983 ، شانۆگەری (شاری ئەوین) لە 25-7-1986 لە هۆڵی پاشای گەورە نمایش كرا وە لە سۆرانیش نمایشكرا.شانۆگەری (ئەو پیاوەی مەرگ لێی ئەسڵەمێتەوە) لە رواندز ،سۆران،دهۆك، هەولێر لە 27-3-1988 نمایشكرا . شانۆگەری (مەرگی بەختەوەری) لە 25-26-8-1991 لەرواندز و سۆران نمایش كرا….چەندین شانۆگەری تر كە لێرەدا دەرفەتی ئەوە نییە ئاماژە بەهەموویان بدەن ئەگەر بەگشتی سەیر ناونیشانی تێكستی ئەو شانۆگەریانە بدەین كەو لەو ماوەیەدا نمایش كراون ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت كە ئەگەر كەسێك نمایششەكانیشی نەبینیبێت ئەوا لە مانشێتی شانۆگەرییەكان لە ناوی نووسەری تێكستەكان بۆی دەردەكەوێت كە سەرجەم شانۆگەرییەكان شانۆی ڕەسەن و شانۆی جاد بوو،گوزارشتیان لە چەمكی كێشەو گرفتی نەتەوەی كورد كردووە.
لە بواری هونەری شێوەكاریش دا هەمیشە هونەرمەندانی شێوەكاری ئەم شارە وەكو (سەلام نەورۆز ، خودالێی خۆش بێت رزگار فەقی عوڵا ، تەیب موعتەسەم ، ئەمیر حمەدەمین ، بێرۆ رواندزی …هتد) سروشتی شارەكەیان لە تابلۆیەكانیان رەنگی داوەتەوە چەندین پیشانگای هاوبەش و تایبەتی كرانەتەوە بەجۆرێك سەرجەم پیشانگاكان گوزارشتیان لە دۆلأ وشاخ وچیا و تاڤگەكان كردوە ئەمەش بەمانای ئەوە دێت كە ئەم هونەرمەندانە كارەیان لەسەر هونەری ڕەسەنی كوردی كردوە…بێگومان ئەمە بەمانای ئەوە نایات كە هونەرمەندانی شێوەكاری شار قوتابخانە شێوەكاری تری فەرامۆش كردبێت وەكو سوریالیستی و ئنتباعی و رۆمانسی وئەبستراك ودادایی… چونكە بەشێوەك لە شێوەكانی لە رێگەی تابلۆكانیان دا لە پیشانگان تابلۆی لەو شێوازە قوتابخانانەش نمایش كراوەن.. لەلایەكی تر ئەگەر سەیری پیشانگای ساڵانەی چالاكی قوتابخانەكانی شاریش بكەین درك بەوە دەكەین كە قوتابیان زۆربەیان لە نیگارەكانیان دا وێنەی خەرەند و بێخاڵ و جوندیان كێو و دۆڵەكان بەدی دەكرێن .
هونەری گۆرانی موزیكیش كاریگەری گەورەی خۆی هەبووە لە پێشكەش كردن وپاراستنی هونەری رەسەنی كوردی لەناوچەی رواندز بەجۆرێك زۆرێك لە لاوك بێژان و حەیران بێژان لە نێو لاوك وحەیرانەكانیادا باسیان لە خەبات و خۆراگری وچیاو دۆڵ وتاڤگەی شاری رواندزیان دەكرد ، باس لە كیژۆڵە جوانەكانی شار دەكەن وەكو هونەرمەندان (محەمەد عارف جزیری و ڕەسول بێزار گەردی و حەسەن سیساوەیی و وەلی دۆسكی ..) جگەلەوەش چەندین بۆنەو داب و نەریتی كوردەواری ئەگەرچی لە ئێستادا كەم بۆتەوە بەڵام بەشێوەك لە شێوەكان ناوبەناو ئەنجام دەردێت وەكو شایی ڕەشبەڵەك ساوار كوتان و دەروێنەوە ..بێگومان لە كاتی بەرێوەچوونی بۆنەو ئەم داب و نەریتانە هەریەكەو گۆرانی و سروەتی تایبەتی بەخۆی لەگەڵیان ئەنجام دەدرێت.
كاتێ باس لە گۆرانی و موزیكی شاری راواندزیش دەكەین ناكرێت رۆڵی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە لەبیربكرێت ئەم تیپە لەسەردەستی هونەرمەند مامۆستا زرار محمەد مستەفا لە لە 1-7-1977 دامەزرا چەندین شاكاری نایابیان پێشكەش كردوە بەجۆرێك لەرێگەی ئەم تیپەوە چەندین گۆرانی فۆلكلۆری ڕەسەنی كوردیان لە فەوتاند رزگار كردوە ئەم تیپەخاوە نی فۆرم ستایلێكی تایبەتی بەخۆی هەیە هەركاتی گوێ لە بەرهەمێكی ئەم تپیە دەگرین دەزانین كە ئەمە تیپی موزیكی پاشای گەورەیە.. ئەم تیپە بەرهەمەكانی تایبەت نەبووە تەنیا بە گۆرانیبژانی شاری رواندز بەڵكو لەسەر ئاستی كوردستانی گەورە كاری كردوە چەندین گۆرانیبێژی توانیویانە گۆرانییەكانان لەرێگەی ئەم تیپە بڵاوبكەنەوە بەجۆرێك هەندێ لە گۆرانیەكان دەنگدانەوەیەكی زۆری لێكەوتووە وەكو گۆرانی( كۆچەرێ) كە بەدەنگی هونەرمەند وەلی دۆسكی بڵاو كراوە گۆرانییەكی فۆلكۆری بوو، دوایی چەندین گۆرانیبێژ گۆرانییەكەیان(كۆچەرێ)، دووبارە كردوە وەكو هونەرمەندی كۆچكردوو (تەحسین تەها) ،هەروەها گۆرانی (رواندز ) ، ئەویش بەدەنگی هونەرمەند وەلی دۆسكی تۆمار كرا كە ئێستا بۆتە سمبولی شاری رواندز لەكاتی نمایشكردنی دیمەنە سروشتەكانی ئەو وەكو لۆگۆی شاری ئەو گۆرانییەكەش لەگەڵیدا پەخش دەكرێت . هەروەها گۆرانی (مەندانێ) كەلەلایەن هونەرمەند (ئەحمەد محەمەد شەریف ) تۆمار كرا ئەویش لە كاتی خۆی ناوبانگێكی زۆری دەركرد تائەو رادەییەی گۆرانیبێژەكە لە ناو خەڵك دا بە ناوی (ئەحمەد مەندانە )،ناسرا،گۆرانییەكە باس لە شۆخ و شەنگی كیژۆلەیەكی كوردستان دەكات بە ناوی (مەندانە) هەرچەندە ئەم گۆرانیبێژە چەندین گۆرانی تری هەر لەو تیپە بڵاوكردە بەڵام زیاتری بە گۆرانی (مەندانە) لەناو جەماوەر ناسرا.
یەكێك لە سیفەتەكانی تیپی موزیكی پاشای گەورە ئەوبووە كە بەرهەمەكانی تایبەت نەبوو تەنیا بە گۆرانی بێژانی شارە كە یان ناوچەكە بەڵكو خزمەتی چەندین گۆرانی بێژ تری لە شارەكانی تری كوردستان بگرە لە پارچەكانی تری كوردستان كردوە بەجۆرێك زۆرێك لە گۆرانی بێژان لە رێگەی ئەم تیپەوە ناسران بەڵی ئەم تیپە لەبواری سردووی شۆرشگێریشدا لە سەردەمی رژێمی بەعسی گۆڕبەگۆڕدا چەندین سرودی شۆرگێری بەنهێنی بۆ هونەرمەندانی رۆژهەڵات تۆمار كردوە،تا ئەو رادەییەی لەسەردەمی خەباتی شاخ دا لە زۆربەی رادیۆییەكانی حزبەكانی ئەو كات پەخش دەكران سروودەكانیش لە ستۆدیۆی كۆمەڵەی هونەرەجوانەكانی رواندز تۆمار دەكران كە بارەگاكەی چەندی مەترێك لە دائیرەی ئەمەن ورێكخراوی حزبی بەعس نزیك بوو.. تۆمارەكردنەكەش لەسەردەستی هونەرمەند و رابەری هونەر مامۆستا (زرار محمەد مستەفا) تۆمار دەكران لەبەر بوونی مەترسی لەسەر ژیانیان وئاشكرا نەبوونیان سروودەكان زیاتر درانگانی شەو تۆمار دەكران .
هەر بۆ مێژووش لە دوای راپەرینی گەلی كوردستان لە بەهاری 1991 تیپی موزیكی پاشای گەورە یەكەم تیپ بوو ئاهەنگی جەماوەری وكۆنسێرتی بە ئامادەبوونی زۆرێك لە سەركردەكانی كورد و جەماوەرێكی زۆر لەدوای كۆچ ڕەوەكەی گەلی كوردستان لە شارەكانی رواندز ،سۆران ، شەقڵاوە، رانیە ،چۆمان..) سازكرد بە شداری هونەرمەندان (ناسڕی رەزازی ،شوان پەرەوە ، شیرین پەروەر).
لە كۆتاییدا پێم باشە ئاماژە بەو گۆرانیبێژان بدەین كە لەم تیپەدا بەرهەمەكانی خۆیان پێشكەش كردوە (وەلی دۆسكی ،ناسڕی رەزازی، شوان پەروەر، نەجمەدینی غوڵامی،خدر بێجانی ،سلێمان ئەحمەد، ئەبووبەكر لەگزی ، كاڵێ، شیرین پەروەر،فاتیمە، جەلال ئاوارە، هاوتائەسعەد،سەلام سامان عەلی موردی، سامان عەلی مورادی ..).

ن- كامەران حاجی ئەلیاس

هەرچەندە دانیشتووی یەك گەرەك بووین، بەڵام من كاك ( هاشم حاجی عەلی شەناغەیی)م زیاتر لە رێگەی هامووشۆ كردن بۆ مزگەوت وە لە رێگەی ئامادەبوونی لە كۆڕە هونەرەی و ئەدەبییەكانم ناسی . ئەو جگەلەوەی نووسەرێكی بواری حەیران و فۆلكلۆر بوو یەكێك بوو لە ئامادەبووانی سەرجەم كۆڕە هونەری وئەدەبیەكان دا كە لە شاری هەولێر ئەنجام دەدرێن.. بەڵێ كاك هاشم زۆری حەزی لە خوێندنەوەی كتێب و گۆڤارەكان بوو لەهەر شوێنێك كۆڕێك هەبواییە ئەو لەوێ بوو هەموو جارێ پێشوەختە منیشی لەشوێن و كاتی كۆڕەكان ئاگادار دەكردەوە خۆئەگەر من لەبەر هەرهۆكارێك بۆم نەكرابایە ئامادەی كۆڕێك بم بەتایبەتی لەو كۆڕانەی كتێب و گۆڤاركان رێورەسمی ناسین و بڵاوكردنەوەی بۆ دەكرا ئەوا لەكاتی دابەشكردنی كتێبەكان یان گۆڤارەكان بەهەرشێوەیەك بووایە دانەیەكی بۆمنیش دەهێنا ئەنجا زۆرجار هەربەدەستی خۆی راستەوخۆ كتێبەكە یان گۆڤارەكەی دەگەیاندە دەستم یان لە رێگەی كاك محەمەدی كوڕی دەگیشتە دەستم ..
كاك هاشم خوولیاو حەزێكی زۆری بۆ خوێندنەوە هەبوو لە ماڵەكەی خۆیدا كتێبخانەیەكی خنجیلانەی هەیە كە چەندین كتێب و گۆڤاری بەسوود لە خۆ دەگرێت.. خاڵێكی تری كاك هاشم نووسین بوو لە بواری حەیران بەتایبەتی لەسەر ژیانی حەیران بێژان لەم رێگەیەوە ماندووبوونێكی زۆری ئەكێشا بەدوادا چوونی زۆری دەكرد تاوەكو ژیانامەی ئەو حەیەران بێژانەی كۆدەكردەوە بۆ ئەو مەبەستەسەردانی چەندین شوێن و كەس وكاری حەیران بێژان دەكرد بۆئەوەی بەدورستی ژیانی حەیران بێژان كۆبكاتەوە، جگەلەوەش زۆرجار بەخۆی تێكستی حەیرانی دەنووسی زۆربەی بابەتەكانیشی لە رۆژنامەی هەولێر و گۆڤاری دیوان بڵاودەكردەوە، چەندین جار ئەوەی لەلای من دەركاندبوو كە هیوای وایە لە داهاتوو ئارەوزووی ئەوە دەكات كە بەرهەمەكانی لە چوار چێوەی كتێبێكدا چاپ و بڵاوبكاتەوە.. سەدحەیف و مخابن ئەو خۆزگەی تا لە ژیان دابوو نەهاتەدی بەو هیواییەی لە داهاتوو بەهەموو لایەك بتوانیین سەرجەم نووسینەكانی بەتایبەتی ژیانامەی حەیران بێژان لە چوارچێوەی كتبێك دا چاپ و بڵاوبكینەوە بۆ ئەوەی ئەو خەونەی بێتە دی.
لە لاپەری تۆڕی كۆمەڵایەتی فیسبووكی خۆی دا كاك هاشم گۆشەیەكی (36) ئەڵقەیی بە ناوی (ئەوێ رۆژێ) بڵاوكردەوە ،كەباس لە قۆناغەكانی ژیانی خۆی دەكات هەروەها باس لە گوندی (شەناغە) و شاری هەولێر دەكات بەشێوەیەكی گشتی كۆمەڵی یادەوەری و بەسەرهاتی خۆی بە زمانە سادەیی خۆی دەگێرێتەوە، تارادەیەك بۆ مێژوو دەكرێت وەكو سەرچاوە سوودی لێوەربگیرێت.
من دڵنیام كۆمەڵی نووسەرو فۆلكلۆرپەرەوەر هاشم دەست نووسینی تری بەڵاونەكراوەی هەیە بەوهیوایەی لە داهاتوو سەرجەم دەست نووسینەكانی چاپ و بڵاوبكرێتەوە
كاك هاشم لە رووی كۆمەڵایەتیش كەسێكی كراوە بووە، خۆشەویستی هەمووكەسێك بوو بەتایبەتی لەگەڵ دانیشتوانی گەڕەك ئەو بەردەوام هامووهۆشی مزگەوتی دەكرد هەردەم فاكتەری خێر بوو ساڵانێك بوو بەدەست نەخۆشی دڵ دەیناڵاند هەرگیز بیرم لەوە نەكردبوو كە رۆژێك دێت ئەم چەند دێرە بۆ تۆ بنووسم ،سەدحەیف و مخابن چل رۆژ لەمەوبەر لە رۆژی سێشممە 16\9\2025 لەگەڵ وەرینی گەڵای پایز كاك هاشم ،ماڵئاوایی لێكردین.. دوورد بۆگیانی پاكی جێگای فیردۆسی ئەعلا بێت.

ئەگەر ئاوڕێك لە رابردووی كلتوری هونەری وئەدەبی و رۆشنبیری خۆمان بدەیینەوە گومانی تێدانییە ،كەخاوەنی چەندین چالاكی و ئەدەبی وهونەرین ،خاوەن ئەرشیفێكی دەوڵەمەندین دەتوانین هەمیشەشانازی بەرابردووی خۆمانەوە بكەین ..بەڵام یەكێك لەو گرفتانە كە رووبەرمان دەبێتەوە بریتییە لەوەی، لە كاتی ئەنجام دانی هەر چالاكییەك نەبوونی دەزگایەك یان فەرمانگایەكی فەرمییە كە پەیوەست بێت بە تۆمار كردن بە دۆكیۆمێنتكردنی و كۆكردنەوەی سەرجەم ئەو چالاكیانەی كە ئەنجام دراون وە ئەوەی ئەنجام دەدرێن، بۆ ئەوەی وەكو بەڵگە لە داهاتوو ئاماژە پێبدرێت لە هەمان كات دا لە ناچوون بپارێزدرێن ،ببێتە سەرچاوە بۆ ئەوەی ببێتە فاكتەرێك بۆ تۆماركردنی مێژوویەكی راست و دورست چونكە وەكو ئاشكرایە دورستكردنی مێژوویەكی راست و دورست و بێ گوماناوی لەرێگەی بەڵگەو دۆكیۆمێنت و شوێنەوار دەبێت لەبەر ئەوە وڵاتان گرنگی زۆریان بە ئەرشیفكردن داوە هەر لەرێگەی بەڵگەشەوە دەبنە خاوەن شارستانییەتی تایبەت بەخۆیانەوە پارێزگاری لە مێژووی خۆیان دەكەن.
ئێمە لە كوردستان بەداخەوە هیچ دەزگایەكی ئەوتۆمان نییە بۆ تۆماركردنی سەرجەم چالاكییەكان راستە لێرەو لەوەێ چ لە ئاستی كەسی بێت یان رێكخراو یان كۆمەڵە بێت هەوڵدراوە بەڵام ئەمەنە كارێكی فەرمی و گشتگیر نین تەنیا بوارێك لە خۆ دەگرن وەكو دەزگایەكی فەرمی نین هەموو لایەنێكی ئەدەبی و هونەری وگشتی لە خۆبگرێت بۆئەوەی لە هەركاتێك كەسێك یاخود لایەنێك پێویستی پێبێت راستەوخۆ پەیوەندی بەو دەزگایەوە بكات و سوودی لێوەرگرێت ،كە بەداخەوە ئەوەش كەلێنێكی گەورەیە لە ئەنجام دا دەبێتە هۆكاری لە ناوچوون یان تۆمارنەكردنی چالاكییەكان بەشێوەكی راست دورست .
كتێبی(ئافرەت لە شانۆی كوردیید) لە نووسین و ئامادەكردنی نووسەری دیاری كورد (مەغدید حاجی) لەساڵی 1989 چاپی یەكەمی بڵاوكرایەوە.. بەهۆی ئەوەی كتێبەكە زۆر گرنگ بوو لە هەمان كاتیشدا لەكتێبخانەكانی كوردستان نەمابوو، لە ساڵی 2024 لەسەر ئەركی مەكتەبی راگەیاندنی یەكێیەتی لە هەولێر بۆجاری دووەم چاپ و بڵاوكرایەوە ..لەوانەیەپێش چاپ كردنی ئەم كتێبە لەسەر رۆڵی ئافرەت لە شانۆی كوردیدا لە رۆژنامەو گۆڤارەكان وەكو وتار لێرەو لەوێ نووسرابێت بەڵام وەكو كتێب بەو تێروتەسلە لە چوارچێوەی كتێب نەنووسراوە بۆیە كتێبی (ئافرەت لە شانۆی كوردیدا) یەكێكە لەو كتێبانەی كە بۆتە ئەرشیفێكی دەوڵەمەند بۆ شانۆی كوردی بەجۆرێك بۆتە سەرچاوە بۆ چەندین تێزی نامەی ماستەر و دكتۆرا..كارێكە دەبوایە لەلایەن دەزگایەكی گەورەی حكومەتەوە جێبەجێ كرابا و بودجەیەكی شایستەی بۆ تەرخان كرابا نووسەر زیاتر لە چوار ساڵ خەریكی ئەم كتێبە بووە هیلاكی و ماندووبوونی زۆری كردووە لەسەر ئەركی خۆی چاپی یەكەمی لە شاری بەغدا چاپ كردووە…نووسەر بۆ ئامادەكردنی كتێبەكە سەردانی شار و شارۆچكەكانی كوردستانی كردووە چەندین دیدار و هەڤپەیڤینی لەگەڵ چەندین هونەرمەند ئەنجام داوە بۆئەوەی بەشێوەیەكی راست و دورست كتێبەكە بخاتە بەردەم خوێنەران نووسەر بۆ راست و دورستی مێژوەكان زۆربەی دیدارەكانی لەرێگەی ریكۆدەر یان بەشێوەی نووسین دیدارەكانی ئەنجامی داون تائێستا وەكو بەڵگە لەلای خۆی پارستوویەتی.. تۆ بیر بكەوە لە ساڵانی هەشتایەكانی سەدەی رابردوو ئەوهەموو كارە لەسەر خەرجی خۆت ئەنجام بدەیت دەبێ چ ئەركێكی زەحەمەت بووبێت چونكە هۆكارەكانی پەیوەندی كردن وەكو ئێستا ئاسان نەبووە بۆیە ئەم كتێبە بەئاسانی لەدایك نەبووە .
ئەگەر رامانێك بە ناوەڕۆكی كتێبەكەشدا بكەین سەرەتا مامۆستا (ئەحمەد سالار) پێداچوونەوەو پێشەكی بۆكتێبەكە نووسیوە ..راستە ناونیشانی كتێبەكە لە ژێر ناوی (ئافرەت لە شانۆی كوردیدا) یە پشكی شێر بە رۆڵی ئافرەت لە شانۆی كوردی بەركەوتووە بەڵام هەر لە نێو كتێبەكەدا نووسەر باسی بزووتنەوەو مێژووی شانۆی كوردی ناوی سەرجەم ئەو ئافرەتانەی تۆماركردووە كە وەكو ئەكتەر رۆڵیان بینیوە لە سەرتەختەی شانۆ و دراماكان دا لە هەمان كات ئاماژەی بەناوەی ئەو پیاوانەی داوە كە رۆڵی ئافرەتیان بینیووە ئەمەش سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ هونەرمەندان و نووسەران.. نووسەر ئاوڕێك لە مێژووی شانۆی كوردی دەداتەوە باس لە یەكەم دەقی شانۆی كوردی دەكات بە ناوی (مەمی ئالان) كە لە ساڵی 1919 لەلایەن نووسەری دیاری كورد (عەبدولرەحیم رەحمی هەكاری) نووسراو لە هەمان كاتدا باس ناوەرۆكی شانۆگەرییەكە دەكات نووسەر مەغدید حاجی دەڵێت”ئەم شانۆگەرییە(مەمی ئالان) بەهیچ شێوەیەك باسی ئەوینداری (مەم و زین) ناكات بەڵكو چەمكی شانۆگەریەكە باس لە رۆحی هاوكاری نەتەوەی كورد دەكات بەتایبەتی وەكو گەلێكی موسڵمان هاوكاری گەلی فەڵستین دەكات لە پێناوی رزگار كردنی شاری قودس هەروەها باس لە رۆڵی ئافرەت دەكات لەوسەردەمەدا”.
ئەوەی زانراوە شانۆگەری (مەمی ئالان)ی عەبدولرەحیم رەحمی هەكاری چیرۆكی شانۆگەرییەكە باس لە ساتی رۆیشتنی مەمی كوردان بۆ غەزای رزگاركردنی قودس دەكات. كاتێك (مەم) خۆی ئامادە دەكات بچێت بۆ شەڕ، چاوڕەشی دایكی و غەزالی ژنی بە تەنیا جێدێڵێت، دوای چەندین ساڵ، وەك قارەمانێك لە غەزا دەگەڕێتەوە و دەچێتە لای ژنەكەی، سەرەتا ژنەكەی نایناسێتەوە. دواتر كە خۆی ئاشكرا دەكات، دەیناسێتەوە و هەردووكیان لێك دەئاڵێن و باوەش بە یەكتردا دەكەن.
نووسەر كتێبەكەی بۆ چوار بەش داش كردووە لە بەشی یەكەم باس لە ئافرەت لە دەقی شانۆی كوردی دەكات وباس لە نووسەرەكان دەكات كە چۆن وەكو بابەت مامەڵەیان لەگەڵ ئافرەت كردووە لەنێو دەقە شانۆییەكانیدا.
لە بەشی دووەم باس لەو هونەرمەندانە پیاوانە دەكات كە وەكو پیاو رۆڵی ئافرەتیان بینیووە هەر لەسەرەتایی چلەكان و پەنجاكان تا حەفتاییەكانی سەدەی رابردووە باس لەچۆنییەتی پركردنەوەی ئەو كەلێنە دەكات لە نێوە شانۆی كوریدابوونی هەبوو ئاماژەی بە ناوەكانیان دەكات.
لە بەشی سێییەمدا مەغدید حاجی باس لەو ئافرەتانە دەكات كە رۆڵیان بینیووە لەسەر تەختەی شانۆ و لە نێو درامای كوریییدا هەرلەو بەشدا نووسەر باس لە دامەزراندنی تیپەشانۆییەكان دەكات بە تایبەتی لە دوای شۆرشی14ی تەموزی ساڵی 1958 بەجۆرێك باس لەم تیپە هونەریانە دەكات كە كاریگەری ئەرێنیان هەبووە لە پێشڤەچوونی رەوتی شانۆ بەگشتی بەشداریكردنی ئافرەتان زیاتر بوو.
لەبەشی چوارەم نووسەر مەغدید حاجی ئاماژەی بە ناوی زیاتر لە 402 لەو خانمانەی داوە كە وەكو ئەكتەر رۆڵیان بینیوە لەسەر تەختەی شانۆ و لە نێو درامای كورییدا هەریەكەو بەپێی قۆناغ و بەپێی شارەكەی خۆی ناویان لە نێو كتێبەكەدا نووسراون چەندین دیداری لەگەڵ بەشێك لە ئەو ئافرەتانە ئەنجام داوە كە رۆڵیان بینیوە لەسەر تەختەی شانۆ وە لە نێو درامادا.
لە كۆتاییش نووسەر چەندین وێنەی شانۆیی وەكو بەڵگە بڵاوكردۆتەوە هەندێك لە وێنەكان ئەو هونەرمەند پیاوانە لە خۆ دەگرێت كە رۆڵی ئافرەتیان بینیوە هەندێكی تریش وێنەی ئەو ئافرەتانن كە لەشانۆگەرییەكان وەكو ئەكتەر بەشداربوون.
هەرچەندە ناوی كتێبەكە بەناوی (ئافرەت لە شانۆی كوردیدا)-یە بەڵام ناوەرۆكەكەی تەنیا ئاماژە بەناوی ئەو ئافرەتە هونەرمەندانە دراوە كە لە كوردستانی باشوور بەشداری لە شانۆ درامایان دا كردووە بەهیچ شێوەیەك ئاماژە بە ئافرەتانی پارچەكانی تری كوردستان نەدراوە ،ئەگەرچی من دڵینام ئەمە كارێكی زۆر زەحمەتە هەروەكو لە سەرەتا ئاماژەمان پێدا دەبێت ئەم كارە لەلایەن دەزگایەكی فەرمی حكومی بكرێت لە هەمان كات ساڵانی هەشتاكانیش ئەستەم بوو ئاماژە یان پەیوەندی بەپارچەكانی تری كوردستان بدەیت، بەڵام دەكرا لە ناونیشانەكەی نووسرابا (ئافرەت لە شانۆی كوریدا لە باشووری كوردستان یان لە كوردستانی عێراق دا)
لە كۆتاییدا دەست خۆشی لە برای ئازیزم مامۆستا مەغدید حاجی دەكەم بەوەی كارێكی زۆر باشی كردووە ،لە هەمان كاتیشدا بەباشی دەزانم لایەنەكانی پەیوەندار بەتایبەتی وەزارەتی رۆشنبیری لاوانی حكومەتی هەرێمی كوردستان رێورەسمێكی شایستەی رێزلێنان بۆ نووسەر (مەغدید حاجی) سازبكات دووبارە دەستی خۆشی لێدەكەم.

هونەرمەند رەزوان قادر: هونەری گرافیك هونەرێكی تایبەتە و وردەكاری و سەلیقە زۆری دەوێت
هونەرمەند رەزوان قادر: هەموو كات حەز دەكەم پرۆژە وپیشانگام هەبێت چەندین پیشانگەی تایبەت و هاوبەشم كردۆتەوە
هڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەند (رەزوان قادر ڕەحمان) یەكێكە لەو هونەرمەندانەی كەشوێن پەنجەیان لە هونەری شێوەكاری كوردستان دیار وبەرچاوە خاوەنی چەندین پیشانگەی تایبەت و هاوبەشە، ماوەی 30 ساڵە خەریكی وێنەكیشان ونوسینە، چەندین خەڵاتی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و دەركی پێبەخشراوە سەرۆكی رێكخراوی شاوێر بۆ هۆشیاری ژینگەیە لەبواری نووسینشدا بەربەردەوامی لە گۆڤار ورۆژنامەكان دا لەبواری هونەری شێوەكاری دەنوسێت ماوەی 25 ساڵە لەرێگەی دیواربەندی خەریكی ڕازندنەوەی قوتابخانە.
هونەرمەند رەزوان، یەكێكە لەو هونەرمەندانەی كە قەڵغانی پەرلەمانی كوردستانی پێشكەشكراو، یەكەمین هونەرمەند بووە لە هەموو عێراق پیشانگەی ژینگەیی بكاتەوە ئەندامی كارای سەندیكای هونەرمەندانی كوردستانە ،ئەندامی كارای سەندیكای هونەرمەندانی عێراق، ئەندامی كارای سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستانە، ئەندامی فیدراسۆنی رۆژنامەنوسانی نێودەوڵەتییە، ئەندامی كۆمەڵەی خۆشنووسانی كوردستانە، سەرۆكی رێكخراوی شاوێر بۆ هۆشیاری ژینگەیە.لەم رۆژانەدا لە هۆڵی میدیای شاری هەولێر دوانزەمین پیشانگەی تایبەتی خۆی كردوە ئێمەش لە نزیكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە.

*سەرەتا بۆ خوێنەرەمان باس لە ژیانی هونەری خۆت بكەیت ؟
من (رەزوان قادر ڕەحمان ) لەدایك بووی شاری هەولێر 1981 شێوەكارونوسەرورۆژنامەنوس وچالاكوانی بواری ژینگە/ دبلۆم لە شێوەكاری 2000 هونەرە جوانەكانی هەولێر / بەكالۆریس لە هونەر 2010 شیوەكاری كۆلیژی پەروەردە موسڵ/ بەكالۆریس لە زمانی ئینگلیزی كۆلیژی پەروەردە زانكۆی سەڵاحەددین 2016 تائێستا12 پیشانگەی تایبەتم كردۆتەوە بەشداری 220 پیشانگای هاوبەشم كردوە.

• چۆن بوو بواری هونەری شێوەكاریت هەڵبژارد؟
• من هەر لەمناڵیەوە بەهرەی وێنەكیشان هەبوو لەبەر ئەوەی خوێندنم بەزمانی عەرەبی مامۆستایەكی هونەری بەتوانام هەبوو ناوی مامۆستا( ئەمیرە ) كە خۆی عەرەب بوو و زۆر هانی دام و پاڵپشتم بوو لە پۆلی سێیەمی سەرەتایی بەشداری پیشانگای شێوەكار چالاكی قوتابخانەكانم كرد و لەسەر ئاستی هەولێر پلەی یەكەمم بەدەستهێنا بەتابلۆی (جوتیار زەوی دەكێڵێت ) هەروەها لەبواری شانۆش لە پۆلی پێنجەم بەشداری شانۆگەریەكم كرد وەكو ئەكتەر بەناوی ( قەندیلۆكە) لەشاری دهۆك كە رۆلی پیاوێكی پیرم بینی دوایی بۆ برەو دان بە بەهرەكەم چوومە پەیمانگای هونەرە جوانەكان بەشی شێوەكاری.
• كێن ئەوانەی هاوكارو پاڵپشت بوون ؟
• سەرەتا هاندەری یەكەمم خانەوادەكەم ودایك وباوكم زۆر هاوكاریان كردم هەروەها مامۆستایی سەرەتاییم مامۆستا( ئەمیرە) هاندەم بووە.
• بەرێزتان خاوەنی چەندین پیشانگەی تایبەت و هاوبەشن پێشوازی بینەران لەچ ئاستێك دایە؟
• من هەموو كات حەز دەكەم پرۆژە وپیشانگام هەبێت تائێستا 12 پیشانگەی تایبەتیم كردۆتەوە، بەشداری زیاتر لە 220 پیشانگەی هاوبەشی ناوەو دەرەوەی ووڵاتم كردووە ،لە ئێستادا ئەگەر سپۆنسەرو هاوكاری وپاڵپیشتی هەبێت، دوو پیشانگەش ئامادەیە بۆ نمایشكردن،تا ڕادەیەك پێشوازی هاوڵاتیان لە ئامادەبوونیان لە پیشانگاكان باش دەبینیم.

  *لە زۆربەی قوتابخانەكانی هەولێر لەرێگەی تابلۆی سەر دیوارەكان شوێن پەنجەیت دیارە، ئەگەربكرێت باس لەوپرۆژیەت بكەیت؟

• ئەوەی ڕاستی بێت ماوەی 25 ساڵ زیاترە خەریكی ڕازندنەوەی قوتابخانەو باخچەی منداڵان و داینگەو نەخۆشخانەكانم، تائیستا زیاتر لە 10 هەزار تابلۆم كیشاوە لەسەر دیواری قوتابخانەكان و هەروەها 90% قوتابخانەكانی شاری هەولێرو دەوربەری من ڕازاندۆتەوە، زۆرێك لەو كارانە بەخۆبەخشی ئەنجامدرا بەتایبەت قوتابخانەكانە حكومیەكان ئەوان تەنیا بۆیییان بۆ ئامادە دەكردم منیش تابلۆكانم بۆ دەكێشان وە یـەكەمین هونەرمەندم لە كوردستان ساڵی 1995 لەرێگەی تابلۆ ونیگاری دیوار بەندی قوتابخانەی گوندێكم لەسەر ئەركی خۆم رازندۆتەوە.
• دیارە خۆت سەرۆكی رێكخراوی شاوێر ئەگەر باس لە كارو چالاكی ئەم رێكخراوە بكەیت؟
• رێكخراوی شاوێر رێكخراوێكی سەربەخۆی خۆبەخشە لە بواری پاراستنی وهۆشیاری ژینگە كار دەكات تا ئێستا زیاتر لە 10 هەزار پرۆشۆرو پۆستەری رێنمایی وئامۆژگاری ژینگەمان دابەشكردوە لە نێوەندەكانی خوێندنی ناوەوو دەرەوەی شاری هەولێر و زیاتر 1000 هەزار سیمیناری ژینگەمان ئەنجامداو هەورەها 105 هەلمَەتی پاككردنەوەی سەیرانگاكانمان ئەنجامداوە یەكەمین رێكخراوین لە سالی 2013 هەڵمەتی بەروو چاندمان ئەنجامداكاتێ (90 ) كیلۆ بەروومان چاند هەروەها دانانی دانەوێلەو ئاو بۆ باڵندە كیویەكان ئەنجام داوە، لە ساڵی 2016 زیاتر لە 500 هێلانە بۆ باڵندەكان لەناوچە شاخاویەكان و دارستانەكان دانا لەگەڵ چەندین پرۆژەی تر.
• لە بواری نووسینش بەرێزتان لەگۆڤارو رۆژنامەكان خامەتان رەنگینە، دەكرێت باس لە بواری بكەیت؟
• بەڵێ لە ساڵی 1998 دەستم بواری نوسین كردووە، لەبوارەكانی وەرزش وپەروەردە و ژینگە هەروەها چەندین ریپۆرتاژ م لەسەر دیاردە نەرێنییەكانی نێو كۆمەڵگا لە گۆڤارورۆژنامەكان بڵاوكردۆتەوە لەگەڵ چەندین كاریكاتێر لەسەر لاپەرەی گۆڤارو رۆژنامەكان بڵاوكردۆتەوە تائێستاش بەردەوامم.
• بەرێزتان چەندین خەڵاتت لەسەر ئاستی كوردستان وعێرا ق و نێودەوڵەتی وەرگرتووە دەكرێت ئاماژەیان پێبدەیت؟
• تا ئێستا زیاتر لە 500 پێنج سەدت خەڵاتی رێزڵینانم وەرگرتووەو قەڵغانی پەرلەمانی كوردستانیشم پێشكەشكراو هەروەها 350 رێزوسوپاسم وەرگرتووە لەگەل َ بروانامەی دكتۆرای فەخری لە وڵاتانی ئیتاڵیا و بەریتانیا و میسرو لیبیا و ئوردن.. وەلە وڵاتی تو نس خەڵاتی دووەم زیوینم لەپێشبڕكێ كاریكاتیر لەنێو 300 بەشداربوو لە وڵاتانی عەرەبیم بەدەست هێنا.
• وەك مامۆستایەك چۆن دەڕوانیتە ئاستی مامۆستایانی هونەر لە قوتابخانەكان ؟
• بەداخەوە لە قوتابخانەكان مامۆستایانی هونەر بەگشتی وەك پێویست گرنگی بەوانەكەی خۆیان نادەن و هەریەكەو وانەیەكی تر دەڵیتەوە و قوتابیان بێ بەش دەكەن لە چێژی هونەر و كپكردنی بەهرەكانیان لەلایەكی ترەوە زۆریك لە مامۆستایانەی وانەی هونەری دەڵێنەوە پسپۆریان هونەر، هەروەها هەندێك لەمامۆستایان لە وانەكەیان دا بەبیانووی نەبوونی پرۆگرامێكی تایبەت بەوانەی هونەر كەمتەرخەمن من خۆم ماوەی 10 ساڵە پەرتووكی هونەرەم داناوە وانەی لەسەر دەڵێمەوە لە هەمان كات دا پێشكەشی زۆریك لە مامۆستایانم كردوە كە قۆناغی بنەرەتی پۆلی 1 تا 6 پێك دێت ،كەپلان و دابەشكردنی كات و قۆناغەكانی وێنەكیشانی لە خۆدەگرێت ،بەجۆرێك ئەگەرمامۆستاكە پسپۆری هونەریشی نەبێت دەتوانێت سوودس لێوەربگرێت.

  *ئەوپیشانگەی تایبەت بەژینگەت كردۆتەوەناوەڕۆكی پیشانگایەكە گوزراشت لەچی دەكات؟

• خۆم لەبواری ژینگەو كاری نوسین و بەردەوامم هەیە بۆیە بیرۆكەی پاراستنی ژینگە لە رێگەی تابلۆو بەباش زانی تائێستا زیاتر لە 35 تابلۆم كێشاوە كە تابیەتە بەجوانیەكانی ژینگە دركم بەوە كرد كە بەم شێوەیە ئاسانتر و زووتر دەگات بۆیە 5 پێنج پشانگەم بە تابلۆیانە كردۆتەوەو سەرەتا لە هۆڵی میدیا دواتر لە هەندێك لە قوتابخانەكان پیشانگاكام كردۆتەوە، و بەرنامەشم هەیەلە ساڵی نوێ خوێندن لە زۆربەی قوتابخانەكان بكەمەوە و بۆئەوەی قوتابیان ئاشنا بكەین بە پاراستن و خۆشەویستی بۆ ژینگە، هەروەها یەكەمین رێكخراو وهونەرمەندم لە هەموو عێراق پیشانگەی ژینگەیی بكەینەوە بە بیرۆكەی پاراستنی ژینگە لە رێگە تابلۆ و هونەرەوە لێرەوەش داوا لە وەزارەتی پەروەردە و بەرێوبەری گشتی پەروەردەی هەولێر دەكەم زیاتر پاڵپشت وهاوكارم بن بۆ ئەوەی تابلۆ وپیشانگە ژینگەیم بكەمەپرۆژەك لە زۆربەی قوتابخانەكان نمایش بكرێت.
• لە بواری هونەری گرافیك كۆمەڵە تابلۆیەكی جیاوازت كردووە وبەتایبەت لۆگۆی كەناڵەكانی راگەیاندن ئەگەر ئاماژە بەو لایانەش بدەیت؟
• هونەری گرافیك هونەرێكی تایبەتە و وردەكاری و سەلیقە زۆری دەوێت و نابێ هەڵەی تیدا بكەیت بۆیە زۆر هونەرمەند خۆی لێ نادەن و بەكارێكی قورس دەزانن بەتایبەت هەَلكۆلین لەسەر پلێت .من خۆم ماوەیەكی زۆرە خەریكی ئەو هونەرەم تا ئیستا 120 تابلۆیەم هەیە ،ئەگەر دەرفەت بڕەخسێت لە پیشانگەیەكی تایبەت كۆمەڵێك لە تابلۆ نمایش بكەم وتابلۆكانیش بریتییە لە كێشەو گرفتەكانی ناو كۆمەڵگا بەشێوەی تەعبیری و نوسینی چەند ئایەتێكی پیرۆزی قورئان وچەند پەندێكی پێشینان لەگەڵ چەند فەرموودە و وتەی ناوداران.

هونەرمەند جەبار سابیر: گرنگە ئێمە هونەری كاریكاتێر تەنها بە هونەرێكی گاڵتەجاری تێنەگەین
هونەرمەند جەبار سابیر: هەموو كارەكتەرێك بە ئاسانی ناتوانرێت بكرێتە كاریكاتێر
هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەند (جەبار سابیر قادر لاسی)، یەكێك لەو هونەرمەندانانەی كە شوێن پەنجەی لە نێو هونەری كاریكاتێری كوردستان و عێراق دیارە خاوەنی چەندین پیشانگەی تایبەتی و هاوبەشە لەسەر ئاستی كوردستان ودەرەوەی كوردستان هەروەها خاوەنی چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتییە زۆرێك لە تابلۆكانی لە رۆژنامەو گۆڤارەكانی نێودەوڵەتی بڵاوكراوەتەوە چەندین بڕوانامەی جیهانی وەرگرتووە بەمەبەستی ئاشنابوونی بە كاروچالاكییە هونەرییەكانی بە چەندی پرسیار بەسەرمان كردەوە.

*سەرەتا ئەگەر بكرێت باس لە كورتەیەك لە ژیانی هونەری خۆت بكەیت،هەنگاوەكانی هونەری كاریكاتێری چۆن دەست پێكرد؟

• سەرەتا بەهرەی وێنەكێشانم هەر لەمنداڵیەوە سەری هەڵدا دوواتر بە خوێندنەوەم بۆ گۆڤارەكانی منداڵان و دوواتر رۆژنامەو گۆڤارەكان هەنگاوەكانی هونەری كاریكاتێریم دەستی پێكرد وە خوێندنەوەی زۆرم بۆ رووداوەكانی رۆژانە لە هەموو بوارەكان ئەوە بوو كە منیش بتووانم لەو بووارە كار بكەم ، بەڵام تا ساڵانی نەوەتەكان نەمتووانی كارەكانم بڵاو بكەمەوە لە ساڵی 1992 یەكەم كاریكاتێرم بڵاوكردەوە دوواتر لەبەر باری خێزانیم دووركەتمەوە لە هونەر بەگشتی و كاریكاتێریش بە تایبەتی تا ساڵی 2005 توانیم دریژە بەو هونەرە بدەم لە رێگای سایتە ئەلكترۆنیەكان و سۆشیال میدیا، وە هەروەها تووانیم لە ڕێگای سۆشیال میدیا كارەكانم بەجیهان بناسێنم و بەشداری پێشبركێ و پێشانگا نێودەوڵەتیەكان بكەم و پلەی باش بەدەست بهێنم، وە هەروەها چەندین گۆڤار و رۆژنامەی جیهانی كاریكاتێری كارەكانم بڵاو دەكەنەوە و گرنگی پێدەدەن، وە تا ئێستا حەوت پێشانگای تایبەتیم كردۆتەوە لە هەولێر و كۆیە و بەغدا و موسڵ وە بەشداریم كردووە لە زیاتر لە 180 پێشانگای نێودەوڵەتی و توانیومە زیاتر لە 80 بروانامەی بەشداربوون و هەروەها چەندین خەلات بەدەست بهێنم.

  *گرنگی هونەری كاریكاتێری لەچیدایە؟
  -گرنگی كاریكاتێر لەوەدایە كە دەتوانێ بەزمانی وێنە خەندەیەك بخەیتە سەرلێو، بەڵام خەندەیەكی فكرییە. واتە تەنها خەندە نییە، بەڵكو خوێندنەوەی بۆ دەكات، ئاگاداری دەكاتەوە، سەرنجی خەڵك ڕادەكێشێت بۆ شتێك كە هەستیارە. بەتایبەتی لە كێشە سیاسی و كۆمەڵایەتی و تاوانەكانی ڕۆژانەدا كاریكاتێر دەبێتە ئاوێنەی كێشەشارەوكانی دەروونی خەڵك. بۆیە ئەو هونەرە یەكێكە لە پەیوەندیدارترین هونەرەكان بە ئازادی وتار.

  *ئەو بابەتانە چین كە دەبنە هونەری كاریكاتێرییەكاتی تۆ؟

• بابەتەكان زۆرن هەندێكیان بابەتی هەمیشەین وە هەندێكیان بابەتی كێشەی ڕۆژانەی خەڵك:
  هەژاری، بێكاری، خراپی خزمەتگوزارییەكان، ڕەخنە لە سیاسەت و حكومەتەكان، ڕەفتارە كۆمەڵایەتییە نەرێنییەكان، ڕووداوە جیهانییەكان و پرسە مرۆییەكان، كولتوور و داب و نەریت بە شێوەیەكی ڕەخنەگرانە و تەنزئامێز .
• ئایا هەموو كەسایتیەك دەتوانین بە شێوەی كاریكاتێری بیخیتە روو؟
  : نەخێر، هەموو كارەكتەرێك بە ئاسانی ناتوانرێت بكرێتە كاریكاتێر، چونكە كارەكتەرەكە دەبێت
  تایبەتمەندی ڕوون و جیاوازیان هەبێت، مانایەكی ڕەمزی یان بەرچاوی هەبێت بۆ مرۆڤەكان، كردار یان بیرۆكەیەكت هەبێت كە شایەنی مامەڵەی تەنزئامێز بێت هەروەها هونەرمەند دەتوانێت كارەكتەری خۆی بە شێوەیەكی ڕەخنەگرانە یان گاڵتەجاڕانە بخاتەڕوو.
• زۆرێك لە هونەرمەندان جگە لەوەی لە پیشانگادا بەرهەمەكانیان نمایش دەكەن لە گۆڤار و رۆژنامەكانیش نمایش دەكەن لە كوردستان تاچەند گۆڤار و رۆژنامەكان گرنگی بەولایانەیان داوە؟
• لە ئێستادا لە كوردستان، گرنگی وەها نیە لە گۆڤار و رۆژنامەكان و میدیاكان . هەندێك لە گۆڤار و ڕۆژنامەكان لە رابردوو كەمێك گرنگیان بە كاریكاتێر دەدا گۆڤاری تایبەت هەبوو بە هونەری كاریكاتێر بەڵام بەداخەوە ئەو گۆڤارانە ئێستا وەستاوون، بەڵام ئەوەی هەیە هونەرمەندەكان خۆیان لە سۆشیاڵ میدیا كارەكانیان بڵاو دەكەنەوە كە رەنگە دونیای ئەمڕۆ زیاتر بە سۆشیال میدیاوە بەندە كە ئەوەش كاریگەری لەسەر خۆێنەر و بینەری هەبێت و لەوانەیە باشتر بێت.

  *چۆن دەڕوانیتە بەكارهێنانی كۆمپیوتەر لە دروستكردنی بیرۆكەیەك بە شێوەی كاریكاتێری ؟

• بیرۆكەی كاریكاتێری لای كاریكاتێرست خۆیەتی بەڵام بۆ ئاسانكاری زۆربەی هونەرمەندانی كاریكاتێر لە ئێستادا پەنا دەبەنە بەر بەرنامەكانی كۆمپیوتەر بۆ جوانكردن و رەنگكردنی كارەكانیان و بە ئاسانی و چاپكردن و ناردن بۆ پێشبركێ و پێشانگا جیهانیەكان و یاخود گۆڤار و رۆژنامەكان.
• تایبەتمەندییەكانی هونەری كاریكاتێری چین؟
• تایبەتمەندیەكانی هونەری كاریكاتێر ئەوەیە، وێنەو روخسارەكان زێدەرۆییان لێ دەكرێ و بەشێوەیەكی تەنز و خەنداوی خێرا دەگاتە بەر دیدی بینەر و خوێنەر وە ئاسانكردنی تێگەیشتن بەزمانێكی سادە و گاڵتەجاری، وە هەروەها كارامەیی هونەرمەند لە گەیاندنی پەیامەكەی.
• هونەری كاریكاتێری لە كوردستان لەچ ئاستێك دایە؟

  • بەداخەوە لە ئێستادا لە ئاستێكی باش نیە ،ئەویش هۆكارەكەی بۆ ئەوەیە گرنگی پێ نەدانی رۆژنامەو گۆڤارەكان و میدیاكان بۆ هونەری كاریكاتێر وە هەروەها نەبوونی كۆمەڵەیەێك بۆ كاریكاتێرستانی كوردستان كە گرنگی خۆی هەیە بۆ بەرەوپێشچوونی كاریكاتێر، بەڵام لە چەند ساڵی ڕابردوو چەندین هونەرمەندی كاریكاتێری تایبەتی هەن كە كارەكانیان بەشێوەیەكی سەركەوتوو بڵاودەكەنەوە لە سۆشیال میدیا و ئامادەبوونیان هەیە لە پێشبركێ و پێشانگا جیهانیەكان . وە بۆ بەرزكردنەوەی ئەم بوارە پێویستی بە هاوكاری و پشتیوانی مێدیا و ڕۆژنامەكانە .

• كامەن ئەو هونەرمەندە كاریكارتێرانە كە كاریگەیان لەسەر تۆ هەبووە؟

  • لە راستیدا من سەرەتا زۆر سەرسام بووم بە كاریكاتێرستانی عێراقی ( غازی، موئەیەد نعمە، عەلی مەندەلاوی ) كە زۆر كاریگەریان هەبوو، وە بووە سەرەتایەك بۆ هەوڵدانم لە بواری كاریكاتێر
    وە ئەوەی ماوە بیلێم ئەوەیە، گرنگە ئێمە هونەری كاریكاتێر تەنها بە هونەرێكی گاڵتەجاری تێنەگەین، چونكی كاریكاتێرست هەوڵی ئەوە دەدا كە ڕووە شارەوەكانی كارە نەرێنیەكان وێنا بكات و نیشانی بینەران و لایەنی پەیوەندیدار بدات بۆ بنبڕكردن و جاكسازی هەمیشەیی كە ئەوەش ئەركی هەمووانە.

كاتێ باس لە ئاواز و گۆرانی كوردی دەكرێت یەكێك لەو تیپانەی كە رۆڵی هەبووە لە پێشڤپەچوونی كاروانی مۆسیقای كوردی تیپی موزیكی پاشای گەورەییە ئەمرۆ سێشەممە 1ی7ی2025 (48) ساڵ بەسەر ئەوتیپە تێپەر دەبێت بەم بۆنەیەوە لە شاری راواندز چەند چالاكییەك بەرێوە چووكە،هاوكاتە لەگەڵ لەدایك بوونی دامەزرێنەری تیپ مۆسیقای پاشای گەورە رابەری هونەری مامۆستا (زرارمحمەد مستەفا) .
لە هەوارگەی شنگلبانە لە شاری ڕواندز،بەئامادەبوونی هونەرمەندان و هونەردۆستان و جەماوەرێكی زۆر لەلایەن كۆمەڵەی هونەر و وێژەی كوردی لقی ڕواندز، لە ساڵیادی لەدایكبوونی ڕابەری هونەر (زرار محەمەد مستەفا) و دامەزراندنی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە، پانێڵێكی هونەری و ڕۆشنبیری بەرێوە چوو.
سەرەتای یادەكە ،سێ پانێل پێشكەش كران یەكەمیان بە ناوی (تایبەتمەندیە هونەرییەكانی تیپی پاشای گەورە لە ڕوانگەی رابەری هونەر “زرار محمەد مستەفا) لەلایەن د. ئامانج غازی پێشكەش كرا،پانێلی دووەم بە ناوی ((ڕۆڵی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە لە ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتیی باشووری كوردستان) لەلایەن د. بژار عوسمان پێشكەش كرا، وە پانێلی سێیەم لەژێر ناوی (ئاوڕێك لە بزاوتی ئەدەبی كۆمەڵەی هونەرو وێژەی كوردی لقی رواندز) لەلایەن یاسین برایم پێشكەش كراپانێلەكەش لەلایەن زینل خێری بەرێوە چوو.
لە میانی پانێلەكە بەشێك لەئامادەبووان بە چەند تێبینی و پرسیار بەشداری بوون.
هەر لەم چالاكییە دوو كتێب ناساندنی بۆ كرا، لەوانە توێژینەوەیێك بە ناوی (ڕۆڵی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە لە ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتیی باشووری كوردستاندا ١٩٧٧-١٩٩٦) لە لایەن (هێلین یاسین) و (زەینەب حاجی عەوڵا) كە دوو دەرچووی بەشی مێژووی ئاداب – زانكۆی سۆران نووسراوە. كتێبی دووەم (شامارێ پەریا. ئەفسانەكی كوردییە بە شێوەئاخاوتنی ڕواندزێ) لە لایەن (یاسین برایم) قوتابی ماستەر لە كۆلێژی ئادابی زانكۆی سۆران، پێشكێشی مامۆستاكەی كردووە، وەك وەفاداری و ڕێزێك بۆ ماندوبوون و دڵسۆزی و ئەو خزمەتە زۆرەی پێشكەشی بە هونەری كوردی كردووە.
سەرجەم چالاكییەكان لە هۆڵی حوزنی موكریانی لە هەوارگەی شنگلبانە بەسپۆنسەری (حازم كوردە) خاوەنی شنگلبانە بەرێوەچوو .

شایانی باسە لە ١٩٧٧/٧/١، لە سەر دەستی مامۆستای پایەبەرز ھونەرمەند (زرار محەمەد مستەفا) تیپی مۆسیقای پاشای گەورە ھاتە دامەزراندن و رۆڵی بەرچاوی ھەبوو لە خزمەتكردنی ھونەری ڕەسەنی مۆسیقا لە شاری رواندز و تەواوی كوردستان.
ئەم ھونەرمەندە لەسەر توانستی خۆی بێ ئەوەی كەسێك یان لایەنێك ھاوكاری بكات توانی پۆلێ لە ھونەرمەندانی میوزیك پێیگەێنێت، كە ئێستا رۆڵی بەرچاویان ھەیە لە گۆڕەپانی ھونەری موزیكی كوردستان.

بەڵێ ٤8 ساڵ بەر لە ئەمڕۆ ئەم تیپە هاتە دامەزارا ندن ،توانی لە ماوەیەدا چەندین شاكاری هونەری پێشكەش بكەن و چەندین ھونەرمەندی وەك (سەید ئەحمەد ڕواندزی، سیروان سیرینی، شێرزاد حەیدەری، چەتۆ نەورۆز، ئامانج غازی، فاروق باپیر، زینل خیری، ئەحمەد شێخە..) چەندانی تر لەسەر دەستی ھونەرمەندی پایەبەرز( زرار محمد مستەفا ) پێگەیشتن.
ھەروەھا ئەم تیپە لەماوەی تەمەنی خۆیدا توانی چەندین كاری ھونەری ئەكادیمی و پێشكەش بكات و چەندین موزیكی جیهانی وەكو ئۆكێسترا پێشكەش بە ھەوادارانی میوزیك بكەن و چەندین گۆرانی بێژیش لەم تیپە بەرهەمەكانیان بڵاوبكەنەوە وەكو هونەرمەندان (وەلی دۆسكی، ئەحمەد مەندانە، ھاوتا ئەسعد، كاڵێ،ئەبوو بكری لزگی، ناسڕی رەزازی،سامان عومەر و سەلام، خدر بێجانی …) چەندانی دیكە.

سڵاو لە ئەندامانی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە رۆحی مامۆستای كۆچ كردووی دڵسۆزی ھونەر ھونەرمەند” زرار محەمەد مستەفا” شاد بێت.

هونەرمەند ئامانج غازی: ئەو میتۆدانەی لە كۆلیژی هونەرە و لەپەیمانگەی هونەرجوانەكان دەخوێندرێن وەك پێویست نین
هونەرمەند ئامانج غازی: لە نێو دونیاری هونەر دا نووسین یەكێكە لە بوارە هەرە گرنگەكان
هونەرمەند د. ئامانج غازی شاكر ئاغا ناسراو بە (ئامانج غازی)،یەكێكە لە هونەرمەندە ناسراوەكانی كوردستان لەسەر دەستی رابەری هونەر مامۆسستا (زرار محەمەد مستەفا) فێری ژەنینی ئامێری عود بووە و بووەتە ئەندامی (تیپی مۆسیقای پاشای گەورە). لە ساڵی 1980 چۆتە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی موسڵ لە ساڵی 1985 بەپلەی (یەكەم) تەواوكردوە.لە ساڵی (2005) كۆلیژی هونەرجوانەكانی زانكۆی سەڵاحەدینی بەپلەی(یەكەم) تەواوكرد. تائێستا (30) ئاوازی بۆ هونەرمەندانی كوردستان داناوە،لەگەڵ (9) كۆڕاڵی هونەریی موزیك و گۆرانیی.خاوەنی درێژترین میلۆدی گۆرانی كوردییە بە ناوی (كۆچ و باران).خاوەنی (8) كتێبە لەبواری میوزیك وە (6) كتێبیشی ئامادەیە بۆ چاپ.. بۆ ئاشنا بوون بە كارو چالاكییەكانی بەباشمان زانی لە نزیكەوە ئەم هەڤپیڤین لەگەڵیدا ساز بدەین.
هەڤپەیڤین – كامەران حاجی ئەلیاس

*كامەن ئەو هونەرمەندانە كە بەهرەی تۆیان دۆزییەوە؟

• دۆزینەوەی بەهرەی ئێمە دەگەڕێتەوە بۆئەو كە لە ساڵی 1975 لە ئێران لە ئاوارەیی گەراینەوە رواندز، ئەوكاتەی قوتابی بووین لە قوتابخانەی پاشای گەورە لە قۆناغی چواری بنەڕەتی ،بەپێی ئەوەی دەنگمان باش بوو ئەندامی تیپی سروودی قوتابخانە بووین ئەویش لەرێگەی مامۆستای گەورە رابەری هونەر( زرار محەمەد مستەفا) ئێمەی هەڵبژارد بۆ ئەو تیپە لە نێوان ساڵانی 1975-1976 دوایی لەهاوینی ساڵی 1977 بانگێشت كراین بۆ دامەزراندنی تیپی موزیكی پاشای گەورە بەدیاركراوی لە 1/7/1977 ماوەی ساڵێك لە خوول ماینەوە من هەرلەسەرەتاوە حەزم لە ئامێری عود بوو وە دەست پەنجەكەم زیاتر بۆ ئەو ئامێرە دەشیا، دوای سێ مانگ لە خوولێكی چڕی هاوینە لەگەڵ كردنەوەی دەرگای قوتابخانەكان بۆ یەكەمینجار ئامێری عودمان لەباوەش گرت لە ئاهەنگێك چەندین سروودمان پێشكەش وەكو سروودی (تادەست لەمل هیوا نەكەم) دوایی چەندین قوتابی تر بوونە ئەندامی تیپی موزیكی پاشای گەورە هونەرمەندی گەورە زرارمحەمەد مستەفا بە مامۆستای خۆمان دەزانین ،لەدۆزینەوەی بەهرەوتوانستی ئێمە وە هەرلەسەرەتاوە بەشێوەیەكی ئەكادیمی پەروەردەكراین، فێری موزیك بووین واتە بەنۆتەی موزیكەوە فێری بابەتەكان بووین هەر ئەو نۆتە موزیكیانەش بوو ئێمەی گەیاندە ئەوەی لە پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی موسڵ وەربگیرین بێ ئەوەی هیچ نۆتەیەكی بێگانە واتە عەرەبی یان فارسی یان توركی ببینین یان گوێبیستیبین ئێمە توانیمان هەموو راستەوخۆ نۆتەكان بخوێنینەوە و بیژەنێنین بۆیە ئەم نۆتە موزیكییە بۆ ئێمە دەروازەیەكی گرنگ بوو لەبەر ئەوە مامۆستا زرار دەروازەیەكی زۆر گەورە بوو بۆئەوەی بابەتەكان بۆ ئێمە فەراهەم بكات.
• ئێوە سەرەتا بە ژەنینی ئامێری عود دەستان پێكرد دوای بەچەلۆ هۆكارەكەی بۆ چی دەگەڕێتەوە؟
  -سەرەتای دەستپێكردنم بە ئامێری عود دەستم پێكرد هەروەك لەسەرەتا ئاماژەم پێكرد ،ساڵی 1980 لەگەڵ هونەرمەندان چەتۆ ساڵح و سەیدە ئەحمەد رواندزی لە تەمەنی 15 ساڵیدا بەرەو بەغدا بەرێكەوتین لەوێ لە پەیمانگەی هونەرە جونەكان لەبەشی موزیك چاوپێكەوتنمان ئەنجام بەپلەی زۆر باش وەرگیران بەڵام بە فەرمانێكی ئەوسا ئەوانەی دانیشتووی ناوچەی ئۆتۆنۆمین دەبێ بگەرێنەوە بچن لە پەیمانگەی موسڵ بخوێنن چونكە بەپێی بڕیارەكە ئەو پەیمانگایە بۆ پارێزگاكانی ئۆتۆنۆمی تەرخان كرابوون بۆیە ئێمەش گواستراینەوە ئەو پەیمانگایە ساڵی یەكەم و دووەم لە ئامێری عود بەردەوام بووم بەر ئەوەی مامۆستایەكی ئەوتۆم نەبوو لەرووی ژەنیینەوە تا لەگەڵم بەردەوام بێت من پێش بچمە پەیمانگا وەكو ژەنیارێكی باش دەركەوتووبووم بۆیە ساڵی یەكەم و دووەمی خوێندن لە هەموو وانەكان وەكو سۆڵفێچ ،خوێندنەوە ،پراكتیك.. زۆرباش بووین ئەوەش ئاسانكاری زۆر گەورەی بۆ ئێمەمان كردبوو بەڵام لە ساڵ دووەم یەكێك لە ژنیارەكانی بەتواناكانی شاری موسڵ بەناوی (خالد محمەد عەلی) كە مامۆستاش نەبوو لە پەیمانگا هونەرمەنێكی ناودارە لە بواری ئامێری عود ئێستا دانیشتووی وڵاتی ئیماراتە سوودێكی گەورەم لێبین ئەوسا لەبواری تەكنیك و ژەنینی پەیژەكان ..ئەو بابەتانەی پەیوەست بوون بەئامێری عودەوە دواتۆ مامۆستایەكی ترمان بۆهات كە خەڵكی وڵاتی تونس بوو ناوی (محەمەد سادق) بوو خودا لێخئۆش بێت ئێستا لەژیان نەماوە ئەویش هەندێك تەنكینكی لەسەر ئامێری عود پێدام،چونكە ئەوسات شەری عێراق و ئێران بوو دەرگا وڵابوو بۆ ئەو مامۆستایان لە میسر لە تونس..دەهات بۆ عێراق لەپەیمانگاكان و لە شوێنەكانی تریش وانەی موزیك و هونەریان دەگووتەوە ..بەڵام ئامێر گۆرینم هەرچەندە ئامێر گۆرنیش نەبوو بەڵكو لەتەك ئامێری عوددا راهێنانم لەسەرئامێرچەلۆش دەكر ئەوەش دەگەرێتەوە بۆ مامۆستا زرار كاتێ لە ساڵی 1982 لەگەڵ كۆمەڵێك لە هاورێكانی خۆی گەشتێكیان كرد بۆ ئەورپای رۆژهەڵات (بولگایا و رۆمانیاو هەنگاریا)،لە وڵاتی رۆمانیا چەلۆیەكی لەگەڵ خۆی هێنایەوە بۆئەوەی لە تیپی موزیكی پاشای گەورە بتوانێ ئەو ئامێرە بژەنێت واپێشنیاركرابوو هونەرمەند سیروان سیرینی ئەو ئامێرە بژەنێت ئەو چەلۆیە زۆر بەبێ نازی لە ستۆدیۆكەمان كەوتووبوو بۆیە منیش پێشنیارێكم بۆ مامۆستا زرار كرد گووتم ئەو چەلۆیە بۆمن نەی بەم بۆ پەیمانگا بۆ ئەوەی لەوێ خۆم لەسەر ژەنینی فێربكەم دیاربوو زۆری پێخۆش بوو ئێمەش ئەوسا تازە مامۆستایەكمان بۆ هاتوو بوو دەرچووی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی بەغدا بوو ئەندامی تیپی سەمفۆنای عێراق بوو ناوی( ئەدەوەر كازم ) بوو كە ئێستا بە ئەزبەر مولا ناسراوە وە ژنیاری تیپی موزیكی هونەرمەند كازم ساهیرە توانیم سوودێكی باشی لێوەرگرم لە بواری ژەنینی چەلۆ توانیم لە ماوەی شەش مانگ تا ساڵێك توانیم زۆر بەباش ئامێرەكە بژەنم ئەوا بوو سەرەتاكەم دوایش زۆر هۆگری ئەو ئامێرە بووم لەبەر ئەوە دەنگەوارێكی فراوانی هەیە بۆ فێربوون وەهەروەها دەتوانێ بۆشایەكی گەورە لە لە بورای دەنگەكانی بایس واتە دەنگە گڕەكان لە نێو تیپەكان پڕبكاتەوە دواتریش لە تیپی ئۆركرسترای پاشای گەورە سوودێكی باشمان لێبینی ئێستاش هەردوو ئامێرەكە (عود و چەلۆ) لای من وەكویەك خۆشەویستن بەربەردەوامی لەگەڵیاندا خەریكم.
• وەكو مامۆستایەك لە كۆلیژی هونەرە جوانەكان چۆن دەڕوانیتە میتۆدی خوێندن لە كۆلیژ و پەیمانگای هونەرجوانەكان لە كوردستان ؟
  -پرسیارەكە لەجێی خۆیەتی ،بەراستی ئەو میتۆدانەی لەبەردەست دانمان دان وەكو میتۆدێكی شیاو بۆ بابەتەكانی خوێندن بە بۆچوونی خۆم وەك پێویست نین لە پەیمانگەی هونەرجوانەكان تەنانەت لە كۆلیژی هونەرە جوانەكانیش كەلە هەولێر و سلێمانی ئێستا لە دهۆكیش دامەزراوە.. یەك نەخستنی ئەو وانانەو دانانی یەك میتۆدی بابەتەكان لە بواری میتۆدی ئامێرەكان وەكو پراكیتیك وەكو ئامێرەكانی سۆلفێچ تیۆرەكانی موزیك و زانستی ئامێرەكان ..هەموو ئەوبابەتانە میتۆدێكی ئەوتۆمان نییە كە بتوانێت هاوتەریبی ئەو كۆلیژە پێشكەوتووەكانی جیهان دەخوێندرێت هەندێكیان لە دانانی خۆمانە واتە وەرگرتنی سەرچاوە ی جیاواز ئێمەخۆمان داڕشتووە بەسوود وەرگرتن لەوچەند سەرچاوەیەك بەڵام نەبوونی كۆنفراسێكی زانستی بۆ پەیمانگاكانی هونەرەجوانەكان لەوەزارەتی پەروەردە تەنانەت لە وەرزارەتی خورێدنی باڵاش ئەنجام نەدانی ئەم كۆنفراسانێكی زانستی لە نێوان كۆلیژی هونەرجوانەكان بۆیەكخستی هەموو بابەتەكان، كەلێنێكی گەورەی دورست كردوە خۆشم رایەكی تایبەتم لەو بوارەدا هەیە ئەویش ئەوەیە ئێمە بتوانین لە بوارەكانی دانانی میتۆد دا سوود لە بابەتەكانی كەلەپووری میللی وفۆلكۆری هەروەها ئەو بابەتانەی تری خۆمانە وەربگرین و بتوانیی رەسەنیەتی خۆمان لەگەڵ هاوچەرخی و نوێگەرەیی دونیای ئێستادا لەبواری موزیك دا ئاوێتەو ئاوێزانی یەكتر بكەین بۆئەوەی ئێمە تایبەتمەندێكی تەواو بدەین بە بابەتەكانی خۆمان لە بوار موزیك دا وەكو چۆن میللەتەكانی تر بۆ دانانی بابەتەكانی گرنگی خۆیان بۆ رێكخستنی تۆخمەكانی موزیك لەمیلۆدی لە ریتم لە هاڕمۆنی لە مۆركی دەنگ واتە ئەوان لەوبابەتانە سوودێكی زۆریان بینیوە ئێمەش لە ئێستادا لە قۆناغی دانانی سەرەتاییەكی بتەوین بۆ ئەوبوارەنەدا دەبێ لەو بابەتانە دەست پێبكەین بەداخەوە تائێستا ئەو كەلێنە ماوە پڕنەكراوەتەوە ئومێدەخوازین لە ئاندێكی نزیكدا ئەو كۆنفراسانە ئەنجام بدرێت چ بۆ پەیمانگاكانی هونەرجوانەكان چ بۆ كۆلیژی هونەرەجوانەكان بۆ رێكخستی هەموو ئەو میتۆدانە دانانی ئەوبابەتانە كەلەگەڵ دونیای سەردەم بگونجێت بۆ ئەوەی هەردوولایەنی رەسانەیەتی و هاوچەرخی بەیەكەوە ببستینەوە.
• لە نێو میوزیكی كوردی لە ئێستادا چەندین دەنگ و ئاواز دەبیسترێت كە چێژ بەخش نین یاخود كاتین بەبۆچوونی تۆ هۆكارەكەی بۆچی دەگەڕێتەوە؟
• سەرەتا ئەگەر پێناسەیەك بۆ پرۆسەی چێژ بكەین دیارە چێژ بریتییە لە فراوان بوونی ئێمەیە بۆ جیهانێكی تازە یان بۆ بابەتێكی تازە كە بتوانین لەگەڵیدا هەڵ بكەین ئەو بابەتانەی ئەمڕۆ لەگەڵ دونیا مۆزیك دا یەك دەگرێتەوە بەتایبەتی لەناساندنی شوناسی بابەتەكان لە گۆرانی دانان یان لە میلۆدی ئەوبابەتانەی كە وەكو گۆارنی نوێ ئێمەسەیری دەكەین یاخود وەكو بابەتێك كەتێدا وەكو میلۆدی هاوچەرخ كاتێ ئاوێزانی تێكستی شیعری دەبێت بەداخەوە هەندێ لە ئاوازەكان كرچ وكاڵن نەبوونی بابەتێكی زانستی لە ناومیلۆدییەكەدا نەبوونی پەیژەگۆركی لە نێو گۆرانییەكان ئەمەوای كردووە چێژ نەبەخشێت یاخود مامەڵەكردنی ئێمە لە كونسێرتی ئێمە لەگەڵ تێكستی شیعری و بابەتی ئەدەبییەوە مامەڵێكی زانستیمان لەگەڵ نەكردووە یاخود لایەنەكانی تۆماركردنی دەنگ بە هەند هەڵبگرین یاخود بیكینە پێوەرێكی زۆر گرنگ بۆئەوەی ئەو دەنگانە هەڵبژرێن ئەمە لەلایەك لە لایەكی تریش دا نەشارەزابوونی گۆرانیبێژەكان لە چینە دەنگیی خۆیانە ئەكە كەلێنێكی گەورەی دروستكردوە هەوەها هەندێ لە ئاوازدانەریش سەلیقەیكی ئەوتۆیان نییە بۆهەڵبژاردنی دەنگەكانیام بۆ ئاوازەكانیان بۆیە سەیر دەكەین كە گۆرانییەكان تۆمار دەكرێن بەشێوەیەكی زانستی لەگەڵ دەنگ لەگەڵ تۆماركردن لەگەڵ بواری ئامێرەكان واتە گونجاندنیان ئەوانەی رۆژهەڵاتین لەگەڵ ئەوانەی رۆژ ئاوایین هەروەها لە بواری هارمۆنی بواری چۆنیەتی رێكخستنی تیپ بۆ ئەوەی ئەو تیپە بەشێوەیەكی تۆكمە بابەتەكانی خۆی بگەیەنێتە ئامانجێكی مەبەست دار.
• میوزیكی كوردی خاوەن چەندین فۆرمی جیاوازە، تاچەند سودیان لێوەرگیراوە بۆ ئەوەی موزیكی كوردی بگاتە ئاست میوزیكی جیهانی؟
  -ئەو بابەتانەی ئێمە قسەی لەسەر دەكەین زۆر هەستیار و گرنگە كە ئێمە بتوانین مامەڵە لەگەڵ فۆرمی چنین كوردی بكەین ئەوانەی دابەشبوونەسەردەڤەرەكانی كوردستان لەبادینان لەسۆران لە گەرمیان لە هەورامان و ناوچەكانی تری كوردستان.. ئەو فۆرمانە بە بۆچوونی ئێمە بناغەیەكی بتەوەی دانانی میلۆدی بابەتەكانی تری ئەوانەی خاوەنی فۆرمی ئازادن كە دەچڕدڕێن بەڵام بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگە كە بتوانین ئەو بابەتانەی كەوا بەریتمێكا واتە كێش و خێرایی تێدا بەرجەستە بووە بتوانین سوودی لێوەرگرین بۆ ئەوەی لەو میلۆدیانەی كە لە فۆرمەكان دا هەیە پێگەیەك یاخود شوناسێك و ناسنامەیەكی نەتەوەیی ببخشینە بابەتەكانی گۆرانییەكانی خۆمان بۆیە لەلاوك لە حەیەران لە قەتەرە لە ئەڵاوەیسی لە خاوكەر لەسیاچەمانە لە هۆرە لە نیوەشەو لە ئای ئای لە سەفەر لە هەموو ئەو بابەتانەی پارچەكانی تری كوردستان لە لاڤنێج لە مەقامی دەلال لەئایشائیبێ لە رۆژ ئاوا بەجۆرێك سوود لە هەموو ئەو بابەتانە وەرگرین بیانخەینە نێو پرۆگرامەكانی خوێندنی خۆشمانەوە ئێمە لەو بوارەدا كارمان كردووە دەستپێكی ئەو كارەمان ئەوە بوو كە توانیمان لە فۆرمەكانی چڕینی كوردییدا لە باكور تارۆژهەڵات دواتریش لە باشوورەوە بۆ رۆژئاوا گەشتێكی زانستی لە نێوان ئەو فۆرمەنەدا بكەین بۆئەوەی بتوانیین ئەو فۆرمانەی كەوا هەندێكیان لە چڕیندا هاوبەشن بەڵام تەنها لە شێوازی ووتندا هەندێكیان بەكرمانجی سەروو هەندێكیان بە كرمانجی خواروو تەهان لە كۆنسێتی ئەدەببیەوە هەندێك جیاوازیان هەیە ئەگینا لەرووی فۆرمی چڕینەوە لە رووی میلۆدی ئاوازەوە زۆر لەیەكترەوە نزیكن ئەو پردە هاوبەش لە نێوان ئەو بابەتانەوە بۆ من ئەوە دەردەخات كە یەك كلتوو یەك كەلەپووری زیندووی لەبواری گۆرانییەوە فۆلكلۆر مللیەوە دەتوانین هاوكارمان دەبێت بۆ دۆزینەوەی ئەو نهێنیانەی كە تائێستا ماونەتەوە لە نێوان ئەو فۆمانەی دەتوانێت پرێزگاریان لێبكرێت لەوێشەوە بتوانین شوناسی موزیكی كوردی دیاری بكەین .
• وەكو ئەندامێكی كارای تیپی میوزیكی (پاشای گەورە)،لە ئێستادا ئەو تیپە بەرهەمی نییە هیچ پرۆژەیەك هەیە بۆ ئەوەی وەكو ساڵانی هەشتاكان بەرهەمی بەپێز پێشكەش بكات؟
  -سەبارەت بە تیپی میوزیكی پاشای گەورەوە هەر لەسەرەتای دامەزراندییەوە لە ساڵی 1877 تائەمڕۆ لە ماوەی (47) ساڵ بەردەوام بوونی بە خۆییەوە بینیوە بەڵام هەورازو نشێوی زۆری تێكەوتووە كە بەداخەوە هەندێ لە هۆكارەكان خۆمان لێی بەرپرسیارین هەندێكی تریش مێژووی دوای راپەرین و ئەو بابەتە هەندێ هۆكاربوونە بەربەستە لەوەی ئەوەی هەندێ كزی لە بەرهەمی نوێ بێتە ئارا بەڵام ئێستا ئێمەی هونەرمەندان كەوتوینەتە سەر رێگا راستەكەی پەیامە راستەكەی خۆمان یان ئەو وەفایەی بۆ رابەرای كۆچكردومان هونەرمەند مامۆستا زرار محەمەد مستەفا دەربڕییوە دووپات بكەینەوە بەوەی ئەو تیپەی ئەو دایمەزراندوە ئێمە درێژە پێدەری دەبن بەجۆرێك بەرهەمەكانی خۆمان لەوەدا چڕكردۆتەوە ساڵانە سێ تا چوار بەرهەمی ئەكادیمییمە تۆمار بكەین بەڵام بەداخەوە تائێستا ئەو هاوكارەییە پێویستییە نەكراوین تاوەكو بتوانیین ئەندامەكانمان كۆبكینەوە بۆ ئەوەی لە ستۆدیۆ بەرهەمەكان بە كوالێتێكی بەرز تۆمار بكەین هیودارین لە داهاتوو ئەو بەرهەمانە تۆمار بكەین.
• بەرێزتان خاوەنی چەندین كتێبن لە بواری میوزیك ئەگەر باس لەو ئەزموونەی خۆت بكەیت؟
• لە نێو دونیاری هونەر دا نووسین یەكێكە لە بوارەكانی هەرە گرنگەكان ئەگەر هونەرمەند بتوانێن لە تەك ژەنین دانانی ئاواز دا لەگەڵ فێركردن وپەروەردە وخوێندنی باڵادا كاری نووسینش بكات بەڵام من هەرلە دەستپێكی فێربوونی بوارەكانی میوزیك خولیان نووسین و خوێندنەوەم هەبوو ئەمەش هۆكارێك بوو بۆئەوەی درێژەری بابەتەكان بم خۆشبەختانە تائێستا (12) كتێبمان چاپ كردووە لە بوراەكانی هونەر لە بوراەكانی رەخنە لەبوراەكانی سكۆری مۆزیك واتە نۆتەی مۆزیكی گۆرانییەكان وەهەروەها دانانی میتۆد بۆ ئامێری عود دانانی میتۆد بۆ وانەی سۆڵفێج واتە پەروەردەی گوێچكە ئەو بابەتانە بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگن چونكە كەلێنێكی گەورە لە بواری زانیاری یاخود خوێندنەوە میوزكێكی ئەكادیمی كۆمەڵی هونەرمەندی تری كە لەسەر موزیك دەنوسن ئەو بابەتەیان پڕكردۆتەوە ئەمەش دەبێت هەندەرێكی باش بۆ هونەرمەندان بۆ ئەوەی بتوانن خۆیان بنووسین یان وەرگێرانی بۆ بكەن لە زمانەكانی تری بێگانە چ ئینگلیزی بێت یان عەرەبی بێت یان هەرزمانێكی تر بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگە..وەئەو بورانانەی كە ئێستا ئێمە كاری لەسەر دەكەین بۆئەوەی لەتەك ئەوەی مۆزیكێكی ئەكادیمان هەبێت دەبێ كتێبخانەیەكی ئەكادیمی گەورەمان هەبێت لەبواری ئەو بابەتانەی پەیوەستن بە رۆشەنبیریەتی موزیكەوە چ لەروی تیۆرییەوە چ لەرووی پراكتیەوە وەكو بابەتەكانی دانانی میتۆدەوە وەهەروەها رەخنەی مۆزیكیش یەكێكە لە هەرە بوارە گرنگەكان كە دەكرێت بنیادنانی موزیكێكی كوردی هاوچەرخ لەسەر بنیاد بنرێت ..لەبەر ئەوە زۆر زۆر پێویستە خوێندەوە بۆ هونەرمەند لە تەك پاركتیزەیی ئامێرەكانی خۆی كە رۆژانەی كاری لەسەر دەكات ماوەی دوو تا چوار كاتژمێری لە هەمان كاتیشدا رۆژنە لایەنی كەمەوە كاتژمێرێك بۆ خوێندنەوە تەرخان بكات چونكە ئەو خوێندەوە دەیگەینێتە ئەو ئاستانەی كە بتوانێت لە نێوكۆمەڵگایەكەیدا بە سەلیقەیی بدوێت وە ئەو كارانەی بە پراكتیەیی فێری بووە بە جوانترین شێوە بگەینێتە دەوربەری خۆی تەنانەت بۆ كۆمەڵگاكانی تریش.
• لەماوەی رابردوو بڕوانامەی دكتۆرات هەر لە بواری موزیك بەدەست هێنا ئەگەر تیشك بخەیتە ناوەڕۆكی تێزی دكتۆراكەت ؟
• خۆشبەختانە بە هەوڵ و كۆششی هونەرمەندی ئاكادیمستی گەوەرە دكتۆر (محەمەد زازا ) كە سەرپەشتیارم بووە لەگەڵ بەرێز پرۆفیسۆر دكتۆر(محەمەد كاكە سور)، توانیمان تێزی دكتۆرەكەمان بە جوانترین شێوە پێشكەش بكەین بەپلەی نایاب لە كۆلێژی هونەرە جوانەكان دوای گفتۆگۆیەكی تێر تەسەل لەلایەن مامۆستایانی پسپۆر لەو بوارانەدا، تێزەكە لەسەر خستنەكاری كەلەپوری گۆرانی بوو واتە گۆرانییەكانی كەلەپوری كوردی لە گۆرانی فۆلكلۆری و میللی چۆن بتوانین تەوزیفی كەین لە نێو مۆزیكی هاوچەرخی كوردیدا لەگەڵ كۆمەڵێ بابەتی نموونەیی ئەو بابەتانەی كەوا لە سامپڵەكانی گۆرانی كوردی لە هەموو بوارەكانی هەڵمان بژارد بەپێ كات توانیمان تیشك بخینە سەر دەوڵمەندی گۆرانی فۆلكلۆری میللی كوردی لە رووی میلۆدی رەسەنی خۆییەوە دواتر چۆن بكرێت ئێمە خستنە كاری گەورەی مۆزیكی بۆ بكەین چ لەلایەنی تیپێكی مۆزیكێكی هاوچەرخی كوردییدا كە ئامێرەكانی موزیكی كوردی دەگرێنە خۆی یاخود لە نێو گروپەكانی تر یاخودلە نێو ئۆركرێسترای كوردی یاخود تیپێكی سەمفۆنایی كوردی خۆشبەختانە بۆیەكەمینجاربوو لە بوارەدا تێزێكی دكتۆرا ئاوابخرێتە روو خۆشبەختانە گەیشتنیە ئەو ئامانجانەی كەوا مەبەستمان بووە لەو بوارەدا بۆ ئەوەی ئێمە بتوانین زەمینەیەكی لە بار بڕەخسێنین بۆ ئەوەی هونەرمەندان لە مەو دوا كە كاری ئەكادیمی دەكەن بتوانن بگەرێنەوە سەر ئەو بابەتانە وەكو سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراو سوودی لێوەربگرن كۆمەڵی بابەتی نوێ و زیندوو و نێوگەریمان خست نێو ئەو بوارانەی كە لەرووی زانستی و ئەكادیمی پەیرەو دەكرێن لەسەرئاتی ئەو بابەتانەی كەوا زۆر زیندوون لە كەلەپوور هەروەها لە كلتوری میللەتان دا رەنگدانەوەی هەبوو بۆیە ئێمەش وەكو كورد پێمان باش بوو ئەو ڕەنگدانەوانە بەوشێوەیە بەرجەستە بكەین مەبەستمان بووە لە و بوارانانەی كە كاری لەسەر بكەین.

  هونەرمەند ئامانج غازی لە چەند دێرێك دا:

• لە 10/5/1965 لە شاری رواندز لە دایك خوێندنی بنەڕەتی لە شاری رواندز تەواو كردوە لەسەر دەستی رابەری هونەر مامۆسستا(زرار محەمەد مستەفا) فێری ژەنینی ئامێری عود بووە و بووەتە ئەندامی (تیپی مۆسیقای پاشای گەورە).
• لە ساڵی 1980 چۆتە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی موسڵ لە ساڵی 1985 بەپلەی (یەكەم) تەواوكردوە.لە ساڵی (2005) كۆلیژی هونەرجوانەكانی زانكۆی سەڵاحەدینی بەپلەی(یەكەم) تەواوكرد.
  -لە ساڵی (2013) بڕوانامەی ماستەری لە بواری (موزیكۆلۆژی) لە پلەی نایاب لە زانكۆی سەڵاحەدین وەرگرتووە.لە ساڵی (2023) بڕوانامەی دكتۆرای لە موزیكۆلۆژی) بەپلەی نایاب لەزانكۆی سەڵاحەدین وەرگرتووە.
  ئەم هونەرمەندە یەكێكە بووە لە دەستەی دامەزراندنی هەریەك لە :
• تیپی مۆسیقای پاشای گەورە لە رواندز.
  -پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی هەولێر.
• ئۆركێسترای كورستان.
• گروپی ستران.
  -ئۆركێسترای زانكۆی سەڵاحەدین.
  -لە ساڵی (1992-2003) مامۆستای بەشی موزیكی پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر بووە.
  -لە (2004-2006) لە وەزارەتی رۆشنبیری حكومەتی هەرێم بەرێوەبەری كەلپوری كورد بووە.
  -لە (2007-2008) لە وەزرارەتی رۆشنبیری بەرێوەبەری بەرێوەبەرایەتیی هونەرجوانەكانی موزیك بووە.
  -لە (2008) ەوە تائێستا مامۆستای بەشی موزیكی كۆلێژی هونەرجوانەكانی زانكۆی سەڵاحەدینە.

  بەرهەمە ئەكادیمییەكانی:
  -(8) توێژینەوەی ئەكادیمی لە گۆڤارە زانستییەكانی كوردستان و عێراق لە(1014-2024) بڵاوكردۆتەوە .
  -(32) سیمناری زانستی لە كۆلیژی هونەرەجوانەكان و زانكۆكانی كوردستان لە (2014-2024) پێشكەش كردوە.
  -بە(3) توێژینەوە بەشداری (3) كۆنفراسی نێودەوڵەتی لە كوردستان و عێراق لە (2022- 2023) كردووە.
  -رێكخەری یەكەمین سیمپۆزیۆمی ماستەرە بەپلەی (نایاب) لە بواری(مۆزیكۆلۆژی) لە هەر چوار پارچەی كوردستان ،كە لە زانكۆكانی كوردستانەوە لە ساڵی (2023) تاوتوێكراوە.
  -خاوەنی یەكەمین بڕوانامەی ماستەرە بە پلەی (نایاب) لە بواری (مۆزیكۆلۆژی) لە هەرچوار پارچەی كوردستان كە لە زانكۆكانی كوردستان تاوتوێكراوە لە ساڵی 2013.
  -سەرپەرشتی (22) توێژینەوەی بە دەستهێنانی (بەكالۆریۆس)ی كردوە لە بەشی موزیك(1014-2024).

  بەرهەمی هونەری
  -(30) ئاوازی بۆ هونەرمەندانی كوردستان داناوە.
  -(9) كۆڕاڵی هونەریی موزیك و گۆرانیی داناوە.
  -موزیكی بۆ (8) شانۆگەریی كوری و و عەرەبی و ئینگلیزی داناوە.

• موزیكی بۆ (18) فیلمی كوردی داناوە.
• (8) خولی فێربوونی موزیكی كردووەتەوە.
• (26) كۆڕو سیمناری هونەریی لە بارەی موزیك و گۆرانی گێراوە.
• موزیكی بۆ تابلۆكانی هونەرمەندان(محەمەد عارف، نامیق عەلی، سەردار سنجاوی، رۆستم ئاغەلە) داناوە.
• خاوەنی درێژترین میلۆدی گۆرانی كوردییە بە ناوی (كۆچ و باران).
  -لە ساڵی (2005) لە(فەرنسا ،سویسرا، ئەڵمانیا) بەشداری موزیكی میللیی گەلانی كردوە.

  كتێبە چاپكراوەكانی:

• خوێندنەوەیەكی هونەری بۆ موزیكی ئەكادیمی 2005.
• هارمۆنیای دەنگ و میلۆدی كوردی 2007.
• ژمارەیەكی تایبەتی گۆڤاری (چلاواز) ئاداری 2007.
• بەزم و ڕەزمی منداڵان، ئاواز بۆ زارۆكان 2008.
• ئەزموون لە ئامێری موزیكدا 2009.
• زایەڵەی خەرەند(نۆتەی چەند شاكارێكی موزیكی ئۆركسترالی كورد)2010.
• گۆرانی فۆلكلۆری :خاسیەت و تایبەتمەندییەكان 2012.
• خستنەكاری كەلەپوری گۆرانی لە موزیكی هاوچەرخی كوردیدا 2024.
  چەند كتێبێكیشی ئامادەی بۆ چاپكردن كە بریتی لە:
• هارمۆنی (وەرگێران).
• فەرەنگی موزیك (وەرگێران).
• میتۆدی فێربوونی عود بۆ پێشكەوتووان(دانان).
• خستنەكاری گۆرانیی كوردی لە وانەی سۆڵفێج (ماستەرنامە).
• بەهای جوانیناسیی موزیك (دانان).
• میتۆدی سۆڵفێجی گشتی بۆ كۆلێژی هونەر (دانان).

ئەگەر ئاوڕێك لە ڕەوڕەوەی ژیان لە رابردوو و لە ئێستاش دا بدەینەوە هونەری شانۆ هەمیشە فاكتەرێك بووە بۆ رۆشنبیرو هۆشیاركردنەوەی جەماوەر،زمانێك بووە بۆ گوزراشتكردن لە هەست و سۆز وچێژ بەخشین و ستایكا و داهێنان… شانۆ هەردەم ئاوێنەی گەل بووە گوزارشتی لە ناسۆرییەكانی كردوە لەرێگەی تیشك خستنە سەر لایەنەكانی ژیانی نێو كۆمەڵگا زۆرجاریش چارەسەری بۆكێشەكان دۆزیوەتەوە بۆتە هۆی هۆشیاری و هەستانەوەی كۆمەڵگا.. هونەرو ئەدەب بەپبَی قۆناغەكانی ژیان كاریگەری خۆی هەبووە لە ئاراستە كردنی كۆمەڵگا لەنێو هەمووشیان هونەری شانۆ چونكە هونەری شانۆ بەهۆی ئەوەی زۆربەی رەگەزەكانی ئەدەب و هونەر لە خۆدەگرێت لەهەمان كات دا راستەوخۆ رووبەرووی بینەران دەبێتەوەو هەڵسوكەوت لەگەڵ كۆمەڵگا دەكات كاریگەری زیاترە لە هونەرەكانی تر هەربۆیە شانۆ لە هەموو سەردەمەكانی ئامادەیی هەبووە كەئامانجی لێی تەنیا كات بەسەربردن نییە وەكو هەندێ كەس وای بۆ دەچن بەڵكو هەمیشە ئامانجی سەرەكی بریتی بووە لە هۆشاركردنەوەی كۆمەڵگا لە هەموو بوارەكانی ژیانی مرۆڤ و مرۆڤایەتی وەكو رۆشنبیری، ئایینی، ئابووری ،رامیاری … لەم ورانگەوە دەرهێنەری ئەڵمانی بەرتۆڵد بریشت دەڵێت ” بینەر گرنگنترین و سەرەكیترین توخمی پێكهاتەی نمایشە شانۆییەكانە تێكستە شانۆییەكان بۆ ئەو نووسراون ،بۆئەوەی بیر بكاتەو تێرامانەكانی لە واقع بكات هەڵوێستی وە هەبێت لەسەر كۆی كارە شانۆییەكان دا”. شانۆ دەتوانێن تۆوی مرۆڤایەتی نیشتیمان پەروەری لە نێو نەوەكان دا چەگەر بكات سەردەمەكانی رابردووش ئەمەی بۆ سەلماندوویین هەر بەهۆی ئەو كاریگەرییەی شانۆدا هەیەتی لەسەر كۆمەڵگا زۆرێك لە دەسەڵاتداران لە سەردەمی كۆن و لە سەردەمی ئێستاش دا هەوڵیان داوە شانۆكاران بۆلای خۆیان رابكێشن بۆئەوەی لەرێگەی ئەوان جەماوەر بكەنە بەلایەنگرانی خۆیان و لەبەرژەوەندی خۆیان بەكار بهێنن،بەڵام هەردەم بەشی زۆری هونەرمەندانی شانۆ لەبەرەی گەل بوونە بگرە زۆرجار بوونەتە قوربانی زۆریان لە پێناو ئەو هونەرە داوە.
بەهۆی ئەوەی هونەری شانۆ لایەنێكی سەرەكییە بۆ بنیاد نانی تاك لەبەرئەوە تایبەت نەبووە بە چینێك یان تەمەنێكی دیاركراوی نێو كۆمەڵگا تا ئەو رادەیەی لە بواری پەروەردەش رۆڵی كاریگەری خۆی هەبووە بەتایبەتیش لەرێگەی شانۆی منداڵ وشانۆیی قوتابخانە و شانۆی زانكۆ..
پەیامی شانۆ هەمیشە پەیامی لێبووردەیی و خۆشەویستی بووە بۆیە دەبێ گرنگی زۆری پێبدرێت لەو كاتەی ئەم هونەرە رۆڵێكی كاریگەری هەیە لە پێگەیاندنی تاك لە نێو هەر كۆمەڵگایەك دا… مێژووی شانۆی كورد لە سەدەیەك زیاترە، بەڵام بەداخەوە ئێمەی شانۆكار تائێستا نەمان توانیوە رێبازێك یاخود رێچەكەیەكی تایبەت بەشانۆی كوردیمان هەبێت هۆكاریش زۆرن..لەسەری هەمووشیانە نەبوونی سەنتەرێكی كۆكەرەوەی شانۆكاران بۆ ئەوەی سەرجەم شانۆكاران لەهەر چوار پارچەی كوردستان بیروڕاكان ئاڵوگۆر بكەن بۆ ئەوەی ئەو پارتەوازەی شانۆكاران كۆبكاتەوە .
بەهۆی پێشكەوتنی تەكەنەلۆژیا و سەرقاڵ بوونی خەڵك لێرەولەوێ گۆرانكاری بەسەردا هاتووە بە واتایەكی تر تووشی قەیران بووە بەتایبەتی لە كوردستان بەڵام شانۆ هەمیشە ئامادەبوون و كاریگەری خۆی لە دەست نەداوە خۆئەگەر لە ئێسادا سەیری ئاستی شانۆ لە وڵاتانی ئەوروپی و دەورووبەری دەرەوەی كوردستان بكەین رۆژانە چەندین نمایشی شانۆیی پێشكەش دەكرێن بگرە دەبێ بینەر چەند رۆژێك نۆرە بۆ نمایشەكان بگرێت لە هەمان كاتیشدا سەرجەم نمایشەكان بە پلیت بگرە نرخی پلیتەكانیش زۆر گرانن ..بەهیواییەی لە داهاتوودا بەرپرسان ئاوڕێكی جدی لەو پرسە بدەنەوە شانۆی كوردیش بگاتە ئاست شانۆیی جیهانی .

هەركاتێ باس لە پێشرەوانی شانۆی كوردی و عێراقی دەكرێت یەكێك لەو هونەرمەندانەی كە لە ریزی پێشەوە ناوی دەهێنرێت هونەرمەند و نووسەری دیاری كورد مامۆستا ( ئەحمەد سالار)-ە بەڵێ بەتایبەتی لە نێو هونەر و ئەدەبیاتی كوردی ،لەو كاتەی باس لە دراما وشانۆی كوردی دەكەین یاخود باس لە تێكستی شانۆیی كوردی دەكەین ناكرێت باس لە هونەرمەند و زمان پاراو و داهێنەری كورد، نووسەر ئەحمەد سالار نەكەین ئەو لەرێگەی نواندنەكەی لەرێگەی شاكارە مەزنەكانی هەمیشە بوونی خۆی سەلماندووە یەكێكە لەو هونەرمەندانەی كە خاوەنی داهێنانی رێبازی(شانۆی ئاهەنگ سازی) یە ئەگەرچی ئەو رێبازە شانۆییە بۆ دەرهێنەری مەغریبی (عەبدولكەریم بەرشیت) دەگرێنەوە بەڵام بۆ راستی و دورستی ئەمە دەڵێم لەو كاتەی هونەرمەندی گەورەی مەغربی داهێنەری شانۆی ئاهەنگ سازی (عەبدولكریم بەرشیت) ئامادەی پێنجەمین فیستیڤاڵی هەولێر بۆ شانۆ بوو، كەلە10 تاوەكو 14-12-2018 لەشاری هەولێر بەرێوە چوو،لە لێدوانێكی تابیبەت دا عەبدولكەریم بەرشیت دەڵێت” شێوازە ئاهەنگ سازییەكەی مامۆستا ئەحمەد سالار لە شێوازەكەی من زۆر جیاوازە” بۆیە دەڵیم هونەرمەند ئەحمەد سالار خاوەن و داهێنەری شانۆی ئاهەنگ سازییە.. من بۆخۆم تاوەكو ئێستا نەمبیتستووە شانۆكارێكی توانای داهێنانێكی لەو شێوەی مامۆستا ئەحمەد سالار لە نێو شانۆی كوریدا بوونی هەبێت هەرچەندە لێرەولەوێ هەوڵ و كۆشش هەبووە وەكو پرۆژەكەی خاتوونی شانۆكار د.نیگار حەسیب قەرداغی ‌ (لابۆری شانۆی لالش) وەكو پرۆژەی شانۆی (سات) لەلایەن هونەرمەند سەدیق حسێن وە هەوڵەكانی ( كۆری شانۆی با)ی هونەرمەند هۆرێن غەریب و هاورێكانی بەم دوایانەش (رێچكەی شانۆی سناپ )، لەلایەن هونەرمەندی شانۆكار گۆران سەرگەڵوویی بەڵام ئەم ئەزموونانە تا ئێستا وەكو ئەزموونێكی شانۆیی سەیر دەكرێن لەوانەیە چەندین هونەرمەندی تریش هەوڵ و كۆششیان هەبێت لە من ئاگاردار نەبم..
هونەرمەند ئەحمەد سالار جگە لە تێكستە شانۆییەكانی كە زۆربەیان باس لە مێژووی و داب و نەریتی كوردی دەكات.. خاوەنی چەندین كتێبە لە بواری شانۆ و درامایە بەجۆرێك خزمەتێكی زۆری كتێبخانەی كوردی كردوە بوونەتە سەرچاوە بۆ زۆرێك لە شانۆكاران سوودیان لێوەرگرتوون لە هەمان كات هەندێ لە كتێبەكانی وەكو میتۆد لە نێو پەیمانگای هونەرجوانەكانی هەرێمی كوردستان دەخوێندرێت بەتایبەت بۆ وانەكانی (مێژووی شانۆ ) و(دەنگ و دەموودوو).
ئەحمەد سالار و نواندن
من لەم نووسینەم دا هەوڵ دەدەم تیشك بخەمە سەر نواندن لەلای هونەرمەند ئەحمەد سالار دا..
سەرەتا یەكێك لە بنەما سەرەكەییەكانی پێكهاتەی نواندن بۆهەر ئەكتەرێك دەنگە كە بە داینەمۆی نواندن دادەنرێت لە هەمان كات دا یەكێكە لە پێداویستییە سەرەكییەكانی هەموو ئەكتەرێك جگە لە نواندنی پانتۆماییم نەبێت، كە زیاتر پشت بە جوڵە و هێما وئاماژە دەبەستێت مامۆستا ئەحمەد سالار خاوەن دەنگێكی تەواویی شانۆیییە كەدەتوانی هەموو چینە دەنگەكانی دەنگ بۆ هەر نواندێك بەرجەستە بكات بەشێوەیەك دەتوانی دەنگی خۆی لەگەڵ هەموو شێوازەكانی نواندن چ لە بواری مەرگەسات یاخود بەزمەسات بەرجەستە بكات وەكو زانراوە ئەكتەر پێویستی بە توانستێكی رەهای دەنگ هەیە بۆئەوەی لەكاتی رۆڵ بینین سەركەوتووبێت بۆئەوەی بەرەنگاری هەموو ئەو ئاڵنگارە ببێتەوە كە لەكاتی نواندن لەسەر تەختەی شانۆ رووبەری دەبێتەوە بۆ بەدەست هێنانی ئەمەش جگە لە بوونی دەنگێكی گونجاو باوەڕ بەخۆ بوون خاڵێكی سەرەكیە بۆ هەر ئەكتەرێك هونەرمەند ئەحمەد سالار بە هۆی ئەوەی خاوەن دەنگێكی شانۆییە لەهەمان كات دا خاوەن هەناسەیەكی قوڵی شانۆییە دەزانێت لەكاتی نواندن چۆن دابەشی سەر دیالۆژەكانی بكات كەس بەقەد ئەو لە كاتی نواندندا ماف بە وشەو پیتەكانی ناو دیالۆژەكان نادات ئەو زۆر بەووردی رەچاوی دەربینی وشەكان بە تایبەتی لە كاتی دەموو دووی ڕستەو و وشە و پیتەكان دا ئەوەش زیاتر بۆ راهێنانی بەردەوام بوون و ئەزموونێكی زۆر ئەو هونەرمەندە دەگەڕێتەوە بەتایبەتی لەرووی بەكارهێنانی تەكنیكی دەنگ چۆنیەتی كۆنترۆڵ كردن و دابەش كردنی هەناسەدان و هەناسەوەرگرتنەوە كە بەداخەوە بەشێك لە ئەكتەران لەكاتی نواندن دا لەسەر تەختەی شانۆدا وشە و دەموودووەكانیان زۆر خراپە بەتایبەتی لەدانان بە پیت و وشەكانی كۆتایی زۆرجاریش وشەكانیان لە كۆتایی دیالۆژەكانیان یاخود ئەو وشەو دیالۆژانانەی كە بە چرپە دەموو دوو دەكرێن ون دەبن و ناگاتە بینەران بەتایبەتی لەو كاتەی هەندێك لە وشەكان مانا كرۆك و فلسەفەی ڕستەكەن یان بابەتەكانن بە داخەوە ئەویش ناگانە بینەر ئەوەش بە هۆی دابەش نەكردن و نەبوونی كۆنترۆڵ لە سەر كۆئەندامی هەناسە دان و هەناسە وەرگرتنی ئەكتەر دەگەرێتەوە. هەر لەم ڕوانگەوە دەرهێنەری ناوداری جیهانی ستانسلاڤسكی دەڵێت” لەگۆرانیبێژێكی ئۆپێرا فێری نهێنییەكی ڕاهێنانی دەنگ بووم،ئەوەیش ئەوەیە كە كاتێك لە كاتی گۆرانی وتن دا هەناسە دەدەینەوە پێویستە هەست بە دوو سیستەمی هەوا بكەین كەدێتە دەرەوەن، یەكیان لە دەمەوە ئەویتریان لە لووتەوە”. هەر لەسەر گرنگی دەنگ بۆ ئەكتەر كاتێ لە دەرهێنەر ئیتاڵی (تۆماس سالڤینی)ی پرسی ئەكەتەر لە كاتی نواندن لە مەرگەسات دا چی زۆر پێویستە لە وەڵام دا دەڵێت “دەنگ، دەنگ ،دووبارە دەنگ”.بۆیە ئەتوانم بڵێم دەنگی هونەرمەند ئەحمەد سالار هەموو ئەوسیفاتە لە خۆدەگرێت كەوبلیمەتانەی شانۆ باسی لێوەدەكەن بەجۆرێك دەنگێكە لە هی كەس ناچێت توانستی وای هەیە لە هەموو ئەو ڕۆڵەنەی بەرجەستەی كردووە هەست دەكەین بە تەواوەتی لە چۆتە نێو قالبی كەسایتییە كە نموونەش زۆرن كە لێرەدا دەرفەتی ئەوە نییە ئاماژەیان پێبدەین.
خاڵێكی ترییش لە نواندن كە پێویتسە هەموو ئەكتەرێك هەبێت بریتییە لە جەستەی ئەكتەرە ئەویش بنەماییەكی گرنگ وسەرەكییە لەسەر شانۆدا بێت یاخود لەسەر شاشەدا بێت جەستە كاریگەری راستەو خۆی لەسەر بینەر دەبێت بۆ ئەوەی لەگەڵ هەموو حاڵەتەكانی بژیت چونكە زمانی جەستە واتە وەرگێرانی دەقێكی نووسراوە بۆ گوزراشتەكانی هێما و ئاماژە ..لەبەر ئەوە بۆ ئەكتەر تەنیا دەنگ گرنگ نییە لەم روانگەوە ئەگەر بەووردی سەیری نواندنەكانی مامۆستا ئەحمەد سالار بكەین درك بەوە دەكەین گرنگی زۆر بە هەموو وردەكانی نواندن هەر لە گوزارشتەكانی لە رووی زردەخە، پێكەنین، توڕە بوون، خەمبار …بەبێ دیالۆژەكانی ئەو گوزراشتانە دەگاتە وەرگر .
لایەنێكی تری گرنگی نواندن بۆ ئەكتەر بریتییە لە جوڵەی شانۆیی یاخود چۆنیەتی جوڵەی جەستە لەسەر تەختەی شانۆ كەپێویستە بۆ بەرجەستەكردنی هەر كاركتەرێك ئەویش لە رێگەی بوونی كێشێكی گونجاوە بۆ هەر ئەكتەرێك بۆئەوەی بتوانێت لە ئامادە باشی دابێت بۆ هەموو كردار و جوڵەیەك لەسەر تەختەی شانۆ بۆیە دەبێت ئەكتەر توانستێكی باشی جوڵەی هەبێت بێت لە هەمان كاتدا زۆرجار جۆری جوڵەی ئەكتەر هاوكار و یارمەتیدەر دەبێت بۆ ناسینەوەی كاركتەر بەپێی تەمەن و رەگەز و كەسایەتی بێگومان جلوبەرگیش تارادەیەكی زۆر هاوكارە بۆ بنیادنانی كارەكتەر بەتایبەتیش لە نواندنی (بێدەنگ) دا .هونەرمەند ئەحمەد سالار لەو نمایشانەی كە بینومانن هەمیشە جوڵەكانی لەكاتی نواندن بە تایبەتی لەسەر تەختەی شانۆدا جیاواز دەركەوتوو بۆدورست كردنی هەر كارەكتەرێك سەركەوتووبووە هۆكارەكەیش بۆ خوێندنەوەو لێكدانەوەی ووردی بۆ هەر جوڵەیەك كردوە تەنانەت زۆر بەووردی جوڵەكانی جەستەی ئەنجام دەدا ئەوەش بەهۆی خوێندندنەوی ووردی بۆ ئەوكەسایەتییەی كە بەرجەستەی كردوون بەجۆرێك وا دەكات لەرێگەی ئاماژ و هێماكانی سەرنجی بینەر بۆهەموو جوڵەیەكی رابكێشێت تەنانەت هەست و سۆزو كرداری ناوەكی و دەركی بۆ نموونە كرداری دڵەراوكێ كەلەیەك كاتدا هەردوو كردارەكە هەر لە رێگەی جوڵە شانۆییەكانی بەبێ دیالۆژ زیرەكانە دەگەینێتە بینەر بەهەمان شێوەش لە نواندنی لە دراما و تەلەفزیۆندا جوڵەكانی لەرێگەی گوزارشتەكانی وەكو جوڵەی شەر جوڵەی سۆزو خۆشەویستی..دەگاتە وەرگر هەندێك جاریش تەنیا لە شێوەیەكی دیاركراوی وەستانی بەبێ هیچ دیالۆژێك لەسەرتەختەی شانۆ چەندین ماناو مەدللولی بەخشیوە ئەمەش دەگەرێتەوە بۆ شێوەی وەستان هێما و گوزراشتەكانی ئەو دەزانێت چۆن دەست و تەنانەت پەنجەكانی لە خزمەت رۆڵەی بە كار بهێنیت بە داخەوە زۆر جار هەندێ لە ئەكتەران دەستەكانیان لێ دەبێتە بەڵا نازانن چۆن هەڵسوكەوتی لەگەڵ دا بكەن..
بێگومان زۆر لایەنی تری گرنگی تری هونەرمەند نووسەری دیاری كورد مامۆستا ئەحمەد سالار هەن كە دەتوانرێت تیشكی بخینەسەری بگرە چەندین لێكۆڵینەوەو توێژینەوەی لەسەر ئەزموونەكانی ئەو كەڵە هونەرمەندە بكرێت وە چەندین تێزی و نامەی ماستەر و دكتۆرا لەسەر هونەركەی بەدەست بهێنرێت ..لە هەموو گرنگتریش ئەو هونەرمەندە خاوەن رۆشنفكری زۆری مەعریفییە..لێرەدا هیوای تەمەن درێژی بۆ دەخوازم..دەست خۆشیش لە دەستەی نووسەرانی ئەم گۆڤارە دەكەم بۆ تەرخاندنی بەشێكی گۆڤارەكە بۆ ئەزموونی ئەم هونەرمەندە مەزنە هەرهەبن.

ن- كامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەند چالاك سەدیق: لەهەموو سەردەمێك بەڕۆژگاری ئەمڕۆشەوە بەرهەم وكاری هونەری جوان كراوە
هونەرمەند چالاك سەدیق: ئەنجامدانی فیستیڤاڵ كارێكی باشە بەمەرجێ هونەرمدانی بەئەزموون ئامانجە هونەریەكەی داڕێژن
هونەرمەند چالاك حەسن ناسراوە بە (چالاك سەدیق)،یەكێكە لە هونەرمەندە دیارەكانی كوردستان ئاوازی بۆ چەندین هونەرمەندی كوردستان داناوە،لەگەڵ چەندین تیپی موزیكی كوردی كاری كردوە، دەرچووی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی موسڵ و زانكۆی بەغدا بەشی زانستی موزیك..زۆر سەرسامی ژەنینی هونەرمەندان مشتەبای میرزادە و ئەنوەرقەرداخی بووە هەرئەوەش وای كردوە خولیاوحەزی بچێتە سەر ئامێری كەمانجە شارەزایەكی باشی لە مقاماتی كوردیدا هەیە ..لە رووی كارگێریشەوە شارەزایەكی باشی هەیە بەو هۆیەوە ماوەی چەند ساڵێكە بەرێوەبەری پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی كەركووكە بۆیە بەباشمان زانی لە نزیكەوە بە چەند پرسیارێك بەسەری بكەینەوە.
هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• سەرەتا بابزانیین چیرۆكی ئاشانابوونت بە هونەری موزیك چۆن دەستی پێك كرد؟
• هەڵبەتە ئەم حەزو خولیایە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی منداڵی، كاتێ گوێبیستی هونەرمەندانی گەورەی
  كورد لەمامۆستایان (عەلی مەردان و حەسەن زیرەك و مەزهەری خالقی ..) وهونەرمەندانی تر
  لەڕادیۆكانی كرماشان و بەغدا دەبووم،وە كاریگەری تیپەٍكانی موزیكی (سلێمانی و هەولێر و تیپی
  تەلەفزیۆنی كەركوك و باواجی ) كەبەرهەماكانیان پەخش دەكرا پارچە موزیكەكانی هۆرەی مامۆستا
  ئەنوەر قەرەداغی و كچە شۆخەكەی تیپی باواجی لەگەڵ گەلێكی تر بەمنداڵی دەناسیەوەو ئەمانە ئەو حەزە دەروێشییەیان لام درووست كرد بڕیارمدا فێری موزیك ببم و بەردەوام بم.. سەرەتای فێربوونیشم لەساڵی 1981 لەلای مامۆستا ( جەلال سۆدەچی) بوو كە بە شێوەی (گوێگرتن ) سەماعی بوو پاشان لەساڵی 1982 لەلای مامۆستا ( قادرمەردان ) بەشێوەی زانستی سەرەتاكانی فێربوونی كەمانم خوێندووە بەوهۆیەشەوە ساڵێك دوایی ئەو خوولە لەپەیمانگەی هونەرەجوانەكانی شاری موسل وەرگریام لەساڵانی پەیمانگاش لەلای هونەرمەندی كەمانچەژەنی بەتوانا ( ئەحمەد جەوادی) بۆماوەی 4 ساڵ وانەكانی ڤایۆلین ( كەمان ) و سۆلفێج و هارمۆنی و تیۆری موزیك و لای چەند مامۆستایەكی دیش وانەكانی ترم خوێند بۆیە،پەیمانگەی هونەرجوانەكان رۆڵێكی گرنگی بینی بۆ پێگەیاندنی ئێمە لەگەڵ هەوڵ و كۆشیشی خۆشمان توانیمان ببین بەو ژنیارو هونەرمەندەی ئێستا.
• ئاشكرایە ژەنینی ئامێری كەمانجە ئاسان نییە بۆچی لە نێو ئەو هەموو ئامێرە موزیكیانە تۆ كەمانجەت هەڵبژارد؟
• دیارە كاریگەری مامۆستایانی بەڕێز ( ئەنوەر قەرەداغی و مشتەبای مریزادە) هەرچەندە ئەو كات نەمان دەزانی مشتەبای میرزادە ئەوژەنیارەی هونەرمەندان( حەسەن زیرەك و مەزهەری خالقی) یە كاریگەری هەبوو لەوەی ئامێری كەمانجە هەڵبژێرم بەڵام هونەرمەند مامۆستا ئەنوەر قەرداغی لە تەلەفزیۆن دەمانبینی بۆیە ئەویش كاریگەری لەلام دروست كردم لەگەڵ چەندین هونەرمەندی تر وەكو (رزگار خۆشناو ) لەگەڵ گەلێ ژەنیاری تری تیپەكانی كوردستان .
  هەر ئەوەش وای لێكردم بۆ یەكەمینجار لەهاویین ساڵی 1979 ئامێرێكی كەمانچەم لە ئۆرزدیباكی شاری كەركوك بە 10 دیناری ئەو سەردەمەم كڕی بەڵام لە دوای یەك ساڵ بەدواوە چوومەمە لای مامۆستای تایبەت (جەلال سۆدەچی) كەلەنەتەوەی توركمانی شاری كەركوك بوو كەمانی باشرتی بۆپەیداكردم.

  *گۆرانی و موزیكی كوردی خاوەنی چەندین فۆڕمی جیاوازە، تا چەند ئەم فۆڕمانە هاوكارن لە پێشڤەچوونی موزیكی كوردی؟

• ئەو فۆرمانە كاریگەری تەواوی لەسەر ئاوازو گۆرانی كوردی، هەیە چونكە هەر ناوچەیەكی كوردستان خاوەنی چەند فۆرمێكی تایبەتن بۆنموونە لاوكەكانی باكورو ناوچەی بادینان هەوێینی ستران وئاوازی ئەو دەڤەرانەن بەڵام لەگەرمیان (ئائ ئای و ئەڵاوەیسی و قەتارو خاوكەر )بوونەتە بۆن وبەرامی بەستەو گۆرانێكان و هەموو ناوچەكانی تریش بەهەمان شێوە، ئەوەشی دەمێنێتە سەرئاوازدانەرەكان دەبێت ئەوئاوازو فۆرمە ڕەسەنانە بكەنە هەوێینی كارەكانیان، نەك ئاواز و فۆرمی بیانی بە جۆرێك كاریگەری نەرێنی زۆری هەبێت لەسەر گوێچكەو رۆحمانا.

  *ساڵانە لە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی كەركووك،كادری هونەری خوێندن تەواو دەكەن بەڵام لە گۆڕەپانی هونەری دیار نیین وەكو مامۆستایەك هۆكارەكەی بۆ چی دەگەڕێتەوە؟

• دیارە من بۆخۆم دەستەی دامەزرێنەرو بەڕێوەبەری پەیمانگەی هونەرجوانەكانی كەركووكم كە لەساڵی 2005 وە دامەزراوە،لەتێكڕای بەشەكان هونەرمەندی دیاری لێ درووست بووەو ئێستا ڕۆڵی باشیان هەیە لەناو گۆڕەپانی هونەری كوردیدا نموونەی ( هەوار فارس – نەژادنەجم – سوزان ئەمحەد -چنار عیزەدین – بەرزان یونس – هۆزان شێرزاد ) لەبەشی شانۆ ( عومەر موفق – عەلی حمەمەد – ئەمحەد نەجیب -كاروان حمەمەد ) كۆمەڵێ كادری تریش كە بەشێكیان كیان مامۆستای كۆلێژی هونەرن لەزانكۆكانی كوردستانن وە لە ئێستا دا (15) كەسیشیان هەر لەپەیمانگای هونەرەجوانەكانی كەركوك مامۆستان لەهەرسێ بەشەكە . هەروەها بەشێكی زۆریشیان ئامادەییان لەكارە هونەرییەكاندا هەیە لەكەركوك و شارەكانی دیكەی كوردستان و لە فیستیڤاڵەكانی ناوەو دەرەوەش هەندێكیان خەڵاتیان بەەدست هێناوە. لەساڵانی ڕبردوشا دەرچووەكانی بەشی موزیك ئەوانەی ژەنیاری باشن لەگەڵ بەندەدا لەتیپی مۆسیقای كەركوك لەگەڵ بەشداریان هەبووە لەكلێپ و فیستیڤال و كارەهونەرێكان. ٍ

  *لە زۆربەی شارەكانی كوردستان تیپی موزیكی ئۆركرێسترا هەیە ئایا لە كەركووك بیرتان لەوە نەكردۆتەوە ئۆركسترای كەركووك دابمەزرێنن؟

• هەوڵەكان هەبووە، بەڵام بەداخەوە بەهۆی نەبوونی پاڵپشیت باش ئەو كارە نەمانتوانیوە ئەنجامی بدەین لەگەڵ ئەوەشدا بەشێك لەژەنیارەكان بەخۆمشەوە ئەندامی ئۆركێسرتای جیاوازەكانی كوردستاننی هەندێكیان كەركوكیان بەجێهێشتووە، بەڵام ئەگەر پشتگریی هەبێت ئەتواننی تیپی مۆسیقای كەركوك پەرەپێ بدەین كە زیاتر لە 25 ساڵە ئامادەمیان هەیەو خاوەنی چەندین بەرهەمی جوانین.

  *زۆرێك لە گۆرانییەكانی كوردی لە ئێستا بۆماوەییەكی دیار كراوە لە یادی وەرگر دەمێنێتەوە دوای لەبیر دەچێتەوە هۆكارەكەی میلۆدییە یان تێكستە یان دەنگی گۆرانیبێژەكەیە؟

• لەگەڵ ئەوەی لەهەموو سەردەمێك بەڕۆژگاری ئەمڕۆمشانەوە بەرهەم وكاری هونەری جوان كراوە لەگەڵ ئەوەش دا،بەرهەمی بێ پەیام و بێ ئاستیش هەر هەبووە بەڵام ڕەنگە ئەمڕۆ زیاتر چونكە ئاسانكاری و هۆكاری تۆماركردن و گەیاندن ئاسانترو زۆرترە بەداخەوە گوێگرو بینەرو گۆرانی بێ بەهاو بێ ماناش زۆرە كاتێ هونەرمەندێك بەرهەمێكی چاك و بەئاست بەهەموو پێوەرەكان باڵاو دەكاتەوە دەبیین، بەداخەوە پێشوازیەكی ئەوتۆی لێ ناكرێت وەك ئەوەی پێشوازی لەگۆرانیەكی بێ ئاست لەڕووی تۆمارو هۆنراوەو ئاوازو دەنگ و تەنانەت ووشەی بێ ماناو دەنگی ناخۆش ئەكرێ، دیارە هەموو پێكهاتەی درووست بوونی گۆرانی لە (میلۆدی ،دەنگ، تێكست) دەگرێتەوە.

  *وەكو ژنیارێك ئەوكلیپانەی لە ئێستادا بەرهەم دەهێنرێت، تاچەند خزمەت بە گۆرانی وگۆرانیبێژەكە كردوە؟

• دیارە ئەمەش كارێكی دوولانەیە زۆر كلیپ هەیە سەرنجی هەموومان ڕادەكێشێ كەهەموو پێكهاتە هونەریەكانی وێنەگرتن و لایەنی بینین، هەروەها گۆرانێكە مەرجەكانی هونەری لەئاسیت بەرزدایە كاریگەری باشی هەیە، بەڵام پێچەوانەكەشی هەیە وەكو دەیبیننی جیاواز لەنەرییت كوردەواری و هیچ خزمەت بەهونەرو میدیای ،كوردی ناكات كەبەداخەوە زۆربەی كەناڵەكان پەخشی ئەو جۆرە كارانە دەكەن، لەكاتێكدا ئاوازو گۆرانیەكانی هونەرمەندانی دێرین و ڕەسەن خاوەنی هیچ جۆرە كلیپێك نین كەچی بەگوێ گرتنیان ،هەریەكەو بەجۆرێك وێنای جوانین بۆدەكەن هەر بۆیە هەمیشە بە زەندووی دەمێنەوە.

  *ساڵانە چەندین فیستیڤاڵی موزیكی لە شارەكانی كوردستان ئەنجام دەدرێن تاچەند سازكردنی فیستیڤاڵ هاوكارن بۆ زیندوو كردنەوەی رەسەنایەتی موزیكی كوردی؟

• هەڵبەتە ئەنجامدانی فیستیڤاڵ كارێكی باشە بەمەرجێ هونەرمدانی بەئەزموون ئامانجە هونەرەكەی داڕێژن وە ئامانجی دیاری كراوی جۆر و شێوازە هونەریەكەی لەموزیكدا هەبێت بۆ فۆرم و ئاوازو مەقامە كوردێكان،دەتگبێژی باشی تێدا دەركەوێت و ئەو ڕەسەنایەتییە بمنێتەوە و پەرەی پێبدرێت یان بۆ تیپ و گروپە جیاوازەكان بێت لە ئۆركێسترا – تیپە دێرینەكانی وەكو تیپی سلێمانی و دهۆك و هەولێرو كەركوك و ئەوانی تر یان هەرفۆرمێكی تر لەگروپەكان بەمەرجێ هونەرمەندانی بەئەزموون ببن بەدادوەر بۆ هەموولایەنەكانی موزك لەدەنگ و ئاوازو موزیكی باش و هۆنراوەو گەلێ چەمكی تر تاكوە ئەو فیستیڤاڵانە كاریگەری ئەرێنی بەجێبهێڵێت و هونەری موزیك بەرەو پێشەوە ببات و ئاڵ وگۆڕی هونەری وفیكری لەسەر یەكتری درووست بكەین .

  هونەرمەند چالاك سدیق لە چەند دێرك دا:
  -دەرچووی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی موسڵە لە ساڵی 1987 / 1988 ،دەرچووی كۆلێجی هونەر لە زانكۆی بەغدا بەشی زانستی موزیك بە پلەی یەكەم زۆرباشە لە ساڵی 2013 / 2014 تەواو كردوە.

• لەماوەی خوێندنی لە پەیمانگا بەشداری لەهەموو فیستیڤاڵ وچالاكیە موزیكێكانی كردوە.
• بەڕێوەبەری پەیمانگای هونەرە جوانەكانی شاری كەركوكە .

  • ئەندامی دەستەی دامەزراندنی تیپی مۆزیكی گەرمیان بووە.
  • سەرەتای ساڵی( 1992 لە شاری سلێمانی لەگەڵ هونەرمەندان ( حەمە ڕەئووف كەركوكی و لالۆ ڕەنجدەرو دلێر حسین ) و چەند هونەرمەندێكی تر تیپی مۆزیكی كەركوكیان دامەزراندوە.
    لە ساڵی ( 2011 ) وە ئەندامی ئەنجومەنی باڵای سەندیكای هونەرمەندانی كوردستان بووە ،سەرۆكی لقی كەركوكی هەمان سەندیكای بووە
    -سەرۆكی تیپی مۆزیكی كەركوكە ساڵانە چەندین بەرهەم پێشكەش كردوە بەتایبەتی لەساڵی 1998 تا ئێستا.
  • ئەندامی ئۆركیسترای شاری سلێمانی بووە لەساڵی 2002 تا ئێست بەبەردەوامی ساڵانە بەشداری چەندین كاری ئۆركێسترایی سیمفۆنیم كردووە لبە ڕابەرایەتی هونەرمەندان ( ئەنوەر قەرەداخی و نەجات ئەمین و عبداللە جمال سەگرمە و مستەفا عباس و كۆمەڵێ مایسترۆی بیانی). )
    . – لەگەڵ زۆرینەی تیپە مۆزیكێكانی شاری سلێمانی كاری كردووە
  • بەشداری چەندین كاری تۆماركردنی بەرهەمی هونەرمەندانی كوردم كردووە
  • ماوەی پێنج ساڵ بەبەردەوام لە كەناڵی كوردسات بەتایبەتی لەبەرنامەكانی ( سۆزو ئاواز و میلۆدی )كاری كردوە هەروەها دامەزرێنەرو سەرپەرشتكاری گروپی بەرنامەئاوێنە بووە لەو كەناڵە.)
  • چەندین خوول و ۆرك شۆپم لەناوەو دەرەوەی وولاندا لەسەر هونەر بینیوە لەوانە لە زانكۆی (مۆزارتیۆم ) لە وڵاتی نەمسا لەگەڵ رێكخراوی ( yes acadimi ئەمریكی پێنج ساڵ لەگەڵ كردوون 2007تا 2012 .
  • كاری مۆزیك و ئاوازم بۆ كۆمەڵێ هونەرمەند كردووە لەوانە ( حەمە ڕەئووف – عباس محمد، ئاكۆ عبدالسلام، نامۆ عمر، عباس صلاح داودە، چنار كەركوكی …. هتد كردووە.
    . – كۆمەڵێ ئاوازو بەرهەمی بۆ منداڵان لەكەناڵە ئاسمانێكان بڵاو كردۆتەوە
    -چەند بەرهەمێكی مۆزیكی ئۆركێسترایی داناوە لە سەر شانۆ نمایش كراوە
    مۆزیكی م بۆ درامای كەركوك 4 داناوە كەلە دەرهێنانی هونەرمەند ناسر حەسن بوو
  • بەشدار بووە ڤیستڤاڵەكانی موزیكی كوردی 2003 لەشاری سنە و 2004 لەسەردەشت 2005 لە دیاربەكر كۆنسێرتێكی ئۆركێسترا لە 2014 لە شاری سۆفیای وڵاتی بولگاریا.

گۆهدار ئاكرەیی: هەردەم ویستوومە بە بیرۆكەكانم ڕووبەروی كێشەكان ببمەوە
گۆهدار ئاكرەیی: مرۆڤ دەبێ بەرزەفتی هەستەكانی بكات بۆئەوەی بەهێزو ڕێزلێگیراو بێت
نووسەر گۆهدار شوكری ئاكرەیی ناسراوە بە (گۆهدار ئاكرەیی) لە ساڵی 1963 لە شاری هەولێر لە دایك بووە زیاتر لە 20 ساڵە دەستی بە نووسین كردووە هەرچەندە ئەوە سەرەتا بە شیعر دەستی پێكرد، بەڵام لە دوایی نووسیەنەكانی خۆی تەرخان كرد بۆ بواری كەمەڵایەتی ئەو لەرێگەی وتەو نووسینەكانی گوزارشت لە ئاریشەكانی نێو كۆمەڵگا دەكات..ئێَممەش لە نزیكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە.
هەڤپەیڤپن- كامەران حاجی ئەلیاس

*ئەگەر بكرێت سەرەتا باس لە چۆنیەتی ئاشنا بوون بە ئەدەبی نووسین بكەیت؟

• دەست پێكی نوسینم دەتوانم بیگەرێنمەوە بۆ پێش20 ساڵ زیاتر لە ئەمڕۆ كە مانگانە دوو بابەتی هۆنراوە بە شێوە زاری بادینی لەگۆڤاری (كاروان ) م بڵاو دەكردەوە ،لەدوایی بوومە بەرێوبەری ڕاگەیاندنی فەرمانگەیەك لە وەزارەتی كشتوكاڵ سەرچاوەكانی ئاو، زیاتر دەرفەتم بۆ روخساو ، ئینجا مانگانە بۆماوەی دوو ساڵ بابەتی كۆمەڵایەتیم بۆرۆژنامەی خەبات بڵاو دەكردەوە، وە زیاتر لە 10 ساڵە بابەتی كۆمەڵایەتیم لە رۆژنامەی هەولێر بەردەوامە تا ئەم چركە ساتە.

  *نووسینەكانت زیاتر بواری كۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت،ئەو فاكتەرانەچین نووسینەكانت تایبەت بكەیت بە بواری كۆمەڵایەتی؟

• هۆكارەكە زیاتر بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە خۆم لەگەڵ ئێش و ئازاری كۆمەڵگەو دەوروبەر دەژیم، هەست بەگرفتەكانیان دەكەم،بۆیە هەردەم ویستوومە بە بیرۆكەكانم ڕووبەروی كێشەكان ببمەوە، بەتایبەتی لەو سەردەمەی ئێستادا چەندین ئاریشەی هەمەچەشنی نێو كۆمەڵگاكەمان بوونیان هەیە.

  *ئەو ئەڵنگارانە چین كە لەكاتی نووسین ڕووبەروویان دەبیتەوە؟
  -ڕەنگەرەچاو كردنی دابوو نەریت و تێگەیشتنی دەوروبەر لە هەندێك بابەت هۆكارێك بن بۆئەوەی بەشێوەیەكی رەها نەپرژێمەزۆر بابەت تا لەرێگەی نووسینەكانم گوزارشتیان لێبكەم و بە شیێوەی ئازادانە ئەوەی لە مێشكمە بیخەمە ڕوو.

• تاچەند كتێب وە نووسین بەگشتی توانیویەتی كاریگەری ئەرێنی لەنێو كۆمەڵگای ئێمەدا دورست بكات؟
• بێگومان ئەگەر هەر نووسەرێك لایەنی رۆشنبیریەكەی بەهێز بوو ئەوا دەزانێ خوێنەر تێنووی بەچیەوە دەشكێ !بەتایبەتی ئەگەر نووسین و وتارەكان لایەنی چارەسەری كێشە كۆمەڵایەتیەكان بێت، كاریگەری زیاتری دەبێت لەسەر خوێنەر بەرادەیەك دەتوانێت گۆرانگاری گەوەری ئەرێنی دروست بكات.

  *زۆرێك لە نووسینەكانت جگەلەرۆژنامەلەتۆری كومەڵایەتی فیسبووك بڵاودەكەیتەوە پێتان وایە تۆرەكۆمەڵاتییەكان شوێنی رۆژنامەو گۆڤاری گردۆتەوە؟

• پرسیارەكەت لە كات و ساتی خۆیدایە،ئێمە لە سەردەمێك دەژین پێی دەڵێن سەردەمی پێشڤەچوونی خێرا، بۆیە تۆرە كۆمەڵایەتیەكان كەئاوێتەی خەڵك بوەو خەڵك دەتوانێ راستەوخۆ، لەناو ماڵی خۆیدا وە لەشوێنی تایبەتی خۆیدا، لەهەرشوێنكی ئەم جیهانە بێت دەتوانێت ئازادانە ڕەخنەلەو وتارە بگرێت و كەموكورتیەكانی دەست نیشان بكات،
  بەڵام هەرچی كتێب و گۆڤار و رۆژنامەكانە،تەنیا دەتوانی بییان خۆێنیتەوە ،بەهیچ شێوەیەك كاردانەوەی راستەوخۆی لەسەر بابەتێك نابێت ناتوانێت كۆمێنتی لەسەر بابەتەكە هەبێت.لەگەڵ ئەوەش دا خوێندنەوەی كتێب لەلای من لای زۆرێك لە خوێنەران چێژی تایبەتی خۆی هەیە،

  *لەم ماوەیەدا كتێبێكت لە ژێر ناوی(ڕووبەڕووی ماوەی نێوان لە دایك بوون و مردن ببینەوە؟) بڵاوكردەوە ئەگەر بكرێت باس لە ناوەرۆكی بكەیت؟

• بەڵێ ناونیشانی كتێبەكە بریتییە لە (چۆن ڕووبەڕووی ماوەی نێوان لەدایكبوون و مردن ببینەوە؟) كە 40 وتارو 500 وتەی پڕ بایەخی لەخۆ گرتووە، بەرهەمی بیركردنەوەو تێڕامانی زیاتر لە هەشت ساڵەی خۆمە لە دوو توێی كتێبێكی 341 لاپەڕەی خستۆتە ڕوو.
  لە بەشی یەكەمی كتێبەكەم دا، هەوڵم داوە شێوەژیان و ئاریشە كۆمەڵایتییەكان، لە دیدگەو تێڕوانین و بیركردنەوە تایبەتییەكانی خۆم بخامە ڕوو، كە پشتم بەستووە بە ئەزموون و پاشخانی ڕۆشنبیری و لێوردبوونە لە شێوەژیانی گەلان و ڕێساكانی سرووشت و مرۆڤ، پرسیارگەلێك دێنمە ئاراوە كە مرۆڤ بۆچی بەدیهێنراوەو لەماوەی نێوان لەدایكبوون و مردنەوە ئەرك و بەرپرسیارییەتی چییە.
  من پێیوایە مرۆڤ دەبێ بەرزەفتی هەستەكانی بكات بۆئەوەی بەهێزو ڕێزلێگیراو بێت، بەجۆرێك ڕەفتارە شایستەكان پەیڕەو بكات تا هێزو گڕوتینی زیاتر بە ژیان بەخشێ، وەك ئەوەی ماسلۆ لە دوا پێداویستییەكان، كە مرۆڤ پێی بگات بەها كۆمەڵایەتی و ڕێزو خۆشەویستییە.
  وە لە بەشی دووەمی كتێبەكەم دا ( 500) وتەو وانەو پەندم جێكردۆتەوە، كە هەر یەكەیان واتاو ڕەهەندو كۆمەڵێك بابەتی جۆراو لەخۆ دەگرێ و دەكرێ هەریەكەیان سوودی لێوەربگیرێت بۆ ڕاستەڕێبوونی ڕێڕەوو ڕاگوزەری ژیانێكی پڕ لەچێژو بەختەوەری.

هونەرمەند موخلیس رواندزی: لەسەر دەستی مامۆستا (زرار محمەد مستەفا) فێری ئەلف و بێی موزیك بووم
هونەرمەند موخلیس رواندزی: موزیكی بیانی لەسەر موزیكی هەر گەلێك كاریگەریی ئەرێنی و نەرێنی هەیە
هونەرمەند موخلیس سەید جەبار ناسراو بە (سەید موخلیس رواندزی)،یەكێكە لە ژەنیارەكانی بەتوانای كوردستان ئەندامی تیپی موزیكی پاشای گەورەیە برای هونەرمەند (سەید ئەحمەد رواندزی)یە ئەزموونی لە ژەنینی چەندین ئامێری موزیك هەیە بەشداری چەندین كۆنسێرت و بەرنامەی تەلەفزیۆنی كردوە جگە لەوەش دەستێكی رەنگینی هەیە لە چاككردنەوەی ئامێری موزیكی ..ئێمەش لە نزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا سازدا.

*سەرەتا با بزانین وەكوو ژەنیارێك چۆن ئاشنای جیهانی موزیك بوویت؟

• سەرەتای ئاشنا بوونم بەهونەری موزیك دەگەرێتەوە بۆ ئەوە كاتەی كاتێ ،ئێمە كۆمەڵێك قوتابی بووین كە لە تەمەنێكی هەرزەكارییەوە لەسەر دەستی مامۆستای بەناوبانگ و ڕابەری هونەر لە دەڤەرەكەمان مامۆستا( زرار محەمەد مستەفا) چووینە بەر خوێندنی هونەر و مۆسیقا كاتێ خوولێكی موزیكی كردوە لەسەر دەستی ئەو فێری ئەلف و موزیك بووم،بۆیە بە یەكەمین مامۆستای خۆمی دەزانم لەوساكەوە دانەبڕاوم و درێژە بە خۆپێگەیاندن داوە و خۆم فێری ژەنینی چەند ئامێرێك كردووە بەشداری چەندین كۆنسێرت و بەرنامەی تەلەفزیۆنی كردوە.
• بە هۆی ئەوەی جەنابتان برای هونەرمەند (سەید ئەحمەد رواندزی)ین، تا چەند هاوكارت بوو یاخود كاریگەریی لەسەر تۆ وەكوو هونەرمەندێك هەبووە؟
• ئاماژەت بە خاڵێكی گرنگی ژیانی هونەریم دا دوای مامۆستای ڕەحمەتی (زرار محەمەد)، هونەرمەند و برای لێهاتووم سەید ئەحمەد ڕواندزی بە دووەمین مامۆستای ژیانی خۆمی دەزانم كە بە بەردەوامی ئەزموونم لێ وەرگرتووە و وانەی گرنگی هونەر و مۆسیقای پێ داوم كە هەمیشە رێگای رۆشنكەرەوەی ژیانی هونەریم بووە .
• بەرێزت زۆرێك لە ئامێرەكانی موزیك دەژنیت زیاتر خۆت لە كامە ئامێر دەبینیتەوە؟
• بەڵێ، لە ژەنینی ئامێرە ژێدارەكان ئەزموون و شارەزاییەكی باشم هەیە و لەگەڵیان دەژیم وەكو ساز، كەمانجە، جەمبووش ..بەڵام زیاتر خۆم لەپسپۆڕی ژەنینی ئامێری (عود) دەبینمەوە..
• ئێوە وەكوو پیشەی خۆتان شوێنێكی تایبەتیتان هەیە بۆ چاككردنەوەی ئامێرە موزیكییەكان؟ ئەگەر باس لەو ئەزموونەش بكەیت؟
• بەڵێ وەرشەی تایبەتی خۆم هەیە. لەسەر دەستی هونەرمەند سەید ئەحمەدی برام شارەزاییم لە چاككردنەوەی ئامێرە موزیكییەكان پەیدا كردووە و ئێستاش لە شاری ڕواندز ڕۆژانە خەریكی ئەم كارەم لە زۆر شوێن سەردانەم دەكەن .
• تا چەند گرنگە ژەنیار بە شێوەیەكی ئەكادیمی ئامێرەكەی بژەنێت و شارەزایی لە نۆتە خوێندنەوە هەبێت؟
• لەگەڵ ئەوەی زۆرێك لە ژەنیارە بەناوبانگی جیهان بەبێ نۆتە فێری موزیك بوونە و لەم بوارەدا قووڵ بوونەتەوە، بەڵام نكووڵی لەوە ناكرێت كە خوێندنی ئەكادیمی بایەخێكی یەكجار زۆری هەیە لە پێگەیاندنی هونەرمەند و پێشڤەچوونی توانستی هونەری بەم شێوەیەش بنەماكانی موزیك فێر دەبێت و هەلی فێربوون و كاركردن لە بەردەستی ژەنیارانی لێهاتوو و مامۆستایانی ئەو بوارە بۆ فێرخوازەكان دەڕەخسێت. گرنگیی شارەزایی لە نۆتەدا لەوەدایە كە هونەرمەند تێگەیشتنێكی قووڵتری لە موزیك بەدەست دەهێنێت ئاسانتر و باشتر لەگەڵ تیپەكانی موزیكدا دەگونجێت..
• كاریگەریی موزیكی بیانی بە (ئەرێنی و نەرێنی) لەسەر شوناسی موزیكی كوردی چۆن دەبینت؟
• لە بنەڕەتدا موزیكی بیانی بۆ سەر موزیكی هەر گەلێك هەم كاریگەریی ئەرێنی هەیە، هەم نەرێنی. لایەنی ئەرێنییەكەی ئەوەیە كە دەكرێت موزیكی كوردی بە تەكنیك و میلۆدیی نوێ دەوڵەمەند بكات، موزیكی كوردی بە ڕووی كەلتووری جیهانیدا بكاتەوە و ئاڵوگۆڕی هونەری بێنێتە دی، ئەمە جگە لەوەی لایەنی تەكنیكی بەرهەمهێنان و تۆماركردنی بەرهەمی هونەری بەرەو پێشەوە دەبات و ڕوانگەیەكی دیكە لە تێكەڵكردنی جوانیی موزیكی كوردی و جیهانی ساز دەبێت. بەڵام دەبێت ئاگاداری كاریگەرییە نەرێنییەكانیش بین كە دەكرێت لە چەند لاوە زیان لە موزیكی كوردی بدات، لەوانە: ئەگەر وریا نەبین و لە وەرگرتنی موزیكی بیانی، شارەزایی ڕەچاو نەكەین، ئەوە هەندێك تایبەتمەندەكانی موزیكی ڕەسەنی موزیكی كوردی لەدەست دەدین، ئامێرە كلاسیكییە كوردییەكان وردەوردە باویان نامێنێ و كۆمەڵێك مەقام و ئاواز و گۆرانیی فۆلكلۆر لە بیر خەڵك دەچنەوە. لاساییكردنەوەی كوێرانەی موزیكی بێگانان زۆر زیان لە موزیكی كوردی دەدات و دەیشێوێنێت. ئەمانە هەموو تێكڕا كارێك دەكەن كە نەوەی داهاتوومان لە كەلەپووری موزیكی گەلی خۆی دووور دەكەوێتەوە و هەڕەشە و مەترسی دەكەوێتە سەر ناسنامەی گەلەكەمان. پێشنیار دەكەم هاوسەنگی ڕابگرین لە نێوان تازەگەری و پاراستنی ڕەسەنایەتیی موزیكی كوردی نەوەی نوێ لەسەر ئەو بنەما موزیكییانە پەروەردە بكەین كەپردێكی پەیوەندی لە نێوان نەوەی ئێستا و نەوەی ڕابردووی ئەم بوارە بنیات بنێین. واتە دەتوانین هەم سوود لە موزیكی بیانی وەربگرین هەم ناسنامەی موزیكی خۆشمان بپارێزین.

كاتێ باس لە هونەری شانۆ درامای كوردی دەكەین ناكرێت ناوی هونەرمەند” زایەر عەبدوڵڵا” لەریزی ئەو هونەرمەندە نەبێت كە لە پێشرەوانی شانۆ و درامای كوردیدا هەژمار دەكرێن ..ئەو هونەرمەندێكی بلیمەت نووسەرێكی لێهاتوو مرۆڤێك تا سەر ئێسقان نیشتیمان پەروەر عشقی كوردستان عشقبازی تەیراوە بوو..زایەر خاوەن بەهرەیەكی فرە رەهەند بوو توانی لە رێگەی ماندووبوونێكی زۆرخۆی پێبگەیەنێت لە هەر كارێكی هونەری (شانۆ و دراما)دا كە بەشداری كردوە بوونی خۆی سەلماندووەو داهێنانی لە بەرجەستە كردنی رۆڵەكەی خۆی كردووە .. بۆیە زۆرێك لە هونەرمەندان خولیاو هیوایان دەخواست كاری لەگەڵ بكەن.. منیش وەكو هەرهونەرمەندێك ،حەزوو ئارەزووی ئەوەم هەبوو لە كارێكی هونەری لەگەڵیا بەشداربم.. بەڵێ لە ساڵی 20008 لەمیانی دووەمین فیستیڤاڵی ساڵانەی شاری هەولێر كە بە بەبۆنەی 11ی ئادار و راپەرینی جەماوەری شاری هەولێری ساڵی 1991 ساز دەكرێت، لە كارێكی شانۆیی بەناوی (پانۆرامای شارەكەم) كەباس لە مێژووی شاری هەولێری دەكرد لە نووسینی ودەرهێنانی هونەرمەند” هیوا سوعاد”بوو بەندەش لەگەڵ كۆمەڵێك لە هونەرمەندە ناودارەكانی شاری هەولێر وەكو (سەلام كۆیی،جەلال بەیار ،عەلی ئەحمەد ،ئیبراهیم حەكیم ،تارق ئاكرەیی، ئەنوەر عزیز.. بەشداری بووین بۆیە لەرۆژانی پرۆڤە و رۆژی نمایشیش ئەو هەمیشە بە قسەخۆشەكانی و هەڵس و كەوتەكانی هەمیشەجیاواز بوو.
لە كارێكی تری شانۆیی كە بەناوی (لەدایك بوون ) لە نووسینی كاكە “زایەر عەبدوڵڵا” وە لە دەرهێنانی هونەرمەند(حەسیب قەرچوغی”بوو لە ساڵی 1995 لە میانی فیستیڤاڵی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی هەولێر بەشی شانۆ نمایش كرا بەندە وەكو ئەكتەر لەگەڵ كۆمەڵێ لە مامۆستا و قوتابیانی پەیمانگا لەبەشدار بووم..كاكە زایەر لە میانی رۆژانی پرۆڤەكردنی چەندین جار سەردانی كردین زۆرجار وەكو نووسەری شانۆگەرییەكە لە هەمان كاتدا وەكو هونەرمەندێكیش تێبینییەكانی خۆی لە پێناو سەركەوتنی نمایشەكە دەخستە روو.. بۆیە هەمیشەلەیادو یادەوەریمان بە نەمری دەمێنتەوە.
لە چلەی ئەم هونەرمەندە حەزدەكەم باس لە هونەرمەند و نووسەر زایەر عەبدوڵڵا و شاری راواندز بكەم كەلەوانەیە بەشێك لەئێوەی ئازیز زانیاریتان نەبێت كە هونەرمەند كاكە زایەر بەشێك لەژیانی لە ساڵەكانی حەفتایەكانی سەدەی رابردوو لە شاری رواندز بووە.. هەربۆیە لە دانیشتنێكم لەگەڵ كۆچكردوو هونەرمەند زایەر عەبدوڵڵا سەرەتا پرسیاری ئەو كۆمەڵەچیرۆكانەم لێكرد لە ساڵانی زوو بە ناوی (خەرەند) بڵاویكردبوویەوە راستییەكەی وەكو رواندزییەك ئەوەی سەرنجی راكێشام مانشێتەكە بوو(خەرەند) لێم پرسی بۆچی مانشێتی (خەرەند)ت هەڵبژرادوە بۆ ئەوكۆمەڵە چیرۆكە ئەو لەوەڵامەدا گووتی” بەهۆی ئەوەی باوكم لەساڵانی حەفتایەكان شۆفێری هێلی رواندز – هەولێر كاری دەكرد ئێمە تێكەڵاوێكی زۆرمان لەگەڵ رواندزییەكان هەبوو بۆیە رواندز بەگشتی خەرەندیش بەتایبەتی دیمەنێكی جوان و دڵفرێن بوو وەكو وەفایەك بۆ شارەكەوخەڵكەكەی بەباشم زانی ئەوكۆمەڵە چیرۆكەی بڵاوكردەوە ناوی لێبنێم (خەرەند)”.
لە كۆتاییدا دەڵێم ئەگەر چەندین كتێب لەسەر ژیان و بەرهەمەكانی ئەم هونەرمەند بنووسین هێشتا تەواو نابێت.. سەدحەیف و مخابن لۆ كاكە زایەری هونەرمەند و نووسەر و میدكار .. كە زۆری لە هەگبەدا مابوو لە خودای گەورە دەپارێمەوە بەبەهەشتی خۆی شاد بكات .

شاعیر ڕۆستەم خامۆش: ئەدەبی منداڵان بریتییە لەو نووسینانەی، كە بە پێی زمان و تێگەیشتن و تەمەن و لایەنی دەروونزانیی منداڵان دەنووسرێن
شاعیر رۆستم خامۆش: ئیشكردنم لە دنیای منداڵان، واتا گەل و نەتەوە و نیشتمانەكەم خۆشدەوێن
نووسەر و شاعیری بواری منداڵان ڕۆستەم جەلیل ئیبراهیم مەحمود ناسراو بە( ڕۆستەم خامۆش)یە كێكە لەو شاعیرانانەی كە خزمەتێكی زۆری بواری ئەدەبی منداڵان كردوە هەرچەندە خامۆش لەسەرەتای دەستپێكی لە ساڵی 1996 بە شیعرنووسین بەگشتی دەستپێكردە ،بەڵام لە ساڵی 2000دا خۆی یەك لایی كردوە بەنووسین لە شیعری منداڵان..خاوەنی چەندین كتێبی شیعرییە لەو بوارەدا هەندێك لە شیعرەكانی لەنێو میتۆدی نێوقوتابخانەكان دەخوێندرێن.. ئێمەش بەچەند پرسیارێك لە نزیكەوە بەسەر كردوە..
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا پێمان باشە، باس لەچۆنیەتی ئاشنا بوونت بە ئەدەبی منداڵان بكەیت و چۆن بوو ئاوڕت لەو بوارە دایەوە؟

• بەر لەوەی شیعر بۆ منداڵان بنووسم، شیعرم بۆ گەورەساڵان دەنووسی، لە ساڵی (١٩٩٦)دا، لە تەمەنی (١٦) ساڵیدا، دەستم بە شیعر نووسین كرد و هەستم بە بوونی ئەو بەهرەیە كرد، بەڵام دواتر لە ساڵی (٢٠٠٠)دا دەستم بە نووسینی شیعر بۆ منداڵان كرد و یەكەم شیعرم بە ناوی (باڵندەیەكی بەندكراو) بوو، واتە: لە ساڵی (٢٠٠٠)دا نووسیم، بەڵام درەنگ بڵاوم كردەوە. دوای (١٣) ساڵ، لە ساڵی (٢٠١٣)دا لە ژمارە (٢١٣)ی گۆڤاری جگەرگۆشەكان بڵاوكرایەوە.
  ڕەنگە ئەم خاڵانە هۆكاری ئاشنا بوونی من بن بۆ ئاوڕدانەوەم لە شیعر و ئەدەبی منداڵان.
  1- خۆشەویستییەكی زۆرم بۆ منداڵ، وای كرد شیعر بۆ منداڵان بنووسم و لە ڕێی قەڵەمەكەمەوە خزمەت بە ئەدەبیاتی منداڵانی كورد بكەم.
  2-ئاوڕدانەوەم لە ئەدەبی منداڵان، واتە: ڕوانینم بۆ داهاتووی گەشی منداڵان هەیە.
  3- نووسین بۆ منداڵان، نیشانەی دڵ پڕ ئومێدیی منە بۆ جوانتر كردنی ژیانی منداڵان لە ڕێی ئەدەبیاتەوە
  4-پەروەردە و دڵخۆشكردنی منداڵان لە ڕێی شیعری تایبەت بە خۆیانەوە، خزمەتێكە و شانازیی پێوە دەكەم.
  5-ئیشكردنم لە دنیای منداڵان، واتا: گەل و نەتەوە و نیشتمانەكەم خۆشدەوێن.
  *پێمان خۆشە یەكەم شیعرت كە بۆ منداڵانت نووسیوە، بیخەیتە بەر دیدەی خوێنەران؟
• بە خۆشحاڵیەوە، منیش پێم خۆشە خوێنەرانی ئەم دیمانەیە، یەكەم شیعرم بخوێننەوە، كە لە ساڵی (٢٠٠٠) دا بۆ منداڵانم نووسیوە.
  (باڵندەیەكی بەندكراو)
  ئــەو بـاڵـنــدەی بـەنـدكـراوە
  مــافـــی ژیـنـی لـێ خـوراوە
  هــەمـــوو سـاتـێ دەنـاڵێنـێ
  بۆ سەربەستی دەجریوێنێ
  دەڵـێ: ئێـســتـا نـیـگــەرانــم
  دوور لە ئـاشنا و گوڵستانم
  بــە ئـــاواتــم، كـــە بێـمــەوە
  لــە ســـەر چـڵـدا بنیشـمـەوە
  بــە ســۆزەوە لــە نـاخـی دڵ
  تێر بخوێنـم بـۆ جوانـی گوڵ
  خـۆشـــە فـڕیــن بــە ئــازادی
  هــەردەم بــژی بـە دڵـشـادی.

  *چیرۆكی نازناوی (خامۆش) بۆچی دەگەڕێتەوە؟

• وەك دەزانین شاعیرانی كورد، لە سەردەمی كلاسیك و نوێ، یان ناوی خۆیان گۆڕیوە و ناوێكی دیكەیان بۆ خۆیان داناوە، یان نازناوێكیان لەگەڵ ناوەكەیان داناوە. منیش پێم خۆشبوو نازناوێك بۆ خۆم دابنێم، بۆیە لە ساڵی (٢٠٠٠)وە نازناوی (خامۆش)م بۆ خۆم هەڵبژاردووە و بەناوی “ڕۆستەم خامۆش” بەرهەمەكانم بڵاو دەكەمەوە. ڕەنگە وشەی (خامۆش) زۆر واتای هەبێ، بەڵام من بەو واتایە وەرمگرت، كە وشەی خامۆش، واتا: (بێدەنگ، هێمن، ئارام، كپ).

  *چۆن پێناسەی ئەدەبیاتی منداڵان دەكەیت؟

• ڕەنگە ئاسان نەبێ بتوانرێ پێناسەی شیعر و ئەدەبی منداڵان بكرێ، چونكە ئەدەب، بەهرە و ئەزموونە، وە بەرهەمی بیركردنەوە و هزر و خەیاڵی كەسی شاعیرە، بۆیە پێم وایە تا ئێستا چەندان پێناسە بۆ ئەدەبیاتی منداڵان كراوە، هەرچەندە زۆربەی پێناسەكان بەشێك لە ڕاستییان تێدایە، بۆیە من، یەكێ لەو پێناسانەم بەدڵە و پێم وایە ڕاستە، ئەویش پێناسەكەی «ماریا نیكۆڵا»یە، كە دەڵێت: ((ئەدەبی منداڵان، ئەو ئەدەبەیە كە لەلایەن كەسانی شارەزای جیهانی منداڵانەوە نووسراوە و بەرهەمهێنراوە و بڵاوكراوەتەوە، كە خوێنەرە سەرەكییەكەی منداڵانن)).
  یان دەتوانین بڵێین هەموو ئەو دەقانەی، وەك: (شیعر، چیرۆك، ئۆپەرێت، شانۆ و ڕۆمان)، كە بە زمانی سادە و ئاسانی منداڵان نووسراون، دەچنە نێو بازنەی ئەدەبیاتی منداڵانەوە، دیارە هەموو ژانرەكان مەرج و تایبەتمەندییان ئەوەیە كە بە زمانی منداڵ نووسرا بن، بێگومان شاعیر و نووسەری شارەزای ئەدەبی منداڵان دەزانێ چیی و چۆن بۆ منداڵان بنووسێ، بۆیە ئەدەبی منداڵان بریتییە لەو نووسینانەی، كە بە پێی زمان و تێگەیشتن و تەمەن و لایەنی دەروونزانیی منداڵان دەنووسرێن.

  *مێژووی ئەدەبی منداڵان لە كوردستان بۆ كەی دەگەڕێتەوە، ئەو نووسەرانە كامەن كە بەپێشڕەوانی ئەدەبی منداڵان دەناسرێن؟

• ئەوەی تا ئێستا دیارە و لێكۆڵینەوەی لەبارەوە كراوە و ساغ كراوەتەو، كە شیعری بە شێوەی فەرهەنگ بۆ منداڵان نووسیوە و ئاوڕی لە زارۆكان داوەتەوە، شاعیری ناسراو “ئەحمەدی خانی” (١٦٥٠–١٧٠٧)، وەك یەكەم شاعیری كورد، ئەژمار دەكرێ، كە ئەویش فەرهەنگی «نووبهارا بچووكان»ـە و بەرهەمی ساڵی (١٦٨٣)ی زایینیە و بە شیعر بۆ فەقێ و قوتابیانی كوردی نووسیوە و مەبەستی بووە فێری زمانی عەرەبییان بكات، كە بێگومان بۆ ئەو كات پێویست و گرنگ بووە، كە “ئەحمەدی خانی” بیری لە منداڵ كردووەتەوە و شیعری بۆ نووسیون.
  دواتر “شێخ مارفی نۆدێ” (١٧٥٣ – ١٨٣٨) هەر لەسەر شێوازی (نووبهارا بچووكان)، لە ساڵی (١٧٩٥) كتێبی فەرهەنگی (ئەحمەدی) داناوە، كە بۆ (كاك ئەحمەدی شێخ)ی كوڕی نووسیوە، كە تەمەنی (٣) ساڵان بووە، بەمەبەستی فێركردنی زمانی عەرەبی، دواتر ئەو فەرهەنگە لە ساڵی (١٩٢٦) لە چاپخانەی (زاری كرمانجی) لە ڕەواندز چاپكراوە.
  یەكێكی دیكە لەو شاعیرانەی، كە ئاوڕی لە شیعری منداڵان داوەتەوە، «مەلا خدری ڕواری»یە. كە لە (سەدەی هەژدە ژیاوە)، ((مەلا خدری ڕواری، نامیلكەی (ڕۆڵە بزانی)بە شیعر داناوە و بە دیالێكتی (هەورامی)نووسیویەتی.
  وەك “سدیق بۆرەكەیی”، دەڵێ: وا دیارە بۆ كوڕەكەی هۆنیوەتەوە و لە قاڵبێكی ڕێك و پێك و لە ئەوپەڕی سادەیی و ڕەوانیدا دایناوە و بە چەشنێكی جوان، مەبەستەكانی لە چوارچێوەی هۆنراوەدا جێكردووەتەوە، بە بێ ئەوەی ناڕێكییان تیا هەبێ
  .((مەلاكانی كوردەواری (ڕۆڵە بزانی)یان فێری منداڵ و قوتابیانی خۆیان دەكرد))
  هەروەها كەسانی دیكەش هەبوون كە كتێبی فەرهەنگ و فێركارییان نووسیوە، وەك «عەلی تەرەماخی» كتێبێكی نووسیوە بەناوی (دەستوری زمانی عەرەبی بە كوردی). ((ئەم كتێبە لەلایەن دكتۆر مارف خەزنەدارەوە ساغكراوەتەوە و پێشەكی بۆ نووسراوە، لە ساڵی ١٩٧١ لە بەغدا چاپكراوە)).
  مامۆستا مەلا «عەبدولكەریمی مودەڕیس»یش كێبێكی فەرهەنگی داناوە بە ناوی (دوو ڕشتە)، لە ساڵی ١٩٧٠ لە بەغدا چاپكراوە.
  دوای فەرهەنگ نووسین چەند شاعیرێكی دیكە هاتنە مەیدان و كۆمەڵێك شیعری جیاواز و هەمە جۆریان بۆ منداڵان نووسی، دیارترینیان (زێوەر، بێكەس و گۆران) بوون، دواتر هەندێ شاعیری دیكەش خزمەتی ئەو بوارەیان كرد و شیعری منداڵان لە باشووری كوردستان هەنگاوێكی باش چووە پێش، ئەو شاعیرانەش ئەمانە بوون: (مەدحەت بێخەو، ع.ع. شەونم، عوسمان محەمەد هەورامی، كاكەی فەلاح، فەرەیدون عەلی ئەمین، عەزیز مەلای ڕەش، لەتیف هەڵمەت)، وە شاعیری دیكەش هەبوون، بەڵام ئەوانە ناسراو و دیارترن، كە توانیویانە خزمەتێك بە ئەدەبی منداڵانی كورد بكەن، دەكرێ بڵێین بە هەوڵ و تێكۆشان و خەمخۆری و دڵسۆزیی هەموو شاعیران و نووسەرانی ئەدەبی منداڵان، ئەو بوارە بەرەوپێشتر چوو.
• تایبەتمەندیی شیعری منداڵان چییە؟
• بەڕای خۆم و بە دید و بۆچوونی شارەزایانی ئەدەبی منداڵان، بە تایبەتی ژانری شیعر، كە ئاماژەیان پێكردووە و دەڵێن: تایبەتمەندییەكانی شیعری منداڵان، پێویستە ئەو مەرجانەی تێدابێ، كە بریتین لە:
  1- شیعرەكە بە زمانێكی زۆر سادە و ساكار نووسرا بێت و ڕەنگدانەوەی زمانی منداڵی پێوە دیار بێت.
  2- هەتا بكرێ ڕەگەزی خەیاڵی تێدا بێت، چونكە خەیاڵ بیركردنەوەی منداڵ بەهێز دەكات.
  3-لە شیعری منداڵان نابێ وشەی قورس و ئاڵۆز و هێمای تێدا بێت، چونكە دەبێ تێكستی منداڵان نزیك بێ لە هزر و تێگەیشتنی خودی خۆیان، كەواتە دەبێ شاعیر تەواو شارەزا بێ لە زمانی منداڵ
  4- پێویستە دەقەكە لە دونیای منداڵەوە هەڵقوڵا بێت و ناكرێ و نابێ داخوازیی گەورەساڵانی تێدا تێكەڵ بكرێ.
  5- منداڵ حەز و ئارەزووەكانی خۆی تێدا بدۆزێتەوە و لە كاتی خوێندنەوەی، یان گوێ لێگرتنی، دڵی پێخۆش بێت.
  6- شیعرەكە ئاسان و سەر بە جیهانی منداڵ بێت، واتە منداڵ هەر زوو لە شیعرەكە تێبگات.
  7- پەیڤەكانی ناسك و جوان و مۆسیقی بن، واتە شاعیر بە لێزانیی و زیرەكییەوە وشەكان لە شوێنی پێویستدا جێ بكاتەوە و بزانێ لە كوێیان دادەنێ .
  8- ناوەڕۆكی شیعرەكە هەڵگری پەیامێك بێ و مانادار و واتای هەبێ و زانیاری بەخش بێت .
  9- شیعرەكە سوودبەخش بێ، یان منداڵ هانبدات بۆ بیركردنەوە و داهێنان، یاخود لایەنی گەشبینی و ئومێد و هیوا بۆ سەركەوتن لە ژیان، بەشێكی سەرەكیی بێ لە نێو دەقە شیعری منداڵان.
  11- شیعری منداڵان، دەبێ بڕگەكانی كورت بن، بۆ ئەوەی لە كاتی خوێندنەوەدا منداڵ ماندوو نەكات و بە ئاسانی و بە ئاوازەوە بیخوێنێتەوە و ئەگەر ویستی زوو ئەزبەری بكات.
• چۆن دەڕوانیتە شیعر لە كتێبی پڕۆگرامی خوێندن، ئایا تۆ شیعرت لە پڕۆگرامی خوێندندا هەیە؟
• هەبوونی شیعر، وەكو وانەیەك لە كتێبی پڕۆگرامی خوێندندا، زۆر گرنگە و جێی بایەخە، هەموومان زۆربەی ئەو وانانەی كە شیعر بوون، هێشتا لە یادگەمان ماون، كەواتە وانەی شیعر زۆر پێویست و گرنگە بۆ پەروەردە و فێركردن، دیارە پێشتر كۆمەڵێك شیعر دانراون و دەخوێندران، هەندێ شیعر تەواو سەر بە ئەدەبی منداڵان بوون، وە هەندێكی دیكەشیان پەیوەندییان بە ئەدەبی منداڵانەوە نەبووە و بۆ پەروەردە و فێركردن سوودیان نەبووە، بەڵام ماوەی چەند ساڵێكە دەستكراوە بە گۆڕانكاریی، كە كۆمەڵێك شیعری نوێیان داناوە و بەشێك لەو شیعرانەی پێشتر لابراون، بەڵام لەو شیعرە نوێیانەی كە دانراون، زیاتر لەبارەی پێكەوەژیان و مرۆڤدۆستی و هەستی نیشتمانیی و ژینگەن، یان ئەو جۆرە شیعرانەن كە لەگەڵ پەروەردەی سەردەم گونجاون .
  بەڵێ شیعرێكم كە بە زاراوەی كرمانجی سەروو (بادینی) نووسیومە، وەكو وانە لە كتێبی خوێندنی كوردی – قۆناغی بنەڕەتی – پۆلی دووەم – وەرزی یەكەم دەخوێندرێ .
  پێم خۆشە شیعرەكە بخەمە بەر چاوی خوێنەرانی خۆشەویست.
  (وارێ مە)
  وارێ مـە گەلەك جوانە
  نـاڤـێ وێ كـوردسـتـانـە
  وارێ مــە جــهــێ ژیـنـە
  قەشـەنگ و پـڕ ئـەڤـیـنـە
  وارێ مــە بـــاخێ گـــولا
  خــۆشــتــەڤـــی لبــەر دلا
  وارێ مــە زۆر شیریـنـە
  هــەمـــی دەمــا ڕەنـگیـنـە.
  *نووسین بۆ منداڵانی كوردستان، دەكرێ تایبەتمەندیی خۆی هەبێ، یان لە هەموو وڵاتەكان وەكو یەكن؟
• كە دەگوترێ منداڵ، لە هەر شوێنێكی ئەم جیهانە بن، پێویستە ماف و پەروەردە كردنیان بە یەكسانی بۆ دەستەبەر بكرێ، كار بكرێ بۆ بەختەوەریی و دڵخۆش بوونیان. لە نووسینیشدا ئەوەی بۆیان دەنووسرێ، واچاكە ڕەچاوی ئەوە بكرێ كە ئەو دەقە بۆ هەموو منداڵانی دنیا نووسراوە، چونكە ئەدەب و پەروەردە و ماف و دڵخۆشكردنی منداڵ بووە بە مەبەست و ئامانجی نووسین، بەڵام دەبێ ئەوە بزانین، چونكە گەورەكان بۆ منداڵان دەنووسن، بێگومان ڕەنگدانەوەی ئاین و كەلتوور و شارستانیەت و جوگرافیای ئەو وڵاتەی پێوە دیار دەبێ، بێگومان بۆ ئێمەی كوردیش هەر ڕاستە، چونكە ئاین و كەلتووری خۆمان هەیە، بۆیە نووسینی هەندێ زمانی نەتەوەی دیكە، ڕەنگە سوودی بۆ منداڵی كورد نەبێ .
  بەڵام باشترین و جوانترین نووسین بۆ منداڵان، پێویستە خاڵی هاوبەشی تێدابێ، بۆ ئەوەی ببێتە نووسینێكی جیهانیی بۆ منداڵان.
• پێت وایە لە ئەدەبی منداڵانی كورد، دەقی جوان و نوێ هەبن، كە بگەنە ئاستی تێكستی جیهانی؟
• كە سەیری مێژووی ئەدەبی منداڵانی كورد دەكەین، كۆمەڵێك دەقی جوان دەكەونە پێش چاو، بەڵام زۆر لەوە زیاتر دەقی كرچ و كاڵ و دوور لە خەیاڵ و زمانی منداڵ بڵاوكراونەتەوە، وە هەندێ دەقی سواو و جوینەوەی پێش و خۆیان و هاوسەردەمەكەشیان ڕێژەكەی بەرزە، بەڵام جێی ئومێدە كە ئەدەبی منداڵانی كورد لە سایەی چەند قەڵەمێكی دڵسۆز و هەندێ كەسی شارەزای ئەو بوارە، ڕووەو لوتكە هەنگاو بنێ، بەڵێ كۆمەڵێك شیعری جوان و ناسك و نوێ بۆ منداڵان نووسراون و بڵاوكراونەتەوە، كە لە ئاستێكی بەرزی ئەدەبیدان، دەكرێ ببێتە جێی دڵخۆشی و شانازیی بۆ شاعیر و نووسەران و دڵسۆزانی ئەدەبی منداڵانی كورد .
• بوونی ئەو تەكنەلۆژیایەی سەردەم وەكو ئایپاد و مۆبایل… تاچەند كاریگەریی ئەرێنی و نەرێنی لەسەر منداڵ هەبووە؟
• كاتێك سەیری تەكنەلۆژیا و ئامێرە زیرەكەكان دەكەین، دەبینین زانست و پێشكەوتن زۆر خێرایە و هەنگاوەكانی بەرەو لوتكە دەچن، كە جێی دڵخۆشی و خۆشحاڵی مرۆڤایەتییە، بەڵام دەبێ ئەوەش بزانین كە لایەنی چاك و خراپی هەیە، بۆیە پێویستە ژیرانە مامەڵەی لەگەڵدا بكرێ، بە تایبەتی توێژی منداڵان پێویستە زۆر بە وریاییەوە بە كاری بهێنن، وا چاكە لە ژێرچاودێری دایك و باوكدا بە كاری بهێنن و لایەنی چاكە و خراپەی تەكنەلۆژیایان بۆ ڕوونبكرێتەوە، بە هۆی ئامێرە زیرەكەكان و تۆڕی بەرفراوانی ئینتەرنێت، تۆڕەكۆمەڵایەتییەكانیش زۆرن و هێشتا هەر زیاتریش دەبن، وەك دەبینین گەورە و بچووك بەكاری دێنن، بەڵام بۆ منداڵان پێویستە سنووردار بێت و كەمتر بە كاری بێنن، چونكە ئەزموونی ژیانیان كەمترە و لە هەموو ڕوویەكەوە تەواو پێنەگەیشتوون، وە لە ڕووی تەندرووستیشەوە زیانی هەیە، وەك دەركەوتووە ئەو منداڵانەی زۆر هۆگری ئامێرە زیرەكەكان و تۆڕەكۆمەڵایەتییەكانن، زیان بە چاویان گەیشتووە، بۆیە وا باشترە كە ئەوەندە پێیەوە سەرقاڵ نەبن و دایكان و باوكان، كتێب و گۆڤاری تایبەت بە خۆیان بۆ دابین بكەن، كە بێگومان سوودی زۆر زیاترە.
• دوا وتەت چییە؟
• لە كۆتاییدا زۆر سوپاستان دەكەم و خۆشحاڵ بووم بۆ ئەم بەسەر كردنەوەیە، وە دڵخۆش بووم كە ئەدەبیاتی منداڵان جێی بایەخ و گرنگ بوو لای ئێوە، هیوادارم كاری جددی و باشتر بكرێ بۆ بەرەوپێش بردنی ئەدەبیاتی منداڵانی كورد، لەگەڵ سڵاو و ڕێزم بۆ خوێنەرانی ئازیز.

ڕۆستەم خامۆش، شاعیر و نووسەری ئەدەبی منداڵان لە چەند دێرێك دا

• رۆستەم خامۆش لە ساڵی (١٩٨٠)ی زایینی لە گوندی (كانی كوردە)ی سەر بە ناحیەی ئاشتی، قەزای كۆیە، پارێزگای هەولێر، لە دایك بووە، ئێستا لە شاری هەولێر نیشتەجێیە.
• لە ساڵی (١٩٩٦)ی دەستی بە شیعر نووسین كردووە بۆ گەورەساڵان، بەڵام لە ساڵی (٢٠٠٠)دا زیاتر ڕووی لە ئەدەبی منداڵان كردووە و یەكەم شیعری بەناونیشانی (باڵندەیەكی بەندكراو) بۆ منداڵان نووسیوە.
  • تا ئێستا لە چەندین ڕۆژنامە و گۆڤار و بڵاوكراوەی كاغەزیی و ئەلیكترۆنی و ماڵپەڕ و تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان، شیعر و بابەتەكانی بڵاوكراونەتەوە، كە بریتین، لە:
  (١٧ ڕۆژنامە و ٣٧ گۆڤار و ٣٧ ماڵپەڕ و ٨ بڵاوكراوەی كاغەزیی و ئەلیكترۆنی).
  • چەندان شیعری، كە بۆ گەورەساڵان و منداڵان نووسیون، ئاوازیان بۆ دانراوە و لەلایەن هونەرمەندانەوە كراون بە سروود و گۆرانی.
  • شیعرێكی ڕۆستەم خامۆش بەناونیشانی (وارێ مە)، كە بە زاراوەی كرمانجی سەروو(بادینی) نووسیویەتی، لە كتێبی خوێندنی كوردی- قۆناغی بنەڕەتی- پۆلی دووەم- وەرزی یەكەم، دانراوە و دەخوێندرێ.
  • تا ئێستا (٨) كتێبی چاپكردووە، كە بریتین لە:
  ١- داری هیوا، شیعر بۆ منداڵان، ساڵی 2017، هەولێر.
  ٢- گوڵی ئاوات، شیعر بۆ منداڵان، ساڵی 2019، هەولێر.
  ٣- ژینگەی كوردستان، شیعر بۆ منداڵان، كۆكردنەوە و ئامادەكردن، ساڵی 2020، هەولێر.
  ٤- دۆستی ژینگەم، هۆنراوەی ژینگەیی بۆ منداڵان، ساڵی 2021، سلێمانی.
  ٥- باخی ئومێد، شیعر بۆ منداڵان، ساڵی 2021، سلێمانی.
  ٦- هاوڕێی پێنووس، شیعر بۆ منداڵان، ساڵی 2021، هەولێر.
  ٧- ئەدەب و هونەری منداڵان، چاوپێكەوتن لەبارەی ئەدەب و هونەری منداڵان، بە هاوبەشی لەگەڵ د. هاوژین سڵیوە، ساڵی 2022، كۆیە.
  ٨- دیداری ئەدەبی منداڵان، چەند توێژینەوەیەكی ئەدەبیی و ڕەخنەیی، بە هاوبەشی لەگەڵ چەند نووسەرێك، ساڵی 2022، سلێمانی.
  • لە ڕێكەوتی ٤ی ٩ی ٢٠٢٢، بە توێژینەوەیەك، بەناونیشانی (ڕۆڵی ڕاگەیاندن، لە ئەدەبیات و ڕۆشنبیریی منداڵاندا) بەشداری لە دیداری ئەدەبی منداڵان كردووە لە شاری سلێمانی.
  • لە ڕێكەوتی ١٥ی ١٠ی ٢٠٢٢، بە پێشنیار و ڕاسپاردەیەكی (١٥) خاڵیی بەشداری لە یەكەمین كۆڕبەندی پەروەردەیی و ئەدەبی هاچەرخی منداڵان كردووە لە شاری سلێمانی.
  • لەپای نووسینی بۆ منداڵان بە تایبەتیی و بە گشتی، وەك شاعیر و نووسەر، یان وەك هاوكاریكردنی گۆڤارەكان بە نووسینەكانی، زیاتر لە (٢٠) خەڵاتی ڕێزلێنان و سوپاسنامەی پێ بەخشراوە، سێ لەوانە بریتین لە:
  ١- ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر، ساڵی ٢٠١٨
  ٢- دەستەی دەسپاكی هەرێمی كوردستان، ساڵی ٢٠١٩
  ٣- یەكێتیی نووسەرانی كورد – لقی سلێمانی، ساڵی ٢٠٢٢

لە كوردستان زۆرێك لەبنەماڵەكان، دەبنە هاوكارێكی باشی نەوەكانیان بۆ ئەوەی بەحەزو ئارەزووەكانیان بگەن لەپێناویشیان قوربانی زۆریان داوە، ئەوەی مەبەستمە هەڵوێستەی لەسەر بكەم بەگشتی بنەماڵەیەكی هونەری دیاری،هەولێر و كوردستانە، ئەویش بنەماڵەی (مەرجان)-ە وە بەتایبەتیش هونەرمەند خاتوو (نەسرین مەرجان)-ە ئەو هونەرمەندەی وەكو یەكەم ئافرەت لە كوردستان بەمەبەستی برەودان بە هونەرەكەی لە ساڵی 1970 دەچێتە شاری بەغدا لە ئەكادیمای هونەرە جوانەكانی بەغدا دەخوێنێت..
سەرەتا پێمان باش بوو كورتەیەك لەسەر بنەماڵەی (مەرجان) باس بكەین، بابزانین نازناوی(مەرجان) چۆنە بۆتەپاشگری ناوەكەی نەسرین خان؟ مەرجان كێ بوو؟
(داپیرە) ی هونەرمەند نەسرین خان ناوی مەرجان بووە، لەبەر ئەوەی ئافرەتێكی سەلار و خان مان و بوێر و ڕچە شكێن و ئازابووە لەسەردەمی خۆیدا، لەبەر ئەو خەسڵەتانەجوانانەی نەنكی نازناوی مەرجان یان بۆ خانەوادەو بنەماڵەكەیان هەڵبژاردووە و تائێستا ناوێكی پرشنگدارە بۆ بنەماڵەی مەرجانەكان..
مام خدر مەرجانی باوكی یەكێك بووە لە هونەرمەندە میللییەكانی شاری هەولێر (زوڕناژەن، شمشاڵژەن و باڵەبانژەن ) ێكی بەناوبانگ بووە، بێگومان ئەو هونەرە بێ خەوش و شادی بەخشەی باوكی كاردانەوەی لەسەر هونەرمەند بووەو لەگەڵ هونەرەكەی باوكیدا ژیاوە و هەنگاوی بۆ داهاتووی ناوە.
مام خدر مەرجانی باوكی نەسرین خان لە زوڕناژەنین پیاوێكی مەعلان و ماقووڵی مەجلیسی هەولێرییان و خەڵكی دەوروبەرەكەی بوو، لەناو شار و لە دەشتی قەراج و كەندێناوە و موركیە و شەمامك و خۆشناوەتی تا دەگاتە دۆڵی ئاكۆیان و باڵەكایەتی بەناوبانگ و خۆشەویست و لەبەردڵان بوو، كەم شایی و زەماوەند و بۆنە بەبێ زوڕنایەكەی مام خدر مەرجان تێدەپەڕی، ئەو سەردەستەی پیاوە جوان و خواستراوەكەی مەجلیسی پیاوماقوڵان و بەگزادان بوو.
لەهەر گۆشەیەكی ماڵدا كتێب بوونی هەبوو بێت واتە چرایەك بۆ هەمیشە داگیرساوەو دەدرەوشێتەوە، ئەم بۆچوونە بۆ ئامێرەكانی مۆسیقاو تابلۆی هونەری هەروایە، كەواتە بوونی ئامێرە بەجۆش و هەست بزوێنەكانی وەك ( زوڕنا و شمشماڵ و باڵەبان) بوونی تابلۆی هونەری لەناو خانەوادەكەی نەسرین مەرجان دا وەك چرایەكی گەش بوون هەموو كات ڕۆشنی بەدڵ و هەستی نەسرینی منداڵ و مێرمنداڵ بەخشیوە.
هونەرمەند نەسرین خدر مەرجان لە لە 10-6 1947 شاری هەولێر لەدایك بووە قۆناغەكانی خوێندنی وسەرەتایی و ناوەندی وئامادەیی هەر لەم شارە تەواو كردووە،بەهاندان و پاڵپشتی بنەماڵەكەیان بەتایبەتی هەردوو براكەی هونەرمەند واحید مەرجان و هونەرمەند یەحیا مەرجان وەك یەكەم ئافرەتی كوردلە كوردستان بەمەبەستی خوێندنی زانستی هونەری لە ساڵی 1970 دەچێتە ئەكادیمیای هونەرجوانەكانی بەغدا بەشی شێوەكاری لە لقی نیگار وەردەگیرێت، چوارساڵی خوێندن بەكارامەیی تەواو دەكات، لەوماوەی خوێندنی لە نێو ئەكادیمیا و دەرەوەی ئەكادیمیا بەشداری چەندین چالاكی هونەری كردووە.
هونەرمەمەند نەسرین مەرجان لەماوەی ژیانی هونەری خۆی بەشداری چەندین پیشانگەی شێوەكاری كردوە یەكەم پیشانگەی هاوبەشی لە شاری بەغدا لەگەڵ چەند هونەرمەندێكی كورد بووە لە بارەگای ئاژانسی دەنگ و باسی عێراق لەژێر چاودێری سیاسەتمەداری كوردی كۆچكردوو سەیدا (ساڵح یوسفی ) بووە، هەر لەساڵی 1973 وەك ئەكتەر بەشداری چەندین زنجیرە درامای تەلەفزیۆنی كردووە، لە بۆنە نیشتمانییەكان بەشداری كارای هەبووە، بەتایبەتیش یادەكانی نەورۆز لەشاری بەغدا.
نەسرین خان وەكو پێشكەش كارێكی لێهاتوو لە ساڵی 1973 بەرنامەیەكی هونەری بەناوی (جیهانی هونەر) پێشكەش دەكرد،كەبەرنامەیەكی هەفتانە ی تەلەفزیۆنی بوو،لەهەمان كاتدا بۆماوەیەك وەكو بێژەر لە رادیۆی كوردی بەغدا كاری كردوە.
دوای ئەوەی ئەكادیمای هونەرەجوانەكان تەواو دەكات لە ساڵی 1976 دەگەڕێتەوە،شاری هەولێر یەكەم پیشانگەی تایەبەتی خۆی لەقوتابخانەی ئەیوبیە دەكاتەوە لەپیشانگەیەكەدا (30) تابلۆی زیتی و ئاوی نمایش كرد،لە ساڵی 1982لەگەڵ كۆمەڵی لە هونەرمەندان، بەشداری پیشانگەی پۆستەرات كردوە، هەروەها بەشداری چەندین چالاكی هونەری،لەرێگەی یەكێیەتی ئافرەتانی كوردستان و سەندیكای هونەرمەندانی كوردستان كردوە.
هونەرمەند نەسیرین خان لەساڵی 1983 دەگوازرێتەوە بۆ شاری دهۆك لەوێش لەگەڵ هونەرمەندانی دهۆك لە چالاكی هونەری بەردەوام بووە،لەساڵی 1983 لە بەرێوەبەرایەتی چالاكی قوتابخانەكان بەشداری پێشبركێ (پۆستەرات)ی پارێزگای كردوە،هەر لەشاری دهۆك لە ساڵی 2004 پیشانگەیەكی تایبەتی خۆی لە هۆڵی (شەهید سەلمان) كردۆتەوە، 35 تابلۆی خۆی نمایش كرد.
هونەرمەند نەسرین خان بۆماوەی 7ساڵ مامۆستا بووە لە پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی دهۆك، ئەندامی كارای سەندیكاری هونەرمەندانی كوردستانە، دوای خانەشین بوونی گەڕاوەتەوە شاری هەولێر لە ئێستادا خۆی ئامادە دەكات بۆ كردنەوەی پیشانگایەكی تایبەت.
شایانی باسەخاتوو نەسرین خان منداڵەكانیش هەمان رێچكەی هونەری ئەویان گرتووە ،دوو كوڕی هەیە بە ناوی ( یونس) كەدەرچوی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی هەولێرە بەشی شێوەكاری ودەرچووی كۆلێژی هونەرە جوانەكان بەشی سینەما وە (یوسف) ئەویش دەرچووی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی هەولێرە بەشی شێوەكاری.
بۆ نووسینی ئەم بابەتە سوودم لەم بەرێزانەی خوارەوە وەرگتووە:

• واحید مەرجان ئەو هونەرمەندەی نیو سەدەی تەمەنی بەهونەر بەخشی جەمال دەلاك.
  -پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ هونەرمەند هۆشیار مەرجان .
  -پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ تابان خان .

نووسەر و شاعیر گوڵزار فەرەج: زمان وەرگێری هۆش و دەروونە، بۆ پەخشكردنی دەروونی مڕۆڤەكان
نووسەر گوڵزار فەرەج: رەخنە گرتن و رەخنە قبوڵكردن دوو شاباڵی سەركەوتنی نووسەرن بەرەو لوتكە

خاتوو گوڵزار حەمە فەرەج ناسراو بە( گوڵزار فەرەج) یەكێك لە قەڵەمە دیاریەكانی نێو ئەدەبی كوردی تائێستا خاوەنی حەوت كتێبە لە بواری پەخشان و ڕۆمان و تێكستی ئەدەبی و زانستی جەستەیی ..بەبەردەوامی لە گۆڤار و رۆژنامەو سایتەكان بابەت دەنووسێت ئەندامی لقی سلێمانی یەكێتی نوسەرانی كوردە ئەندامی دەستەی نوسەرانی رۆژنامەی ژیانەوە یە ئێمەش بە باشمان زانی ئەم هەڤپەیڤینەی لەگەڵ دا ساز بكەین.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• وەكو نەریتێكی سەرەتای پرسیاركردن بابزانین گوڵزارخان چۆن ئاوێتەی جیهانی ئەدەب و نووسین بوو؟
• بەری درەختی فەنتازیاو، ھەندێك روداوی ڕاستەقینە ،وەك ڕۆشنایی تكانە نێو دیدەو ھزرەوە، بەس بون بۆ ئەوەی ببن بە پردێك كە ھەست و حەزی زاتیم بۆ نوسین لە دایك ببێت ، بەو مشتومڕانەی ناو خەیاڵی خۆمەوە بونە شاخێك ھێندە بڵند كە خەرییكە زمانی لوتكەی لە ڕومەتی ئاسمان ھەڵدەسوێ ،ھەرنەبێ لەبەر دیدەی خۆم وام لێدەنۆڕی، كەبوونە گەورەترین سەرمایەی من، دەڵێم مڕۆڤ گەر ئیرادەی ھەبو ،ھەمو شتێكی پێدەكرێ، ڕۆژانێك بو، كەكتێبێكی نوسەری پێش خۆمم دەكەوتە پێش چاو، بەحەسرەتەوە بوم، كەبتوانم كتێبی خۆم لەكتێبخانەكەی خۆمم ببینم، ھەر ئەو حەزە بو زادەی ئاواتەكانمی ھێنایە دی، سوپاس بۆ خوا هەر ئەو ئارەزوەم بوو بۆ نوسین وهاوڕێیەتی كتێب وای لێكردم رێچكەی كتێب و نوسین بگرم.
• ئێوەخاوەن ئەزموونێكی باشی نووسینتان هەیە، بەڵام زیاترگرنگی بەپەخشانە شیعرداوە هۆكارەكەی بۆ چی دەگەرێتەوە؟
• زمان وەرگێری هۆش و دەروونە ، بۆ پەخشكردنی دەروونی مڕۆڤەكان هەڵبەت ئەبێ دەڕبڕینك هەبێت بۆ وەدەرخستنی ئەوەی لەناخیەتی، منیش هەست دەكەم جوانترین نوسین و دەڕبڕین ئەگەر بكرێ بە پەخشان بنوسرێ بۆ ئەوەی بەتەواوەتی و كاڵا پڕ بەباڵا بێ ،ئەبێ ئەو وێنەشیعریان وەدەربخرێ كە لە ناخدایە و بەشێوەیەكی ئەدەبی و فەرهەنگی و وشەسازی بۆ بكرێ هەر لەپەخشاندا زیاتر پەیامەكە ئەگات بەخوێنەر و هەڵبەت ئەمە بەبۆچونی من وایە، و مامۆستای گەورەمان برایم ئەحمەد ئەوە دووپات ئەكاتەوە، كاتێك لە ڕۆژنامەی گەلاوێژی ئەو سەردەمە جوانترین پەخشان ئەنوسێ بەناوی بەرەو ڕووناكی .
• لەسەر پەیامی شیعر بۆچوونی شاعیران جیاوازە هەندێكان دەڵیت شاعیر بۆخۆی دەنووسێت هەندێكیتر دەڵێن شیعر بەرپرسیارەتییە پەیامێكی گشتییە بۆ كۆمەڵگایە،ئەی تێروانینی ئێوە چۆنە؟
• خودی شیعر سازی واتێدەگەم ئەوەندەی پڕۆسەی دۆزینەوە بێت، نیو ئەوەندە نوسین و داهێنان بێت شاعیر دەبێت
  شوێن هەڵگر بێت و جێپێی شیعر هەڵبگرێت تا دەستگیری بكات، هەرچواردەوری شاعیر شیعرە بەڵام چاوی تایبەتی دەوێ
  بیبینێت و بیدۆزێتەوە و هەڵیگرێتەوەو بیانخاتە روو.
• بەشێك لە رەخنەگرانی شیعر دەڵێن ئەگەر فەلسەفە تێكەڵ بە شیعر بوو رۆحییەتی شیعر دەمرێت لەو بارەیەوە ئێوە چی دەڵێن؟
• نوسینەوەو ئیشكردن لە فەلسەفەدا حەزێكی بەرزە فڕی دیكەیە لە نوسیندا ئەو كات مڕۆڤ بە ودەكاری و قوڵایی ڕۆح و ناخدا ڕۆدەچێتە خواروو هەموو جوانیە پەنهایەكان بەیان دەبن هەڵبەتە فەلسفە لە نێو شیعر.
• ئێوە لە چ دەروازەیەكەوە لە دەرگای شیعر دەدەن (دەرگای خۆشەویستی، دەرگای منداڵی،دەرگای یادەوەری ،دەرگای دایك….)؟
• نوسین دەرون دەسمێ ئاسۆی
  شیعرو نوسینم هەردەم بەرزە
  چونكە زادەی ئەو پەیوەندییەكە بە ژیانەوە دەمبەستێتەوە لەهەمان كاتیشدا بەخشش و ئیلهامێكی خوداییە، كەخودا پێیداوم شیعریش چڕترین دەربڕینی زمانە هەمیشە رازو نیازو خەونەكانی خۆم لەڕێی شیعرووشەسازییەوە دەڕبریوە
  كرۆك و كاكڵەی نیەتی شاعیر بەخشینی ساتێك ئارامی و ئومێدو هیوایە ئەبێت بە تاك، لەوێشەوە بەرەو كۆمەڵگە .
• شاعیری گەورەی فەرنسی (مالارمییە) دەڵێت: شیعر نهێنییە دەبێ خوێنەر بەدوایی كلیلەكەی بگەرێت ،ئێوە چی دەڵێن؟
• بێگومان وایە هەر نوسینێك شێوازی بیركردنەوەی مڕۆڤ نەگۆڕێ و كاری تێنەكات ئەو نەنوسینە نە شیعریشە
  هەر لەبەر ئەو هۆیەیە كەدەڵێ خوێنەر بەدوای كلیلەكەیدا دەگەرێ دەبێ هزرو ئاوەزی بەجۆڕێك لە جۆرەكان بگۆرێ لەهەست و بیركردنەوەیدا.
• رەخنە لە نێوە هەموو كاییەكانی ژیان گرنگە ،وەكو نووسەرێك چۆنە دەڕواننە رەخنەگرانی شیعر لە كوردستان؟
• پێم وایە رەخنە گرتن و رەخنە قبوڵكردندوو شاباڵی سەركەوتنی نوسەرن بەرەو لوتكە ،و وادەكات كە نوسەر هەمیشە بەدوای فەرهەنگ و وشەسازی و خەیاڵ فراوانیدا وێڵ بێت و لەو چەق سازیەی دەربازی بكات بەمەرجێ رەخنەنی دروستكەر بێت نەك رەخنەی روخێنەر.
• ئاستی خانمانی شاعیر لە كوردستان چۆن دەبینی؟
  -پێم وایە و بەڕوونیش دیارە كە ژنان هەنگاوێكی بەرچاوو باشییان ناوە لەم ڕۆژگارەدا نەك لە نوسین و ئەدەبدا ، بەڵكو لە هەموو بوارەكانداو بەتایبەتیش لە فەرهەنگ نوسینداو جێ پەنجەیان دیارە و بەباشی چوونەتە نێو هەموو بوارەكانەوە.

ئارام خەلیفانی: ئەو شێوازەی خوێندن لە هەرێمی كوردستان بەكاری دەهێنن باشترین شێواز و سیستەمی پەروەردەیە
ئارام خەلیفانی: زۆر نووسەر و پسپۆری بەتوانا و لێهاتوومان هەن كە دەتوانن گەشە بەپەروەردە و فێركردن بدەن
ئارام خەلیفانی: وەرگێڕان و نوسینەكانم هەم بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزیە و هەمیش پەروەردەیە
نووسەری بواری پەروەردە مامۆستا ئارام محەمەد عومەر ئەحمەد ناسراو بە( ئارام خەلیفانی) یەكێكە لەو نووسەرانەی كە لەرێگەی نووسینەكانییەوە خزمەتێكی بەرچاوی پەروەردە و فێركردنی كردوە بەتایبەتی لەبەشی فێربوونی زمانی ئینگلیزی دا.. ئەو دەرچووی بەشی زمانی كوردی فاكەلتی ئادابە لە زانكۆی سۆران تائێستا (10) كتێبی لەسەر پەروەردە و فێربوونی زمانی ئینگلیزی بەچاپ گەیاندووە.لەنزیكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە:

هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*ئەوهۆكارانە چین كەوای لە تۆی كرد رووبكەیتە نووسین و وەرگێران؟

• هەستكردن بە كەم و كووڕی لەبواری پەروەردە و فێركردن و هەژاری لە فەرهەنگی كوردی لەهەمان كات دا هەبوونی بەهرە و توانام لەم بوارەدا كە لای خودای گەورە تاوانبار نەبم لەبەكارنەهێنانی وە سوود گەیاندن بە نیشتیمانەكەم و نەتەوەكەم چونكە هەبوونی بەهرە و توانا لەكەسێك و بەكارنەهێنانی بۆ بەرژەوە ندی گشتی وەك ژەهری مار وایە.
  *نووسین و وەرگێرانەكانت زیاتر لە بواری فێركردن وپەروەردەیە هەوڵ نەداوە، لەبوارەكانی تریش بنووسیت؟
• وەرگێڕان و نووسینەكانم هەم بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزیە و هەمیش پەروەردەیە و لەهەوڵدام لەبوارەكانیتریش بنووسم بەتایبەتی لە بواری گەشەپێدانی مرۆیی.چونكە مرۆڤی تێگەیشتوو و ڕۆشنبیر ئەوكەسەیە لەهەموو شتێك، شتێك بزانێت لەیەك شتیش هەموو شتێك بزانێت.

  *چۆن دەڕوانیتە نووسەرانی بواری پەروەردەو فێركردن لە كوردستان ئایا لەئاستی پێویست دان؟

• ئەوەی راستی بێت، لەهەموو كۆمەلگایەك لایەنی ئەرێنی و نەرێنی هەیە لەو وڵاتەی ئێمەش بەهەمان شێوە زۆر نووسەر و پسپۆری بەتوانا و لێهاتوومان هەن كە دەتوانن گەشە بەپەروەردە و فێركردن بدەن لە وڵات.. بەڵام بەداخەوە لەبەر نەبوونی لیژنەیەكی پاك و لێهاتوو لەوەزارەتی ڕۆشنبیری بۆ لێكۆلینەوە لەدەرچوونی سەرچاوەكە یان نەگونجانی سەرچاوەكە زۆر نووسەرمان هەن دەنوسن خۆیان نازانن چیان نوسیوە (مەرج نیە ئەوەی دەنوسیت دەربڕی ناخی خۆی بێت) بۆیە ئێمە كاتمان دەوێت بۆ ئەوەی بگەینە ئاستی وڵاتانی پێشكەوتوو.

  *شێوازی خوێندن و پەروەردە لە كوردستان گۆرانكاری زۆری بەسەرداهاتووە ،وەكو مامۆستاو نووسەرێك، ئاستی خوێندن لە كوردستان لە ئێستا چۆن دەبینیت؟

• ئەو شێوازەی خوێندن لە هەرێمی كوردستان بەكاری دەهێنن باشترین شێواز و سیستەمی پەروەردەیە ،بەڵام بەداخەوە لەبەر نەبوونی دەرفەتی گونجاو و كاتی پێویست تەرخان نەكراوە وەك پێویست جێبەجێ ناكرێت لەئێستادا لە قوتابخانە ئەركی مامۆستا لە قوتابی و بەڕێوەبەر گرانترە و هەبوونی مامۆستای ڕاهێنەر و لیژنەی دەرەكی بەپێویست نازانم بەڵكو سەرپەرشتیاری كارگێری و سەرپەرشتیاری پسپۆری بگەڕێتەوە و خودی سەرپەرشتیاری كارگێری خول لەجیاتی مامۆستای ڕاهێنەر بكاتەوە لە قوتابخانەكە و هەموو سەرپەرشتیاران شارەزاییان هەبێت لە میتۆدەكانی وانەوتنەوە.

  *وەكو مامۆستایەك سیفتەكانی مامۆستای سەركەوتووچین؟

• لە یەكێك لە كتێبەكانم كە تایبەتە بەمامۆستای سەركەوتووە بەناوی (100 ئامۆزگاری بۆ مامۆستای سەركەوتوو لە گشت قۆناغەكان دا) لەرێگەی (15) خاڵەوە ئاماژەم بە مامۆستای سەركەوتوو داوە كە بریتین لە:
  1-هانی قوتابیەكەت بدە كاتێك كارێكی چاك ئەنجام دەدات، ڕێگای زیاتری بۆ ڕۆشن بكەوە.
  2- ڕێزی قوتابییەكەت بگرە، ئەگەر دەتەوێت ڕێزی تۆ بگرێت.
  3 -بە گفتوگۆ و دیالۆگ لەگەڵ قوتابی فێربكە، كاتێك پێویستیەكی هەبوو داوا لە تۆ بكات، تۆش بۆی جێبەێ بكە.
  4-هاوار بەسەر قوتابیدا مەكە و بەسەریدا هەڵمەشاخە.
  5- بە شتێك قوتابی مەترسێنە كە دەسەڵاتت بەسەردا نیە و ناتوانیت جێ بەجێی بكەیت.
  6- هەمیشە كاری ئاسان ڕێگای ئاسان و پرسیاری ئاسان ئاڕاستەی قوتابیەكەت بكە، خۆت لە شتی ئاڵۆز و گران بە دوور بگرە.
  7- ڕێگا بۆ هاتنە پێشەوەی یەكە یەكەی قوتابیەكان خۆش بكە، هیچ كامێكیان .پشتگوێ مەخە
  8-هەمیشە رقت لە كردەوەی ناشرین ببێتەوە نەك كەسەكە خۆی.
  9- بە خۆشترین ناو بانگی قوتابییەكەت بكە.
  10-لێبوردەییت زۆر بێت و سنورێكی فراوان بۆ قوتابیەكەت دابین بكە، بۆ ئەوەی هەڵەكانی چاك بكاتەوە.
  11- هەمیشە وا سەیری قوتابیەكەت بكە كە بە توانا و بەهێزە،بە گومانی خراپ سەیری مەكە .
  12- قسەیەك بۆ قوتابیەكەت مەكە كە خۆت بە كردەوە نەت كردبێ، داوای فێربوونی شتێك لە قوتابی مەكە كە خۆت نایزانی.
  13-بەردەوام خۆشەویستی و گرنگی پێدانی خۆت بۆ قوتابیان دووبارە بكەوە.
  14-هەرگیز پشت لە ئامۆژگاری قوتابیان مەكە، چونكە قوتابی لە ئاو زیاتر پێویستی بە ئامۆژگارییە.
  15-بە سەڵاو كردن و ڕووی خۆش یەكەم چركەی ڕووبەڕوو بوونەوەت لەگەڵ قوتابی دەست پێبكە.

  ناوی كتێپە چاپكراوەكانی نووسەر مامۆستا ئارام محەمەد:

• (فەرهەنگی ئایلتس) چوار هەزار وشەی بنچینەیی بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی و دەرچوون لە تاقیكردنەوەی ئایلتس.
• كلیلی سەركەوتنەكانت لە تاقیكردنەوەی ئایلتس.
• فەرهەنگی ئارام 3000 وشەی بنچینەیی بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی.
• فێربوونی زمانی ئینگلیزی بەبێ مامۆستا لەماوەی مانگێك دا.
• (100) ئامۆژگاری بۆ مامۆستای سەركەوتوو.
  . – (100)یاری بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی
• فێربوونی دووگمەكانی كیبۆردی كۆمپیوتەر.
• هونەری وەڵام دانەوە.
• دەنگەكانی زمانی ئینگلیزی.
• فەرهەنگی سەنڕایزی قوتابخانە.

شێوەكار ئیڤان نەجمەدین: ڕەنگ بۆ تابلۆ زۆر گرنگە من زۆر ئارەزووی تێكەڵكردنی ڕەنگەكان دەكەم
شێوەكار ئیڤان نەجمەدین: وانەی هونەر بۆ قوتابیان گرنگە بۆئەوەی بیرۆكەو داهێنان لە گشت بابەتەكاندا بكەن
خاتوو (ئیڤان نەجمەدین ساڵح )، هەر لەتەمەنی منداڵییەوە خوولیا و ئارەزووی هونەری وێنەكاشانی هەبووە لە قوتابخانە بەشداری سەرجەم پیشانگاكانی كردووە ئەو حەزو و ئارەزووە وای لێكردوە بچێتەئەكادیمیای هونەرەجوانەكانی هەولێر بەشی شێوەكاری هەرلەپێناو برەودانی زیاتر بە بەهرەكانی توانی لە ساڵی 2023 بروانامەی ماستەر لە هەمان بواردا بەدەست بهێنێت بۆماوەی چوار ساڵ لەیەكێك لە قوتابخانەكانی شاری هەولێر مامۆستای پەروەردەی هونەر بووە …لەئێستادا مامۆستایە لە زانكۆی موسڵ ئێمەش بەباشمان زانی بەچەند پرسیارێك بەسەریبكەینەوە.
هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا شێوەكار ئیڤان چۆن خۆی بە خوێنەرانمان دەناسێنێت ،چۆن ئاوێتەی هونەری شێوەكاری بوویت؟

• من شێوەركا (ئیڤان نەجم دین ساڵح )، دەرچووی كۆلێژی هونەرەجوانەكانم لە ساڵی 2019، هەروەها ماستەر لە 2023 بەدەست هێناوە لە هەمان بواردا لەئێستا مامۆستای هونەرم لە یەكێك لە قوتابخانەكانی شاری هەولێر .ئەوەی ڕاستی بێت هەر لەتەمەنی منداڵیمەوە حەزو وئارەزووی زۆرم هەبوو بۆ وێنەكێشان لە هەموو قۆناغەكانی خوێندنم چالاكانە بەشداریم لە پیشانگاكانی قوتابخانە دەكرد،هەرئەو حەزو و ئارەزوەش وای لێكردم بڕیاربدەم دوای تەواوكردنی پۆلی 12 بچمە كۆلێژی هونەرەجوانەكان بەشی شێوەكاری بۆ ئەوەی پەرە بەتواناكانم بدەم لەوێ زیاتر بەشێوەیەكی ئەكادیمی فێری ئەلف و بای وێنەكیشان ببم.
• بەرێزت زیاتر لەسەر كامە قوتابخانەی هونەری كاردەكەیت؟
• من لەسەرەتای منداڵیم، ئارەزووی زۆرم لەوردەكاری وێنەكێشان هەبوو،وە هەر لە سەرەتایی كۆلێژیش زیاتر لەسەر قوتابخانەی ڕیالیزم كارەم دەكرد، لە ئێستاش زۆربەی كارەكانم پۆرترێتن بە شێوازی ڕیالیزم وێنەدەكێشم.

  *كامەن ئەو هونەرمەندە شێوەكارانەی كاریگەریان لەسەر تۆ هەبووە یاخود سەرسامی بە كارەكاریان؟

• زۆرن ئەو هونەرمەندانەی كارەكانیان جوانن وسەرنجی منیان راكێشاوم بۆ نموونە لە هونەرمەندە جیهانیەكان( ئێدوارد مانێ و ڤانكوخ ) بە تایبەتی، لە هونەرمەندە كوردەكانیش (خەیری ئادەم، ،محەمەد ئیسماعیل، عەبدولڕەحمان میرزا زۆر بەكارەكانیان سەرسامم.

  *دووخاڵی سەرەكی لە زۆربەی تابلۆكان بوونی هەیە (ناڕوونی و جوانی)، بینەر چۆن دەتوانێت لە تابلۆكان بگات بێ ئەوەی شیكردنەوەی بۆ بكرێت؟

• زۆربەی تابلۆكان لە ڕوویی ڕەنگ و تەكنیەكان چێژ بە بینەر دەبەخشێت لەلای هەر كەسێكیش ڕەنگە تێڕوانینی جیاوازی لا دروست بێت مەرج نیە كەسێك شیكردنەوە بكات بۆ ئەوەی چەمك و پەیامی تابلۆكە بگەیەنێت . جوانی لەلایی هەر كەسێك بە جۆرێكە ناڕوونی بە پێی كار وتەكنیكی هونەرمەندەكەیە هەندەكیان بابەتەكە دیارە لەسەر چی كراوە بەشێكی تریان بینەر دەتوانێت لەڕێگەی ڕەنگ وشێوازی كاركردن لە بابەتەكەحاڵی بێت.

  *تەكنەلۆژیای سەردەم بۆ نیگار كردنی تابلۆكانت بەكار دەهێنیت؟ بۆنموونە بەرنامەكانی كۆمپیوتەر؟

• نەخێر، لەبەرئەوەی كارەكانم پۆرترێتن دەست كاری وێنەكە ناكەم، بەڵام ئەگەر لە داهاتوودا پێویست بكات بەكاری دەهێنم وەكو فۆتۆشۆب كە ئێستادا زۆر ێك لە هونەرمەندان سوودی لێوەردەگرن.

  *رەنگ مادەیەكی سەرەكی هەر تابلۆیەكە چۆن دەڕوانیتە كاریگەری رەنگەكان لە تابلۆیەكانت؟

• بەدڵناییەوە ڕەنگ بۆ تابلۆ زۆر گرنگە هەر بۆیە من زۆر ئارەزووی تێكەڵكردنی ڕەنگەكان دەكەم لە پۆرترێتەكانمدا بۆ ئەوەی ڕووخسار و ناخی كەسەكە ڕەنگ بداتەوە لەكارەكەمدا هەروەها نەرمی و وردەكاری تێیدا بەڵام بەكارهێنانی بۆهەرتابلۆیەك دەبێ بەشێوەیەكی زانستی بەكار بێت ،لە خزمەت ناوەڕۆكی تابلۆیەكەدا بێت.

  *چوار ساڵ مامۆستای پەروەردەی هونەری بوویت، كاریگەری وانەی هونەر بۆقوتابیان چۆن دەبینیت ؟

• ڕۆڵی وانەی هونەر لە قوتابخانەدا زۆر گرنگە بۆ ئەوەی لە قۆناغی بنەڕەتی قوتابیان ئاشنابن بە زۆربەی تەكنیكە هونەرییەكان قوتابیانیش زۆر حەزوو ئارەزوویان بۆ وانەكە هەیە.. من بۆ ماوەی ( 4) ساڵ مامۆستای وانەی هونەر بووم ئەزموونێكی باشم هەیەبەتایبەتی لە قۆناغی بنەڕەتی لە هەرسێ بازنەی خوێندن هەوڵم داوە زۆرترین كاری هونەری بكەن، قوتابیان بەهرەكانی خۆیان بدۆزنەوە لەگەڵ هەر تەكنیكێكدا،هەروەها ڕێگایەكی گرنگە بۆ بیرۆكەو داهێنانیان لە گشت بابەتەكاندا .

  *تۆڕەكۆمەڵاتییەكان تاچەند سوودیان هەبووە لە بڵاوكردنەوەی زانیاری و چالاكییە هونەرییەكان؟

• لە ئێستادا كە سەردەمی تەكنەلۆجیایە زیاتر لە تۆڕەكۆمەڵایەتیەكان بابەتەكان بڵاودەكرێنەوە. بۆ كاری هونەری زۆر گرنگە چونكە بینەری زیاتری دەبێت لەوەی بە كردنەوەی پێشانگایەك زۆر كەس دەتوانێت بینەری كارەكانت بێت و سەرنجی خۆیان بخەنە ڕوو.

جوانە كەریمات: لە قۆناغی سەرەتایی دا یەكەمین وانە كە سەرنجی ڕاكێشام، وانەی خوێندنی زمانی كوردی بوو
جوانە كەریمات: مناڵان زۆر حەزیان لە شیعر و چیرۆك و داستانە، بەڵام زیاترحەزیان لە شیعرە
خاتوونی شاعیری بواری منداڵان جوانە كەریمات، لە دایكبووی شاری كەركووكە. ساڵانێكە بەعیشقەوە ژوانی لەگەڵ شیعردا بەستووە، بەتایبەتیش لەگەڵ شیعری منداڵان .خوێندنی وانەی كوردی لەقۆناغی سەرەتایی بەشێوەی شیعر لەلایەن مامۆستاكەیەوە، وایلێكردووە هۆگری شیعر بێت. تائێستا دوو نامیلكەی شیعری تایبەت بە منداڵان بڵاوكردۆتەوە، دوونامیلەكەی تریشی ئامادەیە بۆ چاپ. ئەم خاتوونە شیعر نووسین بۆ منداڵان بە فاكتەرێكی گرنگ دەزانێت تاوەكو زمانیان پاراو بێت.. ئێمەش هەڤپیڤینێكی ئەدەبیمان سەبارەت بە ئەزموون وكار وچالاكییەكانی ئەنجام دا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بازانین جوانە كەریمات چۆن ئاشنای دونیای ئەدەب بوو؟

• لە قۆناغی خوێندنی سەرەتایی و ئاشنابوونمان بە خوێندن، یەكەمین وانە كە سەرنج ڕاكێشام، وانەی خوێندنی زمانی كوردی بوو،كە بە شێوەی شیعریی نووسرابوون و بە وێنەی جوان و ڕەنگاوڕەنگ ڕازابووەوە. ئەوە جگە لەوانەی خوێندن، وانەی سروود و مۆسیقامان هەبوو. مامۆستای وانە ناوی مامۆستا عومەر بوو، ئەو مامۆستایە لە هەفتەغارەوە ماتۆرسیكل دەهات بۆ قوتابخانەی عەلی سەرا. ئەوكاتە، واتە “سەرەتای هەفتاكان ” خوێندن لە كەركووك بەزمانی كوردی بوو.
  مامۆستا عومەر هەر جارە و شیعرێكی كوردیی مناڵانی دەهێنا، ئەوەندە بە جوانی بۆمانی دەخوێندەوە، هەر هەموو قوتابیان بەماوەیەكی كەم ئەزبەریان دەكرد. هەندێ جاریش شیعرەكانی بەئاوازەوە بۆ دەخوێندەوە، ئێمەش هەر بەو شێوە ئەزبەرمان دەكرد. ئەمە سەرەتای ئاشناییم بوو بە ئەدەب كوردیی، بەشێوەیەكی گشتی و ئەدەب و شیعری مناڵان بەشێوەیەكی تایبەت.

  *بۆچی لە نێو ئەدەب دا شیعری منداڵانت هەڵبژارد ؟

• هەر لەبەر ئەو وانە بەپێزانەی مامۆستاكانی سەرەتایمان كە وانەكانیان بە ڕەوانی پێدەوەتینەوە، بۆنموونە مامۆستای وانەی وێنەكێشان، مامۆستا ئەلیاس و مامۆستای وانەی سروود و مۆسیقا مامۆستا عومەر. بۆیە من و برا بچووكەكەم حەزمام لە شیعری مناڵان و وێنەكێشان كرد و زۆرجار لە ماڵەوە لاسایی ئەو شیعرانەمان دەكردەوەو لەخۆمانەوە شیعری مناڵانمان دەنووسی و وێنەمان دەكێشا.

  *پێتان وایە شیعر وەكو چیرۆك دەگاتە ناخی منداڵان ؟

• بەڵێ بێگومان، مناڵان زۆر حەزیان لە شیعر و چیرۆك و داستانە، بەڵام شیعر لە چیرۆك زیاتر. چونكە لە كاتی خوێندنەوەی شیعر دا، جگە لە مانا و ناوەڕۆكی شیعرەكە ڕیتیمكی دڵڕفێنی میوزیكشی لەگەلدایە. ئەمەش دەبێتە هۆی سەرنجی مناڵان بۆ بابەتە شیعرییەكە.

  *ئەو بنەما و سیفەتانە چین، كەپێویستە لە شیعری منداڵاندا بوونی هەبێت؟

• كۆمەڵێك مەرج هەیە لە شیعری مناڵاندا پێویستە هەبن: لەوانە وشەی ئاسان و ڕەسەنی كوردی، هەروا بایەخدان بە تاو كێش و ناوەڕۆك. مەرجە لەناو قاڵبی هەموو شیعرێكدا مەبەستێكی ئاراستە هەبێت، تەنها وشە ڕیزكردن نەبێت. لەهەموو گرنگتر دوور بێت لە توندوتیژی، باشتر وایە گوزارشت لە خۆشەویستی و مرۆڤایەتیی و خۆسەویستیی خاك و وڵات بكات.

  *چۆن دەڕوانیتە ئاستی شاعیرانی بواری منداڵان لە سەردەمی ئێستادا؟

• ئەوەی زیاتر بەلای منەوە گرنگە، كە شاعیری مناڵانمان هەیە و ئێستاش بەردەوامن لە نووسین و شیعرەكانیشیان زۆر باشە و تەنانەت هەندێكیان وەك شاعیری مناڵان دەركەوتوون. ئەوە سەرباری ئەوەی كە لە كەركووك بەداخەوە تەنانەت گۆڤارێكی مناڵانیشمان نییە.

  *ئێوە خاوەنی دوو نامیلكەی شیعری منداڵانن (جوجەڵە و پەپولەی جوان) ئەگەر بكرێت ئاماژەیان پێبدەیت ؟

• بەڵێ ئەم دوو نامیلكەیەم كە تایبەتن بە شیعر بۆ مناڵان لەسەر ئەركی خۆم چاپم كردوون و هونەرمەند گرفتار كاكەیی برام وێنەی بەرگ و نیگارەكانی ناوەوەی بۆ كێشاوە، ئا لێرەوە سوپاس و دەسخۆشیی لێدەكەم.
  (جووجەڵە) یەكەمین نامیلكەم بوو كە لەساڵی 2015 چاپم كرد، هەر لەبەر ئەوەی بینیم پێشوازییەكی گەرم لە یەكەمین كۆمەڵە شیعرییەم كرا و زۆرێك لە مناڵان شیعرەكانیان لەبەر كرد، بۆیە دووەمین نامیلكەشم ( پەپوولەی جوان) لە ساڵی 2024 چاپكرد، كە بەشی زۆری شیعرەكانی نێو ئەم نامیلكەیەشم گوزارشت لە خوشەویشتی نیشتمان و رێزگرتن وسۆز و ژینگە پارێزی دەكەن.

  *تاچەند شیعر رۆڵ و كاریگەری خۆی دەبینێت بۆئەوەی منداڵ زمان پاراو و ڕەوانبێژ بێت؟

• زمانی بەشی زۆر لە شیعرە كوردییەكان بەزمانێكی پارا و جوانن نووسراەن، بە تایبەتی ئەگەر مناڵان ئەزبەری بكەن، زۆر كاریگەریی دەبێت بۆ ئەوەی مناڵان زمانێكی پەتی و ڕەوانیان هەبێت و لە دواڕۆژدا خۆشەویستی و وەفایەكیان بۆ زمانەكەی خۆیان هەبێت.

  *پرۆژەی نوێت هەیە؟

• خوا یاربێت نامیلكەی سێیەم و چوارەمی شیعری مەنداڵانم لەهەگبەدایە، بەو هیواییەم زوو بكەوێتە بەر دیدی منداڵە چاوگەشەكانی كوردستان.

نووسەرعەلی حەمە رەشید:ئەو بابەتانەی كە دەیان نووسم پەروەردەیین و باسی خۆشەویستی باوك و دایك و خێزان و مامۆستا و گوڵ و پەپولە و خۆرو هەور و باران و خاك و نیشتمان دەكەن
نووسەرعەلی حەمە رەشید: ئەدەبی منداڵان بە هەموو ژانرەكانیەوە جیاوازە و تایبەتمەندی خۆی هەیە
نووسەری بواری ئەدەبی منداڵان عەلی حەمەڕەشید ڕەزا ناسراوبە(عەلی حەمەڕەشید بەرزنجەیی) یەكێكە لەونووسەرانەی كە شوێن پەنجەی لەنێوئەدەبی منداڵان دیارە لە ساڵانی هەشتاكان دەستی بەكاری نووسین كردوە لە بواری منداڵان خاوەنی زیاتر لە( 28) كتێبە لەو بوارەدا وە چەندین كتێبشی ئامادەیە بۆ چاپ .. هەندێ لە هۆنراوەكانی بوونەتە میتۆد نێوپرۆگرامەكانی قۆناغەكانی خوێندن هەروەها چەندین لە هۆنراەكانی كراوەن بە سروود وگۆرانی.. بۆ زیاتر ئاشنا بوون بەكارەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە .
هەڤپەیڤین – كامەران حاجی ئەلیاس

*هەموو شتێك سەرەتاییەكی هەیە بەرێزتان چۆن تێكەڵ بەجیهانی ئەدەبی منداڵان بوون؟

• من هەر لە منداڵییەوە بەهۆی ئەو ژینگەیەی كەتێیدا پەروەردە بووم و ژیاوم حەزم بە خوێندنەوە كردووە،چونكە لەماڵی ئێمەدا دیوانی شاعیران و گۆڤار و ڕۆژنامەی ئەو كاتە هەبوو، كە برا گەورەكەم دەیكڕین و دەیخوێندنەوە.چونكە خوێنەرێكی باشبوو،هۆنراوەشی دەنووسی. كە چاوم كردوەو فێری خوێندنەوە بووم هەر لە پۆلی چوارەمی بنەڕەتییەوە ئەوانەم دەخوێندەوە و لە قوتابخانەشدا قوتابییەكی زیرەك بووم ،بیرمە لەپۆلی دووەمی بنەڕەتیدا بووم لە تاقیكردنەوەی كۆتایی ساڵدا مامۆستاكەم دەیزانی كە توانای نووسینم زۆر باشە و خەتم جوانە دوو نیوە دێڕ هۆنراوەی پێنووسیم كە ئەو مامۆستا بەڕێزە ناوی مامۆستا(ئەبوبەكر محەمەد كەریم) بوو ،زۆر بە جوانی لەسەر تەختەكە بە تەباشیر نووسیم.ڕێزو خۆشەویستیم هەیە بۆی .كە دواتریش لەیەكەم بۆنەی نەورۆزدا هەر ئەومامۆستایە هۆنراوەیەكی بۆ دانابووم كە بیخوێنمەوە، زۆر بەسەركەوتوویی لە ئاهەنگەكەدا خوێندمەوە كە خەڵكێكی زۆری لێبوو.دواتریش لەو شانۆییانەدا كە بۆ بۆنەكان ئامادەیان دەكرد لە پۆلی یەكی ناوەندیدا بەشدار دەبووم و ڕۆڵم دەبینی،لەو كاتەوە بەهرەی نووسینم تێدا دەركەوت و هۆنراوەم دەنووسی،تێكەڵ بوونیشم بە دنیای ئەدەبی منداڵان دەگەڕێتەوە بۆ یەكەم دامەزراندنم وەك مامۆستا لەساڵی ١٩٨٤ لە گوندی (مۆریاس) سەر بە ناحیەی سرۆچك (بەرزنجە).لەكاتی وانە وتنەوەدا جارجار هۆنراوەم بۆ دەوتن هەستمكرد كە منداڵان زیاتریان خۆشدەوێم و حەزیش بەوانەكەم دەكەن،بۆیە لەوێوە دەستمكرد بە هۆنراوە نووسین كە نیشان هاوڕێكانم دەدا بەلایانەوە پەسەند بوو هەندێكیان دەیان نووسی و ئەوانیش بە قوتابییەكانیان دەوت، وردە وردە هۆنراوەكان زیادیان كرد و یەكەم هۆنراوەشم لە ساڵی ١٩٨٥ دا لە ڕۆژنامەی( هاوكاری) دا بڵاوكردەوە كە بۆ منداڵان بوو. ئیتر دوای ئەو هۆنراوەی تریشم دەنارد و بڵاویان دەكردەوە، دوای ڕاپەڕینیش لەگەڵ ئەوەی كە زیاتر لە ئەدەبی منداڵان گەیشتم لەڕێگەی خوێندنەوەوە هەوڵمدا كە بیانكەم بە كتێب،دوای ئەوە كۆمەڵێك كتێبم بۆ منداڵان بەچاپ گەیاند و هەر گۆڤارێكیش بۆ منداڵان دەربچووایە لە هەر شوێنێكی كوردستان بابەتم بۆ دەناردن و بڵاویان دەكردە.

  *گومانی تێدانییە ئەدەبی منداڵان جیاوازە لەگەڵ ئەدەبەكانی تر بەبۆچوونی ئێوە ئەو جیاوازییانە چین؟ پێتان وایە نووسین لە بواری منداڵان كارێكی زەحمەت بێت؟

• بەڵێ ئەدەبی منداڵان بە هەموو ژانرەكانیەوە هۆنراوە،چیرۆك،ئۆپەرێت، شانۆیی،ڕۆمان، سیناریۆ.. جیاوازە و تایبەتمەندی خۆی هەیە.لە ئەدەبی منداڵاندا لەگەڵ ئەوەی كە نووسەر دەبێت خاوەن بەهرە بێت، پێویستە وشەكان سەر بە فەرهەنگی منداڵ بن،دووربن لە وشە و دەستەواژەی زبر و نەگونجاو و ناپەروەردەیی، وشەی نامۆیان زۆر تێدا نەبێت ،كۆتاییەكی هیوا بەخشیان هەبێت،گرنگی بدرێت بە مرۆڤدۆستی و ژینگە دۆستی و ئاشتی و خۆشەویستی بۆ خێزان و خاك و نیشتمان،نووسەر شارەزای سایكۆلۆژیای منداڵ بێت و بزانێت بۆ كام قۆناغی تەمەن بابەتەكەی دەنووسێت،دووربن لە وشەی (خوێن،مردن،كوشتن،خنكان،سەربڕین………………) تا كاریگەری نەرێنی لەسەر دەرونی منداڵ دروست نەكات،ڕەچاوكردنی ئەم سەردەمە كە چی دەخوازێت تا بكرێتە ناونیشان و ناوەرۆكی ئەو بابەتەی كە دەینووسن، دوور بن لە دووپاتكردنەوە و سواوی و هەمیشە هەوڵی داهێنانی زیاتر بدات.لە هەمووی گرنگتر خەیاڵ پانتاییەی باش تێیاندا داگیر بكات.بۆ بەشی دووەمی پرسیارەكەشت دەڵێم نووسین خۆی بەرپرسیارێتییە بەگشتی بەڵام نووسین بۆ منداڵ بەتایبەتی بەرپرسیارێتییەكی زۆر قورسە لە هەموو ڕوویەكەوە، چونكە ئێمە كە بۆ منداڵ دەنووسین هەر ئەوە نییە كۆمەڵێك وشە ڕیز بكەین و كێش و سەروایان هەبێت بڵێین ئەوە هۆنراوەیە یان شتێك بگێڕینەوە و بڵێین ئەوە چیرۆكە هەریەكێك لەو ژانرانە تایبەتمەندی خۆیان هەیە و پێویستە ئاگاداری هونەر و تەكنیكی نووسینیان بین،ئاگاداری ڕێزمان بین،ئاگاداری ئەوە بین زانیاری نادروست بە منداڵ نەڵێین،جونكە زوو وەریدەگرن و سڕینەوەی كارێكی گرانە.

  *بوونی چەندین گۆڤارو رۆژنامەی تایبەت بە منداڵان تا چەند وەك پێوست لە خزمەتی منداڵان دان؟

• لەڕاستیدا دوای ڕاپەڕین كۆمەڵێك گۆڤاری تایبەت بۆ منداڵان لە شارەكانی كوردستاندا دەرچوون كە خزمەتێكی باشیان بە ڕۆژنامەگەری منداڵان و بە ئەدبی منداڵان و بە منداڵان كردووە.بەداخەوە كە بەشێكی زۆریان ئاوا بوون و بەهۆی باری داراییەوە وەستاون،لە ئێستادا چەند گۆڤارێك ماون كە بەردەوامن .وەك ئاگاداربم یەك دوو گۆڤاری نوێ لە ئامادەكاریدان كە دەربچن.بێگومان گۆڤاری منداڵان بێجگە لەوەی كە خزمەت بە منداڵان دەكات خزمەتیش بە شاعیر و نووسەرانی بواری ئەدبی منداڵانیش دەكات تا لەوێوە بەرهەمەكانیان بڵاوبكەنەوە و زیاتر بناسرێن.

  *بە بۆچوونی ئێوە،نووسەرانی بواری منداڵان لە كوردستان لە چ ئاستێك دان؟ ئایا كاریگەریان هەبووە لەسەر هۆشیاركردنەوەی منداڵان؟

• بەخۆشحاڵێیەوە لە ئێستادا كۆمەڵێك نووسەر و شاعیری دڵسۆز و خەمخۆری بواری ئەدەبی منداڵان لە كوردستاندا كار بۆ منداڵان دەكەن و پێكەوە توانیویانە تا ڕادەیەك كە ئەدەبی منداڵان لەو چەق بەستوویەی تێیدا بوو ڕزگار بكەن، دەبێت ئەوەش بزانین كە ئەدەبی منداڵانی ئێمە هەروەكو ئەدەبی منداڵانی وڵاتانی درواسێمان هەنگاوی باشی ناوە ،هەموو ئەو نووسینانەش لە هەر ژانرێكدا بن كاریگەری خۆیان هەبووە و هەیە لەسەر هۆشیاركردنەوەی منداڵان.بەڵام لێرەدا حەزدەكەم باسی ئەوە بكەم كە تیراژی ئەو كتێب و نامیلكە و گۆڤارانە زۆر كەمن لەبەر باری دارایی كە زۆرجار تیراژیان(٥٠٠) نوسخەیە كە لە ڕاستیدا وەك پێشتر باسمكردووە لە دیداری ترمدا بەشی منداڵانی چەند قوتابخانەیەك ناكات كە خۆی بۆ هەموو منداڵانی كوردستان نووسران.

  *نووسینەكانی بەرێزت تایبەتن بۆ قۆناغێكی دیاركراوی منداڵان؟ یاخود گشتگیرە؟

• هۆنراوە و چیرۆك و ئۆپەرێت و جارجاریش شانۆیی دەنووسم.زیاتر نووسینەكانم بۆ منداڵانی باخچەی منداڵان و بازنەی یەك و بازنەی دوو،هەندێكجاریش بۆ بۆ بازنەی سێ دەبن بەڵام بەكەمی. لەگەڵ ئەوەشدا من بۆ هەموو منداڵانی كورد دەنووسم.بۆیە دەتوانم بڵێم گشتگیرە.

  *ئەو بابەتە چین كەزیاتر لە نووسینەكانت فۆكسی دەخەیتە سەری؟

• من ساڵانێكی زۆر مامۆستا بووم و ئێستاش سەرپەرشتیاری پەروەردەییم،زۆری ئەو بابەتانەی كە دەیان نووسم پەروەردەیین و باسی خۆشەویستی باوك و دایك و خێزان و مامۆستا و گوڵ و پەپولە و خۆرو هەور و باران و خاك و نیشتمان دەكەن و پەیامی مرۆڤدۆستی و ژینگەدۆستی و ئاشتی لەخۆ دەگرن. بەها جوانەكان تێدایە، هۆنراوە و چیرۆك و ئۆپەرێت و جارجاریش شانۆیین، بۆ هەموو منداڵانی كورد دەنووسم.

  *بەرێزتان خاوەنی چەندین كتێبن لە هەردوو بواری هۆنراوە وچیرۆك پێشوازی بەگشتی و بە ‌تایبەتیش منداڵان لەو بەرهەمانە ‌چۆن دەبینیت؟

• من تا ئێستا كۆمەڵێك بەرهەمم بۆ منداڵان چاپكردووە كە هۆنراوە و چیرۆك و شانۆیی و ئۆپەرێتن،لەلایەن منداڵانەوە پێشوازییەكی باشیان لێكراون،هەروەها لەلایەن ئاوازدانەرانیشەوە ئەوانەی كە كار بۆ منداڵان دەكەن زۆرترین هۆنراوەم ئاوازیان بۆ دانراوە و كراون بە گۆرانی كە زیاتر لە (٣٠٠) هۆنراوەن،هەروەها ئەو ئۆپەرێتانەش كە نووسیومن لە باخچەكانی منداڵاندا كاریان لەسەر كراوە و نمایش كران. ئەو ئاواز دانەرانەی كاریان لەسەر هۆنراوەكانم كردووە زۆرن كە ناتوانم ناوی هەموویان بهێنم، هۆنراوەشم هەیە لە ئاوازێك زیاتری بۆ دانراوە.
  یەكەم هونەرمەندیش كە ئاوازی بۆ یەكەم هۆنراوەی من دانا هاوڕێی هونەرمەند (سەلام حەمادی) بوو، هەروەها هاوڕێی هونەرمەند مامۆستا(سالار عەبدوڵا) ئاوازی بۆ زۆرترین هۆنراوەی من داناوە . تیپی هونەری منداڵانی سلێمانیش بە سەرپەرشتی هاوڕێی هونەرمەند مامۆستا(مۆفەق عارف لهۆنی) كاریان لەسەر بەشێكی زۆر لە هۆنراوەكانم كردووە.

  *بوونی ڕەخنە و ڕەخنەگر لە هەموو بوارێك دا گرنگە، ئایا ئێمە رەخنەگرمان لە بواری منداڵان دا هەیە ئەگەر هەیە چۆن دەڕوانیتە رەخنەكانیان؟

• خۆی ڕەخنەش ژانرێكی سەربەخۆیە و ئەگەر بەشێوەیەكی ئەكادیمی و دروست و بنیاتنەرانە بێت ئەوە زۆر باشە و دەبێتە هۆی هەڵسەنگاندن و بەرەوپێشچوونی ئەدەب بەگشتی و ئەدەبی منداڵان بەتایبەتی ،لە ئێستادا ڕەخنە لە بواری ئەدەبی منداڵاندا هەیە بەس لە پەنجەكانی دەست تێپەڕ ناكات ، ئەو ڕەخنانەش كە بەرچاون و لە ڕۆژنامە و گۆڤارەكاندا دەیانبینین هەندێكیان باشن و لەلایەن كەسانی شارەزاو بە تواناوە ئەنجام دراون، هەندێكیشیان وەكو پێویست نین.

  *لە قوتابخانەكان تاچەند گرنگی بە وانەی هونەری دەدرێت لەو كاتەی تائێستا میتۆدەیەكی تایبەت بە وانەكە لە قۆناغەكانی خوێندن دا نییە؟

• من پێشتر بابەتێكم بڵاوكردەوە بەناوی(گرنگی وانەی سرودو مۆسیقا لە قوتابخانە بنەڕەتییەكاندا) كە بە وردی باسی بوون و گرنگی ئەو وانانەم كردووە بەڵام بە مەرجێك مامۆستای تایبەتی خۆی بیڵێتەوە ، وانەی هونەر و وەرزش وا لە قوتابیان دەكەن كە ئەو وزە زیادەیەی هەیانە بەشێوەیەكی دروست خاڵی ببنەوە و ئامادەبن بۆ ئەوەی وانەكانی تر بخوێنن،لەگەڵ ئەوەشدا مامۆستا و قوتابخانەیان لا خۆشەویستتر دەبێت،بەهرەو تواناكانیشیان دەردەكەون و بە باشی گەشە دەكات.وانە وتنەوە لە باخچەكانی منداڵاندا لەڕێگەی چیرۆك و شانۆ و گۆرانی و میوزیكەوە دەوترێتەوە ،منداڵان بە پەرۆشەوە گوێی لێدەگرن و حەزی پێدەكەن.لە قوتابخانەشدا مامۆستایان دەتوانن بۆ هەندێك بابەت چیرۆك بەكاربهێنن تا قوتابیان باشتر لە وانەكە بگەن.وانەی هونەر و وەرزش دوو وانەی زۆر گرنگن هەروەكو وانەكانی تر ،چونكە لەڕاستیدا منداڵ ئەو ڕۆژانە ی هەر زۆر لەلا خۆشە كە یەكێك لەو وانانەیان هەبێت بەمەرجێك مامۆستای شارەزا و پسپۆڕی خۆی بیڵێتەوە.

  *مەرجی هۆنراوەی منداڵان بۆ ناو پڕۆگرامی خوێندن دەبێت چۆن بێت وەك دەزانین ئێوە هۆنراوەیەكتان لە كتێبی كوردی پۆلی دووەمی بنەڕەتیدا دانراوە؟
  -مایەی خۆشحاڵییە كە هۆنراوەی(پاكوخاوێنی ژینگە) وەك باستان كرد لە كتێبی كوردی پۆلی دووەمی بنەڕەتیدا /بەرگی دووەمدا دانراوە،ئەم هۆنراوەیە لەوانەیە یەكەم هۆنراوە بێت كە بۆ ژینگە نووسراوە و كراویشە بە گۆرانی كە هاوڕێی هونەرمەند مامۆستا هەژار عوسمان ئاوازی بۆ داناوە و بەسەر زاری منداڵانەوەیە،من لەماوەی پێشوودا لە( دیداری كاكەی فەلاح بۆ ئەدەبی منداڵان) لێكۆڵینەوەیەكم پێشكەش كرد بەناوی(بەشێك لە هۆنراوەكانی ناو پڕۆگرامی خوێندن،كاكەی فەلاح وەك نمونە) كە تێیدا بە ڕوونی باسی ئەوەم كردووە كە ئەو هۆنراوانەی كەلە پڕۆگرامی خوێندندا دادەنرێن وەك ئەوە نییە كەلە گۆڤار یان ڕۆژنامەدا بڵاودەكرێنەوە ،چونكە لەوانەیە تیراژیان كەم بێت نەگەنە دەست هەموو منداڵێك،بەڵام ئەو هۆنراوانەی كە لە پڕۆگرامی خوێندندا دادەنرێن دەگەنە هەموو منداڵێك لە گشت شار و شارۆچكە و گوندێك كە قوتابخانەی تێدا بێت ،بۆیە پێویستە لیژنەیەكی شارەزا و پسپۆڕ سەرپەرشتی بكات لە ڕووی هونەر و تەكنیكی نووسینەوە ،لەڕوی زمانەوە،لەڕووی دەروونییەوە،بۆ ئەو پۆلە بگونجێت كە بۆی دادەنرێت ،هیوا بەخش بێت،كۆتاییەكی باشی هەبێت كە منداڵ چاوەڕێی دێڕی تر نەكات،بەئاسانی ئاوازی بۆ دابنرێت و بكرێت بە گۆرانی،وشەی نەشیاو و نا پەروەردەیی تێدا نێت،دوور بێت لە زمانی ناوچەیی…

  *چۆن دەڕوانیتە ئەو بەرهەمانەی كە لێرەو لەوێ بۆ منداڵان چاپ دەكرێن؟ چی بكرێت باشە؟ پێشنیارتان چییە ؟

• ڕاستە بەردەوام پەرتوك و نامیلكە ی تایبەت بۆ منداڵان دەردەچن بەڵام دەپرسین ئایا هەموویان گونجاو و پەروەردەیین بۆ ئەوەی بخرێنە بەردەست منداڵ؟ نەخێر لە بەر ئەوەی تیراژیان كەمە وەكو پێویست ناگەنە دەستی هەموو منداڵێك تا بیخوێنێتەوە،لەگەڵ ئەوەشدا تیایاندا هەیە كە هیچ مەرجێكی تێدا نییە كە تایبەت بێت بۆ منداڵ .من لە دیداری تریشمدا هەمیشە ئەوەم دووپات كردۆتەوە كە منداڵ بنچینەی بنیاتنانی كۆمەڵگەیە بۆیە پێویستە تا كۆمەڵگەیەكی دروست بنیاتبنێین پێویستە لە منداڵەوە دەست پێبكەین،بەرهەمی باش و بەسود و گرنگ و گونجاویان بخەینە بەردەست،كە ئەمەش بە بوونی دەزگایەكی پەخش و بڵاوكردنەوەی تایبەت بە منداڵان دەبێت لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیرییەوە كە لیژنەیەكی پسپۆڕ و شارەزا سەرپەرشتی بكات لە هەموو بوارەكاندا ،ئەدەبی،هونەری،زمانەوانی،كلتوری،زانستی،دەرونی، منداڵ،ژینگەیی،هەر بوارێك كە ببێتە هۆی ئەوەی كە باشترین و بەسودترین و گونجاوترین و سەردەمی ترین و پێشكەوتووترین بەرهەم پێشكەش بە منداڵانی كورد بكرێت.هەرچەندە پێشتر بەڕێوەبەرێتی زنجیرە كتێبی منداڵان لە هەولێر و خانەی سمۆرە لە سلێمانی كە سەر بە وەزارەتی ڕۆشنبیری حكومەتی هەرێمی كوردستان بوون كۆمەڵێك بەرهەمی باشیان بەشێوەیەكی جوان بەچاپ گەیاند ،بەداخەوە لەئێستادا هیچیان نەماون.

  *ئەگەر بكرێت ئاماژە بە چاپكراوەكانت بكەیت،ئایا پرۆژەی نوێت هەیە؟

• ئەم بەرھەمانەم بە چاپ گەیاندووە، كە ھۆنراوە و چیرۆك وشانۆیی و ئۆپەرێتن بۆ منداڵان ،دوو بەرهەمیان كاری هاوبەشە لەگەڵ نووسەرانی تر.یەكێكیان بە هاوبەشی لەگەڵ دوو نووسەری تر بووە كە كۆمەڵێك چیرۆكی تایبەتن بۆ منداڵانی دایەنگە كە پێشتر كاری لەو شێوەیە نەكراوە. دووەمیشیان بە هاوبەشی لەگەڵ پێنج سەرپەرشتیاری پەروەردەیی دەربارەی ئامڕازەكانی فێركردنە لە باخچەكانی منداڵاندا یە :
  ١-فڕفڕۆكە…ھۆنراوە…ساڵی ١٩٩٥.
  ٢-خەندەی ئاوات…ھۆنراوە..ساڵی ١٩٩٨.
  ٣-ئافەرین..ھۆنراوە..ساڵی ٢٠٠٠. پێنج جار چاپكراوەتەوە.
  ٤-دیاری و سەردان…چیرۆك..ساڵی ٢٠٠٤. سێ جار چاپكراوەتەوە.
  ٥-كۆڤین و ھاوڕێكانی…ھۆنراوە…ساڵی ٢٠٠٨. دووجار چاپكراوەتەوە.
  ٦- سـرودی كوردسـتان….ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠٠٩.
  ٧- ڕازی قوتابییەكی زیـرەك….چیرۆك و ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠٠٩.
  ٨- دیـاری…..ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٠.
  ٩- بولبولـێكی زیـرەك….چیرۆك..وەرگێڕان لە عەرەبییەوە بەدەستكارییەوە ساڵی ٢٠١٢.دووجار چاپكراوەتەوە.
  ١٠ـ جەژن….ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠٠٩.
  ١١- وانەی كوردی…..چـیرۆك و ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٠.
  ١٢- بوكەكەم بە كوردی گۆرانی دەڵێت…..چـیرۆك…ساڵی ٢٠١٣.
  ١٣- گەشتەكەی گـوڵێ…..چـیرۆك…ساڵی ٢٠١٣.
  ١٤-ئەسپ و فـیل…..چـیرۆك…ساڵی ٢٠١٣.
  ١٥-یـاریی بیركـاری…..چیرۆك وھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٣.
  ١٦- منـداڵ و فـیلم كـارتۆن…..شانـۆیی و ئۆپـەرێت…ساڵی ٢٠١٣.
  ١٧- چنار و ھـێمن..ئۆپەرێت و ھۆنراوە بۆ منداڵان …ساڵی.. ٢٠١٩.
  ١٨- ئاوازی شادی.. ئۆپەرێت و ھۆنراوە بۆ منداڵانی باخچـەی منداڵان ٢٠١٩
  ١٩-مریشكە كونج. بە (PDF) كراوە كە چیرۆك و ھۆنراوەیە.ساڵی ٢٠١٧
  ٢٠- جۆلانێ…ھـۆنـراوە…ساڵی ٢٠١٩. چاپەمەنی مانگ لە شاری بانە بۆیان كـردووم.
  ٢١- منداڵ و ژینگە …ھۆنراوە و ئۆپەرێت و شانۆیی دەربارەی ژینگە بۆ منداڵان.٢٠٢١. سێ جار چاپكراوەتەوە
  ٢٢- سمۆرە و منداڵ…ھۆنراوە…ساڵی ٢٠٢١.
  ٢٣-خۆزگە و خەونی منداڵان….هۆنراوە…ساڵی ٢٠٢١.
  ٢٤-نیشتمانی ماسی…هۆنراوە و ئۆپەرێت…ساڵی ٢٠٢١.
  ٢٥- ئاوازی پێكەنین…هۆنراوە…ساڵی ٢٠٢١.
  ٢٦- پەروەردەكردن لەڕێگەی چیرۆكەوە بۆ منداڵانی دایەنگە، بە هاوبەشی لەگەڵ نووسەران(ئەمین محەمەد،پەیام ئیبراهیم) ساڵی ٢٠٢٤)
  ٢٧- ئامڕازەكانی فێركردن لە باخچەكانی منداڵاندا..بە هاوبەشی لەگەڵ پێنج سەرپەرشتیاری پەروەردەیی..ساڵی ٢٠٢٤
  كۆمەڵێك بەرهەمیشم ئامادەی چاپن كە دووانیان كۆ بەرهەمی هۆنراوەكانمن بۆ منداڵان و یەكێكیشیان تایبەتە بەو ئۆپەرێت و شانۆییانەی كە بۆ منداڵانم نووسیوە،لەگەڵ چەند بەرهەمێكی تر..
  نووسەر عەلی حەمەڕەشید بەرزنجەیی لە چەند دێرێك دا:
  -لەساڵی ١٩٦١ لە شارۆچكەی بەرزنجە لە دایك ،لەساڵی ھەشتاكانەوە ھۆنراوە و چیرۆك بۆ منداڵان دەنووسێت، یەكەم ھۆنراوەم لە ڕۆژنامەی ھاوكاری دا بڵاوكردۆتەوە، كە ھۆنراوەیەك بووە بۆ منداڵان
• ئەندامی یەكێتی نووسەرانی كوردم لقی سلێمانییە.
  -زیاتر لە (٣٠٠) هۆنراوەی ئاوازیان بۆ دانراوە و كراون بە گۆرانی بۆ منداڵان.
  ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری (ئاراستەی پەروەردەیی) بووە كە بەڕێوەبەرێتی سەرپەرشتیكرندی پارێزگای سلێمانی وەرزانە دەریدەكرد .
• ئێستاش سەرپەرشتیاری پەروەردەییە لە یەكەی سەرپەرشتیكردنی پەروەردەیی ڕۆژهەڵات لە سلێمانی.

هونەرمەند پەرەنگ فەرازمەند: لەگەڵ موزیك و گۆرانی گەورە بووم، موزیك هەمیشە بەشێك لە ژیانی من بووە
هونەرمەند پەرەنگ فەرازمەند: ساڵانێكی زۆرە سەرقاڵی توێژینەوەم لە سەر موزیكی كوردی
هونەرمەند پەرەنگ فەرازمەند: هەر خزمەتێك لە دەستم بێ بۆ كوردستان و زانكۆكانی كوردستان درێغی ناكەم
هونەرمەندی ژەنیار خاتوو(د.پەرەنگ فەرازمەند)،لە بنەماڵەیەكی هونەری لە ساڵی 1982 لە شاری مەهابادی ڕۆژەڵاتی كوردستان لە دایك بووە .لە لە تەمەنی 9 ساڵییدا بەژەنینی ئامێری پیانۆ دەستی بەهونەری موزیك كردوە.ئەو ساڵانێكی زۆرە سەرقاڵی توێژینەوە لە سەر موزیكی كوردییە وە لەوڵاتی ئەڵمانیا وەكو مامۆستای ئێتنۆموزیكۆلۆژی لە زانكۆی (مارتین لۆتێر )،وانە دەڵێتەوە .لە ئێستادا هونەرمەند پەرەنگ فەرازمەند هەموو توانەكانی خۆی تەنیا لە سەر توێژینەوە مەیدانیەكانی لە سەر موزیكی كوردی لە بەشە جۆراو جۆرەكانی كوردستان تەرخان كردوە… ئێمە بەباشمان زانی بۆ ئاشنا بوون لە كارو چالاكییەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەری بكەینەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین ژەنیار(پەرەنگ فەرازمەند) چۆن ئاوێتەی هونەری موزیك بوو؟

• من لە بنەماڵەیەكی موزیك دۆست لە دایك بووم لە دایكێك كە لەساڵانی پەنجاكان و شەستەكانی سەدەی ڕابردوو، لە ڕادیۆ مەهاباد گۆرانی گوتووە و هەروەها ئامێری كەمانی ژەنیوە. ڕۆژانە ماڵەكەمان بە دەنگی موزیك و گۆرانی دەڕازاوە. كەوابوو من لەگەڵ موزیك و گۆرانی گەورە بووم و موزیك هەمیشە بەشێك لە ژیانی من بووە. هەر دایكم و باوكییشم ئامێریان دا دەستی من و خوشك و براكانم وە زۆریان بە لاوە گرنگ بوو كە بە شێوەیەكی پڕۆفێشناڵ موزیك فێر بین و لەگەڵ موزیك بژین. لە نێو هەموو منداڵەكان هەر من بە شێوەیەكی ئاكادمیك درێژەم بە هونەر دا بۆیە كەسێك لەكەش و هەوایەكی ئاوا دا گەورەبووبێت بێگومان ئاوێتەی میوزیك و گۆرانی دەبێت.

  *لە نێو ئەو هەموو ئامێرە موزیكیانە بۆچی تۆ ئامێری پیانۆت هەڵبژارد؟

• لە ڕاستیدا هەر دایكم و باوكم ئەو ئامێرەیان دا دەست من، بەڵام من بە هەموو شێوە خولیای موزیك بووم وە لەفێربوونی پیانۆ سەركەوتوو بووم. بەڵام كە گەشتمە تەمەنی 15 و 16 ساڵان خۆم زیاتر لە موزیكی ڕۆژهەڵاتی و تۆنە ڕۆژهەڵاتیەكاندا دەدۆزیەوە وە پەیوەندیەكی ڕۆحی زیاترم لەگەڵ تۆنە ڕۆژهەڵاتیەكان و بە گشتی میوزیكی ڕۆژهەڵاتی و لە سەرووی هەمووان موزیكی كوردی درووست دەكرد، هەر لەبەرئەوەش خۆم ئامێری تارم وەكوو ئامێری دووهەم هەڵبژارد.

  *كێن ئەوانەی هاوكار و پاڵپشتی تۆیان كردوە بۆ ئەوەی بەردەوام بیت و بگەیتە ئەو ئاستەی ئێستا؟

• بە دڵنیاییەوە گەر پاڵپشتی ماددی و مەعنەوی دایك و باوكم نەبووایە بە تایبەت لە كۆمەڵگایەكی وەكوو ئەو سەردەمی ئێران، هەرگیز نەمدەتوانی درێژە بە هونەر بدەم. چوونكە لە ئێرانی ئەو سەردەم دا بەر بەست زۆر زۆر بوو لەسەر ڕێگای هونەر و ژیانی هونەری بەتایبەت بۆ خانمان. پاشانیش پاڵپشتی و دڵسۆزی مامۆستاكانم بوو كە زۆر هانیان دەدام بەرەو پێشكەوتن بچم. هەر بۆیە هەمیشە مەمنونیانم و دەستخۆشیان لێ دەكەم.

  *بەرێزتان توێژینەوەیەكی تێرو تەسەلتان لەسەر موزیكی كوردی ئەنجام دا كە چەند ساڵێكی خایاند، دەرئەنجامی بەچی گەیشتی؟

• بەڵێ من ساڵانێكی زۆرە كە سەرقاڵی توێژینەوە لە سەر موزیكی كوردی. وەكوو یەكەم هەنگاو هەوڵم دا ژەنینی ئامێرێكی كوردی وەكوو شمشاڵ فێر بم وە هەروەها خۆم فێری خوێندنی مەقام و فۆرمە كوردیەكان كرد نەك بۆ ئەوەی ببمە گۆرانیبێژ یا خود شمشاڵ‌ژەن، تەنیا بۆ ئەوەی لە دنیا و لە ڕۆحی موزیكی كوردی تێبگەم. پاشان توێژینەوەكانم بەشێوەیەكی مەیدانی ئەنجام دا لە دوایشدا كتێبێكم لە سەر موزیكی كوردانی دیاسپۆڕا لە سوید بە زمانی فارسی نووسی كە بە تەمام وەریگێرمەوە بۆ سەر ئینگلیزی. ئێستاش خەریكی نووسینی كتێبێكم لەسەر بابەتی هێز و جەندەر لە موزیكی كوردی دا كە بە زمانی ئینگلیزیە وە تا ساڵی داهاتوو بڵاو دەكرێتەوە. دوو ئاڕتیكلیشم لە سەر ئامێرە موزیكیەكان وە هەروەها مەقام و فۆرمە كوردیەكانی ناوچەی موكریان نووسیوە. لە داهاتووشدا بە تەمای نووسینی كتێبێكم لە سەر فۆرم و مەقامەكانی ناوچەكانی دیكەی باشوور و باكووری كوردستان.

  *لەوڵاتی ئەڵمانیا،مامۆستای ئێتنۆموزیكۆلۆژین لە زانكۆی (مارتین لۆتێر )،دەكرێت باس لە چۆنیەتی خوێندن لەو زانكۆیە بكەیت؟

• لە زانكۆی مارتین لۆتێری ئاڵمانیادا، سێ بەشی جیاوازمان هەیە لەسەر موزیك كە لێرەدا بە هەر بەشە دەگووترێ “ئەنیستیتۆ”: ئەنیستیتۆی موزیكی كلیسایی، ئەنیستیتۆی موزیك پێداگۆژی، وە هەروەها ئەنیستیتۆی موزیك‌ناسی كە بەشی ئێتنۆموزیكۆلۆژی لقێكە لە موزیكناسی كە چوار قۆناغی بەكەلۆریۆس، مەجستێر و دكتۆرا و پۆست دكتۆرا لە خۆ دەگرێت. هەڵبەت لە ئەنیستیتۆی موزیكناسی خوێندكاری بەكەلۆریوس و مەجستێر دەبێ لە هەموو كۆرسەكانی بەشەكانی ئێتنۆموزیكۆلۆژی، موزیكناسی مێژوویی، موزیكناسی سیستماتیك وە هەروەها موزیك و میدیا بەشداری بكەن. بەڵام ئازادن كە پڕۆژەی كۆتایی خوێندنیان لە كام لەو بوارانەدا بنووسن. بەڵام لە قۆناغی دكتۆرا و پۆست دكتۆرا تەنیا دەتوانن بۆ نموونە لە سەر ئێتنۆموزیكۆلۆژی تێزەكەیان بنووسن.
• وەكو ژەنیارێك موزیكی كوردی لە ئێستادا لە چ ئاستێك دایە؟
• من حەز ناكەم بە شێوەیەكی ئەرێنی یاخود نەرێنی وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە. لەبەر ئەوەی كە لە هەموو سەردەمێكدا موزیكی هەموو میللەتان ئاڵ و گۆڕی بەسەر داهاتووە وە هەمیشە ئەو ئاڵ‌وگۆڕانە لایانگران و كەسانی ڕازی و ناڕازیان هەبووە. من وەكوو حەقیقەتێكی حاشا هەڵنەگر چاو لە دۆخی ئێستای موزیكی كوردی بە تایبەت لە باشوور و ڕۆژهەڵات دەكەم كە ستایل و شێوازی جۆڕاوجۆر و هەمەڕەنگی لەخۆوە گرتووە. زۆر جار شوناسێكی تێكەڵاویان لە موزیكی كوردی و غەیری كوردی بە خۆ گرتووە. لە هەموو ستایل و ژانرە نەریتی و غەیرە نەریتیەكانیشدا هەم موزیكی زۆر باشمان گوێ لێیە وە هەم كاری لاوازیشمان بە گوێ دەگات. بەڵام لە ڕووی ئەوەی كە لە سەردەمی ئێستا دا هەموو كەس دەزگا و پلاتفۆرمێكی سەربەخۆی تایبەت بە خۆی بەردەستە هەموو جۆرە بەرهەمێك و بە هەموو كوالیتیەك بە ئاسانی بڵاو دەكرێتەوە. بۆیە بە لەچاو ساڵانی ڕابردوو ڕێژەی كارە لاوازەكان لە پەنا كارە زۆر باشەكان زیادی كردووە.

  *هیچ هەماهەنگیت لەگەڵ هونەرمەندانی كوردستان هەیە؟بیرت لەوە نەكردۆتەوە بگەریتەوە كوردستان؟

• بەڵێ من بەردەوام لە گەڵ چەند هونەرمەندێكی زۆر باش لەپەیوەندی دام و زۆر جار بە سەعات خەریكی گفتوگۆ كردن و ڕا و بۆچوون گۆڕینەوەین وە هەموو ئەو گفتوگۆیانە بە تایبەت بۆ من وەكوو كۆرسێك وایە كە پڕە لە فێركاری. بە دڵنیاییەوە پێمخۆشە لە كوردستان بم. بەڵام هەموو شت پەیوەندی بە دۆخی ژیانی ئاكادمیكی من هەیە. لە ڕاستیدا تا ئەو كاتەی خەریكی كاری ئاكادمی بم بۆ هەمیشە ناتوانم لە كوردستان بم . بەڵام هەر خزمەتێك لە دەستم بێ بۆ كوردستان و زانكۆكانی كوردستان درێغی ناكەم.

  *چۆن دەتوانین شوناسی موزیكی كوردی بپارێزنین ؟

• ئەو پرسیارە تۆزێك قورسە! باشترە بڵێم هەستیارە. لە بەر ئەوەی لە هەر سەردەمێكدا و لە هەر بەشێكی كوردستان موزیكی كوردی وەكوو هی هەموو میللەتانی دیكە شوناسێكی تایبەت بە ئەو سەردەمی وەخۆ گرتووە. بەڵام بە ڕای من لە ئێستادا خۆ پاراستن لە لە لاسایی كردنەوەی موزیكی توركی و عەرەبی و فارسی و میللەتانی دیكە وە هەروەها تێكنەدانی گوێی بیسەرەكان وە ڕانەهێنانی گوێی ئەوان بە موزیكی غەیری كوردی دەتوانێ زۆر كاریگەر بێ. دەبێ مامۆستاكانیش میتۆدێكی تەواو كوردانە بگرنە بەر بۆ فێركردنی نەوەی نوێ. هەروەها میدیاكان ڕۆڵێكی زۆر سەرەكیتریان هەیە بۆ پاراستنی شوناسی موزیكەكەمان. ئەوانیش دەبێ تۆزێك هەستیارانەتر بەرهەم بگەیێننە گوێی بیسەری كورد. ناڵێم شتی سەردەمیانە بڵاو نەكەنەوە بەڵام دەكرێ لە پەنای شتە سەردەمیەكان، بەردەوام فۆرم و دەنگە كوردیە ڕەسەنەكانیش بڵاو بكەنەوە. بۆ نموونە بۆ كوردێكی ڕۆژهەڵات زۆر گرنگە كە گوێی لە مەقامەكانی ناوچەی گەرمیان و كەركوك و هەولێر و خانقین ببێ. چوونكە شوناسی كوردی بە ئاگادار بوون لە كەلتووری هەموو بەشەكانی كوردستان مانا پەیدا دەكات و دەپارێزرێت.

  هونەرمەند پەرەنگ فەرازمەند لەچەند دێرێك دا:
  . – لە تەمەنی هەفدە ساڵیدا دەستی بە فێر بوونی ئامێری تاری ئێرانی كردوە

• دوای تەواو كردنی خوێندن لە قوتابخانە، لە ساڵی 2001 بۆ خوێندنی باڵا لەسەر موزیكی كلاسیكی ڕۆژئاوایی دەچێتە كۆلێژی هونەرە جوانەكانی زانكۆی تاران . بەكەلۆریۆس و ماجستێری میوزیك وە پاشان ئێتنۆمیوزیكۆلۆژیی لە زانكۆی تاران تەواو كردوە.
• دكتۆرای ئێتنۆمیوزیكۆڵۆژی لە زانكۆی مارتین لۆتێری لە وڵاتی ئاڵمانیا خوێند وە لە ساڵی 2020 ە وە بۆتە مامۆستای بەشی میوزیكۆلۆژی و ئێتنۆمیوزیكۆلۆژی لە هەمان زانكۆ دا.
• بۆ ماوەی بیست ساڵ لە چەندین قوتابخانەی موزیك لە تاران و هەروەها دوو ساڵ لە زانكۆكانی ئێران وانەی جۆراوجۆری موزیكی وتووەتەوە.
• لە ساڵەكانی 2002 وە 2003 ئەندامی گرووپێكی موزیكی كوردی بووە بەناو( نیشتمان) كە پێكهاتبوو لە كۆمەڵێك لە خوێندكارە كوردەكانی موزیك لە زانكۆ جۆراوجۆرەكانی تاران.
  2000 – تا 2007 ئەندامی ئۆركێسترای زانكۆی تاران‌ وە هەروەها ئەندامی ئۆركێستڕای زانكۆی ڕادیو و تەلەڤیزیۆنی تاران بووە.
• لە 2008 بۆتە ئەندامی ئۆركێسترای میللی سیمرغ لە تاران.
  -لە ساڵی 2006 تاوەكو 2012 وەكو پیانیست ئەندامی گرووپێكی سیانی میوزیكی كلاسیكی ڕۆژئاوایی لە تاران كاری كردووە.
  -لە ساڵی 2013 تا ساڵی 2014 مامۆستای موزیك بووە لە زانكۆی سنەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان.
• لە ساڵی 2003وە تۆژینەوەی لەسەر موزیكی كوردی ڕۆژهەڵات و باشوور و باكووری كوردستان دەستپێكردوە و لە ساڵی 2017دا تۆژینەوەكانی گواستۆتەوە سەر موزیكی كوردانی دیاسپۆڕا لە وڵاتی سوید.
• ماستەر و تێزی دكتۆراكەی لەسەر موزیكی دیاسپۆڕای كورد لە سوید بووە، هەروەها بابەتی (پەیوەندی دەسەڵات و جێندەری لە موزیكی نەریتی و فرانتەیشناڵی كوردیدا) نووسیوە.
  لە ساڵی2020 بۆتە مامۆستای ئێتنۆموزیكۆلۆژی لە زانكۆی مارتین لۆتێر (Martin Luther .University) – لە وڵاتی ئەڵمانیا.

خاتوونی شاعیر سەلما تۆما: نووسینەكانم بە زمانی كوردی ڕێچكەشكێنیە بۆ هاندانی ئافرەتی كریستیان بۆ دەرخستنی تواناكانیان لەبواری نووسین بەزمانی كوردی
خاتوونی شاعیر سەلما تۆما: ئاوارەیی و غوربەت بۆمن بوو بە جۆرێك لە ژیانكردن لەو كاتەوە هەست دەكەم شیعر دەستكاری ڕوحم دەكات و پێم دەڵێ بنووسە
خاتوونی شاعیر (سەلما تۆما كاكۆ)، یەكێكە لەوشاعیرانەی كە لە ماوەیەكی كورت دا لەرێگەی هەستەناسكەكانییەوە خۆی خستۆتە نێو دەریای شیعرەوە ،ئەو بەسێ زمان(كوردی ،سریانی ،عەرەبی) شیعر و پەخشانە شیعر دەنوسێت .سەلما دەرچووی بەشی ئاماری كۆلیژی كارگێڕی و ئابووری زانكۆی موسڵە ،لەساڵی 1960 لەشارۆچكەی شەقڵاوە لەدایك بووە،بەڵام زیاتر لە شارۆچكەی مەسیف سەڵاحەدین و هەولێرو عەنكاوە ژیاوە.. ئێستا لەگەڵ هاوسەرو منداڵەكانی لە وڵاتی ئەڵمانیا دەژیت ئێمە بەباشمان زانی لە نزیكەوە هەڤپەیڤینێكی ئەدەبی لەگەڵیدا ساز بدەیین بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین -كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتاپێمان باش بووباس چۆنیەتی ئاشنا بوونت بە دونیای شیعر بۆ خوێنەرانمان بكەیت؟

• من هەر لە قۆناغی خوێندنی سەرەتایی شیعرم خۆشویستووە و لەوانەكانی كوردی و عەرەبی تا مامۆستا دەیخوێندەوە من ئەزبەرم دەكردن، لەقۆناغەكانی ناوەندی و ئامادەیی زۆر حەزم دەكرد بنووسم بەڵام بەداخەوە ئەو كات و بوارەم نەبوو سەرقاڵی شیعر نووسین و خوێندنەوە بم جگە لەوەی جار جار لەژێر كاریگەری ڕووداوێك یا بۆنەیەك هەر بۆخۆم شیعرێكم دەنووسی و ناوم دەنا وڕێنە ،دواتر لەبەر بەرپرسیاریەتی ماڵ و منداڵ و كاری فەرمانبەرایەتیم بە یەكجاری لە وڕێنەكردنیش چوومەوە تا ساڵی 2017 كە بڕیاری مانەوەم لە وڵاتی ئەڵمانیا دا لەبەر بوونی كاتی زیاتر و دابڕانم لە پابەندبوونی كاری فەرمانبەرایەتی و دانانی فەیسبووك سەیرم دەكرد وڕێنەكانم باشترن لە زۆربەی ئەو شیعرانەی كە لە پەیجەكان دەكەوتنە پێش چاوم ،ئەمە پاڵنەرێك بوو بۆ تاقیكردنەوەی ئاستی نووسینم ،سەرەتا هەستم دەكرد شیعرەكانم تەنیا دەردە دڵێكە بۆناو دونیای ڕوحی خۆم دواتر بە بڵاوكردنەوەیان هەستم كرد هێواش هێواش تێكەڵی ژیانم دەبێ و چێژ و خۆشی لە نووسین و بڵاوكردنەوەیان دەبینم ،لە غوربەتدا بۆمن بوو بە جۆرێك لە ژیانكردن و تێڕوانینم بۆ خۆم و بۆ ژیان گۆڕا لەو كاتەوە هەست دەكەم شیعر دەستكاری ڕوحم دەكات و پێم دەڵێ بنووسە.

  *باشە كێ بوون ئەوانەی هاوكارو پاڵپشتی سەلما بوون لە شیعر نووسین؟

• ڕاشكاوانە دەڵێم بەداخەوە هیچ هاوكار و پاڵپشتێكم نەبووە بۆ نووسینی شیعر جگە لە هاندان و دەستخۆشیەكانی هاوڕێیانی فەیسبووك نەبێت، بەڵكو دەتوانم بڵێم نیمچە ڕێگریەكیشم لێكراوە بەڵام ئەوە ساردی نەكردوومەتەوە لە نووسین و كۆڵم نەدا هەر بۆیە تا ئێستا بەردەوامم ،ئەوەی گرنگە بگوترێ لەم دواییەدا مامۆستا(حەمە ئەحمەد جاف)ی شاعیر هانی دەدام و زۆر جار شیعرەكانم پیشانی ئەودەدا بۆ هەڵسەنگاندنی ئاستەكەیان و ڕاستكردنەوەی هەڵەكانیان ئەگەر هەبوایە ،ئەوەش بۆ من مایەی دڵخۆشی بووە بۆیە لێرەوە سوپاسی دەكەم.

  *سەلما تۆما بە چەند زمان شیعر دەنووسیت ؟ئامانجت لە شیعر نووسین چییە؟

• بەهەرسێ زمانی سریانی و كوردی و عەرەبی شیعرم نووسیوە ،بەڵام زیاتر بە زمانی كوردی دەنووسم، بەزمانی عەرەبی زیاتر پەخشانم نووسیوە.
  ئامانجم لە نووسینی شیعر بە گشتی گەیاندنی پەیامە، نووسین بە زمانی كوردیش ڕێچكەشكێنیە بۆ هاندانی ئافرەتانی كریستیان بۆ دەرخستنی تواناكانیان لەبواری نووسین بەزمانی كوردی كە لە كوردستان شك نابەم ژمارەیان زۆر بێت.

  *لەشیعر نووسیندا پشت بە وشەكان یان بەهەست یان بە بابەت دەبەستی؟

• من زیاتر پشت بە هەست دەبەستم ،بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا نكۆڵی لەوە ناكەم كە هەندێ جار بە بێ ویستی خۆم بابەت دەبێتە ئیلهامی نووسینی چەند دەقێكی شیعری.

  *هۆنراوەیەكی دیاری كراوی شاعیرێك هەیە سەرنجی تۆی راكێشابێت و هیوات دەخواست هی تۆ بێت؟

• راستییەكەی بەدیاركراوی شیعرێك نییە ،بەڵام زۆرن ئەو شاعیرانەی كە دەق و تێكستەكانیان سەرنجم ڕادەكێشن و هیوام دەخواست قوتابی قوتابخانەی شیعری ئەوان بوومایە ،تا لێیان فێربام جوانتر بنووسم.

  *وەكو شاعیرێك، چۆن دەڕوانیتە ئاستی شاعیرانی ئافرەت لە كوردستان ؟

• هەڵسەنگاندنی ئاستی شاعیرانی ئافرەت لە كوردستان بۆ من ئاسان نیە، چونكە ساڵانێكی زۆرە ئافرەتی كورد شیعر دەنووسێ و ئەوە زیاتر لە بواری شیعرناسەكان نزیكە ،بەڵام دەتوانم بڵێم قەڵەمی ژن بەردەوام لەپێشكەوتندایە و بەهۆی بوونی ئازادیی زیاتری ژنان بەراوورد بە ساڵانی پێشتر ،ئازادی لە نووسینی دەقی شیعریش زیاتر بووەو ژن ئێستا لە هەموو ئەو بوارانەدا شیعر دەنووسێ كە جاران ئەو بوێریەی نەبوو بۆیان بنووسێ ،بەڵام هێشتا نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی بتوانێ وەك چەكی بەرەنگاری بەكاری بێنێ بۆ ئازادانە گەیاندنی پەیامی داكۆكی كردن لە هەموو مافەكانی خۆی.

  *هیچ دیوانی شیعریت یان نامیلەكەی شیعریت هەیە؟

• نەخێر ،بەڵام دەمێكە كتێبێكی شیعرم بەناونیشانی (ملوانكەی ئەوین) ئامادەی چاپە و چاوەڕێی دەرفەتێكم بۆ ئەوەی لەچاپی بدەم.

  *پرۆژەی نوێتان هەیە؟

• بوونی پڕۆژەی نوێ پەیوەستە بە ڕادەی دڵنیابوون لە جێبەجێ كردنیان بە سەركەوتوویی ،بۆیە تا نەگەن بەو قۆناغە باسكردنیان بە پەسند نازانم.

هونەرمەند عەلی ئەڵوەنی: خۆشنووسی وەكو ئەشقێكە بۆمن سەبووریەك و ئارامیەك بە ناخم دەبەخشێت
هونەرمەند عەلی ئەڵوەنی: جیاوازی هونەری خۆشنووسی لەگەڵ هونەرەكاتی تر ئەوە كە نابێت زۆر لە یاسا و ڕێساكانی دەربچیت
هونەرمەند (عەلی كازم) ناسراوم بە (عەلی ئەڵوەنی) یەكێكە خۆش نووسانی كوردستان بەشداری چەندین خوول و پێشانگای لە سەر ئاستی كوردستان و عێراق و دەورەی عێراق دا كردوە هەروەها چەندین خەڵاتی بەدەست هێناوە.. ئەڵوەنی لە شارە جوانەكەی خانەقین لە دایك بووە زیاتر لە (50) ساڵە لە شاری هەولێر دەژیت دەرچووی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی هەولێرە بەشی سیرامیك.. ئەم هونەرمەندە لە دوای كۆتایی هاتنی نەخۆشی كۆڕۆنا یەكەم هونەرمەند بوو لە شاری هەولێر پیشانگای لە كۆڵانەكانی گەرەكی تەعجیل كردەوە ..جگە لە بواری خۆشنووسی ئەڵوەنی لە كاری راگەیاندیش دەستێكی باڵای هەیە بە تایبەتی لە دیزاینی دیكۆردا بۆیە لەچەندین دەزگای تەلەفزیۆنی كاری كردوە..لە ئێستادا سەرپەرشتیاری هونەرییە لەپەروەردەی هەولێر ئێمەش لە نزیكە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵ ئەنجام دا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین هونەرمەند عەلی ئەڵوەنی چۆن تێكەڵ بە جیهانی خۆش نووسی بوو؟

• من لە ناوەڕاستی هەشتاكان هەرچەندە پێشتر كاری یاخود حەز و خولیای وێنەكێشانم هەبووە، وە خۆشم دەرچووی پەیمانگای هونەرە جوانەكان بەشی سیرامیكم، بەڵام زیاتر خولیا و حەزم بۆ هونەری خۆشنووسی چوو، خۆشنووسی وەكو ئەشقێكە بۆمن كاتێ پیتەكان بە جوانی دەینووسم سەبووریەك و ئارامیەك بە ناخم دەبەخشێت، هەر بۆیە خۆم و هونەری خۆشنووسی عەشقێكی هەتاهەتایی لە نێوانمانە.
  *چۆن پێناسەی هونەری خۆش نووسی دەكەیت؟
• هونەرێكە وەكو هەموو هونەرەكانی تر، بەڵام جیاوازیەكەی ئەوە كە نابێت زۆر لە یاسا و ڕێساكانی دەربچیت،هەرلەبەر ئەوەشە هەموو كەسێك نابێت بە خۆشنووس ئەگەرئەزموون وحەز و ئارەزوو نەبێت .

  *زۆرێك لە نووسینەكانت وەكو تابلۆیەكی هونەری دەردەكەوێت، ئایا لەم روانگەیەوە دەنووسیت؟

• بەڵێ، بێگومان هەموو هونەرمەندێك، لە هەر بوارێك بێت، هونەرەكەی وا پیشان دەدات یاخود وا پێشكەشی جەماوەر دەكات. منیش وەكو هەموو هونەرمەندێك تابلۆی خۆشنووسی دەنووسم بۆ ئەوەی ئەو هونەرەی دەیزانم پێشكەشی خەڵكی بكەم، وە هەندێك جاریش لە بارودۆخێكی دەروونی تێپەڕ بوومە توانیومە بە نووسینی چەند پیتێك خۆم دەربكەم لەو دڵتەنگیەی كە تێیدابوومە.
• چەندین جۆری خۆش نووسی هەن، بەرێزتان زیاتر لەسەر جۆرە شێوازێك كار دەكەن؟
• بەڵێ، جۆرەكانی خۆشنووسی زۆرن وەكو (ڕوقعە، نوسخ، دیوانی، كوفی، نەستەعلیق، محقق، ئیجازە) تەنانەت ئێستا هەندێ جۆری تازەش پەیدا بوون، بۆنموونە (سومبلی). بەڵام خۆم زیاتر (نەستەعلیق و نوسخ) دەنووسم، چونكە هەست دەكەم خەتی نەستەعلیق تابلۆی ڕەنگاو ڕەنگی لێ دەردەچێت، لە هەمان كاتدانزیكە لە ناخم.

  *زۆربەی خۆش نووسەكان زیاتر گرنگی بە شێوازی خۆشنووسی عەرەبی دەدەن هۆكارەكەی بۆچی دەگەڕێتەوە؟

• هۆكارەكەی ئەوەیە كە، لەگەڵ ڕێزم بۆ هەندێك لەوخۆشنووسانە، كە وا بیردەكەنەوە بە تەنها خۆشنووسی لە گۆشەی عەرەبی و ئایەتەكانی قورئانی پیرۆز دەبێت. بەڵام ئێستا خۆشنووسی تێكەڵ بە هونەری ئەبستراكت بووە، كە بریتییە. لە تێكەڵ بوونی پیت و ڕەنگەكان و بەزاندنی ئەو بیركردنەوەیە كە هەندێك خۆشنووس وەكو جەنابتان باسی دەكەن، خۆشنووسی بە تەنها لە زمانی عەرەبی دەبیننەوە.

  *ئەو بابەتانەی لە خۆشنووسیینەكانت بەكار دەهێنیت چین (پەندی كوردین، ئایەتی قورئانن، شیعرن…)؟

• زیاتر پەندی كوردییە. چونكە من وەكو مامۆستایەك و سەرپەرشتیارێكی هونەری، وا بە باش دەزانم ئەو پەندە كوردیە جوانانە كە لەناو كورد دا بوونی هەبووە و هەیە، ڕۆژانە مامۆستایەكان بۆ قوتابیەكانیان شی بكەنەوە، بۆ ئەوەی پەند لەو پەندانە وەرگربگرن، كە باو باپیرانیان بۆیانیان باس كردووە، بۆ ئەوەی بزانن چ سوودێكی هەیە بۆ ژیانی ڕۆژانەیەن.

  *لە نێو ناوەندە خوێندنە هونەرییەكان تاچەند گرنگی بە خۆشنووسی دەدەرێت؟

• بەداخەوە ،هیچ گرینگیەكی پێ نەدراوە، بۆیەش زۆرینەی قوتابیەكان بە شێوەیەكی ناشرین دەنووسن و مامۆستایەكانیانیش بە هەمان شێوە، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ لایەنی پەیوەندیدار كە دەبێت خوولێكی هاوینە بكاتەوە و فێری خۆشنووسیان بكات، بۆ ئەوەی قوتابی لە مامۆستاكانیان تێبگەن، ئینجا بۆ ئەوەی قوتابیانش لە مامۆستاكەیان فێر بن.
  زۆرجار لە تاقیكردنەوە قوتابی وەڵامی ڕاستی نووسیوە، بەڵام بەهۆی ناڕێكی دەست و خەت بە هەڵە بۆی هەژمار كراوە ،هیوادارم لایەنی پەیوەیندیدار چارەسەری ئەم گرفتە بكات كە زۆر ئاسان چارەسەر دەكرێت.

  *رەنگ تاچەند فاكتەرە بۆ جوانكردنی خۆشنووسی بۆنموونە رەنگی رەش؟

• ڕەنگی ڕەش زیاتر بۆ ئایەتەكانی قورئان بەكار دێت فاكتەرێكی جوانی نیشان دەدات. بەڵام من خۆم خەتی فارسی دەنووسم چونكە جوانیەكی زیاتر دەبەخشێ ڕەنگی زیاتر بەكاردێت، بۆ نموونە (سوور، قاوەیی، سەوز، پیرۆزی).

ژەنیار ئاودێر مەحموود : بەهۆی كاریگەری موزیكی بیانی خەریكە موزیكی كوردی نانسرێتەوە
ژەنیار ئاودێرمەحموود: لە كوردستان هیچ ژنیارەكی چەلۆ نییە كەوا لە من بكات پێی سەرسام بم و لاسایی بكەمەوە
خاتوونی ژەنیاری بە توانای كوردستان (ئاودێر مەحموود) یەكێكە لەوژەنیارانەی كە شوێن پەنجەی لە نێو موزیكی كوردی دیار و بەرچاوە ..ئەو دەرچووی پەیمانگەی هونەرجوانەكان و كۆلێژی هونەرە لەگەڵ چەندین گروپ و تیپی موزیكی شاری سلێمانی و دەرەوەی سلێمانی كاری كردوە.. ئاودێر عەشقێكی شێتانەی بۆئامێری چەلۆیەكەی هەیە هەمیشە وەكو كەسێكی نزیك لە خۆی سەیری دەكات تێكەڵ بەرۆحی بووە. ئێمە بۆ ئاشنا بوون بەم خاتوونە هونەرمەندە بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
ئا- كامەران حاجی ئەلیاس

• سەرەتا خوێنەرانمان حەز دەكەن بزانن، ئاودێرخان چۆن ئاشنای جیهانی موزیك بوو؟
• هەموو كەسێك حەزی لە موزیكە،بەڵام ئەوەی ڕاستی بێت من لەسەرەتا تامەزرۆی موزیك نەبووم، بەڵام خێزانەكەم موزیكیان زۆر زۆر پێخۆشبوو.. بۆیە زۆر هانی منیان دا لە هەمان كاتدا پێیان خۆش بوولەم بوارە دا بخوێنم ،ئەم هاندانی خێزانەكەم وای لێكردم بچمە پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی سلێمانی ئەگەر نا لەسەرەتادا هیچ بیرم لەوە نەكردبووە فێری موزیك بم، ئێستاش موزیك بەجۆرێك تێكەڵ بەرۆحم بووە ناتوانم رۆژێك بەبێ موزیك گوزر بكەم.

  *لە نێو ئەو هەموو ئامێرە موزیكیانە بۆچی ئامێری چەلەتۆت هەڵبژارد؟
  -راستە لەسەرەتادا من تامەزرۆی موزیك نەبوو ،بەڵام پێش بچمەپەیمانگا حەزم لە ژەنینی ئامێری چەلۆ بوو هەرچەندە پێشتر هیچ ئەزموونێكم لەسەر ئامێرەكە نەبوو،بەڵام كاتێ لە تەلەفزیۆن ئەو ئامێرەم دەبینی تاكە ئامێر بوو سەرنجی راكێشام و زۆر حەزم لێیبوو لەپەیمانگاش بە ئامێری چەلۆ دەستم پێكرد تائێستاش بەردەوامم هیچش پەشیمانیم لە هەڵبژاردنی ئێستا ئەمێرەكە وەكو كەسێكی نزیكی خۆمی سەیر دەكەم ئەتوانم بڵێم تێكەڵ بەمن بووە .

• كامەن ئەو ژنیارانەی كەبەرێزتان بە ژنیان سەرسامیت وە كاریگەریان لەسەر ژنینی تۆدا هەبووە؟
• لەسەرەتای دەستپێكردنی كاری هونەریم هیچ ژەنیارێك نەبوو لە ئامێرەكەی خۆما تا من پێی سەرسام بم، ئەتواتنم بڵیم تائێستاش لە كوردستان هیچ ژنیارەكی چەلۆ نییە كەوا لە من بكات پێی سەرسام بم و لاسایی بكەمەوە یاخود سوودی لێوەربگرم بەداخەوە من خەفەت دەخۆم كەتاوەكو ئێستا ژەنیارێكی والە كوردستان هەبێت كە سەرنجی من رابكێشێت ..بەڵام من زۆر سەرسامم بە ژنیارە ئەورپییەكان بەجۆرێك ژەنیاری زۆر بە توانایان هەیە بۆیە دەمێكە تێكەڵاوی زۆریانم زۆر سوودم لێ وەرگرتوون هەندێكان كە هاتوونەتەوە كوردستان وانەی تایبەتم لێوەرگرتوون هەروەها كاتێ خۆم گەشتی دەرەوەم كردووە لەوێ وانەی تایبەتم لەلایان وەرگرتووە.
• بەرێزتان لەگەڵ چەندین تیپی موزیك كارتان كردوە،تاچەند ئەو تیپانە هاوكارت بوون بۆ پیشڤەچوونی ئەزموونی هونەری تۆ؟
• من وەكو ژەنیارێكی چەلۆ ئەتوانم بڵیم لەگەڵ هەموو گروپە موزیكییەكانی ناوشاری سلێمانی و دەتوانم بڵیم دەرەوەی سلێمانیش كارم كردوە،لە چەندین رووە سوودی زۆرم لێوەرگرتوون وەكو سەرەتا كاركردن لەگەڵ ئەو تیپ و گروپانە تۆ ئەزموون زۆر پیدادەكەیت لە هەمان كاتدا ئاشنا دەبیت بە میوزیكەكانی تر وە ئاشنا دەبیت بە ستایلی جیاواز لەبەرئەوەی هەرگروپەو بەشێوەیەك كار لەسەر موزیك دەكات ئەمانە هەموو سوودی زۆری هەیە بۆ كەسێك كە كەسەرەتا دەست پێبكات وەكو لایەنی ژەنیینش من سوودم لێبینیوە بەتایبەتی كەسەرەتا موزیكی كلاسیك دەخوێنێت بەڵام ئەو موزیكەی لە كەڵچەری ئێمە دا هەیە لەموزیكی كوردیدا هەیە جیاوازە لەگەڵ موزیكی كلاسیك بۆیە تۆ فێری ئەو شێوازە ژەنینانە دەبیت فێری شێوازی ئەو تۆنانە دەبیت كەلە موزیكی كوردیدا دەژنێرێت لەبەر ئەوە من سوودی زۆر لێوەرگرتوون.
• وەكو ژەنیارێك ،كامەیان زیاتر كاریگەری لەسەر وەرگر هەیە (ئاواز یاخود تێكست یان شێوازی ئەدایەكە؟
• من وای دەبینم كەهەریەكەو كاریگەری خۆی هەیە زۆر جار ئاوازەكە زۆر زۆر دەچێتە ناو خەڵكەوە بەجۆرێك ئاوازەكە كاریگەری لەسەری هەبووە،ئەوەندە گرنگی بە ئادای گۆرنیبێژەكە یاخود تێكستەكە نەداوە زۆر جاریش بەپێچەوانە وەرگر ئەوەندە گرنگی بە تێكستەكە یاخود بەووشەكان دەدات بەلایەوە گرنگ نییە ئاوازەكە چۆن چۆنییە یان موزیكەكەی چۆنە بۆیە دەڵێم كاریگەریەكە دەگەڕێتەوە سەر وەرگر بەوەی كامەی زیاتر لە (ئاواز، یاخود تێكست، یاخود وتنەكە) كاریگەری لێدەكات، لە هەمان كاتدا كاریگەریەكە لە كەسێك بۆ كەسێكی تر جیاوازە.
• ئێوە لەپەیمانگا و كۆلێژی هونەریت خوێندوە ،تاچەند گرنگە ژەنیار بەشێوەیەكی ئەكادیمی ئامێرەكەی بژەنێت؟
• من پەیمانگای هونەرەجوانەكان بەپلەی یەكەم تەوا كردوە و كۆلێژی هونەریشم بەپلەی یەكەم تەواو كردوە،شێوازی ژەنین بەشێوەیەكی ئەكادیمی زۆر گرنگە وەكو سەرەتا هەركەسێك دەست بەهەركارێك بكات پێویستە شێوازە راستەكەی فێربێت ئیتر دوای ئەوەی قوڵ دەبێتەوە لە بوارەكەی داهێنانی تیا دەكات یان شێوازەكەی دەگۆرێت ئەمەیان جیاوازە بەڵام وەكو سەرەتا بۆئەوەی لە ئامێرەكە بەباشی فێربیت دەبێ بەشێوەیەكی ئەكادیمی فێربیت.
• كاریگەری موزیكی بیانی بە (ئەرێنی و نەرێنی) لەسەر شوناسی موزیكی كوردی چۆن دەبینت؟
• بەداخەوە لە كوردستان موزیكی بیانی كاریگەری زۆر نەرێنی هەیە لەسەرتاكی ئەم كۆمەڵگایە بەجۆرێك بەهۆی كاریگەری موزیكی بیانی خەریكە موزیكی كوردی نانسرێتەوە ئەوەندە كاریگەری نەرێنی لەسەرە.. من پێم خۆشە سوود لە موزیكی بیانی وەربگرین بەشێوەیەك بەكار بێت كە موزیكی كوردی سوودی لێوەربگرین نەك بەشێوەیەك بەكار بێت كەبەرگێكی بیانی بكەیت بە موزیكی كوردی تا ئەورادەی نەناسرێتەوە.. زۆر بەداخەوە كەسانێك بەو جۆرە ئیش دەكەن جێگەی داخە كاتێ گوێ لەهەندێ گۆرانی یان لەهەندێ موزیك دەبێت كەسەكە كوردە هەموو ئەوانەی كاریان لە كارەكەیان كردوە كوردن بەڵام هیچ مۆركێكی كوردی پێوەنییە ئەوەند مۆركی بیانیان بەكار هێناوە نازانیت ئەمە كارێكی كوردییە.
• هەندێ لە گۆرانیایەكانی ئێستا تەنیا چەند رۆژێك گوێگریان دەبێت لە دواییدا ون دەبن هۆكارەكەی ئاوازەكە یاخود تێكستەكە یان بۆ دەنگەكە دەگەڕێتەوە؟
• راستییەكەی هۆكار زۆرن ئاواز كاریگەری خۆی هەیە، تێكست كاریگەری خۆی هەیە دەنگەكە كاریگەری خۆی هەیە لە هەمووشی گرنگتر ئەو ستایلە گۆرانیەی كە هەندێ لە گۆرانیبێژەكان بەكاری دەهێنن هەروەكو لەوەڵامی پرسیاری سەرەوە ئاماژەم پێدا بە داخەوە هەندێ گۆرانی ئەوەندە كاریگەرە بە ستایلی بیانی هیچی لە كوردی ناچێت كاتێ گوێ لێدەگریت هیچ تام وچێژێكی نییە ئەوجا لە ئێستادا زۆر زۆریش بووە وەنەبێت كەسێك یان دووان بەوشێوازە كاربكەن زۆرێك بەو ستایلە كار دەكەن بۆیە گۆرانییەكە هیچ رۆحییەتی تیا نەماوە كارەكان وەكو كارگەی لێهاتووە هەرگۆرنی دەریدەكات تەواو دەریدەكات تەواو.. هەندێ گۆرانیبێژ هەیەمن هەرنایانناسم كاتێ لە شوێنێك گوێت لە گۆرانییەك دەبێت لام سەیرە دەپرسم ئەوە كێیە ئەوە چۆنە !؟ چونكە گۆرانیبێژ زۆر بووە گۆرانی بڵاوكردنەوەش وەكو كارگەی لێهاتووە لەهەمان كاتداخەڵكیش نەئەوەندە كاتی هەیە گوێ لە گۆرانییەكە بگرێت لەبەر ئەوەی تام چێژ لە گۆرانییەكە وەرناگرێت بۆیە تاقەتی ئەوەی نییە بەدوای ئەو گۆرانیانە بگەرێت.. خاڵكی تریش بۆتێكستەكە دەگەرێتەوە بە جۆرێك هەندێ تێكست ئەوەند ناشیرینە مرۆڤ حەز ناكات گوێی لێبگرێت ئەمانە هەمووی كاریگەری خۆی هەیە بۆ ئەوەی گۆرانییەكان بە نەمری نەمێنەوە.
• باشەچۆن دەتوانین پارێزگاری لە شوناسی موزیكی كوردی بكەین؟
• لەو كاتە دەتوانین پارێزگاری لە شوناسی موزیكی كوردی بكەین كاتێ هونەرمەندان كار دەن مۆركی كوردی لە دەست نەدەن، مادەم ئێمە كوردین دەبێ هەر كارێك بكەین مۆركی كوردی پێوە بێت ئەنجا شێوازی نووسینی موزیكەكە بێت بەكارهێنانی ئامێرە كوردییەكان بێت هەروەها لەرێگەی كلیپەكان كە بەداخەوە هەندێ لە كلیپەكان زۆر ناشرینن تا ئەو رادەییەی حەزناكەیت مناڵەكشت ببینی چونكە ئەوەندە شتی نەشیاوی تیایە پێویستە ئەو كلیپانەی دەكرێن شتی سەرنج راكێشی كوردی بێت مۆركی خۆی لە دەست نەدا.. ئێمەدەتوانین هەم لە ئاواز هەم لە تێكست هەم لە هەڵبژادنی لەو دەنگەی كەدەنگ دەبێژێت مۆركی كوردی لەخۆ بگرێت لەم رێگەیەوە دەتوانین موزیك و گۆرانی كوردی بەرەو پێشەوە ببین وە دەتوانیین سوود لە شێوازی دانانی موزیكی ئەوروپی وەربگرین سوود لەلایەن زانستەكەیان وەربگرین بەڵام نابی مۆركی ڕاستەقینەی خۆی لە دەست بدات.

كامەران حاجی ئەلیاس

پەیكەری ( ئولا یاكۆبسۆن)، یەكێكەلەپەیكەرەكانی هونەرمەندی دیاری كورد (شوان كەمال)،كەلە كتێبخانەكەی مۆنداڵ لە شاری یۆتۆبۆری مەملەكەتی سوید دانراوە.
لەسەر چۆنییەتی دورست بوون و دانانی پەیكەری ئولا یاكۆبسۆن هونەرمەندی كورد شوان كەمال دەڵێت” ساڵی 2016 تازە هاتبومە واڵت سوید ماوەیەك بوو بێ ئیش بوم لە چەند شوێنێك ،هەوڵی ئیشكردنم دابوو CV خۆمم بۆ ناردبوون،باسی ئەوەم كردبوو كە پەیكەرسازێكی،كوردم بەاڵم ڕەگەزنامەی ئەڵمانیم هەیە و شارەزای بواری پەیكەرسازیم،ئیشی هونەری و بەتایبەتی پەیكەرسازی كەمێك زەحمەت و گرانە بەهۆی كەمی ئەوكارگانەی پەیكەر دروست ئەكەن،بۆ نمونە لە هەمو واڵتانی سكەندناڤیا لەوانەیە 4 یان5 شوێنی وای لێبێت”.
هەروەها پەریكەر ساز شوان دەڵێت”خۆشبەختانە لە چەند شوێنێكیان رەزامەندیان هەبوو بۆ كاركردنم بەڵام هەنێكیان گونجاونەبوون چونكە زۆر دوربوون لەوانە دانەیەك لە كۆبنهاگنی پایتەختی دانمارك و دانەیك لە خوار شاری ستۆكهۆڵم بو دانەیەك لە فینەلەند،دانەیەك نزیكی خۆمان بو ئیتر كاتیان بۆ دانام بچم قسەیان لەگەڵ بكەم،كە ئیش و كارەكانم پیشان دان لە ئەلەمانیا و هەنێ واڵتی ئەوروپی یەكسەر ڕازی بون كاریان لەگەڵ بكەم”.
شوان كەمال زیاتر دەڵێت”جا چیرۆكی دروستكردنی ئەم پەیكەرە لەوێوە دەست پێ ئەكات،كاتێك خاوەنی كارگەكە (ڕۆبێرت كاسالاند) لەهەمان كاتا مامۆستای زانكۆش بوو لە شاری مالمۆ وتی: شوان داوای پەیكەرێكیان لێمانكردوە ئەتوانی دروستی بكەی بۆمان؟ منیش دوای ئەو دابڕانە زۆر خۆشحاڵ بووم بەوەی ئەو كارەیان بۆ بكەم،ئیتر هەستام بەكۆكردنەوەی زانیاری و پەیاكردنی مۆدێل بۆ دروستكردنی پەیكەرەكە، داڕشتن و بیرۆكەی پەیكەرەكە لەسەر دواكاری و رێكەوتن بوو لەگەڵ چەند كەسی شارەزای بواری هونەر و رخنەی هونەری ودوایی شارەوانی یۆتۆبۆری”.

ئولا یاكۆبسۆن كێیە؟
هونەمەند شوان كەمال دەڵێت”ئولا یاكۆبسۆن هونەرمەندێك و ئەكتەرێكی شانۆ و سینەمای سویدی نەمساویە،لە شاری یۆتۆبۆری ژیاوە لەنێوا سااڵنی پەنجاكان و شەستەكانی سەدەی ڕابردو،لەم سااڵنەی،دوایی شارەوانی شارەكە بڕیاری داوە شوێێك بكرێت بەناویەوە بە تەحدیدی ئەكەوێتە گەرەكی مۆنداڵ بەردەم كتێبخانەی گشتی،لە ئێستایا پەیكەرەكە لەو دانراوە”.
لەسەر چۆنیەتی دورست كردنی پەیكەرەكە شوان دەڵێت”ماوەی 4 مانگێك خەریكی دروستكردنی پەیكەرەكە بوم لەمادەی گەچ وبۆرەك،دوایی لە كارگەی داڕشتنی كانزاكان (مەیالە)لە شاری مالمۆ پەیكەرەكە كرایە بڕۆنز،لە شوێنی دانانی پەیكەرەكە هەنێ كاری سیرامیكی و نوسین هەیە هونەرمەندی سویدی(بیۆرن كانسۆن) ئەوكارانەی چاكردوە كاتی خۆی ئەم ئوال ویاكۆبسنە لە فیلمێكا بەناوی (سەمایەك لە هاوینا) لە كەنارەكانی ئیتالیا بە شێوەیەكی نیمچە ڕوت دەرئەكەوێت،ئیتر توشی سەرزەنشت و رەخنەیەكی ئەوكاتەی میدیاكان و خەڵكی سكەندناڤی ئەبەێتەوە،بۆیە پەیكەرەكە ئاماژە و گوزارشت لەوە ئەكات كە بەناهەق و نادادپەروەرانە بوە ئەو رەخنانەی ئەو سەردەمە لەم خاتونە گیراوە”.
لەسەر پێكهاتەی پەیكەرەكە هونەرمەند شوان كەماب دەڵێت”پەیكەرەكە پێكهاتوە لە مناڵێكی زنجی ڕەشپێست بەشێوەیەكی توڕە دەستێكی بەرزكردۆتەوە پرسیار ئەكات ئەڵی لەسەرچی و بۆ واتان كرد ئەوكاتانە بەرامبەر ئەم خاتونە هونەرمەندە،لەسەر بلوزەكەی تایتڵی ئەوفیلەمە(سەمایەك لە هاویندا)م دروستكردۆتەوە لەسەر شێوەی ڕیلیف.
شایانی باسە ئەم خاتونە لە ساڵی 1929 لە دایكبوە لە ساڵی 1982 لە نەمسا كۆچی دوایی كردوە ،خاوەنی گەلێك فیلمە لە واڵتی سوید و ئەلەمانیا و ئەمەریكا چەند خەڵاتێكیشی بەدەست هێناوە.
بۆ زانیاری زیاتر لەسەر قۆناغەكانی دروستكردنی پەیكەرەكە دەتوانن سەردانی كەناڵی یوتۆبی هونەرمەند شوان كەمال بكەن ،یان لە گۆگڵ بنووسن شوان كەمال .

ئا – كامەران حاجی ئەلیاس

ئومێد قادر زیرەك: مەرج نیە گۆرانی بێژ ژەنیار بێت بەڵام مەرجە گوێچكەی موزیكی بێت و دەنگەكان بناسێت
ئومێد قادر زیرەك: هەندێك لە گۆرانی باوكم هەیە تائێستا بڵاونەكراونەتەوە لەلای خۆمان پاراستوومانە
گۆرانیبێژ(ئومێد قادر زیرەك) ئەگەر چی بەرهەمی بڵاوكراوەی كەمە بەڵام لە ئێستادا چەند بەرهەمێكی ئامادەیە بۆ بڵاوكردنەوە ،كاریگەری دەنگی هونەرمەندی كۆچكردووی باوكی (قادر زیرەگ) ،هۆكار بووە گە ئەویش بیر لە گۆرانی ووتن بكاتەوە هەربۆیە لەسەردەستی هونەرمەند مامۆستا(وریا ئەحمەد) دەچێتە پەیمانگای هونەرەجوانەكانی هەولێر پێنج لە بەشی موزیگ دەخوێنێت،دوایش دەچێتە ئەكادیمای هونەرەجوانەكانی هەولێر لەوێش چواری خوێندنی موزیك بەسەركەوتووی تەواو دەكات لە ئێستادا سەرپەرشتیاری هونەرییە لە پەروەردەی ناوەندی هەولێر ئێمەش لە نزیكەوە ئەم هەڤپیڤینەمان لەگەڵیدا سازدا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*پێمان باشە سەرەتا بۆ خوێنەرەنمان باس لە كاروانی هونەری خۆت بكەیت.

• كاروانی هونەری من لەو كاتەوە دەست پێدەكات كاتێ چاوم كردەوە تەنیا لە تیڤی و وێنەكان باوكی ڕەحمەتیم (قادر زیرەك) دەبینی و گوێم بۆ گۆرانیەكانی شل دەكرد بەدەم سۆز و ئاوازە پڕ لە دەنگە زوڵال و كوردانەكەی بە دڵێكی پڕ لەخەم و دووری چاوەكانم هێدی هێدی نەرمە بارانێك ئاسا هەندێ جار بەر شاشەكەی لێ دەگرتم هەندێ جار ڕومەتەكانمی تەڕ دەكرد و بەكۆلێك خەمەوە رۆژانم بەرێ دەكرد تا ئەو كاتەی بە هاوكاری مامۆستای موزیك ژەن و ئاواز دانەر مامۆستا(وریا ئەحمەد) خۆم لە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر بینیەوە و دواتر تەواوكردنی كۆلیژی هونەرە جوانەكان لە هەردوو قۆناغی خوێندن دا بەشداری بەشی زۆری چالاكییە هونەرییەكانم دەكرد ..لە دوای دەرچوونم لە چەندین گۆرانی تایبەت بەخۆم بڵاوكردەوە لە ئێستاش سەرپەرشتیاری پەروەردەیم لە پسپۆڕیەتی هونەرییم لە پەروەردەی ناوەندی هەولێر.
  *ئەو كاتەی هونەرمەند(قادر زیرەك)ی باوكت كۆچی دوایكرد تۆ منداڵ بوویت هەبووە چێت لەیاد ماوە؟
  -ئەوكاتەی باوكم كۆچی كرد من تەمەنم چوار ساڵ بوو سۆزی باوكایەتی لەبەردەم شاشەی تیڤی و ڕادیۆ و ریكۆرد بوو كە ئەوكات فێنكایەكی زۆریان پێ دەبەخشیم و ئارامیان دەكردمەوە.

  *هونەرمەند قادر زیرەك تائێستا گۆرانی هەیە بڵاونەكرابێتەوە؟ هەموو ئەرشیفی لەلای بەرێزتان هەیە؟

• بەڵێ ئەرشیفی هونەری باوكم بەشێكی زۆری لەلای منە و ئەوانەی بڵاویش بونەتەوە چەند وێنەیەك نەبێت هەمووی هی ئ
  لێمەیەو و بڵاوكراوەتەوە وە هەندێكی گۆرانی هەیەبڵاونەكرایتەوە تائێستا پاراستوومانە.

  *تاچەند گرنگە گۆرانیبێژ ژنیار بێت؟ خۆت كامە ئامێر دەژێنیت؟

• بۆ پرسیاری ئەوەی تا چەند گرنگە گۆرانیبێژ ژەنیار بێت .. ئێمە با وابلێین تا چەند گرنگە گۆرانی بێژ یا هونەرمەد بەگشتی ڕۆشەنبیر بێت لە ڕوی ژەنین و ئامێر ناسیەوە …چونكە رۆشەنبیریەتی ژەنین و ژەنیار بۆ گۆرانی بێژ گرینگە تا بتوانێ هاوكاری دەنگی بكات مەرج نیە گۆرانی بێژ ژەنیار بێت بەڵام مەرجە گوێچكەی پاك بێ و دەنگەكان بناسێ و توانای ئەدای لەبەرزترین مەودا هەبێت و هەما هەنگی و لەگەڵ ئامێری موزیك بكات و بەنەشاز نەبێت.

  *ئێمە دەزانین چەندین گۆرانی خۆت هەیە، هۆكار چیە تائێستا بڵاونەكردۆتەوە؟

• دیارە زانیاریتان هەیە…

  *بەڵێ بێگومان هەر بۆیە ئەو پرسیارەشمان كرد؟

• من لە ٢٠٠١ گۆرانی (بێ سۆداغ نیم) تۆ مار كرد لە تیڤی هەرێم كاری وێنەگریم بۆ كرد و بڵاوم كردەوە، دواتر پلانم دانا تا سی دیەك بڵاو بكەمەوە كە ئەوكات باری دارایی زۆر خراپ بوو هەندێ گۆرانیم تۆمار كرد لە سەر ئەركی خۆم ئەوەبوو برا بچوكەكەم نەخۆش كەوت و منیش ئەركی ئەو خێزانەم لە ئەستۆ بوو هیچ پاڵپشتیەكم نەبوو دواتر هەستم كرد تاوانە دەرهەق بە خۆم و خانەوادەكمان دەكەم بۆیە گۆرنیەكان لە ساڵی ٢٠٠٦ وە تا ئێستا ماون و بڵاوم نەكردیتەوە ئەركی خێزان زۆر قورسە ئامانەتێكە دەبێت بیپارێزی بۆیە من بێم پارە لە قوڕگی مناڵەكانم بگرمەوە بۆ كاری هونەری و لەولاشەوە هونەرەكەم كە ناتوانێ بمژینێ تاوانی من نیە بۆیە دەبێت بیرێك لەمەوە بكەینەوە هونەرمەند بتوانێ بە هونەرەكەی بژیێ ئا لێرە كەی پاڵپشتی هەبوو منیش دەست بەكاری هونەری دەكەمەوە.

  *كلیپی گۆرانی تایبەت بە خۆت هەیە؟ چۆنە دەڕوانیتە كلیپەكانی گۆرانی بەگشتی؟

• وەك گوتم یەك گۆرانی كلیپی لۆ كرا لە تیڤی هەرێم لای من نەماوە لە ئەرشیفی تیڤی هەرێم خۆیانە .. تایبەت بە كلیپەكانی ئەمڕۆ بەداخەوە بەشێكی زۆری تەقلیدە و هەیانە نوێكاری تێدایە بەڵام نەگەیشتۆتە ئاستی ئەفڕاندن وە هەندێ كلیپ هەن هەر دوورن لە بابەتەكە و تەنیالكێندراون بەیەكەوە.

  *وەكو هەر گۆرانیبێژێك ئەو گرفت كێشانە چین كەرووبەری گۆرانیبێژ دەبنەوە؟

• خراپترین حاڵەت نەبونی پاڵپشتی و هاوكاری هونەرمەندان خۆیانن لە نێو خۆیان جاران هونەرمەندی ژەنیار و گۆرانی هاوكاری یەكتر بون و بە روحیەتێكی هونەری و نیشتیمان پەروەری هاوكاری یەكتر بون بۆ خستنە ڕوی بەرهەمێكی هونەری پڕ ڕوحیەت و هاوكات نیشتیمان پەروەری بەڵام ئێستا بیر لە پارە دەكرێتەوە و بەلایەوە گرینگ نیە چی دەبێت وە هەندێ جار دەنگە پڕ سۆزەكان لە ستۆدۆ دەمرن.

  -وەكو لاوێك ئاستی گۆرانی كوردی چۆن دبینیت؟

• ئاستی گۆرانی كوردی لە ڕوی ئەداوە هەنگاوی باشی بڕیوە بەڵام بەگشتی فەوزایەك هەیە لە گۆرانكاریە خێراكان جاری وا هەیە مۆركی كوردی لەدەست داوە یاخود تۆن و دەنگ بۆتە قوربانی كلیپ ئەمە بگرە لە نەفەس كورتی و نەبونی بەردەوامی بەهەر هۆكارێك بێت.

  *وەكو سەرپەرشتیارێكی پسپۆری هونەری وانەی هونەرلەنێو قوتابخانەكان و ئاستی هونەری قوتابیان لەچ ئاستێك دایە؟

• بەداخەوە لە زۆرێك لە قوتابخانەكان، وانەی هونەری لە قوتابخابەكان بۆتە قوربانی ڕێكخستنی میلاكی قوتابخانە .. پەندەكی كوردی هەیە دەڵێ.. ( چ بایە و چ بارانە هەر لە تەمەنی بەفر كورت دەكاتەوە ) لە نێو قوتابخانەكانیش یا لە باڵاتر هەر گۆرانكاریەك ڕوو دەدات لەبەشە وانەی هونەری كەم دەكرێتەوە ئەوە جگە لە هەندێ قوتابخانە خشتەی دابەش كرایە و بۆ تەواوكردنی میلاك هەر دوو وانەیەك دراوەتە مامۆستایەك بۆیە دەبێت وەزارەتی پەروەردە،لە ناوەندەكانی خوێندن گرنگی زیاتر بە وانەی هونەری بدات،چونكە وانەی پەروەردەی هونەری مێشك چالاك دەكات.
  سەبارەت قوتابیانیش ،سوپاس بۆ خوا من وای دەبینم ئاستی قوتابیەكانمان لە وانەی هونەری زۆر باشە بەڵام بە داخەوە كەمی مامۆستای پسپۆری و گرینگی نەدان بە بەهرە هونەرییەكانیان دواتر بەرە بەرە دوور دەكەونەوە بەڵێ لە هەندێ قوتابخانە هەندێ مامۆستا و قوتابی هەن زۆر دڵخۆشكەرن بەڵام نەبوونی پاڵپشتی و هاندان ئەوانیش لە بازنەیەك دەسورێنەوە ناتوانن هەنگاوی گەورە تر بهاوێژن.
• باشە چی بكرێت بۆ ئەوەی تا قوتابیەكی هونەرمەند و فێرخوازێكی ژیر دەركەوێ تا دوارۆژ پارێرزەرێكی یا دكتۆرێكی هونەرمەند ی لێ دەرچێت؟
• بۆ ئەم پرسیارە دەبێت گرنگی تەواو بە سەرپەرشتیاری پسپۆڕی هونەری بدرێت و دەستی واڵا بكرێت لەروی پركردنەوەی میلاكی مامۆستای هونەر ی لە هەمان كاتدا كردنەوەی خوولی بەهێزكرنی مامۆستای پەروەردەی هونەری لە ناوەندەكانی خوێندن لەگەڵ ئەنجامدانی فیستیڤاڵ و پێش بڕكێی هونەری ساڵانە لە نێوان قوتابخانەكاندا.

نووسەر كنێر جەمیل: چیرۆك گیڕانەوە ئامراز ێكی هەرەكاریگەرە بۆ پرسی پەرورەردە
نووسەر كنێر جەمیل: نووسین بۆ منداڵ زۆر سەختترە بۆ نووسین بۆ گەوران
نووسەر شاعیر خاتوو(كنێر جەمیل حەسەن)، لە ناوچەی هەریری پایتەختی خانزادی سۆران لەدایك بووە ،لە بەرەبابی مەلا خەیلانییەكانی ڕواندزین..كنێرخان قەڵەمێكی جوانی بواری ئەدەبە خاوەنی چەندین كتێبی چاپكراوە .. بەهۆی هەڵوێستی كوردانەی لە سەردەمی بەعسدا چوارجار گیراوە جاری چوارەمی لەساڵی 1989 بووە، و دواتر لەگەڵ پۆلێك تێكۆشەری تری كوردستان حوكمی ئیعدامان بۆ دەردەچێت و پاشان حوكمەكەیان سووك دەكرێت بۆ حوكمی هەتا هەتایی، ئینجا لەدوای ڕاپەڕین و لە میانەی گتفوگۆی بەرەی كوردستانی لەگەڵ رژێم ئازاد كرا لە ئێستادا لە هەندەران دەژیت، وەكو چالاكوانێك لە بەریتانیا لەگەڵ ڕێكخراوی خاچی سووری نێودەوڵەتی كاریكردووە بۆ ئاگاداربوون لە ژیان و بەرهەمەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• سەرەتا بابگەرینەوە سەردەمی منداڵی خۆت چی وای لەتۆ كرد لە بواری منداڵان بنووسیت؟
• هەڵبەتە قۆناغی منداڵی خۆشترین و پاكترین قۆناغی ژیانمانە، بۆیە كاتێك گەورە دەبین هەر ئاخ و ئۆف و حەسرەت بۆ ئەو قۆناغە دەخوازین و حەزدەكەین بۆی بگەڕێینەوە، ئیدی هەر یەكەو بەشێوەیەك بۆی دەگەڕێتەوە، نووسینیش بۆ منداڵان دەكەوێتە ئەو چوارچێوە گەڕانەوەیە. لەبەر ئەوەی گەڕانەوە بۆ ئەو سەردەمە و بەكارهێنانی هەمان زمان، كارێكی سەختە، بۆیە نووسین بە زمانی منداڵان یان نووسین بۆ منداڵ زۆر سەختترە بۆ نووسین بۆ گەوران، چونكە مرۆڤ پێ بەپێی هەڵكشانی تەمەن، زمانەكەشی هەڵدەكشێ، یان بابڵێین لەگەڵ تەمەنی هەنووكەیی دەگونجێ، بۆیە ڕاستریین نووسین ئەوەیە خۆت تێیدا بی و بە شێوەیەكی ڕاستەقینە هەستی پێبكەی. زمانی ئەدەبی منداڵانیش هەروەهایە، چونكە هەموومان تێێدا بووین، بەڵام ئایا كاتێك كە گەورەیەك بۆ ئەو زمانە و جیهانی ئەوكات دەگەڕێتەوە و پێی دەنووسێ، ئەوە پرسێكی گەورەیە.
• كەی دەنووسیت ،كاتێكی دیاركراوت هەیە بۆ نووسین؟
• نووسین بۆ تاكی كورد تا ئێستا نەبووەتە پیشەیە، مەبەستم ئەوەیە پیشەیەك پێی بژی و ژیانی سەرتاسەری بۆ تەرخان بكات، بۆیە وەك هەر نووسەرەێكی دیكەی كورد، دەبێ لە كاتی تایبەتی خۆت بگرێتەوە، ئەوسا چ بە ڕۆژ بێ یان بە شەو بەگوێرەی ڕێككەوتن و دەرفەت هەبوون.
• تۆ لە بواری نوسینی گەورانیش دەنووسیت جیاوازی نووسین لە نێوان ئەدەبی گەوران و ئەدەبی منداڵان هەیە؟
• بێگومان جیاوازییەكی زۆر هەیە، هەر جیاوازییەكەش وای لێدەكا زەحمەتتر بێ، ئەوسا زەحمەتییەكەش دوو سەرەیە، هەم لەبارەی زمانەوەیە، چونكە زمانی منداڵان جیاوازە لە هی گەوران، هەروەها لەڕووی پەیامیشەوە، چونكە پەیامەكەشیان بۆ یەك نابێت.
  ئەگەر هەندێك جار پەیامەكەش وەك یەك بێ، ئەوا دەبێ جیاوازییەكی تەواو لە شێوازی دەربڕیندا هەبێ. بۆیە پێویستە نووسەری منداڵان زۆر باس خۆی لەگەڵ قۆناغی كاتی خۆی بگونجێنێ، واتە لەگەڵ زەمانی منداڵیی خۆی و بتوانێ بە زمانێك بنووسێ كە ئاڵۆز و تێكەڵ و قوڕس نەبێ تا منداڵ بەئاسانی لێی تێبگا.
• تا چەند چیرۆك گێرانەوە بۆ منداڵان گرنگە بەتایبەتی لەوسەردەمەی تەكنەلۆژیایەدا؟
• بەڵێ بێگومان زۆر گرنگە. چیرۆك گیڕانەوە ئامراز ێكی هەرەكاریگەرە بۆ پرسی پەرورەردە، ئەوسا پەروەردە بۆ ئەوەی منداڵەكە لە دواڕۆژدا ببێتە تاكێكی بەسوود بۆ كۆمەڵگا. ئاشكرایە دینەكانیش پەنایان بۆ چیرۆك بردووە، بۆ ئەوەی حیكمەتی خۆیان بەگوێی هەوادار و لایەنگرانیان دابدەن.
  گێڕانەوە و شێوازی چیرۆكئامێز لەو تەمەنە ساوایەی مرۆڤدا، تاكە شێوازێكە كە شت لای منداڵ شیرین بكرێ. بێگومان هەموو كەسێكیش كاتێك بە شێوەیەكی سروشتی و سەلیقەیی زمانی دایكی فێردەبێ، زیاتر لەو چیرۆكانە فێردەبێ كە بۆ منداڵەكە دەگێڕدرێنەوە.

  *یەكێك لە كتێبەكانت بەناوی (چیرۆكی دیۆكیۆمێنتاری) یەچیرۆكەكانی ئەم كتێبە باسی چی دەكات؟
  -لەم كتێبەم دا بە لە چیرۆكێكی راستەقینەی ژیانی كچێكی جوانی شاری هەولێرە كەلە زیندانی بەعس لەگەڵ من زیندانی كرابوو ،باس لە خۆڕاگری ئەو كچە قارەمانە دەكات.

• ئاستی چیرۆك نووسینی كوردستان چۆن دەبینیت؟
• دیارە چیرۆك لەمێژووی ئەدەبی كوردیدا مێژوویەكی قووڵی هەیە و و لەدوای شیعرەوە دێت، هەندێك جار شیعریش وەك ئامرازێك بۆ گێڕانەوەی چیرۆك پێكهێنراوە، خۆ ئەوەش هەیە هەموو ژانرێكی نووسین، ئەوسا شێعر بێ یان داڕشتن یان لێكۆڵینەوە یان هەرشتێك ئەوا چیرۆكێكی خۆی هەیە، كەواتە بیرۆكەی چیرۆك چەقی بازنەیە و ژانرەكانی دیكەی وەك بازنەیەك بەدەوردا دەسووڕێنەوە.

  *پرۆژەی نوێت هەیە لە بواری نووسین؟
  -لە ئێستادا خەریكی نووسینەوەی بیرەوەرییەكانی ژیانی زیندانی خۆمم بەشی زۆری تەواو بووە بەدوای سپۆنسەر دەگەرێم بۆ ئەوی بەچاپی بگەیەنێم ،هەروەها كتێبكی شیعریشم ئامادەیە بەم زووانە بڵاوی دەكەمەوە.

شێوەكار بێرۆ رواندزی: سەرسامی زۆربەی هونەرمەندانی سەردەمی ڕێنیسانسم
خاتوونی هونەرمەند بێرۆ عەبدوڵڵا رواندزی ناسراو بە (بێرۆ رواندزی) خاوەن سەلیقەیەكی هونەری تایبەت بەخۆیەتی سوودی لە چەندین قوتابخانەی هونەری شێوەكاری وەرگرتووە،بەڵام لە كاركردن دا خۆی بەهیچ قوتابخانەیەكی هونەری دیاركراو نەبەستۆتەوە،سروشتی شاخ ودۆڵ و خەرەندی رواندز كاریگەری لەسەر رەوتی كاركردنی هەبووە ئێمە لە نزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەكان لەگەڵیدا سازدا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین بێرۆ رواندزی چۆن ئاشنای هونەری نیگار كردن بوو؟

• بە سادەترین شێوە ھونەری من دەستی پێ كرد. هێشتا نەچووبوومە بەر خوێندن كە وێنەم ئەكێشا، كە منداڵ بووم لە ڕێی وێنەكێشانەوە هەستی دەروونی خۆمم دەرئەبڕی، دواتر لە قۆناغی سەرەتایی زیاتر ئاشنای ڕەنگەكان بووم. ڕەنگەكانم تێكەڵ ئەكرد. لەسەر كتێب و كورسی دانیشت و دیواری قوتابخانە وێنەم ئەكێشا. زۆر جار لەسەر ئەو كارانە سزا ئەدرام. ئیدی هونەری وێنەكێشان لەگەڵ گەورەبوونم پتر لە ڕۆحمدا چەكەرەی كرد. لە قۆناغی ئامادەیی بەردەوام لە پێشانگای ساڵانە ھونەری بەشدار دەبووم ــ بە ھونەری شێوەكاری و پەیكەرسازی و مۆدێلی ئەندازەی سێ‌ڕەھەندی. دواتر لە بەشی بیناسازی، لە پەیمانگای تەكنیكی ھەولێر خوێندم. لە هیچ بەشێكی هونەری نەمخوێندییە، هونەر هەر لە منداڵییەوە بە شێوەیەكی خۆڕسك لەناو مندا هەبووە، وەكو بەهرەیەكی هونەری .

  بەڕێزتان لە ڕواندز لەدایك بوون تا چەند سروشتی ئەو شارە كاریگەریی لەسەر تابلۆكانت هەبووە؟ ‎- بێگومان سروشتی سەوز و ڕەنگینی رواندز،زۆر كاریگەریی لەسەر ڕەوتی كاركردن و حەز و سەلیقەی هونەری من هەبووە. هەڵكەوتەی شاخوداخی بەرز و خەرەندی دڵفڕێنی، هەموو كات سەرنجیان ڕاكێشاوم و سرووشیان پێ بەخشیوم، ڕۆحی ئەم شارە هیچ كات لە نەقش و ڕەشنووسی سكێچی كارەكانم دانەبڕاوە.
  كامانەن ئەو هونەرمەندانەی كاریگەرییان لەسەر بەڕێزتان هەبووە؟

• بەگشتی سەرسامی زۆربەی هونەرمەندانی سەردەمی ڕێنیسانسم، چونكە سەرەتای سەردەمێكی نوێی هونەر بوو، مۆدێلە كلاسیكییەكانی سەردەمی یۆنانی و ڕۆمانی كۆن لەدایك بووە، لە هەمان كاتدا تەكنیكە مۆدێرنەكانیشیان بەكار هێنا. سەردەمی ڕێنیسانس قۆناغی زێڕین بوو لە ھونەری شێوەكاری و پەیكەرسازی و تەلارسازی ــ بۆ نموونە، (مایكل ئەنجێلۆ) لەو سەردەمە جێدەستی لە ھەر سێ بوارەكە نەخشاندووە و بێگومان كاریگەریی ھەبووە. دیارە ھونەرمەندانی كوردیش لە قۆناغانی پێشتردا ھونەر و پەیامی خۆیان بەجوانی و بە شێوازی جیاواز گەیاندووە. لەوانە( د. محەمەد عارف )كە یەكێك بوو لە خەمخۆرە دڵسۆزەكانی ھونەری كوردی. بەخت یاوەرم بوو لە تەمەنێكی بچووك توانیم بیبینم و گفتوگۆ بكەین و چۆنیەتیی كاركردنی و تابلۆكانیم لە نزیكەوە دیت و كتێبێكی ھونەریی ئەكادیمی ڕۆستۆڤچیفی پێشكەش كردم كە خۆی لە ڕووسییەوە كردبووی بە كوردی ــ ئەوكات زۆر سوودم لێ بینی. بێگومان ئامۆژگارییەكانی و تابلۆكانی تا ڕاددەیەك كاریگەرییان لەسەر كارەكانم هەبووە.

  *باشە بێرۆ رواندزی كاتێكی دیاركراوی هەیە بۆ كاركردن لەسەر تابلۆكانی؟

• ھەر كاتێك بمەوێت و دۆخەكەش تۆزێك گونجاو بێت راستەوخۆ دەست ئەكەم بە كاركردن و سكێچ كردن، گرینگ نییە چ كاتێك بێت.. زۆربەی كات ڕەشنووسێكی بچووكم پێیە كە ئەچمە سەر كار یان ناو سروشت و سەر شاخ كە ئارەزووم كرد سكێچ ئەكەم. دواتریش لە دەرفەتێك لەسەر خامی گەورە دووبارە كاری لەسەر ئەكەمەوە. بەگشتی كاتێكی دیاریكراوم نییە بۆ كاركردن لەسەر تابلۆكان.

  *قوتابخانەكانی هونەری شێوەكاری زۆرن، بەڕێزتان لەسەر كام قوتابخانە كار دەكەیت؟

• ئەوەی من چێژی لێ ئەبینم لە ھونەر ئەوە كە زۆر خۆڕسكانە كار ئەكەم. زۆر حەزم بە سنووردانان و یاسا و ڕێسا نییە لە دنیای ھونەردا. بێگومان ئەوە گرینگە ئەكادیمیانە زانیاریت ھەبێت لەسەر ڕێچكە و گەشەكردنی قۆناغە جیاوازەكانی ھونەر و لەتەك پراكتیكی ھونەری پێویستمان بە برەودان و بایەخدان بە لایەنە تیۆرییەكەش ھەیە، بەڵام نەگاتە ئەو ڕاددەیە كە كاریگەریی لەسەر ھونەرێكی خۆڕسك دروست بكەن و ئاڕاستە و پەیامی ھونەرمەند بگۆرن. بەگشتی من وابەستە نەبووم بە شێوازێكی كاركردنی تایبەت، بۆیە ئەتوانم بڵێم ئەو شێوازەی من لەسەری كار ئەكەم بەتەواوی ناچێتە سەر جۆرێك لە قاڵبی قوتابخانەیەكی ھونەری دیاری كراو.
• (بۆنی فیشەك و مێخەك) ناونیشانی دوا پیشانگای بەڕێزتان بوو دەكرێت باسێكی ناوەرۆكی تابلۆكان بكەیت؟
• فیشەك و مێخەك دەرگای چوونە ناو جیهانی جەنگ و خۆشەویستییە، بەڵام نەخشی فەرش و قۆچی بزنەكێوی بۆنی كوردەوارین و تێڕامان و وردبوونەوەم قووڵدەكەنەوە بۆ سروشتی ژنەكێوی و سروشتی شاخ و مەودای خۆڕاگری ئێمە.
  بۆنی فیشەك و مێخەك كە دووەمین پێشانگای تایبەتی منە بە درێژایی یازدە ساڵی ئەزموونی كاركردنم چەند قۆناغێكی جیاوازی بڕیوە، ھەوڵم داوە ساتەكانی شەڕ و ژیان و بەردەوامبوون بنووسمەوە و ئاوێتەی ڕەنگ و ڕوئیای هونەرییان بكەم،ھەر بۆیە ژوورە كۆنەكانی قەڵای ھەولێرم هەڵبژارد تا هەر ژوورەی گوزارش لە قۆناغێك بكا و پێناسەی ماوەیەكی زەمەنی ژیانی هونەریم بێ. دەمەوێ پارێزگاری كردن لە كەلتوور و سروشت و مۆركی كوردانە بەشێك بێ لە پێناسەی كارەكانم.

  *بۆ داهاتوو هیچ پرۆژەیەكەت لە هەگبەدایە؟

• ئەوەی راستی بێت چەند كار و پڕۆژەیەكم هەیە ئێستا كار لەسەر بەشێكیان ئەكەم، بەو هیوایە كە لە داهاتوویەكی نزیكدا بەرهەم بێن و بخرێنە بەر چاوی بینەران.

كامەران حاجی ئەلیاس

لە هەموو وڵاتێكی ئەم جیهانەدا گرنگییەكی زۆر بە بواری ئەرشیف و بەڵگانامە دەدەردێت، كەئامانج لێی پاراستنی شوناسی نەتەوەو وڵاتەكەیە ..بۆ ئەو مەبەستە چەندین دەزگا و فەرمانگەی تایبەت بەو بوارەدا بوونیان هەیە بەشێوەیەك بودجەی تایبەتیان بۆ تەرخان دەكرێت كەسانی شارەزا وپسپۆر كارەكە ئەنجام دەدەن وەكو سەرمایەكی گەورەی نیشتیمانی و نەتەوەیی ئەو وڵاتە گرنگی پێدەدرێت و پارێزگاری لێدەكرێت .
بوونی دەزگایەكی ئەوا جگە لەوەی پاراستنی بەڵگە نامەو ئەرشیفی نەتەوەوەیە،لە فەوتان لە هەمەكان كاتدا وەكو بەڵگە وسەرچاوە بۆ زۆرێك لە كاییەكانی ژیان بەكار دێت وەكو بەڵگەنامەیەكی باوەڕپێكراو چونكە بۆ سەلماندن و بوونی هەرشتێك پێوستی بەبەڵگەیە..بۆنموونە كاتێ باس لە یەكەم ئەكتەر دەكرێت كە وەكو یەكەم كەس لەجیهان چۆبێتە سەرتەختەی شانۆ دەڵێن (تیسپیس) لە وڵاتی یۆنانە ئەوان بەڵگەیان لەبەردەستە دەیسلمێن بەجۆرێك تائێستا گۆڕەكەی بوونی هەیە وەكو بیبلەی چاویان پارستووە كەسیش ناتوانێ نكوڵی لێبكات.
دوای راپەڕینی گەلی كوردستان لە بەهاری ساڵی 1991 ودامەزراندنی حكومەتی هەرێمی كوردستان ،بەداخەوە هیچ گرنگی بە بواری بەڵگانەمە و ئەرشیف نەداوە بەجۆرێك هیچ دەزگایەكی تایبەت بە كۆكردنەوەی بەڵگەنامەو ئەرشیفكردن نییە راستەو لێرەو لەوێ هەندێ كاری تاكە كەسی كراوە بەڵام بەشێوەیەكی رێكخراو كە لەلایەن وەزارەتی رۆشنبیری هەرێمی كوردستان سەرپەرشتی بكرێت بەداخەوە بوونی نییە بۆیەپاشی 32 ساڵ لە راپەرینی گەلی كوردستان و دامەزراندنی یەكەم كابینەی حكومەتی هەرێمی كوردستان هیچ هەوڵێك بۆ ئەو بوارە نەدراوە..
كتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەكان) لە نووسینی نووسەر “نەجەمەدین عەزیز سمایل” كەتائێستا 10 بەرگی لە چاپ كراوە كارێكی مەزنی نووسەرە سوودێكی زۆری پێشكەش بە ئەرشیفی هونەری و ئەدەبی كوردستان كردووە، كە ژیان و كارو چالاكی چەندین هونەرمەند و نووسەر تا میدیاكارانیش لە خۆدەگرێت وەكو سەرچاوەیەكی گرنگ سوودی لێوەردەگیرێت بێگومان پێشتریش چەند بەرێزێك ئەو كارەیان كردوە بەڵام لە چوارچێوەیەكی دیاركراوە بۆنموونە چەند هونەرمەندو نووسەرێكی شارێك یاخود ئەوپەری دوو یان سێ شاری لە كتێبێك دا ژیان و كاروچالاكیەكانی كۆكراوەتەوە زۆرێك لەوانەش هاوكاری كراوەن واتە تێچووی لە چاپ دان و بڵاوكرنەوە بۆیان دابین كراوە …بەڵام ئەوەی نووسەر و میدیاكار بەرێز نەحمەدین لە زۆر ڕووە جیاوازە بۆنموونە كتێبەكەی تایبەت نەكرد وە بە شارێك یاخود ناوچەیەك بەڵكو هەموو سنوورەكانی بەزاندوە ..هەرچوار پارچەی كوردستانی لەخۆگرتووە بگرە ئەوانەی لە هەندەرانیش دەژین ئەوانیشی بەسەركردۆتەوە لایەكی تری ئەم كتێبە ئەوەیە نووسەر هەموو ئەو نووسەر و هونەرمەن و میدیاكاران بەسەركردۆتەوە كە خاوەن ئەزموونن خاوەن پێگەیەكی هونەری و ئەدەبی نێو گەلەكەی خۆیانن بەهەردووو رەگەزەكەییەوە، بەڵێ لەو كتێبەكەدا زۆرێك لەو هونەرمەند و ئەدیبانەی لە خۆدەگرێت كە لە نەتەوەكانی ترن وەكو توركمان و مەسیحییەكانیش ئەوانیش بەسەركراونەتەوە ..خاڵیكی تر ئەم كتێبە ئەوەیە زۆرێك لەوانەی بەسەركراونەتەوە كۆچیان كردون ..ئەتوانم بەڵێم ئەوەی ئەم بەرێزە دەیكات ئەوە ئەركی وەزارەتی رۆشنبیرییە بەڵام ئەو لەسەر ئەركی خۆی ئەم كارە دەكات بەهۆی ئەوەی كتێبەكە بە جوانترین و چاكترین شێوە لەرووی دیزاین و بەرگ چاپكردنی بۆیە پێوستی بە خەرجییەكی زۆرە .
شایانی باسە لە كاتی تەواو بوونی هەربەگێك لە كتێبی (خۆم و ئەستێرە گەشەكان) گەڕانەوەی لە چاپخانە رێورەسمێكی تایبەتی لە شارەكانی كوردستان(هەولێر،سلێمانی، كەركووك، دهۆك) بە ئامادەبوونی كۆمەڵی لە رۆشنبیروئەدیبان ناساند و بڵاوكردنەوەی بۆ دەكرێت ،كتێبەكە پێشكەش بە ئاماەبووان دەكرێت.
لە كۆتاییدا داوا لە لایەنی پەیوەندار بەتایبەتی وەزارەتی رۆشنبیر و لاوان دەكەم تادەكرێت هاوكاری نووسەر”نەجەمەدین عەزیز سمایل” بۆئەوەی لەم كارە مەزنە بەردەوام بێت..چونكە وەكو من ئاگادارم ئەو پرۆژەیە بەردەوامی هەیە لەئێستادا خەریكی ئامادەكردنی بەرەگی یانزەمین (خۆم و ئەستێرە گەشەكان)-ە هیچ نەبێت رێزلێنانێكی تایبەتی بۆ بكات لەبەرامبەر ئەو كارەی ئەو كردوویەتی ..هیوای تەمەن درێژی بۆ بەرێز” نەجەمەدین عەزیز سمایل” دەخوازم بە هیوای بەردەوامی.

كامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەند موكریان ئەبوبەكر: سەردەمی هەشتاكان عەشقێك بۆ هونەر و ژیان هەبوو

هونەرمەند موكریان ئەبوبەكر: من لە سوید بەرەخنەی لێزانەكان زۆر شتی ژیانمی گۆڕی..

موكریان ئەبوبەكر یەكێكە لە ژنیارە بەتواناكانی جیهانی موزیك ،هەر لە منداڵییەوە خەونی بە موزیكەوە بینیوە، بۆیە تەمەن پێنج ساڵان دەبێت ئامێری ساز دەژەنێت، ئەم هونەرمەندە وەكو پسپۆر ئامێری (چەلۆ) دەژنێنت بەڵام توانستێكی باشی هەیە لە ژەنینی ئامێرەكانی كەمان، ساز، عود.. دوای ئەوەی بەپلەی نایاب پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی بەشی موزیک تەواو دەكات بۆدرێژەدان دەچێتە وڵاتی سوێد لەوێ بڕوانامەی ماجستێر لە بواری موزیك بەدەست دەهێنێت، بەشداری چەندین كۆنسێرت و ئاهەنگی موزیكی لەگەڵ چەندین تیپی موزیكی جیهانی وەكو ژنیارێكی بەتوانا بوونی خۆی دەسەلمێنێت خاوەنی چەندین ڤیدیۆ كلیپە ئەو هەمیشە خۆی بە منتباری هونەرمەندان (ئامانج غازی و بەكر خالید) دەزانێت كەلەسەر دەستی ئەوان فێری ئەلف و بێی موزیك بووە، ئێمەش بۆ زیاتر ئاشنا بوون بەكارەكانی بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین دەسپێكی هونەریت چۆن دەست پێكرد؟
‎- دەستپێكی هونەرم بەشێوەیكی ئەكادیمی،لەپەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر بوو،ئەگەر چی پێش بچمەپەیمانگا ژنیاری ساز بووم بە جۆرێك چەند میلۆدی مقامێك لە ناو هاوڕێكانم و لە كۆڕۆ و كۆبونەوەی ماڵەوە دەژەنی، هەر ئەوەش بوو كە توانیم لەتاقیكردنەوەكەی پەیمانگا قبوڵ بكرێم بەسەركەوتووی وەربگیرێم، لە زۆربەی فیستیڤاڵەكانی ناو پەیمانگا بەشداری كارام هەبوو، دوائەوەی چوومە هاندەران لەوێش بەشداری چەندین كۆسێرت و ئاهەنگەكان لە بۆنە نیشتمانییەكان كرد.

*هەرچەندە بەرێزتان لە ژەنینی زۆربەی ئامێرەكان توانستێكی باشتان هەیە ،بەڵام وەكو پسپۆری ئامێری چەلۆتان هەڵبژارد هۆكارەكەی چی بوو؟

• ئەوەی راستی بێت ،من هەر لەمناڵیەوە حەزوو ئارەزووم لە ئامێری چەلۆ بوو بەجۆرێك ئامێری چەلۆ لەلام وەكو سیحرێك وابوو ،تەنیا گوێم لێدە بوو ،لەبەر ئەوەی لەبنەماڵەیەكی كەم دەرامەت بووین بەڕادەیەك تەلەفزیۆنیشمان نەبوو، هەتا لەپەیمانگاش وەرگیرام، ئامێری چەڵۆم نە بینیبوو!، بۆیە كاتێ لەپەیمانگا وەرگیرام یەكەم جاربوو ئامێری چەلۆ ببینم بۆیە زۆر بەعشقەوە لە باوەشم كرد ،تا ئەو رادەیە زۆرێك لە هاوڕێكانم گاڵتەیان پێكردم هەرچەندە لەو كاتە هەندێك هەستم بە شەرم كرد بەڵام ئەو رۆژە رۆژێكی زۆر خۆش بوو بۆمن.

  *تۆ لەهاندەران دەژیت وەكو هونەرمەندێك جیاوازی كاری هونەری لە كوردستان و هاندەران لەچی دەبینیتەوە؟

• جیاوازیەكان زۆرن كاتێك تۆ لە ناو میللەتێكی هەژارو دارووخاو دێیتە ناو كۆمەڵگایەكی پێشكەوتووی ئەم گەردوونە و باسی موزیك بكەیت لەگەڵیان هەست بە جیاوازییەكی زۆر دەكەیت،من لە وڵاتی سوید لەرێگەی موزیك بژێووی ژیانی خۆم دابین دەكەم، بڕونامەی ماستەرم لە كۆلێژی شاهانەی ستۆكهۆڵم بەدەست هێنا لە بەرزترین دەزگای هونەری سوێدی كاردەكەم لە بواری موزیك و سینەمادا بەتوانستی خۆم توانیم لەگەڵیان بگونجێم لەرێگەی هونەری موزیك توانیم شوێن پەنجەم دیار بێت.

  *زۆرێك لە هونەرمەندان پێیان وایە سەردەمی هەشتایەكانی سەدەی رابردوو ،سەردەمی زێرێنی هونەری كوردی بوو ئێوەش هەمان بۆچوونتان هەیە؟ ئەگەر وایە هۆكارەكەی بۆ چی دەگەرێتەوە؟

• بەڵێ ئەو سەردەمە عەشقێك هە بوو بۆ هونەر و ژیان كردن ،ئێستا شێوازی ژیان كردن گۆراوە، هونەری ڕاستە قینە بەهاكانی لە دەست داوە، كاتێ هەندێ لەو گۆرانیبێژانەی ئێستا لەرێگەی نمایش كردنی چەند ئافرتێك، رێزم بۆ ئافرەتان هەیە هەندێك لە هەوادارانیان سەیرو كلیپەكانیان دەكەن نەك لەبەر دەنگ و میلۆدی و تێكست هەرلەبەر ئەمەشەپۆڵێك هونەرمەندی بە ئەزموون وازیان هێناو گۆرانی وتن هەێناوە، بە راستی من بەزەیم بەم و گەنجانە .

  *تاچەند گرنگە ژنیار و گۆرانیبێژ كەسانی ئەكادیمی بن هیچ نەبێت نۆتە بخوێنێتەوە؟
  ‎- راستە هونەرپێش هەمووشتێك بەهرەیە ،بەڵام ئەگەر هەر هونەرمەندێك لە هەربوارێك دا بێت بەشێوەی ئەكادیمی بخوێنێت ئەوا هونەرمەندێكی پڕۆفیشناڵ بوون دێتە كایەوە، واتا لە پڕۆفشناڵیزمی خۆی دەبینێتەوە لە تیۆر ی و پراكتیكی دا، كاتێك ژنیار پڕۆفشیۆناڵ بێت بتوانی موزیك بخوێنیتەوە ،بنوسی،بیژەنێت، بۆ ئەوەی بتوانیت لە گەڵ گرووپە جیهانیەكان كاری موزیك و بزنسی هونەری بكەیت لەم باسە دا نامەوێت قوڵ ببمەوە لە باسی هاڕمۆنی و ستایلەكانی موزیك و وردەكاریەكانی تربكەم.

  *رەخنەگری موزیكیمان هەیە تاچەند بوونی رەخنە گرنگە بۆ پێشكەوتنی هونەری موزیك؟

• رەخنەی پڕۆفیشناڵ كاری رەخنەگرانە،من لە سوید بە رەخنەی لێزانەكان زۆر شتی ژیانم گۆڕیم،لە بڕوانامەی ماستەرەكەم پڕۆفیسۆرێكی سویدی گوتی” ڕەخنەی عاقڵانە دەبێت پشنیار و هەڵسەنگاندن و ڕێنمای تێدابێت، بەجۆرێك نابێت لە جەوهەری بابەتەكە كەم بكاتەوە بگرە هاندان بێت واتە رەخنەی بنیاتنەر بێت “.

  *لەم دوایانەدا كارێك بۆ هونەرمەند خاتوو دڵنیا رەزازیی ئەنجام دا ئەكرێت باسی چۆنیەتی لە دایك بوونی ئەو بەرهەمە بكات؟
  ‎- هونەرمەند خاتوو ،دڵنیا رەزازی لە كۆنسێرتێكی لە شاری لەندەن پرسیاری ئەوەی لێكردم بە نیازە لە ئەلبومەتازەكەی ئەم گۆرانیە بخوێنێ منیش بە خۆش حاڵیەوە قبوڵم كرد ودواجار لە ستۆدیوكەی خۆم لە ماڵەوە كاری تۆمار كردن و ژەنین و میكسم بۆ ئەنجاماندا هیوادارم بەدڵی هەموولایەك بێت.

  *بەرنامەت نییە بگەریتەوە كوردستان ؟ هیچ بەرهەمی نوێت هەیە ؟

• لە راستیدا لەئێستادا لە بەرنامەم دا نیە بگەڕێمەوە كوردستان چونكە كاری هونەریم و گرێبەستەكانم تەواو سەرقاڵیان كردووم ،لەوكاتەی زۆر زۆر تامەزرۆم بگەڕێمەوە كوردستان، بە ڵام بەداخەوە هەتا ئێستا هیچ لایەنێك و دەزگاو میدیایەك،ئامادە نەبووە بانگێشتێكمان بكەن سەكۆیەكم بۆ واڵابكەن، بۆ كۆنسێرتێك ،سمیناریك ،پڕۆژەیەك،لای خۆشم بۆتە پرسیار بۆچی هیچ لایەنێك بانگێشتمان ناكەن بۆ ئەوەی ئەو پڕۆژە هونەریانەی هەمانە پێشكەش بە گەلەكەمان بكەین، لەو كاتەی من و چەندین هونەرمەندی تری، ڕۆژانە لەسەر گەورەترین شانۆی جیهانی لەگەڵ گەورەترین هونەرمەندانی ووڵاتانی بێگانە نمایش و چالاكی گەورە ئەنجام دەدەین.

  *ئێمە زۆر سوپاس بەرێزتان دەكەین كە ئەودەرفەتان بە ئێمە بۆ سازدانی ئەم هەڤپیڤینە.

• منیش زۆر سوپاسی ئەو بەسەركردنەوەتان دەكەم دەستان خۆش بێت.

هونەرمەند شوان كەمال: هونەر تا نەبێتە پیشە و بازرگانی پێوە نەكرێت پێش ناكەوێت
هونەرمەند شوان كەمال: ئێمە هونەرمەندی گەورە و باشمان هەیە بەڵام بارودۆخی هونەریەكەمان جیاوازە و ناگاتە ئاست وڵاتانی ئەورپا و جیهان.
هونەرمەند شوان كەمال:لە كاتی دروستكردنی پەیكەرەكانم ئازادیەكی زۆر ئەیەم بەخۆم بۆ داڕشتن و بیناكردنی پەیكەرەكانم
هونەرمەندی پەیكەرساز” شوان كەمال” ،لەهونەری پەیكەرسازی خاوەن سەلیقەو ئیساتیكای تایبەت بە خۆیەتی لە ماوەی (40) ساڵەی ژیانی هونەری خۆیدا خاوەنی چەندین پەیكەری نایابە لە كوردستان و عێراق وئەورپا. یەكێكە لەوهونەرمەندانەی كە پەیكەرەكانی لە نێو چەندین شەقام و شوێنە گەشتییەكانی وڵاتانی ئەورپا دانراون پەیكەرەكانی شوان هەر لەئەورپا چەندین لێكۆڵینەوە و خوێندنەوەی بۆ كراون وە لە میدیاكانش بە گرنگییەوە باسیان لە پەیكەرەكانی كردوە، جگەلەوەش ئەم هونەرمەندە بۆ برەودان بە بەهرەكەیە و دەوڵەمەند كردنی ئەزموونەكەی زۆر گرنگی بە لایەنی خوێندنی ئەكادیمی داوە هەمیشە بە دوای زانیاری نوێ و پێشڤەچوونەكانی سەردەمەوە بووە، بۆیە خاوەنی چەندین بڕوانامەی هونەرییە لە پسپۆرەكەی لەوانە: بڕوانامەی دبلۆم لە هونەری پەیكەرسازی-سلێمانی، بڕوانامەی بەكالۆریۆس لە هونەری پەیەكەرسازی- زانكۆی بەغدا، بڕوانامەی دبلۆمی پیشەیی لە تەكنیكەكانی هونەری پەیكەرسازی- ئەڵەمانیا، بڕوانامەی ماستەر لەهونەری پەیكەرسازی- ستۆكهۆڵم. لە پاڵ ئەمانەش دا خاوەن رۆشنبیرییەكی هەمەلایەنە ..هەرئەوەش وای كردوە لە ئەوروپا لە چەندین دەزگاو فەرمانگەی هونەری بەرپرسیارەتی وەربگرێت وەكو لێپرسراوی بەشی هونەری كارگەی ڕۆلفكایزەر ئەڵەمانیا، 1995 تا 2015، لێپرسراوی بەشی هونەری كارگەی ڕۆسنگرێنز لە سوید لە ساڵی 2017 تا ئێستاش..دەتوانین بڵێن پەیكەرساز شوان كەمال هونەرمەندێكی جیهانیە،ماییەی شانازییمانە ئێمە بەمەبەستی ئاگادار بوون لە پرۆژە و چالاكییە هونەرییەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا پێمان باشە باس لە چۆنیەتی ئاشنا بوونت بە هونەری پەریكەرتاشی بۆ خوێنەرانمان بكەین؟

• لە ڕاستیا لێتان ناشارمەوە تاچوومە قۆناغی پەیمانگەش نەمەزانی پەیكەر چیە نەمدیبوو ناهەقیشم نیە ئێمە كتلور و پاشخان و میراتێكی هونەری شێوەكاریمان نیە ،شار و پارك و شوێنە گشتیەكانمان خاڵی بوون لە پەیكەر ئەو كاتانە،لەم چەن ساڵانەی دوایدا پەیكەر دروست كراوە لەبەینید ووكەوانەدا ،(چونكە دید و بۆچونی خۆم هەیە لەسەرلایەنی تەكنیكی و ئاستی هونەریان) بەراورد بەم وڵاتانە كەهەر لە مناڵیەوە ئاشنا ئەبن بە هونەر،شەقام و شوێنە گشتیەكانیان پڕن لە پەیكەر بێجگە لە بیناسازی و كۆشكی جوان و ئەوە هەر باسی مۆزەخانە و پێگە هونەریەكان مەكە.كاتێك چوومە پەیمانگەی هونەرە جوانەكان لە شاری سلێمانی سەرەتای هەشتاكانی سەدەی پێشوو زانیم شتێك هەیە ناوی پەیكەرە.ئیتر شەنسی خۆم بوو نازانم لەوكاتانەیا مامۆستا “كۆسرەت جەمال” خەریكی ئەو پەیكەرەی كاوەی ئاسنگەر بوو لەناو حەوشی پەیمانگە،لەقوڕ دروستی ئەكرد زۆر جوان و مەزن بوو،ئیتر لەو ساتەوە حەزم لە پەیكەرسازی كرد،لەو كاتەشەوە بێجگە لە خوێندنی زۆر و ئەزموون و وئیشكردن هیچ كاتێك دانەبڕاوم لە كاركردنی هونەری.

  *هەنگاوە سەرەتاییەكانی هونەری پەیكەر تاشی چین؟

• بۆ دروستكردنی كاری هونەری یان پەیكەر یەكەم شت بیرۆكە و خەیاڵات و فەنتازی هونەرمەندەكەیە دوایی چۆنیەتی دروستكردنی پەیكەرەكە لەو كەرەسە و مەوادانەی بەكاری ئەهێنیت و شارەزایت لەناوی هەیە،دوایی بڵاوكردنەوەی و پیشاندان و نمایشكردنی.

  *بابەتەكانی پەیكەرەكانی تۆ چین؟

• خۆی پەیكەرسازی بەتوانا بابەتی كارەكانی جیاواز و زۆر ئەبن،مەبەستم ئەوەیە بێجگە لە كاری هونەری و بیرۆكە و چیرۆكی كاری هونەری خۆم ئەگەر شارەزا و ناوبانگت هەبێت ئەوا لەسەر داواكاریش پەیكەر دروست ئەكەیت،بۆ نمونە چەندەها پەیكەر و پڕۆژەی گەورەم هەیە لە شارەكانی ئەڵەمانیا و وڵاتانی سكەندناڤیا داوایان لێكردوم بۆیان دروست بكەم،بەو پێیەی كە دانەیەكم لە شارەزاترین پەیكەرسازەكانی جیهان،بەقسەی ئەڵەمان و سویدیەكانیش كە لە چەندەها كتێب و گۆڤار و ڕۆژنامەیان ناوی منیان هێناوە كە باس لەهونەری ئەوروپی ئەكات.بەڵام كاری هونەری خۆم زیاتر بابەتەكانی تەعبیری و كەمێك خەیاڵی سوریالی بەڵام بە شێوەیەكی ئەكادیمی و بە تەكنیكی بەرز و بە ماتریاڵی جیاواز ئەنجامیان ئەیەم لەوانە بڕۆنز و ئاسن و ئەلەمینیۆم و هەنێ جاریش بە كریستاڵ و شوشە.

  *بیرۆكەكانی لە كوێیەوە سەرچاوە دەگرن؟

• بیرۆكەی كارەكانم زۆربەی لە خەیاڵات و فەنتازیای بیركردنەوەی خۆمن ،باس لە نەهامەتی و ئاوارەیی وتەنیایی مرۆڤ لە لایەكەوە دوایی پەیوەندیەكانی مرۆڤ لەگەڵ سروشت و چواردەوری،لەم دوایانە هەنێ پەیكەرم دروستكردوە ،فیگەری لەشی مرۆڤە لەگەڵ ئاژەڵ و باڵندە،جا كاتی دروستكردنی پەیكەرەكانم ئازادیەكی زۆر ئەیەم بەخۆم بۆ داڕشتن و بیناكردنی پەیكەرەكانم بەمانای واز لە عەقلی ناوەوە ئەهێنم بە ئازادی كاری خۆی بكات زۆر جار پەیكەرم دروستكردوە خەیاڵاتی 20 تا 30 ساڵ لەمەوبەر بووە هاتووەتە دەرەوە لەو كاتەی دروستكردنی پەیكەرەكە.

  *كاریگەری كامە قوتابخانەی هونەری بەسەر پەیكەرەكانتدا زاڵە؟

• خۆی چونكە ئێمەومانان هونەرمان بەشێوەیەكی ئەكادیمی خوێندوە بەتایبەتی باسی خۆم ئەكەم ئەلف وبێی پەیكەرسازی بەباشی فێربوین ئیتر دوایی كاتی كاركردن ئاسانتر ڕێ و شوێنی خۆمان دۆزیوەتەوە،هیچ قوتابخانەیەكی هونەری تایبەت نیە لەسەری رۆیشتبێتم یا كاری لێكردبێتم،خۆی هونەرمەند ناتوانێت هەڵیبژێرت یان باسی بكات كارەكانی سەر بە چ قوتابخانەیەكە یان بزانێت بۆ وا كاری كردوە،ئەبێت كەسانی شارەزای بواری رەخنەی هونەری بەو كارە هەڵبسێن،بەداخەوە لای خۆمان نین ئەگەر هەشبن زۆر كەمن،كەسانێك هەن هونەرمەند نین بەڵام ئەتوانن كاری هونەرمەند و ژیانی هونەرمەند هەڵبسەنگێنن و باسی بكەن.بەڵام لەوە ئەچێت بێ ویستی خۆم كارەكانم وەك باسمكرد بچنەوە خانەی یان قوتابخانەی تەعبیری سوریالیەوە.

  *وەكو هونەرمەندێك، ئاستی پەیكەرتاشانی كوردستان ،لەگەڵ ئاستی پەیكەرتاشانی ئەورپا چۆن دەبینیت ؟

• خۆی ئاستی هونەری هیچ میلەتێك و وڵاتێك بەدەر نیە لە ئاستی كلتوری و ڕۆشنبیری و ئینجا ئابوری و كۆمەڵایەتی ئەو گەل و نیشتمانە.بەمانای نەكرێت وڵاتێك لایەنی ئابوری و سیاسی و كۆمەڵایەتی ئاسیاوی بێت، بەڵام لایەنی كلتور و هونەر و ئەدەبی ئەوروپی بێت.لای خۆمان بەراورد ناكرێت بەم وڵاتانە بەڵام ئەبێت ئەوە جیابكەینەوە لایانی فەرهەنگی و كلتوری هەر گەلێك و نەتەوەیەك جێی ڕێزو شانازیە بۆ نمونە ئێمە هونەرمەندی گەورە و باشمان هەیە بەڵام بارودۆخی هونەریەكەمان جیاوازە و ناگاتە ئاست وڵاتانی ئەورپا و جیهان،بۆنمونە ژیانی هونەرمەندان و گرنگی دان بە كارەكانیان،لە دروستكردنی ئەتەلێ و مۆزەخانە و كردنەوەی پێشانگە،هەر دوور نەڕۆین خۆم بۆ كوردستانم جێهێشتوە هاتووم لە ئەورپا ئەژیم؟كەلەم وڵاتانە ببمە شارەزای بواری هونەری پەیكەرسازی ئەم هەموو كارو پڕۆژەیەم دروستكردوە لەسەر شەقام و شوێنە گشتەیەكان،بۆ لای خۆمان جێم نەبۆتەوە و ناتوانم كاربكەم؟

  *وەكو پەیكەرتاشێك تاچەند لەگەڵ كاری بازرگانی لەرێگەی هونەری پەیكەرتاشی؟

• ئەم پرسیارە زۆر گرنگ بوو چونكە لەزۆر شوێن بەهەڵە تێگەیشتون و یان لێكدانەوەی هەڵەی بۆكراوە،خۆی هونەر تا نەبێتە پیشە و بازرگانی پێوە نەكرێت پێشناكەوێت لەهیچ جێگەیەك،بەمانای هونەرمەند كە كارێك ئەكات ئەبێت بیفرۆشێت جا لەم وڵاتانە تا نرخی بەرزتر بێت بەمانای هونەرمەندەكە شارەزا ولێهاتووە،هونەرمەندی ئەم وڵاتانە دەوڵەمەندن و ژیانێكی باشیان هەیە،لێرە ئەگەر كارە هونەریەكەت نەفرۆشرێت یان پارە نەكات ئەڵێین بڕۆی كارێكی تر بكەیت باشترە،زۆر بە هەڵە لای خۆمان ئەڵێن نابێت هونەر بازرگانی پێوە بكرێت یان بفرۆشرێت،بۆیە لای خۆمان هونەر نەبۆتە پیشە،كەس بە هونەر ناژی،لای خۆمان یان مامۆستایە یان فەرمانبەری ئەودەزگا هونەریانەیە،بەوە هونەر پێشناكەوێت تا نەبێتە پیشە و كاری ڕۆژانە،بۆ نمونە خۆم ڕۆژانە 8 كاتژمێر پەیكەر دروست ئەكەم و پارەی لەسەر وەرئەگرم،ئەمە بێجگە لە كار و پرۆژەی خۆم.

  *پەیكەرێكی تایبەت هەیە،جیاواز لە پەیكەرەكانیترت شانازی پێبكەیت؟

• بۆ زانیاری بەڕێزتان و خوێنەرانی ئازیز لە مێژوی هونەری كوردی دوایش عەرەبی ئینجا فارسیش دوایی لە رۆژەهەڵاتی ناوەڕاست تا ئێستا هیچ پەیكەرسازێك نەبووە بێتە ئەورپا دوایی ئەو هەموو پەیكەرە گەورانە لە سەر شەقام و شوێنە گشتیەكان دروستبكات،زۆر گەڕاوم مەراقم بوو بزانم پێش من كەس نەبووە هیوادارم لەداهاتودا كەسێك بتوانێت،لە ژیانی هونەری و ئەم 40 ساڵەی تەمەنی هونەریم كۆمەڵێكی زۆر پڕۆژە و كاری هونەریم دروستكردوە لە عێراق و كوردستان و ئەوروپا،بۆ زانیاری یەكەم پەیكەری قوربانیانی چەكی كیمیاوی و كۆمەڵكوژ من و جوانەمەرگ( كۆسار ئەحمەد) دروستمانكردوە بۆ (تۆفیقی كارەبا) ئێستاش هەر ماوە لە شاری هەڵەبجە دانراوە،لە ئەڵەمانیا و سوید و نەرویجیش پەیەكەری زۆرم هەیە هەموویانم خۆشەوێت و گرنگن بەڵام لەوانەیە پەیكەری (شاسوار ئەنۆڵد)م رۆز لا گرنگ بێت چونكە پەیكەرێكی بڕۆنزی زۆر ئاڵۆز و وردەكاری زۆری تیایە ماوەیەكی زۆر كاتیان داپێم بۆ دروستكردنی دراسە وتوێژینەوەم لەسەر ئەسپ كرد دوایی دەنگدانەوەیەكی زۆری هەبوو لە میدیای ئەڵەمانی و سەرۆكی هەرێمی نۆرد ڕاین پەردەی لەسەر لابرد زۆر پێوەی هیلاك بووم ناوی خۆمم بەكوردی لەسەر نوسیووە بۆ مێژو ئەمێێتەوە،هەموو پەیكەرەكانم گرنگن و جێی شانازی خۆمن هیوادارم كوردیش ڕۆژێك بێت گرنگی بە كەسایەتیەكانی خۆی بات كە دڵسۆزانە و خۆبەخشانە كاریان كردوە،لەهەموو حاڵەتێكا و لەكۆتاییا ئێمە هەركوردین،هیوادارم رۆژێك بێت ببینە خاوەنی وڵات و كوردسانێكی گەورە ئەوكات توانا و ئەزمون و سەلیقەی خەڵكانی دڵسۆزبۆ بنیاتنانی كوردستان بێت.

هونەرمەند عومەرخدر كاكیل: فۆتۆگرافەری سەركەوتوو پێش هەموو شتێك ئەبێ عیشق و سەلیقەی بۆ كارەكە هەبێت
هونەرمەند عومەرخدر كاكیل: ئارەزووی زۆرم هەیە بۆ وێنەگرتنی گوڵ و گژوگیای خۆڕسكەك بەتایبەتی ئەوانەی وردن و سەرنجی كەسانی ئاسایی ڕاناكێشن
هونەرمەندی فۆتۆگرافەر (عومەر خدر كاكیل)، لەدایك بووی گوندی سرێشمەی دۆڵی ڕۆستێییە ،لەو كاتەی قوتابی قۆناغی بنەڕەتی بوو ماڵیان دەگوازرێتەوە شاری هەولێرهەموو قۆناغەكانی خوێندن لەو شارە تەواو دەكات.وەكو فۆتۆگرافەرێك تائێستا خاوەنی (7) پیشانگای تایبەت بەخۆییەتی ئەو هونەرمەندە سەرەڕای كاری وێنەگری وەك خوێنەرێكی بەردەوامی كتێب، بەتایبەتیش ئەدەب و بیرەوەری، بووە هەر ئەوەش وای لێكردووە دەست بەنووسینش بكات، لەسەر ئەو ڕۆمان و بیرەوەریانە كە سەرسامیان كردووە و لەگەڵ نووسین لەچەند بابەتێك دەربارەی فۆتۆگراف و بابەتی هەمەڕەنگ. وەكو كتێبش خاوەنی سێ كتێبە یەكەمیان بەناوی (خدر كاكیل) كەباس لە ژیان و خەباتی باوكی و شەهید سەركەوتی برای دەكات وە چاپكردن و ئامادەكردنی دوو بەرگ لە ئەلبوومی پیشمەرگایەتی بەناوی (گەڕان بەدوای ئازادیدا) كە پڕۆژەیەكی دیكۆمینتاری وێنەییە، ئێستاش كار لە بەرگی سێیەم دەكات. وەكو هونەرمەندێكی فۆتۆگرافەر بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین چۆن ئاشنایەتیت لەگەڵ زوومی كامیرا پەیداكرد؟
– سەرەتا ئاشنابوونم بە كامێرا بۆ ناوەڕاستی نەوەتەكان دەگەڕێتەوە، كە بۆ بژێوی ژیان دەستم بە كاری وێنەگری كرد، بەڵام دوایی بەرەبەرە هەم وەك كار هەمیش وەك ئارەزوو كامێرام لا خۆشەویستر بوو، بۆیە ئێستا بەردەوام لە گەشت و سەفەرەكانم هەمیشە كامێراكەم لەدەستمە. لێرەدا پێم خۆشە باسی هەستی منداڵیم بكەم.. لەو ژینگەییەی تێیدا چاوم هەڵێنا و تێیدا پەروەردە بووم، بەهۆی ژینگەی گوندە جوانەكەمان (كاولۆكان) و كارە جیاوازەكانی باوكم (خدر كاكیل)، هەر لە ڕاوە ماسی لە (بڤە)ی سەر ڕووبار و ڕاوی قاز و قورینگ لە گۆماوەكانی (ئەوبەری ماڵمان) و جووت كردن بە هێسترەكانی و دروێنەی گەنم و گیا بە داس و مەلەغان و باقە كردنی گیا و ڕاكردنی لەسەربان بۆ وشك بوونەوە و هێنانی بارە دار و بارە بەفر لە چیای هەندرین، هەموو ئەو دیمەنە ناوازانەی ئەوكات لە خەیاڵم جێگیر بوونە و ڕەنگە هەر ئەوەش كاریگەرییان لەسەرم جێ هێشتبێ و بەو هۆیەوە ژینگە و دیمەنە سروشتیەكانم خۆش بوێ و ئێستا بە هۆی زوومی كامێراكەم پیشانیان دەدەم .

• یەكەمین كامیرا بەكارهێنا چ جۆرە كامیراییەك بوو؟ لەچ كاتێك بوو؟

  • سەرەتا بۆ كاركردن لە دووكانەكەمان بۆ وێنەی پۆرترێت و بۆنەكان كامێرای (مەمیا)ی بۆكسی كارت فلم و 120ملم و (كانوون)ی 135 ملمم بەكار دەهێنا، بێگومان ئەو كامێرایانەی ئەو سەردەم هەم شارەزاییەكی باش و هەمیش سەلیقەیەكی وردی دەویست. بەڵام ئەو پێشكەوتنە خێراییەی ئامێراكانی وێنگرتن بەخۆیەوەی بینی، ئێستا پیشەكەی ئاسانتر كردوە. بەڵام وەك هونەر ئێستاش پێویست دەكات هونەرمەندی فۆتۆگراف شارەزایی لە گۆشە و ڕوناكی و كات و ساتی وێنەگرتن بێ بۆ ئەوەی دیمەنێكی سەرنج ڕاكێش بكێشێ، كە ڕەنگە كەسی ئاسایی هەستی پێ نەكات.

• زوومی كامیراكەت زیاتر وێنەی سروشتی كوردستان لە خۆ دەگرێت، هۆكارەكەی بۆچی دەگەڕێتەوە؟

  • ئەوەی ڕاستی بێ ئەو هۆكارەی لە سەرەوە باسم كرد، وای كردیە سروشتم خۆش بوێ و زیاتر كارەكانم پیشاندانی دیمەنی سروشتی بێ، بەڵام هۆكاری بەردەوامیم، گەشتی شاخڕەیە، كە چەند ساڵێكە بەردەوام هەفتەی ڕۆژێك هەم بۆ شاخڕەوی وەك وەرزش، هەمیش بۆ چركاندنی وێنەی سروشت بوەتە بەشیك لە ژیانم. هەروەها خوێندنەوەی بەردەوامم بۆ بابەتی تایبەت بە هونەری فۆتۆگرافەری لە سەرەتای دەستبەكاربوونم لە پیشەكە و تائیستاش، بەتایبەتیش نووسین و بەرهەمەكانی فۆتۆگرافەر (فارس سەعدی) و گۆڤاری (تاو)ی تایبەت بە فۆتۆگرافی چەند سەرچاوەیەكی تر، شارەزاییم لە زۆربەی بەشەكانی فۆتۆگرافی پەیدا كرد، هەر بەهۆی كارەكانی فۆتۆگرافەری جیهانی (ستیف ماكوری ئەمریكی) خاوەنی پۆرترێتی كچە ئەڤغانیە چاوشینەكە، ئاشنای پۆرترێت و فۆتۆ بووم، “ڕەنگە بەشی چەندین پیشانگا وێنەی پۆرترێتم هەبێ، بەڵام تاكو ئێستا نەگونجاوە لە پیشانگایەك نمایشیان بكەم، بەڵكو پیشانگاكانم زیاتر وێنەی دیكۆمێنتاری ئەرشیفی و سروشت بوونە”.. لەو بارەیەوە بە سەدان پۆرترێتی كەسایەتی و نووسەر و ئەدیب و پیشەوەر و كەسانی ئاساییم گرتوون، زانراویشە پۆرترێت گرینگیەكی تایبەتی هەیە لە كاری رۆژنامەنووسی هەر لە سەرەتای كەوتنی وێنە بۆ ناو كاری ڕۆژنامەنووسی تاكو ئێستاش.
    هەروها من ئارەزووی زۆرم هەیە بۆ وێنەگرتنی شتە ورد و بچووكەكان، هەر لە گوڵ و گژوگیا خۆڕسكەكانی ناو سروشتەكەمان بەتایبەتی ئەوانەی وردن و سەرنجی كەسانی ئاسایی ڕاناكێشن، من هەوڵم داوە بەهۆی زوومی كامێراكەم ئەو شتە وردانە بەرجەستە بكەم.

• وێنەگرێكی فۆتۆ هەیە كە تۆ سەرسەم بیت و كاریگەری لەسەر تۆ هەبێت؟

  • من لەسەر دەستی مامۆستا (بایز)ی زاوام كەوتمە ناو پیشەكە، هەر بەهۆی ئەویشەوە وێنەگری بەتوانا (قادر میدیا)م ناسی، كە” فۆتۆگرافەرێكی بەتوانا و بە ئەزموونی كاری فۆتۆی ناو ستۆدیۆ بوو لە شاری هەولێر”بۆیە بەكارەكانیان سەرسامم وكاریگەری ئەوانم لەسەرە.. بەڵام لە كاری هونەری دەرەوە و ناو سروشت، كۆمەڵێ فۆتۆگرافەری بە ئەزموون دەناسم و بە كارەكانیان سەرسامم لەوانە مامۆستا فارس سەعدی و مامۆستا سەعید رواندزی و مامۆستا یوسف حەمەڕەشید و چەندانی تر..

    *تایبەتمەندییەكانی وێنەگری فۆتۆی سەركەوتوو چین؟

  • بە بڕوای من فۆتۆگرافی سەركەوتوو پێش هەموو شتێك ئەبێ عیشق و سەلیقەی بو كارەكە هەبێ، ئینجا كەرستەی وێنەگری، هەرلە كامیرای باش و زووم و لایت مەتر و ستاندی باش، دوای ئەوانەش شارەزایی لە هەڵبژاردنی گۆشەی وێنەگرتن و سود وەرگرتن لە ڕووناكی لە چوار وەرزەكە و كاتیش زۆر گرینگە، لە هەمووشیان گرینگتر ڕۆشەنبیری و خوێندنەوەی بەردەوام دەرباری فۆتۆگرافی و مێژوی فۆتۆگرافی.
    من وەك فۆتۆگرافەرێك، كاتێ ئەو وتەیەی (ئەریكفرۆم)م لە كتێبی (بەناوی ژیانەوە) خوێندەوە كە دەڵێ: “وێنەگری باش لەپێشدا لەو دیمەنە ورد دەبێتەوە كە دەیەوێ وێنەی بگرێت ئینجا دەست بۆ كامێراكەی دەبات. ئەو تەماشاكردنە و وردبوونەوە‌یە جۆرێكە لە كارامەیی”. زۆر هەستیارانەتر و بە دیقەتتر لە دیمەنەكان ورد دەبمەوە و ئینجا وێنەكان دەگرم.

• ئەگەر بكرێت باس لەو پیشانگاو پێشبڕكێیانەبكەیت، كە ‌لەڕێگەی زوومی كامیراكەتەوە بەشداریت تیا كردوون؟

  • تا ئێستا حەوت پیشانگای تایبەتیم كردونەتەوە، لە شەقڵاوە و پیرمام و هەولێر و سۆران. هەموو پیشانگاكانم لەسەر ئەركی خۆم كردوونەتەوە، تەنها ئەو پیشانگایە نەبێ بەناونیشانی (مەسیف لە ڕەش و سپیدا) كە لە 21/1/2014 لە پیرمام نمایشم كرد، بریتی بوو لە وێنەی ڕەش و سپی كۆنی شارۆچكەی مەسیف سەلاحەدیین، بە هاوكاری هاوشارم (عەبدوڵا پیرمام) كردمانەوە، “كە خەمخۆرێكی بێ وێنەی شارۆچكەكەمانە لە پاراستنی كلتور و یادوەریەكانی هاوینەهەواری سەلاحەددین” ئەو پیشانگایە چەند ڕۆژێك بەردەوام بوو، دەنگدانەوەیەكی باشی هەبوو خەڵكێكی یەكجار زۆر هاتن بۆ سەیركردنی. هەروەها دواین ئەو پیشانگایەی لە هۆڵی میدیا بەناونیشانی (سروشت لە نێو چاوی كامێراكەم) كە لە 29/5/2023 نمایش كرا، تیایدا زیاتر لە 40 كاری 60بە 90 لە خۆ گرتبوو كە پێك هاتبوو لە وێنەی سروشت و گوڵ و گیا خۆڕسكەكانی چیاكانی كوردستان، ئەویش دوو رۆژ بەردەوام بوو، بینەری باشی هەبوو. دوای ئەوەش هەر هەمان پیشانگام بردە شاری سۆران بە هاوكاری كتێبخانەی (عەلی مەكتەبە) و شاری پیرمام..

• وێنەیەكی دیاركراوی خۆت هەیە كە ‌بەزوومی كامیراكەت گرتبێت جیاواز بێت لە وێنەكانی تر و تائێستا، لە خەیاڵت بێت؟

  • وەك چۆن زۆربەی نووسەر و شاعیران بەرهەم و دیوانەكانیان بە كۆرپە و منداڵەكانی خۆیان دەشوبهێنن، منیش دەتوانم بڵێم هەموو تابلۆكانی خۆم خۆش دەوێن و جارجاریش دەگەڕێمەوە سەریان و تەماشایان دەكەمەوە. وە زۆرن ئەو وێنانەی لە خەیاڵمدا چەسپیوون بەتایبەتی ئەو دیمەنانەی بە ماندووبوون و كاتێكی زۆر بەپێ ڕۆیشتن پییان گەیشتووم.

• وەكو فۆتۆگرافەرێك ئەو كێشەو گرفتانە چین، كە لەكاتی وێنەگرتن ڕوبەرووی دەبیتەوە؟

  • ئەوەی ڕاستی بێ من لەكاتی وێنەگرتن هەست بە هیچ كێشە و گیروگرفت ناكەم بەهۆی عیشقم بۆ كارەكەم، تەنها هەندێ جار لە كاتی گرتنی وێنەی سروشت نەبێ، كە دیمەنی زۆر جوانم بۆ دەستەبەر بووە، بەڵام بەهۆی بوونی تۆز و خۆڵ پیس بوونی ژینگە، دیمەنەكان بە جوانی دەرناكەون.

تیپی موزیكی (خانزاد)، یەكەم تیپ بو لەهەموو عێراق كە سەرجەم ژەنیارو گۆرانیبێژەكانی تەنیا كچ بێت.
ن: كامەران حاجی ئەلیاس

هونەری موزیك ‌و گۆرانی هونەرێكە لەزۆربەی شوێن‌ و كاتدا بوونی هەیە لەماڵ، لەكاتی كاركردن، لەناو ئۆتۆمبیل ..مرۆڤ دەتوانێت بەئاسانی گوێبستی موزیك یان گۆرانی بێت لەنێو كوردیش گرنگی زۆر بەم بوارە دراوەو دەردێت..چەندین موزیك ژەن‌ و گۆرانیبێژو تیپی موزیكی كوردی هەن، كەخزمەتێكی زۆریان كردوە ئەوەی مەبەستمە هەڵوەستەی لەسەر بكەین تیپی موزیكی(خانزادی كچان)ە لەهەولێر كە لەتەمەنێكی زۆر كورت خزمەتێكی زۆری هونەری موزیك و گۆرانی كوردی كرد بەجۆرێك یەكەم تیپ بووە لەسەر ئاستی عێراق كە هەموو ژنیارەكان و گۆرانی بێژەكانی ئەم تیپە تەنیا ئافرەت بن.

(تیپی موزیكی خانزادی كچان)، لەساڵی (1980) لەسەردەستی هونەرمەند گەورەی كورد مامۆستا (وریا ئەحەمەد) دامەزرا توانی لەماوەی (3-4) ساڵ دوای راهێنان و مەشقێكی زۆر تیپێكی خەنجیلانە دروست بكات، تیپێكی موزیك بەناوی (خانزاد) مەبەست لێی “خانزاد”ی میری سۆرانەكە یەكێكە لەئافرتە ناسراوەكانی مێژوی نەتەوەكەمان دوای ئەوەی هاوسەرەكەی “میر سلێمان بەگ” لەلایەن دوژمنانی كوردەوە ژەهرخوارد كرا لەساڵی 1597، لەشاری بەغدا‌ كۆچی كرد، خانزاد جڵەوی دەسەڵاتی‌ میرایەتیی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست، نامەوێ باسەكە بگۆرم بەڵام لەم سەردەمەدا ناو نانی ئەو تیپە بەم ناوە ماناو مەدللولی زۆر هەڵدەگرێت.

تیپەكە لەچەند ئامێر ژەنێك پێكهاتبون لەسەر ئامێرەكانی (كیبۆرد، گیتاری سۆڵۆ، گیتاری باس، كۆردگیتار، فلووت، كلارینێت، ئۆكۆردیۆن، درامز، تەپڵ، بۆنگۆز، كەمان،..ھتد) لەگەڵ چەندین موزیكژەن وەكو (شعائع تارق لەسەر ئامێری ئۆرگ، سۆزان فایق‌و رێزان حەمید لەسەر ئامێری كەمان، ڤیان قاسم لەسەر ئامێری كلارنێت، نادیە لەسەرئامێری ئۆكۆردیۆن، سۆزان حەمید لەسەر ئامێری ئیقاع، ڤیان فائق وكچێك بە ناوی سەراب، لەسەر ئامێری گیتار، كچێكی تر بەناوی وەردە دەڤ ژن بو لەگەڵ چەندین ئافرەتی تر… یەكێك لەگۆرانی بێژە دیاری ناو تیپ ئافرەتێك بوو بە ناوی (ڤیان فائق) كە لەزۆربەی چالاكی هونەری ئەو كات بوونی هەبو، یەكێك بووە لەو ئەندامانەی كە زۆر چالاك، لەنێو تیپ بونی هەبووە، زۆر هەوڵمدا بۆ ئەوەی لە نزیكەوە گفتۆگۆی لەسەر تیپ‌و گۆرانییەكانی لەگەڵدا بكەین بەڵام هەوڵەكان بێسوود بوو،تەنیا ئەو زانیاری ئەوەم دەست كەوت كەئێستا لەدەرەوەی هەرێمی كوردستانە لەهەمانكاتدا دووركەتوتەوە لە هونەری گۆرانی وتن، بەڵام ئەو لەزۆربەی چالاكی‌و فیستیڤاڵەكان بەشدارییەكی كارای هەبووە.

(تیپی موزیكی خانزادی كچان) تاكە تیپ بو كە هەموو ژانیارەكان‌و گۆرانی بێژەكانی تەنیا ئافرەت بون كاتێ لەبەغدا فیستیڤاڵكی هونەری گۆرانی لەسەر ئاستی عێراق ساز دەكرێت زۆربەی پارێزگاكانی عێراق بەشدار دەبن تیپی موزیكی خانزاد بووە جێگای سەرسوڕمانی ئامادەبووان‌و سەرپەرشتیارانی فیستیڤاڵەكە، هەربۆیە دەست خۆشییەكی زۆر ئاراستەی سەرپەرشتیارو ئەندامانی تیپەكە كرا.

لەساڵی 1982 تیپەكە بەشداری (فیستیڤاڵی دووەمی هونەری كوردی ـ هەولێر) كرد كۆمەڵێ گۆرانی لەو فیستیڤاڵە پێشكەش كرد، لەساڵی 1983 ،كۆمەڵێك گۆرانیشی بۆ تەلەفزیۆنی ئەوسا تۆماركرد، بەمەش تیپەكە دەنگ دانەوەیەكی زۆری لێكەوتەوە، زیاتر كوردستانیان بەتیپەكە ئاشنا بوون دوای ئەوە تیپەكە لە چالاكی ھونەری بەردەوام بوو لەزۆر بەی فیستڤاڵی هونەری گۆرانی‌و موزیك بەشداری كارای هەبوو وە بەشداری چەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنی كرد یەكێك لەو بەرنامانە بەرنامەی هەرجارەی لەپارێزگایەك (سهرە ئەربیلییە) لەتەلەفزیۆنی عێراق بوو چەندین گۆرانی لەو بەرنامەیە پێشكەش كران وەكو (هەی مینە عەمرم مینە، هۆپ زندان‌و هۆپ زندان، دەك نەمینێم ئەلەززە، ئایشۆكی دەلالی دبلا وابی هەروابی ،وەزتازەممە وەزتازەممە، خان ئەمیری) لەگەڵ گۆرانی پەشیمانی لە هۆنراوەی شاعیرەی گەورەی كوردی گۆران ئاوازی هونەرمەند وریا ئەحمەد ووتنی كۆرس.

ئەوەی راستی بێت من زۆر هەوڵمدا ئەندامانی ئەو تیپە بدۆزمەوە بۆ ئەوەی گفتۆگۆیەكی هونەرییان لەگەڵ ساز بدەم باس و خواسی تیپەكەیان لەگەڵ بكەم، بەداخەوە بەهۆكاری ئەوەی زۆبەیان لەهونەرەكە دووركەوتونەتەوە ،یان لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان ژیان دەگورزەێنن، ئەو دەرفەتەم بەنەگونجا، بەڵام لەرێگەی مامۆستای هونەرمەند وریا ئەحمەد توانیم پەیوەندی بە خاتوو (ناسكە عزەدین مەحیەدین) بكەم كە ئێستا مامۆستایە لەیەكێك لە قوتابخانەكانی شاری هەولێر تاكە ئەندامی ئەو تیپەیە تائێستا بەردەوامە كە جگە لە بواری موزیك و سروود لەبواری دیزاینش دەستێكی باڵای هەیە.

ناسكەخان پێراگەیاندم، كە ئەو هەر لەسەرەتای دامەزراندانی تیپ لەساڵی 1980 پەیوەندی بەتیپی (خانزاد) كردوە هەروەها دەڵێت: بەسەرپەریشتی هونەرمەند وریا ئەحمەد ئەم تیپە دامەزرا ئەو راهێنان‌ و مەشقی پێكردین كۆمەڵێ ژەنیاری بەتوانا لەژێر دەستی ئەم كەڵە هونەرمەندە پێگەیشت منیش وەكو ژنیاری فلوت بەشدار بووم خۆشم دەرچووی پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی موسڵ بەشی موزیكم لەكۆتییدا وتی: شانازیش دەكەم كە ئەندامێكی كارای تیپی (خانزاد) بووم، بەشداری سەرجەم چالاكیەكانم كردوە.

لەو كاتەی لەساڵاكانی هەشتاییەكان شەڕی نێوان عێراق‌ و ئێران تا دەهات شەڕەكە زۆر گەرم‌و خوێناوی تر دەبوو بۆیە هەموو شتێكی دەوڵەت لەخزمەت ئەو شەڕە بوو كاتیش داوا لەو تیپە دەكرێت سرودو گۆرانی بۆ بەعس و دكتاتۆرەكەی بڵێن مامۆستای هونەرمەند وریا ئەحەمد واز لە تیپەكە دەهێنێت لە دوایی ئەو چەند هونەرمەندێك لەو شوێنی ئەو دانرا وەكو هونەرمەندی خوالێی خۆشبێت (شێرزاد عوزێری) بەڵام هیچ بەرهەمێكی ئەوتۆیان نەبوو، بۆیە تیپەكەش دوای چالاكی وەك پێویست نابێت.

ئەو فاكتەرەی وای لەئێمەمانان كردوە بەو كورتە باسەئەم تیپە وەبیر ئێوە بهێنینەوە بۆ ئەو خزمەتە پڕشكۆییەی تیپی موزیكی خانزادی كچان بووە بە تایبەتی هەوڵ و كۆششی مامۆستای ئازیزی هونەرمەند (وریا ئەحمەد) كەلەو بارو دۆخەدا خزمەتێكی بەرچاوی هونەری گۆرانی موزیكی كوردی بكات لێرە دەست خۆشی لێدەكەم لەهەمانكاتدا سوپاسی دەكەم بۆ پێیدانی زانیاری لەسەر ئەم تیپە پڕ بەخشندە لێرەشەوە سوپاسی خوشكی بەرێزم (ناسكە) خان بۆ هاوكاری‌و پێدانی زانیاری بۆ نووسینی ئەم بابەتە.

شارەزایی لەهونەری مامەڵەكردنی هونەری گفتۆگۆ لە هەربوارێكی ژیان دا زۆر گرنگە بەڵكو خاڵێكی ئەرێنییە بۆ سەركەوتن بەتایبەتیش لە بواری پەروەردەو فێركردن دا … كوردیش دەستە واژەیەكی جوانی هەیە كاتێ دەڵێت”كورت پوخت” دەبێ ئەو كەسەی لە بواری پەروەدە كار دەكات توانستی شێوازی گفتۆگۆ بزانیت چۆن وا لەبەرامبەر دەكەیت گوێ لە قسەكانت بگرێت لەهەمان كاتدا ئەو كەسەی قسەدەكات، دەبێ ئاگاداری بەكارهێنانی ئاماژەكانی بزانێت لەچ كات وشوێنێك دەست و پەنجە و چاو روخساری بەگشتی چۆن بەكاریان دەهێنێت بۆ ئەوەی كەسی بەرامبەر بڕوا و قەناعەتی بەقسەكانی بكات… كتێبی (هونەری مامەڵەكردن لە قوتابخانەكان)-م خوێندەوە كەلە نووسینی نووسەری بواری پەروەردە مامۆستا “سوهەیل تاهیر عەبدولڵا ” یە،لەمیانی خوێندنەوەم بۆ ئەم نامیلەكە،بۆم دەركەوت كە سودێكی زۆری بۆ بەرێوەبەر و مامۆستا و دایببان وخێزان تانەت بۆ سەرپەرشتیارانیش هەیە زانیاری زۆر بەسوود لەخۆدەگرێت،كە لە ژیانی رۆژانە لە كاتی هەڵسوكەتكردن لە نێو قوتابخانەكان بەتایبەتی بۆ بەرێوەری قوتابخانە بەگرنگی دەزانم…
ئەم كتێبە هەرچەندە بە قەبارە بچووكە بەڵام لەلام گرنگە. چەندین تەوەری گرنگ لەخۆدەگرێت باس لە چۆنیەتی مامەڵەكردنی بەرێوەبەرە لەگەڵ مامۆستایان و فەرمانبەرانی قوتابخانە هەروەها بەشێوەیەكی زانستی و پەروەردەیی باس لەم خاڵانە دەكات:

• هونەری مامەڵەكردن (ئەتەكێت).
  چەمك و هونەری‌ ئەتەكێت. (Etiquette) – جۆرەكانی‌
  -جۆر و شێوازی‌ هونەری‌ ئەتەكێت.
  پێناسەی‌ ئەتەكێت. (Etiquette)-
• سیفەت و خەسڵەتەكانی‌ هونەری‌ ئەتەكێت.
• رۆڵی بەرێوەبەر لەناو دامەزراوەی پەروەردە.
• چەند سیفەتێكی پێویستە بەڕێوەبەری قوتابخانە.
• ئامانجی هونەری مامەڵەكردن.
  -پەیوەندی نێوان بەرێوەبەر و مامۆستا.
  -چۆن مامەلە لە گەڵ ئەو جۆرە مامۆستایانە دەكەیت.
  -كۆبوونەوەی مامۆستایان چۆن بەرێوە دەبەیت.
  -چۆن كارەكان دابەش دەكەیت.
  -ژووری كارگێڕی تا چەند گرنگە سەربەخۆ بێت.
  -چۆنیەتی بەرێوەچوونی رۆژی بەرزكردنەوەی ئالای كوردستان.
  -بڕیارەكانی قوتابخانە تا چەند جێبەجێ دەكرێت لە لایەن مامۆستاكانەوە.
  تا چەند مامۆستاكان هاوكارن لە گەڵ ئیدارە و دەستەی كارگێری. –
  -مامەڵەكردنی بەرێوەبەر لە گەڵ سەرپەرشتیاری قوتابخانە.
  -مامەڵەكردنی بەرێوەبەر لە گەڵ بەرپرسانی پەروەردە.
  -مامەڵەی بەرێوەبەر لە گەڵ كۆمەڵگەی مەدەنی و رێكخراوەكان پەیوەندی مامۆستایان لە گەڵ یەكتر لەناو قوتابخان.
  -پەیوەندی مامۆستا لە گەڵ قوتابی.
  -پەیوەندی نێوان قوتابیان.
  لەو كاتەی دەست خۆشی لە برای بەرێزم مامۆستا سوهەیل دەكەم بۆ بە چاپكردنی ئەم كتێبە كەلەسەر ئەرەكی خۆی ئەم كارە پەروەردەییەی كردوە لە هەمان كاتدا داوا لەوەزارەتی پەروەردە دەكەم كە ئەم كتێبەچاپ بكات دابەشی سەرگشت قوتابخانەكانی هەرێم بكات.

مامۆستا بەهرام: لای من زۆر گرنگە مانشێتی شیعر گوزارشت لە ناوەڕۆكی شیعر بكات
مامۆستا بەهرام: ئەو كاتە شیعر دەنووسم كە دێت قدیلانەی هەستەكانم دەكاتەوە
نووسەرو شاعیری دیاری كوردستان بەهرام محەمەد تاهیر- كاكل ناسراو بە (مامۆستا بەهرام )، وەكو شاعیر و چیرۆك نووس شوێن پەنجەی لە نێو كتێبخانەی كوردی دیارە خزمەتێكی زۆری بواری ئەدەبی كردوە خاوەنی چەندین كتێبە لەبواری شیعر،رۆمان ،چیرۆك ،وەرگێران..لە چەندین گۆڤاری وەكو ئەندامی دەستەی نووسەران كاری كردوە بەمەبەستی ئاگارداربوون لە كار و چالاكییەكانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لە گەڵ دا ئەنجام دا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*دەرگاكانی نووسینی شیعر زۆرن وەكو(دایك، یادگار، ئازار، غەریبی،خەیاڵ..) بەرێزتان لە كام دەرگاوە شیعرەكانت لەنگەردەگرن؟

• بەڵێ دەرگاكانی نووسینی شیعر زۆرن.. چونكە شیعر باڵاخانەیەكی بەرزە و لە سەر ڕووبەرێكی پان و پۆڕ..بنیات دەندرێت، بۆیە بۆ هەوا گۆڕكێی دروست چەندین دەرگاو پەنجەرەی گەرەكە دنیای نووسینی شیعر فراوانە و دەرگاكانی چوونە ناوەوەشی كراوەن، هەتا ئەگەر كراوەش نەبن، مرۆڤ بەو بەهرە شاردراوە و هەستە ناسكە و ئارەزووە پەنگخواردووە و ویستە بەهێزەی لە ناو ناخ و مێشك و دڵی دا هەنە “دەتوانی دەرگاكان بكاتەوە..واتە ئەگەر كلیلەكانی بەهرەو هەست و ویست و ئارەزوو هەبێت دەتواندرێ دەرگاكان بكرێنەوە..
  بەڵێ من چەند كلیلێكی ئەو دەرگایانە بەكار دەهێنم، بەڵام لەوانەیە دەرگایەك لەو دەرگایانەم بە ئاسانتر بۆ بكرێتەوە.. پێم وایە شیعر ئەگەر بۆ خۆشەویستی خاك و دایك و جوانی نەبێت، ئەگەر شەڕ بە نەفرەت نەكات، هەناوی ببرسییەك نەخاتە بەرچاوی تێران، منداڵێك لە باوەشی شیعردا هەست بە ئارامی نەكات، ژنێك پێیەوە سەربەرز نەبێت، كێرڤی ورەی پێشمەرگەیەك و شەڕڤانێك لە مەورەد نەدات و تیژی نەكاتەوە،پێیە خوارەكان ئاگادار نەكاتەوە و هەوڵدان نەبێت بۆ ڕاستكردنەوەیان ،ئەوە هەر نەبێت باشترە..

  *زۆرێك لە شاعیران كاتێكی دیاركراویان نییە بۆ شیعر نووسین ئێوە كاتێكی دیاركراوتان هەیە بۆ شیعر نووسین بۆ (شەو،بەیانی ،ئێوارە..)؟

• ئەو كاتە شیعر دەنووسم كە شیعر خۆی سەرەتاتكێم لە گەڵدا دەكات و هانام بۆ دەهێنی بۆ ئەوەی بینووسم.. ئەو كاتە شیعر دەنووسم كە دێت قدیلانەی هەستەكانم دەكاتەوە..
  شیعر كات و ساتی دیاری كراوی نییە.. بەیانی و ئێوارەو شەو و نیوە شەو لای ئەونییە، هەر كاتێك ویستی دێت و لە دەرگات دەدات، ئەگەر ئازای زوو دەرگای لێ ناكەیەوە و پێشوازییەكی گەرم و گوڕی لێ ناكەی.. ئیدی چیدی بەو شێوە جوانییە و ڕەزا سووكییەی هاتووە نایبینییەوە، لەوانەیە جارێكی دی و بە شێوەیەكی دی، جیا لەوەی پێشتر بێتەوە..

  *پێتان وایە شیعر تەینا گوزارشت لە خەم ودووری نەهامەتی دەكات ؟ یان پەنجەرێكە بۆ هیوا و ستاتیكا؟

• ئێمە میللەتێكی بەش مەینەت و ماف خوراو و ستەم لێكراوین، مێژوو فەرامۆشی كردووین و جوگرافیاش دژمانە، ئەگەر ئێمەی نووسەر و شاعیر و چیڕۆك نووس و ڕۆمان نووس، هەروەها مێژوونووسان هەر كەسەو لەلای خۆی ئەو ڕاستییانە نەخاتە بەر گوێ و چاوی جیهان ئەدی دەبی كێ بیكات.. خۆ ناكرێت لە بەرامبەر شكست پێهێنانی شۆڕشێكی تەمەن چواردە ساڵی كڕ و بێ دەنگ بی و شیعرێكی بۆ نەنووسی، چۆن دەكرێ ئەنفال و كیمیاباران فەرامۆش بكەی و جیهانی لێ تێنەگەیەنیت، ئایا دەكرێ (درۆن) بارانت بكەن و بە شیعر نەڵێی ئۆف.؟ دەكرێ وڵاتت پارچە پارچە بێت و خەمی بۆ نەخۆی.؟ پاكیزەكانی نەتەوەكەت تۆبزی گێ (اغتصاب) بكرێن و جەرگت بۆیان نەسووتێت.؟..بەڵام سەرەڕای ئەو نەهامەتییانەش، خۆ ناكرێت شیعر بكەینە ئامرازی پرسە دانان و قوڕ پێوان بەڵكو دەكرێت و دەتوانین بیكەینە پەنجەرەیەك بۆ هیوا بەخشین و ورە بەرزكردنەوە..

*زۆرێك لە شاعیران كە شیعر دەنووسن بۆخۆیان دەنووسن، ئایا شیعرەكانی تۆپەیامێكی بۆ خوێنەر لە خۆ دەگرێت؟

• بڕوا ناكەم شاعیرێكی شاعیر، كە زۆربەی خەسڵەتەكانی شاعیریی تێدابی بەو جۆرە بیر بكاتەوە كە شیعر تەنها بۆ خۆی بنووسی.. ئەوە قسەی من نییە، لە مێژە گوتویانە: (شاعیر كە دەقێكی شیعریی دەنووسی تا ئەو كاتەی بڵاوی دەكاتەوە، ئەو شیعرە هی خۆیەتی، بەڵام كە بڵاوی كردەوە دەبێتە موڵكی هەموو خوێنەرانی.. لەبەر ئەوەی پەیامی هەمە جۆر هەیە، بۆیە ڕەنگە هەر شاعیرێكیش جۆرە پەیامێكی لەو جۆرانە هەبێت كە لە شاعیرێكی دیكەی جیا بكاتەوە..پەیامی من لە شیعر نووسین دا ن كە ئامانجی سەرەكیشمە، بریتییە لە:
• زمان: كە یەكێكە لە ئەستوندە هەرە بە هێزەكانی بەرزكردنەوەی ڕەشماڵی سێ ئەستوندەی شیعرەكانم…من دەمەوێ لە ڕێگەی زمانی پاراوو ڕەسەنەوە پەیامەكەم بگەینمە خوێنەرانمەوە و سەرنجیان بۆ شیعرەكانم ڕابكێشم، لە هەمان كاتدا چەندین وشەی ڕەسەنی مردوو زیندوو بكەمەوە.. (دیلان تۆماس) ی شاعیری پایە بەرزی بەریتانیا دەڵێت: من كە قەسیدەیەك دەخوێنمەوە، سەرەتا وشە جوانەكان سەرنجم ڕادەكێشن، دواتر بیرۆكەی شیعرەكە..
• بیرۆكە: واتە خولانەوە بە دەوری جغزی یەك بیرۆكە، نەك تێكەڵ و پێكەڵ كردن، چونكە شیعر چیڕۆك و ڕۆمان نییە بواری باز بازانێی تێدابێت، خوێنەر و ئارەزوومەندانی شیعر خەز لە شیعری درێژ و تێكەڵ و پێكەڵ ناكەن..

  • ئاڵۆزی و تەم و مژاویی: شیعر مەتەڵ نییە هەڵی بێنی، من لە گەڵ ئەو جۆرە شیعرانە نیم خوێنەر دەیان جار بیخوێنیتەوە و تێی نەگات، یان چەندین لێكدانەوەی بۆ بكرێ، یان ئانە پانەی بۆ بكرێ.. كەوانە شیعر دەبێت ڕەنگ و بۆن و تامی هەبێت و پێیانەوە بناسرێتەوە.. بۆ یەكەم جار كە سەیری شیعر دەكەی ئەگەر شاعیر بی، یان خوێنەرێكی بەردەوامی شیعر بی، بە ڕەنگەكەی دەزانی خۆماڵییە یان نا..بۆنی مانشێتی شیعرەكە ئارەزووی خوێنەر بۆ خوێندنەوەی شیعرەكە زیاد دەكات.. بیخوێنەوەو بڕۆ ناو قووڵایی شیعرەكە ئینجا دەزانی تامی شیرینە یان تفت و تاڵ

*مانشێتی شیعرەكانت سەرنج راكێشن تاچەند گوزراشت لە ناوەڕۆكی شیعرەكانت دەكات، پێتان وایە مانشێتی شیعر دەبێ گوزراشت لە ناوەرۆك بكات؟

• بەڵێ لای من زۆر گرنگە مانشێتی شیعر گوزارشت لە ناوەڕۆكی شیعر بكات، چونكە زۆر لە خوێنەرانی شیعر (هەتا خوێنەرانی بابەتەكانی دیكەی نووسین و چیڕۆك و ڕۆمانیش) ئەگەر مانشێتی شیعرەكە سەرنج ڕاكێش نەبێت لەوانەیە شیعرەكە پشتگوێ بخەن و نەیخوێننەوە..

  *شاعیری فەرنسی (لویس ئارگونی) دەڵێت “ئەگەر شیعر نەبوایە هەموومان تووشی خوورپەی(سەكتە) دڵ دەبووین،بۆچوونت لەسەر ئەم دەستەواژە چیە؟

• لەوەتی مرۆڤ هەیە شیعر هەر هەبووە و تاكو ئێستاش بەردەوامە، خەڵكیش هەر تووشی خوورپەی دڵ بووە و دەبی، ڕۆژ لە دوای ڕۆژیش كەسانی تووشی خوورپەی دڵ دەبن لە زیاد بوون دانە، لەوانەیە زۆربەشیان شاعیر بن.. من قسەی ئەو هاوڕێ شاعیرەمان بەو نوكتەیە دەچوێنم (دەشوبهێنم) كە كابرایەكی سەر بە عەشیرەتێك لە ناو خەڵكی عەشیرەتەكەی خۆی گۆتبووی: ئەرێ ئەوانەی لە عەشیرەتی ئێمە نینە كوو دەتوانن بژین!!!! من ئەگەر پێچەوانەی سەرلە بەری ئەو بیركردنەوەیە نەبم، لەبەر ئەوەیە كە لەوانەیە كەسێكی لاوازی هەست تەنك و ناسك شیعرێكی پڕ لە ئازارو خەم و نەهامەتی بخوێنێتەوە كاری لێ بكات و تووشی خوورپەی دڵی بكات ،كە ئەوەش زۆر دەگمەن ڕوودەدات
  خەڵكی عەشیرەتەكەی خۆی گۆتبووی: ئەرێ ئەوانەی لە عەشیرەتی ئێمە نینە كوو دەتوانن بژین!!!! من ئەگەر پێچەوانەی سەرلە بەری ئەو بیركردنەوەیە نەبم، لەبەر ئەوەیە كە لەوانەیە كەسێكی لاوازی هەست تەنك و ناسك شیعرێكی پڕ لە ئازارو خەم و نەهامەتی بخوێنێتەوە كاری لێ بكات و تووشی خوورپەی دڵی بكات ،،كە ئەوەش زۆر دەگمەن ڕوودەدات..

  *چۆن دەڕوانیتە ئاستی شاعیرە لاوەكان؟

• پێم وایە ئەو هەویرە ئاوی زۆری دەوێ، بۆیە ئەگەر بەو پەلە پەلییەی وەڵام دانەوەی پرسارێك ئاستی لاوەكانمان هەڵبسەنگێنم هەلەمە.. تەنها من ئەوە دەڵێم: كەم كەس هەیە چەندین شیعری (حاجی قادرو فایەق بێكەس و گۆران و……..هتد) لەبەر نەكردبی، كەچی ئێستا كەم كەس، یان بەدەگمەن هەیە بتوانی شیعرێكی نوێ ئەزبەر بكات، لەبەر ئەوەی سەرو بنیان یەك ناگرنەوە، یان ئەو ئاوازو مۆسیقایەی لەواندا هەیە، ئێستا ناڵێم هەر نییە، بەڵام دەگمەنە..

*جگە لە بواری نووسینی شیعر لە چیرۆك نووسینش ئەسپی خۆتان تاوداوە چەمكی چیرۆكەكانت لە چییەوە سەرچاوە دەگرن؟

• بەڵێ دوو كۆمەڵە چیڕۆك و ڕۆمانێكم چاپ كردووە، ڕۆمانێكیشم لەبەر دەستە زۆری نەماوە تەواوی بكەم.. پێم وایە، ڕۆمان و چیڕۆك و شیعر سێ برای گەورە و ناوەنجی و بچووكن، بەڵام بە جەستەو خەسڵەت جیاوازن.. لای من چیڕۆك و ڕۆمان نووسین، لە نووسینی شیعر ئاسانترە.. شیعر تیف تیفەی زۆری دەوێ، واتە گەڕان بە دوای وشەی جوانی ئاوازبەخش بە جۆرێك لە گەڵ نۆتەی مۆسیقا بسازێت..هەروەها شیعر بە دەربڕینێكی كەم مانایەكی زۆرت پێ دەبەخشی، كەچی لە نووسینی چیڕۆك و ڕۆمان بۆ هەمان مەبەست دەتوانی درێژدادڕی بكەیت و ئەو هەموو جوانكارییەی شیعریشی ناوێت.. چیڕۆك و ڕۆمانەكانیشم هەر زیاتر لە مەینەتی و نەهامەتییەكانی نەتەوەكەم سەرچاوە دەگرن، هەتا ئەگەر چیڕۆكێكی خۆشەویستیش بنووسم ناتوانم لەگەل بەدبەختییەكی میللەتەكەم تێكەڵی نەكەم..

نووسەر و چیرۆك نووس “محمد تاهیر- كاكل، ناسراو بە (مامۆستا بەهرام ) لە چەند دێرێك دا:

• ئەندامی كارای سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستانە
  *ئەندامی فیدراسیۆنی ڕۆژنامەنووسانی نێودەوڵەتییە
  *ئەندامی یەكیەتی نووسەرانی كوردە
  *،ئەندامی یەكیەتی مامۆستایانی كوردستانە
  *ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری (ھەرێمی كوردستان) بووكەلەلایەن وەزارەتی رۆشنبیری دەردەچوو.
  *ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری (داد) بوو كە لەلایەن وەزارەتی داد دەردەچوو.
  تاكو ئێستا ئەم كتێبانەی بە چاپ گەیاندووە:
• كاتم بەفیڕۆ نادەم كۆمەڵە چیرۆك بۆ منداڵان ٢٠٠٥
  -ڕۆشنبیری … كۆمەڵگەی مەدەنی وەرگێڕان ٢٠٠٦
• كورد- عەرەب- شۆڤێنیزم وەرگێڕان ٢٠٠٩
• شەلم كوێرم ناپارێزم كۆمەڵێك وتاری خۆی ٢٠١٠
• ئەوەشمان فت كۆمەڵە چیرۆك ٢٠١٤
• ڕەوشت و سیاسەت برتراند ڕاسل وەرگێڕان ٢٠١٥
• ئێمە كێین؟ سامویل. ب. ھنتگتۆن وەرگێڕان ٢٠١٦
• زامەكان دەكولێنەوە ڕۆمان بەرھەمی خۆی ٢٠١٨
• كەزی دایكمیان بڕیوە كۆمەڵە چیرۆك – خۆی ٢٠١٩
• تووڕەم لە ھەور و با شیعر ٢٠٢٤
  شكۆی شاژنایەتی خۆرم شكاند شیعر ٢٠٢٤
  *ئەم كتێبانەشی ئامادەن بۆ چاپ:
  -راپەڕینی جووتیاران – رۆمان
  -ململانێی زلھێزەكان كۆمەڵێك وتاری وەرگێڕدراو
• لە گوندەوە بۆ شار – رۆمان

موزیكژەن مەجید خۆشناو: ئامێری كەمان گەورەترین روبەری لە تیپە سیمفونیاكان داگیر كردوە
موزیكژەن مەجید خۆشناو: زۆر گرنگە هونەرمەندو نووسەرو شاعیرو ئەدیب تا لە ژیان مابێت گرنگی پێ بدرێت و ڕێزی لێ بگیرێت
هونەرمەندی موزیكژەن مەجید سەعید خدر ناسراوا بە (مەجید خۆشناو) لە شاری شەقڵاوە لەدایك بووە،لەسەردەمەنێكی زووە وەكو ژنیار خزمەت بەهونەری كوردی كردوە، لە ساڵانی حەفتاكانی سەدەی رابردوو لە ئێزگەو تەلەفزیۆنی كوردی بەشداربووە لە تۆماركردنی چەندین گۆرانی بۆهونەرمەندان (تایەر تۆفیق،تەحسین تەها،فوئاد ئەحمەد …) لەسەردەمی شۆرشی ئەیلول وەكو ژنیار بەشداری لە ئاهەنگەكانی نەورۆز و بۆنە نیشتمانی لە ناوپردان و گەڵاڵەدا كردوە…لە ساڵی 1981 دەبێتە پێشمەرگە وەكو ئەندامی تیپی شەهید كارزان بەشداری بووە لە تۆماركردنی دەیان سروودی شۆڕشگێڕی بۆ بۆ هونەرمەندان (حەمە جەزا،ناسری رەزازی،نەجمەی غوڵامی..) خاوەنی چەندین ئاوازە ،لە هەمان كاتدا مەجید خۆشناو لە بواری نووسینیش خاوەنی چەندین كتێبە لەسەر موزیك.. ئەندامی سەندیكای هونەرمەندانی كوردستان و عێراقە..بەمەبەستی ئاشانا بوون بەكارو چالاكییەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا ئەگەر بكرێت بۆ خوێنەرانمان باس لە چۆنیەتی ئاشانابوونت بە هونەری موزیك بكەیت؟

• سەرەتای ئاشنابوونم بە موزیك و خۆشەویستیم بۆ ئەو هونەرە دەگەڕێتەوە بۆ قۆناغی سەرەتایی لەپۆلی دووی سەرەتایی بووم لە قوتابخانەی ڕزگاری كە مامۆستا” عەبدولواحید مەرجان” یەكەم ئاوازو سروودی بە گوێمان چرپاند. دوای فێری ژەنینی ئامێری كەمان بووم بەئەندامی تیپی موسیقای سەفین لە گەڵ هونەرمەندان” رزگار خۆشناو ڕەنجبەر خۆشناو ” كە ژمارەیەك هونەرمەندی لە خۆ گرتبوو لەوانە رەوانشاد” حەمید سەعید قەساب” كەئەوان دانەری تیپەكەبوون .لە ساڵانی حەفتاكان (ئەوكاتەی قوتابی بووە لە پەیمانگای هونەرە جوانەكان). لەزۆربەی ئاهەنگەكانی بۆنە نەتەوەییەكان بەشداربوون بەتایبەتی ئەو ئاهەنگانەی كەلە ناوپردان و گەڵاڵە ساز دەكران لە دوای بەیانامەی 11ی ئادار بە گڕووتینێكی تر دەستمان بە چالاكی كردوە .دوای ئەوەی لە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی بەغدا بەشی موزیك وەرگیرام كاتێ لە پشووەكان دەهاتنەوە لەنیوەی ساڵ و سەڕی ساڵ پشووی هاوین دوای رێكەوتنەكەی ئادار ئێمە بەردەوام بووین لە چالاكی تائێستاش بەردەوامین،بە چەندین قۆناغی هونەری تێپەربووین.

  *تا چەند گرنگە ژنیار دەرچووی فێرگەیەكی هونەری بێت؟

• بێگومان گرنگە بۆ هونەرمەند لە هەر بوارێك بێت برەو بەهونەرەكەی بدات، بەڵی بەمەبەستی برەودانە بە توانستەكانمان، دوای بەیانامەی 11ی ئادار لەپەیمانگای هونەرە جوانەكانی بەغدا بەشی موزیك ئامێری چەلۆ(ڤیۆلۆنسێل) وەرگیرام بەشێوەیەكی زانستی گرنگی بەهونەرەكەم دا. زۆری چالاكیەكانم ئەو كاتە لەئێزگەی كوردی بەغدا بوو لە تۆمار كردنی گۆرانیەكانی(تایەر تۆفیق، تەحسین تەها و فوئاد ئەحمەد) جگە لە ئاهەنگەكانی نەورۆزو بۆنە نەتەوەییەكان ساڵی 1975-1976 دوای پێنج ساڵ لە خوێندن توانیم بڕوانامەی دبلۆمم لە بواری موزیك بەدەست بهێنم.

  *كامەن ئەو ژەنیارانەی كاریگەریان لە سەرتۆ هەبوو،یاخود سەرسامیت بە ژەنینیان؟

• ئەو سەردەمەی من قوتابی بووم باشترین ژەنیاری كەمان لەناو عەرەب دا(عەبوود عەبدولعال)،بوو كە ژەنیارێكی بەتوانای لوبنان بوو ئەو هونەرمەندە زۆرینەی گۆرانیەكانی ئوم كەلسوم بە كەمانەكەی ئەژەنێ زۆر سەرسامی ژنینی بووم. لەناو كوردیشدا ژەنیاری بەتوانای كەمان زۆر كەمن سەرسامیانم بوون وەكو “دڵشاد سەعید دهۆكی” كەهاوڕێ ی خۆمان بوو لە پەیمانگا ساڵێ دوای ئێمە بوو. هەروەها مامۆستا “ئەنوەر قەرەداغی” نەك من زۆری ئەو قوتابییە كوردانەی ئەو سەردەمە لە ژێر كاریگەری ئەوانەدا بوون.. لەئامێری چەلۆ من سەرسام بووم بە مامۆستاكەم ” حوسێن قەدوری ” هەروەها رەوانشا كەنعان وەسفی كە ئەكتەرێكی دیاری عێراقی بوو. كوڕێكی هەبوو ( قوسەی كەنعان وەسفی) باشترین ژەنیاری ئامێری چەلۆ(ڤیۆلێنسێل)بوو لە گەنجەكان لە تیپی سەمفۆنیای ژەنیاری یەكەم بوو رۆڵی سەرەكی هەبوو لە كۆنسێرتەكانی ئامێری چەلۆ كاریگەری زۆری لەسەر من هەبوو.
• كێن ئەوانەی ئامێری كەمانیان داهێنا بەواتایەكی تر نیشتنیمانی ئامێری كەمان كوێیە؟
• ئامێری كەمان ئامێرێكی ژێدەری رۆژ ئاواییە گەورەترین روبەری لە تیپە سیمفونیاكان داگیر كردوە زۆر جار ژمارەیان لە 30 ئامێری كەمان تێپەڕ دەكات. سەرەتای دۆزینەوەی بەفەرمی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی سەدەی شانزەهەم ،ئەوكاتە بە دەست دروست دەكرا بەناوبانگترین خێزانی دروستكەری ئەو ئامێرە خێزانی “سترادیڤاری” لە ئەڵمانیاو خێزانی” ئەمانی” بوون لە ئیتاڵیا.بەناوبانگترین دروستكەری لە خێزانی سترادیڤاری(ئەنتۆنیۆ سترادیڤاری)بوو. باشترین كەمان لەسەر دەستی ئەو بلیمەتە ساڵی 1713 دورست دەكرا. باشترین ژەنیاری ئامێری كەمان و داهێنانەكانی لە كۆنسێرتی كەمان(ئەنتۆنیۆ ڤیڤاڵدی) بوو. لەچەرخی باروك دا. بەڵام ئێستا دوای بوونی بە كاری بازرگانی كارگەی تایبەت بەو ئامێرە لە (ئەڵمانیاو ئیتاَلیاو چین و یابان و چیك ) ئەو ئامێرە بەرهەم دێنن.بەڵام هەموو كاتێك كاری دەستی خوازراو ترە.. وەكو كارەشی هەورامان.
• ئاوازی تایبەت بەخۆت هەیە؟
  ئەوەی راستی بێت من جگە لە ژەنین ،لە هەمان كاتدا گرنگیم بە نووسین و سروود داوە كەلە شاخ بووم، سروودی (قۆچی قوربانی وڵاتم) هۆنراوەی دكتۆر مارف عومەر گوڵ و وتنی هونەرمەند ی كۆچكردوو “تاهیری خەلیلی” ئاوازی من بوو هەروەها هۆنراوەیەكی شاعیر حەمە سەعید حەسەن ناو نیشانی هۆنراوەكەم لەبیر چووە بەڵام سەرەتاكەی ئەڵێ (چونكە لوتكەی سەرم نەوی نابێ چونكە زامی..هتد) كۆتاییەكەی دەڵێ (چونكە بۆ چەوساوەكا ن ئەنووسن). ئەمەو هۆنراوەیەكی هێمنی شاعیرە كە دەڵێ (ئەی شەهید ئەی نموونەی ئازادی ..نەڕوات خوێنی تۆ بە خۆڕایی ئاوازی شاخی بوون ..) دوای ڕاپەڕین و ئازاد كردنی كوردستان ئەگەر سیدی 2010 چالاكی قوتابخانەكان ببینی زۆری سروودی مناڵان كە هۆنرەو ئاوازی خۆم بوون ،لەوانە (كوردستان، ڕەنگینە، دۆڵ و شاخی بەفرینە، تاڤگەی چەم و ڕووباری بەهەشتی سەر زەمینە، سروودی كەش و هەوای وڵاتەكەم.. هتد).
• بەبۆچوونی بەرێزتان ئاستی موزیكی كوردی لەئێستادا لەچ ئاستێك دایە؟
• موزیك زمانێكی جیهانیە ئێمەی كورد وەك میللەتێكی ڕۆژهەڵاتی خاوەن موزیك و مەقامی تایبەت بە خۆمانین میللەتێكی دەوڵەمەند بەگۆرانی فۆلكلۆری رەسەن بۆ نموونە مەقامی ئای ئای و ،خاوكەرو،خورشیدی و،ئەڵا وەیسی و،هیجران و. كورد و،بەیاتی كوردی ..فۆڕمی تایبەتن بەكورد كەهونەرمەندانی رەسەن( عەلی مەردان،تاهیر تۆفیق، حەسەنی جزیری)، هونەرمەندی رەسەن بوون ..لەڕووی گۆرانی ئەو سەردەمە جوانی خۆی هەبوو .ئەو موزیكەی كەئەو كاتە ئەژەنرا لەدڵ و ناخ بوو. بەڵام لەڕووی دابەش كردن كە بە عەرەبی ئەڵێن(التوزیع الالی) ئێستا پێشكەوتووترە واتە گیانی موزیكی ئەو سەردەمە بەچێژتر بوو. ئەو ئاوازانەی ئێستا ئەوترێت هەر هی ئەو سەردەمە زێڕینەن جگە لە هونەرمەند( عەدنان كڕیم و بیژەن كامگار)لەو كاسێتەی گۆرانیەكانی( سەید ئەسغەری كوردستانی) لەگەڵ تیپی ئۆركسترای تاران ،كەزۆر بەجوانی ئەیڵێنەوە . بەداخەوە ئەوانیترزۆر لاسایی كردنەوەیان سەقەتە جێگای داخە ئێستا وەك جاران لەئێزگەی كوردی هەبوو فیلتەری نیە دەنگەكان هەڵسەنگێنن. ئەوی دێت پارەی هەبێت كلیپ دەر ئەكاو گۆرانی ئەڵێ ئاوازی كۆنی رەسەنیش ئەشێوێنن.. لەوانەیە تەكنۆلۆژیاو ڕیتمی خێراو سەردەمی ئێستا ئەو سلبیاتەی هەبێت.

  *لە بواری نووسینش بەرێزتان خاوەنی چەند كتێب و لێكۆڵنەوەن ئەكرێت تیشك بخەیتەسەر ئەم بوارەش ؟

• لەڕووی نوسین بەتایبەتی موزیك داخەكەم كەمن ئەوانەی خۆیان لەقەرەی ئەو بابەتە ئەدەن كەمەن من هەوڵەكانی( دكتۆر ئامانج غازی و مامۆستا وریا ئەحمەد و حەمەی حەمە باقی ) بەرز ئەنرخێنم بەرهەم و كتێبی جوانیان هەیە هەتا ئەو نووسینانەی كاك (فەرهەنگ غەفوور، هەنگاو ئەنوەر شێخانی،مامۆستا ئەنوەر قەرەداغی) لەگەڵ ئەوهونەرمەندانەی كەلە گۆڤاری چلاواز ئەیان نووسی جێ پەنجەیان دیارە.. هەوڵەكانی منیش تا ئێستا چوار كتێبم بەچاب گەیاندوون لەوانە (سەر بردەوە ڕووداوی مێژوویی لە لاوكەكانی كاوێس ئاغا)، كەتا ئێستا چەندان كۆڕو سمینارم لەسەر كردوە لاوكەكانی كاوێس ئاغا رەسەن و مێژوویین هەروەها كتێبەكەی ( بیتهۆڤن) 400 چوار سەد لاپەڕەیە لەنووسینی دكتۆر حوسێن فەوزی كەبە ڕەگەز میسریە لە عەرەبی وەرم گێڕاوە بۆ سەر زمانی كوردی.كتێبی (پەلكە زێڕینە) تایبەتە بەژیانی چل هونەرمەندو گۆرانی بێژ و موزیسیان بۆ نموونە لەموزیسیانەكان موشتەبای میرزادە تێدایە. چوارەم كتێبم (دە ئاوازی جیهانی یە) نووسینی دكتۆرە سورەیامەلحەس ئەوەش وەرگێڕانە بۆسەر زمانی كوردی ..شوكر ئێستا سێ كتێبی ترم ئامادەن بۆ چاب لەوانە (جیهانی موزیك) نووسینی (زین النصار) (لە ئاوێزانی هونەری موزیك ) كە 17 بابەتی موزیك لە خۆ دەگرێت وەك فۆڕمی جیهانی كۆنشێرتۆو ،سیمفۆنیاو .چەمبەر موزیك (موزیكی كۆشك)كەسەردانی هایدن و مۆزارت و بیتهۆڤن بۆ شازادەو میرەكان ئەنووسرا، بەڵام و لە كۆشكی شازادەكان نمایش دەكرا. هەروەها بابەتی خۆماڵیش لە خۆ دەگرێت وەك لاوك و حەیران بەنموونە. لەدەرەوەی موزیك كتێبێكم هەیە لەسەر زاناو داهێنەران بەنموونە (ئەدیسۆنی) تێدایە كە داهێنەری كارەبایە.
• لەم رۆژانە لەلایەن پارێزگاری هەولێر مەراسیمێكی رێزلێنانت بۆ ساز كرا تاچەند گرنگە هونەرمەند تا لە ژیان دایە رێزی لێبگریت؟
• زۆر گرنگە هونەرمەندو نووسەرو شاعیرو ئەدیب تا لە ژیان مابێت گرنگی پێ بدرێت و ڕێزی لێ بگیرێت . من سوپاسی برای هونەرمەند( وشیار مەرجان) ئەكەم وەك بەڕێوەبەری چالاكی قوتابخانەكان .هەروەها مامۆستاو هونەرمەند( فەرهەنگ غەفوو)ر كەهاریكار بوون بۆسازدانی ئەو ڕێورەسمە، بەئامادەبوونی ،جەنابی پارێزگار كاك ئومێد خۆشناو،دكتۆر عەلی رەشید سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگاو ،كاك عەبدولڕەحمان فەرهادی سەرۆكی یەكیەتی نووسەران و سوپاس بۆ هەموو ئەوانەی قەلغان ومیدالیاو گوڵیان بۆ هێنام لەوانە، برای هونەرمەند (هیواسوعاد ) سەرۆكی سەندیكای هونەرمەندان .سوپاس بۆ كاك حەمزە ئامادەكارو پێشكەشكاری كەناڵی قەڵات هەروەها كەناڵی گەلی كوردستان سوپاس بۆ هەردوو بێژەری بەتوانا( دڵسۆز خان و ژیار خان)،سوپاس بۆ ئامادەبوونی هەموو ئەو نووسەرو رۆشنبیرو هونەرمەندو جەماوەرە جوانانە مایەی شانازی بوو. سوپاس بۆ ئێوەش .

شاعیر وچیرۆكنووس شنیا عەبدولمەجید: نامەوێ لە ژێر ڕكێفی هیچ شاعیرێ دەق بهۆنمەوە
خاتوو شنیا عەبدولمەجید: هیچ ڕەخنەگرێك بەناوی خودی ڕەخنەی بوونیات نەر بوونی نیە
شاعیر و چیرۆكنووس (شنیا عەبدولمەجید صبری) ناسراو بە “مامۆستا شنیا “، لە قۆناغەكانی سەرەتایی خوێندن بەنووسینی شیعر و چیرۆك لە گۆڤار و ڕۆژنامەكان بەشداری دەكرد ئەو كات قوتابی پۆلی سێیەمی بنەڕەتی دەبێت شیعری منداڵان دەنووسێت و لە رۆژنامە بڵاودەكاتەوە..لە گەڵ گەورە بوونی تەمەن نووسینەكانیش بەرەو پێشڤەچوون دەچن ..دەست بە نووسینی چیرۆك و رۆمان شیعر دەكات.
شنیا.. لە ئێستادا خاوەنی چەندین رۆمان و كتێبی شیعریە..هەرچەندە كاری میدیایشی كردوە بەڵام لە راگەیاندنەكان زۆر كەم دەردەكەوێت دوایی گفتۆ گۆیەك دڵی ئێمەی نەشكاند بەسوپاسەوە وەڵامی پرسیارەكانی داینەوەو ئەم هەڤپیڤینەمان لە گەڵیدا كرد.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• بۆ هەموو قۆناغێك سەرەتاییەك هەیە بابزانین سەرەتای دەست پێكردنی تۆ وەكو شاعیرێك چۆن دەستت پێكرد؟
• هەر لە منداڵیمەوە خامە هاوەڵم بووە.. لە قۆناغەكانی سەرەتاییمدا پشكداری كۆوارو ڕۆژنامەكانی منداڵانمەكرد، بە نووسینی بابەت و.. شیعری مناڵانە، هەڵبەتا مرۆ گەورە ئەبێ، نووسینەكانیش لە گەڵ ئەوا بەرەو قۆناغی گەورەیی دەچێ، یەكەمین شیعری مناڵیم بۆ قۆناغی سێی سەرەتایی دەگەڕێتەوە، یەكەم دەقی گەورەییشم لە بیرمە لە پۆلی یەكی ناوەندی ئەوساو… حەوتی ئێستادا بوو.
• گومانی تێدانییە كە زۆرێك لە شاعیرەكان سەرەتای هاتنە ناو بواری شیعر كاریگەری شاعیرێك یان تێكستێك لەسەردەبێت هیچ شاعیرێك هەیە، بە شیعرەكانی سەرسام بیت و كاریگەری لەسەرتۆ هەبێت؟
• وەك سەرسامی بێگومان عاشق و… سەوداسەری نووسینەكانی ” بەختیار عەلی ” كەڵە شاعیرم، بەڵام وەكو كاریگەری نا، ڕێچكەی تایبەتی خۆمم هەیەو… نامەوێ لە ژێر ڕكێفی هیچ شاعیرێ دەق بهۆنمەوە.
• ئەم بابەتانە چین كە دەبنە هەوێنی شیعرەكانت؟
• بێگومان وەك هەر بوێژێك، هەموو ئەوانەی كە دەبنە هۆی دروست بوون،، هەوێن بۆ دەقێك، ئیدی سۆزەو…وێنایەو…تد.

*شیعر چی بە شنیا بەخشیوە؟

• (جوانی ،خۆشەویستی ،ژیان، عەشق)ی پێ بەخشیوم.
• ئاستی ئافرەتانی شاعیر لە كوردستان چۆن دەبینی؟
• لە ساڵانی زوو باشترێكە، بەڵام هێشتاش لەو ئاستەیا نیە! چون هەستەكەم زۆرتر مجامەلە دەكرێن و… هەر زوو وەك میزەڵانێ فوویان تێدەكرێ، بێ هیچ ناوەڕۆكێ بەرەو عەلعەلەی عاسمانیان دەفڕینن!
  بە واتایەكیدی، پتر ناوی بێ ناوەڕۆكیان تیایە .
• جگە لە نووسینی شیعر بەرێزتان لە بواری رۆمانیش خاوەن رۆمانێك ئەگەر بكرێت باس لەو ئەزموونەش بكەیت؟
• ئەرێ، دروست دەفەرموون، بەڵام بەر لە ڕۆمان، بێگومان چیڕۆكی زۆرم هەبوونەو… خوێندنەوەی پتریشم لەسەریان هەبووە، یانی پێشینەی ئەدەبیم گەلێك بوونە،دەنا هەروا بە سانایی ڕۆمان نانووسرێتەوە خۆ، تایبەتیش ڕۆمانێكی ئاوا تێرو تەسەلی 300 لاپەڕەیی وەك ئەوێ رۆژیی تەمەن، كە سێهەمین كتێبم بوو لە ساڵی 2008 بڵاوكراییەوە.
• رەخنەی ئەدەبی تاچەند گرنگە بۆپێشڤە چوونی ئاستی هەر شاعیرێك ؟ چۆن دەروانییت رەخنەگرانی كوردستان؟
  -لاریمان نیە لەوەی كە ڕەخنەی ئەدەبی هۆكارێكی گرنگی بەرەو پێشڤەچوونی خودی بوێژە، بەڵان بەو مەرجەی ڕەخنەكە بوونیات نەربێ، نەك میزاجی و… لەسەر بناغەی ڕوخاندن بێ!
  بە بۆچوونم وەك ئەدیبێك كە زیاتر لە چارێگە سەدەیێكە دەنووسم، وا دەزانم ڕەخنەگرێك بەناوی خودی ڕەخنەی بوونیات نەر، بوونی نیە بە هیچ كڵۆجێ! تەنها لەسەر بنەمایی هاوڕێیەتی و.. میزاجی و… ڕووخاندن و…تد.
• بەشداری لە پێشبڕكی شیعر یاخود فیستیڤاڵی شیعر دەكەیت؟
  – بەهیچ ئەندازەیی !وە بە هەموو شێوەیێك ڕەتی دەكەمەوە! .

*لەبەرچی؟

• ئایا دەكرێت شیعرو شاعیری ڕاستەقینە هێندە بچووك بكرێنەوە لە دەقێكدا قەتیس بكرێن بۆ هەڵسەنگاندن؟ مەگەر من ئەم هەمووە ساڵانە سڵق و تورم چاندوون، تا ئێستا خۆم بخەمە بەر دەستی كەسانێك كە دوو رۆژو كەركێكە خامەیان گرتۆتە دەست و..بە كەیفی دڵ و لەسەر بنەمایی حەزو هاوڕێیەتی و… ناسین و..تد، بڕیارم لەسەر بدەن؟
  بۆیە ئەمەم نەكردووەو… بە ژیانیشما بیری لێناكەمەوە.

*لە كۆتاییدا ئێمە زۆر سوپاست دەكەین بۆ ئەو دەرفەتەی بەئێمەت بەخشی دوا پەیڤش بۆ بەرێزتانە.

• لە دوماهیدا ماوەتەوە بڵێم، كە دوایی ساڵانێكی زۆری بێدەنگیم، هەڵبەتا كە دەڵێم بێدەنگی مەبەستم دەرنەكردنی كتێبە، نەك ئەوەی كە نەمنووسیبێ و.. وەستابم لە نووسین،
  لە ئێستاما سێ هەمین دیوان و… چوارەم كتێبم لە هەموو شارو شارۆچكەكاندا بڵاڤە، بە ناوی:- ” ژنێك لە باخچەی مەراقدا ” ئومێد دەكەم، كە جێی ڕەزامەندبوونی خوێنەرەكانم بێ، كە دەمێك بوو گلەیی ئەو بێدەنگیەیان لێمەكرد، هەروەها دەستنووسی ڕۆمانێكیشم لەبەر دەستایەو… خوا یاربێ، لە ئایندەیێكی نزیكدا ڕۆشنایی چاپ ئەبینێ، ماتەوە بڵێم، كۆڵێ ڕێزو.. پێزانینی نەبڕاوەم بۆ ئێوە ئازیزان هەیە، كە ئەركتان كێشاو.. بەندەتان بەسەر كردۆتەوە، خۆشم ئەوێن و.. موحیببەتی لە كەوشەن بەدەریشم بۆ خوێنەران.

هۆزانەوان و چیرۆكنووس (شنیا عەبدولمەجید صبری) لەچەند دێرێك دا:-

• (شنیا عەبدو لمەجید صبری) ناسراوە بە مامۆستا شنیا، لە دایكبوویی 24-06-1986 ی شاری هەولێرە، سەرجەم قۆناغەكانی خوێندن ،هەر لە هەولێر تەواو كردوە.
• هەموو ساڵەكانی ڕابوردوویی مناڵیی كە سەردەمانێ سەر نووسەری گۆڤاری مناڵانەو هەم كاری ڕاگەیاندنی دەكرد،بە حوكمی ئەوەی كە بنەماڵەكەیان هەم ئەدیب و شاعیر و هەمە هونەر و وەرزش زۆربوون.
• ساڵانێكی زۆر ئامادەكاری بەرنامە رادیۆیی بووە.
  ” چاپ و بڵاوكردۆتەوە -لە ساڵی2000 یەكەمین پەرتووكی شیعریم بە نێوی:-” گوڵزارێك لە…شیعر
  -لە كۆلیژ بڵاوكراوەی “كەیهانی ئەدەب ” ی، دەركردوە.
• لە ساڵی 2004 چامە شیعریەكانی (من و…ئەو)ی بەچاپ گەیاندوە.
• لە 2008 دا، ڕۆمانێكی تێرو تەسەلی300 لاپەڕەیی بە چاپ گەیاند بەناوی” لە وڵاتی دۆزخەدا ،كوانێ عەشق؟ ” بڵاوكردۆتەوە
• ئەندامی لقی گۆڕینی پەرتووكەكانی میتۆدە كوردییەكانە، بۆ قۆناغە بنەڕەتیەكان،لە وەزارەتی پەروەردە .

1ی7ی2024، 47 ساڵ بەسەر دامەزراندنی تیپی مۆسیقای پاشای گەورە تێپەردەبێت، كە لەسەر دەستی هونەرمەندی پایەبەرزی كۆچكردوو (زرار محەمەد مستەفا) ئەم تیپە دامەزرا.

ئێستا وەكو خەون دێتەوە یادم مانگی شەشی ساڵی 1977 ئەو كاتەی لە گۆڕەپانی قوتابخانەی پاشای گەورە سەرجەم قوتابیانی قوتابخانە وەستابووین بۆ وەرگرتنەوەی ئەنجامی ئەزموونەكانی كۆتایی ساڵ پێش دانەوەی ئەنجامەكان مامۆستا زرار لە نێو گۆڕەپانی قوتابخانە لە وتەیەكی كورتدا گووتی” بەنیازم تیپێكی مۆسیقا دابمەزرێنم و خولێكی میوزیك دەكەمەوە هەریەكێك لە ئێوە حەز دەكات یان ئارەزووی فێر بوونی مۆسیقای هەیە باناوی خۆی بنوسێت..”

لەبەر ئەوەی من لەم قوتابخانەیە هەر لەسەر دەستی مامۆستا زرار بەشداری چەندین ئۆپەرێت و شانۆگەریم كردبوو بۆیە حەزو و ئارەزووم زیاتر بۆ شانۆ دەچوو، نەوەك موزیك، هەرلەبەر ئەوەش من ناوی خۆم بۆ ئەو خوولە نەنوسی بەڵام هەرگیز لە خوولەكە دوور نەبووم هەردەم هامووشۆی خوولەكەم دەكرد، لە نیگارگایەكەی(مەرسم) مامۆستا زرار لە نهۆمی دوومی قوتابخانەی پاشای گەورە بوو كە جگە لە موزیك چەندین خوولی تریش هەر لەسەردەستی مامۆستا زرار كرابوونە وەكو خۆش نووسی، جوانكاری..

ئەم ژوورە هونەرییە تەنیا پەیمانگایەكی هونەری نەبوو، بەڵكو قوتابخانەیكی كوردایەتیش بوو، هەردەم ئامۆژگای ئێمەمانی دەكرد كە چۆن خاك و كورد وكوردستانمان خۆش بوێت فێری كردین هەردەم خاوەن هەڵویست بین، هەر ئەم پەروەدەیەش بوو دوای راپەرینی 1991 كوردستان دەركەوت زۆربەی ئەندامان وەك پێشمەرگە لە رێكخستنەكانی حیزبەكان بوون، بەڵێ ئەم نیگاركایە لەلایەن هونەرمەندێكی گشتگیر بەرێوە دەچوو لەهەمووی سەیرتر پێداویستیەكانیش وەكو ئامێری موزیك و كەرستەكانی خوولەكە هەر لە ئەستۆی خودی بوو بێ ئەوەی كەسێك یان لایەنێك هاوكاری ئەو زاتە بكات، بگرە هەندێك كەس بە چەندین شێواز دەبوونە كۆسپ بۆ ئەوەی ئەو پرۆژیەیە سەرنەكەوێت بەڵام مامۆستا زرار بێ گوێدانە ئەم و ئەو لەسەر بەرنامەكەی خۆی بەردەوام بوو

دوایی هەوڵ و كۆشش و هەوڵ و ماندوو بوونێكی زۆر لە 1977/7/1، لە سەر دەستی مامۆستای پایەبەرز هونەرمەند (زرار محەمەد مستەفا) تیپی مۆسیقای پاشای گەورە هاتە دامەزراندن و رۆڵی بەرچاوی هەبوو لە خزمەتكردنی هونەری ڕەسەنی مۆسیقا لە شاری رواندز و تەواوی كوردستان.
ئەم هونەرمەندە لەسەر توانستی خۆی بێ ئەوەی كەسێك یان لایەنێك هاوكاری بكات توانی پۆلێ لە هونەرمەندانی میوزیك پێیگەێنێت، كە ئێستا رۆڵی بەرچاویان هەیە لە گۆڕەپانی هونەری موزیكی كوردستان.

بەڵێ 47 ساڵ بەر لە ئەمڕۆ ئەم تیپە دامەزارا توانی لە ماوەیەدا چەندین هونەرمەندی وەك (سەید ئەحمەد ڕواندزی، سیروان سیرینی، شێرزاد حەیدەری، چەتۆ نەورۆز، ئامانج غازی، فاروق باپیر، زینل خیری، ئەحمەد شێخە) چەندانی تر لەسەر دەستی هونەرمەندی پایەبەرز( زرار محمد مستەفا ) پێگەیشتن.
هەروەها ئەم تیپە لەماوەی تەمەنی خۆیدا توانی چەندین كاری هونەری ئەكادیمی و پێشكەش بكات و چەندین موزیكی جیهانی وەكو ئۆكێسترا پێشكەش بە هەوادارانی میوزیك بكەن و چەندین گۆرانی بێژیش لەم تیپە كارەكانیان بڵاوبكەنەوە وەكو(وەلی دۆسكی، ئەحمەد مەندانە، هاوتا ئەسعد، كاڵێ،ئەبوو بكری لزگی، ناسڕی رەزازی،سامان عومەر و سەلام، خدر بێجانی …) چەندانی دیكە.

لەكۆتاییدا هەزاران سڵاو چەپكە گوڵ پێشكەش بە رۆحی مامۆستای كۆچ كردووی دڵسۆزی هونەر هونەرمەند” زرار محەمەد مستەفا” بێت.

میوزیكژەن پۆڵا ئیسماعیل: تا مردن شانازی بەمامۆستای هونەرمەند ” سەردار ئەحمەد” دەكەم
میوزیكژەن پۆڵا ئیسماعیل:ئامێری فلوت ڕاستەوخۆ پەیوەندی لەگەڵ ڕۆح و جەستە دروست دەكات
میوزیكژەن (پۆڵا ئیسماعیل عومەر)، یەكێكە لەو ژنیارانەی كە شوێن پەنجەی لەنێو هونەری میوزیكی سەرەتای دەستپێكردنی كاری هونەری دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 2002 – 2003 ئەو كاتەی كەدەچێتە پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی شەهید جەعفەر لە كۆیە لەسەردەستی هونەرمەندی رەوانشاد (سەردار ئەحمەد) دەست بە ژنینی میتۆدی (فلوت) كردوە دوای تەواو كردنی پەیمانگا، دەچێتە كۆلیژی هونەرە جوانەكان زانكۆی سەلاحەدین بەشی میوزیك بە پلەی نایاب تەواو دەكات .
هونەرمەند پۆڵا ئیسماعل لە دەستەی دامەزرێنەر و ئەندامی تیپی مۆسیقای سێوەبووە، لە ساڵی 2009 بۆتە ئەندامی تیپی مۆسیقای باواجی كۆیە و لەو كاتەوە تاكو ئێستا بەردەوامە خاوەنی چەندین ئاوازو گۆرانییە بەشداری لە چەندین بەرهەمی تیپی باواجی كۆیی بۆ زیاتر ئاشانا بوون بە كارەكانی ئەو هونەرمەندە بە چەند پرسیارەێك بەسەرمان كردوە.

هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*چی وای لە تۆ كرد ببیت بە ژنیار؟ بۆچی لە نێو ئامێرەكانی موزیك ئامێری (فلوت)ت هەڵبژارد؟

• خۆشەویستیم بۆ هونەر وە لەپاڵیدا پەیمانگەی هونەرە جوانەكان پاڵنەری سەرەكیم بوون بۆ ئەوەی بێمە ناو كایەی هونەری و ببم بە ژەنیار، هونەری ئاست بەرز و ژەنینەكانی مامۆستا “سەردار ئەحمەد وای كرد حەزی زیاترم بۆ هونەر هەبێت و ئامێری فلوتی لا خۆشەویست كردم بۆیە لەوكاتەوە ئامێری فلوتم هەڵبژارد و تائێستا بەردەوامم.

  تایبتمەندیەكانی ئامێری فلوت چین؟

• یەك لە تایبەتمەندیە هەرە سەرەكیەكانی ئامێری فلوت لای من جگە لە تایبەتمەندیە ئەكادیمی و زانستیەكەی ئەوەیەئامێرێكی هەواییە بۆیە ڕاستەوخۆ پەیوەندی دروست دەكات لەگەڵ ڕۆح و جەستە ژەنیار دەتوانێت ئەو پەیامەی مەبەستیەتی و لە ناخیەتی بە تەواوی بیپێكی و بیگەنێتە گوێچكەی گوێگرانی.

  *جگە لە ژنینی فلوت خاوەنی چەند بەرهەمی گۆرانیشی،زیاترخۆت لە ژنیین دەبینیتەوە یان گۆرنی وتن؟

• بەڵێ چەند بەرهەمێكم هەیە كە تۆمارم كردوون وەك گۆرانی بێژ وە چەند بەرهەمێكم ڤیدیۆ كلیپیش بۆ ئەنجام داوە و زۆر لە گۆرانیە كۆن و ڕەسەنەكانی كۆیەشمان تۆماركردوون كە خۆم وەك كۆڕس تیایدا بەژداریم كردوون وە گشت ئەو بەرهەمانە ئاواز و میلۆدی جوانن و جێی شانازین بەڵام من هەموو كات حەزم بە ژەنین كردووە و ئامێرەكەم لا سەرەكی تر بووە .

  *بوونی ئامێری فلوت لە نێوئامێرەكانی تری موزیك تا چەند گرنگە؟

• بۆ تێكهەڵكێشی دەنگەكانی مۆسیقا و ڕەنگاو ڕەنگ كردنی میلۆدیەكان هەر ئامێرێكی موزیكی گرنگی خۆی هەیە لە نێو هەموو گرووپە مۆسیقەكان وە ئامێری فلوتیش یەكێكە لەو ئامێرانە گرنگی خۆی هەیە ڕەنگێكی تر دەبەخشێت بە هەر گروپێكی موزیكی جا ڕۆژئاوایی بێت یاخوود ڕۆژهەڵاتی .

  *ئەزموونت لەگەڵ ئاواز دان چۆنە؟

• لەبارەی ئاوازدانانەوە ئەزموونێكی زۆر زۆر باشم نیە چونكە من زیاتر گرنگیم بە لایەنی ژەنین داوە و هەوڵم داوە لەو لایەنە زۆرتر سەركەوتوو بم بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا چەند ئاوازێكم هەیە و كارم لەسەریان كردووە كە ژمارەیان زۆر نیە لەگەڵ ئەوەشدا لەم ژمارەیە كەمەش هەوڵم داوە مۆركی ڕەسەنایەتی بپارێزم لە ئاوازەكان دا.

  *كامەن ئەو ژنیارانەی كە بەژەنینیان سەرسامیت لە هەمان كاتدا كاریگەریان لەسەر بەڕێزت هەبووە؟

• وەك لە پێشتردا ئاماژەم پێدا مامۆستا سەردار ئەحمەد یەكێكە لەو مامۆستا و ژەنیارانەی كە تا مردن شانازی پێوە دەكەم و كاریگەری تەواوی لەسەرم هەبووە وە داواكارم لە خوای مەزن ڕۆحی شادكات و جێگای بەهەشت بێت انشااللە وە مامۆستا سەرتیپ ئەحمەد كە هیوای تەمن درێژو تەندروست باشی بۆ دەخوازم ئەمیش یەكێكە لەو ژەنیارانەی كە هەردەم جێگەی شانازییە بۆ كوردستان و ژەنینەكانی و ئاستی هونەری هەموو كات سەرسامم دەكات وە هەموو میلۆدی و ئاوازێكی جوان یاخوود كەسایەتیەكی هونەری ئاست بەرزی تر كە زۆر جار لەوانەیە كوردیش نەبێت سەرسامم دەكات و دەبێتە جێی تێڕامانم وا دەكات بە بەردەوامی گوێگریان بم.

  بەڕستەیەك چۆن ئەم وشانە پێناسە دەكەیت:
  تیپی مۆسیقای باواجی كۆیە: قوتابخانەی ئاواز و میلۆدی ناسنامەی هونەری ڕەسەنە لە كوردستان .
  تایەر تۆفیق: دەنگێكی فرە ڕەنگی پڕ لە جوانی زیندوو بۆ هەمیشە نەمر.
  تیپی مۆسیقای پاشای گەورە: تیپێكی نوێگەر پڕ میلۆدی و پڕ لە ئاوازی جوان تیپێك وەك خەرەندی ڕواندز سەخت لە ڕەسەنایەتی.
  پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی كۆیە: ڕەنگێكی نوێ و زانستی تیپی باواجی و كارگەی هونەرمەند و ژەنیارانی مەیدانی هونەری ئێستا.

هونەرمەند پۆڵا ئیسماعیل لە ساڵی1987 لە شاری كۆیە لەدایك بووە و هەر لە كۆیەش زۆربەی قۆناغەكانی خوێندنی تەواو كردووە لەگەڵ چەندین تیپی موزیكی كاری كردووە وەكو:
كۆلێژی هونەرە جوانەكانی زانكۆی سەلاحەدین هەولێر. –
.- پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی شەهید جەعفەر لە كۆیە

• ئۆركێسترای كوردستان لە هەولێر.
• ئۆركێسترای كۆیە.
• ئۆركێسترای دەزگای سەتەلایتی كوردستان تیڤی.
• سەنتەری چالاكی گەنجانی كۆیە
• تیپی مۆسیقای باواجی كۆیە.
• گروپی موزیكی سێوە.
• كۆڕی هونەریی حیزبی دیموكراتی ئێران.
• ڕێكخراوی لاوانی كوردستان
• خانەی سێوەی منداڵان و چەند شوێنێكی تر
• گروپی ڕۆژئاوایی باواجی.
• زانكۆی كاسۆلیكی هەولێر.
  . – ئۆركێسترای سۆل دۆ

خاتوو راز كەمال غەمبار: ڕەخنە بوارێكی سەربەخۆیە و فەلسەفە وپاشخانی مەعریفی خۆی لەپشتە و دەبێ گرنگی زیاتری پێبدرێت
خاتوو راز كەمال غەمبار: زیاترخۆم لەبواری شانۆ ونواندندا دەبینمەوە
خاتوونی هونەرمەند(راز كەمال غەمبار)، یەكێكە لەو هونەرمەندانەی كە بوێرانە لە بواری هونەری شانۆ ،شێوەكار، سینەما كار دەكات خاوەنی چەندین كاری هونەرییە لەهەرسێ بوارەكەدا جگەلەوە لەبواری دۆبلاژ و دیزایندا خاوەن ئەزموونێكی باشە،ئەو بەهۆی ئەوەی كچی نووسەری دیاری كورستان (د.كەمال غەمبار)-ە لەهەمان كاتدا هاوسەری هونەرمەند (ئالان محمەدعارف )-ە كەشێكی ئەرێنی بۆی ڕەخساوە تا زیاتر پەرە بەهونەرەكەی خۆی بدات راز خان دەچووی بەشی شێوەكاری پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر و دەرچووی كۆلیژی هونەرجوانەكان بەشی شانۆیە وە لەئێستادا قوتابی ماستەرە لە شانۆدا بۆ زیاتر ئاشنابوون بە كار و چالاكییەكانی لە نزیەكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا ئەگەر بكرێت بۆ خوێنەرنمان باس لە چۆنیەتی ئاشنا بوونت بە جیهانی هونەری (شێوەركاری، سینەما ،شانۆ) بكەیت ؟

• سەرەتای ئاشنابوونم بەهونەری شێوەكاری لەرێگەی پەیمانگەی هونەرە جوانەكان بوو كە قوتابی بووم لەم پەیمانگایە وبۆ ماوەی 5 ساڵ ئاشنای ئەم جیهانە بووم ،كەپڕیەتی لەڕەنگ وبۆیە ونەخش ونیگار وجوانی ،وئاشنای چەشنەكانی نیگار كێشان بووم تادەگاتە بەقوتابخانە هونەرییەكان وهونەرمەندە پیشەنگەكان ،هەروەها سەبارەت بەجیهانی شانۆ وەكو هونەرێك كەلەرێگەیەوە ئاشنای ئەم هونەرە باڵایە بووم ،وبەشێوەیەكی پڕاكتیكی چوومە سەرتەختە وستەیجی شانۆ ،وفێری هونەری نواندن بووم وەكو بناغەیەك لەڕێگەی هونەری شانۆ كەباڵاترین هونەرە ،وهەر ئەوەش وایكرد كە بچمە بواری سینما لەرێگەی فلمێكی سینەمایی كەیەكەمین ئەزموونم بوو وەكو ئەكتەرێكی ئافرەت ،لەگەڵ ستافێكی هونەری كەزۆر شتیان لێوە فێربووم .

  *باوكی بەرێزتان(د.كەمال غەمبار) نووسەرێكی دیاری كوردستانە، تاچەند ئەم كەش و هەوای ماڵەوە هاوكار بووە بۆ ئەوەی بیر لە جیهانی هونەری بكەیتەوە؟

• ئێمە بەحوكمی باوكم (دكتۆر كەمال غەمبار) كە نووسەرێكی دیاری كوردی ولەبواری ئەدەب وڕەخنەی ئەدەبی هونەری دەستێكی باڵای هەبووە لەبەرئەوەی لەخانەوادەیەكی ڕۆشەنبیر بووین ،بێ گومان ئەوشتە ڕاستەوخۆوناڕاستەوخۆ كاریگەری خۆی هەبووە لەسەرم كەڕووبكەمە بواری هونەری وماڵوەش هاوكاربوون ولاریان نەبووە كەخۆم لەم كایەدا ببینمەوە وپەرەی پێ بدەم
  .
  *راز كەمال زیاتر خۆی لە هونەری شێوەكار یاخود هونەری شانۆ دەبینیتەوە؟
• هەردوو هونەرەكە لەلام خۆشەویستین لە هەردووكیانیش بەشداری كارام هەبووە، بەڵام زیاترخۆم لەبواری شانۆونواندن دادەبینمەوە ولەشێوەكاریش پێشتر بەشداربووم وساڵانە لەبۆنەكانی چالاكیم هەبووە ،بەتایبەتی لە فیستیڤاڵەكانی نێو پەیمانگا.
  *لەئێستادا چۆن دەڕوانیتە ئاست و توانستی ئافرەتانی كوردستان لە هەردوو بواری شانۆ و شێوەركاردا؟
• لەئێستادا خانمان لەبواری هونەری شانۆ وشێوەكاری بەڕۆڵی خۆیان هەستاون ولەم چەند ساڵانەی دواییدا كۆمەڵێك ئافرەتی كورد هەڵكەوتن وتوانیان پێگەی خۆیان بدۆزنەوە ،لەگەڵ ئەوەی ئەم بوارانە وەكو پێویست بایەخی پێ نەدراوە لەلایەن حكومەت ودام ودەستگایەكی ئەوتۆنییە ،كەسپۆنسەروپاڵپشت بێت بۆ هونەروهونەرمەندان مەگەر هەندێك كەسی خەمخۆری هونەر وكەرتی تایبەت بەم رۆڵە هەستابن وپشتگیری مادی ومەعنەویان كردبێت ،،بەڵام وەكو بزاڤێكی هونەری هێشتا زۆری پێویستە ..

  *تاچەند ڕەخنە بە پێویست وگرنگ دەزانیت بۆ هەردوو بوارەكە (شانۆ ،شێوەكار)؟

• رەخنە زۆر گرنگە بۆ هەموو بوارێك، بگرە لەڕێگەی ڕەخنەی بنیاتنەروبابەتی وزانستی هەموو كاریكی هونەری هەڵدەسەنگێندرێت وپێشدەكەوێت ،وكەسی شارەزای گەرەكە..ڕەخنە خۆی لەخۆیدا بوارێكی سەربەخۆیە و فەلسەفە وپاشخانی مەعریفی خۆی لەپشتە و دەبێ گرنگی زیاتری پێبدرێت.

  *مەرجە هونەرمەند دەرچووی پەیمانگا یاخود كۆلێژی هونەری بێت؟

• هونەر لەپێش هەموو شتێك ئیتر هونەری شانۆ یاخوود شێوەكاری بێت بەهرەیە ،بەڵام ئەگەر حەزوخولیایەكی لەپشت بێت دەكرێت پەرەی پێ بدرێت ،لایەنی ئەكادیمی بێ گومان زۆر گرنگە وەكو بناغەیەك بۆ ئاستی هەرهونەرمەندێك ویڕای زانیاری وبەدەستهێنانی مەعریفەت ،بەڵام هەموو شتێك نییە ،دەكرێت كەسێك هیچ بڕوانامەیەكی لەم بوارانەدا نەبێت بەڵام كەسێكی سەركەوتوو ولێهاتوو بێت وپێچەوانەكەشی هەرڕاستە ،هەردوو بوارەكە، بەهرە پێویستە بەڵام هەوڵ وتەقەلاش زۆر گرنگە هەروەها ڕاهێنانی بەردەوام ..

  *ساڵانە چەندین خانم كۆلێژ و پەیمانگاكان تەواو دەكەن بەڵام لە گۆڕپانی هونەری ون دەبن هۆكارەكە بۆچی دەگەڕێتەوە؟

• هۆكارەكەی بەشێكی پەیوەندی بەئیش وكارە گوزەران وژیان وخێزانەوە هەیە ،،هەروەها سروشتی رۆڵەكان ڕەنگە كاریگەری خۆی هەبێت ،یاخوود نەبوونی دەستگایەك كە كاری پێویستیان بۆ فەراهەم بكات ،،ولەگەڵ ئەوەش كە پاڵپشتی مادییان هەبێت كەئاسانكارییان بۆ بكات وزۆر هۆكاری تری وەكو ڕێگری ماڵەوەو نەریتی كۆمەڵگا ولایەنی ئایینی ..

  *هیچ پرۆژیەكی هونەری نوێت هەیە؟
  لەئیستادا هیچ پڕۆژەیەكم نییە وسەرقاڵی خوێندنی باڵام ولەماستەر دەخوێنم ،ولەئایندەدا پڕۆژەی ترم لەبەردەستە لەبواری سینەما وفیلم سازای..

شانۆكار شەیما فریاد: من هەمیشە تینوی شانۆم زۆریش حەز بە تەختەی شانۆ دەكەم
شانۆكار شەیما فریاد: شانۆ لای من رۆحە هەستە ژیانە دەرمانە بۆ ئازارەكان
خاتوونی شانۆكار (شەیما فریاد تۆفیق) یەكێكە لەوشانۆكارانەی كە خاوەن توانستێكی باشی هونەری نواندنە.شانۆكار شەیما لە شاری هەولێر لە دایك بووە دەرچووی بەشی شانۆی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی شاری هەولێرە هەر لە تەمەنی منداڵییەوە حەزوو ئارەزووی بۆ هونەری شانۆ هەبووە .بۆ پەرپێدانی بە هونەركەی دەچێتە بەشی شانۆی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی هەولێر لەماوەی پێنج ساڵەی خوێندنییدا بەشداری چەندین كاری شانۆیی كردوە ..لە نزیكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە .

هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین شەیما چۆنە جیهانی شانۆی ناسی؟

• من هەرمنداڵییەوە حەز و خوولیای هونەری زۆرم بۆ شانۆ هەبووهەر بۆیەكاتێ قۆناغی بنەڕەتیم تەواو كرد بەدوای دەرفەتێك دەگەرام بۆ ئەوەی پەرە بە بەهرەكەی خۆم بدەم تائەو كاتەی مامۆستای هونەرمەند (هیواسوعاد)م ناسی ئەو توانی پەرە بەبەهرەكەم بدات،من بە جیها نی هونەری شانۆ ناساند بەتایبەتی دەرفەتی پێدام بەشداری چەندین شانۆگەری بكەم، لەبەرئەوە جێگای شانازیە بۆ من لەگەڵ ئەو هونەرمەندە گەورە كاربكەم.
• كێن ئەوانەی هاوكار و پاڵپشتی شەیما بوون لە بواری هونەری شانۆدا؟
• گومانی تێدانییە خێزاكەم زۆر هاوكار وپاڵپشتم بوون بەجۆرێك هەمیشە هانیان دەدام، هەروەها هونەرمەند هیوا سوعاد زۆر هاوكاری كردووم. هەرچەندە كەبەداخەوە تائێستاش لەلایەن هەندێ كەسەوە تووشی تیرو توانج دەبینەوە ئازار دەدرێن، بەڵام بە پاڵپشتی خێزانەكەم من لە هونەرەكەی خۆم بەردەوام دەبم.

  *پەیمانگای هونەرەجوانەكان بەشێكی گرنگی وێستگەی ژیانی هونەریت بوو ،تاچەندپەیمانگا رۆڵی هەبوو لە برەودان بە توانستەهونەرییەكانت؟

• من لەپەیمانگای هونەرە جوانەكان ئەلف و بێ شانۆ فێربووم فێرگەیەكی زۆر گرنگە بۆ ئەوەی پەرە بەتوانستەكانی خۆم بدەم..هەرچەندە بەداخەوە زۆر دەرفەتیان بە من نەدەدا،بۆ ئەوەی بەشداری كارام هەبێت لە كاری نواندن.
• شەیما چۆن پێناسەی شانۆ دەكات ؟
• شانۆ لای من رۆحە هەستە ژیانە دەرمانە بۆ ئازارەكان..زۆر باوەڕیشم بەم دەستە واژە هەیە كە دەڵێت (نانێك و تەختەی شانۆم بدەنێ گەلێكی هۆشیارت دەدەمێ)،بۆیە تا ئەو كاتەی دەمرم من واز لە شانۆ ناهێنم.
• بۆچی هەندێك لەو شانۆكارانەی پەیمانگا تەواو دەكەن دوایی لە گۆڕەپانی هونەری دیار نامێنن؟
• زۆر بەداخەوە زۆرێك لەو قوتابیانە لە ماوەی پێنج ساڵەی پەیمانگا چالاكن بەشداری كارە شانۆییەكانیش دەكەن بەڵام لە دوایی تەواو كردنی پەیمانگا لە كاری شانۆیی دووردەكەونەوە هۆكارەكەشی ئەوەیە بەداخەوە ئەوانە تەنیا مەبەستیان بەدەست هێنانی بڕوانامە بووە،لەبەرئەوەیە دوای دەرچوونیان لە پەیمانگا لەكاری هونەری دووردەكەونەوە.

  *رۆڵی شانۆ لە هۆشیاركردنەوەی كۆمەڵگا چۆن دەبینیت؟

• بەهۆی ئەوەی هونەری شانۆ لە رێگەی ئەكتەرەوە راستەوخۆ لەگەڵ بینەران، مامەڵە دەكات بۆیە كاریگەری زیاتر دەبێت بۆ وەرگر لە هەمان كاتدا شانۆ،زۆر بەی هونەرەكانی تر لەخۆدەگرێت وەك موزیك، شێوەكار تادەگاتە ئەدەب، بۆیە هونەری شانۆ فاكتەرێكی باش و گرنگە بۆ هۆشیاركردنەوەی كۆمەڵگا لە هەموو رووێكەوە.
• تاچەند بوونی رەخنەگری شانۆ بەپێویست دەزانیت؟
• من بوونی رەخنەو رەخنەگر لە بواری هونەری و ئەدەبی بەپێویست دەزانم بۆئەوەی هونەرەكە پێش بكەوێت چونكە هیچ كارێكی هونەری بەدەرنییە لە كەمووكوڕی بە مەرجێك رەخنەی بنیادنەر بێت نەك ڕووخێنەر.

  *ئێمە لە كۆتاییدا زۆر سوپاس دەكەین هیوای سەركەوتن بۆ دەخوازین؟
  -منیش سوپاسی ئەو بەسەركردنەوەتان دەكەم لە كۆتاییدا دەڵێم ” من هەمیشە تینوی شانۆم زۆریش حەز بە تەختەی شانۆ دەكەم”.

هەناسە هەژار: ڕەنگ كلیلی هەموو تابلۆییەكانە

هەناسە هەژار: ئەلف و بێ هونەری نیگاركردن بەشێوەی زانستی لە پەیمانگا فێربووم
خاتوونی شێوەكار(هەناسە هەژار سەڵاح) ،یەكێكە لەو شێوەكارانەی كە خاوەن بەهرە و سەلیقەیەكی جوانی نیگار كردنی هەیە،ئەوكاتێ قوتابی دەبێت لە قۆناغی بنەڕەتی دەست ڕەنگینی خۆی دەسەلمێنت بەجۆرێك بەشداری سەرجەم چالاكییەكانی ناو قوتابخانە دەكان بە تایبەتی هونەری نیگار كردن، ئەمەش دەبێتە هۆكارێك بۆ ئەوەی بچێتەپەیمانگەی هونەرە جوانەكان بۆئەوەی پەرە بە هونەری خۆی بدات لە ئێستادا قوتابی قۆناغی چوارەمە بە شداری چەند پیشانگایەكی هاوبەشی كردوە. لەكاتی كردنەوەی پیشانگای ساڵانەی پەیمانگای هونەرجوانەكانی (لاوگ) لە هۆڵی میدیا ی شاری هەولێر لە 27/5/2024 خاتوو هەناسەش بەچەند تابلۆیەك بەشداری پیشانگایەكەی كرد بوو بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بزانین (هەناسە هەژار) چۆن ئاشنای هونەری شێوەكاری بوو؟

• بەهۆی ئەوەی لە ماڵەوەمان كەشێكی هونەری لەنێوخێزانەكەمان هەبوو،بەهۆی ئەوەی باوكم دەرچووی بەشی شێوەكاری پەیمانگای هونەرجوانەكانی هەولێر دایكشم دەرچووی بەشی شانۆی هەمان پەیمانگابوو،ئەمە كەشە هونەرییە فاكتەرێك بوو بۆ ئەوەی ئەوە بەهرەی من هەمە زیاتر گرنگی پێبدەم رووبكمە هونەری وێنەكێشان.
  
  *كێن ئەوانەی هاوكار وپاڵپشتیان كردویت؟
  -جگەلەمامۆستایەكانم دایك و باوكم رۆڵێكی زۆرباشیان هەبوو بۆ پاڵشتی و هاوكاری كردن،بۆیە هەمیشە منتباریانم.

  *بیرۆكەی تابلۆكانت لەچییەوە سەردەگرێت؟

• سەرچاوەی بیرۆكەی تابلۆكانم زۆرن بەڵام بەشی زۆریان لە سروشت و خەیاڵ سەرچاوە دەگرن.
• بەكامە كاری هونەری هونەرمەندانی كورد و جیهانی سەرسامیت؟
• بە تابلۆی زۆرێك لە هونەرمەندان سەرسامم ،بەجۆرێك كاریگەریان لەسەر من هەبووە لە كوردەكان (محمەد عارف،دارا محمەد عەلی ،رەوەند جعفەر..) لە جیهانیش (ڤانكۆخ،سیزان..).
  
  *تاچەند پەیمانگای هونەرجوانەكان هاوكارت بووە لە پێشڤەچوونی توانستی هونەریت؟
  -راستە من بەهرەی هونەریم هەبوو، بەڵام ئەلف و بێ هونەری نیگاركردن بەشێوەی زانستی لە پەیمانگا فێربووم،هۆكارێك بووە بۆ پێشڤەچوونی توانستە هونەرییەكانم، بۆیە هەمیشە سوپاس گوزاری مامۆستایەكانم.
  
  *ڕەنگ فاكتەرێكی گرنگی هەرتابلۆیەكە، تۆ زیاتر لەسەر چ ڕەنگێك كاردەكەیت؟
  -ڕەنگ كلیلی هەموو تابلۆییەكانە، من كار لەسەر زۆربەی رەنگەكان دەكەم بەڵام زیاتر حەز بە ڕەنگی (مۆر وپرتەقاڵی) دەكەم.

  *هونەری شێوەكاری یەكێكە لەو هونەرانەی كە،پێویست بە وەڕگێران نەكات تۆ چی دەڵێت؟
  -زۆر جار پیشانگای چەند هونەرمەندێك دەكرێتەوە، بێ ئەوەی خۆیان لە پیشانگایەكەدائامادە بن ئەمە ئەو دەگەیەنێت، كە تابلۆ خۆی قسەدەكات پێوستی بە وەڕگێر نییە لەبەر ئەوە تابلۆی هونەری بینەر خۆی دەتوانێت خوێندنەوەی بۆ بكات.

نووسەر ئەمین محەمەد: ئەدەبی منداڵان لە دوای ڕاپەڕینەوە لە كوردستان گرنگییەكی زیاتری پێدەدەرێت و كۆمەڵێك نوسەرو شاعیری خەمخۆر و دڵسۆز خزمەت بەو بوارە دەكەن
نووسەری بواری منداڵان ئەمین محەمەد: خوێندنەوەی چیرۆك وهۆنراوە كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەرهەست و دەرونی منداڵ هەیە
نووسەر ئەمین محەمەد: ئەدەبی منداڵان ژانرێكی تەواو جیاوازو سەربەخۆیەو مەرج وبنەماو یاساوڕێسای تایبەت بەخۆی هەیە
نووسەری بواری ئەدەبی منداڵان حەمەئەمین محەمەد ئیسماعیل ناسراوبە (ئەمین محەمەد )لەساڵی 1962 لەسلێمانی لەدایك بووە،لەسەرەتای هەشتاكانەوە دەستی بەشیعرنوسین كردوە،یەكەم شیعرم لەساڵی 1986 لە گۆڤاری كاروان بڵاوكردوەتەوە،بەشداری زۆربەی كۆڕەشیعرییەكانی ساڵی هەشتاكانی كردوە لەسلێمانی وهەولێرو قەڵادزێ و هەڵەبجە.(ئەمین محەمەد)،یەكەم كتێبی شیعریم بەناوی (هەڵوێست )لەساڵی 1991 چاپكردوە، كە بریتییە لە شیعری بەرگریی لەساڵی 1991 دەبێتە بە ئەندامی یەكێتیی نووسەرانی كورد-لقی سلێمانی. لەساڵی 2008 ڕووی كردوەتە بواری ئەدەبی منداڵان، شیعرو چیرۆك و ڕۆمان بۆمنداڵان دەنووسێت.هەروەها لەبواری ڕەخنەدا كاری كردوەو دوو بابەتی لەو بوارەدا بە چاپگەیاندوە كە هەر یەكەیەن لە كتێبێكدا لەگەڵ كۆمەڵێك نوسەری تری بوارەكە. تائێستا زیاتر لەسەد شیعری لەتیڤییەكاندا لەلایەن هونەرمەندانەوە ئاوازیان بۆ دانراوەوكراون بەگۆرانی.ئێستا ئەندامی دەستەی نووسەرانی هەردوو گۆڤاری كورد جینیەسی تایبەت بەمنداڵان و كوردجینیەسی پەروەردەو ڕۆشنبیرییە.. شیعرێكی بەناوی( ژینگەی كوردستان) لە پڕۆگرامی خوێندن لە پۆلی سێیەمی بنەڕەتییدا دانراوە لەنزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵ دا كردوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا باسی سەردەمی منداڵیی خۆت بۆخوێنەرانمان بكە چی وای لەتۆكرد، ڕوبكەیتە نووسین لەبواری منداڵان؟

• من بەمنداڵیی كەسێكی شەرمنی خەیاڵاوی بووم ،هەمیشە لەگەڵ خۆمدا دەدوام،زۆرجار بەخەیاڵ لەسەربەرزایی گۆیژەوە بازم دەدا بۆسەرشاخی بەرانان و گڵەزەردە، هەندێ جار دوای مانگ دەكەوتم وبەژێر پەڵەهەورەكاندا ،ڕامدەكرد،هەندێ جار كەهاوینان لەسەربان دەخەوتم یەك یەك ئەستێرەكانم دەژمارد تاخەودەیبردمەوه.
  لەبارەی نووسینەوە ،سەرەتا شیعرم بۆگەورەساڵ دەنووسی ،شیعرەكانم بەرەنگاری بوون ،لەساڵی هەشتاكان لەكۆڕەشیعرییەكان بەشداریم دەكرد لەگۆڤارو ڕۆژنامەكانی ئەوئەوسادا بڵاوم دەكردنەوە،لەساڵی 1991 لەدووتوێی كتێبێكدا بەناوی (هەڵوێست )چاپمكرد.دواتر بەهۆی خۆشەویستیی زۆرم بۆمنداڵ و هەستكردنم بەكەمو كووڕی زۆر و كەمی دەقی پێویست بەمنداڵ ڕووم كردەئەوبوارەو دەستم كرد بەشیعرنووسین بۆ منداڵ وپاشان چیرۆك نووسین و وەرگێڕان لەبواری چیرۆك و لەم ساڵانەی دوایدا نووسینی دوو ڕۆمانی تایبەت بەمێرمنداڵ.
• *كەی دەنووسیت كاتێكی دیاریكراوت هەیە بۆنووسین؟
• من هیچ كاتێكی دیاری كراوم نییە بۆنووسین،زۆرجار بەدەم ڕێگاوە، یان له ‌ناوپاسدا،هەندێ جار لەكۆڕوكۆبوولنەودا ،هەندێ جار كه ‌شەوخەبەرم دەبێتەوە،شتێك دێت بەخەیاڵمدا و دەست دەكەم بەنووسین، هەمیشە قەڵەم وكاغەزم پێیە.بەڵام بۆ نووسینی لێكۆڵینەوەو وەرگێڕان كاتی بۆدیاری دەكەم.چوونكە كاتی دیاری كراوی پێویستە.
• *چۆن ڕێنمایی پێشكەش بەمنداڵ بكەین بۆئەوەی بخوێنێتەوە،بەتایبەتی لەم سەردەمی تەكنەلۆژیاو زۆری كەناڵە تەلەفزیۆنییەكاندا؟
• ڕێنمایی وئاراستەكردنی منداڵ بۆئەوەی خوێندنەوە بكات بەبەشێك لەژیانی ڕۆژانەی خۆی پێویستمان بەوەیە بەشێوەیەكی گشتیی وفراوان هەمەلایەنە دەست بكەین بە بەكەلتووركردنی خوێندنەوە لای تاك بەتاكی كۆمەڵگە،دەبێت هەوڵبدەین كتێب وگۆڤار بەردەستبن ،بۆمنداڵ لەماڵ وقوتابخانەكاندا ،مامۆستاو خێزان و نووسەرانی بواری پەروەردەو ئەدەبی منداڵان باسی گرنگی خوێندنەوە بۆمنداڵ بكەن، بەپێی قۆناغەكانی تەمەنی كتێب و گۆڤاریان بۆفەراهەم بكەن، باشتروایە دایك وباوك بزان منداڵەكانیان حەزیان لەچ بوارێكە ،بۆئەوەی لەوبوارەدا كتێب و گۆڤاری بۆدابین بكەن، باشتروایە كاتێك بۆمنداڵ دیاری بكرێت بۆخوێندنەوە،هەروەها كات دابنرێت بۆ یاری و سەیركردنی تەلەفزیۆن و مۆبایل و یارییەئەلەكترۆنییەكان. واتا بەپێی بەرنامە یاری بكات، وەبخوێننەوە.

  *ئەدەبی منداڵان لەگەڵ ئەدەبی گەورەساڵان جیاوازی هەیە؟ زەحمەتی نووسین لەبواری منداڵان لەچیدایە؟

• ئەدەبی منداڵان ژانرێكی تەواو جیاوازو سەربەخۆیەو مەرج وبنەماو یاساوڕێسای تایبەت بەخۆی هەیە، بەپێچەوانەی ئەدەبی گەورەساڵانەوە ،زۆرگرنگ وهەستیارە هەمووكەس پێی ناوێرێ و كاركردن وسەركەوتن تێیدا زەحمەتە، چوونكە پێویستە نووسەر شارەزایی تەواوی لە لایەنی دەرونیی وپەروەردەیی و بنەماكانی ئەدەبی منداڵدا هەبێت، دەبێت مەرجەكانی شیعروچیرۆك و ئۆپەرێت و ڕۆمان بزانێت وبەباشی لێیان تێگەیشتبێت و توانای ئاراستەكردنی منداڵی هەبێت بەشێوەیەكی ڕوون و دروست.

  *بنەماسەرەكییەكانی هۆنراوە نووسین لەبواری منداڵاندا چین؟

• شیعری تایبەت بەمنداڵ چەندین مەرج وبنەمای تایبەت بەخۆی هەیە، وەك سادەیی،یەكێتی بابەت، بڕگەی كورت، كەمی دێڕەكانی، بونی قافیەی نوێ و بەهێزو ئاوازدار، وشەكانی سەربەفەرهەنگی منداڵبن، ناوەركی پەروەردەیی بێت،پەیامی تێدابێت، وشەی نەشیاوی تێدانەبێت ،دووربێت لەوشەی سواو و دووبارە ،ڕەچاوكردنی لایەنی سایكۆلۆژی و بواری پەروەردەی هاوچەرچ و چەندان مەرجی تر.

  *تاچەند بوونی كتێبخانە لەماڵ وقوتابخانەدا بەگرنگ دەزانیت بۆمنداڵان؟

• بوونی كتێبخانە لەماڵ و قوتابخانە وهەندێ شوێنی گشتیی و هەندێ جاركتێبخانەی گەڕۆك زۆر گرنگ وپێویستن بۆ خوێنەران بەگشتیی ومنداڵان بەتایبەتی، دەبێت هەوڵبدرێت خوێندنەوە بكرێت بەكەلتوور لای منداڵ ،زۆرگرنگە وا لەمنداڵ بكرێت هۆگرو ئالوودەی كتێب ببێت و چێژی لێوەربگرن، ئەگەرلەهەموو ماڵ وقوتابخانەكاندا كتێبخانەهەبێت كتێب وگۆڤاری تایبەت بەمنداڵی تێدابێت بەدڵنیایی زۆربەی زۆری منداڵان دەبن بەخوێنەرو سوودی لێدەبینن،ئەگەردایك وباوك ومامۆستا ونووسەرانی تایبەت بەمنداڵان هانی منداڵ بدەن وئاراستەیان بكەن سوودی زۆردەبێت،ئەوەئەركی سەرجەم دەزگا ڕۆشنبیرییەكانیشە گرنگی بەكتێب وكتێبخانەبدەن.

  *تاچەند خوێندنەوەی چیرۆك وهۆنراوە بۆمنداڵ پێش خەوتن بەگرنگ دەزانیت؟

• خوێندنەوەی چیرۆك وهۆنراوە كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەرهەست و دەروونی منداڵ هەیە ولەزۆر ڕووەوە ئارامییان پێدەبەخشێت،بەتایبەت پێش خەوتن ،ئەگەر دایك وباوك بەردەوام منداڵەكانیان بەخوێندنەوەی چیرۆك وهۆنراوە بخەوێنن ،ئەوەكارێكی زۆرباش وگرنگ وشارستانی وپەروەردەییە ولە دواڕۆژدا كاریگەری ئەرێنی لەسەرژیانی منداڵ دەبێت.

  *بڵاوبوونەوەی یارییەئاگرینییەكانی منداڵان، لەبازاڕەكاندا بەنرخێكی هەرزان پێت وانییە هۆكارێك بێت بۆ تووندوتیژیی؟

• یارییەئاگرینییەكان دیاردەیەكی نامۆی ناپەروەردەیی وناشارستانییە، بەتایبەت لەهەندێ بۆنەدا بەڕێژەیەكی بەرچاو دەفرۆشرێت لەلایەن منداڵانەوە بەكاردەهێنرێت ،بەدڵنیاییەوە ئەوەش زیان بەخۆیان وبەهێمنی و ئارامیی گەڕەك وكۆڵانەكەیان دەگەیەنێت ،دەشبێتە هۆی بێزاری خەڵكی ،بۆیە باشتروایە دامودەزگابەرپرسەكان ڕێگا لەو دیاردە ناشیرین ناپەروەردەییە بگرن وڕێگای پێنەدەن وسەرپێچی كاران سزابدەن بەتایبەت فرۆشیاری ئەو جۆرە یارییانە.

  *وەكوو كەسێكی تایبەت مەندی بواری ئەدەب وپەروەردەی منداڵان میتۆدی خوێندن لە باخچەوقوتابخانەكان لەچی ئاستێكدایە؟

• بەشێوەیەكی گشتیی لەم وڵاتەی ئێمەدا میتۆدی خوێندن سواو و چەقبەستووە و خەیاڵ وفەنتازیاو داهێنان ونوێگەری لەخوێندكاراندا دەكوژن، چوونكەجیاوازی و دابڕانێكی زۆروفراوان لەنێوان تیۆرو پراكتیكداهەیە، قوتابییان وخوێندكاران لەباخچەی منداڵانەوە تادەگەنە قۆناغی زانكۆ هیچ لەواتای ئەوزانستە نازانن كەبەرچاویان كەوتووەوفێركراون ئەوەش یەكێكه ‌لە گرفتەگەورەكانی ناوسیستەمی پەروەردەی وڵاتی ئێمە، چوونكه ‌ئاشكرایە پەیوەندی زانیاریی تیۆری بەپراكتیكی ڕاستەقینەوە ڕەهەندێكی سەرەكیی پەروەردەی نوێ وهاوچەرخە،زۆرجار مامۆستای وانەیەك نە لەڕووی زانستیی ونه ‌لەڕووی ئایدۆلۆژییەوە باوەڕی بەو وانەیە نییە كە دەیڵێتەوە ئەوە كارەساتەو گرفتێكی گەورەیە لەبواری پەروەردەی ئێستادا.

  *بە گشتی لە ئێستادا بواری ئەدەبی منداڵان چۆن دەبینی؟

• لە ڕاستیدا ئەدەبی منداڵان لە دوای ڕاپەڕینەوە لە كوردستان گرنگییەكی زیاتری پێدەدەرێت و كۆمەڵێك نووسەرو شاعیری خەمخۆر و دڵسۆز خزمەت بەو بوارە دەكەن و بەرهەمەكجانیان بۆ منداڵان لە شیعرو چیرۆك و ئۆپەرێت و شانۆیی و ڕۆمانی تایبەت بۆ منداڵان خستۆتە بەردەست منداڵان و كتێبخانەی منداڵانەوە.هەروەها هەردوای ڕاپەڕین كۆمەڵێك گۆڤاری تایبەت بە منداڵانیش لە شارەكانی كوردستان دەرچوون ،بەڵام بەداخەوە لەئێستادا چەند دانەیەكیان ماون كەدەربچن ئەوانی تر زۆریان بەهۆی باری داراییەوە وەستاون،كە بوونی ئەمانە خۆی لەخۆیدا خزمەتێكی باش و بەرچاو بوون بە ئەدەبی منداڵان و دەركەوتنی كۆمەڵێك شاعیر و نووسەری لاو كە بۆ ئەو بوارە گرنگە بنووسن
  نووسەر (ئەمین محمەد) چەندین بەرهەمی بەچاپ گەیاندوەو چەند بەرهەمێكی تریشی ئامادەن بۆچاپ ناوی هەندێ لە بەرهەمەچاپكراوەكانی نووسەر:

  1- هەڵوێست …شیعر ساڵی 1991
  2- ماڵی باران …شیعربۆمنداڵان ساڵی 2010
  3- هاوڕێی نوێ… شیعربۆمنداڵان ساڵی 2011
  4- خەونی چۆلەكە…شیعربۆمنداڵان ساڵی 2011
  5- هەنگەوردیلە…شیعربۆمنداڵان ساڵی 2011
  6- خەیاڵی منداڵانە…شیعربۆمنداڵان ساڵی 2012
  7- گۆرانیی هەورەكان …شیعربۆمنداڵان ساڵی 2012
  8-دیوانی جریوەكان ع ع شەونم …كۆكردنەوەو ئامادەكردن ساڵی 2012
  9- بەرسیلە…شیعربۆمنداڵان ساڵی 2016
  10- زمان ڕەوانی وجۆرەكانی كێشی بڕگە لەشیعری منداڵا ندا …توێژینەوە ساڵی 2013 كتێبی هاوبەشی پێنج نووسەر.
  11- چەند سەرنج و ووردزونەوەیەك لەمێژوی ئەدەبی منداڵانی كورد…توێژینەوە ساڵی 2022كتێبی هاوبەشی دەنووسەر.
  12- كچی دورگەبچكۆلەكە….ڕۆمان بۆمێر منداڵ ساڵی 2022
  13- ملوانكەی ئەفسوناوی رۆمان بۆ مێرمنداڵ 2023.

دلڤین موحسین: كاتێ بەشداری درامای (ئادیابین)م كرد،هەستێكی تایبەت و جوانی پێبەخشیم
دلڤین موحسین: زۆرێك لەهاوڵاتیان حەزیان لەوەیە مێژووی گەلەكەیان لە رێگەی دراماوە ببینین
دلڤین موحسین: دەزگای سەتەلایتی كوردستان لە بواری دراما هەنگاوی زۆر مەزنی ناوە
خاتوونی هونەرمەند (دلڤین موحسین محەمەد) یەكێكە لەو ئەكتەرانەی كە بەشداری چەندین كاری شانۆیی و كورتە فلیم كردووە دەرچوی پەیمانگاو كۆلیژی هونەرەجوانەكانی هەولێرە .وەكو ئەكتەر بەشداری لە (36) كاری شانۆیی كردوە وەكو دەرهێنانیش كاری كردوە.. زیاتر لە (10) ساڵیشە لە بواری دۆبلێر كار دەكات جگە لە كاری هونەری بەرێوبەری باخچەی منداڵانە ،لە وێش هەمیشە گرنگی بە هونەر ی شانۆ و موزیك و نیگار دەدات دواكای دلڤین موحسین بەشداری كردنی بوو لە درامای (ئادیابین) بوو كە بەرهەمی كوردستان تی ڤی بوو، لە مانگی رەمەزان نمایش كرا بە چەند پرسیارێك ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا سازدا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

• سەرەتا بزانین دلڤین موحسین چۆن ئاشنای هونەری شانۆ بوو؟
• من بەهۆی ئەوەی كچی نووسەر و رەخنەگری شانۆ دراما موحسین محەمەدم لە نێو كتێب و هونەرپەوەردە بووم ئەم كەش و هەوایە هونەری و ئەدەبییەحەزو ئارەزووم لەگەڵ بەهرەكەم وای لێكردم رووبكەمە هونەری شانۆ بەڵی ئەو كاتەی قوتابی بووم لە قۆناغەكانی بنەڕەتی و ناوەندی بەشداری زۆر بەی چالاكییەكانی نێو قوتابخانە بكەم دوایش چوومە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر بەشی شانۆم تەواو كرد لەوێش بەشداری چەندین شانۆگەریم كرد ..تاوەكو ئێستاش لە كاریە هونەری بەردەوامم..
• باوكت(موحسین محمەد) ڕەخنەگرێكی دیاری شانۆیە، تاچەند كاریگەری لەسەر تۆ هەبووە بۆ ئەوەی رووبكیتە جیهانی هونەری شانۆ و دراما؟
• باوكم (موحسین محەمەد ) هەمیشە هاندەروو هاورێ و پاڵپشتمە لەسەرەتا وە تاكو ئێستا خۆی منی ناردە پەیمانگای هونەرە جوانەكان بەشی شانۆ دیارە زوو ئەو هەستی بەبەهرەی من كردبوو، ئەمنیش هەمیشە هەوڵم داوە شایستەی ناووكەسایەتی بابم بم و باشیشی كرد منی ناردە ئەوبەشە چونكە جیهانی هونەری شانۆ زۆر جیاوازە، لەوێ زۆر شت فێر بووم توانیم لە رێگەی مامۆستایەكانم پەرە بە توانستی هونەری خۆم بدەم بۆیە كاریگەری بابم لەسەر من زۆرە.
• تۆ سەرەتا بە شانۆ دەستت بەكاری هونەری كرد دوای بە دۆبلێر ئەنجا دراما،زیاتر خۆت لە كەمەیان دەبینیتەوە؟
• من هەموو كات دەڵێم سەرەتاو كۆتایی هەر شانۆ ئەلف و بێی هونەرە چونكە من ئەو چێژەی لەشانۆ وەری دەگرم، لەهیچ كام لەهونەركانی تر وەرناگرم بەڵام كاتێ بەشداری درامای (ئادیابین)م كرد،،هەستێكی تایبەت و جوانی پێبەخشیم بەتایبەت كەمن زۆر حەزم لەپێش كامێرا نەبوو وەك شانۆ بەڵام خۆشبەختانە لەگەڵ ستافێكی زۆر باش كارێكی ئاوام دەست پێ كرد، لەبەر ئەوە شانازی دەكەم كە لەو درامایە بەشدارم بووم من هەمووئەوكارانەی كردومە ،هەوڵمداوە باشترین شێوە پێشكەش بكەم و هەموو توانستەكانم بەكار بهێنم.

  *كەواتە ئەگەر بكرێت، بۆ خوێنەرامان باس لە رۆڵەكەت لە درامای (ئادیابین)دا بكەیت ؟

• ئەوەی ڕاستی بێت كەسایەتی (سورەیا)م زۆر بەدڵ بوو چونكە زۆر جیاواز بوو لەو رۆلانەی كە پێشتر لە شانۆ و دۆبلێر بەرجەستەكردوون،چونكە(سورەیا) كەسایەتیەكی لەسەرە خۆ و هێمن و كچی كەسایەتیەكی گەورە(ممتاز پاشا) یەكە لەناو دراماكە قورسایەكی دروست كردبوو كەدەبوو پیشانی بدەین وەك دەزانن من لە زۆر بەی ئەو ڕۆڵەنەی من وەكو ئەكتەر بەرجەستەم كردوون، یان مەرگەسات یان بەزمەسات یاخود ئافرەتێكی پر جوڵەو قسەزان بووە بۆیە ئەوەیان(سورەیا) بۆمن زۆر جیاواز بوو بەپێی قسەی ئەوانەی دراماكەین بینیوە نواندنەكەیان پێ باش بووە من هەوڵم دەدا زۆر بەسادەیی نواندنەكە ئەنجام بدەم كە جیاواز بێت لەو ڕۆڵەی پیشتیر بەرجەستە كردوون هەندێك لە دیالۆگەكان بەزمەسات و مەرگەسات بوون لۆیە زۆر بەدڵم بوو لە هەمان كات دا من یەكەمجار بوو لەبەردەك كامیرت بوەستم كامیرا لۆیە زۆر گرنگ بوو لەبەرجەستە كردنی ئەو رۆلە.

  *چۆن دەڕوانیتە دەزگای سەتەلایتی كوردستان لەڕووی گرنگی دان بە درامای كوردی؟
  -گومانی تێدانییە،كە دەزگای سەتەلایتی كوردستانە بواری دراما هەنگاوەكی زۆر مەزنی ناوە هەرلەسەرتای دامەزراندنیەوە گرنگی بە درامای كوردی داوە هەموومان درامای (مەمی ئالان)مان لەبیرە لە گەڵ چەندین درامای تر هەموویان گوزراشت بوون لەڕەسەنایەتی گەلی كوردستان ئەم درامایەش كە بەرهەمێكی خۆماڵی و مێژووی و كۆمەڵایەتی بوون بە كادری كوردی پێشكەش بە بینەران كرا دەنگدانەوەیكی باشی هەبوو بەجۆرێك بینەرەكی زۆری هەبوو بە جۆرێك بینەر رۆژانە بەپەرۆشە چاوەڕوانی دراماكەیان دەكرد بێگومان زۆرێك لەهاوڵاتیان حەزیان لەوەیە مێژووی گەلەكەیان لە رێگەی دراماوە ببینین هەرلەرێگەی ئەم دراماییەوە چەند ئەكەتەرێك لە شاشە دەركەتنەوە كە دەمێك بوو كاری هونەریان نەبوو ئەوەش جێگای دەست خۆشیە وە لە هەمان كاتدا چەند ئەكتەری نوێش ناسران و هەندێك ئەكتەریش فۆرمی كار كردنیان گۆرانكاریان بەسەرداهاتبوو دووبارە دەست خۆشی لە دەزگای سەتەلایەتی كوردستان دەكەم هیودارم كەناڵەكانی تریش گرنگی زیاتر بە درامای كوردی بدەن.

• جیاوازی نواندن لە شانۆ و دراما دا هەیە؟ ئەگەر هەیە جیاوازەكان چین؟
  -جیاوازی زۆر ە من ئەوهەستەی لەسەر شانۆ دەی دەم بەبینەر وەك نواندن لە دراما قورسە چونكە راستەو خۆی رووبەرووی بینەر دەبیتەوە وەكو دراماو سینەما نییە دووبارە بكەیتەوە كامەت پێباش بوو ئەو گرتە هەڵبژێریت بۆیە ئەو هەستەكە بەردەوام نابێت بەڵام شانۆ یەكەم چركە ساتی خۆی داهێنانە كە نزیك بینەریت و هەستیان پێ دەكەیت هەموو رووداو دایلۆگەكانت رووبەروی بینەرانە بۆیە نواندن لەدراما لەم رووەوە كەمێك ئاسنترە ئەوەیش بەهۆی دووبارەكردنەوەی گرتەكان .
• كێن ئەوانەی هاوكارو پاڵپشتی تۆ بوون، لە بواری هونەردا؟
• سەرەتا باوكم پاڵپشت و هاوكارم بوو لە ئێستاش هاوسەرەكەش مامۆستا ئومێد كە كوڕی هونەرمەندی كۆچكردوو مامۆستا تەحسین شعبانە زۆر هاندەرمە هەمیشە شانازی بە كارەكانم دەكات ئەگەر ئەو هاوكارم نەبێت لە ئێستادا كاركردن زۆر زەحمەتە بە تایبەتی ئەگەر خێزان دار بیت من خاوەنی سێ منداڵم بۆیە لێرەدا سوپاسی دەكەم.

  *پرۆژەی داهاتووی هونەریت هەیە؟
  -لە ئێستادا هیچ پرۆژیەكی هونەریم لە هەگبەدا نییە،هەركاتێی كارێكی جوان هەبێت شانۆ بێت یان دراما خزمەت بەهونەری كوردی و كەسایەتی دلڤین موحسین بكات ئامادەم بەشداری تیادا بكەم.

لە مۆسكۆی پایتەخی وڵاتی روسیا لە 9/5/2024 لە فیستیڤاڵێكی نێودەوڵەتی كۆنسێرڤاتۆریای چایكۆڤسكی میوانداری لە بۆنەیەكی تایبەت دا دەكات ،بەبۆنەی سەركەوتنی سەركەوتنی گەلانی سۆڤیەت لە جەنگی دووەمی جیهانی بەسەر نازییەكاندا .
لە فیستیڤاڵەكەدا، گرنگی تایبەت مۆسیقای فۆكلۆری كوردی و ئەو جەنگاوەرە كوردانە دەدرێت كە لەپاڵ گەلانی دیكەی یەكێتیی سۆڤیەتی جاران ئازایانە و خۆنەویستانە لە پێناو وڵاتەكەیان خەباتیان كردلە فیستیڤاڵەكەداچەندین چالاكیی لەسەر ئەدەبی كوردی ئەنجام دەدەرێت وەكو بڵاوكردنەوەی كتێب ،پێشكەش كردنی گۆرانی رەسەنی كوردی بەم شێوەی خوارە:
پێشكەشكردن و بڵاوكردنەوەی پەڕتووكی “كتێبی یادەوەرییەكان، بەشداری كورد لە سەركەوتنی هاوبەش بەسەر نازییەكاندا ١٩٤١-١٩٤٥”، كە لەلایەن د. دانەر ئەبوبەكر سەرۆكی دامەزراوەی پەیوەندییە ڕۆشنبیری و گشتییەكانی ڕووس و كورد، وە نوێنەری كاربەرێكەری نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ڕووسیای فیدڕاڵ ئامادە كراوە، لە نووسینی دا پشت بە ئەرشیفە كۆنەكان و بەڵگەنامە تازە دەرچووەكان و پەیامی خزم و كەس و كاری بەشداربووانی جەنگی دووەمی جیهانی بەستراوە.
هەرلە فیستیڤاڵەكەداچەندین هۆنراوە و شیعر بە زمانی ڕووسی و كوردی لەلایەن چەند شاعێركەوە پێشكەش بە ئامادەبووان دەكرێت وە چەند ،لەگەڵ پارچەمۆسیقایەكی ڕووسی لە لایەن یەكێك لە مۆسیقژەنەكانی كۆنسێرڤاتۆریای چایكۆڤسكی پێشكەش دەكرێت.
لە بارەی مۆسیقای كوردیش لەو فیستیڤاڵەدا چەند پارچە مۆسیقای فۆكلۆری كوردی و مێژووی لە لایەن چەند مۆسیقژەنێكی دیار كە لە كوردستانەوە تەشریف دەبەنە مۆسكۆ پێشكەش دەكرێت، كە مێلۆدی و گۆرانییەكان بە ئامێری مۆسیقای كولتووری كوردی (دەف، قانونوون، عود، شمشاڵ و زووڕنا) پێشكەش دەكرێن، بەشداربووان بە جۆرەكانی گۆرانی فۆلكلۆری وەك لاوك و بەستە و حەیران ئاشنا دەبن، و دەخزێندرێنە ناو كەشوهەوای مۆسیقای ناوچە جیاوازەكانی كوردستان.
ئەندامانی گرووپی مۆسیقا پێكدێن لە هەریەك لە: زانا جەبەلی – عود، گۆرانی وتن ،میڤان ئەمین – قانوون،فەرمەند خەیلانی – زووڕنا،ژینا خولقی – دەف .
شایانی باسە فیستیڤاڵەكە بەسەرپەشتی دكتۆرە سڤێتڵانە ڕاوەندی-فادای گەورە توێژەری پەیمانگای ڕۆژهەڵاتناسی (زانستی ئەكادیمیای ڕووسیا) دەبێت، چەندین بەرهەمی تری گەلانی جیهان لەم فیستیڤاڵەدا پێشكەش دەكرێن.

ئا- كامەران حاجی ئەلیاس

لەدایك بوونی هەر شێواز و قوتابەخانەیەكی شانۆیی سەرەتا بەچەندین ئەزموون و پرسیار و تێبینی لێرەو لەوێ تێپەر دەبێت، دوای چەندین ئەزموون دەبێت بە قوتابخانەیەكی تایبەت كە بنەماو رێسای تایبەت بە خۆی دەبێت وەكو فۆڕمێكی تایبەت سەیر دەكرێت،بۆیە لەدایك بوونی هەر شێوازێكی شانۆیی یان قوتابخانەیەكی شانۆیی كارێكی ئاسان نییە،لە سەرەتای دورست بوونیدا بگرە زۆر جار روبەرووی رەخنەی بەهێز دەبێتەوە بەجۆرێك،هەندێك جاریش لەلایەن پسپۆرانی شانۆ سەرەتاپای ئەو فۆڕمەی بانگەشەی بۆ كراوە ڕەت دەكرێتەوە.. لەبەر ئەوە هەرشانۆكارێك لەهەر ئاست و تەمەنێك دا یان لەهەر نەتەوەیەك بێت ئەگەر لەسەرەتای راگەیاندنی بۆچوونێكی نوێی لەسەر قوتابخانەیەكی نوێی شانۆ روبەررووی ڕەخنە یان رەتكردنەوە بێت پێمان وایە كارێكی ئاساییە….
ئێمەی كورد یاخود شانۆكارانی كورد هیچمان كەمتر نییە لە ئاستی شانۆكارانی جیهان چەندین شانۆكاری بەتوانمان لە بواری نواندن، دەرهێنان ،سینۆگرافیا، دیكۆر، موزیكی وێنەیی… لە گۆڕەپانی شانۆدا بوونیان هەیە بەڵام نەمان توانییوە زیاتر كاری بۆبكەین خۆ ئەگەر ئاوڕێك لە مێژووی شانۆیی كوردی بدەینەوە بۆمان ڕووندەبێتەوە،هەر لەساڵانی حەفتاكانی سەدەی رابردوو تاوەكو ئێستا شانۆكارانی كورد لەزۆر بەی فیستیڤاڵەكان كە لەسەر ئاستی عێراق سازكراون پشكی شێریان بەركەوتووە لەوەرگرتنی خەڵاتەكان و هەردەم لەباشترینەكان بووینە ،جا چ لەبواری دەرهێنان بێت یاخوود لە بواری نواندن بێت یاخود لەبواری سینۆگرافیا بێت… بێگومان لەم دوایانەش لەسەر ئاستی شانۆی عەرەبی شانۆكارانی كورد زۆرێك لە خەڵاتەكانیان بەدەست هێناوە.. بۆیە ئەگەرشانۆكاری كورد لەدۆزینەوەو داهێنانی رێچكەیەكی نوێی شانۆبخاتەڕوو وەكو هەنگاوێكی سەرەتایی نابێت لامان نامۆ بێت! هەر بۆنموونە شانۆی ئاهەنگ سازییەكەی مامۆستای هونەرمەند( ئەحمەد سالار ) كە لە ساڵانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو بە تیۆری وپراكتیكی خستە ڕوو دەتوانیین ئەم شێوازە ئاهەنگ سازییە شێوازێكی نوێ بوو لەنێو شێوازەكانی شانۆدا.. بەڵام ئێمە نەمان توانی وەك پێویست كاری لەسەر بكەین ،زۆرێك لە ئێمەمانان پێمان وایە شانۆی ئاهەنگ سازی تایبەتە بە دەرهێنەری مەغربی(عەبدولكەریم بەرشیت)، بەڵام هەر بۆ زانیاری لەو كاتەی هونەرمەندی گەورەی مەغربی ئامادەی پێنجەمین فیستیڤاڵی هەولێر بۆ شانۆ كەلە10تاوەكو 14-12-2018 لەشاری هەولێر بەرێوە چوو لێدوانێكی تابیبەت دا هونەرمەند عەبەولكریم بەرشیت دەڵێت” شێوازە ئاهەنگ سازییەكەی مامۆستا ئەحمەد سالار لە شێوازەكەی من زۆر جیاوازە”. كەواتە توانستی شانۆكارێكی كورد لەداهێنان و شێوازی نوێی شانۆ ،هیچ كەمتر نییە لە شانۆكارانی جیهان.
بابێمەسەر ناوەڕۆكی ناوەڕكی مانشێتەكم شانۆكاری كورد (گۆران سەرگەڵوویی)لە 15-1-2024 لە شاری هەولێر بەدیاركراوی لە هۆڵی بەرێوەبەرایەتی هونەری شانۆ بەئامادەبوونی بەشێك لە مامۆستایان و قوتابیانی كۆلیژی هونەرەجوانەكان لەگەڵ ئامادەبوونی چەند شانۆكارێكی كوردستان لە سمینارێكی دا بانگەوازی بۆرێچكەیەكی نوێی شانۆ كرد بە ناوی (رێچكەی شانۆی سناپ) لە سیمنارەكەدا شانۆكار گۆران بەكر حەمە ئەمین (گۆران سەرگەڵوویی) مانیڤێستی یاخود بنەماكانی (رێچكەی شانۆی سناپ)ی بەشێوەی تیۆری و پراكتیكی بۆ ئامادەبووانی خستەڕوو لەرووی تیۆرییەوە 10 خاڵی وەكو بنەماكانی (رێچكەی شانۆی سناپ) خستە ڕوو كە بریتی بوون لە:
1- پێویستە ماوەی نمایش لە شانۆی سناپ لە لە 4خوولەك 59 چركە تێپەڕنەكات.
2- پێویستەنمایش ڕوون ئاسان و بێ گرێ گۆڵ و سادەبێت .
3- پێویستە ئەوە بزانین كە هەرچەندە بینەری ئاسایی نمایشەكە دەبینن، بەڵام نابێ لە ئاستی هونەرەی نمایشەكە دابەزێت.
4-دەرهێنەر نابێ لەهیچ لەیەكەیەكی،نمایش چاوپۆشی بكات و بەساكاری نمایشەكەی بكات.
5- دەرهێنەر ئازادە لەبەكار هێنانی هەر رەوت ورێباز ورێچكەیەك بۆدروست كردنی نمایشەكەی.
6-لە شانۆی سناپ دا كەمتر پێوستیمان بە نووسەرە ،بەڵكۆ دراما تۆرگ یان دەرهێنەر یان ردەرهێنەرو تیمەكەی بەیەكەوە برینەكەی دەدۆزنەوەو قتماغەی هەڵدەدەنەوە.
7- بیرۆكە لەیەك تێكست یان نووسەر وەردەگیرێت ،ئەو بیرۆكەی یان ئەوەچەمكەی دەقەكەی لەسەر بنیاد كراوە وهەنووكەیی بێت بتوانین لە كاتی نمایشدا تەوزیفی بكەین،ئەمەش كاری دراما تۆرگە بۆمان پوخت و چڕبكاتەوە.
8-ئەگەر وەرگر پەرچەكرداری هەبوو، پێویستە دەرهێنەر و ئەكتەر ئامادەبن بۆ ئەوەی دیالۆگی لەگەڵدا بكەن .
9- بەپێی گونجاوی بەرهەمەكە دەرهێنەرئازادە لەهەڵبژادنی شوێنی نمایش بەمەرجێك لۆكەیشن گونجاو بێت و لەخزمەتی نمایشەكەدا بێت.
10-پێویستە پێش نمایش كەشێكی لەبار بۆ وەرگر وئامادەبووان بڕەخسێندرێت كە بەتەواوی ئامادەی بینینی نمایش بن .
دوایی خوێندنەوەی مانیفێستەكە نمایشێك وەك پراكتیكی (رێچكەی شانۆی سناپ) پێشكەش بە ئامادەبووان لە پاشان دەرگای گفتوگۆ كراییەوە دیالۆگ لە لەنێوان ئامادەبووان و دەرهێنەر (گۆران سەرگەڵوویی) دەستی پێكرد .
ئەگەر سەیری ناونیشانی ئەو ڕێچكە شانۆییە بكەین،( شانۆی سناپ) كە شانۆكار ( گۆران سەرگەڵوویی)،بانگەشەی بۆدەكات راستەو خۆ بیرمان بۆ تۆڕی كۆمەڵایەتی (سناپ چات) دەچێت بەڵام ئایا خاوەنی بیرۆكەكەی شانۆی سناپ مەبەستی هەمان ئەو تۆڕەكۆمەڵاتییە ،لەمیانی وتەكانی گۆران دا بۆمان دەردەكەوێت كە شانۆی سناپ هیچ پەیوەندی بە تۆڕی كۆمەڵایەتی سناپ چاتەوە نییەوە . وشەی سناپ وشەیەكی ئینگلیزییە بەكارێ دەوترێت كە بەخێرایی لە ماوەیەكی زۆر كورت وخێرائامانجەكەی بپێكێت، شانۆی سناپ ئامانجی ئەوەیە نمایشێك پێشكەش بكات كە لەكەمترین كات بە تێچوویەكی كەم لە كات و وزە پێشكەش بكرێت.. بەهۆی ئەوەی مرۆڤ لەوسەردەمەی ئێستادا ئەوەندە سەرقاڵە ناتوانێت بپڕژێتە سەرهەموو كایەكانی ژیان بە واتایەكی تر كات كە (24) كاتژمێرە وای لێهاتووە ئەو كاتە (24) كاتژمێرییە بەشی نەكات بەجۆرێك ئەو كەسەی هیچ كاریشی نییە بەهۆی جیهانی عەولەمەو خێرایی گۆرانكارییەكان و زۆری تۆڕەكۆمەڵاتیان ئەو هەمووكاتەی بەش نەكات .
ئەگەر سەیری نمایشێكی ئاسایی شانۆیی بكەین هەر شانۆگەرییەك پێش نمایش كردنی پێویستی بەلایەنی كەم (3-6) مانگ بە پرۆڤە بكەیت بۆئەوەی نمایشەكە ئامادەبێت و چەمكەكەی بگاتە بینەران ..لەلای یەكی تر ئەگەر شانۆگەریییەكە ماوەی نمایشەكەی دوو كاتژمێر بێت دەبێ بینەریش ئامادە بێت بۆ ئەوەی لە كاتەكەی خۆی سێ كاتژمێر بۆ نمایشەكە تەرخان بكات بەڵام لە شانۆی سناپ هەموو ئەو كاتانە كورت دەكاتەوە بەشێوەیەكی پوخت نمایشەكە پێشكەش دەكات بەماوەیەكی كورت ئامانجەكەی دەگەیەنێت.لە شانۆی سناپ دا زیاتر كار لەسەر بیرۆكە دەكرێت نەوەك دەق ئەمەش كاری دراماتۆرگە لە هەمووی گرنگتر هەروەكو لە مانڤێستەكەدا هاتووە زیاتر كار لەسەر بابەتە هەنوویەكانی نێو كۆمەڵگا دەكات.
لەمیانی سیمنارەكەدا گفتۆگۆیەگی گەرم لەنێوان ئامادەبووانی لێكەوتەوە، زۆر بەی پرسیارەكانیش رووبەربەری خاوەن بیرۆكەی شانۆی سناپ (گۆران سەرگەڵوویی)،كرانەوە بۆنموونە كاتی نمایش بۆچی ماوەی نمایش لە 4خوولەك 59 چركە تێپەڕنەكات ؟ باشە ئەگەر بمانەوێت دەقێكی شكسپیر وەكو (هاملێت) ،یان دەقێكی ئەبسن وەكو (دوژمنی گەل)پێشكەش بكەین چۆن دەكرێت لە شانۆی سناپ دا نمایش بكرێت ؟ ئەگەر مەبەست لە كەمكردنەوەی كات بێت بۆ بینەر بەوەی كاتی نییە بێت سەیری نماشێكی دوو كاتژمێری بكات تۆ لە ماوەی لە 4خوولەك 59 چركە نمایشێكی پێشكەش دەكەیت ،بەڵام ئایا هاتنی بینەر بۆ ئەو جۆرە نمایشە كاتی ناوێت جا بەپیادە بێت یان بە ئۆتۆمبیل ،ئایا ناكرێت هەر لەرێگەی تۆڕی كۆمەڵایەتی شانۆی سناپ ئەو فۆرمە شانۆییە پێشكەش بكرێت؟باشە ئەگەر ماوەی نمایش كە لە شانۆی سناپ لە 4خوولەك 59 چركە تێپەڕنەكات ئەگەر ماوەكەی زیاد بكرێت جیاوازی لە گەڵ فۆرمەشانۆییەكانی چی دەبێت ؟ ئەمانەو چەندین پرسیاری تر لە سمینارەكەدا گفتۆگۆی لەسەركرا .
سەرەتایی دورست بوونی هەر فۆرمێكی شانۆیی یاخود قوتابخانەیەكی شانۆیی بە كامڵی لەدایك نابێت بەڵكو كاتێكی زۆری دەوێت كە لەوانەیە چەندین ساڵ بخایەنێت تا دەبێتە فۆڕمێكی تەواو بێگومان لەو ماوەدا چەندین گەنگەشەو راوسەرنج دەخرێنە ڕوو .. لێرەدا من دەست خۆشی لە شانۆكار (گۆران سەرگەڵوویی)، دەكەم كە ئەو بوێرەی هەیە، بانگەوازی بۆ رێچكەیەكی نوێی شانۆ بكات بەشێوەی تیۆری و پراكتیكی ئەو رێچكە شانۆییە ڕابگەیەنێت ..لە ئێستادا مانفێستەكەی یاخود بناماكانی رێچكەی شانۆی سناپ جگەلەوەی بەزمانی كوردی بڵاوكراوەتەوە، لە هەمان كاتدا كاری وەرگێرانی بۆ سەر زمانی عەربی و ئینگلیزی بۆ كراوە…نیاز وایە كاری زیاتر لەسەر بكرێت گفتوگۆی زۆری لەسەر بكرێت ئەم بابەتە گەنگەشەی زۆری دەوێت هیودارم لەداهاتوو ئەم فۆڕمە شانۆییە ببێتە سەكۆیەكی كراوە بۆ سەرجەم شانۆكاران لە هەر شوێنێك دا بن..
لەكۆتاییدا پێم باشە بۆ مێژوو ئەو بەرێزانانەی لە نمایشەكە(من هەم) بەشداربوون، لێرەدا ئاماژە بەناوەكانیان بدەین.
ئامادەكردن و دەرهێنانی / گۆران سەرگەڵوویی
نواندنی/ تاڤگە حسێن كەریم، شەهرام نامیق، ڕاز كەمال، ئومێد ڕەزا، شەنیار محمەد، شادی عوسمان.
جل وبەرگ/ بەشداران
جێبەجێكردنی / شوان حمە سعید
تەكنیك:محمەد تارق، شڤان خزەر
پۆستەر و دەلیل/ تاڤگە حسێن كەریم
سەرپەرشتی گشتی/ پ.ی. ژیلوان تاهیر
سەرپەرشتی بەرهەم/ م.ی دانا محمەد
نمایشی (من هەم) لەهۆڵی بەرێوەبەراتی هونەری شانۆی هەولێر- لە 15/1/2024 كاتژمێر 11ی بەیانی نمایش كرا.

گۆرانیبێژ عزەدین شاهۆیی: كلیپ كردن بۆ كارە هونەریەكانی هەر هونەرمەندێك گرنگە
گۆرانیبێژ عزەدین شاهۆیی: زۆر گرنگە گۆرانیبێژ ژەنیار بێت
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەندی گۆرانیبێژ عزەدین محەمەد سمایل ناسراو بە( عزەدین شاهۆیی)، لە 1970-6-1 لە گوندی ئیلنجاغی بچووكی ناوچەی قوشتەپەی شاری هەولێر لەدایك بووە، ئاشنابوونی بە هونەری گۆرانی بۆ سەردەمی منداڵی و سەردەمی هەرزەكاری دەگەڕێتەوە، لە ڕێگای ئێزگەی كوردی بەغدا گوێی لە گۆرانیە كوردیەكانی دەگرد هەرچەندە، زۆر جار ڕێگری هەبوو لە بنەماڵەكەی و كاریگەری كەلتووری هۆكارێك بوون بۆ كارەكانی.گۆرانیبێژ شاهۆیی لە ساڵی 2019 كۆمەڵێك گۆرانی لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی تۆمار دەكات و دواتر لە تۆڕی كۆمەڵاتیەتی فیس بووك بڵاوی دەكاتەوە و ئەوە بوو دەنگدانەوەیەكی باشی پەیداكرد، دوای ئەو دەنگدانەوەیە چەندین بەرنامەی تەلە فزیۆن و ڕادێۆیی ساز لەگەڵ سازكرا، شاهۆیی زیاتر كاری لەسەر بەرهەمە فۆلكۆریەكان كردووە كە هەوڵیداوە زیاتر ئیش لەسەر ئەو ئاوازە فۆڵكلۆریانە بكات كە ساڵانێكی دوور ودرێژە فەرامۆش كراون ودووبارە تۆماری كردۆتەوە بەڵام بە مۆسیقایێكی باشتر و بە دەنگێكی نوێ بەگوێی گوێگرانی ئاشنا كرد ئێمە لەنزیكەوە بە چەند پرسیارێك ئەم هونەرمەندەمان بەسەركردوە.

• سەرەتا بابزانین چۆن ئاشنای هونەری گۆرانی وتن بوویت؟
• ئاشنابوونم بە هونەری گۆرانی بۆ ئەو سەردەمە دەگەڕێتەوە كە لە منداڵی و سەردەمی هەرزەكاری لە ڕێگای ئێزگەی كوردی بەغدا گوێم لە گۆرانیە كوردیەكان دەبوو لەو تەمەنەوە هۆگر و گوێگری ئەو هونەرە بووم،بەهۆی بوونی بەهرەی دەنگ خۆشیم تێكەڵ بە ئاوازو گۆرانی بووم.
• كامەن ئەو گۆرانیبێژانەی كاریگەریان لە سەرتۆدا هەبووە،یاخود بەدەنگیان سەرسامیت؟
• گەورە هونەرمەندانی كورد زۆرن كە كاریگەریان لەسەر من هەبووە، بەڵام دەنگی چەند هونەرمەندێك جیاوازتر دەهاتنە بەرگوێم وەكو مامۆستایان حەسن زیرەك، ماملێ، محمد عارف جەزیری، عەزیز شارۆخ، كاوێس ئاغا…هتد بەرهەمەكانیان بوون بەهەوێنی بەهرەیی هونەریم.
• لەسەرچ بنەمایەك تێكستی گۆرانییەكانت هەڵدەبژێریت؟
• ئەو گۆرانیانەی تایبەتن بە خودی خۆم هەوڵم داوە ئەو هۆنراوانە هەڵبژێرم كە زیاتر لەگەڵ سروشت و كەسایەتی من گونجاو بێت لە هەمان كاتدا گرنگە هۆنراوەكان گوزراشت لەرەسانایەتی كوردی بكەن.
• تا چەند كلیپكردن بۆ گۆرانیبژ گرنگە، ئاستی كلیپی گۆرانییە كوردییەكان چۆن دەبینی؟
• بێگومان كلیپ كردن بۆ كارە هونەریەكانی هەر هونەرمەندێك بۆ بەرەو پێشچونیەتی لە بوارەكەدا گرنگە بەڵام زۆر جاریش گوزەران و باری داری كەسەكە دەبێتە ئاستەنگ لەبەر دەم كارە هونەریەكان، بۆیە كلیپ بە گرنگ دەزانم، ئاستی كلیپی گۆرانییەكوردییەكان باشن بەڵام مانای ئەوە نییە هەموو كلیپەكانیش باش بن.
• بەرێزتان زیاتر لە تۆڕەكۆمەڵاتییەكان بەرهەمەكانت بڵاودەكەنەوە، كەمتر لە تیڤییەكان دەردەكەون هۆكارەكەی بۆ چی دەگەرێتەوە؟
  -لەوانەیە بەشێكی ئەو وەڵامە لای كەناڵەكان بێت …بەشەكەی تر بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شێوازە كلیپ كردنەی من كە كردوومە بۆ كارەكانم و جگە لەخودی خۆم هیچ كەسێكی تر لە كلیبەكانم نمایش نەكراوناكرێن بۆنموونە وەكو بەشداری كردنی ئافرەت …ڕەنگە لەی زۆرێك لە كەناڵەكان ئەوە مەرجی سەرەكی بێت ! بە داخەوە.
• ئایا مەرجە گۆرانیبێژ ژەنیار بێت ؟
• بەڵێ زۆر گرنگە گۆرانی بێژ ژەنیار بێت و سەركەوتوانەتر دەتوانێ كارە هونەریەكانی باشتر ئەنجام بدات،لە هەمان كات دا هاوكارێكی باشی ژنیارەكان دەبێت،چ لە كاتی تۆماركردنی گۆرانیەكان یاخود لە كاتی سازدانی كۆنسێرتەكان بە شێوەیەكی زیندوو.
• لە ئێستادا چەندین فۆرمی گۆرانی هەن بۆنموونە وەك ( ڕاپ) چۆن دەڕوانیت ئەم شێوازانە بەتایبەتی بۆ نێو كۆمەڵگای كوردی؟
• بە بۆ چونی من ” ڕاپ” جۆرێكە لەو شێوازە هونەری كە نامۆیە و جێگای نابێتەوە لە چوار چێوەی مێژووی هونەری ڕەسەنی كوردی و شتێكی كاتی یە بەڵام هەندێ لە گەنجەكان حەزی لێدەكەن.
• هیچ بەرهەمێكی نوێت لە هەگبەدایە؟
• بەڵێ چەند بەرهەمێكی نوێم لەبەر دەستە و كاریان لەسەر دەكەم و بەو هیوام تەمەن ڕێگام پێبدات و ئەنجامیان بدەم بیخەمە بەر گوێی بیسەران.
  ناوی هەندێ لە گۆرانییەكانی هونەرمەند عزەدین شاهۆیی: گۆرانی “سیلەی چاو “هۆنراوەی م. قادری علیخا ئاواز ی ناسری كریمی،گۆرانی “گەڵای تەمەن “هۆنراوەی د. ژیلوان تاهیر ئاواز ی عزەدین شاهۆیی ،گۆرانی” ئاوێنەی ئەوین”هونراوەی ؛م. قادری علیخا ئاوازی عزەدین شاهۆیی ،گۆرانی” لە یادمی” هۆنراوەو ئاوازی كەمال یابە، گۆرانی “شەوی تاریك” هۆنراوەی حسێن شریف پەناهی ئاواز و وتنی عزەدین شاهۆیی ،گۆرانی “پەری شیعر” هۆنراوەی حسێن شەریف پەناهی ئاواز و وتنی عزەدین شاهۆیی.

شانۆ بەشێكی گرنگی نێو كۆمەڵگایە،هاوكارێكی كاریگەرە لە بونیادنان ودروستكردنی لایەنی ئاكاری هەرگەلێك كە دەڵێم ئاكار مەبەستم لەمانا گشتگیرەكەیە. هەرلەسەرەتای دۆزینەوەی شانۆ لەسەردەستی گریگەكان،ئامادەبوونیان لە شانۆگەرییەكان وەكو پابەند بوونێكی ئاینی بووە بۆ هەرتاكێك چونكە شانۆ فاكتەرێك بووە بۆ ئەوەی گوزارشت لە لایانی ئاینی بكات ،كەلایەن زۆر پیرۆز بووە بەتایبەتی لە ئاهەنگەكانی خواوەندەكان دا .
شانۆ بەپێی سەردەم و كاتەكاندا، شوێنێكی گرنگی لە ژیانی رۆژانەی گەلاندا بینیوە، ئەگەر ئاوڕێك لەسەردەمە شارستانییەكان دا بدەینەوە،شانۆ ئامادەبوونێكی كارای هەبووە بەشێوەك لە شێوەكان گوزارشتێكی رۆشنبیری و هۆشیاری نێو كۆمەڵگا بووە،بە واتایەكی تر ئاوێنەی نێو كۆمەڵگابوو. بۆیە شانۆ گرنگە چونكە شوێنی هۆشیاركردنەوەی فكری بووە بۆ وەرگر لەرێگەی هەست و سۆز و گرژییەكان دەتوانێت لەرێگەی ئەم هونەرەوە دەست بۆ سەرجەم كایەكانی ژیاری كۆمەڵایەتی، ئابووری ،سیاسی..ببات بەو شێوەیەش ئاستی بیركردنەوە و هەستكردن بە پرسیارەتی لای وەرگر زیاتر دەكات و بەشدار دەبێت لە گۆڕان وگۆڕانكارییەكان دا.
شانو سێبەرێكی بەردەوامی مرۆڤ بووە لە بەرجەستەكردنی هەموو بارودۆخێكی ژیاری رۆشنبیری جەماوەر، بەجۆرێك كاریگەر بووە رۆڵێكی گرنگی بینیوە لە گۆڕینی چەندین سیستەمی ئابووری ،سیاسی…لەم ڕوانگەریەوە شانۆكاران شانۆیان لەئەستۆ گرد بەوەی شانۆ پەیامێكی كاریگەرە تا ئەو رادەیەی هەندێك لە وڵاتانی پێشكەوتووی جیهان شانۆ وەكو دەزگایەكی پەروەدەیی وەسف دەكەن وەكو هەرقوتابخانە و پەیمانگا و كۆلیژێك سەیر دەكەن بۆ پەروەردەكردنی هەرتاكێك . شانۆ هەر لەكۆنەوە وەكو ئامێرێكی فێركردن و پەروەردە بەكار هاتووە بەهۆی ئەوەی رۆڵێكی كارای هەبووە لە گەشەكردن و پێشكەوتنی توانستی رۆشنبیری و گەیاندنی بەها فێربوونەكان بۆ قوتابیان و هاوكاری كردنیان لە تێگەیشتنی میتۆدییەكان.جۆرەكانی شانۆی منداڵ هەر لەشانۆی منداڵ و بووكەڵە و تارمایی سێبەر و كارتێكەرە دەنگییەكان كەلە شانۆی منداڵ بەكار دێت،خەیاڵی منداڵ بەهێز دەكات دەبێتە هۆی ئەوەی لەرێگەی شانۆ منداڵ خێراتر فێربێت و لە چەمكی وانەكان تێبگات.
جیاوازی شانۆ لەگەڵ هونەركانی تر لەوەدایە لە هونەری شانۆ لەرێگەی جەستەیەكی زیندوو رووبەری بینەر دەبێتەوە،كە ئەكتەرە زۆرجاریش وابووە بینەرانیش چ بە دیالۆك یان بەجووڵەیەك بەشداردەبن بۆیە كاریگەری زیاترە لە هونەرەكانی هەرچەند موزیكژن لەرێگەی ئامێرەكەی هونەرەكەی پێشكەش بە بینەران دەكات ئەگەرچی بەشێوەی زیندوو پێشكەش دەكرێت بەڵام ناگاتە ئەوە كاریگەرییەی شانۆ هەیەتی بۆ وەرگر بەهەمان شێوەش بۆ هونەری شێوەكاری كاتێ هونەرمەندێك پیشانگایەك دەكاتەوە لەرێگەی تابلۆیەكانی هونەرەكەی خۆی نمایش دەكات ئەگەر خۆشی لە پیشانگایەكە ئامادە نەبێت ،دەتوانێ كارەكەی نمایش بكات. خاڵێكی تری شانۆ ئەوەیە كارێكی كۆمەڵییە و هەموو هونەركانی تر لە خۆدەگرێت وەكو (موزیك ،شێوەكار) كاریگەرییە دەنگییەكان و زۆرجار موزیكی زیندوو لەگەڵ گۆرانی لە نمایشی شانۆدا بەكار هاتووە بۆ گوزارشت كردن لە حاڵەتەكانی نێو شانۆگەرییەكە ،بەهەمان شێوەش بۆ هونەری شێوەكاری لەرووی دیكۆر و ئێكسسوات رۆڵێكی گرنگ دەبینێت بۆ زۆرێك لەنمایشەكان، نابێ رۆڵی ئەدەبیشمان لەبیربكرێت ،كەتێكستە چیرۆك ،سیناریۆ وەكو سێكوچەكەی نمایش لەتەك (ئەكتەر، بینەر، دەق) رۆڵی خۆی هەیە زۆرێك لە نووسەرانیش بۆچوونیان وایە كە دەق تێكستێكی مردووە تائەو كاتەی دەچێتە سەرتەختەی شانۆ ئەنجا دەبێتە دەقێكی زیندوو هەر لەبەر ئەم هۆیانەوە شانۆ بە باوكی هونەر ناوزەند كراوە.
شانۆ لە دووبەشی سەرەكی پێك دێت (مەرگەسات و بەزمەسات) هەردووشێوەكە بەشێوەك لەشێوەكان كاریگەری خۆیان لەسەر كۆمەڵگا جا چ بەشێوەی تاك بێت یاخود بەشێوەی كۆمەڵ دەبێت ،لە هەموو ڕوێكەوە زۆرجاریش هاوكارە بۆ چارەسەركردنی كێشەو گرفتە هەنوییەكان بۆیە شانۆ بۆتە پێداویستییەكی گرنگی هەر گەلێك، چونكە لە ژیانی هەرمرۆڤێك دا خۆشی و ناخۆشی هەیە كۆمەڵێك ئاریشەوگرفت هەیە شانۆ دەتوانێت گوزراشت لەو هەموو ناسۆریانەی هەرتاكێك بكات بەرادەیەك زۆر جاریش چارسەریشی بۆ كردوە.
پەیوەندی شانۆ لەگەڵ جەماوەرداپەیوەندییەكی كۆنەهەر لەسەردەمی (فەرعۆنییەكان و یۆنانییەكان و رۆمانییەكان) ئەو پەیوەندییە هەبووە،چونكە شانۆ راهێنان بە دەرونی مرۆڤایەتی دەكات بۆ ئەوەی گۆرانكاری لە هەڵوێستەكانی خۆی بكات لەرێگەی پشت بەستن بە عەقڵ و لۆژیك بۆ ئەوەی ببێتە بنەمایەك بۆ هەڵوێستەكانی لێرەدا رۆڵ و شوێنی شانۆ لە ناو كۆمەڵگا دەردەكەوێت بۆ ئەوەی لەرێگەی نمایشەكان، كۆمەڵگایەكی رۆشنبیرو پەروەردەیی و سیاسی دروست بكات، شانۆ دەزگایەكی گرنگ و كامڵە بۆ كۆمەڵگا دەبێتە زمان حاڵی ئەوان.
لەسەرپەیوەندی شانۆ بە جەماوەر نووسەری دیاری جیهانی (ولیم جۆن شكسپیر) دەڵێت” جیهان شانۆیەكی گەورەیە پیاوان و ئافرەتانیش ئەكتەری سەر ئەو شانۆیەن”.هەر لەبارەی گرنگی شانۆ لەسەر كۆمەڵگا نووسەر و دەرهێنەری ئەڵمانی بەرتوڵد بریشت دەڵێت” نان و شانۆم بدەرێ گەلێكی رۆشنبیرت دەدەمێ”.نووسەری گەورەی میسری نەجیب مەحفوز یش لەبارەی شوێنی شانۆ لەنێوە جەماوەردا دەڵێت” لێمان دەپرسن نهێنی پێشڤەچوونی شانۆ لە چی دایە؟ نهێنییەكە لەوەدایە كە ئێمە هەموومان ئەكتەرین”.
ئەگەر ئاوڕكیش لە شانۆی كوردیش بدەینەوە بەدرێژایی مێژوو بۆمان دەردەكەوێت،كە نمایشە شانۆییەكان چەند رۆڵ و كاریگەری هەبووە لەسەر هۆشیاركردنەوەی جەماوەر هاندانیان بۆ خۆشەویستی خاك و وڵات بەتایبەتی لەسەردەمی پێش راپەرینی بەهاری ساڵی 1991ی گەلی كوردستان هەمیشە شانۆكارانی كوردستان لەبەری گەل دابوون، هەمیشە نمایشە شانۆییەكان گوزارشت بوون لە خەم و مینیەتانی گەل. نمایشە شانۆیەكان رۆڵێكی گرنگیان بینیوە لە جۆش دانی جەماوەر هۆڵە شانۆییەكان هەمیشەجمەیان دەیان بگرە چەندینجار دەرگاو پەنجەرەكانی هۆڵەكان بەهۆی زۆری بینەران شكاون نمایشەكان بۆ چەند مانگێك بەردەوام دەبوون لە نمایشكردن سەرباری بوونی سانسۆرێكی زۆر لەسەردەقە شانۆییەكان تا رەزامەندی دەقێكی شانۆیی وەردەگیرا بەچەندین فلتەر تێپەردەبوو،تادەگەیشتە رۆژی نمایشكردن ،لەبەر ئەوەشە سەردەمی شانۆی هەشاتاكان بەسەردەمی شانۆیی زێرینی كوردی ناوەزند كرابوو چونكە پەیوەندیەكی بەهێرلەنێوان شانۆكاران و بینەران هەبوو لەهەمان كاتدا نمایشەكان گوزراشت بوون لە ناسۆرییەكانی گەل.

لە شاری كەركووك خوولی دووەمی فیستیڤاڵی شیعری مەلای جەباری بەناوی خوولی (شێخ محمدشێردەرە )بەرێوە دەچێت.
لەبارەی ناوەڕۆكی خوولە “ئەسوەد فایق” سەرۆكی فیستیڤاڵی شیعری مەلای جەباری راگەیاند” لەم خوولەی فیستیڤاڵیدا لەسەر ئاستی كوردستانی گەورەیە بەرێوە دەچێت، لەكۆی نەوەت شاعیر كەشیعریان ناردوە 23شیعر وەرگیراوە شیعرەكانیش لەڕێگەی لیژنەیەكی تایبەتەوە كەلەتەواوی شارە كانی كوردستانی گەورە وەرگیراوە هەڵبژێردراون ،لەم ڕۆژانە ناوی شاعیرە كان بڵاو دەكەینەوە”.
هەروەها ئەسوەد فایق دەڵێت” ئەم خولە بەناوی شاعیری كەركوك و گەرمیان (شێح محمدشێردەرەوە)دەبێت وەدیوانەكەی شێخ محمد چاپ دەكرێت و پێكەش بەمیوانەكان دەكرێت فیستیڤاڵەكەش لەشاری كەركوك بەسپۆنسەری كاك سید كامەران كوڕی كاك سید تاهر جەباری سەرۆك عەشرەتی جەباری سازدەكرێت، فیستیڤاڵ بۆ ماوەی دووڕۆژ بەردەوام دەبێت ،كۆمەڵە میوانێك لە نوسەران و هونەرمەندان لەكوردستانی گەورەوە ئامادە دەبن”.
ئەسوەد فایق زیاتر گووتی” لە فیستیڤاڵەكەدا جەندین پانێڵ و كۆڕی تێدا ئەنجام دەدرێت وەهەشت شاعیری تایبەت وەك میوان شیعر دەخوێنەوە،ڕێزلێنان بۆ چەند هونەرمەندێك و نوسەرێكی گەورە ئامادەكراوەو پێیان ئەدرێت، هەرلە فیستیڤاڵ ڕێزلێنان پێشكەش بە كۆمەڵێك كەسایەتی كۆمەڵایەتی، لەدەسپێك و كۆتایی دووئاهەنگی تایبەت سازدەكرێت بۆمیوانەبەڕێزەكان لەلایەن جەند هونەرمەندێكی بەناوبانگ”.
لە كۆتاییدا (ئەسوەد فایق )سەرۆكی فیستیڤاڵی شیعری مەلای جەباری بە راگەیاند: فیستیڤاڵی شیعری مەلای جەباری بۆخزمەت كردنی فەرهەنگ و ئەدەبی كوردی بەردەوامی هەبێت ساڵانە لەشاری كەركوك، سازدەكرێت.لە مانگی داهاتوو فیستیڤاڵەكەدا بەرێوەدەچێت”

ئا- كامەران حاجی ئەلیاس

شێوەكار شیلانە سابیر: كاتێ سروشت و خەیاڵ تێكەڵ دەبن،دەتوانرێت جوانترین تابلۆ نیگار بكەیت
شێوەكار شیلانە سابیر: بەهرەی زۆر باشمان لە ئافرەتان هەیە پێویستە زیاتر هانبدرێن
خاتوونی شێوەكار(شیلانە سابیر سۆفی )، لە ساڵی 1976 لە شاری كەركووك لە دایك بوو،هەرلەتەمەنی پێنج ساڵییەوە،وەكو منداڵێكی بەهەرمەند لە نێوە خێزانەكەی بەدەست رنیگینی دەركەوتووە،كاتێ دەچێتە قوتابخانە بەهۆی دەست رنگییەوە بەشداری سەرجەم پیشانگاكانی نێو قوتابخانەكەی دەكات .
خاتووشیلانە بۆ برەوە دان بە بەهرە هونەرییەكەی دەچێتە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر لە ساڵی 1999 بەشێ شێوەكاری لقی (نیگار) بەسەركەوتووی هەموو قۆناغەكانی خوێندن تەواو دەكات ،كاتێ قوتابی دەبێت لە پەیمانگا بەشداری سەرجەم فیستیڤاڵەكانی پەیمانگا دەكات لەو ساتەوە تائێستا بەشداری چەندین پیشانگای كردووە ئێمە بۆ زیاتر ئاگادار بوون بە كارو چالاكییەكانی هەڤپەیڤینێكی هونەریمان لەگەڵیدا سازدا.

هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانیت خاتوو شیلان چۆن ئاوێتەی هونەری شێوەكاری بوو؟

• بەهۆی ئەوەی من لەخێزانێك دا،پەروەردەبووم باوكم مامۆستا یەكی ڕۆشەنبیر بووەو دایكیشم زۆر پاڵ پشتی ئێمە بوو بۆ گەشەسەندن و فێر بوون، جگەلەوەوە برایەكەم هونەرمەندە بۆیە زۆر هاوكارم بوو زۆر لە كارە هونەریەكانی فێربووم ،وە هاندەرم بوو بەتایبەتی بۆ خوێندن لەپەیمانگای هونەرە جوانەكان،لەبەرئەوە كەشی ماڵەوە و بوونی بەهرەی هونەریم وای لەمن كرد ئاوێتەی جیهانی هونەری شێوەكاری بم.
  
  *دەكرێت بەكورتی باس لە كارو چالاكییەكان بۆ خوێنەرانمان بكەیت؟
• كاتێ قوتابی بووم لەپەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر بەشداری سەرجەم فیستیڤاڵەكان و چالاكی ناو پەیمانگام كرد، دوای تەواوكردنی پەیمانگەش بەردەوام لە كارەهونەرییەكانم لە ساڵی 1999 بەشداری یەكەم پیشانگای هاوبەشم كرد كەلە هۆڵی میدیا ی شاری هەولێر بەبەشداری چەندین هونەرمەند كرایەوە.لە ساڵی 2001 یەكەم پیشانگەی تایبەتم لە شاری سۆران كردەوە.لە ساڵی 2002 لە شاری ئاكرێ بەشدری پیشانگایەكی هاوبەشم كرد ،لە ساڵی 2003 بەشداری پیشانگایەكی هاوبەشەم كرد لە شاری سۆران ،لە ساڵی 2009 لە شارۆچكەی هیران بەشداری پیشانگایەكی هاوبەشم كرد كەئەوكات یەكەم جاربوو ئافرەت لە هیران بەشداری لە پیشانگادا بكات.
  لەساڵی 2013 لەگەڵ مامۆستایانی هونەر لەشاری هەولێر بەچەند تابلۆییەك بەشداری لە پیشانگایەكی هاوبەشم وە لە ساڵی 2016 بەشداری پیشانگایەكی هاوبەشم كرد لەساڵی 2023 بەشداری پیشانگایەكی نێودەوڵەتیم كرد كە كۆمەڵێ لە هونەرمەندانی كوردستان بەشداربوون.دواكارم ئەم ساڵ بوو 2024 لە پاركی شانەدەر بەشداری لە پیشانگایەكی كاری دەستیم كرد.
• باشە دەستت خۆش بێت ،بەكاری كامە لە هونەرمەندانی كورد و جیهانی سەرسامیت؟
• ئەگەر مرۆڤ خۆی بەهەرەی تێدابێت وخوا بەهرەیەكی پێ بەخشیبێت وەلەهەمان كاتدا بەگەڕان و بەدواداچوون بەدوایی بلیمەتە جیهانیەكان و فێربوونی زیاتر لەئەزمونەكانەكانیان بۆ نموونە هونەرمەندان (ئاری بابان و ئیسماعیل خەیات ) دەرگای زیاتر كردەوە بۆ پەرپێدانی ھونەر یم لەوبوارەدا.

  *كاتێكی دیاركراوت هەیە بۆ نیگار كردنی تابلۆكانت؟

• بێگومان وەكو دایك وەك و مامۆستا تەرخانكردنی كات بۆ كاری هونەر ی پێویستی بەدابەشكردنی كاتە بەجۆرێك بتوانیت خولیاكانت پشت گوێ نەخەیت یارمەتی دانی خێزانیش ڕۆلی خۆی دەبینێت سوپاس كەمنیش لەو یارمەتی دانە بێ بەش نیم بۆیە بەپێی كاتەكانم كاتم بۆ نیگاركردنی تابلۆكانم داناوە.
  
  *وەكو شێوەركارێك ئاستی ئافرەتانی شێوەكار بەگشتی وبەتایبەتی ئافرەتانی كورد چۆن دەبینیت؟
• گۆمانی تێدانییە ژنان لەكوردستان دا ،بێ بەش نین لەو بەهرەیە، ئەوا نیش بەپێی توانا هەوڵ دەدەن و بەدەم خولیاكانیانەوە دەچن بەڵام پێویستیان بە دەرفەتی زیاترە بۆ گەشە سەندن و كردنەوەی پێشانگا وخولی فێربوون، بەواتایەكی تر بەهرەی زۆر باشمان لە ئافرەتان هەیە پێویستە زیاتر هانبدرێن.
  
  *تا چەند رۆڵی رەنگەكان لە تابلۆ گرنگە؟
• ڕەنگ ڕۆحی تابلۆیە ،كلیلی پەیامی ھونەریە كەیە، بۆیە تێكەڵ كردنی ڕەنگ و گەیاندنی هەر پەیامێك پێوستی بە لێهاتووی خەیاڵ شارەزایی دەوێت، بۆئەم مەبەستە هونەرمەند دەبێ بەردەوام لەپێگەیاندنی خۆیدا بێت،منیش ڕەنگ لە تابلۆكانم دا شوێنی تایبەتی هەیە بەپێی جۆری تابلۆیەكە ڕەنگ بەكاردەهێنم.

  *ئەو بابەتانە چین كە دەبنە هەوێنی تابلۆكانت بۆنموونە سروشتە یان خەیاڵە..؟

• كاتێ سروشت و خەیاڵ تێكەڵ دەبن،دەتوانرێت جوانترین تابلۆ نیگا ر بكەیت ،هونەر مەند پێویستی بە خەیاڵی فراوان هەیە تابتوانێت لەگەڵ سروشت دا مەبەستی خۆی بدا بەدەستەوە،بۆیە سروشت وخەیاڵ بابەتی سەرەكی تابلۆكانی منن.
  *لەكاتی كردنەوەی پیشانگاكان گرفتی كەمی بینەر هەیە لە ئێستادا بینەری پیشانگان لە چ ئاستێك دایە؟
  -كێشەی بینەر هەیە ،لەوە دەچێت سەرقاڵی ژیان و نەبوونی كاتیش گرفت دەبێت بەڵام ئامادەبوونی چەند كەسێك خاوەن بەهرە و ئەزموون و ئەو كەسانەی هونەر بەبوارێكی گرنگ دادەنێن، باشترە لەئامادەبوونی خەڵكێكی زۆر كە ئامانج لێی تەنیا هەر چەندایەتی بێت.

  *وەكو مامۆستایەكی وانەی هونەر تاچەند گرنگی بە وانەكە دەدرێت لە ناوەندەكانی خوێندن؟
  

• گرنگی دان بە وانەی هونەری، بە بۆچوونی خۆم لەلای خودی مامۆستای بابەتی پەروەردەی هونەرییە ئەو دەتوانێت قوتابیەكانی خۆی هانبدات بەهرە شارەوەكانیان بدۆزێتەوەلە رێگەی كردنەوەی پیشانگاكان بۆیان لە هەمان كاتدا دەبێ دەستەی كارگێری قوتابخانە پاڵپشتی مامۆستاو قوتابیان بكات، بەدابین كردنی كەرستەو نیگارگا(مەرسەم).

هونەرمەند شێرزاد حەیدەری: موزیكی كورردی وەك میلۆدی هیچی كەمتر نییە لە ئاستی میلۆدییەكانی جیهان
هونەرمەند شێرزاد حەیدەری: پەیمانگاكان لە كوردستان ،بۆتە پێگەیەكی زۆر پیرۆز بۆ پێگەیاندنی چەندین هونەرمەند
هونەرمەند شێرزاد حەیدەری:لەسەردەستی هونەرمەند(زرارمحەمەد مستەفا) ئەلف و بێی موزیك فێربووم
هونەرمەند شێرزاد ئەكرم حەیدەری ناسراو بە (شێرزاد حەیدەری) یەكێك لە ژنیارە بەتوانەكانی كوردستان دەستپێكی هونەرییەكەی دەگەرێتەوە بۆ تیپی موزیكی پاشای گەورە لە شاری رواندز كاتێ لە 1-7-1977 یەكێك دەبێت لەدەستەی دامەزراندنی تیپی موزیكی پاشای گەورە ئەو لەگەڵ چەندین تیپی موزیكی ناوداری كوردستان عێراق كاری كردوە وەكو تیپی مۆسیقای پاشای گەورە، تیپی مۆسیقای سلێمانی، تیپی سەمفۆنیای نیشتمانی عێراق، گروپی موزیكی پەیمانگەی هونەرجوانەكان، ئۆركێسترای كوردستان تیڤی ،گورپی موزیكی پەیمانگای هونەر جوانەكانی هەولێر ..چەندین بەرهەمی ناوازەی هەیە ئێمە بۆ زیاتر ئاشانا بوون بە چالاكییەكانی لە نزیكەوە بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین دەسپێكی هونەرمەند شێرزاد حەیدەری چۆن دەستی پێكرد؟

• ئەگەر ئاوڕێك لە رابردوو بدەینەوە لە رووی هونەرییەوە كۆمەڵگەكەمان زۆر گرنگی بەهونەر نەدەدا بەڵكو زۆر جاریش بەچاوێكی سووك سەیری هونەریان دەكرد، ئێمەش تاكێكی ناو ئەو كۆمەلگەیەین بۆیە بۆمنێك لە تەمەنی منداڵیم ئەستەم بوو كاری موزیك بكەم بەڵام خانەوادەكەمان كە لە بنەماڵەی (حیدەرییەكان) نین، باوكم بە (ئەكەرم حیدەری) ناسرابوو،تارادەیەكی زۆر باش حەزی لە بواری رۆشنبیری هونەر بووهەر بۆ یە ئەوهاوكارم بوو، كاتێ باوكم لە سەرەتای حەفتاییەكانی سەدەی رابردوو سەرۆكی شارەوانی شارۆچكەی (هەریر) بوو ئەو كات لەو شارۆچكەیە خوولێكی هونەری موزیكی كردەوە ‌ ئەوە دەرفەتێكی زۆر باش بوو بۆمنێك ‌چونكە هەرلەو خوولەوە حەزو و ئارەزووم بۆ موزیك دەستی پێكرد بەتایبەتی بۆ ئامێری كەمان.
  دوای ئەوە ئێمە ماڵمان گواستراوە بۆ شاری رواندز لە قوتابخانەی پاشای گەورە دەستم بەخوێندن كرد بە هۆی بوونی مامۆستا (زرار محەمەد مستەفا)، كە مامۆستای هونەر بوو لە قوتابخانەكە ئەو مامۆستایە گروپێكی سرودو گۆرانی لە نێو قوتابیان پێك هێنا كە لە زۆربەی چالاكییەكانی قوتابخانە بەشدار بووین ،لە 1-7-1977 مامۆستا زرار خوولێكی موزیكی لە وەرزی هاوین دا كردوە بۆ ئامێرەكان ( كەمان، عود ساز، ئۆكۆردیۆن، بانگۆز،ئیقاع، گیتار) بەندە لەسەر ئامێری كەمان لە خوولەكە بەشدار بووم، دوای 3مانگ لە راهێنان و پرۆڤە كردن لە 1-10-1977 یەكەم نمایشمان لە نێو گۆڕەپانی قوتابخانەی پاشای گەورە بەبۆنەی دەستپێكردنی ساڵی نوێ خوێندن سازكرد، ئیتر لەو ساتەوە تیپی مۆسیقای پاشای گەورە كەوتەچالاكی هونەری ئەندامانی تیپەكەیش بریتی بوون لە ( چەتۆ ساڵح نەورۆز، شێرزاد حەیدەری، سیروان عەبدوڵڵا،ئامانج غازی، فاروق باپیر،سەید ئەحمەد رواندزی،رزگار جەودەت، رێبوار نوری، بژار نوری..).
  دوای ئەوە لە سالی 1981 لەپەیمانگەی هونەر جوانەكانی موسڵ / بەشی مویك وەرگیرام و لەساڵی 1986 بەپلەی زۆر باش دەرچووم، لەهەمان كاتدا لەگەڵ تیپی مۆسیقای پاشای گەورە لە چالاكییەكانمان بەردەوام بووم و چەندین بەرهەمان بۆ گۆرانیبێژان تۆمار كرد وەكو هونەرمەندان (نجمەی غوڵامی، كاڵی، ئەبوبەكری لەكزی، هاوتا ئەسعەد، وەلی دۆسكی، سلێمان ئەحمەد، خدر بێجانی، سەلام وسامان مرادی چەندانی تر..
  وێستگەیەكی تری ژیانی موزیكیم لە ساڵی 1987تا 1990 ئەندامی تیپی سەمفۆنیای نیشتمانی عێراق بووم زیاتر لە (40) كۆنسێرت بەشدار بووم لە ساڵی 1996-2000 چەندین خوولی موزیكم لە شارەكانی (رواندز، رانیە، سۆران) كردۆتەوەو بەرهەمی باشی هەبوو چەندین كادری هونەری لە بواری موزیك پێگەیشتن . هەروەها لەسنووری شارەكانی (سلێمانی، هەولێر،رانییە، هەڵبجە، چوارقوڕنە) چەندین كۆنسێرتم ئەنجام داو هەر لەم ساڵانەش لێپسراوی هونەرمەندانی راپەرین بووم.
  لە ساڵانی 200-2005 ئەندامی ئەجوومەنی باڵای یەكێیەتی هونەرمەندانی كوردستان بووم لە سەرەتای سالی 2000 پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی رانیەمان دامەزراند و دوای ئەوە وێسگەی ژیانم گواستەوە بۆ شاری سلێمانی و ساڵی 2000 تا 2022مامۆستای پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی سلێمانی بووم بەشدار سەرجەم چالاكییەكانم كردووە وەكو ژەنین، دابەشكردنی مۆزیك، ئێستاش مامۆستای بەشی مۆزیكی پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی هەولێرم جگە لەوەش بەشداری زیاتر لە (100) بەرنامەی تەلەفزیۆنییم كردووە .
  بۆماوەی (2) ساڵ بەشداری خوولی هاوینەی موزیكم كرد لە زانكۆی مۆزارتیۆم لە وڵاتی نەمسا، لەوێش بەشداری چەندین كۆنسێرتم كرد .
• دیارە خاوەن ئەرشیفێكی دەوڵەمەند باشە بابزانین كێن ئەوانەی هاوكارو پاڵپشتیان كردوویت لە بواری موزیك دا؟
• بێگومان زۆرن ئەوانەی هاوكارو پاڵپشتیان كردووم، سەرەتا زۆر سوپاسی خانەوادەكەم دەكەم كە هاوكاری زۆریان كردم بۆ ئەوەی بچمە نێو جیهانی موزیك،لە هەمان كاتدا مامۆستای هونەرمەند(زرارمحەمەد مستەفا)، هاوكار و پاڵپشتی زۆری كردووم لەرێگەی ئەو هونەرمەندەوە فێری ئەلف و بێی موزیك فێربووم ،بۆیە هات دەمرم منتباری دەبم چونكە جگەلە هونەر هەمیشە رێنمایی و ئامۆژگاری دەكردین بۆ ئەوەی ببینە تاكێكی بەسوودی ناو كۆمەڵگە.

  *وەكو ئەندامێكی كارای تیپی مۆزیكی پاشای گەورە، بۆچی لە ئێستادا تیپەكە بەرهەمتان نیە؟

• تیپی موزیكی پاشای گەورە تا ساڵی 1993 كاروچالاكی بەردەوامی هەبوو بە ئاستێكی زۆر باش، بەڵام بەداخەوە بەهۆی شەڕی ناوخۆ زۆربەی ئەندامانی ئەو تیپەپەرت بڵاوبوون هەندێكیان بۆ دەرەوەی وڵات كۆچیان كرد، هەندیكان بۆ شارەكانی هەولێر و سلێمانی هەروەها بژێوی ژیانیش كاریگەری خۆی هەبوو بۆیە نەمان توانی وەكو جاران كۆببینەوە و چالاكی ئەنجانم بدەین.بەڵام لەئێستاوە ماوەی دووساڵە خۆمان كۆكردۆتەوە، چەندین لاوی تازە موزیكیش دورست بووە، بەهۆی كردنەوەی پەیمانگەی هونەرجوانەكانی رواندز توانیمان لە مانگی هەشتی 2023 (دیدار و فیستیڤاڵی رۆژی هونەر) ئەنجام بدەین، بگەرێینەوە سەر كارەكانمان بەو‌هیوایەی بتوانینن لە 1-7-2024 كە رۆژی هونەرە لە رواندز فیستیڤاڵیكی نایاب بەو بۆنەیەوە ئەنجام بدەین.

  *كامەن ئەو هونەرمەندانە، كە بە ژنیان سەرسامیت و كاریگەریان لەسەر تۆ هەبوو؟

• ئەوەی راستی بێت من زۆر سەرسام بووم بە ژەنینی هەردوو هونەرمەندی گەورەی كورد (ئەنوەر قەرداغی ) و (دلشاد محمەدسەعید) ئەو دوو هونەرمەندە لە باری ژەنین و ئامادەكار و دانانی موزیك بەتوانان لە هەمان كاتدا رۆڵیكی بەرچاویان هەبوو لە خزمەتی هونەری موزیكی كوردی.

  چۆن موزیكی كوردی، دەگاتە ئاست موزیكی جیهانی؟

• موزیكی كورردی وەك میلۆدی و فۆرم هیچی كەمتر نییە لە ئاستی میلۆدییەكان و فۆرمەكانی موزیكی تری جیهان،بەڵام لێرە خاڵێك هەیە ئێمەی موزیسیانەكان یاخود ئەوانەی لە بواری (دانان)ی موزیك كاردەكەن دەبێت سوود لە تیۆریەكان و جوانكاریانەكانی موزیكی جیهانی وەربگرین، لە نێو میلۆدیەكانی خۆمان بەكاری بین ئەو كاتە موزیكی كوردی بەرەوە ئاستێكی باشتر دەڕوات لەم بوارشەدا كۆمەلێك لە (كۆمپۆسەرەكان ) دانەرەكانی موزیكی كورد كاریان لەسەر ئەمە شێوازە كردووە موزیكی كوردیان گەیاندۆتە ئاستێكی باش وەكو هونەرمەندان (عەبدوڵا جەمال سەگەرمە، دلشاد محەمەد سەعید، كارزان محمود فقێ، زۆزك قەرداغی…هتد)،ئەم هونەرمەندە بەرێزانە لە كوردستانی باشوور كاری نایابیان ئەنجام داوە.

  *وەكو هونەرمەندێك، لایڤ موزیك بۆ ژنیار تاچەند پێویستە؟

• من دەمێكە وتوومە (لایڤ موزیك) یاخود موزیكی راستەوخۆ كارێكی ئاسییە،وەك كارەكانی تری ژیان ،لە هەموو بوارەكاندا،بەڵام بەمەرجێك ،موزیكی كوردی نەكاتە قوربانی موزیكی توركی و عەرەبی ئەوانی تر.ڕوون و ئاشكرایە ژەنیارەكانمان ئەرك و شەو نەخونیان زۆر كردوە تابگەن بە ئاستێكی باشی ژەنیین تا بتوانێت ژیانی ئاسایی خۆی دابین بكات لە رێگەی لایڤ موزیكەوە وەك هەموو پسپۆریەكانی تری ژیان. بەداخەوە ئەم كارە تەنها لەناو كوردا كارێكی نامۆیە یاخود بە باشی نازانن،كەچی لە هەموو دونیا ئەم كارە بەرێزییەوە سەیری دەكرێت ئەوانەی لایڤ موزیك دەكەن ژنیاری زۆر باشن و ئاستێكی زۆر باشیان هەیە نابێ ئەوەشمان لەبیر بچێت ژەنینی راستەو خۆ زۆر قورسترو گرانترە لە ژەنینێك كە بەشێوەی تۆمار كردن بێت ،لەهەمان كاتدا لایڤ موزیك توانستی ژنیار بەهێز دەكات لەرووی كرداریدا.

  *لەنێو موزیكی كوردیدا،لەئێستادا چەندین فۆرم وشێوازی جیاواز هەن ئاستی موزیكی كوردی چۆن دەبینیت؟

• موزیكی كوردی خاوەنی چەندین فۆرمی جوانی موزیكین ،چەندین فۆرمی موزیكمان هەیە وەك (حەیران،لاوك، قەتار،ئەڵاویسی، سیاچەمانە…) ئەمانە نموونەی فۆرمی جوانی كوردین ،بەڵام دەبێت بەشێوەیەكی زانستی كاری لەسەر بكرێت بۆ ئەوەی جوان و پیرۆزتریان بكەین وبە موزیكی گەلانی جیهان بیاناسێنین.

  *بەرێزتان ساڵانێكە مامۆستای بەشی موزیكن لە پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی سلێمانی و هەولێر چۆن دەڕوانیتە ئاستی قوتابیان ؟

  -پەیمانگەكان لە كوردستان ،بۆتە پێگەیەكی زۆر پیرۆز بۆ پێگەیاندنی چەندین هونەرمەند لە هەموو بوراەكان دا بەتایبەتی لە بورای موزیك زۆربەی هەرە زۆری ژنیارە بەتوانەكان دەرچووی پەیمانگەی هونەرجوانەكانن ،لە ئێستادا چەندین تیپی موزیكی لەكوردستان هەن بەشی زۆریان بەرهەمی ئەم شوێنە هونەریەن بۆیە كاریگەری ئەرێنی هەبووە ،بەڵام من لەگەڵ زۆری بۆری نیم لە كردنەوی ئەو هەموو پەیامانگەیانە بەباشی نازانم ناكرێت لەهەر شارێك پەیمانگە یەك هەبێت ،بۆیە من پێشنیار دەكەم پەیمانگاكان كەم بكرێتەوە چونكە ئەوەندە كادیری هونەری زۆرەمان نییە بۆئەوەی ئەو هەمووپەیمانگەیانە بەرێوەببن.

  *ماوەیەكە لەگەڵ چەند هونەرمەندێك،خەریكی دانانی میتۆدێكی هونەرین بۆ وانەی پەروەردەی هونەری لە ناوەندەكانی خوێندن ئەكرێت روونكردنەوەیەك لەسەر ئەم بابەتە بدەیت ؟

• ئەوەی راستی بێت لە ئێستادا لە وەزارەتی پەروەردە لە بەرێوەبەرایەتی پرۆگرامەكان خوێندن من وەك سەرۆكی لیژنەی ئامادەكردنی رێبەری مامۆستا و پرۆگرامی خوێندنی پەروەردەی هونەرم بۆ بازنەكانی (1،2) وبەشێوەی دیجیتاڵكردنی پرۆگرامەكانی خوێندن بۆ ئەو بازنانەی لەسەرەوە ئاماژەم پێكرد بەمەبەستی تۆماركردن و دانانی ئاواز بۆ هۆنراوەكانی ناو دەسپاكی لەگەڵ ئەندامانی لیژنەكە كاری زۆر باشمان كردووە لەئێستادا گەیشتونەتە قۆناغی كۆتایی كارەكانمان‌ هەنگاوی باشمان بڕیوە.
  سەبارەت بە وانەی پەروەردەی هونەر و میتۆدەكان و رێبەری مامۆستالەم بوراەشەدا كاری زۆر باش كراوە بەپێی پسپۆرییەكان واتە هەرسێ بەشە هونەرییەكە(موزیك،شانۆ وشێوەكاری)، بۆیە ئەو رێبەرە ،زۆرگرنگ دەبێت بۆ مامۆستایانی وانەی پەروەردەی هونەری، بەوهیواییەی لە ساڵی داهاتووی خوێندن ئەو رێبەرە بۆ مامۆستایانی هونەری ئامادە بێت ببێتە فاكتەرێكی باش بۆ وانەی پەروەردەی هونەری.

  *ئێمە لە كۆتایی ئەم هەڤپیڤینەدا زۆر سوپاست دەكەین.

• منیش سوپاسی ئێوە و خوێنەران دەكەم زۆر سوپاس.

رۆژان عومەر: لەكوردستان ئاستی خانمانی شێوەكار زۆر بەبەباشی دەبینم
رۆژان عومەر: بەداخەوە وانەی پەروەردەی هونەری لەنێو قوتابخانەكان وەك پێوست گرنگی پێنادرێت
خاتوونی شێوەكار (ڕۆژان عومەر مەولود دەروێش)،یەكێكەلەو هونەرمەندانەی كە خاوەن بەهرەیەكی جوانی تابلۆكێشانە سەرەتای ئاشنا بوونی بە هونەری شێوەكاری دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1993 لەو كاتەی دەچێتە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر بەشێوەیەكی ئەكادیمی لەبەشی شێوەكاری دەست بەخوێندن دەكات لەدوایش دەچێتە پەیمانگای گەشەپێدان بڕوانامەی بەكەلۆریس وەردەگرێت.. كاتێ قوتابی دەبێت بەشداری سەرجەم فیستیڤاڵەكانی پەیمانگا دەكات، لەدوای ئەوەی پەیمانگا تەواو دەكات بەشداری چەندین پێشانگا دەكات تائێستا بەشداری لە (23) پێشانگای هاوبەشی كردووە لە هەمان كات دا خاوەنی دوو پێشانگای تایبەتە..ئێمە بەباشمان زانی لەنزیكەوە بەسەری بكەینەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا ئەنجامدا.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*وەكو شێوەكارێك ئاستی خانمانی شێوەكارانی كوردستان چۆن دەبینی؟

• لەكوردستان ئاستی خانمانی شێوەكار زۆر بەبەباشی دەبینم خاوەن توانستێكی زۆر باشن لە پێشانگاكان بەشداری كارایان هەیە،بەڵام بۆ ئەوەی زیاتر بەرەو پێشەوە بچن پێویستە زیاتر پاڵپشتی بكرێن زیاتر هانبدرێن بۆئەوەی لە كارە هونەرییەكانیان بەردەوام بن.
  *تابلۆكانت زیاتر لە كامە قوتابخانەی شێوەكاری نزیكن؟
• هەرچەندە زۆربەی تابلۆكانم زیاتر خۆی لە قوتابخانەی ریالیستی نزیكەن ،بەڵام هەندێ جاریش تابلۆكانم لە قوتابخانەكانی ئەبستراكت و خەیاڵ نزیكدەبنەوە بەڵام زۆرحەزبە بەقوتابخانەی ریالیستی دەكەم.

  *وەكو شێوەكارێك بینەری پیشانگاكان لەچ ئاستێك دایە؟

• ئەگەر ئاوڕێك لە رابردوو بدەینەوە هەمیشە بینەری پێشانگان لە ئاستی حەزوو ئارەزووی شێوەكاران دا نەبووە ،بەڵام لە ئێستادا بینەری پێشەنگاكان تا رادەێك بەرەو باشی دەچێت، بەتایبەتی رۆژی یەكەمی كردنەوەی پێشانگا، بەڵام ڕۆژەكانی تر كەمتر دەبینم هیوادارم بینەران زیاتر ئامادەی پێشانگاكان بن.

  *وەكو مامۆستایەك وانەی پەروەدەی هونەری لە نێو قوتابخانەكان تاچەند گرنگی پێدەردێت؟

• بەداخەوە وانەی پەروەردەی هونەری لەنێو قوتابخانەكان وەك پێوست گرنگی پێنادرێت دەبێت ،لەلایەن كارگێری قوتابخانە بایەخی زیاترپێبدرێت چونكە زۆربەی مامۆستایانی پەروەردەی هونەر زۆر ماندون و چالاكی ساڵانەیان زۆرە بەشداری هەموو چالاكییەكانی نێو قوتابخانەو دەرەوەی قوتابخانە دەكەن مامۆستایان گلەیی و گازندە دەكەن كە هەندێك لە بەرێوەركان پشگیریان ناكەن تا ئەوە ڕادەییەی وانەكە بە وانەیەكی لاوەكی سەیر دەكەن لەو كاتەی لەلایەن قوتابیان وانەی پەروەردەی هونەری حەزوو ئارەزوویەكی زۆریان لەسەرە. خاڵێكی تریش ئەوەیە كە زۆرێك لە قوتابخانەكان ژووری هونەریان (نیگەرگا) یان نیە هەروەها زۆربەی وانەكانی پەروەردەی هونەری لەخشتەی وانەكان لە كۆتایی وانەكان دادەنرێت زۆر جاریش مامۆستای هونەر داوای لێدەكەرێت بابەتەكانی تر وەكو بیركاری و عەرەبی.. بڵیتەوە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی مامۆستا هونەر لە وانەكەی بێزار بێت لەپسپۆرییەكەی خۆی دوور بكەوێتەوە، هیواداری بۆلەمەودوا زیاتر گرنگی بەوانەی هونەری بدرێت.

  *چۆن دەڕوانیتە رەخنە و رەخنەگری شێوەكار؟

• بوونی ڕەخنە دەبێتە هۆی پێشڤەچوونی هونەر من تا رادەیەك باش دەبینم بە تایبەت لە پێشەنگاكان ئەگەر رەخنەگر هەبێت بەڵام رەخنەی بنیادنەر بێت نەك ڕەخنەگری رۆخێنەر بێت ،زۆرێك لە رەخنەگرەكانمان بەشێوەیەكی پررۆفشناڵەوە ڕەخنە دەگرن لەخزمەت كارە هونەرییەكانی هونەرمەندان دان بۆیە دەست خۆشیان لێدەكەم.

  *ئێمە لەكۆتاییدا زۆر سوپاسی بەرێزتان دەكەین بۆ ئەو دەرفەرتەی بەئێمەت بەخشی.
  -منیش زۆر سوپاسی ئێوە دەكەم..

هونەرمەند بەڵێن عەبدولهادی: ئامێری چەلۆ دەنگێكی ئەفسوناوی هەیە
هونەرمەند بەلێن عەبدولهادی: ژەنیاری زۆر بەتوانای جیهانی و كوردی كاریگەرییان لەسەر من هەیە
بەلێن عەبدولهادی: موزیك و خۆشەویستی تەواوكەری یەكترین
هونەرمەندی ژنیار (بەڵێن عەبدولهادی) لە 1981 لە شاری سلێمانی لەدایك بووە هەلە منداڵییەوە ئارەزووی بۆ موزیك هەبووە،لە ساڵی 1998 یەكەم ئاوازی بۆ منداڵان داناوە لە كەناڵی كوردستان تیڤی تۆماركردەوە.
ئەو هونەرمەندە،بەمەبەستی پەرپێدان و فێربوونی موزیك بەشێوەیەكی ئەكادیمی لە ساڵی 2001 دەچێتە پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر لەبەشی موزیك دەخوێنێت ،دەبێتە ژنیارێكی بەتوانای ئامێری (چەلۆ) لە كوردستان،بەجۆرێك هەرلەپەیمانگا دەبێت ئاواز و دابەشكردن بۆ مارشی یەكێیتی قوتابیان و یەكێتی لاوانی دیموركراتی كوردستان دادەنێت بەشێوەی كۆرس تۆمار كراو بڵاوكرایەوە.
بەڵێن هادی بەهۆی توانیستی لە ژەنینی ئامیری چەلۆ دەبێتە ئەندامی تیپی ئۆركێسترای كوردستان بەشداری سەرجەم چالاكییەكانی دەكات ئاوازی بۆ چەند گۆرانیبێژێك داناوە وەكو(دڵدار وریا ئەحمەد ،خەند عەبدوڵڵا،ئەمیر محەممەد،ئاری حەلاق ،گریان سادق حەریری ،كاروان عوسمان،گۆران محەمەد..)
ژنیار بەڵێن هادی، لەو كاتەی قوتابی بوو لە پەیمانگەهونەرەجوانەكانی هەولێر،گرووپێكی موزیكی دامەزراێنێت بە ناوی (گرووپی موزیكی ئاڵا) كە چەندین كۆنسێرت لە شارەكانی (هەولێر-سلێمانی-دهۆك-سۆران) ئەنجام دەدەن
ئەم هونەرمەندە خاوەنی چەندین ئاواز و دابەشكردنی موزیكە ئێمە بۆ زیاتر ئاگاداربوون لە كاری چالاكییەكانی،لە نزیكەوە بە چەند پرسیارێك بەسەرمان كردوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین چۆن جیهانی هونەری موزیكت ناسی؟

• سەرەتای من بۆ هونەری موزیك بە گوێگرتن لە موزیك و بەژداریكردنم لە چەند كارێكی هونەری وەكو كۆرس لە قوتابخانە بوو، ئەمەش فاكتەرێك بوو بۆ ئەوەی حەز و خولیام بۆ موزیك زیاتر بێت هەر لەو كاتانە توانیم ئامێری (كیبۆردێك) بكڕم و هەر لە ماڵەوە ڕاهێنان بكەم ئیتر هەرلەوێدا ئاشنایتیم لەبۆ موزیك زیاتر بوو،بەجۆرێك حەزوو ئارەزووم زۆر زیاتر بوو بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی ئەكادیمی خۆم فێری موزیك بكەم،بچمە پەیمانگەی هونەرەجوانەكان لە بەشی موزیك بخوێنێم.

  *لەنێو ئامێرەكانی میوزك ئێوە بۆچی ئامێری چەلۆ تان هەڵبژراد؟

• ئەوەی راستی بێت، سەرەتای پێشكەشكردنم لە بۆ پەیمانگەی هونەرەجوانەكان لەبەشی موزیك لە قۆناغی یەكەم لەسەر ئامێری پیانۆ داندرام دوای یەك مانگ بە هەوڵی مامۆستایانم و بەحەزوو ئارەزووی خۆم ئامێرەكەم گۆڕی بۆ ئامێری چەلۆ ئەویش بەهۆی گوێگرتنم لە چەند پارچە موزیكێكی جیهانی ،ئامێری چەلۆم خۆشویست و هەڵم بژارد، تائێستاش لە ژەنینی ئەم ئامێرە بەردەوامم.

  *وەكو ژنیارێك چۆن پێناسەی ئامێری چەلۆ دەكەیت ؟

• ئامێری چەلۆ یەكێكە لە ئامێرە ژێدارە جیهانییەكان كە دەنگێكی ئەفسوناوی هەیەو لە كە لە زۆربەی گروپە كوردی جیهانییەكان ئامێری چەلۆ زەرورەتێكە و تەواوكەری دەنگی ئامێرەكانی دیكەیەهەر بۆیە لەزۆربەی تیپە موزیكییەكان بوونی هەیە.

  *یەكەم ئاوازت بەناوی چی بوو؟

• یەكەم ئاوازم گۆرانییەكی منداڵان بوو كەپێش ئەوەی بچمە پەیمانگەی هونەرجوانەكان بەناوی ( من منداڵێكی پاكم) ،كاری ئاواز و موزیكم بۆ كرد و لە كوردستان تی ڤی كاری كلیپی بۆ كرا بڵاوكراییەوە.

  *كامەن ئەو ژنیارانەی كە كاریگەریان لەسەر تۆ هەبووە یاخود بە ژەنینان سەرسامیت؟

• بە گشتی ژەنیاری زۆر بەتوانای جیهانی و كوردی هەن كە كاریگەرییان لەسەر من هەیە بەڵام تایبەتمەندی لە ژەنیاری كوردو جیهانی هونەرمەندی بە توانا مامۆستا (دڵشاد محمد سەعید) زۆر كاریگەری لەسەر من هەیە.

  *ماوەیەك سەرۆك بەشی میوزكی پەیمانەگەی هونەر جوانەكانی هەولێر بوویت ئاستی قوتابیان چۆن دەبینت؟

• بەڵێ بە شانازییەوە ماوەی سێ ساڵ سەرۆكی بەشی موزیك بووم لە پەیمانگەی هونەرەجوانەكانی هەولێر ئەزموونێكی تەواو جیاواز بوو بۆ من كە بە هەماهەنگی مامۆستایانی بەش توانیمان جووڵەیەكی هونەری تەواو بە بەشەكەو قوتابیان بكەین زیاتر بەرەو پێشی ببەین.
  قوتابیانی بەشی موزیك بە گشتی توانا و ئاستی زۆر باشیان هەیە كە دەتواندرێت بەكاری بێنن بۆ خزمەتی هونەری كوردی بە تایبەتی لە ئێستادا كۆمەڵە قوتابییەك هەن جگە لە توانای ژەنین هەوڵ دەدەن لە بواری ئاواز و دابەشكردندا پەرە بە خۆیان بدەن كە ئەم هەوڵەشیان شانازییەكی زۆر گەورەیە بۆ ئێمەی مامۆستایانی بەشی موزیك ساڵانە چەندین قوتابی بڕوانامەی دبلۆم بەدەست دەهێنن، دەبنە كادری هونەری زۆر باشی بواری موزیك.

  *رۆڵی موزیك لە بڵاوكردنەوەی خۆشەویستی و ئاشتی لە نێوان گەلان چۆن دەبینیت؟

• موزیك و خۆشەویستی تەواوكەری یەكترین بە بڕوای من ئەگەر خۆشەویستی نەبێت موزیك بوونی نییە
  هەموو موزیك ژەنێك لە ڕێگای ئامێرەكەی یاخود دانراوە موزیكییەكەی دەتوانێت كەم یا زۆر گوزارشت لە هەستەكانی خۆی دەرببڕێت موزیك زمانی گەلانە،هەموو گەل و نەتەوەیەك مۆرك و ڕەسەنایەتی تایبەت بە خۆی هەیە موزیكیش بەشێكە لەو ڕەسەنایەتییە بەهۆی موزیك و كاری هاوبەش دەتواندرێت گەلان و كۆمەڵگاكان لەیەك نزیك ببنەوە و كاری هاوبەش ئەنجام بدەن بێ ئەوەی لە زمانی یەكتری حاڵی بن موزیك كۆیان دەكاتەوە.
  
  *وەكو هونەرمەندێكی ئەكادیمی ئاستی گۆرانی و میوزیكی كوردی لە ئێستادا لەچ ئاستێك دایە؟
• گۆرانی و موزیك ئەگەر بە شێوەیەكی ئەكادیمی و دابەشكاریەكی جیهانی بۆ بكرێتئن ئەوا بەردەوام بەرەو پێشەوە دەچێت لە كاتی ئێستاش لە سەرجەم شارەكانی كوردستان بە خۆشحاڵییەوە موزیك دانەرەكان بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدان كە گۆرانی و موزیك بەشێوەی جیهانی و ئەكادیمی دابەشكردنی بۆ بكەن .. هەر بۆ نمونە لە ساڵی 2012 كارێكی كوردی میللی م هەڵبژارد بەناوی (بۆت دەڵێم لەم بەندانە) بەشێوەیەكی ئەكادیمی و جیهانی كارم لەسەر كرد .بە ڕای زۆرێك لە موزیك ژەنان و گوێگران كاردانەوەیەكی زۆر باشی هەبوو لە نێو خەڵكدا و چەند گروپێكی جیهانیش ئەو پارچە موزیكەیان ژەنیوە بە هەمان ئەو دابەشكردنەی كە من بۆیم كردبوو، بۆیە لە ئێستادا موزیك و گۆرانی كوردی رۆژ بەرۆژ بەرەو پێش دەچێت هەمیشە بە گشبینەوە لە موزیكی دەڕوانم.

  *پرۆژەی نوێتان هەیە ؟

• بەڵێ لە داهاتوویەكی نزیك بۆ یادی كارەساتی كیمیابارانی هەڵەبجە لە ساڵی 1988 ئەگەر هاوكاری بكرێم لە لایەنی پەیوەندیدار كارێكی جیاواز لە ساڵانی ڕابردوو بۆ ئۆركێسترا ئامادەیە كە لەو یادە كارەسات بارە پێشكەشی بكەم لە ئاوازو ئامادەو دابەشكردنی خۆمە .

  چەند وێستگەیەكی هونەری هونەرمەند بەڵێن عەبدولهادی

• لە ساڵی 2004 لە دەزگای موزیك و كەلەپووری كوردی، دەبێتە بە بەرپرسی ستۆدیۆ ئەندازەی دەنگ، كە چەندین كاری موزیك و تۆماركردن بۆ موزیكژەنان و گۆرانیبیژان ئەنجام داوە.

  • لە ساڵی 2005 دەبێتە ئەندامی كارای سەندیكای هونەرمەندانی كوردستان .

• لە ساڵی 2005 بە فەڕمی لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی ڕاگەیاندنی سەربە وەزارەتی ڕۆشنبیری دادەمەزرێت.
• لە ساڵی 2005-2006 گرووپی تەلەڤزیۆنی (هەرێم) دامەزرارێنێت كە بریتیی بوون لە 13 ژەنیار، هەر لەو ساڵەدا لە كۆلێژی هونەرە جوانەكان وەرگیرام و دەستی بە خوێندن كردەوە،بەشداری لە سەرجەم فیستیڤاڵ و چالاكییەكانی كۆلێژ دەكان. -لە ساڵی 2010 گرووپێكی كوردی- كلاسیك بەناوی (گرووپی ژێداری هەولێر) دادەمەزرێنێت، چەندین كۆنسێرت لە شارەكانی (هەولێر،سلێمانی، دهۆك،سۆران، رواندز )پێشكەش دەكەن. -لە چەندین كۆنسێرتی هونەرمەندان بەشداری كردووە وەكوو هونەرمەندان (دانا عەبدولجەبار – محەمەد عەزیز – ماموستا شاكر كەمانچە ژەن – فیستیڤاڵی كەركووك)چەندین كاری تر.

  • لە ساڵی 2011-2016 لە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی كۆیە بەشی موزیك وانە بێژ بووە.
  • سروودێك بۆ پێشمەرگە بە ناوی (پێشمەرگەی قارەمان) داناوە كە ئامادە و دابەشكردنیش بۆ كردووە و لەلایەن كۆرسەوە وتراوە.
  • تۆماركردن و كلیپكردنی گۆرانییەكی میللی كوردی بەناوی (بۆت دەڵێم) كە بەندێكی باوی ناو كۆمەڵگەی كوردییە بە شێوەی موزیكی كلاسیك ئامادە و دابەشكردنی بۆ كردبوو ئامیرەكانی (violin 1-violin 2 – viola – cello ) هەروەها كاری كلیپیشی بۆ كرا كە لەسەرجەم كەناڵەكانی تەلەڤزیۆن دادەبەزێت
    هەروەها كۆنسێرتێكی چوارینەی كلاسیك كە 12 موزیكی كوردی و جیهانی لەخۆ گرتبوو لە هۆڵی پێشەوا لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان
  • لە مانگی 05-2013 لە فیستیڤاڵی پەیمانگەی هونەرە جوانەكان سەرپەرشتیاری بەرهەمێكی موزیكی كلاسیك و بەرهەمێكی موزیكی كوردیم كرد كە بابەتە كوردییەكە ئامادە و دابەشكردنم بۆی كردبوو من وەكوو ڕابەری ئۆركسترای پەیمانگای هونەرە جوانەكان بەشداریم كرد
    (cellos are missing you)
    بەرهەمێكی موزیكی كوردییە كە شیوازێكی نوێی موزیكە لە كوردستان لە ئاواز و ئامادە و دابەشكردنی بۆ پێنج ئامێری (cello) نووسراوەتەوە كە هەر پێنچ ئامێرەكە لە یەك كاتدا هەریەك میلۆدییەكی جیاواز دەژەنن كەشێوازێكی هارمۆنی جیهانی لەخۆ دەگرێت ماوەی كارەكە نزیكەی چوار خولەك و نیوە.
    -لەگەڵ گرووپی ژێداری هەولێر نمایشی سەرجەم قونسوڵگەرەكانی كوردستانی كردووە. وەكوو (بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، نەمسا، ئەمەریكا)
  • لە ساڵی 2019 مانگی 1 بووم بە بڕیاردەری بەشی موزیك
  • لە ساڵی 2019 بووم بە سەرۆكی بەشی موزیكی پەیمانگەی هونەرە جوانەكانی هەولێر .

هونەرمەند د.جەنگی جەلال: ماوەی 8 ساڵ وەرشەی دروست كردنی ئامێری عودم هەبوو لە وڵاتی میسر
د.جەنگی جەلال: ئەنجامدانی كەرنەڤاڵی عود دەبێتە نوێبونەوەو ناساندنی بەشێوازێكی ئەكادیمی لە نێو ژەنیاران و كۆمەڵگا
د.جەنگی جەلال: ئامێری عود رەنگدانەوەی باشی هەبووە لەسەر موزیكی كوردی
هونەرمەندی بواری موزیك دكتۆر “جەنگی جەلال “ساڵانێكە لە بواری موزیك بەتایبەتی لە بواری ئامێری (عود) ئەسپی خۆی تاو داوە توانی بڕوانامەی دكتۆرا لەسە ئامێری عود لە وڵاتی میسر بەدەست هێناوە، ساڵانە لەسەردەستی ئەوە چەندین قوتابی لەبەشی موزیكی پەیمانگەی هونەرجوانەكانی هەولێر بڕوانامەی دبلۆم بەدست دەهێنن تائێستا حەوت كەرنەڤاڵی (عود)ی ئەنجام داوە بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە كارو چالاكییەكانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لە گەڵ سازدا.

• سەرەتا ئەگەر بكرێت كورتەیەك لە وێستگەكانی ژیانی هونەری خۆت بۆ خوێنەرامان باس بكەیت.

  ‎- ناوی تەواوم جەنگی جەلال حەسن ،هەڵگری بڕوانامەی دكتۆرا لە بواری موزیك، لەبنەماڵەیەكی فۆلكلۆریست پەروەردە بوویمە ،هەموو كات باوكم خەریكی كۆكردنەوەی ئەدەب و هونەری كوردیە بووە، بە واتای كۆكردنەوەی لاوك و حەیران و بەسەرهاتی میللی و فۆلكلۆری كوردی، بۆ پاراستنی ئەرشیفی كوردی، بۆیە هەر لەبەر ئەوە ئەو هەستە بۆمان دروست بووە كە ڕێچكەی باوكم بگرم، بچمە نێو جیهانی هونەری و پێش بچمە پەیمانگای هونەرە جوانەكان خۆم فێری ئامێری ساز كرد.

  ‎ *لەنێو ئامێرەكانی موزیك بۆچی ئامێری (عود) دت هەڵبژراد؟
  ‎- هۆكاری هەڵبژاردنی ئامێری ئامێری عود دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی كاتێ چوومە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر، ئامێری ساز لە بەشی موزیك نەبوو، بۆیە ئامێری عودم هەڵبژارد بۆ ئەوەی پەرە بە خوێندنی موزیك بدەم، هەروەها حەزیشم بۆ ئەو ئامێرە هەبوو، چونكە ژێدار بوو ،وەك ئامێری ساز، ئاشناییم لەگەڵیداهەبوو، ئامێرێكی نامۆ نەبوو بۆ من.

‎* مێژووی ئامێری عود بۆكەی دەگەرێتەوە؟ شوێنی لەدایك بوونی ئامێری عود كوێیە؟
‎- بە پێی توێژەری ئەلمَانی (شتاودر ) رەچەڵەكی ئامێری عود دەگەرێنیتەوە بۆ نەتەوەی كورد كە
‎پشتی بەستوە بە پاشماوەی كەل و پەلی كۆنی دانیشتوانی چیاكان كە لە كاشی، حوسی، خوری، سوباریەكان پێك هاتوون كە لە دەریاچەی وان تا دەگاتە باكووری عێراق، كە لە سەدەی پێنجەمی پێش زاینی ژیاون.
‎هەروەها توێژەی ( جۆن ریمەر ) بەهەمان شێوە ئامێری عود دەگەرێنیتەوە بۆ دانیشتوانی هەمان ناوچە،
‎بەڵام توێژەرانی تر رای جیاوازیان هەبووە بۆ نموونە توێژەرانی میسری مێژووی عود دەگەرێنیتەوە بۆ میسریە كۆنەكان ،وە توێژەرانی عەرەبی عێراق ئامێری عود دەگەرێنەوە بۆ سەردەمی ئەكەدیەكان ،كەچی توێژەری ئەمریكی (كامب بێل ) دەڵێت عود لە كاتێكی درەنگ گەشتە لای ئاشوری سامیەكان.
‎ ئەو دارانەی كە ئامێری عودی لێ دروست دەكرێت چ جۆرێكن یاخود كامە جۆریان باشە ؟ ‎- ماوەی 8 ساڵ وەرشەی دروست كردنی ئامێری عودم هەبوو لە وڵاتی میسر، ئەو دارانەی كە بۆ كەشی كوردستان و عێراق دەگونجێت، دار گوێزی وشك، دار زان .فینگی، ئەڤەنۆس. ‎ باشە بابزانین نامەی دكتۆراكەت لەسەر چی بوو؟
‎نامەی دكتۆرام لەسەر تەكنیكی ژەنین ئامێری عود لە هەندێك وڵاتانی رۆژهەلاتی ناوەراست، توێژینەوەیەكی بەراوردی بوو.

‎* هەندێك لە ژنیارانی عود گۆرانكاری لە تەكنیكی ژەنینی عود دا دەكەن،دەتوانیت ئاماژە بە ژنیارانە بكەیت كە خاوەنی ئەم سیفەتانن؟
‎- سەبارەت بە گۆرانكاری لە بواری تەكتیكی عود دا، “شریف محی الدین” بناغەیەكی باشی بۆ ئەو ئامێرە دانایەو گۆرانكاری ڕیشەیی بووە لە سەردەمی نوێ، لە ساڵی1936 قوتابخانەیەكی عودی دامەزراند لە بەغداد كە بەشێكی زۆری ژەنیارانی بەتوانا لە ژێر دەستی ئەو پەروەردە بوون ،وەك منیر بەشیر ،جمیل بشیر، سلمان شاكر ،غانم حداد.. دەتوانین بڵێین گۆرانكاری ریشەیی بوو لە عود دا ،چونكە شێوازی ئەكادیمی وەرگرت ،دواتر هەر یەك لەو چەند كەسەی باسمان كرد بوونە قوتابخانەی تری عود ،میتۆد و شێوازی عودیان گۆری.

‎* ماوەی حەوت ساڵە تۆ كەرنەڤاڵی عود لەرێگەی قوتابییەكانت ئەنجام دەدیت، ئامانج لە ئەنجامدانی ئەو كەرنەڤاڵەدا چییە؟ نیازتان وایە ساڵانە بەبەردەوامی ئەنجامی بدەن؟
‎- ئەنجامدانی كەرنەڤاڵی عود دەبێتە نوێبونەوە لە بواری گەشەسەندنی ئەو ئامێرەو ناساندنی بەشێوازێكی ئەكادیمی لە نێو ژەنیاران و كۆمەڵگا ،چونكە ئامانج بۆ ژەنیارانی عود دروست دەكات كە ساڵانە بە ئاراستەیەك بڕۆن بەهرەمەندان و ژەنیاران زیاتر كار لەسەر بوژانەوەی موزیك بكەن .
‎دواتر ئەو كەرنەڤاڵە دەبێتە شارەزابوون و ئەزموون بۆ قوتابیان و ژەنیارانی بەشدار بوو ،بە پێی توانا هەوڵم داوە ئەو كەرنەڤالە ئەنجام بدەم بەمەستی بوژانەوەی لایەنی هونەری لە نێو كۆمەلگا ئێمەماوەی حەوت ساڵە ئەم كەرنەڤاڵە سازەكەین هیودارم بەردەوام بین .
‎ بە بۆچوونی ئێوە،تیپە موزیكییەكانی كوردستان تاچەند گرنگی بە ئامێری عود دەدەن؟ ‎ئامێری عود ئامێرێكی سەرەكییە، ئەو ئامێرە رۆڵی خۆی هەیە لە كاتی ئێستا لە نێو تیپە میللیەكان ، بە تایبەتی لەسەردەمی دامەزراندنی تیپی هەولێر لە كۆتا ساڵانی 1970 كە هەردوو هونەرمەند (وریا ئەحمەد، رزگار خۆشناو) ئەو ئامێرەیان بە شێوازێكی جوان بەكارهێنا وای كرد فۆرمێكی جوان بە تیپە میللیەكان ببەخشێت، بۆیە تا ئێستا ئەو شێوازە جوانە رەنگدانەوەی لە نێو تیپەكان تری كوردستان هەیە، هەروەها لە زاخۆش كۆمەلێك هونەرمەند وەك (سەباح زاخۆلی ،سمیر زاخۆلی) گرنگی زۆریان دا بەو ئامێرە بە تایبەتی لەگەڵ گۆرانی بێژان (ئەردەوان زاخۆلی ،ئەیاز زاخۆلی) بەجۆرێك كە رەنگدانەوەی باشی هەبووە لەسەر موزیكی كوردی. ‎پرۆژەی داهاتووتان چیە؟
‎-پرۆژەی داهاتووم ئەگەر كات بگونجێت، میتۆدێكی عود دروست بكەم بە سوود وەرگرتن لە میلۆدیە كوردیەكان تا فێرخوازان گوێچكەیان لەسەر میلۆدی كوردی پەروەردەبێت .

هەڤپەیڤین – كامەران حاجی ئەلیاس

نەسرین تەنیا: نووسین و دەر بڕینی هەستەكان جۆریكە لە یاخی بوون
نەسرین تەنیا: قوڵبوونەوە لە ژانی مێبوون منی ئاوێتەی جیهانی شیعر كرد
نەسرین تەنیا: كاریگەری قوتابخانەی كلاسیك زیاتر لەسەر من هەیە چێژ لەدەقی كلاسیك دەبینم

خاتوو نەسرین حسێن ناسراو بە (نەسرین تەنیا) شاعیرێكی هەست ناسكی نێو بواری ئەدەبە، لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵات لە دایكبووە، قۆناغەكانی خوێندنی هەر لەو شارە تەواو كردووە . خانمە شاعیر (نەسرین تەنیا)، لە ساڵی 1997دەستی بە نوسین كردووە، ساڵی2015 بۆ گەیشتن بەخەونەكانی لەبواری شیعر و ئازاد بوونی بیروباوەڕەكانی و قەڵەمەكەی وەكو ئافرەتێك لە ڕۆژهەڵاتەوە بەرەو باشور سەفەری كرد و لەئێستادا لە شاری سلێمانی نیشتەجێ دووكتێبی شیعری چاپكراوی هەیە دووكتێبی تریشی ئامادەیە بۆچاپكردن .ئەم خاتوونە لە شارەكانی سلێمانی و هەولێر و كەركووك و دهۆك و شارەكانی دەورووبەر بەشداری چەندین سمینار و كۆڕ و دیبەیت كردووە، چەندین دیداری لە تیڤیەكانی ئەنجام داوە خاوەنی دەیان خەڵاتی ڕیزلێنانە هەروەها وەكو چالاكوانێك لە ساڵی 2016وە خۆبەخشانە لە ڕێكخراوە مەدەنیەكاندا كاری كردوە . یەكێك بووە لە دەستەی دامەزرێنەری كۆمەڵەی شاعیران، لە ئێستا هاوسەرۆكی ڕێكخراوی ڕۆشنبیرانی كورد بریتانیایە بەباشمان زانی لە نزیكەوە بەچەند پرسیارێك بەسەری بكەینەوە.

*سەرەتا بابزانین چۆن ئاوێتەی جیهانی شیعر بوویت ؟

• مرۆڤ زۆرجار پێویستی بەهاوارێكە تاڕێچكەیەك بۆ بەنداوی پەنگخواردووی ناخی بكاتەوە، من ئەو هاوارەی خۆم بەنووسین دەربڕی تا هاوئازارەكانم لەمەترسیەكانی ستەمكار ئاگاداربكەمەوە، ستەمكار هەر داگیركەر و دیكتاتۆرەكان نین زۆرجار مەعشووق بەستەمێك یان بە خافڵبوونێك ڕێڕەوی ژیانت بەرەو بیابانی ئازار دەگۆڕێ . نەگەیشتن بە خواستەكەسیەكانم و هەستكردن بە نادادیەگشتیەكانی وڵاتەكەم و قوڵبوونەوە لە ژانی مێبوون منی ئاوێتەی جیهانی شیعر كرد.

  *زۆر جار ناونیشان شیعرێك سەرەنجی خوێنەران بۆلای رادەكەێشێت تاچەند گرنگی بە ناونیشانی شیعرەكانت دەدەی؟

• بەڵێ سیمۆلۆژیان ( ناونیشان )، لە هەر شیعرێكدا كاریگەری و هاندەری خوێنەردەبێت بۆ تێگەیشتن لە دەقی شیعر، زۆرجار جوانترین و پڕ ماناترین وشەی ناو دەقەكەم كە دەبێتە لوتكەی ئەو شیعرە و هەڵبژاردەی من دەبێت بۆ ناونیشانی شیعرەكانم.

  *لەگەڵ دەركەوتنی تەكنەلۆژیا وتۆڕەكۆمەڵاتییەكانی سۆسیال میدیا زۆر ێك لە ئارەزوومەندان شیعر دەنووسن وبڵاویدەكەنەوە بۆچوونت لەسەر نووسینەكانیان چیە؟

• سۆشیال میدیا ئازادییەكی زۆری فەراهەم كردووە و من هەمیشە گوتوومەو دەڵێم هەموو كەس بەهرەیەكی شاراوە لە ناخیدا هەیە كە دەبێ نەترسانە بۆ لە دایك بوونی ئەو بەهرەیە هەوڵ بدات و بەرگەی هەر رەخنەو شكست و كەوتنێك بگرێ، دیارە ئەو كەسانەیش بەهرەی نووسینی شیعریان تێدا هەیە كە دەنووسن و بڵاوی دەكەنەوە ،ڕاستە كۆمەڵێ شیعری لاواز دەبینین و ڕەخنەیان لێ دەگیرێت ،
  بەڵام من ئەڵێم كەسێك بوێری ئەوەی هەبێت قەڵەم بەدەستەوە بگرێ، تەنانەت یەك دێڕیش بنووسێ جێگەی دەستخۆشیە و ئەبێ كەسانی شارەزا هاوكارو هاندەریان بن، نەك بە رەخنەی ڕووخێنەر بێ هیوایان بكەن .
• كۆمەڵی لە شاعیرانی كورد شوێن پەنجەیان لە نێو ئەدەبی كوردی دیارو بەرچاوە كامەن ئەو شاعیرانەی كاریگەریان لەسەر بەرێزت هەبووە،یاخود سەرسامی بە شیعرەكانیان؟
• پێم وانیە شیعری هیچ شاعیرێك لە سەر نووسینەكان و هزری من كاریگەرییان هەبووبێ بەڵام بەردەوام شیعری شاعیرە كۆنەكانی كلاسیك و شاعیران شێركۆ بێكەس و لەتیف هەڵمەت و قوبادی جەلیزادو مامۆستا پەشێو دەخوێنمەوەو سەرسامم بە نووسینەكانیان، دەكرێت بڵێم كاریگەری قوتابخانەی كلاسیك زیاتر لەسەر من هەیە و خۆم چێژ لەدەقی كلاسیك زیاتر دەبینم .

  *شیعرەكانی تۆ چۆن لەدایك دەبن؟ بەمانایەكی تر هەوێنی شیعرەكانی تۆ چین؟

• شیعر خۆ نوسینەوەی خودی شاعیرە كە بریتیە لە “شكست، تەنیایی ڕۆح، لەدەستدانی ئازیزان، غوربەت، هەست كردن بە ئازارەكانی كۆمەڵگە و كەسانی دەورووبەر و جوانیەكان” هەركامێكیان دەتوانن كاریگەری نەرێنی یاخود ئەرێنی لەسەر شاعیر دروست بكەن بۆ دەربڕینی هەستەكان و لە دایك بوونی شیعر، منیش شیعرم لەسەر هەموو ئەو دیمەنانە هەیە كە شایانی هەڵوەستەن .
• خاوەنی دووكتێبی شیعری چاپكراون، یەكێكیان بەناوی (پێكەنین بە تەمامی گریان)، ئەگەر باس لە ناوەڕۆكی كتێبەكە بكەیت مانشێتەكەی زۆر سەرنج راكێشا؟
• من دوو كتێبی چاپكراوم هەیە بە ناوەكانی ( ڕووان بە لاپاڵی غوربەتەوە) كە لەساڵی 2017 دا چاپ كراوە لەگەڵ (پێكەنین بە تامی گریان)، لەساڵی 2020دا چاپ كراوە، هەر دوو كتێبەكە لە هۆڵی نووسەرانی كورد لقی سلیمانی ناساندنیان بۆ كراوەو خراوەتە بەر دیدەی خوێنەر. هەروەها سیدیەكی دەنگیشم لە شیعرەكانی كتێبی (ڕووان بە لاپاڵی غوربەتەوە) تۆمار كردوەو لە ئێستادا لە سەنتەری ئەیاد بەردەستە.
  ناوەڕۆكی هەردوو كتێبەكەم بریتیە لە كۆمەڵێ شیعری خۆشەویستی و نیشتیمانی و كۆمەڵایەتی كە بە ستایلی كلاسیك و ئازادو هایكۆ و قەسیدە نووسراوە زۆر جار ناونیشانی كتێب یا شیعرێك ئەتوانێ ببێتە مانشێت و خوێنەر بۆ خوێندنەوە ڕابكێشێت ،بە ڕای خۆم مانشێتی كتێبی (پێكەنین بە تامی گریان)
  لە پێشدا ناونیشانەكەیەتی و دواجار شیعرە ئاشقانەكانیەتی كە ڕاستگۆیانە بە هەستێكی پاكی ژنانەوە نووسراوە.

  *چۆن دەڕوانیتە رەخنە ئایا بەرێزتان روبەرووی رەخنە بوویتەوە؟

• بێگومان هەموو كەس ناتوانێ رەخنەگربێت ئەگەر لەو بوارەدا نەیخوێندبێ و دراسەی نەكردبێ،
  رەخنەی دروستكەر و ڕووخێنەرمان هەیە ئەگەر كەسێكی خوێنەرو شارەزا لە بواری رەخنەدا بە دڵسۆزی بۆ دروست كردن و بەرەوپێش چوونم رەخنەم لێبگرێت، بە دڵێكی گەورەوە وەری دەگرم و هەوڵ ئەدەم سوود لە زانیاریەكانی وەر بگرم و سپاسی دەكەم ،بەڵێ بە دڵنیایەوە ڕوبەڕووی رەخنە بوومەتەوە كە توانیومە بەم ئاستە بگەم .
• چیت هەیە بۆ ئەو ئافرەتانەی بەهرەكانیان دەرناخەن و دەیشارەنەوە؟
• نووسین و دەر بڕینی هەستەكان جۆریكە لە یاخی بوون، كە یاخی بووی نابێ سڵ بكەیت و سەیری دواوە بكەیت، ” دەنگەكەت، قەڵەمەكەت، هونەرەكەت” چەكی تۆیە بۆ سەركەوتنت، بەو چەكە شەڕ بكە و بەرەو لوتكەهەنگاو بنێ، ئێمە ئافرەتین ئافرەتیش جوانترین و بەنرخترین بوونەوەری سەر زەوییە، تكایە با خۆمان بین.

  *پرۆژەی داهاتوون چیە؟

• دوو كتێبم ئامادەی چاپن، یەكێكیان شیعرەو یەكێكیان كۆمەڵێ چیرۆكی ڕاستەقیینە لە ژنانی زوڵم لێكراو كە لە ئارایشتگاكەم لە كاتی جوانكاری، ئازارەكانی ژیانی خۆیان باس كردووەو لە گەڵیان گریاوم و لە گەڵم گریاون .
• هەڤپەیڤین – كامەران حاجی ئەلیاس

ئیمان یادەوەر: مەرج نییە هەمووكات ناونیشان وەك ناوەوەی دەق بێت
ئیمان یادەوەر: هەندێكجار ناونیشانی شیعر شیعرێكی تەواوە بۆخۆی

ئیمان یادەوەر: بەخت، ئەستێرەیەكە سرووشت دەینێرێت و خۆت ئاسمانی بۆ دروست دەكەیت
خاتوونی شاعیر ئیمان فواد فەخرەدین ناسراو بە ( ئیمان یادەوەر ) دەنگێكی دیاری نێو شیعری كوردییە
لە دایك بووی شاری كەركووكە،لە ئێستادا نیشتەجێی شاری هەولێر بەهۆی شیعرە ناسكە كانییەوە تائێستا بەشداری چەندین فیستیڤاڵی شیعر و ئەدەب كردووە براوەی چەندین خەڵاتی شیعری بووە لەوانە:
براوەی خەڵاتی دووەمی فیستیڤاڵی شەن بۆ شیعر 2022 ،براوەی خەڵاتی یەكەمی هاوبەشی، فیستیڤاڵی مەلای جەباری 2023 ، براوەی خەڵاتی دووەمی دەزگای ڕوانگە 2023 هەروەها خاوەن نۆ بڕوانامەی ڕێزلێنانە ئێمە بۆ زیاتر ئاشانا بوون بە دونیای شیعری خاتوو ئیمان یادەوەر ،لەنزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا سازدا.

*سەرەتا بابزانین چۆن جیهانی شیعرت ناسی؟

• ناسینی من بۆ شیعر و ئەدەب لەڕێگەی خوێندنەوەوە بوو، كاتێك دەستم بەخوێندنەوە كرد هەموو جۆرێكم دەخوێندەوە دواتر تەماشم كرد ئەوەی لەگەڵ دونیا و ڕۆحی مندا دێتەوە شیعرە بۆیە شیعر هۆگرییەكی سەیری بۆ دروستكردم. باوەڕناكەم هیچ كەسێك هەبێت دیوانی شاعیرانی كورد بخوێنێتەوە و هەستی نووسین و خۆشەویستی زمان و نەتەوەكەی تێدا نەچێنێت .
• نازناوی (ئیمان یادەوەر) هیچ چیرۆكێكی لەپشتە؟
• چیرۆكی ناسناوەكەم بۆ شیعر جێهێشتووە، وە ناوێكە دەتوانم بڵێم وەكوو شیعرێكی تەواو لەگەڵ بوونی مندا گونجاوە و بۆیە خۆشم ویستووەو .

  *چۆن شیعر پێناسە دەكەیت ؟

• ڕەنگە سەخت بێت بۆ نووسیارێك ،كە لەسەرەتای دونیای گەورەی نوسین دایەپێناسەیەكی تەواوی بۆ شیعر هەبێت، بەڵام ئەوەی پێیگەشتووم شیعر لای من ماناكردنەوەی هەموو ئەو شتانەیە كەوەختە لە بێمانایدا ون ببن. شیعر دۆزینەوەی ئەو جوانییانەیە كە ڕۆژگار ونیكردوون، لەم پرسیارەوە شیعرێكی مامۆستای گەورە (شێركۆ بێكەس)م بیركەوتەوە دەڵێت:
  ئاوی شیعر
  من هەندێ جار
  كە ئاو لە وشەم ئەبڕدرێ و
  ئەبمە كاغەزێكی قاقڕ
  كارێزكەنی خەیاڵم
  دائەھێڵمە ناو قووڵایی مێژوومەوە،
  خەم ھەڵكەنێ و
  خەم ھەڵكەنێ
  تا ئەگاتە ئاوی شیعر.
• كاتێكی دیاركراوت هەیە بۆ شیعر نووسین؟
• بۆ شاعیر پێویستە هەمووكاتێكی پڕ بێت لە خوێندنەوە و ڕوانینی قووڵ بۆ شیعر بۆیە ناگونجێت وەك كایەكانیتر كات بۆ شیعر تەرخان بكرێت كاتێك شیعر هەمووكاتێك ئامادەگی هەیە ناكرێت ئێمە نائاگابین، هەركات شیعر هەموو بوون و بیركردنەوەی داگیر كردیت ئەوكات هەركات بێت كاتی شیعرە.
• چۆنە دەڕوانیتە ئاستی رەخنەی شیعری لە كوردستان؟
• من بابەت و ڕەخنەكاری بەشێكی زۆری ڕەخنەگرانی كوردی لەسەر شیعر و ئەدەب بەگشتی دەخوێنمەوە هەرلە (بەختیار عەلی، عبدولخالق یعوقبی ،حەمەسعید ،حەسەن كاروان، كاكە سوور .. ناڵە حەسەن، ئارام صدیق ، پێشڕەو عەبدوڵڵا ، پەری عومەر ئەسعەد..)،زۆر نووسیار و ڕەخنەگرانی كورد بەگشتی ئەم دواییانە هەوڵی باش و جددی هەیە بۆ دۆزینەوەی شیعر و ئەدەبی باشی كوردی، بەشێوەیەك كەڕەخنەی كوردی ئێستا قۆناغی وەسف و ستایشی تێپەڕاندووە.
• ئەو بابەتانە چین كە لە شیعرەكانت رەنگی داوەتەوە؟
• شیعر زادەی بوونە، ئەو كەتوارەی منی تێدا دەژیم و ئەوپرسیارانەی لەناوەوەم دروستدەبن سیمای گشتی دەقە شیعرییەكانمن، ئەمە جگە لە زمان و خاك و نەتەوەم كە هەمیشە لەشیعرەكانم دا ئامادەییان هەیە.
• مەرجە ناونیشانی شیعر گوزارشت لە ناوەرۆك بكات؟
• وای نابینم هەندێكجار ناونیشانی شیعر شیعرێكی تەواوە بۆخۆی، من هەمووكات شیعر دەنوسم دوای تەواوبوون و پوختەكردنی ئەوكات بیر لەناونیشان دەكەمەوە، لام وایە سەرەتا دروستبوونی ناونیشان دەقەكە لەقاڵب دەدات كەناهێڵێت لەو هێڵە بترازێت كەناوی شیعرەكە دیاری كردووە. بۆیە مەرج نییە هەمووكات ناونیشان وەك ناوەوەی دەقەكە بێتەوە.
• بەكورتی لەسەر ئەم وشانە دەڵێت چی؟
  دایك: پیرۆزترین فریشتە لەبەرگی مرۆڤدا
  دابڕان: دۆزینەوەی خۆت لەناو ئەوانەی، لەخۆیاندا ونیانكردین.
  خۆشەویستی: هەناسەی ڕۆحە
  ژیان : كێڵگەیەكە مرۆڤ خۆی تێدا دەچێنێت
  بەخت: ئەستێرەیەكە سرووشت دەینێرێت و خۆت ئاسمانی بۆ دروستدەكەیت.
• هەڤپیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

هێرۆ جەواد: لە كوردستان ڕەخنە گری شانۆیی زۆر باش و بە توانامان هەیە، بە ووردی ڕەخنە كانیان دەخوێنمەوە
هێرۆ جەواد: ڕێزی زۆرم بۆهەموو شانۆكارەكان هەیە، بەڵام حەز ئەكەم تەنیا لەخۆم بچم
هێرۆ جەواد: ئاستی شانۆی كوردی لە ئێستادا زۆر بەباشی دەبینیم

خانمە هونەرمەند هێرۆ جەوادمحەمەد ناسرا و بە(هێرۆ جواد ) یەكێكە لە ئەكتەرە دیارەكانی كوردستان لە ساڵی 1983 لەشاری سلێمانی لەدایكبووە ،دەرچووی بەشی شانۆی پەیمانگای هونەرە جوانەكانی سلێمانییە تائێستا بەشداری چەندین شانۆگەریی و كورتە فلیم و درامای تەلەفزیۆنی كردوە هەروەها كاری دەرهێنان بۆ چەندین شانۆگەری كردوە وەكو( دارستانی بەختیاری ،بۆیاخچیەكان یادگاریان نیە، جەنگی ژنێك..) وەكو ئەكتەر بەشداری چەندین شانۆگەریی كردووە لەوانە( ژووری ژمارە شەش، وەرن ئێمەش ببینن، توندو تیژی ، یاداشتەكانی عەرعەر ،عەترەكانی عەربستان ،ژنانی شارەكەم ،نماز ، زنە ، زەماوەند ، چوار ، جەستەی ژن ، ئێوارەی گوڵە مێخەك ، سێ خوشك ، بیرەوەری ونبوویەك ،شالیر و جادووگەرانی ماكبێس…) هەروەها بەشداری چەندین كورتە فیلم و درامای كردووە لەوانە (خومار لەدوا سەردانەوەیدا ،گەرمیان كوێستان ، خوناو ، ئەڵقە ، تاریكی ، گەڕان ، ساتەكانی ژیان ، سۆما ، شەوێك..) لە ئێستادا هونەرمەند( هێرۆ جەواد )، مامۆستای پەروەدەی هونەرییە لە یەكێك لە قوتابخانەكانی شاری سلێمانی بەمەبەستی ئاشنا بوون بە كارە هونەریەكانی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس
*سەرەتا ئەگەر بكرێت بۆ خوێنەرانمان باس لە چۆنیەتی ئاشنا بوونت بە هونەری شانۆ بكەیت؟

• سەرەتای ئاشنابوونم بەهونەری شانۆ كاتێ چوومەپەیمانگای هونەرە جوانە كانی سلێمانی لەبەشی شانۆ وەرگیرام،پەیمانگا بوو وێستگەی دەست پێكردنم بە كاری نواندن ،هەرلەوێ خۆشە ویستی شانۆ لە دەستی پێ كرد بەشداری چەندین كاری شانۆییم كرد.
  *تۆ شانۆت هەڵبژارد یان شانۆ تۆی هەڵبژرارد؟
• كاتێ بە ویستی خۆم چوومە پەیمانگا، واتە خۆم شانۆم هەڵبژارد ،بێگومان حەزو ئارەزوویەكی زۆرم هەبوو بۆ هونەری نواندن هەوڵێكی زۆریشم دا بۆئەوەی بەردەوامی بەم حەزوو ئارەزووە بدەم.
  *رۆڵی شانۆ لەژیانی گەلان چۆن دەبینیت؟
• دەستەواژێكی شانۆ هەیە دەڵێت (شانۆ قوتابخانەی گەلە)،هونەری شانۆ لەرێگەی جەستەی ئەكتەر بەشێوەیەكی زیندوو پێشكەش بە بینەران دەكرێت،خاڵێكی تری شانۆ ئەوەیەكە زۆربەی هونەرەكانی تر وەكو موزیك ،شێوەكاری لە نێو شانۆدا بوونیان هەیە لە هەمان كات دا ئەدەبیش لەرێگەی دەقی شانۆیی رەگەزێكی گرنگی شانۆیە هەربۆیە بەباوكی هونەر ناوزەند كراوە، لەبەر ئەم فاكتەرانە پێگەی هونەری شانۆ رۆڵێكی گرنگی هەیە لە گۆرانكاری كردن و هۆشیاركردنەوەی گەلان.
  *خاتوو هێرۆ جەواد كاریگەری كامە شانۆكاری لەسەرە ،یاخود بە نواندنی كامە شانۆكار سەرسامە؟
• ئەوەی راستی بێت حەز ئەكەم تەنها خۆم كاریگەریم لەسەرخۆم هەبێت ،ڕێزی زۆرم بۆهەموو شانۆكارەكانی تریش هەیە بەڵام حەز ئەكەم تەنیا لەخۆم بچم لە هێرۆ جواد بێگومان هونەرمەندی زۆر باش و بەئەزموونیشمان هەیە هیوای سەركە وتنیان بۆ دەخوازمشن لێرەوە رێزو سڵاو هەیە بۆیان،بەڵام ئەوە حەزوو ئارەزووی خۆمە.
  *چۆن دەڕوانیتە رەخنەگرانی شانۆ لە كوردستان؟
  -لە كوردستان ڕەخنە گری شانۆیی زۆر باش و بە توانامان هەیە زۆر بە باشی قەڵەمەكانیان دەخەنە سەر نمایشەكان، من زۆر بە ووردی ڕەخنە كانیان دەخوێنمەوە وە دەست خۆشی زۆرم هەیە بۆیان چونكە دوورن لە مجاملە ی شانۆكاران هیوای بەردەوامیان بۆدەخوازم هیچ كارێكی هونەریش كامڵ نیە ، بۆیە هیچ كارێكیش بێ ڕەخنە نابیت بە ڵام ڕەخنەی ڕوو خێنەر نا،بەڵكو رەخنەی بنیاتنەر بێت لەپێناو خزمەتی كارەكەدا بێت.

  *تاچەند ( دەق ) گرنگە لە پرۆسەی نمایش دا؟

• دەق رەگەزێكی گرنگ و گەورەو گرانی سەركە وتنی هەموو كارێكی شانۆیە ،رۆڵێكی سەرەكی دەبینیت لە پرۆسەی نماش دا ،چونكە دەق نیوەی دەرهێنانە بۆیە هەڵبژاردنی دەق بۆ هەر دەرهێنەرێكی شانۆیی گرنگەبەجۆرێك دەبێتەفاكتەرێك بۆ سەركەوتنی نمایشەكە.

  *ئێوە خاوەن چەندین خەڵاتی شانۆین،دوا خەڵات وەكو باشترین ئەكتەر دووەمی كچ لە فیستیڤاڵی شەشەمی نێودەوڵەتی شانۆی عێراق وەرگرت هەستت چۆن بوو؟

• بێگومان خە ڵات بۆ هەرهونەرمە ندێك گرنگە،پاڵ پشت و هاندانێكی گەورەیە بۆ هونەرمەند بە دڵنیاییەوە، شانازی بەهەموو خەڵاتەكان دەكەم وهەستێكی زۆر خۆشە لە هەمان كاتەدا خەڵات وا لە هونەرمەند دەكات زیاتر هەوڵ بدات بۆ ئەوەی ئەو توانستییەی هەیەتی پێشكەش بكات. بە ڵام نابێ بەدەست هێنانی خە ڵات ببێتە هۆی ئەوەی كەهونەرمەند توشی لوت بەرزیت بكات بەڵكو دەبێت هەوڵی زیاتر بدات بۆئەوەی بەرەوە سەركەوتنی گەورەتر هەنگاو بنێت.

  *لە ئێستادا شانۆی كوردی لە چ ئاستێك دایە، پێتان وایە شانۆی كوردی لە قەیران دایە؟

• بە پێچەوانەوە ئەوەی من دەیبنم و بەردەومیشم شانۆ لە شارەكەی مندا زۆر زیندووە و لە قەیران دا نیە ئەوەی قە یرانە …بەداخەوە قەیرانی ئابوری و سپۆنسەری كەمی كارە شانۆییەكانە ئەگەر نا ئێمەی شانۆكاران لە ئامادەباشی داین بۆ هەركارێكی شانۆییدا بەشداربین، شانۆكارانی كورد لەسەر ئاستی ناوخۆ و عێراق و دەروەوەی عێراقیش ئامادەبوونیان هەیە بەشداری فیستیڤاڵە شانۆیییەكان دەكەن و خەڵاتیش بەدەست دەهێنێن لە شارەكەی من هیچ مانگێك بە بێ نمایشی شانۆ تێپەر ناكات بۆیە من ئاستی شانۆی كوردی لە ئێستادا زۆر بەباشی دەبینیم.

  *لەرێگەی ئەم دیدارە چ پەیامێكی كەسی یاخود هونەریت هەیە بۆشانۆكاران و بینەرانی شانۆ ؟
  -پەیامی من پەیامی خۆ شەویستی و یەكڕیزییە ، بەجۆریك هونەرمەند دووربیت لە قاچ شكاندنی یەكتری و ناوزڕاندن چونكە هونەرمە ند زۆر گەورەیە،پێویستە خۆی بە دوور بگرێت لەو دیاردە ناشرینە هیوای ئەوە دەخوازم هونەرمەندان هەمیشە لە لوتكە دابن كاری جوانتر و باشتر پێشكەش بە بینەران بكەین.

• هیچ پرۆژەیەكی نوێی هونەریتان هەیە؟
• بەڵێ كاری نوێم هەیە، بە شداری درامایە كم كردووە ڕۆڵی سەرەكی لە درامایەكە دەبینم ،بەڵام نازانم لە كام كەناڵ پەخش دەكرێت درامایەكە بە ناوی (كرێچیە كان)-ە لە نووسینی (شوعلە شەریعەتی )یە نووسەر و هونەرمەند “پێشڕەو حسێن ” كاری وەرگێڕانی كردووە هونەرمەند (كاوە ئەحمەد میرزا) پێداچوونەوەی بۆ دەقەكە كردووە، هونەرمەند (ئەنوەر قەرەداغی ) كاری موزیكی دراماكە ئامادەو جێبەجێ دەكات ،كاری دەرهێنانی لەلایەن هونەرمەند (دكتۆر غەسان عەبدوڵا) بۆكراوە . هەروەها لە ئامادەكاری داین بۆ كارێكی شانۆ لەگەڵ كۆمەڵەی هونەرە جوانەكان مامۆستای بە ڕێز مامۆستا “شە فیق “كاری دەرهێنانی بۆ دەكات بەمەرجێك ئە گەر داهاتی كارە شانۆ كەمان بۆ دابین بكەن.
• ئێمە لە كۆتایی ئەم هەڤپیڤینەدا زۆر سوپاست دەكەین بۆ ئەو دەرفەتەی بە ئیمەت بەخشی.
• منیش زۆر سوپاسی ئێوەی بەڕێز دەكەم بۆ ئەوسەركردنەوەتان.

  هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

نووسین خۆراكی ژیانە
نووسەری بواری پەروەردە ئاوات محەمەد

نووسەری بواری پەروەردە ئاوات محەممەد: نووسین لەبواری پەروەردە گرنگە
خاتوو(ئاوات محمەد عوسمان)،نووسەرێكی بواری پەروەدەیەخاوەنی چەندین بڕوانامەی ناخۆیی و نێودەوڵەتییە لە بواری پەروەردەو فێركردن ، وەكو نووسەرێك هەمیشە خاوەن بۆچوونی خۆی بووە لە سەركۆی سیستەمی پەروەدەو فێركردن لەكوردستان لەنزییكەوە ئەم پرسیارانەمان ئارەستەكرد بەخۆشحاڵییەوە وەڵامی سەرجەم پرسیارەكانی داینەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*پێمان باشە كورتەیەك لە ژیانی خۆت بۆ خوێنەرانمان بخیتە ڕوو.

• ناوی سیانیم (ئاوات محەمەد عوسمان محمد) ،دەرچووی زانكۆی سەلاحەدینم،یەكەمەكانی زانكۆم ،خاوەن چەندین بڕوانامەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیم لە بواری پەروەردە
  هەروەها بڕوانامەی ڕاهێنەری (TOT) ئەمەریكیم وەرگرت وەك ڕاهێنەری گەشە پێدانی مرۆیی.وەك مامۆستا كارم كردووە دواتر بوومەتە بەڕێوەبەری نوسینگەی بریكاری وەزارەت ،ئێستاشدا،قوتابی ماستەرم لەزانكۆی سەلاحەدین، بەربەردەوام لە گۆڤار رۆژنامەكان نووسینەكانم لە مەڕ كۆی لایەنەكانی پەروەردەو فێركردن بڵاودەكەمەوە.

  *باشە بۆچی نووسین لەبواری پەروەردەو فێركرنت هەڵبژارد؟

• لە قۆناغی سەرەتایی ئەم حەزوو خولیایەم هەبووە، جارجارە نووسینەكانم بۆ ڕادێوكان نارد لەڕێگای براكەمەوە ، لەچەندین پڕۆژە و چالاكی قوتابخانە بەشداربوومە ،دواتر چوومە زانكۆ دەرفەتی زیاترم بۆ ڕەخسا ئیتر بەردەوام بووم
  گەنجی و تەمەنی گەشە كردنم بە نوسین و خوێندنەوە دەست پێكرد ،كاتێك لە كۆلێژ قوتابی بووم چەندین وتار و بابەتم نووسی لە گۆڤارو ڕۆژنامەكان بڵاو دەكرایەوە،جگە لە بەشداری كردن لە چەندین سیمینارو كۆربەندو پرسەكانی گەنج و مافی مرۆڤ ،دوای تەواوبونی قۆناغی خوێندن پیشەی مامۆستایم هەڵبژارد هەرچەندە ئەوكات دەمتوانی كە لە ناو زانكۆ دەست بەكار بم بەڵام بە هۆی بارودۆخێك نەمتوانی لە زانكۆ دەستبەكاربم ، ئەزموونی كارم لە بواری پەروەردە ئەو حەزو خولیایەی بۆدروستكردم كە لەم بوارە.

  *تاچەند نووسین لە بواری پەروەردە و فێركردن بۆ خێران،مامۆستا، سەرپەرشتیار گرنگ و بەسوودە؟

• نووسین لەبواری پەروەردە نەك گرنگە بەڵكو نووسین لەم بوارە بە پێویست دەزانم، بۆمامۆستا یان سەرپەرشتیار یان هەركەسێكی پلەو پۆستی ‌ ئیداری سەر بەپەروەردە خێزان و پەروەردە تۆ یەكەی سەر بەیەكترن و تەواوكەری یەكترن زۆر گرنگە بۆ نووسین لەم بوارە بۆ دروستكردن و بنیاتنانی كومەڵگەیەكی تەندورست ڕۆشن..

  *دامەزراوەكانی پەروەردە لە هەرێم تاچەند كاردانەوەیان هەیە بەرامبەر ئەو نووسینانەی لەسەر پەروەردەو فێركردن دەنووسن؟

• هەتا ڕادەك باشە هیوادارم زیاتر گرنگی پێبدرێت، لە پێناو پێشخستن و بەڕێوەچوونی پەروەردەیەكی پێشكەوتوو بۆ هەموو ئەوانەی لەم بوارە دەنووسن هاندان هەبێت، چونكە نووسەرمان زۆر كەمە لەم بوارە ئەوەی هەشە گوێ لێناگیری بەپێی پێویست. نووسین خۆراكی ژیانە ئەوەی دەنووسی پێویستە هانبدرێت وبەقەڵغانی زێرین ڕیزی لێبگیرێت.

  *وەكو نووسەرێك چۆن دەڕوانیتە پەیوەندی نێوان پەروەردە و فێركردن؟

• هەردوو لایەن (پەروەردە و فێركردن)،پەیوەندیان باشە بەڵام هیوادارم زیاتر گرنگی بدرێت بەلایەنی پەروەردە چونكە پەروەردە دواتر فێركردن دەستپێدەكات كە پەروەردە نەبوو خوێندن بێ بەها دەبێت، پەروەردەش سەرەتا لە خێزانەوە دەستپێدەكات دواتر لە ناوەندەكانی خوێندن.
  لەم كابینەیە زۆر باش دەبینم لە هەرێمی كوردستان زۆر خزمەتكراوە لە بواری پەروەردە هەروەها نوێگەری تەواو كرا چ لە پرۆسەی خوێندن چ لەپرۆگرام لە ڕووی ئیداریەوە لە بەرژەوەندی گشتی (كابینەی نۆ پێویستە بە ئاوی زێر عەتر ڕێژبكرێت)،پرۆسەی خوێندن خەریك بوو دەگەیشتە ئاستی زۆر بەرز بەڵام بەداخەوە كێشەی ئابوری و نەبوونی مووچە تێكەڵكردنی بەبابەتی خوێندن خەریكە پرۆسەی خوێندن دوادەخات لە هەندێك سنوور ئەمەش بەڕاستی مەترسیەكی گەورەیە بەهیوام هەموو شتێك باشبێتن.

  *ئاستی پەروەردە فێركردن لە هەرێمی كوردستان چۆن دەبینیت؟

• هیچ گومانی تێدانییە لەگەڵ بوونی ئەو هەموو گرفت و قەیرانی ئابووری هەروەك باسمكرد قەیرانی دارایی و دواكەوتنی مووچە و كێشەی دانەمەزراندنی وانەبێژان،بەڵام پەروەردە و فێركردن ئاستێكی باش دایە هیودرام لە داهاتوو باشتر بێت،بەرسەر ئەم قەیرانانەدا زڵبین بۆ ئەوەی ئاستی پەروەردەو فێركردن زیاتر بەرەوپێشڤەچوون بچێت.

  *ئەو میتۆدانەی ئێستا لەنێو قوتابخانەكان دەخوێندرێن لەگەڵ سەردەمی ئێستای تەكەنەلۆژیا گونجاون؟

• ئەمە دەگەڕێتەوە سەرئاستی قوتابخانەكەو خودی مامۆستاكە سەردەم سەردەمی تەكنەلۆجیایە لەسەر مامۆستا پێویستە، مۆدیرن و سەردەمیانە بێت تەكنیكی جۆراو جۆر بەكاربهێنێت،خۆی بگونجێنیتن لەگەڵ سەردەمەكە و جیلی ئێستا.

هونەرمەند و میدیا كارجاسم وەندی: رادیۆی كوردی بەغدا خاوەن ئەرشیفێكی دەوڵەمەندی هونەری كوردی بوو
هونەرمەند و میدیاكار جاسم وەندی:بەداخەوە لە ئێستادابەشێك لە بێژەران زانیاران وەك پێویست نیە
كاتێ باس لە رادیۆ كوردی بەغدا دەكەین ،چەندین هونەرمەندو میدیاكار بەبیرمان دێنەوە یەكێك لەومیدیاكار و هونەرمەندانە دەرهێنەرو ئامادەكارو پێشكەشكار و هونەرمەند (جاسم وەندی)یە كە ساڵانێك لەو رادیۆیە دڵسۆزانە خزمەت بە كلتوو و فەرهەنگ و هونەرمەندانی كوردستانی كردوە. هونەرمەند و راگەیاندكار جاسم محەمەد مستەفا ناسراو بە (جاسم وەندی) لە ساڵی 1950 لە شاری كەركووك لەدایك بووە لە حەفتاكانی سەدەی رابردوو لە رادیۆی و تەلەفزیۆن بەغدا دەستی بەكاری هونەری كردووە خاوەنی چەندین بەرنامە بووە وەكو پێشكەش كار و ئامادەكار و دەرهێنەر ، هەروەها لە بواری هونەری گۆرانی وتن خاوەنی چەندین گۆرانییە لەدوای راپەرینی خەڵكی كوردستان لە بەهاری ساڵی 1991هونەرمەند و میدیاكار (جاسم وەندی) لە ساڵی 1992،بڕیار دەدات بگەرێتەوە كوردستان هەوای ئازادی هەڵمژێت لە نێو ئازادی كوردستان دەست بەكاری راگەیاندن دەكات لە كوردستان تیڤی پاشان لە دەنگی كوردستانی عێراق و لە تیڤی گوڵان تیڤی و زاگرۆس لە ئێستاشدا لە دەزگاری سەتەلایەتی كوردستان تیڤی بەردەوامە بۆ زیاتر ئاشانا بوون بە هونەرمەند جاسم وەندی بەچەند پرسیارێك بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین – كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین جاسم وەندی چۆن جیهانی رادیۆی ناسی؟

• من لەسەرەتای گەنجیمەوە خولیای هونەر هەبوو،كاتێ قوتابخانەی سەرەتاییم تەواو كردلە قوتابخانەی (ئەلوەند) لە شاری خانەقین،بەبەردەوامی گوێم لە رادیۆ دەگرد ئەو كات لەگەڵ براگەورەم دەچوومە چایخانە لەوێ دەچوومە لەلای جیهازی رادیۆ دادەنیشم گوێم لە گۆرانی عەربی و كوردی دەگرت بەتایبەتی گۆرانییەكانی هونەرمەندان (عەلی مەردان ،حسێن عەلی ، عەبدولحەلیم حافز ، محەرەم فوئاد، عەبدولوەهاب…) ئەمش بووە فاكتەرێك كە، رۆژێك لە رۆژان بچمە رادیۆ بۆ ئەوەی ئەو هونەرمەندانە ببینم بتوانم كاریان لەگەڵدا بكەم بەجۆرێك چوونم بۆ رادیۆ بووە عشق و خەون و خەیاڵم بێ ئەوەی بزانم رۆژێ دەێت ئەو عشق و خەیاڵە دەبێتە راستی هیوایەكەم دێتەدی لە حەفتاییەكانی سەدەی رابردوو دەبمە كارمەندێكی ئەو دەزگایە لەبەغدا .

  *كەواتە بابزانین چۆن ئەو عشق و خەیاڵە بوو بەڕاستی؟
  بەڵێ ، رۆژیك هونەرمەند (ناسرحەسەن) سەردانی شاری خانەقینی كرد راپۆرتێكی لەسەر شاری خانەقین بۆ تەلەفزیۆنی بەغدا ئامادە دەكرد،لەمیانی راپۆرتە كەدا من گۆرانییەكم لەسەر ئاوی ئەڵوەن ووت كاك ناسریش وتی تۆ دەنگت زۆر خۆشە بۆ نایەتە رادیۆ بۆ ئەوەی چەند گۆرانییەكەت بۆ تۆمار بكەین ،بەداخەوە ئەو كات دەرفەتم نەبوو چونكە قوتابی بووم ..بەڵام وتەری هونەرمەند ناسر حەسەن هەر لەمێشكم دابوو تا رۆژێك خزمێكمان لە بەغدا بوو وتی دەنگت زۆر خۆشە بۆنایتە رادیۆ من هاورێیەكەم لەرادیۆ هەیە بەناوی (عەبدولهادی موبارك) منیش زۆرم پێخۆش بوو، چوومە رادیۆ لەلایەن لیژنەی تایبەتی رادیۆ ئەو كات لیژنەیەكی تایبەت هەبوو بۆ وەرگرتن و تۆماركردنی گۆرانی سوپاس بۆ خوا من، بەسەركەوتووی دەرچووم پاشان پێیان ووتم تۆ كوردی بڕۆ رادیۆی كوردی كاتێ چوومە بەشی كوردی منیان لە ئەرشیف دانا تا ئەو كاتەی شارەزاییەكی باشم لە گۆرانی و گۆرانیبێژان پەیداكرد.

  *لە رادیۆ خزمەتێكی زۆری هونەر و هونەرمەندان كردوە ئەو بەرنامەنەی وەكو دەرهێنەر و ئامادەكارو پێشكەشكار كردوون ئەكرێ ئاماژەیان پێبدەیت؟

• بێگومان بەرنامەكان زۆرن دەتوانم بڵێم هەر ساڵانی حەفتاكانی سەدەی رابردوو، تا ساڵی 1992 زۆربەی بەرنامەكانی رادیۆ لە تۆماركردن و دەرهێنانی من بوو ،بەرنامەم بۆ زۆربەی هونەرمەندان و ئەدیبان تۆمار و كاری دەرهێنانم بۆ كردوون تەنانەت كاری دەرهێنانم بۆ بەرنامەی منداڵان كردووە كە لە ئامادەكردون وپێشكەش كردنی خاتوو (سەمیرە محەمەد عەلی) بوو هەروەها كاری دەرهێنانم بۆ بەرنامەی خاتوو(سەعدییە شەریف) خێزانی خودالێی خۆش بێت نووسەر (مەحموود زامدار)كردووە، بەرنامەی (ئێوەو ئەو هونەرمەندە) لە ئامادەكردنی و دەرهێنانی خۆم بوو توانیم لەگەڵ زۆربەی هونەرمەندانی كوردستان دیداری هونەریان لەگەڵدا ساز بدەم ،تەنانەت لەو بەرنەمەیەدا دیدارم لەگەڵ هونەرمەندانی رۆژهەڵاتی كوردستانیش ئەنجام دا وەكو: نەجمەدینی غوڵامی و كاڵێ وخودالێی خۆش بێت تاهیری خەلیلیی هەروەها لەوكاتەی تیپە مۆسیقاكان سەردانی بەغدایان دەكرد ،كارم بۆ كردوون هاوكاری باشم دەكردن وەكو تیپی مۆسیقای پاشای گەورە تیپی مۆسیقای باواجی تیپی مۆسیقای دهۆك دەتوانم بڵێم زۆربەی هونەرمەندانی هەولێر و سلێمانی و كركووك و دهۆك و رواندز و كۆیەو خانەقین هاوكاریم كردوون وە گۆرانییەكانیان بۆم بڵاودەكرنەوە .

  *رادیۆی بەغدا ئەرشیفێكی دەوڵەندی هونەری كوردی بوو دوای ئەو روداوانەی لە عێراق رویدا، چی بەسەر ئەو ئەرشیفە هات؟

• رادیۆی كوردی بەغدا خاوەن ئەرشیفێكی دەوڵەمەندی هونەری كوردی بوو، سەرچاوەیەكی رۆشنبیری هونەری كوردی بوو چەندین وتارو بەرنامەی رۆشنبیری لەگەڵ كەڵە كەسایەتییەكان لە نێو ئەرشیفەدا هەبوون سەدان بەرهەمی هونەرمەندان و شاعیران و ئەدیبان كە بەدەنگی خۆیان تۆمار كرابوون چەندین گۆرانی منداڵان هەبوو سەدان چیرۆكی تەمسیلی لەنێوئەو ئەرشیفەدبوون، بەداخەوە زۆربەیان فەوتان لەزۆر شوێن گوێم لێبووە كە هەندێ لەو ئەرشیفانەلە فەوتان رزگار كراون كەسانی دڵسۆز لە دوای رووخانی رژێم لە ساڵی 2003 ئەرشیفەكەیان بەروە كوردستان هێناوە بەڵام لە كوێییە ئەوە من نازانم ئەرشیفی ئەو رادیۆییە لە هەموو ئیزگەكان دەوڵەمەنتر بوو .

  *زۆرێك لە گۆرانیبێژان لەرێگەی رادیۆی كوردی بەغدا دەركەوتن تۆبەچەندین شێوە هاوكار یان بوو لە تۆماركردنی گۆرانییەكایان ئەكرێت ئاماژەیان پێبدەیت؟

• من ئەوە بەخزمەتكردن بە هونەری كوردی دەزانم شانازی دەكەم كە هاوكاری ئەو هونەرمەندانەم كردووە،پێشتریش ئاماژەمان پێدا هەندێكجار بیسەرانی رادیۆش سەردانییان دەكردین .جارێكیان هونەرمەندی گۆرانیبێژ (وەلی دۆسكی) رێزو خۆشەویستیم هەیە بۆی هاورێیەكی نزیكی منە پێم گووت ئێوە وەكو تیپی مۆسیقای پاشای گەورە تیپێكی گەورەن بۆنایەن بۆ رادیۆ بۆئەوەی چەند گۆرانییەك تۆمار بكەن؟ وتی زۆرمان پێباشە بەڵام چۆن بێن وتم من بۆتانی رێكدەخەم ئەوكات بەناوی مامۆستا (زرارمحەمەد مستەفا) یاداشتێكم بۆ بەرێوەبەری رادیۆ (شاكر مەنسوڕ) نووسی ئاماژەم دا كە وەكو تیپی مۆسیقای پاشای گەورە دەمانەوێت چەند گۆرانییەك لە رادیۆی كوردی لەبەغدا تۆمار بكەین ، دوای رەزامەندی وەرگیرا سەرجەم ئەندامی تیپەكە هاتنە بەغدا لە رادیۆ (12) گۆرانیمان بۆ تۆماركردن بۆ گۆرانیبێژان (وەلی دۆسكی ،ئەحمەد محەمەد شریف ..) دوای گۆرانییەكانم خستە سەر بەكرەی گەورە كە پێان دەوت “ئێمی” بۆ ئەوەی لە تەلەفزیۆن كلیپی بۆ بكەن رێزم بۆ تیپی مۆسیقای پاشای گەورەی رواندز هەیە.. هەورەها هاوكاری چەندین گۆرانیبیژی ترم كرد وەكو هونەرمەندان (سابیر كوردستانی ،ئیسماعیل كوێستانی ،حەسن هەیاس،مەهدی مەجید،عەلی حسێن وەندی ،نوری باریكە چەندانی تر…) بێگومان من، بەهاوكاری كارمەندانی رادیۆ ئەو خزمەتەمان دەكرد لێرە چاویان ماچ دەكەم كە زۆر دلسۆزانە كارمان دەكرد رۆحی كۆچكردوانیش خۆش بیت.

  *كاتی خۆی بەرنامەكانی رادیۆی كوردی لە بەغدا بیسەرێكی زۆری هەبوو،لەو بارییەوە چی دەڵێت؟

• رادیۆی كوردی لە بەغدا لەوماوەیەدا كە بەرنامەكانی پەخش دەكرد ،رۆژ لەدوای رۆژ بیسەری بەكۆمەڵ زیاد دەكرد ،هۆكاریش زۆرن وەكو بەرنامەكان پڕبوون لە بابەتی ئاینی ،رۆشنبیری ، زانستی،هەواڵی سەیرو سەمەرەی جیهان لەهەموو گرنگتر ئامادەكردن و پێشكەش كردنی بەرنامەكان كەسانی رۆشنبیر بوون زۆربەیان ئەدیب بوون بۆیە رادیۆ ببووە پردێكی دڵسۆزی نێوان بیسەران متمانەیەكی پتەو دروست ببوو هەر لەمیانی بەرنامەكان دا دیار و خەڵات هەبوو هەر بەرێزێك خەڵاتی یان دیاری هەبووایە وەكو رێزلێنانێك پێشكەشكار یان ئامادەكار، یان دەرهێنەر خۆی دەچووە شوێنەكە چ لەشار بێت یاخود لەگوند خەڵاتەكەی پێشكەش بە كەسەكە دەكرد و لە هەمان كاتدا دیداریشیان لەگەڵ تۆمار دەكرد هەر بۆ زانیاریان هەرلەرێگەی بەرنامەكانی رادیۆ لەرێگەی گۆڕینەوەی نامەكاندا چەندین هاوسەرگیری لە نێوان بیسەران دروست بوو ئەوەش بۆ دڵسۆزی كارمەندانی رادیۆ دەگەرێتەوە ، كەهەمیشە هاوكار و دڵسۆزی بیسەران بوون.
  
  *رەوشی رادیۆییە كوردییەكان لە ئێستادا چۆن دەبینیت؟
  -بەداخەوە لە ئێستادا پەخشی رادیۆییەكان تەنیا ناخۆییە ،بەرنامەكانیان وەك پێوست نییە ، بەشێك لە بێژەران زانیاران وەك پێویست نیە ،ناتوانن بچەنە ناو خەڵكەوە ،گوزراشت لە ناسۆرییەكان هاوڵاتیان بكەن ..چونكە زۆر گرنگە، رادیۆ بتوانی چۆن بیسەر بۆ خۆی رادەكێشێت دەبێ بێژەر خاوەن زانیارییەكی باش بێت من وای دەبینم لە ئێستا بە هۆی زۆری ئامێرەكانی پەیوەندی سەردەمی تەكنەلۆژیا و سۆسیال میدیا بیسەرانی رادیۆ كەم بۆتەوە بۆیە دەبێ رادیۆ لە ئێستادا بەشێوەیەكی مەیدانی كار بكات لە ناو كێشەو گرفتەكانی خەڵك بێت هەمیشە پردێك بێت لە نێوان جەماوەر و دەسەڵات بۆ ئەوەی چارەسەری كێشەكانیان بكات ،بەڵام ئایا لە ئێستادا رادیۆ دەتوانێت ئەم كارە بكات بەداخەوە من ئەوە نابینیم هەرچەندە چەند بەرنامەیەك لە هەندێ رادیۆ هەیە باشن بەڵام هێشتا وەك پێویست نیین.

  *بەرێزتان وەكو گۆرانیبێژ خاوەنی چەندین گۆرانیین بابزانین چۆن دەستت بە گۆرانی وتن كرد؟
  -من لە قوتابخانە بەشداری زۆربەی چالاكییەكانم دەكرد ،بەتایبەتی لە كاتی سروود و گۆرانی هەر وەكو پێشتر ئاماژەم پێدا دوای ئەوەی لە رادیۆ تاقیكرامەوە،بەسەركەوتوو دەرچووم ،یەكەم گۆرانیم بەناوی (باڵا بەرز) تۆمار كرد لە شیعری ئەنوەر ساڵح و ئاوازەكەی لەلایەن سەمیر زاخۆلی بوو ..دوای ئەمە چەندین گۆرانی تریم بڵاوكردەوە وەكو (لەیلی لەیلی) (بەوبەو) (گوڵی زرەد و سور) ( تەمەن) (بیروە بیرەوە) (نەورۆز) چەندانی تر ژمارەی سەرجەم گۆرانییەكم نزیكەی (21) گۆرانییە بەڵام بەداخەوە هەندكێكیان فەوتان.. من لەئێستادا كەم گۆرانی دەڵێم، بەڵام هەندێك جار لە ئاهەنگی تایبەت گۆرانی دەڵێم بەڵام لە خزمەت كردنی گەلەكەم و وڵاتەكەم لە كاری راگەیاندن هەر بەردەوامم .

  *هەندێ لە گۆرانییەكانت كلیپ كراو لەئێستا چۆن دەڕوانیتە كلیپی گۆرانییەكان؟

• دەتوانم بڵێم كلیپ كردن بۆ گۆرانی كارێكی جوان و باشە بەداخەوە هەندێ لە كلیپەكان باش نیین ئێمە گۆرانیبێژی زۆر باشمان هەیە بەڵام هەندێ لە كلیپەكان تەنیا ئافرەت بەشێوەیەك دەردەكەون كە لەگەڵ داب و نەریتی ئێمەی كورد ناگونجێت بەجۆرێك وا لە بینەر دەكات نەگوێ لە دەنگە نەلە ئاوازەكە نە لە شیعرەكە نەگرێت بۆیە گۆرانییەكانی ئێستا كاتین چەند رۆژێكەو دوای ون دەبن كەچی ئەگەر ئاوڕێك لە گۆرانیبێژانی رابردوو بدەینەوە دەبینین گۆرانییەكانیان بەنەمری ماونەتەوە هیچ كلیپشیان نەبووە وەكو هونەرمەندان حەسن زیرەك ، تاهیر تۆفیق، محەمەد عارف جزیری، عەلی مردان ، محەمەدی ماملێ ….كاتێ گۆێ لە گۆرانییەكانیان دەگرین وادەزانی ئێستا وتراون بۆیە ئەگەر هونەرمەند دەنگ خۆش بێت پێویست بە كلیپ هەرناكات..

  *بۆچی لەئێستادا بەرهەمی گۆرانیت نییە؟وازت هێناوە لە گۆرانی وتن هۆكارەكەی چییە؟

• ئەوەی راستی بێت من بەیەكجاری وازم لە گۆرانی وتن نەهێناوە،بەڵام باردۆخەكە وای لێكردووم لە گۆرانی وتن دوور بكەمەوە ، هەرچەند تائێستاش من خۆم بە گۆرانیبێژ دانەناوە ،وەكو ئارەزوو گۆرانیم وتووە من زیاتر وەكو میدیاكارێك كار دەكەم بەتایەبتی لەبواری دەرهێنان ئەگەرچی لە ئێستاش كەمێك لە بواری راگەیاند دووركەوتوومەتەوە بەڵام هەر لەناو كەشی راكەیاندنم ئەگەر كاری باش هەبێت من ئامادەم چ لەبواری تەلەفزیۆن یان رادیۆ یان شانۆ بێت دەیكەم چونكە پێشتریش من كاری دەرهێنانم بۆ شانۆ كردووە لە شاری خانەقین شانۆگەری (ئەڕاكێ) لە نووسینی خودا لێی خۆش بیت ئازاد خانەقینی بوو من كاری دەرهێنانم بۆی كردبوو لە تیڤی زاگرۆس كاری دەرهێنان بۆ چەندین بەرنامە كردوە سەرقاڵ یم بەو كارانە وای لێكردووم لە گۆرانی گوتن دوو ربكەمەوە ،بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا ماوەیەكە خەریكی گۆرانییەكی نوێم وەكو دوا بەرهەمم بڵاودەكەمەوە، چونكە هونەر لەلای من عیشق بووە تاكوو ئێستاش هەر عاشقم .

فۆتۆگرافەر بەكر نەبی : گوناحە تۆ هاوڵاتی ئەم نیشتمانە بیت و عەشقی ئەم سروشتە نەبیت
فۆتۆگرافەر بەكرنەبی : ئێمە لەكوردستان خاوەنی چوار وەرزی زۆر جوانی ساڵین
هونەرمەندی فۆتۆگرافەر”بەكرنەبی مەحموود”،لەدایك بووی شاری هەولێرە،دەرچووی كۆلیژی ئاداب بەشی راگەیاندن،تائێستا نۆ پێشانگای تایبەتی كردۆتەوە لە شارەكانی هەولێر وسلێمانی و كەركووك وەپێشانگایەكی تایبەتییشی لە وڵاتی سوێد كردۆتەوە ،بە شداری 27پێشانگای هاوبەشیم كردوە لەشارەكانی عێراق دەرەوی عێراق بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە كارو چالاكییەكانی چەند پرسیار بەسەرمان كردەوە.
هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس
*سەرەتا پێم باشە باس لەچۆنیەتی ئاشنابوونت بەكامیرا بكەیت؟

• سەرەتای ئاشنابوونم دەگەرێتەوە بۆ ساڵانی دوای راپەرینی گەلی كوردستان،بەدیاركراوی لە ساڵی 1995 ئەو كات لەگەڵ هاوڕێی بەرێز هونەرمەند مامۆستا ئەیاد، كە فۆتۆ گرافەرێكی ناسراوی شاری هەولێرە ئەو كات زۆر بەی كاتەكان بەیەكەوە بووین ئەو وێنەی زۆرجوانی دەگرت هەم وێنەی بازرگانی هەم وێنەی سروشتی وهونەری كارانەی ئەو سەرنجی زۆری منی راكێشە ئیتر لەو سلتەوە بەهاوكاری مامۆستا ئەیاد دەستم بە كاری وینە گرتن كرد،بۆیە ئەمە بووە بە خاڵی دەست پێ كردنم.
  *یەكەمین كامیرا كە بەكارت هێنا چ جۆرە كامیرایەك بوو؟
• ئەو كات كە من بووم بە وێنەگر ئابڵوقێكی ئابوری زۆر بەهێز هەبوو كامیرا زۆر كەم بوو من بە كامیرایكی روسی ناوی كیڤ بوو،دەستم بەكاری وێنەگرتن كرد.
  *زۆرێك لەوێنەكانت سروشتی كوردستان لەخۆ دەگرێت ئەم نهینیە بۆ چی دەگەریتەوە؟
• گوناحە تۆ هاوڵاتی ئەم نیشتمانە بیت و عەشقی ئەم سروشتە نەبی بەڕاستی ئێمە خاوەنی سروشتێكین پڕاو پڕە لەجوانی ئەركی ئێمەیە ئەو سروشتە جوانە نیشانی دنیای بدەین ئێمەلە كوردستان خاوەنی چوار وەرزی زۆر جوانی ساڵین خاوەن كلتوو و زمان و فرە ئاینین پێویستە لەسەرمان لەرێگای زومی كامیراكانمان هەموو جوانیەكانی كوردستان نیشانی جیهانی دەرەوەمان بدەین بڵین ئەمەیە وڵاتی ئێمەیە.
  *ئاستی وێنەگرانی فۆتۆگرافەر لەكوردستان چۆن دەبینی ؟
• خەرمان بەرەكەت لەئێستا دا وێنەگری زۆر چاكمان هەیە بەشداری پێش بڕكێی جیهانی دەكەن كامیرای زۆر زۆر باشیان هەیە جاران ئەگەر بگەرینەوە ساڵانی رابردوو 70ساڵ پێش ئێستا هەرچی وێنەو ئەرشیفی كورد هەیە هەمووی بە زوومی كامیرە مانی بیانی گیراوە.
  *ئەوگرفت وكێشانە چین كەدەبێتە كۆسپ لەكاتی وێنە گرتن دا؟
• لەئێستا دا گرفتە كان بەم شێوە نیە، چونكە مەیدانە كە بەرفراوانە لەبەر ئەوەی ئێستا كێشە ی كامیرا نییە ئازادی بەرفراوانە،هیچ سانسۆرێك نییە بۆیە هەمووكەسێك ئازادە لە وێنەگرتن بەتایبەتی لەگەڵ پەیدابوونی كامیرای پێشكەوتوو ئامێری مۆبایل.
  *ئێمە لە كۆتایی دازۆر سوپاست دەكەین بۆ دەرفەتەی بە ئێمەت بەخشی.
• منیش زۆر سوپاسی ئێوە دەكەم بۆ ئەو بەسەركردنەوەیە دەستان خۆش بێت.

هونەرمەند ئارام سەردار: كاتێ كەمانەكەم لە باوەش دەگرم بە خۆشەویستی دەیژنم
هونەرمەند ئارام سەردار: باوكم یەكەم كەس بوو پاڵپشت و هاندەرم بووە بۆ نێو دونیای هونەر
هومەرمەند (ئارام سەردار مەجید)، یەكێكە لە ژنیارە بەتواناكانی كوردستان،ئەوە لە تەمەنی (10) ساڵییەوە خۆی هاتۆتە نێو جیهانی موزیك وەكو ژنیارێكی بەتوانای ئامێری (كەمانجە و ڤیۆلا) ئەندامی چەندین تیپی موزیكی و ئۆركێسترای كوردستانە هەروەها وەكو ژنیار بەشداری لە چەندین كۆنسێرت لەكوردستان و دەرەوەی كوردستان كردوە ئێمە بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە ژیان وكارەهونەرییەكانی، لە نزیكەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵدا كرد..

هەڤپەیڤین- كامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین چۆنە جیهانی جیهانی موزیكت ناسی؟

• هەر لەمنداڵییەوە حەزێكی زۆرم هەبوو بۆ موزیك هەبوو یەكەم دەسپێكی هونەریم لە چالاكی قوتابخانەكانی هەولێر بووە لە ساڵی (1987) ،ئەوكات تە مەنم (10) ساڵان بوو دەستم بە خوێندنی موزیك و ئامێری كەمان كردووە لای بەڕێز مامۆستا (لوقمان جوهر).. وە ساڵی (1995) لە پەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر بەشی مۆسیقا وەرگیرام بۆ ماوەی پێنچ ساڵ ئامێری كەمانم خوێند لە هەموو ئەو چالاكیانەی لە پەیمانگای هونەرە جوانەكاندا بەشداریم تێدا كردووە دوای دەرچوونم وەك مامۆستای پەروەدەی هونەر دامەزراوم ئێستا سەر پەشتیاری هونەریم لە چالاكی قوتابخانەكانی پەروەردەی ناوەندی هەولێر. دوای هەر لە سەرەتای دامەزراندنی ئۆڕكێسترای كوردستان ساڵی (1997) ئەندامی ئەو تیپەم بە ئامێری (كەمان ) و (ڤیۆلا ) وە لەهەموو ئەو كۆنسێرتانەی كە لە كوردستان و دەرەوەی كوردستان ئەنجام دراوە بەشداریم تێدا كردووە وەك ووڵاتەكانی (ڕۆمانیا – بولغاریا – جۆرجیا ) بە ڕابەرایەتی مایسترۆ مامۆستا (چەتۆ نەورۆز ) وە ڕیكخستنی گشت كارە هونەریكانیش لەلایان بەڕێز مامۆستا (هەڤال حمد ) ئەنجام دەدرا هەروەها چەندین كاری هونەریم لەگەڵ ( دەستەی مۆسیقای شەبەنگ ) كردووە كەلە (7) ژەنیار پێكهاتبووین وەك ئامێرەكانی (كەمان – ڤیۆلا – پیانۆ – چەلۆ ) ،چەندین كۆنسێرت و مۆسیقای كلاسیك و كوردیمان پێشكەش كردووە هەروەها بەشداری چەند كارێكی هاوبەشم ڵەگەڵ سیمفۆنیا عێراق دا كردووە وەك ژنیاری (ڤیۆلا) وە ساڵی 2008 ئەندامی تیپی موزیكی هونەرمەند (زكریا عبدالله ) بووم ئەوكات كۆنسێرتێكمان لەوڵاتی سوید لە شاری ستۆكهۆڵم بۆ ئەنجام دا،كۆنسێرتی دووەمیش لە شاری هەوڵیر. ئێستاش وەك ژنیاری ڤیۆلا ئەندامی (تیپی ئۆڕكێسترای كوردستان تیڤی ) یم كە تیپێكی زۆر سەركەوتوو چالاكە لەم ماوەیەدا چەند كۆنسێرتێكی بێ وێنەمان لە مۆسێقای كوردی و جیهانی پێشكەش كردووە بەڕابەرایەتی مایسترۆ مامۆستا (سەید ئەحمەد ڕواندزی).

  *چی وای لە تۆی كرد لە نێو ئەو هەموو ئامێرە موزیكیانە،رووبكەیتە ئامێری كەمانجە؟

• هەر لە منداڵیەوە حەزو خولیام لە مۆسیقا بوو بەتایبەتی ئەگەر موزیكەكە صۆڵۆی ئامێری كەمانی تیابایە ، هەستێكی زۆر تایبەتی لام دروست دەكرد چێژێكی زۆرم لێ دەبێنی بۆیە تــاكـــو ئێستاش كاتێ ئــامــیـَـری كـــەمـــانـــــم لە ئامێزەو بە خـــۆش ویستیەوە دەیژەنـــم.

  *كێ بە مامۆستای خۆت دەزانی؟

• بێگومان زۆر ئەوانەی هەمیشە پاڵپشت و هاوكاری من بووینە سەرەتا باوكم بەڕەحمەت بێت (سەردار مەجید ) یەكەم كەس بوو پاڵپشت و هاندەرم بووە بۆ نێو دونیای هونەر كە زۆری حەز دەكرد ببمە ژنیاری ئامێری كەمان بۆیە لە مندالێەوە منی بردە خوولی مۆسێقا تاكو فێری مۆسیقا بم .هەروەها سوپاسی ئەو مامۆستا بەڕێزانە دەكەم لە پەیمانگەی هونەرە جوانە كانی بەشی مۆسیقا وانەی موزیكم لایان خوێندوە سودی زۆرم لێان بینی وەك مامۆستایان (فەرهەنگ غەفور، فاروق باپیر، لوقمان جوهر،ئامانج غازی، بەكر خالد،سیروان سیرینی ،كارۆخ زرار).

  *موزیك بنەمایەكی گرنگی كاری شانۆ و دراماكانە چۆن دەڕوانیتە موزیكی وێنەیی دراما كوردییەكان؟

• ئەوەندەی من سەیرم كردووە بەشێك لە دراماكان موزیكەكانیان لە ئاستێكی زۆر باش دابوونە چونكە بەشێكی زۆر لە دراما سەركەوتووەكان كە سانی ئەكادیمی لە بواری مویزك كاریان بۆ كردووە ئەمەش دەبێتە هۆكارێك كە موزیكی باش كاریگەری تەواوی هەیە لەسەر دراماكە و هەستی بینەر.

  *وەكو ژنیار بەشداری چەندین فیستڤاڵی هونەری موزیكی كردوە؟

• ئەوەی راستی بێت بەشداری لەزۆربەی ڤیستیڤاڵەكانی كوردستان بەشداریم كردووە هەروەها لەدەروەی ووڵاتیش ساڵی (2008) بەشداریم لەڤیستیڤاڵی (موزیك ئەنتەر ناسیۆناڵ) لە ووڵاتی نەمسا كردووە ئەوكات لە ڕێی پەخشی ڕێكلامی تایبەت دەستكرا بەوەرگرتنی ئەو موزیك ژەنە گەنجە لێهاتووەنە سەرجەم شارو شارۆچكەكانی كوردستان لە دوای تاقیكردنەوەیان تەنیا(45) ژنیار هەڵبژێردران بە ڕابەرایەتی ماستیر دكتۆر (عبدالله جەمال سەگرمە) تیپی ئۆركستیرَِای ژێداری كوردستان دامەزرا، دوای ڕاهێنانێكی زۆری موزیك بە تایبەتی موزیكی (مۆزاڕت) و چەند بەرهەمێكی كوردی جیهانی سەردانی ووڵاتی نەمسامان كرد لەشاری ڤییەننا لەوێش دەست كرا بە تاقیكردنەوە و هەڵسەنگاندن بۆ تیپە بەشداربووەكان (لە موزیك ڤراین –گۆڵدن هۆڵ) ئێمەش زۆر سەركەوتووانە بەرهەمێكی موزیك ژەنی بەناو بانگی (مۆزارت)مان پێشكەش كرد دوای ئەوە لە فیستیڤاڵەكە چەند زنجیرە كۆنسیرتێكمان لە شوێنی جیا جیا پێشكەش كرد هەروەها بەژداریمان لە ۆڕك شۆپێك كرد لەسەر دەستی چەند پسپۆڕێكی بە ناو بانگی بواری موزیك لە زانكۆی ڤییەننا كرد وە نابێ ئەوەش لەبیر بكەم كە سەرجەم ڕێكخستنی كارەكان لەلایان بەڕێز كاك (دڵشاد عوسمان) ڕیكخرا لە ووڵاتی نەمسا.

  *لە نێو جەماوەردا زیاتر گوَرانی بێژ زیاتر لە موزیك ژەن دەناسرێت هۆكارەكەی بۆ چی دەگەرێتەوە؟

• ئەوە پەیوەندی بەكلتوری ئەو شوێنەهەیە،چونكە لەڕوَژ هەڵاتی ناوەڕاست زوَر گرنگی بە موزیك نادرێت پێچەوانەی ووڵاتانی ڕوَژئاوا ، ئەوان مێژویەكی كوَنیان هەیە لە گرنگی دان بە موزیك بوونەتە قوتابخانە بوَهەموو جیهان هەر لە منداڵیەوە موزیك ژەن دروست دەكەن بوَیەموزیك ژەنەكانیان لەسەر ئاستی جیهان بەناوبانگن و ناسراون لێرە موزیك ژەن وەك سەربازی وونە وایە، توَ لێرە چەند كاری بە توانای موزیك بكەیت بۆ گوَرانی بێژ زیاتر گوَرانی بێژ دەناسرێت لێرە زیاتر خەڵك گوێ لە گوَرانی دەگرن كەمتر گوێ لە موزیك دەگرن.
• وەك سەرپەشتیاری هونەری لەچالاكی قوتابخانەكان تاچەند لە نێو قوتابخانەكان ،گرنگی بەقوتابیانی بەهرەمەند دەدەن؟
• ئێمەلەچالاكی قوتابخانەكانی پەروەردەی ناوەندی هەولێر،تیپەكی موزیكیمان هەیە،كەپێكهاتووە لە (35) ژەنیاری بەتوانا سەرجەم ئەندامەكان لە قوتابیانی نێو قوتابخانەكانی شاری هەولێر پێك هاتوون، ئاستێكی زوَر باشیان هەیە لە لایەن ماموَستای پسپوَڕ گرنگیان پێ دەدرێت بەشێوەی ئەكادیمی دەخوێنن .وە ئامێرەكانیش پێكهاتوە لە (كەمان – ڤیوَلا – چەلۆَ – كلاڕنێت – پیانوَ – ئیقاع) وەلەماوەی ڕابردوو چەند كوَنسێرتێكمان ئەنجام داوە لەموَسیقای كوردی جیهانی لە ئایندە شدا بەرنامەی كوَنسێرتی ترمان هەیە كەبەرهەمەكان لە ئاستێكی بەرزدایە وەئەم تیپەیە تەنها لە ڕوَژانی پشوو ڕاهێنانیان لەگەڵدا ئەنجام دەدەین،لەو بڕوایەدام لەداهاتوو ببنە ژنیاری بەتوانا.

  *وەك موزیك ژەنێك چوَن دەڕوانیتە ئاستی موزیكی كوردی؟

• ئاستی موزیكی كوردی بەگشتی لەئاستێكی زوَر باش دایە بەهوَی بوونی ژنیاری بە تواناو ئەكادیمی لە ئێستادا،ژەنیار و تیپی موزیكی زۆر بەتوانا لە كوردوستان بوونیان هەیە هەروەها دروست بوونی تیپی ئوَڕكێسترا دەریدەخات، كەموزیكی كوردی لە ئاستێكی باش دایە،لەلایەكی تر بە ئەكادیمی كردنی ملیۆدیە كوردیەكان و دابا شكردنیان بەشێوەیەكی ئەكادیمی زانستی ئەمانە هەموو بوونەتە فاكتەرێكی زۆر بەهێز بوَ پێشكەوتنی موزیكی كوردی بەڵام لەهەمان كاتیشدا هەندێك كار كراوە كرچ وكاڵی زوَریان پێوە دیارە بۆیە لێرەدا دەبێت پوَلێن كردن هەبێت بوَ هەموو ئەو كارانەی كە پێشكەش دەكرێن.
• لە كۆتاییدا ئێمە زۆر سوپاست دەكەین بۆ دەرفەتەی بە ئێمەت بەخشی.
• منیش زۆر سوپاسی ئێوە دەكەم ئەركتان كێشا.

كاتێ باس لە هونەر و ئەدەبی كوردی دەكرێت، ناكرێت باس لە هونەر و ئەدەبی شاری كەركووك نەكرێت، چونكە هونەری كەركووك پێگەیەكی بەهێزی نێو هونەر و ئەدەبی كوردییە،بۆنموونە كاتێ باس لە هونەری گۆرانی و موزیكی كوردی دەكەین ئەوا مامۆستای مقامات هونەرمەند (عەلی مەردان)، لەلووتكەیە وەكو پێشنگ باسی لێوەدەكرێت بەهەمان شێوەی بۆ هونەرمەندان (حسێن عەلی ، شوكورمستەفا ، سەڵاح داودە…..) .
كاتێ باس لە هونەری سینەما و شانۆ و دراما ی كوردی دەكەین ئەوا شانۆی كەركەووك رۆڵێكی گرنی لە نێو كاروانی مێژووی شانۆی كوردی بوونی هەیە وەكاتێ باس لە شانۆكارانی كوردستان دەكەین نابێ هونەرمەندان ( سلێمان فایەق ، د. فازل جاف ،جیهاد دڵپاك ، جەلیل زەنگەنە ،عەلی كەریم ،د.هاورێ زەنگەنە،مەهدی ئومێد،شاناز ئەحمەد ، عالیە محەمد ئەمین، مەریوان زەنگەنە، سەلام زەنگەنە، نەژاد نەجم،شكۆ عومەر،چنار عەزەدین، هەوار فارس، سیراون بێلاف ،سەلام زەنگەنە ، عەبدوڵا كاكەیی..لەبیر بكەین لەگەڵ چەندانی تر بەداوای لێبووردن كە لێرەدا ناكرێت ناوی هەرهەموویان بهێنم.. هونەرمەندانی كەركووك لەهەموو باردۆخێك دا،نەوەستاون بەهەر شێوازێك بووبێت خزمەتی هونەری شانۆیان كردوە هەمیشە لە چالاكی شانۆیی بەردەوامیان هەبووە بۆیە ماییەی رێزودەست خۆشییە.
لەئێستادا لە شاری كەركووك ،چەندین تیپ و گروپی شانۆیی بوونیان هەیە زۆرچالاكن لەدوای كردنەوەی پەیمانگەی هونەرە جوانەكان لەشارەكەدا،تەكانێكی باشتری بە ڕەوتی شانۆی شار داوە چەندین شانۆكاری گەنج لە گۆڕپانەكانەدا بوونیان هەیەلەگەڵ تیپە شانۆییەكانی تر ساڵانەبەناوی كوردستان وعێراق بەشداری فیستیڤاڵەشانۆییەكان لەسەر ئاستی ناوخۆ دەرەوەی عێراق دەكەن جگە لەوەش لەزۆربەی فێستیڤاڵەكان بەخەڵات دەگەڕێنەوەشاری كەركووك ئەوەش لاپەڕەیەكی پڕشنگدارە بۆشانۆی كوردی ئەوەی من دركی پێدەكەم هاوكارییەكی باش لەنێوان خودی شانۆكارانی شارەكەدا هەیە لەهەرفیستیڤاڵێكدا هەرهەموویان وەكو یەك گروپ كار دەكەن ئەگەر كێشەوگرفتێك هەبێت ، لەكاتی بوونی فیستێڤاڵێك هەموویان لەخزمەت فیستیڤاڵەكە دەبن لەگڵ بوونی هەماهەنگییەكی باش لە نێوان شانۆكارانی گەنج و شانۆكارە بە ئەزموونەكان ئەوەش ماییەی رێز ودەست خۆشییە.
لەشاری كەركووك ساڵانە چەندین فیستیڤاڵی شانۆیی هەمەجۆر سازدەكرێت وەكو فیستیڤاڵی شانۆیی ناوهۆڵ فیستیڤاڵ شەقام چەندانی تر.. زۆرجاریش لەرێگەی فیستیڤاڵەكانەوە كوردستانی بوونی شاری كەركووكیان سەلماندووە وەكو ئەوەی لە دووەمین خوولی فیستیڤاڵی شانۆی كەركووك بینیمان كاتێ شانۆكاری هەرچوار پارچەی كوردستان لەرێگەی نمایشەكانیان ئامادەی فیستیڤاڵەكە بوون بەرهەمەكانی خۆیان لەو شارە نمایش كرد،بێگومان ئامادەبوونی هونەرمەندانی هەرچوار پارچەی كوردستان ماناو مەدلوولی خۆی هەیە… بەرێوەچوونی ئەم كارە هونەریانەش بەپاڵپشتی وەزارەتی رۆشنبیری لاوانی هەرێمی كوردستان و هەندێ لەبەرپرسە كوردەكانی ئەو شارە ئەوەش جێگەی دڵخۆشییە.
لەرۆژانی 19-10-21-\11\2023 بەبەشداری 24 گروپی شانۆیی بەبەشداری هەشت وڵات لەگەڵ چەندین گروپی دیكەی ناوچە جیاوازەكانی كوردستان،حەوتەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆ شەقام لە شاری كەركووك بەرێوەچوو پێش دەستپێكردنی فیستیڤاڵەكە بەشێوەیەكی فەرمی ، دوو وۆرك شۆبی شانۆیی بۆ شانۆكارانی شارەكە بە ناونیشانی ( چۆن نمایشی شانۆیی شەقام دروست دەبێت ) لەلایەن شانۆكاری ئێرانی ( موختاری محەمەدی ) ،وە ( پانتۆمایم لە شانۆی شەقام ) لەلایەن شانۆكاری ناوداری ئیتاڵی ( Avataneo Paolo) ،لە پەیمانگای هونەرە جوانەكان و سەنتەری رۆشنبیری كەركەووك ئەنجام دران.
جگە لەنمایشەشانۆییەكان رێورەسمی رێزلێنان بۆ چەند شانۆكارێك سازكرا،لەگەڵ بڵاوكردنەوەی چەند كتێبێكی شانۆیی وە بانگێشتكردنی زیاتر 200 شانۆكار وەكو میوان لەناوخۆی كوردستان وعێراق ودەروەی وڵات .
هەرلەمیانی فێستیڤاڵەكەدا هەشت پانێل لە سەر رەوتی شانۆ لەلایەن هەشت شانۆكاران بەناوەكانی (د.ئیمان كوبیەسی،گەزیزە عومەر،كەریم خاوەری،قاسم غەمگین،گۆران محمەد،سێروس سپێهری،ئەمیر زراع زادە،د.كەریم خەنجەر) بەرێوە چوو،هەروەها رێز لەچەند شانۆكارێك نرا كە بریتی بوون لە ( گەزیزە عومەر ، حەمە سوار،د.كەریم خەنجەر، شیراز عەزیز،سەربەست ئەحمەد،حەیدەر عەبدولڕەحمان، سەلام زەنگەنە، ئەحمەد سالار،د.جەبار جودی،كورش زراعی،ئاسیایكەمال،نزارسەلامی،ئاڵا عومەر،هەوار فارس) هەر لە نێو فیستیڤاڵەكەدا دووكتێبی شانۆیی بەناوەكانی (فی الكومیدیا) لە نووسینی د.كەریم خەنجەر وە كتێبی (شانۆی شەقام ئەداكردنی نواندن لە دەرەوەی هۆڵەكانی شانۆدا) لە وەرگێڕانی د.كەیفی ئەحمەد رێوەڕەسمی ناساندن و بڵاوكردنەوەیان بۆ كرا بە واژۆی نووسەری كتێبەكان پێشكەش بە ئامادەبووان كران.
لە دوا رۆژی فیستیڤاڵەكەدا ، لیژنەی دادوەری فێستیڤاڵەكە،كە پێكهاتبوو لە (د.قوتبەدین ساقی سەرۆكی لیژنە ،د.هەیسەم عەبدولرەزاق ئەندام، هێرۆسەباح ئەندام ،كاردۆ محەمەد ئەندام،قەدری عوسمان ئەندام،) لیژنەی دادەوەری كۆلیژ و پەیمانگاكانیش پێك هاتبوون لە (د.كەریم خەنجەرسەرۆكی لیژنە،د.كەیفی ئەندام ،محەمەد زادە ئەندام) لیستی ناوی براوەكانی فیستیڤاڵیان ڕاگەیاند و خەڵاتی فیستیڤاڵ پێشكەش بە براوەكان كراكەبەم شێوەی خوارە بووشك:

• خەڵاتی باشترین ئەكتەری ئافرەت بە هاوبەشی پێشكەش بە هەردوو ئەكتەر”نادیە ئیلاهی، نازیلی ئەمینی” كرا.
• خەڵاتی باشترین ئەكتەری كوڕ “دارا عزەدین”، لە تیپی نمایشی “هەزەی نیشتیمانی” بەدەستی هێنا.
  -خەڵاتی باشترین بیرۆكە، بەخشرایە “لوقمان عومەر”، لە تیپی شانۆیی “هەزەی نیشتیمانی”.
  -خەڵاتی باشترین دەرهێنان پێشكەشی هەریەك لە “هوشیار قەوامی و فەرەیدون ئەحمەدی” لە تیپی شانۆیی” جێژوان” كرا.
  . – خەڵاتی باشترین بەرهەمی كامڵی فێستیڤاڵ پێشكەشی تیپی شانۆی “جێژوان” كرا
  -خەڵاتی لیژنەی دادوەری پێشكەش بە تیپی “شانۆیی سەما” كرا.
  خەڵاتەكانی بەشی منداڵان بەم شیوەی خوارەوە بوو:
  خەڵاتی باشترین نمایشی منداڵان پلەی یەكەم، بەخشرایە دەقی شانۆیی “ئەفسونەكەی كاتی و كالی”.-
  -خەڵاتی باشترین نمایشی منداڵان پلەی دووەم، بەخشرایە نمایشی شانۆی “ئۆلیڤەری چڵمن”.
  خەڵاتەكانی بەشی زانكۆ و پەیمانگان بەم شێوەیە بوو:
  -خەڵاتی باشترین نمایشی زانكۆكان پلەی یەكەم، بەخشرایە تیپی “شانۆی زەنگ”.
  -خەڵاتی باشترین نمایشی زانكۆكان پلەی دووەم بەخشرایە “شانۆیی تەپەگوز”.
  شایانی باسە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی (شانۆیی سورەی تاران) ،نمایشی شانۆیی (شانۆیی موسافرێك لە غەزەوە)،بانگێشتی فێستیڤاڵەكەكرد.وە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆیی مەریوان دوو نمایشی شانۆیی بانگێشتی فێستیڤاڵەكە كرد كەبریتی بوون لە (شانۆیی زەنگ / هەولێر ، شانۆیی هەزەی نیشتیمانی /كەركووك).
  بەرێوەبەردنی ئەم كەرنەڤاڵە گەورەیە لەلایەن چەندین لیژنەوە بەشێوەیەكی پرۆفیشناڵەوە بەرەچاوكردنی پرۆتۆكۆڵەكان بەرێوەچوو پیرۆزبایی لەشانۆكارانی كەركووك و سەرجەم لیژنەكان هەموو هاوكارانی فێستیڤاڵەكە دەكەم پیرۆزبایی لەسەرۆكی فێستیڤاڵەكە هونەرمەند (نەژاد نەجم) و خەڵكی كەركووك دەكەم دووبارە پیرۆزە ئەو كەرنەڤاڵە شانۆییە.
• كامەران حاجی ئەلیاس

كتێبی (هاوڕێیانی پەروەردە) لە نووسینی نووسەر ( سوهەیل تاهیر عەبدولڵا ) ،كۆمەڵی بابەتی گرنگی پەروەردەیی پەیوەست بە منداڵ ، خێزان ، مامۆستا ، كارگێری قوتابخانە ، سەرپەرشتیار لە خۆدەگرێت لەدەستپێكی كتێبەكە، نووسەر زۆری گرنگی بە رۆڵی منداڵ لەهەموو روێكەوە دەدات هەرلەسەرەتای لەدایك بوونی تا تەمەنی 18 ساڵی نووسەر بەووردی باس لە قۆناغی چۆنیەتی مامەڵەكردن لە منداڵ دەكات وەكو : خواردنی تەندروستی منداڵی تازە لەدایك بوو،چۆن منداڵی كۆرپەلە هەستی خۆی دەردەبڕێت ،چۆن دڵ ودەروونی منداڵەكەت بۆخۆت رادەكێشیت،چۆن میشكی منداڵ گەشەدەكات، چۆنت منداڵەكەت پەروەردەی دەكەیت.چۆن منداڵەكەت هان دەدەیت كە هەڵسوكەوتەكانی دروست بێت،ئەو فاكتەرانەی منداڵ بەرەو خراپی ئاراستە دەبات،چۆن منداڵەكەت كۆنترۆڵ دەكەیت ،خەوزرانی منداڵ ،خەونی ناخۆش و تەرمایی،ئاخاوتن و رۆیشتن لە كاتی خەودا ،میزكردنی منداڵ لە خەودا،پێدادانی ددان لە كاتی خەودا،منداڵ بەناز،درۆكردن لای منداڵ لەگەڵ چەندین بابەتی تری پەیوەندار بە منداڵ و خێزان..
هەر لەكتێبەكەدا نووسەر باس لە رۆڵی خێزان و قوتابخانەو مامۆستا و كارگێری قوتابخانە و دامەزراوە پەروردەییەكان دەكات چەندین رێنمایی گرنگ ئاراستەی قوتابییان و دایك و باوكان دەكات كە ئامانج لێی هۆشیاركردنەوەی قوتابیان و دایك و باوكان خێزان بەگشتییە، بەجۆرێك كە بتوانن نەوەیەكی وا دورەست بكەن لە داهاتوو چەكێكی گرنگ بن بۆ بونیاد نانی كۆمەڵگەیەكی ئارام و پێشكەوتوو.
لەلایەكی ترلە كتێبەكە تیشك خراوەتە سەر قۆناغەكانی خوێندن و رۆڵی مامۆستا و دامەزراوە پەروەردەییەكان لە بنیادنان و پەروەردە كردن و چەسپاندنی چەندین بەهای بەرزی كۆمەڵایەتی لە ناخی قوتابیان بەئامانجی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانی و نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی و تەندروستی . كە لە كتێبەكەدا خێزان و دامەزراوە پەروەردەییەكانی پێكەوە بەستۆتەوە بۆ ئەوەی بتوانرێ بە باشترین شێوە منداڵانی كوردستان پەروەردە بكرێن.
لایەنی كارگێری قوتابخانەخاڵێكی گرنكی هەرقوتابخانەیەكەیەكی سەركەوتووە، نووسەر بەووردی باس لە زیركی و بەرێوەبەر دەكات وەكو سەركردەی كارگێری لە نێو قوتابخانە ناوی دەهێنت لایەنە ئەرێنی ونەرێنی لە بەرێوەبەردنی قوتابخانە دەخاتە ڕوولە هەمان كات پەنجەدەخاتە سەر ئەو كێشەو گرفتانە كەڕووبەڕووی قوتابخانە دەبنەوە، باس لە عەقلیەتیكی تاك دەكات كەلەلای هەندێ بەرێوەبەر، بەداخەوە تاوەكو ئێستاش لەبەرێوەبەردنی هەندێ قوتابخانەكان پەیڕەو دەكرێت وەكو خۆسەپاندن و خۆ بەزل زانین .
نووسەر باس لەگرنگی پلان و ئامار دەكات و بەدوو خاڵی سەرەكی دادەنێت بۆ پێشكەوتنی هەردەزگایەك و هەروڵاتێك بەجۆرێك گەشەساندن بەبوونی پلان و ئامار ..ئەم كتێبە گرنگی زۆری هەیە بۆ كارگێری قوتابخانە هەربۆیە لەلایەن وەزاڕەتی پەروەردەی هەرێم چاپكراوە ودابەشی سەرقوتابخانەكان دەكات.
لەكۆتاییدا دەڵێم ئەم كتێبە زۆر بابەتی تر لە خۆدەگرێت كە ناكرێت لێرەدا ئاماژەیان پێبدەین بەڵام گرنگە هەریەك لە كەس وكاری قوتابیان ،مامۆستا ، بەرێوەبەر ، سەرپەرشتیار تانەنەت قوتابیانیش ئەم كتێبە بخوێنێتەوە دەست خۆشی لە نووسەر مامۆستا ( سوهەیل تاهیر عەبدولڵا ) كە ئەمە دووەم كتێبی چاپكراوی خۆیەتی لەبواری پەروەردا.
شایانی باسە رۆژی 7ی 11ی 2023 لە شاری هەولێر،لە مەكتەبی سكرتاریەتی یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ، ئەم كتێبەلە رێوەڕسمێك دا،بە ئامادەبوونی ژمارەیەك كەسایەتی پەروەردەیی ناسێندرا و بەواژۆی نووسەر بەدیاری بەسەر ئامادەبووان دابەش كرا.

شاعیر و هونەرمەند ئەرسەلان ئالانی: لە کوردستان شێوەکاری باش و بە ئەزموون بوونیان هەیە
شاعیرو هونەرمەند ئەرسەلان ئالانی: رەخنە بەداخەوە زیاترقاڵبی پیاهەڵدان و دەست خۆشی وەرگرتووە
شاعیر و هونەرمەند،ئەرسەلان سلێمان قادر ناسراو بە (ئەرسەلان ئالانی)،ساڵی 1980 لە گوندی (ئالانە)ی سەر بە قەزای خەلیفان لەدایک بووە، لە تەمەنی 5ساڵی دەخرێتە بەر خوێندنی ئاینی ، بەڵام دوای ساڵێک و لە تەمەنی 6ساڵی بەهۆی نەخۆشی لەپێ دەکەوێت و ناتوانێت بەئاسایی بەپێ بڕوات ، ڕاستە ئەو بووە خاوەن پێداویستی تایبەت ، بەڵام نەخۆشییەکەی نەبۆتە رێگر لە برەوەدان بە بەهرەکانی.
ئالانی لە ساڵانی 86-88 سەرەڕای هەبوونی شەڕ و نەهامەتی و گوند سووتان و دەربەدەری ژیانی لەشاخ و ئەشکەوتەکانی کوردستان ، کەئەوکات تەمەنی 8 ساڵان بوو ، بۆ خۆ سەرقاڵکردن و لەبیر بردنەوەی ئازارەکانی و جەنگ ، دەیویست ژیانی منداڵی پێش نەخۆشکەوتنی و پێش سووتانی گوندەکەی لەرێگەی تابلۆ وێنا بکات ، واتە ساڵانی 88 – 96 وەک هەر منداڵێک وێنەی سادەو ساکاری دەکێشا ، بەڵام وەک تابلۆ ساڵی 97 دەستی بەم هونەرە کردووە ، لەم روانگەوە خاوەنی چەندین پێشانگای تایبەت و هاوبەشە بۆئاگاداربوو بە کارو چالاکییەکانی ، بەچەند پرسیارێک بەسەرمان کردەوە.
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بابزانین چۆن لەگەڵ جیهانی شیعر ئاشنا بوویت؟

• بۆ نووسینی شیعر ، فایەق بێکەس کاریگەری زۆری لەسەرم هەبوو، چونکە باوکم دیوانی بێکەسی شاعیری هەبوو بۆی دەخوێندمەوە ، ئیتر ساڵی 2001 دەستم بە نووسینی شیعر کرد کە دوو بەرهەمم هەیە (گەڵا وەریوەکان و نمەی باران).

  *تاچەند پێویستە شاعیر لەگەڵ شیعرەکانی راستگۆ بێت؟

• ناکرێ شاعیر گوفتار و ڕەفتاری جیاوازبێ لەگەڵ تێکستەکانی ، بەڵکو پێویستە قەڵەم و ڕوئیا و ڕێبازی هاوتەریب بن، لە هەمان کاتدا بۆئەوەی خۆی و خوێنەران چێژ لە شیعرەکانی وەربگرن.

  *بابزانین ئەو دەروازانەی کامەن بۆ شیعرنووسین ئایا خۆشەویستیە، ئافرەتە، سروشتە، دایکە ، باوکە، سۆزە…؟

• بێگومان زۆرن ئەو بابەتانەی کەدەبنە هەوێنی شیعرەکانم وەکو (وەسف ، نیشتمانی و نەتەوەیی ، عەشق و خۆشەویستی ، سۆز ، تەنز و ڕەخنە..) بۆیە شیعرەکانم لەیەک بابەت قەتیس نەکردوون.

  *ئەو شاعیرو ئەدیبانە کامەن کە کاریگەریان لە سەرتۆ هەبووە؟

• زۆرن ئەو شاعیرانەی کاریگەرییان لەسەر من هەبووە ، وەک (فائق بێکەس ، قانع ، مەلا عەلی ، عەبدوڵڵا پەشێو ، ئیسماعیل خورماڵی چەندانی تریش، هەر یەکەو بەشێوەیەک تێکەڵ بە تێکستە شیعرەکانیان بووم و لەگەڵیان ژیاوم.

  *باشە باباس لە هونەری شێوەکاری بەرێزتان بکەین، بزانین سەرچاوەی لەدایک بوونی تابلۆکانت چین؟
  -تابڵۆکانم هەمەجۆرن،( پۆرترەیت ، سروشت ، ئاسەوار ، کلتور ) ، وە هەندێ جاریش لەسەر داواکاری ئازیزان وێنە دەکێشم ، بەڵام زیاتر کار لەسەر دیمەنی سروشتی کوردستان دەکەم کە سەرنجم ڕادەکێشێت.
  *ڕەنگ فاکتەری سەرەکی هەموو تابلۆییەکە وەکو شێوەرکارێک چۆن دەڕوانیتە ڕەنگ؟

• ڕەنگ لە دیدی من جیهانێکە لە خۆشەویستی ، لە ڕاستگۆیی ، لە ئاوازی رۆحی مرۆڤ ، بۆیە زۆربەی رەنگەکان لە تابلۆکانم دا وەکو کەرستەیەکی سەرەکی بوونیان هەیە.

  *کاتێکی دیار کراوت هەیە بۆ نیگار کردنی تابلۆکانت؟

• بەهۆی سەرقاڵیم بە دەوام و خوێندنەوە ، هەفتەی تابلۆیەک یان دوو تابلۆ دەتوانم بکێشم ، ئەویش زیاتر لەئێواران ئەو کارە دەکەم.

  *جوڵەی هونەری شێوەکاری بەگشتی چۆن دەبینیت؟

• هونەری شێوەکاری لە کوردستان جوڵەیەکی باشی هەیە ، شێوەکاری باش و بە ئەزموون بوونیان هەیە ، وە بەهۆی هەبوونی پەیمانگای هونەرە جوانەکانیش ڕێژەکە لەزیادبووندایە ، بەڵام بەداخەوە بینەری پیشانگاکان زۆر کەمبۆتەوە ، چونکە لە ئێستادا هەندێک لەو نەوانەی ئێستا، بەداخەوە نەلە شیعر و نە لە تابڵۆ تێناگەن.

  *هاوکاری پاڵپشتی هونەرمەندان و نووسەران چۆن دەبینی لەلایەن دەزگا پەیوەندارەکان؟

• بەداخەوە ئەو هاوکاری و پاڵپشتییە ،وەک پێویست نییە مەگەر نووسەرێک یان شێوەکارێک پەیوەندی تایبەت و کەسی هەبێت ، ئەگینا لایەنی پەیوەندیدار ئامادە نییە فڵچەو ڕەنگێک بدات بە هونەرمەندان ، چجای هاوکاری و پاڵپشتی دیکە.

  *رەخنە خاڵێکی گرنگە بۆ پیشڤەچوونی هونەر و ئەدەب ، چۆن دەڕوانیتە ئاستی رەخرگران لە کوردستان؟

• جاران خوێنەری هەموو بوارێک ،لەڕۆژنامەو گۆڤارو کتێب دابوو ، ئێستا خوێنەر زۆر لەکورتی داوە هەمووی بۆتە سۆشیال میدیا ، ئەوەش بواری ڕەخنەی کەم کردۆتەوە بەداخەوە زیاترقاڵبی پیاهەڵدان و دەست خۆشی وەرگرتووە ، ئەوەش ڕەنگە لێدانێک بێ لەشیعرو شاعیر ، پێویستە ڕەخنە گریش هەبێ ، ناکرێ ئێمە هەر بە دەستخۆشی باز بەسەر خوێندنەوە بدەین ، چونکە ئەگەر ڕەخنە نەبێ ناتوانین لاریەکان ڕاست بکەینەوە ، بەڵام ڕەخنەی پاڵنەر و بونیاتنەر بێت ، ئەوکات جیهانی ئەدەب و شیعر و هونەر جوانترو بەربڵاوتر دەبێت.

  *ئێمە زۆر سوپاست دەکەین بۆ ئەو دەرفەتەی بەئێمەت بەخشی ، لە کۆتاییدا دوا وتەت چییە؟

• منیش سوپاستان دەکەم بۆ ئەو بەسەرکردنەوەیە ، پێم وایە کاتی هاتووە تاکی کۆمەڵگا لەم خەوی دوور لە مەعریفەت و بێئاگایی لە خوێندنەوەو هونەر و ڕوناکبیری هەڵسێتەوە ، بە تایبەت گەنجەکان ، چونکە هەر گەلێک لە نووسین و هونەر دوورکەوێتەوە، جێ دەمێنێ و دەکەوێتە دواوەی گەلان.

هەمیشە قوتابخانە،پێگەیەکی گرنگی ناو کۆمەڵگا بووە، بۆ پێگەیاندنی کادری لێهاتوو، لە هەموو بوارەکانی ژیان دا، لە نێو خشتەی وانەکانی قوتابخانەدا چەند وانەیەکی هونەری وەکو (نیگار، سروود مۆسیقا) هەن ،ئەم دوو وانە هونەرییە لەپاڵ وانەی وەرزش دا گرنگی تایبەتی خۆی هەیە بۆ قوتابیان بۆ زاخاوی و حەسەناوەی مێشکی قوتابی هەرلەم ڕوانگەوە زۆربەی زۆری قوتابیان هەردوو وانەی وەرزش و هونەریان لەلا خۆشەویستە زۆریش گرنگی پێدەدەن هۆکارەکەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە قوتابیان تارادەیەک ئازاد دەبن لە ئەنجامدانی چالاکییەکانیان چ لەوانەی وەرز ش یاخود لە وانەی هونەر بێت،چونکە راستەوخۆ توانستی خۆیان دەردەخەن و پێشکەشی ئامادە بووانی دەکەن، هەربۆ ئەم مەبەستە بۆ زیاتر گرنگی دان بە قوتابیانی بەهرەمەند، لە زۆربەی پارێزگاکانی عێراق جگە لە قوتابخانەکان فەرمانگەیەکی هونەری و وەرزشی دەکرێتەوە بەناوی چالاکی قوتابخانەکان کە مەبەست لە کردنەوەی ئەم فەرمانگایە، برەودانە بەو قوتابیانەی خاوەن بەهرەن جگە لە مەش ساڵانە پیشانگاو فێستڤاڵی تایبەت بە وتاربێژی و شانۆ و پەخشان ونیگار و کاردەستی بۆ قوتابخانەکان ساز دەکات کە خودی قوتابیان بەشدار دەبن و بەرهەمەکانیان نمایش دەکرێت ، سەرکەوتووان خەڵات دەکرێن.
ئەوەی مەبەستمە هەڵوێستەی لەسەر بکەم بەرێوەبەرایەتی گشتی چالاکی قوتابخانی هەولێرە،کە هەر لەسەرەتای دامەزراندنییدا لە پەنجاکانی سەدەی رابردوو، تائێستا،چەندین کادیری هونەری لە بواری شانۆ و میوزیک و گۆرانی و شێوەکاری شانۆیی لەرێگەی ئەم فەرمانگایە پەروەردە و هونەرییەدا توانیویانە ببن بەئەستێرەی هونەری لە کوردستان بە گشتی لە هەولێر بەتایبەتی ، بەڵام من هەوڵدەدەم لە باسە کورتەدا زیاتر جەخت لە بواری هونەری شانۆ و هونەرمەندانی شانۆ بکەم، کە بەهۆی ئەم دامەزراوە هونەری و پەروەردەییە چەندین بەرهەمی شانۆیی و ئۆپەرێتی ناوەزەیان پێشکەش کردوە ، لە هەمان کاتیشدا توانیویانە ،بەشداری چەندین فێستێڤاڵ بکەن لەسەر ئاستی عێراق و هەرێمی کوردستان ،ئەم دامەزراوە لە پەنجاکانی سەدەی رابردوو لە معاریفی (پەروەردە)ی هەولێر دامەزراوە ، یەکەم بەرێوەبەریش بەرێز “سوڵتان عەبدوڵاَ مردان “بووە لە نێوان ساڵانی (1955-1972) لە ماوەیەدا تائێستاش چەندین هونەرمەند وەکو مامۆستا و سەرپەرشتیاری هونەری کاریان کردوە لەوانە هونەرمەندان (چەتۆ حەسن، سەباح عەبدولڕەحمان ، تەڵعەت سامان ، یەحیا مەرجان ،فواد ئەحەمەد ، واحید مەرجان ، تەحسین تەها ، عەبدوڵا دڵسۆز، ئیسماعیل سەعید ئیساعیل ،جەودەت شاکر ، وەلید مەعروف جارۆ ،شاهین نەجەمەدین ،کامەران حاجی ئەلیاس، نەوزادی حاجی شوشە…چەندانی تر ) .
لە ساڵی 1967 هونەرمەند “سەباح عەبدولڕەحمان” دوای ئەوەی پەیمانگەی هونەرجوانەکانی بەغدا بەشی شانۆ تەواو دەکات دەگەرێتەوە کوردستان ، لە ساڵی 1968لەیەکێک لە قوتابخانەکانی شاری رواندز وەکو مامۆستای پەروەدەی هونەر دەستەبەکار دەبێت ،هەمان ساڵ دەگورازێتەوە هەولێر لە چالاکی قوتابخانەکان دەست بەکا ر دەبێت، ئەو شوێنەش کەشێکی لە بار دەبێت، بۆ هونەرمەند سەباح عەبدولڕەحمان بۆ ئەوەی خەونەکانی خۆی بهێنێتە دی ،هەر بۆئەمەبەستە سەردانی قوتابخانەکانی شاری هەولێر دەکات ، بەنیازی دۆزینەوەی قوتابیانی بەهرەمەند لە بواری شانۆ لەم ماوەیەدا چەندین بەهرەمەندی لە نێو قوتابخانەکان دۆزییەوە،کە لە دوا رۆژدا بوون بە ئەستێرەی گەشی شانۆی کوردی وەکو خوالێیان خۆش بێت هونەرمەندان (سەلام کۆیی، سوبحی کۆیی ، جەلال بەیار لەگەڵ هونەرمەندان فەیسەڵ محمەد ساڵح ، زایەر عەبدوڵڵا..چەندانی تر) هەر لەم ساڵەدا شانۆگەری “چارەڕەش” لە دەرهێنانی هونەرمەند سەباح عەبدولڕەحمان لە شاری هەولێر پێشکەش دەکات.
یەکێک لەهەرە گرفتەکانی فەرمانگەی چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر، نەبوونی شوێنی گونجا بوو، نەبوونی هۆڵێکی تایبەت بەخۆی بۆ ئەوەی کارەهونەرییەکلنی خۆیان وەکو نمایشکردنی شانۆ و شێوەکار و ئاهەنگی میوزک، بۆیە هەرجارە و لە شوێنک بووە ، یەکەمین جار لە ژوورێکی بچووک لە گەرەکی ئیسکان بوو، دوای چەندین شوێنێکی تریان کردوە .. بەڵام ئەگەر هونەر و شاکاری مەزن هەبێت ئەوا دەتوانرێت هۆڵ و شوێنی گونجا و دروست بکات ، فەرموون بزانن چۆن ئۆپەرێتێک شوێنکی نایاب و مۆدرێن بۆ چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر دروست دەکات، ئۆپەرەتی “تارا”، یەکێکە لەو ئۆپەرێتانەی کە هونەرمەند خواڵێی خۆشبێت (واحید مەرجان) نووسیویەتی هەر خۆشی کاری دەرهێنانی بۆ کردوە،لە ساڵی 1974 فیستڤاڵێکی تایبەت بە ئۆپەرێت لەسەر ئاستی هەموو پارێزگاکانی عێراق لە شاری بەغدا سازدەکرێت بەناوی “فیستیڤاڵی چالاکی قوتابخانەکانی عێراق” ،چالاکی قوتابخانەکانی هەولێریش یەکێک دەبێت لەو پارێزگایانە کە بە ئۆپەرێتی (تارا) لە نووسین و دەرهێنانی هونەرمەندی خوالێی خۆشبێت “واحید مەرجان” بەشداری ئەم فیستیڤاڵە دەکات ، هەرخۆشی ئاوازی بۆ گۆرانییەکان دادەنێت و دیزاینی دیکۆرەکەشی لەلایەن خودی خۆی ئامادەکات لە هەمان کاتیشدا وەکو ئەکتەریش رۆڵ لە ئۆپەرێتە کە دەبینێت.
لە کۆتایی فیستیڤاڵدا ئۆپەرێتی “تارا” کە بەرهەمی چالاکی قوتابخانەکانی شاری هەولێر بوو، توانی پلەی یەکەم لەسەر ئاستی عێراق بەدەست بەهێنێت ببێتە ماییەی رەزامەندی ئەندامانی لیژنەی هەڵسەنگاندەن و سەرپەرشتیاران و ئامادەبووانی فیستیڤاڵ ، وەزیری پەروەدەی عێراقی ئەو کات یەکێک دەبێت لەوانەی کە بە ئۆپەرێتەکە لەرووی (بابەت ، دیکۆر ، نواندن ، دەرهێنان ، موزیک) زۆر سەرسام دەبێت ،هەربۆیە لەدوای تەواو بوونی فیستیڤاڵەکە لەگەڵ سەرجەم ستاڤی ئۆپەرێتەکە کۆدەبێتەوە دوای دەست خۆشی لێکردن و پیرۆزبایی لێکردنی لە ستاڤی ئۆپەرێتی “تارا” ، بە بەرێوەبەری چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر (م. جەمال هیدایەت ) دەڵێت ” ئۆپەرێتەکەی ئێوە زۆر دڵخۆشی کردم ، کارێکی واتان کردوە زۆر لەئاستی پارێزگاکانی تر عێراق وەکو بەسرا و موسڵ بگرە لە بەغداش باشتر بێت بۆیە کارەکانتان لەو ئاستە دایە کە چیتان پێویستە بۆتانی جێبەجێ بکەم. وەزیر بە بەرێوەبەری چالاکی قوتابخانەکانی هەولێری ئەو کات (جەمال هییدایەت) دەڵێت” فەرموون چیتان پێویستە” مامۆستا جەمالیش لە وەڵامدا بە وەزیر دەڵێت: بەداخەوە ئێمە لە شاری هەولێر تا ئێستا باڵەخانەیەکی تایبەت بە خۆمان نییە وەکو چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر ، بۆ ئەوەی کارەکانی خۆمان وەکو راهێنان وپرۆڤەونمایش کردنی بەرهەمەکانی خۆمانی لێ نمایش بکەین.. لە وەڵامدا وەزیرش راستەوخۆ فرمان دەدات بەزووترین باڵەخانەیەکی تایبەت بە چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر دروست بکرێت بەڵێ ئێستا ئەو باڵەخانەی چالاکی قوتابخانەکان هەولێر کەلە گەرەکی رووناکییە لە هەولێر، بەرهەم و دەستکەوتی ئۆپەرێتی “تارا”یە وەبەتایبەتیش بۆ هونەرمەندی گەورە “واحید مەرجان ” دەگرێتەوە.
بەرێزان هێشتا بەرهەم و دەستکەوتی ئۆپەرێتی “تارا” کۆتایی نەهاتووە ئەو کات لە عێراق تەلەفزیۆنی پەروەردەیی هەبوو هەرە بۆیە بەرێوەبەری تەلەفزیۆنەکە بڕیار دەدات ئەو ئۆپەرێتە (تارا) بۆ تەلەفزیۆنی خۆیان تۆماربکەن لەوێش ستاڤی ئۆپەرێتەکە داوای تریان دەبێت ،دەڵێن تا ئەو داوەیان جێبەجێ نەکرێت ئۆپەرێتەکە تۆمار ناکەن ، داوەکەش بریتییە لە مۆڵەت دان بۆ تۆمار کردنی درامای تەلەفزیۆنی (چڵپاو) کەبەرهەمی تیپی هونەری هەولێر بوو هەر بۆیە دوای چەند کاتژمێرێک رەزامەندی وەردەگرن ئەنجا ئۆپەرێتەکەیان تۆمار دەکەن ئەمەش دەستکەوتێکی تری هونەرمەند واحید مەرجانە.
بێگومان ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی شانۆی هەولێر بدەیەنەوە، گوزەرێک بەنێوە شانۆکارانی هەولێردا بکەین ،ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت ، ئەو شانۆکارانەی لە گۆرەپانی هونەری شانۆی بوونیان هەبووە ، چ لە رابردوو چ لە ئێستادا زۆربەیان لە رێگەی چالاکی قوتابخانەکان دەرکەوتوون بەجۆرێک وەکو پەیمانگایەکی هونەری بووە ، بۆ پێگەیاندنی ئەو هونەرمەندانە،بێگومان لەهەرسێ بەشە هونەرییەکە (شانۆ ، شێوەکار ، گۆرانی و میوزیک) بە دەیان کادری پێگەیاندووە، بەڵام من لەو باسەکورتەدا ،زیاتر هەڵوەستەم لەسەر بواری شانۆ کردەوە ، رۆڵی چالاکی قوتابخانەکان دەکرێت چەندین لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت.. بێگومان هونەرمەند زۆرن خۆیان بە قەرزاری چالاکی قوتابخانەکان دەزانن کە رەنگە من ناوی هەموویانم لە بیر نەبێت بۆیە ئەگەر لە ناونەهێنیان لە لەبیرم کردبێت لەم کورتە باسەدا داوای لێبووردنیان لێدەکەم…
لە چالاکی قوتابخانەکان چەندین بەشی سەرەکی بوونیان هەیە وەکو بەشی (رۆشنبیری ، شانۆ، میوزک ، شێوەکاری ) کە ساڵانە فیستیڤاڵ بۆ سەرجەم قوتابخانەکان ساز دەکەن خودی قوتابیان بەرهەمەکانی خۆیان پێشکەش دەکەن، لە کۆتاییدا باشترینەکان خەڵات دەکرێن ، جگە لەوەش پیشانگای تایبەتی بۆ مامۆستایانی پسپۆری هونەری دەکرێتەوە.
لە کۆتاییدا بەباشم زانی ئاماژە بە ناوی ئەوە بەرێوەبەرانە بکەم کەهەریەکەو بەپێی کاتی خۆی خزمەتێکی باشی بواری هونەرییان کردووە یەکەم بەرێوەبەر بەرێز “سوڵتان عەبدوڵاَ مردان “بووە لە نێوان ساڵانی (1955-1972) ،هونەرمەند “فوئاد ئەحەمە” لە نێوان ساڵانی (1972- 1974) ، هونەرمەند ” جەمال هیدایت عەبدوڵڵا” لەنێوان ساڵانی ( 1974- 1994)، هونەرمەند” ئیسماعیل سەعید ئیسماعیل” لەنێوان ساڵانی ( 1994- 1996) ، هونەرمەند “یەحیا خدر مەرجان” لە نێوان ساڵانی ( 1996- 1997)، بەرێز ” حەیدەر جەوهەر تەها ” لەنێوان ساڵانی ( 1997- 2000)، بەرێز “ئیسماعیل ئەبوبکر مستەفا” لەنێوان ساڵانی (2000- 2002) ، هونەرمەند “فەرهەنگ غەفوور” لەنێوان ساڵانی ( 2002- 2008) ،هونەرمەند “هوشیار واحید مەرجان ” لە ساڵی 2008 دەست بەکار بووە تائێستاش بە ردەوامە .
بۆ ئەم باسە سوودم لەم بەرێزانە وەرگرتووە:

• هونەرمەند” چەتۆ حەسن “پەیوەندی تەلەفۆنی.
• هونەرمەند “سەباح عەبدولڕەحمان ” پەیوەندی تەلەفۆنی.
• هونەرمەند “شاهین نەجەمەدین” دیدار.
• هونەرمەند “هۆشیار مەرجان” دیدار.
  -چالاکی قوتابخانەکان- هەولێر “هەڵمەت کازم عەبدوڵڵا

شوکر سلێمان: ئەوە مرۆڤەکانن رەوڕەوەی مێژوو ئاراستە دەکەن
شوکر سلێمان: مرۆڤ چەقی رووداوەکان و مێژووە

نووسەر و توێژەر “شوکر سلێمان حەمەد” لە ساڵی 1969لە شاری هەولێر لەدایک بووە دەرچووی بەشی کۆمەڵزانی/ کۆلیژی ئاداب/ زانکۆی سەڵاحەدین. ئەو لە ساڵی 1993 هاتۆتە ناو جیهانی نووسینەوە شارەزاییەکی باشی لە رێنووسی کوردی هەیە ماوەیەکی زۆر لە چەندین گۆڤارو رۆژنامەکان کاری هەڵەچنی کردوە،هەرلەوساتەوە دەستی بەکاری نووسین کردوە،بابەتەکانی لە گۆڤارو ڕۆژنامەکان بڵاوکردۆتەوە، لە ئێستاد خاوەنی حەوت کتێبە لە بواری مێژوو و فەلسەفە و دەروونزانی، وە چەندین کتێبی تری ئامادە بۆ چاپکردن. بە چەند پرسیارێک ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا ئەنجام دا

هەڤپەیڤین – کامەران حاجی ئەلیاس

• دنیابینی نووسینی تۆ لە چییەوە سەرچاوەی گرت؟
• من هەر لە منداڵی کە قوتابی پۆلی شەشی سەرەتایی بووم لە گوند، یەکەم پەرتووکم کە خوێندەوە، هەستێکی ئەدەبی لەناخمدا چەکەرەی کرد، ئەوکات حەزم لە هۆنراوە و لە چیرۆکی بەرئاگردان و ئەو سەربردانە بوو کە گەورەکان دەیانگێڕایەوە، لە بەختی منیش هەرچیم گوێ لە لێ دەبوو لە گۆرانی و حەیران و چیرۆک و ئەو هەقایەتانە، هەرهەموویم بەبێ کەم و زیاد لەبەردەکرد و بۆ خوشک و براکانم دەگێڕایەوە، ئەو کات گوێیەکی مۆسیقیم هەبوو، هەستم بەو ئەودەقانە دەخرۆشا، بەرە بەرە کەوتمە نێو دنیای خوێندنەوە، هەر ئەوەش وای کرد لە تەمەنێکی زوو دەست بکەم بە هۆنینەوەی هەندێ وشە کەخۆم ناوم نابوو شیعر، بەڵام دواتر و دوای چوونە زانکۆ، بەتایبەتی کە من لە بەشی کوردی لە زانکۆکانی عیراق و کوردستان بێهیوابووم و لە بەشی کۆمەڵزانی وەرگیرام، ئیتر خووم دایە دنیای پسپۆڕی خۆم، بەڵام ئەوە بەو واتایە نەبوو کە دەست هەڵبگرم لە دنیای ئەدەبی، من نزیکەی چل لێکۆڵینەوەم لەسەر شیعر و چیرۆک و رۆمانی کوردی لە گۆڤاری رامان و کاروان بڵاوکردووەتەوە، دەیان خوێندنەوەم بۆ رۆمانی کوردی کردووە، ئێستاش چوار کتێبم لەسەر رەخنەی ئەدەبی ئامادەیە بۆ چاپ، بەڵام لێت ناشارمەوە دنیای کۆمەڵزانی بۆمن لەپێشترە، لەو بوارەدا کارێکی باشم کردووە، چ لە بواری وەرگێڕان چ لە بواری نووسین، چەند کتێبێکم ئامادەیە بۆ چاپ.
• هەمەلایەنەی نووسینی تۆ بۆچی دەگەڕێتەوە؟باشتر نییە نووسەر لەیەک بوار بنووسێت؟
  
• رێک وایە نووسەر لە مەیدانێک ئەسپی خۆی تاوبدات زۆر باشترە، بەڵام من شەنسم لەمەدا نەبوو، خۆم لە سەرەتادا خوولیایەکی زۆرم بۆ دنیای ئەدەبی هەبوو، ئەم خووە ئێستاش لەگەڵم ماوەتەوە و بەرۆکی بەرنەداوم، نایشارمەوە هەندێ لە نووسین و کتێبەچاپرکراوەکانم بە راسپاردن و راساندن بووە، ئەمەش وای کردووە زیاتر من پەرت ببم و هەندێ جار خۆشم ناناسمەوە کە سەر بە چ بوارێکم.
  *کارکردن لەنێو دنیای مێژوو کارێکی ئاسان نییە، ئێوە چەند کتبێکتان لەسەر مێژوو هەیە، چی تۆی خستە نێو ئەو بوارەوە؟
• زۆر راستە، وەکو دەڵین مێژوو خوێی زانستە، هەموو کایەو بەش و بوارێکی نووسین بەبێ مێژوو باری لەنگە، من لەرێگەی وەرگێڕانی سێ پەرتووک ئەویش بە راسپاردن بوو، تەواوێک کەوتمە نێو دنیای مێژوو، بەڵام خۆم لە قەرەی نووسینی مێژوو نەداوە، بەڵام لەو بوارەش بێ ئەرەزش نەبوومە و سێ کتابی چاپکراوم هەیە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی چەند کاتابێکی دیکەشم ماوە چاپیان بکەم، هەندێکی بە راسپاردن بووە و هەندێکیش بەرهەمی خۆمە.
• بەبۆچوونی ئێوە کێ مێژوو دەنووسێتەوە، سەرکەوتوو یان دۆڕاو؟
• نامەوێ فاڵ بگرمەوە، هەموو کەسێکیش بەهانەی هەیە بۆ سەرکەوتن و دۆڕانەکانی، بەڵام لەو بارەیەوە تەنیا قسەیەکی دکتۆر کەمال مەزهەر دەهێنمەوە کە جارێکیان لە چاوپێکەوتنێک گوتی: ((هەواڵیان بۆ ناپلیۆن هێنا کە یەکێک لە ژەنەراڵەکانی بەرەی جەنگی فەرنسا کوژراوە، ئەویش گوتی ژەنەراڵ پێش ئەوەی بمرێ چی گوت، گوتیان گەورەم تا مرد بەدەم برینەکەیەوە دەیناڵاند، ناپلیۆن بە مێژوونووسەکەی خۆی گوت بنووسە ژەنەراڵ تا مرد گوتی بژی ناپلیۆن پۆناپارت، بەڵام مێژوو لە کۆتاییدا راستی ئەو قسەیەی یەکلایی کردەوە.))

*(دەستەواژەی مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە) ئایا مێژوو رووداوەکان دووبارە دەکاتەوە، یان مرۆڤەکان یان هەردووکیان بەیەکەوە؟

• دەبێ ئێمە ئەو راستییە بزانین کە مێژوو و هەموو کایەکانی دیکە لە رێگەی مرۆڤەکانەوە ئاراستەدەکرێن، گەر مرۆڤ نەبێ، دواجار هەموو ئەو شتانە شتانێک نین شایەنی باس بێت، بۆیە مرۆڤ چەقی رووداوەکان و مێژووە، ئەوە مرۆڤەکانن رەوڕەوەی مێژوو ئاراستە دەکەن، هەر ئەوانیشن رووداوەکان دووبارە دەکەنەوە، بەڵام نابێ ئەوەمان لەبیر بچێت مرۆڤ لە دوو بەش پێکهاتووە، ماددە و واتا، ئەگەر لایەنە ماددیەکە چەندە کاریگەری هەبووبێت، ناکرێ لایەنی واتایی پشتگوێ بخەین لە ئاراستەکردنی رووداوەکان.

*بوارەکانی دنیای نووسینی تۆ رەنگاو رەنگە، دەکرێ ئاماژە بە نووسین و چاپکراوەکانت بکەیت؟

• من سێ کتێبی مێژووییم بە چاپ گەیاندووە بە ناونیشانی (مێژووی ئەوروپا لە شۆڕشی فەرنسییەوە تا ساڵی 1950) هەروەها (کورد و کوردستان لە دیدی گەڕیدە و ولاتناسە موسڵمانەکان) هەروەها (رۆژگارەکانی فلیپی لە عیراق).)
  لە بواری دەروونزانی کۆمەڵایەتی کتابێکم بە چاپگەیاندووە بە ناونیشانی (بووژانەوەی سایکۆلۆژییەتت لە ژیاندا).
  لە بواری فەلسەفە کتابی (فەلەسەفە بە زمانی ساکار)م چاپکردووە.
  لە بواری ئەدەبی نۆڤلێتێکم چاپکردووە بە ناونیشانی (ئێوارەی چاوەڕوانی).
• وەکو نووسین پرۆژەی داهاتووتان چین؟
• ئەوەی راستی بێت لە ئێستادا چەندین کتێبم ئامادەیە بۆ چاپ بەو هیواییەی دەزگایەکی چاپ هاوکارمان بێت بۆئەوەی بیخینە بەردیدەی خوێنەران کتێبەکانیش بریتین لە :
• لەبارەی رەخنەی ئەدەبییەوە… وەرگێران و ئامادەکردن: چوار بەرگ ئامادەیە بۆ چاپ.
• کوردی قەیموری، نووسینی: جوتیار تەمەر سەدیق، وەرگێڕان.
• سەرقەڵەمێک لەبارەی توێژینەوەی زانستییەوە، ئامادەکردن.
• چۆن باشتر بژین: کتێبێک لەبارەی گەشەپێدانی مرۆییەوە، ئامادەکردن.
  . – چەندان لێکۆڵینەوەی ئەدەبی و مێژوویی

سەڵاح محەمەد عەلی: زیاتر حەز لە (نواندن) دەکەم چونکە زیاتر لە بینەران نزیکە
سەڵاح محەمەد عەلی: بەهۆی نەخۆشییەوە نەمتوانی بەشداری لە درامای “8 دیوار” بکەم
هونەرمەند”سەڵاح محەمەد سەڵاح” زیاتر لە (50) ساڵە،لەرێگەی هونەرکانی (نواندن، کاریکاتێر، گۆرانی وتن) ،خزمەت بە هونەری کوردی دەکات ئەو هەرلەتەمەنی منداڵیەوە لەرێگەی لاساییکردنەوە بەهرەی نواندنی دەرکەوتەوە بەهۆی پیشەی دارتاشی باوکیشی، توانی بەهرەی هونەری کاریکاتێری خۆی بدۆزێتەوە ،جگە لەوەش لە هونەری گۆرانی وتن توانی چەندین گۆرانی بۆ تەلەفزیۆنی کەرکووک لە ساڵی هەشتایەکانی سەدەی رابردوو تۆمار بکات بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە هونەرکەی لەنزیکەوە بەچەند پرسیارێک بەسەرمان کردوە.

هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

• سەرەتا وەکوپرسیارێکی کلاسیک ئەگەر بکرێت باس لە ژیانی هونەری خۆت بکەیت.
• من( سەڵاح محەمەد عەلی) لەساڵی 1951 لە گەرەکی تەیراوەی شاری هەولێر لەدایک بووم هەر لەتەمەنی هەرزەکارییەوە خوولیای زۆربەی هونەرەکانم هەبوو، وەکو نواندن حەزم بەلاساییکردنەوە ئەو فلیمانەم دەکرد کەلە هۆڵی سینەماکانی شاری هەولێر نمایش دەکران، لە هەمان کات لاسایی ئەو دراما عەربیانەم دەکردەوە کە لە تەلەفزیۆنەکان نمایش دەکران، سەبارەت بە هونەری کاریتاتێریش کە بەشێکە لە هونەری شێوەکاری ،کاتی خۆی باوکم (محەمەد عەلی) سندوقی ڕەنگاو ڕەنگی بۆماڵان دروست دەکرد کە بەکاردەهات بۆ یاتاخ ودۆشەگیان لەسەر دادەنا باوکم ئەم سندوقەی بەچەندین وێنەی رەنگاو ڕەنگی سەرنج راکێش وەکو تاوس ، کۆتر ..دەڕازاندەوە،لە هەمان کاتدا باوکم دارتاشێکی دەست رەنگین و ناسراو بوو بۆیە دەتواتنم بڵێم کاریگەری باوکم وای لێکردم دەست بۆ هونەری شێوەکاری ببم بە تایبەت لە هونەری کاریکاتێر و هونەری منداڵان نابێ ئەوەش لەبیر بکەم کە لە قوتابخانە بەشداری چالاکییەکانی ناوپۆل و گۆڕەپانی قوتابخانە دەکرد ئەم حەزوو ئارەزووە بەردەوام بوو.
• بەڵام هەگبەی ئەرشیفی شانۆ و دراماتان دەوڵەمەندە ئەگەر بکرێت ئاماژە یان پێ بدەیت؟

  -وایە راست دەکەی یەکەمین شانۆگەری بەشدابووم لەساڵی (1971) بەناوی (داسەکەی شاسوار) لە نووسینی (ئەمین میرزاکەریم) و دەرهێنانی هونەرمەند (فەتاح خەتاب) ئەم شانۆگەرییە لە شاری هەولێر و بەغدا نمایش کرا.دوای ئەوە بەشداری چەندین شانۆگەریم کردن لەوانە : شانۆگەری (زەنگی تەلەفۆن) ساڵی 1972 لە نووسینس (رسمی جەلال) و دەرهێنانی هونەرمەند (فەتاح خەتاب) لەهەولێر و کەرکووک نمایش کرا، شانۆگەری (ئەو دەمەی ئەڤین مەزن تردەبێت) لە نووسینی مامۆستا (ئەحەمەد سالار) دەرهێنانی هونەرمەند (فەرهاد شەریف) لە ساڵی 1992 لە هەولێر نمایش کرا،شانۆگەری (مەملەکەتی ئەفیون) نووسینی ودەرهێنانی هونەرمەند (تەحسین فائق) لە رۆژی جیهانی شانۆ لە ساڵی 1994 لە هۆڵی گەل نمایش کرا، شانۆگەری (کەچەڵ قاقا) نووسینی شێرزاد پۆلیس دەرهێنانی هونەرمەند(ژیلوان تاهیر) ساڵی 200 لە هۆڵی گەل نمایش کرا،شانۆگەری(پەپوکێ بردی) لەنووسین (ئورگەن) دەرهێنانی هونەرمەند(سەباح عەبدولڕەحمان) ساڵی 2008 لە هەولێر نمایش کرا ،درامای (نامە) لە نووسینی هونەرمەند (چەتۆ حەسن) دەرهێنانی هونەرمەند (وەلید نانەکەلی)،درامای (هەڵگەڕانەوە) نووسینی کەریم بایز دەرهێنانی هونەرمەند (تەڵعەت سامان) ،درامای (ترس و ئەڤین) نووسینی(عەبدولڕەحمان پاشا) دەرهێنانی هونەرمەند (رەفیق نووری حەنا) ،فلیمی(گەرەکی داهۆڵەکان) نووسینی (شێرزاد عەبدولڕەحمان) دەرهێنانی هونەرمەند (حەسن عەلی) ساڵی 2009، درامای (خەونە ئازادەکان) نووسینی و دەرهێنان (سەباح عەبدولڕەحمان) 2003،درامای (چارەنووس) نووسین و دەرهێنانی هونەرمەند (حەسن عەلی) ساڵی 2000 ،درامای (کێ بەرپرسیارە) نووسین و دەرهێنانی هونەرمەند ( ئەحمەد سابیر باڵا بەرز) بۆ تەلەفزیۆنی هەرێم، درامای (مەمی ئالان) لە نووسینی (ئەحمەد خانی) دەرهێنانی هونەرمەند (ناسر حەسن) لەگەڵ چەندین کاری تر..

• ئەی چالاکییەکانت لە بواری هونەری کاریکاتێری؟
• سەبارەت بە هونەری کاریکاتێریش سەرەتای دەست پێکردنم بە ساڵی 1984 دەستم پێکردوە لەو ساتەوە تائێستا (10) پیشانگای تایبەتیم کردوە لە شارەکانی هەولێر و کۆیە و پیرمام و دیانا و شەقڵاوە کردۆتەوە.. لە زۆربەی رۆژنامەو گۆڤارەکان کاریکاتێرەکانم بڵاوکردۆتەوە ..
• لە هونەری گۆرانی چرینیش خاوەنی چەند گۆرانییەکن دەتوانیت ئاماژەیان پێبدەیت؟

  -لەبارەی هونەری گۆرانی ووتندا خاوەنی چەندین گۆرانیم وەکو ( لەرێگەی کانی ئاو دێنێ بۆمان)، (ئەی کچی کوردەواری )،(بای شەماڵ) کە لەساڵی 1984 لە تەلەفزیۆنی کەرکووک تۆمارکرابوون ، بەڵام بەردەوام نەبووم تەینا لە بەرنامەو دراماکان جار جار گۆرانی دەڵێم.

• لە بواری هونەری کاریکاتێری و نواندن شوێن پەنجەتان دیارە،لە کامەیان زیاتر خۆت دەبینیتەوە؟
• ئەوەی راستی بێت زیاتر حەز لە هونەری (نواندن) دەکەم ،چونکە زیاتر لە بینەرانیش نزیکە بەتایبەتی کاتێ لەگەڵ هونەرمەندان (سەلام کۆیی و ئیبراهیم حەکیم )، وەک ئەکتەربەشدار بووم لە بەرنامەی (ئاوێنە) ،کە لە کوردستان تیڤی پێشکەش دەکرا ،هەروەها لە بەرنامەی (هەگبەی کوردەواری) لە گەڵ هونەرمەندان (ئەنوەر شێخانی و چەتۆ حەسن) هەستم کرد جەماوەر منیان زیاتر ناسی بۆمنیش زیاترحەزو ئارەزوم بۆ هونەری نواندن بوو.

  *لەگەڵ هونەرمەندی کۆچکردوو (ئەنوەر شێخانی )،بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی لە تیڤی کوردستان هەبوو بیرۆکەو ناوەڕۆکی بەرنامەکە چی بوو؟

• بەرنامەکە ناوی (ئاوێنە) بوو،گوزراشتی لە داب و نەریتی کوردەواری دەکرد ،لە هەمان کات دا خەندە ئامێز بوو بینەر چێژی لێوەر دەگرد،سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەست هێنا ،بەجۆرێک جگە لە هاوڵاتی ئاسایی زۆرێک لە بەرپرسان چاوەڕوانی کاتی پەخشکردنی بەرنامەکەیان دەکرد ،بەرنامەکە بە شێوەیەکی رەخنەی بونیادنەر رەخنەی لە دامودەزگاکانی حکومەت دەکرد بەگرە زۆر جاریش لەرێگەی بەرنامەکە کێش و گرفتەکانی هاوڵاتیانی لە نێو داموودەزگاکانی حکومەتی چارەسەر دەکرد.
• بۆچی لە ئێستادا بەرهەمی هونەریت کەمە؟
• ئەوەی راستی بێت بەهۆی نەخۆشی بەتایبەتی نەخۆشی شەکرە و چەوەری و فشاری خوێن و چاوەکانم ..باری تەندروستیم رێگام پێ نادات کارەی هونەری بکەم ،ئەگەرنا زۆرێک لە دەرهێنەران داویان لێکردوم بەشداریان لەگەڵ دا بکەم هەر بۆنموونە لەم ماوەی دواییەدا مامۆستا “کارۆخ ئیبراهیم حەکیم ” داوای لێکردم بەشداری لە درمای “8 دیوار” بکەم بە ڵام بەداخەوە بەهۆی نەخۆشی نەم توانی .

  *وەکو شانۆکارێک بینەری شانۆی لە ئێستاداحەز بەچ جۆرە نمایشێک دەکات؟

• بینەری شانۆ لە ئێستادا حەز بەجۆرەنمایشێک دەکات کە ناسۆرییەکانی خۆی تیادا ببینێتەوە یاخود حەزدەکات کەنمایشەکان بۆن و بەرامی کەلتووری کوردەواری لێبێت بەداخەوە لە ئێستا ئەو جۆرە نمایشانە زۆر کەمن ،کاتێ خۆی ئێمەمان کە شانۆگەریمان نمایش دەکرد هۆڵەکان جمەیان دەهات ،بگرە زۆر جار دەرگاو پەنجەری هۆڵەکان دەشکا بۆ ئەوەی نمایشەکە ببنین ،نابێ ئەوەشمان لەبیر بچێت پەیدابوونی ئەو تەکنەلۆژیاییەی ئێستا وسۆسیال میدیا تارادەیەک هۆکار بووە بۆ ئەوەی بینەر کەم رووبکاتە هۆڵەکانی شانۆ.

  *پێتان وایە هونەری کاریکاتێری دەتوانێت رەخنە لە داب و نەریتە سلبییەکان نێو کۆمەڵگا بگریت؟

• زۆر جار ئێمەی هونەرمەندانی کاریکارتێر لە رێگەی هونەری کاریکاتێر، چەندین رەخنەی جۆراجۆری نمایش کردووە بەڵام بە داخەوە وەک پێوست بەهەند وەرنەگیراوە ،بۆیە دەتوانم بڵێم نەک هونەری کاریکارتێر بەڵکو هونەرکانی تریش وەکو شانۆ و سینەمایش نەیتوانیوە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر وەرگر کردبێت.

ژیار ئیسماعیل: ڕەخنە ئاراستە و رێرەوی ژیان بەرەوپێش دەبات و گۆرانکاری دروست دەکات
ژیار ئیسماعیل: شانۆ کاریگەری بنچینەیی لەسەر کۆمەڵگە و ژینگە و شێوازی ژیانی تاک هەیە
ژیار ئیسماعیل: ناتوانم بیربکەمەوە ئەگەر شانۆکار نەبم
خاتوونی هونەرمەند “ژیار ئیسماعیل” یەکێکە لەوئەکتەرانەی کەشوێن پەنجەی لە نێو شانۆی کوردی دیارە، بەشداری چەندین شانۆگەری کردوە، خاوەنی خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیستیڤاڵی شانۆی منداڵان بووە لە هەولێر،کارەکانی لە (کوردستان ،ئێران ،سوێد، ئەڵمانیا) نمایش کراوە،لەم ماوەی دوایی توانی بڕوانامەی ماستەرلەژێر ناونیشانی (ئەرکی پێداگۆجی نوێ لە نمایشی شانۆیی منداڵان) بەدەست بهێنێت. ئێمە بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە کارو چالاکییەکانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا سازداوە.

*سەرەتا پێمان باشە باس لە چۆنییەتی ئاشنا بوونت بە هونەری شانۆ بکەیت .

• من ژیار ئیسماعیل حەوێزلە 1989 لە شارە جوانەکەی هەولێر لەدایک بووم ، دەرچووی پەیمانگا و کۆلیژی هونەرە جوانەکانی هەولێرم لە بەشی شانۆ/ نواندن ، هەڵگری بڕوانامەی ماستەر زانکۆیی سەلاحەددین –هەولێر2022 بە ناونیشانی( ئەرکی پێداگۆجی نوێ لە نمایشی شانۆی منداڵان) ، نزیکەی لە 25-30 نمایشی شانۆ وەک ئەکتەر بەشداریم کردووە ،خەڵاتی باشترین ئەکتەری شانۆی منداڵان پێدراوە لە فیسڤاڵی شانۆی منداڵان لە هەولێر لە ساڵی2010، بەشداری چەندین نمایشی شانۆیم کردوە لە (تورکیا،ئێران،سوێد ، ئەلمَانیا) لە ئێستادا مامۆستام لە بەرێوەبەرایەتی چالاکی قوتابخانەکان خزمەت بە جیهانی منداڵان و شانۆی قوتابخانەکان دەکەم ، وەک دۆبلێر کاری دۆبلاژ بۆ دراما و فیلمە بیبانییەکان دەکەم ، سەبارەت بە ئاشنا بوونم بە هونەری شانۆ دەگرێتەوە بۆ بنەماڵە و خێزانەکەم کە چەندین هونەرمەندی تێدا پەروەردە بووە ، باوکم لەساڵی 1952 لە شاری ڕانیە وەک ئەکتەر ڕۆڵی گێراوە ، وە دوو خوشکی گەورەتر لە خۆم دەرچووی شانۆن و ئەکتەری دیارن ، جگە لە کەسە نزیکەکانی ناو بنەماڵەکەم کە ئەکتەر و شێوەکار و میوزیک ژەنی بە توانان بۆیە ئەو جیهان و ژینگەیی من تێیدا گەورە بووم زۆربەیان هونەرمەند بوون ،کە بۆ من بوونەتە رێنیشاندەر و شانازی .

  *ئێوە لە خێزانێکی هونەرین تاچەند ماڵەوە هۆکار بوون بۆ ئەوەی هونەری شانۆ هەڵبژێرت؟

• بێگومان ، کاریگەری زۆر ئەرێنییان لەسەرم هەبووە ، وە دایک و باوک و خوشک وبرا هەمیشە پاڵپشت و رێنماییکارم بوونە هەمیشە هۆکاری بڕوا بە خۆبوون و بەردەوامی منن ، ئەمەش وایکردووە بەردەوام بم و دانەبڕێم هەمیشە کارەکەم ، پیشەکەم ، هونەرەکەم بە بەرزی سەیر بکەم و دڵسۆز بم بۆیان .

  *سەرەتا بە هونەری نواندن دەستت پێکرد بەڵام لەم دواییەدا کاری دەرهێنانیشت کردوە زیاتر خۆت لە کامەیان دەبینتەوە؟

• ڕاستە چونکە من لە پەیمانگا و کۆلێژی هونەرە جوانەکان پسپۆری نواندنم تەواو کردوە، هەمیشە تواناکانی خۆمم لە ئەکتەر و بەرجەستە کردنی ڕۆڵ بینیوەتەوە، بەڵام هەر لەوە نەمامەوە دەستم بەکاری دەرهێنان کرد بۆ نمایشی شانۆی منداڵان کە لە فیستیڤاڵی چالاکی قوتابخانەکان نمایشکرا بە ناوی (سەمای کچە پەمەییەکان ) هەستم کرد دەتوانم لەدەرهێنانیش سەرکەوتوو ببم تا بتوانم زیاترخزمەت بە هونەری شانۆ و نمایش و جیهانی منداڵان بکەم ، بەڕای من ئەکتەری سەرکەوتوو دەتوانێت ببیـە دەرهێنەر و ڕاهێنەری باش .

  *هونەرمەندێکی دیار کراو هەیە کاریگەریان لەسەربەرێزتان هەبووبێت؟

• کە وتمان هونەر واتە بە هەموو بەشەکانییەوە بۆیە دەلێم، بەڵێ هەر هونەرمەندێک هونەرێکی ئاست بەرز پێشکەش بکات ، بێگومان کاریگەری دەبێت چێژی لێدەبینم و دڵخۆش دەبم .

  *وەکو شانۆکارێکی ئەکادیمی لە ئێستادا شانۆی کوردی چۆن دەبینی؟

• بەداخەوە، شانۆی کوردی خەریکە بەرەو داڕمان و ڕووخان دەچێت ، بە تایبەت لە شاری هەولێر کە ئەوەش جێگای داخە .

  *چۆن دەڕوانیتە رەخنەو رەخنەگری شانۆ لە کوردستان ؟

• یەکێک لەگرنگترین ئەو هۆکارانەی کە لە کۆمەڵگە دا لەپێشکەوتن و گۆرانکاری ڕیشەیی دەستی باڵای هەیە، ڕەخنەیە تا ڕەخنە نەبێت بونیاد نابێت ، چونکە ڕەخنە ئاراستە و رێرەوی ژیان بەرەوپێش دەبات وە گۆرانکاری دروست دەکات ، وە چارەسەری ئەو کێشانە دەکات، کە بۆتە هۆی دەست نیشان کردنی ئەو کەم کوڕییەی لەو ناوەندە هەیە ، بەڵام ئایا ئێمە لە شانۆی کوردی ڕەخنەگرمان هەیە؟ ئایا شانۆکاران رۆحی ڕەخنە لێگرتنیان هەیە؟ ئایا تا ئێستا دەرهێنەرانی کورد و شانۆکار لە حەزوو ئارەزووەکانی بینەران شارەزان دەزانن ئەوان چیان دەوێت ؟ بێگومان تا ڕادەیەکی زۆر وەڵاەمەکان بە نەخێرە بۆیە ناتوانین نەڕەخنە گری ئەکادیمی و نە شانۆیەکی باشمان هەبێت، دەتوانم بڵێم ڕەخنەگری شانۆی کوردی بەپەنجەی دەست دەژمێردرێن .

  *تاچەند شانۆ کاریگەری لەسەر کۆمەڵگا هەیە، راستە شانۆ قوتابخانەی گەلە ؟

• هونەر بە گشتی و هونەری شانۆ بەتایبەت کاریگەری بنچینەیی لەسەر کۆمەڵگە و ژینگە و شێوازی ژیانی تاک هەیە ،شانۆ دەتوانێت گۆرانکاری ڕیشەیی لە کۆمەڵگە بکات ، بەشداربێت لە بەرەو پێش چوونی کایەکانی ووڵات ، لە پاراستنی کلتور، لە بەها کۆمەڵایەتییەکان ، هەستکردن بە بەرپرسیاریەتی ، هەستی نیشتمان پەروەری ،وە ئەوەی زۆر گرنگە زۆربەی دەرونناسان و پەروەردەناسانی هاوچەرخ درکیان بە ڕۆڵی شانۆ کردوە لە پرۆسەی فێربوون و بە رێگایەکی کاریگەرو باش دادەنرێت بۆ پەروەردە کردنی تاکێکی تەندروست لە ناو کۆمەڵگە . بۆیە شانۆ هەم ئاوێنەی گەلە، هەم ئاوێتەی گەلە .

  *لەم دواییەدا ماستەر نامەت لەسەر شانۆی منداڵان بەدەست هێنا ئەگەر بکرێت باس لە ناوەڕۆکی ماستەرمانەکە بکەیت؟

• تێنزی ماستەر نامەکەم لەژێر ناونیشانی (ئەرکی پێداگۆجی نوێ لە نمایشی شانۆیی منداڵان) وەک یەکەم نامەی ماستەر لەسەر ئاستی کوردستان لە بابەتی (پێداگۆجی) بە پلەی نایاب پەسەند کرا ، لەم تێنزە ئەکادیمییە دا شییکاری بۆ سێ نمایشی شانۆی مندڵان کراوە، کە تاچەند شانۆ کاریگەری لەسەر پەروەردە و فێرکردنی فێرخوازان هەیە ، کە لە ئێستادا لە ووڵاتە پێشکەوتو خوازەکان( شانۆ، دراما ،تەکنیک، سینەما) وەک گرنگترین هۆکاری فێربوون بەکاردێن ،دەتوانن زۆرترین ئەنجام بدەن بە دەستەوە . وە کارم لەسەر خودی مامۆستا کردوە کە وەک ئەکتەر ڕۆڵ دەبینێت بە مەبەستی فێرکردن، بۆیە پێویستی بە میتۆد و تەکنیک و لێهاتوویەکی زۆر دەبێت، گرنگی دان بە جەستە و دەنگی کە دوو بواری گرنگ لە شانۆدا، مامۆستاش لە پۆل بتوانێ سوود لە شانۆی پۆل ،رۆڵ بینینی فێرخوازان ببینێ بۆ پرۆسەی فێرکردن وەک( کۆنفۆشیۆس) فەیلەسوفی یۆنانی دەڵێت ” پێم بڵێ بیرم دەچێتەوە، نیشانم بدە ڕەنگە بیرم بمێنێت ، بەشداریم پێبکە هەرگیز بیرم ناچێتەوە” ئەمەش گرنگی لایەنی کرداری و پراکتیکی وانە وتنەو پرۆسەی فێربوون دەردەخات ، کە چیتر فێرکردن لە سیستمی بانکی پاولۆ فرێری نەهێلینەوە ،کە فێرخواز مێشکی وەک بانک تەنیا زانیارییەکان وەربگرێت. دەبێت هەنگاوی نوێ بنێن بگەینە ئاستی ووڵاتانی پیشکەوتوو ،لە پرۆسەیپەروەردەو فێربوون فێرخواز سەنتەر بێت ، ڕەخنەگر بێت ، داهێنەر بێت ،بۆئەمەش پێوستمان بە میتۆناسی ( پێداگۆجی)ە، تا کارامەیی مامۆستا بگاتە ئەو ئاستەی لەرێگەی شانۆ ، چیرۆک ، یاری ، ژینگەیی ئازاد و چێژ بەخش فێرخوازی داهێنەر دروست بکات .

  *چۆن دەڕوانیتە ئاستی شانۆی منداڵان لەکوردستان؟
  -بەداخەوە ئاستی شانۆ بەگشتی لاوازە، کە ئەم خاڵەش گرفتی سەرەکی تێنزی ماستەرەکەمە کە هۆکارەکانی خراونەتە ڕوو.
  گرنگترین ئاستەنگ لەبەردەم شانۆی منداڵان و شانۆی قوتابخانە ئاستەنگی کۆمەڵایەتییە کە تێڕوانینی بەشێک لە خێزان وایە کە شانۆ رێگە خۆشکەرە تا فێرخواز لە وانەکان دور بکەوێتەوە ،ئەم ڕوانگە هەڵەیەش بە داخەوە بە شکستی فێرخواز کۆتایی دێت، هەروەها مامۆستا و بەرێوەبەری قوتابخانەکان تەنانەت بەشێک لە پسپۆرانی پەروەردەش بەشدارن لەو ئاستەنگە ، چونکە شارەزایی چەمکی شانۆیی پەروەردەیی نین ، کە شانۆ هۆکار و گەیەنەرێکی گونجاو باشە بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی فێرکردن. خودی شانۆکاران و مامۆستایانی شانۆش لە وئاستەنگیە بەدەر نین ، زۆربەی دەرچووانی پەیمانگا و کۆلێژی هونەرە جوانەکان لە بوارەکانیان دوورن و تەنانەت وەک مامۆستاش ئامادە نین وانەی هونەر بە گرنگ سەیر بکەن لە قوتابخانەکان ، بە داخەوە بێئاگان لەوەی هەموو وانە زانستییەکان بۆ ئەوەی بە سەرکەووتوانە بە ئامانج بگات دەبێت بە هونەری شانۆدا تێپەر ببیت ،چونکە پیشەی مامۆستا بەئاگا یا بێ ئاگایانە خۆی لە ئەکتەر و نواندن دەبینێتەوە .

  *ئایا هەموو حەزو ئارەزووەکانت لە شانۆدا بەدیهاتووە؟

• ناتوانم بیربکەمەوە ئەگەر شانۆکار نەبم ، دەبوایە چی بام؟ هونەر و شانۆ ئەو رێگایەیە کە هەرگیز هەستم نەکردوە پەشیمان بم لە هەڵبژاردنیان .

  *ئێمە زۆر سوپاست دەکەین بۆ ئەو دەرفەتەی بە ئێمەت بەخشی هیوای سەرکەوتنت بۆ دەخوازین.

• منیش رێز و خۆشەویستیم هەیە بۆئەو بەسەر کردنەوەتان.

  هەڤپەیڤین – کامەران حاجی ئەلیاس

بەفرین ئیبراهیم: لە کوردستان گرنگی بە هونەرە جوانەکان وەک شێوەکاری و پەیکەرتاشی نادرێت
بەفرین ئیبراهیم :پرۆژە و ئاواتم ئەوەیە بتوانم هونەری کوردی بە جیهان بناسێنم
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

خاتوونی هونەرمەند” بەرفرین ئیبراهیم” هەرلەسەرەتایی قۆناغەکانی ژیانی منداڵی حەزوو ئارەزووی بۆ هونەری نیگار کێشان هەبووە،هەروەها لە بواری نواندیش بەهرەێکی باشی هەیە بەشداری چەندین کورتە فیلمیش کردوە، خاوەنی چەندین پیشانگای شێوەکارییە،کاریگەری هونەرمەندی جیهانی (ڤانگۆک)،لەسەر کارە هونەرییەکانی ڕەنگی داوەتەوە لە تابلۆکانیدا زیاتر بابەتی ئافرەت و ژینگە لە خۆ دەگرێت بەهۆی دەست رەنگینی لە هونەری شێوەکاری داواکاری زۆری لەسەر تابلۆکانی هەیە هاوڵاتیان لە رێگەی تۆڕەکۆمەڵاتییەکان داوای تابلۆکانی دەکەن بەمەبەستی ئاگادار بوون لە چالاکییە هونەرییەکانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵی سازدا.

• ئەگەر بکرێت بۆ خوێنەرامان باس لە ژیانی هونەری خۆتان بکەیت.
• من بەفرین ئیبراهیم بە”بەفرین چەلەبیانی ” ناسراوم ،خەڵکی مەهابادی ڕۆژهەڵاتی کوردستانم و پێشتر لە ئێران 6 پێشانگای شێوەکاری و 2 پێشانگای کاریکاتۆرم کردۆتەوە، بەڵام ئەمە چەندساڵێکە لە سلێمانی دەژیم و لە دوو گەلەری دایمۆند و نەوا ئیشی هونەری دەکەم و هەروەها لە ڕێگای تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان داواکاری خەڵک وەرئەگرم و تابلۆی شێوەکاری بۆیان دەکێشمەوە .

  *بەکامە هونەرمەندی شێوەکاری کورد یاخود جیهانی سەرسامیت و کاریگەریان لەسەرت هەبووە؟

• زیاترین کەسێکی هونەرمەندی گەورە لەسەر من کاریگەری هەبووە ڤانگۆک بووە کە هەم بە کارەکانی و هەروەها ژیاننامە و شێوازی جیهانبینی کاریگەری لەسەر من داناوە و تەنانەت چەند بەرهەمێکم کێشاوەتەوە و هەروەها ئیلهامم لە تابڵۆکانی وەرگرتووە بۆ کارەکانی خۆم.
• چۆن هەڵسوکەت لەگەڵ رەنگەکان دەکەیت و بۆ جوانکردنی تابلۆکانت بەکار دەهێنیت؟
• من هەم بە ڕەنگی ڕۆنی و هەم بە ئەکریلیک ئیش دەکەم بەڵام زیاتر ڕەنگەسەرەکیەکانم هەیە و خۆم تێکەڵاویان دەکەم و ڕەنگی تازەیان لێ دروست ئەکەم لە هەمان کاتدا هیچکات ڕەنگە سەرەکیەکان بە تەنیا بەکار ناهێنم و هەوڵ دەدەم بە تۆنێکی دڵخواز و تایبەتی خۆم بیانگۆڕم و بەکاریان بهێنم. من کاتێ تابلۆیەک دەکێشم خۆم لە نێو تابلیۆیەکە دەبینمەوە لەگەڵیدا دەژیم هەست دەکەم لەو دونیاییەدا دادەبڕێم.
• بابەتەکانی تابلۆیەکانت چین؟
  -بابەتی تابڵۆکانم هەمووشتێک لەخۆ دەگرێت بەهۆی ئەوەی کە من بەپێی داواکاری خەڵک کارئەکەم و ئەوانیش هەمووشتێکی جۆراوجۆر داوا دەکەن بەڵام وەک حەزی خۆم کە زیاتر بابەتی ژن و ژینگە لە کارەکانم هەڵدەبژێرم چونکە هەست ئەکەم زوڵمیان لێ کراوە.
• قوتابخانەکانی هونەری شێوەکاری زۆرن وەکو ( واقعی ، سوریالی ،تەجریدی ..) تۆ زیاتر لەکام قوتابخانەی هونەری کار دەکەیت؟
• ئەوانەی کە داواکاری خەڵک بن زیاتر واقعی یان ڕیئالن و وێنەی کەسێکی تایبەت یان سروشت و گیاندارە بەڵام خۆم زیاتر کاری سورڕەئالم پێ جوانترە و هەروەها ئیمپەرسیۆنیزم و کارەکانی مامۆستا ڤەنگۆک سەرنجم ڕادەکێشن و کار لەو بوارانەش دەکەم.

  *پێتان وایە بەهرەی خۆرسک ،بنەمایەکی سەرەکییە بۆ ئەوەی هونەرمەند داهێنان بکرێت؟

• پێموایە هەموو مرۆڤێک جۆرە بەهرەیەکی تێدایە و خۆرسکیش گرنگە بەڵام ئەوەی کە کەسێک پێشدەخات هەوڵدانی بەردەوام و بێ وچانە و چەندە کاتی زیاتر بۆ شتێک دابین بکەی ئەوەندە تێیدا شارەزا دەبیت بۆیە دەڵێم بەردەوامی و هەوڵدان.
• ئەو کێشەو گرفتانە چین کەدەبنە رێگر لەبەردەم کاروانی هونەریت ؟
• بەداخەوە بەربەستیش هەر هەیە بەتایبەت لە کوردستان گرنگی بە هونەرە جوانەکان وەک شێوەکاری و پەیکەرتاشی نادرێت و لە دانانی پێشانگایەکی نێودەوڵەتی کە ناتوانین بیکەین تا هەڕەشەی هەندێ کەسانی توندڕەو کە دەڵێن کارەکەت حەرامە تووشی زەحمەتی و ناخۆشی دەبین.

  *پرۆژەی داهاتووتان هەیە؟

• من بەردەوام دەڵێم پرۆژە و ئاواتم ئەوەیە بتوانم هونەری کوردی بە جیهان بناسێنم و هیوادارم ڕۆژێک بتوانم لە زۆربەی وڵاتان پێشانگای هونەری کوردی بکەمەوە.

بنار پیرداود: سروشتی کوردستان زیاتر لە تابلۆکانم دا رەنگی داوەتەوە
بنار پیرداود: وانەی پەروەدەی هونەر لە قوتابخانەکان بە شێوەیەکی گشتی باشە
هونەرمەند “بنارپیرداود مەخمورری” دەرچووی بەشی شێوەکاری پەیمانگای هونەرجوانەکانی هەولێرە،خاوەنی چەندین پیشانگای هاوبەش و تایبەتە،سروشتی کوردستان هەوێنی تابلۆکانیەتی ئەگەر تێرامانێک لە تابلۆکانی بکەیت،هەست دەکەین رەنگی شین بەسەری دا زاڵە بۆ زیاتر ئاگادار بوون بە کارە هونەرییەکانی بە چەند پرسیارێک بەسەرمان کردەوە.

*پێمان باشە بە کورتەیەک باس لە ژیانی هونەری خۆت بۆخوێنەرانمان بکەیت.

• من (بنار پیرداود مەخموری) ، لە خێزانێکی هونەری ژیاوم،هەر لە قۆناغەکانی خوێندن حەزوئارەزووم بۆ نیگارکردن هەبوو لەوێ بەشداری چەندین چالاکییە هونەریم کرد بەشداری پیشانگای ساڵانەی قوتابخانەکەم دەکرد، دوایی چوومە دەرچووی پەیمانگای هونەرە جوانەکانی هەولێرم بەشی شێوەکاری ئێستا مامۆستام لە پەروەردەی دەشتی هەولێر وە بەردەواومم لەکاری هونەری.
• تابلۆکانت زیاترسروشتین ئەمە بۆچی دەگەرێتەوە؟
• لەوەتەی پەیمانگام تەواو کردووە نیگاری تابلۆی سروشتیم کردووە بەکاری سەرەکی خۆم.ڕاستیەکەی خۆشەویستیەکی زۆرم بۆ سروشت و بەتایبەت سروشتە جوانەکانی کوردستان زیاتر سەرنجیان ڕاکشاوم ئەمەش بۆتە هۆی ئەوەی زیاتر ئەم سروشتە لە تابلۆکانم دارەنگ بداتەوە.

  *رەنگ فاکتەرێکی سەرەکی تابلۆیە زیاتر ئەو رەنگانە کامەن کە لە تابۆلەکانت رەنگ دەدەنەوە؟

• من هەموو ڕەنگێک بەکار دێنم لە تابلۆکانم وە زۆر گرنگی بە ڕەنگی ئینتباعی دەدەم .لەهەمان کاتدا ڕەنگی شین زاڵە لەسەر تابلۆکانم ڕەنگی شین بۆ بینینی بینەر زۆر سەرنج ڕاکێشە و وە تابلۆش کە بەکاری دێنم جگە لە ئاسمان و ئاو زۆر زیاتر بەکار دێنم بۆ شوێنە سێبەرەکان.
• قوتابخانەکانی هونەری شێوەکاری زۆرن تۆ زیاتر خۆت لە کامە قوتانخانە دەبینیتەوە؟
• هەموو قوتابخانەکان بینەری خۆی هەیە و وە جوانی خۆی هەیە من بەش بەحاڵی خۆم ئیش لەسەر قوتابخانەی ڕیالزمی دەکەم وەزیاتر هەست بە ئارامی دەکەم لەگەڵ تابلۆکانم.
• لە کاتی کردنەوەی پیشانگا بینەر وەک پێویست نییە هۆکارەکەی بۆ چی دەگەڕێتەوە؟
• نەبوونی بینەر، ڕاستیەکەی بڵێین ،بەداخەوە هونەر زیاتر پەیوەست بووە بە هونەری گۆرانی گوتن.واتە هەموو هونەرەکانی تر پشت گوێ خراوە تەنها گۆرانی گووتن نەبێت ،ئەویش ڕاگەیاندنەکان و سپۆنسەرەکان وایان لێکردووە هونەری شێوەکاری بینەری نەبێت .بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هونەرمەندی شێوەکاریش نایێتە پێشانگاکان ئەگەر زۆر زۆر برادەرت نەبێت بەداخەوە.
  

• ئەو هونەرمەندانە کامەن کە کاریگەریان لەسەر بنار هەبووە؟
• من زۆر زۆر سوپاس بۆ خوای گەورە دەکەم کە ئەو بەهرەی پێداوم.وە سوپاسی هەموو ئەو مامۆستا بەڕێزانە دەکەم هاوکارووە پشتگیرم بوونەوە تابلۆکانی مامۆستای هونەرمەند “جەوهەر محەمەد” کاریگەریان لەسەر من هەبووە.
• ئەو گرفت و کێشانە چین کە روبەرووی بەرێزتان دەبنەوە لە کاتی نیگار کردن؟
• وەکو گرفت تووشی گرفتێکی لەو شێوەیە نەبوومەتەوە بەڵام تەنها هەندێ جار کاتێک وێنەی سەر دیوار دەکێشم هەندێ جار قوتابیان بێزارم دەکەم لەکاتی وێنەکێشان..ئەوەش هەموو کاتێک نا زیاتر دەست خۆشیە لێم دەکرێ بەڵام قوتابیەکان ئەوەندە لێم نزیک دەبنەوە زۆر جار پەنجەیان لە ڕەنگەکە داوەو لە وێنەکەیان داوە.
• وەکو مامۆستایەکی پەروەردەی هونەر وانەی هونەر لە نێو قوتابخانەکان تاچەند گرنگی پێداروە؟
• وانەی پەروەدەی هونەر لە قوتابخانەکان بە شێوەیەکی گشتی باشە بەڵام هەندێ گرفتیش هەیە ..وەکو نەبوونی ژوورێکی تایبەت بەنیگارکردن(نیگارگا).وە زۆر لە قوتابخانەکان مامۆستای وانەی هونەریان هەر نیە ئەوانە بەڕاستی گرفتن چونکە قوتابخانەکان زۆربەی جار ناویان زیاتر بڵاو دەبێتەوە بەهۆی ئەنجامی باش لەکاتی پێشبڕکێکان لە بابەتی هونەرو وەرزشە.

  *پرۆژەی داهاتووت چیە؟

• من تا ئێستا بەشداری 25 پێشانگای هاوبەشم کردووە لەهەموو شارەکانی کوردستان وە دوو پێشانگای تایبەتیم کردۆتەوە .وە کاری داهاتووم پێشانگای تایبەتی سێیەمە تابلۆکانیشم هەمووی ئامادەیە تەنها سپۆنسەرێک هەبێت من پێشانگاکە دەکەمەوە.
• هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

شادان عەلی: شیعرەکانم چێژێکی تایبەتیان هەیە
کەمن ئەو کەسانەی بتوانن لە چەندین بواری ئەدەبی و هونەری و مافی مرۆڤ سەرکەوتووانە ئەسپی خۆیان تاو بدەن، خاتوو(د.شادان عەلی) لە چەندین بوار وەکو هونەری شێوەکاری وشیعر ومافی مرۆڤ ،بەشداری چالاکانەی هەیە شوێن پەنجەیان دیار وبەرچاوە ،خاوەنی چەندین پیشانگایە ،لە هەمان کاتدا شیعرەکانی بۆ سەرچەندین زمانی جیهانی وەرگێردراون، ئەندامی سکرتاریەتی باڵوێزی ئاشتی جیهانی و منداڵان و ئەندامی مافەکانی مروڤ لە نەتەوە یەکگرتووەکانە هەر بەهۆی ئەو کارانەیەوە چەندین جار لە سەر ئاستی کوردستان و جیهان خەڵات و رێزلێنانی بۆ کراوە،بە پێوستیمان زانی بۆ زیاتر ئاگاداری بوون لە کار و چالاکییەکانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵیدا ئەنجام دا.

هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

*ئەگەر بکرێت بۆ خوێنەرامان باس لە ژیانی هونەری و ئەدەبی خۆتان بکەیت

• من ناوم(شادان عەلی ئەحمەد)-ە لە شاری سلێمانی لەهەرێمی کوردستان لە دایکبووم، هەر لەم شارەدا خوێندم تەواو کردووە،پاش تەواو کردنی خوێندن ،ساڵی 2003 وەک فەرمانبەر لە بەڕێوەبەرایەتی کتێبخانەی گشتی سلێمانی دامەزراوم، لە 2005وە چەندین کۆرو پێشانگای کتێبی ناوخۆیی ونێودەوڵەتیدا لەبەڕێوەبەرایەتی کتێبخانەی گشتی سەر بەوەزارەتی ڕۆشنبیری وەکو ئەندام و سەرپەرشتیار هەتا ئێستاش کارم کردووە و بەردەوامم.
  خاوەنی ( دوو سیدی) شیعریم یەکەم ساڵی 2016 و سیدی دووهەم لە ساڵی 2018 چەندین کۆڕی شیعری تایبەت و هاوبەش لەناوخۆو دەوڵەتی و نێودەوڵەتیدا هەیە،هەروەها بەشداری چەندین پێشانگای تایبەت و هاوبەشی شێوەکاری لەناوخۆو دەوڵەتی و نێودەوڵەتیدا هەیە،
  ئەندامێتی سکرتاریەتی باڵوێزی ئاشتی جیهانی و منداڵان و ئەندامێتی مافەکانی مروڤ لە نەتەوە یەکگرتووەکان، هەروەها سەرۆکی دەوڵەت ( خانەی ژنان )م لەنەتەوە یەکگرتووەکان / عێراق وەرگرتووە.
  ئەندامی دەستەی نووسەرانی هەریەک لە گۆڤارو ڕۆژنامەی نێودەوڵەتی ( هونەرو دیزاین)م بەناوی (IJRAD) بەڕەسمی لەوڵاتی هیندستان دەردەچێت ،لە ساڵی 2022 وەک هاوکاری ( هونەرمەندانی بێسنور) لەشاری هامبورگی ئەڵمانیاو شاری کالیفورنیای ووڵاتە یەکگرتوە کان کاردەکەم،ناوم لەکتێبی ئافرەتە ناودارەکانی کورد لەنوسینی مێژوو نووسی کورد نوسەر علی خەزنەدار لەبەشی چوارەم و پێنجەمدا هاتووە ئەم کتێبەش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی ئینگلیزی ساڵی چاپ 2021
  خەڵاتی باشترین کە سایەتی ساڵانەم پێبەخشراوە لەوڵاتانی ئەمەریکاو ئەورپاو ئاسیاو عەرەبیدا
  هەروەها گروپی وەرگێڕانی بێسنور ( فریق الترجمە بلا حدود ) کەپیکهاتووە لەچەندین وەرگێری بەتوانا کە کار لەسەر وەرگێڕانی شیعر دەکەن، لەم بوارەدا چەند شیعرێکم بۆ سەر زمانەکانی عەرەبی و ئیسپانی و پرتوگالی و ئینگلیزی و ئەمازیغی وەرگێراوە،نوسینەکانم لەپێناو ئەرکەکانی پەروەردەیی بۆ ئاشتی و مافەکانی مرۆڤ هەروەها چەندین بڕوانامەی دکتۆراو باڵوێزی ئاشتی جیهانی و مرۆڤایەتیم لە ڕێکخراوەکانی نێودەوڵەتی .

  *بابزانین چۆن ئاوێتەی هونەری شێوەکاری بوویت ،زیاتر لەسەر چ قوتابخانەیەک تابلۆکانت نیگار دەکەیت؟

• زیاتر کار لەسەر هونەری ئۆڵتراڕیالیزم و تعبیری دەکەم ،چونکە من دەمەوێت لە هونەرەکەمدا پەیام بگەیەنم تا بگاتە شوێنی مەبەست ،هونەریش بۆخۆی بەهرەیەکە چۆنت بوێت دەتوانی کاری لەسەر بکەیت.

  *ئاستی هونەری شێوەکارانی کورد لەگەڵ ئاستی شێوەکارانی جیهان چۆن دەبینیت؟

• شێوەکارانی کوردیش هیچیان لەشێوەکارانی وڵاتانی دەرەوە کەمتر نیە ڕاستە شێوەکاری وڵاتان زۆر بەتواناو باشن لەگەڵ ئەوەشدا ڕێکخراوێک یا ئەکادیمیایەک هاوکاریان دەبێت و کارییان بۆ ئاسان دەکات پاشان بەپێی ئەو توانایەی کەهەیەتی باشترین ڕێزلێنان و بگرە سەفەری وڵاتانیشیان پێدەکەن بەڵام شێوەکارانی کورد ئەگەر زۆر باشیش بن و چەند هەوڵبدات کاری باش و تایبەتیش بکەن هەر لەسەر گیرفانی خۆیەتی و مەگەر خۆی بۆخۆی هەوڵبدات کاربکات هونەرەکەی پێبگەیەنێت، من لە 2014 ـ 2018 لەکاتی شەری داعش جگە لەنەبوونی مووچەو کەمی لایەنی مادی بەڵام من ساڵانە گەورەترین چالاکیم کرد لەکوردستان لەسەر مافی مرۆڤ و بەتابلۆو شیعرەکانم ئەنجام دا، بۆیە هەندێک جار بەهرەت هەبێت هەرچۆنێک بێت دەتوانی هەوڵبدەی بۆ ئامانجێکت چونکە هیچ کات هونەر ناوەستێت بەڵکو لەکاتە سەختەکاندا زیاتر پێویستەو بابەتەکان وەکو مێژوویەک دەمێننەوە،شێوەکارەکانی کوردستانیش لەڕووی هونەرەوە ئاستێکی باشیان هەیە بەڵام لەڕووی یارمەتی وهاوکارییەوە زۆر لاوەزە بۆیە هونەری کوردی لەخولانەوەیەکی چەق بەستودایە لەڕووی مادییەوە تایبەت لە ئێستادا چەند ساڵێکە قەیرانی دارایی یەخەی هەموومانی گرتۆتەوە .بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت زۆر چالاک بن.

  *باشە ئەگەر بکرێت ،ئاماژە بەو ڕێکخراو وڵتانە بدەیت کە بەرێزتان کارت تیا کردوون؟

• بێگومان زۆرن هەر لە هەرێمی کوردستان ، وڵاتی عێراق ،تورکیا، ئۆکرانیا ،هندستان ، ئیتاڵیا ،سویسرا ،میسر ، بەرازیل ،ئەڵمانیا ، بنگلادیش ، یابان ، فلیپین ، تورینتۆ(کەنەدا)، پاکستان ، پەکین ، فەرەنسا، کۆڵۆمبیا ، ئوسترالیا ، هۆڵندا ، مەکسیک ، پۆڵندا، ڕێکخراوی یونسیفUN و خاچی سوری نێودەوڵەتی و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و ڕێکخراوەکانی ئاشتی نێودەوڵەتی لەوڵاتانی سویسراو ئەڵمانیا، ئیسپانیا، ڕۆمانیا ، ئەمەریکا ، فلۆریدا ، ڕوسیا ،ئەفەریقا، مەغریب ، هەنگاریا ، یونان ، بەلجیکا، ئەلبانیا ،فەڵەستین ، قەتەر ئەرجەنتین ، ئەندەنوسیا، سوریا ،یەمەن ، ئەردەن ، نەرویج ،فرانکفۆرت ، یەکگرتوی ئەوروپا، لیبیا، جەزائیر، کوەیت ،لوبنان ، تونس، تەکساس ،شیلی.

  *بەرێزتان لە بواری شیعر نووسین خاوەن چەندین شیعرن خامەتان رەنگییە ، چۆن تێکەڵی ئەم جیهانەی شیعر بوون؟

• تێکەڵ بوونی شیعر لەناو ڕۆحدا هەڵدەقوڵێ نازانی کەی تێکەڵ دەبیت بەڵام ئەوەندە دەزانیت لە ساڵێکدا بەرهەمێکت بۆ یەکەمجار نوسیوە دەبێتە سەرەتای نوسینی شیعری
  ئاوێتەبوونی من لەگەڵ شیعردا دەگەرێتەوە بۆ منداڵیم هەربۆیە لەئێستادا شیعرەکانم چێژێکی تایبەتی هەیە ئەوەی شیعرەکانم بخوێنێتەوە هەوڵ دەدات شیعری کەش بخوێنێتەوە .
  شیعر جۆرێکە لە ئەدەب کە ئامانجی ئەوەیە وەڵامێکی هەستی لە خوێنەردا بهێنێتەوە لە ڕێگەی زمانێکەوە کە هەڵبژێردراوە و ڕێکخراوە بۆ مانا و دەنگ و ڕیتم.
  شیعر بە جۆرێک لە ئەدەب یان نووسینی هونەری پێناسە دەکرێت کە هەوڵ دەدات لە ڕێگەی تەکنیکە جۆراوجۆرەکانی شیعرییەوە هەست و خەیاڵی خوێنەر ڕابکێشێت.
  شاعیر تێکەڵەیەک لە ڕیتم، هەڵبژاردنی وشە، دەنگ، هێماو وێنە، پێکهاتە و زیاتر بەکاردەهێنێت بۆ دروستکردنی پارچەیەک لە نووسین کە هەستەکانی خوێنەر دەجوڵێنێت.
  شیعرەکان بە چەندین شێوە و شێوازی جیاواز دێن و زۆرجار دەقەکە جیادەکرێنەوە بۆ پەڕەگرافێک کە پێی دەوترێت ستانزا.
  ، ستانزا (بە ئینگلیزی: Stanza) بریتییە لە کۆمەڵێک دێڕ لەناو شیعرێکدا، . ستانزا دەتوانێت ڕیتمی ڕێک و پێکی هەبێت
  هۆنراوە بە زۆری دەربارەی بابەتێک یان بابەتێکی دیاریکراوە. هەندێک لە باوترین ئەو بابەتانەی کە شاعیر دەربارەیان دەنووسێت بریتین لە (خۆشەویستی، سروشت، هاوڕێیەتی، خێزان، ئاژەڵ، گەورە بوون و پیربوون، چاکە بەرامبەر خراپە ،گەورەبوون و پیربوون،ئازایەتی و ئازایەتی،پێشبینی ، جەنگ…)
  هەر بۆیە منیش لەنوسینی ئەمانە بێبەش نیم ،چەندین شێوەی شیعر هەیە و هەندێک شاعیر لەوانەیە تێکەڵەیەک لە دوو یان زیاتر بەکاربهێنن، یاساکانی فۆرمێکی دیاریکراو بشکێنن، یان بە توندی پابەند بن بە یاساکانی فۆرمەکەوە. هەر شیعرێکیش جیاوازە و شێوەیەک بەکاردەهێنێت بۆ نوسینی گێڕانەوەی چیرۆکێکی خەیاڵی یا واقعی هەتا بەڕوونی پەیامەکانی شاعیر لەڕێگەی شیعرەکەیەوە بگاتە شوێنی مەبەست.

  *ئایا هیچ بەرهەمێکی چاپکراوی شیعرت هەیە، تائێستا شیعرەکانت بۆ چەند زمانی جیهانی وەرگێردراون؟

• بەڵێ بەرهەمی چاپکراوم هەیە بەناوەکانی کتێبی” تۆدڵمی یا خاکی نیشتیمان” تایبەتە بەشیعر ، “کتێبی زیوا “، کتێبی زیوا یەکێکە لەکتێبە دەگمەنەکان تایبەت لەهەرێمی کوردستان کەتوانیومەوەکو یەکەم هونەرمەندی شێوەکارو شاعیر ئەم کتێبە بەرهەم بهێنم کە پێک هاتووە لە30 پارچە شیعرو 30 تابلۆی شێوەکاری واتا شیعرێک بۆ تابلۆیەک نوسراوە، جگە لە جەندین نوسین لەناو ئەم کتێبەدا.
  لەئێستاشدا کتێبێکی ترم لەبەردەستدایە لە کاری دیزایندایە ئەم کتێبەشم تایبەتە باچاپ بکرێت لەکاتی خۆیدا باسی بابەتی ناوکتێبەکە دەکەم.
  *شیعرەکانت بۆ سەرچەندین زمانی بیانی وەرگێردراوەن،ئەگەر زیاتر روونکردنەوەی لەسەر بدەیت؟
• ئەوەی راستی بێت چەند وەرگێرێکی باش کاری وەرگێریان بۆ کردووم بەتایبەت بۆ سەر زمانەکانی زمانی هۆلەندی ، ئیسپانی ،ئەلبانی، هەنگاری، بولگاری ،فەڕەنسی ،ڕوسی، کوڵومبی، چینی ،ئینگلیزی، مەکسیکی ، تەکساس ،ئەمەریکی، ئەمازیغی ، تورکی ، عەرەبی ، یۆنانی و ..هتد

  *بەرێزتان خاوەنی چەندین بڕوانامە و خەڵاتی نێو دەوڵەتین ئەگەر تیشک بخیتە سەرەیان؟

• ڕاستە خاوەنی چەندین بڕوانامە و خەڵاتی نێو دەوڵەتیم ،من وەکو ئەندامی باڵوێزی ئاشتی جیهانی لە ڕێکخراوی نێودەوڵەتی و ڕێکخراوەکانی ئاشتی جیهانی و مافی مرۆڤم
  لەبەر ئەوەی من لە 3 بواردا کاردەکەم لەهەرسێ بوارەکەشدا زۆر سەرکەوتووم هەرسێکیشیان پەیوەندیان بەیەکەوە هەیە وەکو بواری نوسین وشیعر ،هونەری شێوەکاری ، مافی مرۆڤ،هەربۆیە ئەم ڕێکخراوانە پەیوەندیان پێوەکردم سەرەتا بە کارو چالاکی دەستم پێکرد پاشان قبوڵکرام و لە زانکۆی ڕێکخراوەکانی نێودەوڵەتی بەشی مافی مرڤ و بەشی هونەری وبەشی ئەدەب و وێژەو کولتور دەستم پێکرد لەپاش دووساڵ توانیم بڕوانامەی دکتۆرا بەدەست بهێنم پاشان ڕێگەیان بۆ ئاسان کردین کە ڕێکخراوەکەمان بەپێی پرۆتۆکۆلی نێو دەوڵەتی هەوڵیداوە ئەو بەهرەو توانایەی کەهەمانە لەگەڵ وڵاتاندا بەتواناتربێت بۆ گرێدان و پێکەوەبەستنی هەموو هونەرمەندو شاعیرە چالاک و بەتواناکانی جیهان هەندێ جار بە بەرنامەی ڕاستەوخۆی گوگڵ یان ئەگەر کارەکە خێراتربڕوات و مەبەست بێت و کات کەم بێت بە ئونلاین بەشداردەبین بۆ گفتوگۆکردن لەنێوان یەکتریداو بۆ ئاڵوگۆڕی بەرهەمی ئەدەبی هەتا زیاتر سود مەندبین بۆ کاری باشتر و ئاشنای هونەری وڵاتانی دەرەوە بین..هەر لەم ڕێگەیەشەوە گرێبەستمان بۆ دەکەن لەگەڵ زانکۆکانی وڵاتانی بەریتانیا وئیتاڵیاو سویسراو چین و ئەڵمانیاو عێراق و دانیمارک و ….هتد
  دەتوانم بڵێم بانگهێشتنامەی فەرمی بۆ وڵاتانی دەرەوە لەسەر ئەستۆیی ڕێکخراوەکە بۆ پێشانگاو سیمینارو کۆری شیعری دەکەن چونکە کار لەسەر ئاشتی هەموو جیهان دەکەین
  بەردەوامیش لەکاروچالاکیداین پەیوەندییەکی زۆرپتەومان لەگەڵ وەزارەتی ڕۆشنبیری وڵاتی میسردا هەیە کە هەندێ کاری بۆ ئاسان کردووین تا بەردەوامبین لە کارەکانمان، هەندێک جار بڕوانامەکان لەرێگەی نووسینەوە دەنێرن و دەگاتە دەستمان.

  *زۆرێک لە بڕوانامەکانت لە تۆڕی کۆمەڵاتییەکان بڵاودەکەیتەوە مەبەست چییە لە بڵاوکردنەوەیان؟

• من هەندێکیان بڕوانامەکان لەڕێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتی بڵاودەکەمەوە . تەنها بۆ ئەوەی هاوڕێیان و خوێنەرانیش ئەو بڕوانامانە ببینن بۆ دوو مەبەست یەک بۆ هاندانیان بۆکاری هونەرو ئەدەب، ئەوی تریشیان بۆ بینینی شێوازو ئاشنابوونی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی چونکە لەم ڕێزلێنانانە لێرە نیە هەتا ئەوانیش بێبەش نەبن لەبینینیان ئاشانی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی بن.

  *جگە لە بواری هونەر و ئەدەبدا لەچ بوارێکی تری کۆمەڵایەتی کار دەکەیت؟

• لەبواری مافی مرۆڤیشدا کار دەکەم بۆ داکۆکی کردن لەمافەکانیان بەشێوەیەکی ئاشتیانە کە مرۆڤ وەک مرۆڤ سەیر بکرێ و ڕێزی لێبگیرێت لەهەرشوێنێکی سەر ئەم زەوییە جیاوازی نەکرێت لەنێوان ئاین و کەمەنەتەوەیەکان ، جیاوازی نەکرێت لە نێوان مرۆڤی سپی پێست و مرۆڤی ڕەش پێست هەروەها بێ کێشەی سیاسی و ژیانێکی شایستەیان بۆ دابینبکرێ و پڕبێت لەئومێد و هەرچی پێویستیان هەیە بەپێی توانا یارمەتیان بدرێت چونکە مرۆڤ شایەنی ڕێزلێگرتنە دەتوانم بڵێم ئەدەب و هونەر و مافی مرۆڤ 3 سێ بوارن بەڵام لەیەک بواردا کۆمکردونتەوەو کاریان لەسەر دەکەم.

  *هیچ هەماهەنگیت لەگەڵ هونەرمەندان و نووسەرانی کوردستان دا هەیە؟

• بەڵێ زۆریش هەماهەنگیم لەگەڵ هونەرمەندان و نوسەرانی کوردستان هەیە چالاکی زۆریشم لەناو کوردستاندا هەبووە بەشداریم لە چەندین پێشانگای تایبەت و هاوبەش وکۆری شیعری تایبەت و هاوبەشدا کردووە بەردەوامیش دەبم لە چالاکیەکانم،ئەندامی سەندیکای هورنەندانی شێوەکارنی کوردستان لقی سلێمانم.

  *ئێمە لە کۆتاییدا زۆر سوپاست دەکەین بۆ ئەو دەرفەتەی بە ئێمەت بەخشی؟

  -منیش سوپاسی ئەو بەسەرکردنەوەی ئێوە دەکەم هیوای سەرکەوتن و بەردەوامیان بۆ دەخوازم.

ئەحمەد جەمیل: بینەر زیاترحەز بەنمایشێک دەکات کە کە باری دەروونی ئارام بکاتەوە کاتی باس لە مێژووی شانۆ ی کوردی دەکرێت بەتایبەتی لە شاری هەولێر، ناکرێت باس لە هونەرمەند “ئەحمەد جەمیل عەبدولسەمەد” نەکەین ئەو خاوەن مێژوویەکی پڕشنگدارە خاوەنی چەندین نمایشی شانۆ و درامایە، رۆڵێکی گرنگی بیینوە لە پێشڤەچوونی رەوتی شانۆ لە شاری هەولێر بەتایبەتی لە هەشتایەکانی سەدەی رابردوو ئێمە بۆ زیاتر ئاشنا بوو بەو هونەرمەندە لە نزیکەوە بە چەند پرسیارێک بەسەرمان کردوە.
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

• ئەرشیفی هونەریتان دەوڵەمەندە بە چەندین بەرهەمی بەپێز ئەگەر بکرێت ئاماژەیان پێبدەیت. سەرە تای کاری هونەریم دەگەرێتەوە بۆ ئەوە کاتەی کە قوتابی بووم لە قوتابخانەی مەولەوی کوِران لە شاری هەولێر کاتێ بە شداریم دەکرد لە چالاکی قوتابخانەکانی هەولێر بە سەرپەرشتی مامۆستای هونەرمەند “تەحسین تەها” وە لە یەکییەتی قوتابیانی کوردستان .. لەساڵی 1975 لە ئۆردوگای رەبەت لەرۆژهەڵاتی کوردستان تیپێکی شانۆییمان بە ناوی تیپی ( خەبات) دامەزراند لەگەڵ هونەرمە ندان (موئەیەد فقێ وفەرەیدون ئاریۆخی) چەند شانۆگەرییەکمان پێش کەش کرد..
  دوایی بە شداری چەند بەرهەمێکیم لە چالاکی قوتابخانەکانی هەولێرم کردوەکو:
  ئۆپەرێتی “رووباری ژیان” لە نووسین “مدحت بێ خەو” دەرهێنانی هونەرمەند” تەحسین ها” ساڵی 1978 ،ئۆپەرێتی “داستانی شۆرش “لە نووسین “مدحت بێ خەو” دەرهێنانی هونەرمەند”تحسین تەها” ساڵی1979 ، درامای “هونەر و ژیان” لە نووسین “رێواس جاف ” دەرهێنانی “عادل عبدوڵڵا” ساڵی 1977 کە بەرهەمی تیپی کۆمەڵەی هونەرو وێژەی کوردی هەولێر بوو.
  دا کردوە لەوانە: هەروەها شداریم کرد لە چەند بەرهەمێک لەگەڵ تیپی شانۆی هەولێر
  شانۆگەری” هەبوو نەبوو” لە نووسینی” قاسم محەمەد”دەرهێنانی هونەرمەند” سەباح عەبدولڕەحمان” ساڵی 1980 بۆ تەلەفزیۆن تۆمار کرا، شانۆگەری “لاس و خەزال” لە نووسینی “نازم دڵبەند” دەرهینانی هونەرمەند “سەباح عەبدولڕەحمان” ساڵی 1983 بۆ تەلەفزۆین تۆمار کرا،درامای ” تاپۆ هەقی چی یە” لە نووسینی هونەرمەند”چەتۆ حسن” دەرهێنانی “زوهیر عەبدولمەسیح” ساڵی 1983 ،شانۆگەری “ئادابا” لە نووسینی “معاز یوسف” لە دەرهێنانی “هاشم زەینەل” ساڵی 1984
  ، درامای ” سورمە خان “لە نووسینی “محەمە یونس “دەرهێنانی “سەفوەت جەراح” ساڵی 1983، درامای “هەورو ساماڵ ” لە نووسینی”چەتۆ حسن” دەرهێنانی هونەرمەند” عادل عەبدوڵڵا “ساڵی 1980،شانۆگەری “خاتووکڵاوزەر” لە نووسین” حەمە کریم هەورامی” دەرهێنانی “سەفوەت جەراح” ساڵی 1985 ،شانۆگەری “خانە دان” لە نووسینی مۆلێر دەرهێنانی هونەرمەند”تەحسین شەعبان” ساڵی 1984،شانۆگەری “مرۆڤ و ئازارەکانی” نووسینی “پیتر ڤایس” دەرهێنانی هونەرمەند” سەباح عەبدولڕەحمان” ساڵی 1983، شانۆگەری “قەڵای دم دم” نووسینی عەرەب شەمۆ دەرهێنانی هونەرمەند”سەعدون یونس” ساڵی 1984، شانۆ گەری”حەمە دۆک” نووسینی “یەشار کەمال” دەرهێنانی هونەرمەند “تەڵعت سامان” ساڵی 1988،شانۆگەری “گوڵی نەهێنی” لە نووسین و دەرهێنانی “لەتیف نوعمان” ساڵی 1986 درامای”ئاسکە” نووسینی “حەیدر عەبدولڕەحمان” دەرهێنانی “سەعدون یونس” ساڵی 1978،شانۆگەری “مەرزی و کاکە مین” لە نووسینی “چەتۆ حەسن ” دەرهێنانی “سەعدون یونس” ،شانۆگەری “قاسپەی کەو” نووسینی “سەمیر عەبدولستار”دەرهێنانی “سەعدون یونس” ساڵی 1978،تەمسیلی”گەرەکەمان”نووسینی “چەتۆ حەسن” لەدەرهێنانی هونەرمەند”سەعدون یونس”،درامای” کۆلار” نووسینی “حەیدەر عەبدولڕەحمان” دەرهێنانی “سەعدون یونس”، شانۆگەری “مردووی سەر شۆستەکە”دەرهێنانی هونەرمەند “فەرهاد شەریف”،شانۆ گەری” نالی خەونێکی ئەرخەوانی” نووسینی هونەرمەند “ئەحمەد سالار” دەرهێنانی “حەمە عەلی خان”،شانۆ گەری” تاشە بەردوو چاڵ ” نووسین و دەرهێنانی “سەباح عەبدولڕەحمان”، شانۆگەری “شاهەر شایە” نووسینی “سەعدوڵڵا یونس” دەرهێنانی “سەباح عەبدولڕرحمان”.
  هەروەها لەگەڵ هونەرمەند بەکر مەعروف تیپی شانۆی پێشرەوی کرێکارامان دامە زراند چەندین شانۆگەریمان پێشکەش کرد لەوانە شانۆ گەری “خەبات” ،شانۆگەری “کێ بەرپرسیارە” شانۆگەری ” بەندی ژمارە 47″،هەرلەمیانی کارەکانم چەندین بەرهەمی رادیۆییمان بۆ رادیۆی بەغدا تۆمار کرد.

  *جگە لەکاری شانۆ لە دراماش دا کارت کردوە چ جیاوازیک هەیە لە رووی نواندنەوە؟

• بەرای من جیاوازیکی زۆر هەیە لە نێوانیاندا هەیە،لە شانۆ دا هونەرمەند دەبێت خۆی زۆر باش ئامادە بکات بۆ ئەزبەرکردنی دیالۆگەکان وە کاتێکی زۆریش پرۆڤەدەکات چونکە لە کاتی نمایش راستەوخۆ رووبەرووی بینەران دەبێتەوە بۆیە دەبێت بە وردی مامەڵە لەگەڵ هەموو شتێک بکات، دەبێت باش کۆنتروڵی خۆی بکات ،بەبۆچوونی من هونەرمەند زیاتر چێژ لە شانۆ دەبینێت، بەڵام لە دراما وا نیە ئەکتەر رووبەروو کامێرادەبێتەوە بە ئارەزووی دەرهێنەر کامە گرتەیان بەدڵ بوو ئەو هەڵدەبژێرێت لە هەمەکان کاتدا کاتی ئەکتەر لەکاتی وێنەگرتن، هەڵە دەکات دەتوانێت چەندین جار دووبارە بکاتەوە، کە لە نواندنی سەرتەختەی شانۆدا ئەم حاڵەتە بوونی نییە .

  *بەو پێیەی ساڵنێکە لە هاندەران دەژیت شانۆی کوردی لەدەرەوە چۆن دەبینی؟

  زۆر بە داخەوە شانۆی کوردی لەهاندەران زۆر زۆر کزە وەک پێویست نییە لەوانەیە دووساڵ جارێک شانۆگەریک نمایش بکرێت،کاتێ شانۆگەرێک لە وڵاتێک نمایش دەکرێت،لە هەموو ووڵاتێک نمایش ناکرێت،هۆکاریش زۆرن وەکو نەبوونی کات لەلای هونەرمە ندەکان چونکە زۆربەی هونەرمەندان بۆ بژیوی ژیانیخێزانەکان کاردەکەن،هیچ لایەنێک هاوکاری مادیان ناکات زۆرجاریش لەکوردستان هەندێ تیپی هونەری بۆنمایشکردنی بەرهەمەکانیان دێنە ئێرە ئەوانیش کێش و گرفتی خۆیان هەیە..بێگۆمان کێشە زۆر ئەگەر باسیان بکەین..

  *ئاستی شانۆکوردی بەگشتی لە ئیستادا چۆن دەبینی؟

• بە داخەوە شانۆی کوردی زۆر لەکزی دایە،بە تایبەتی لە شاری هەولێر ئەگەرلە ساڵێک نمایشیکی شانۆ بکرێت ،هۆکاریش زۆرن لەوانە کەمی هاوکاری دارایی تەرخان کراو بۆ شانۆ ، دەست نیشان کردنی دەقی خراپ، وەنە بوونی هۆڵی نمایشی شانۆیی ئەوانە هەموویان هۆکارن بۆ دابەزینی ئاستی شانۆی کوردی ، بۆیە دەبێت بەرپرسان چارسەرێک بۆ ئەو قەیرانە بدۆزنەوە، وە دوور کەوتنەوەی شانۆکارانی بە ئەزموون ئەوانە پێمان دەڵێن کەوا شانۆی کوردی لە قەیرانێکی گەورە دایە کەجێگای داخە بەڵام لە شاری سلێمانی جوڵەی شانۆیی بەربەردەوامی هەیە هیوادارم ئەو جووڵایەش لە هەموو شارەکانی کوردستان بوونی هەبێت، داوا لە شانۆکاران دەکەم با هەموویان یەک دەست بن یەکگرتووبن لە پێناو شانۆی کوردیمان.
• بینەر چێژ لەچ جۆرەنمایشێکی شانۆیی دەبینیت (بەزمەسات یان مەرگەسات)؟

  -بە بۆچوونی خۆم لەم کاتە دا بینەری شانۆ لە کوردستان تارادەیەک بێزارە،بە باردۆخی ژیانی سەخەت گوزەر دەکات ، ناسۆرییەکانی زۆرە بۆیە حەز بەنمایشێک دەکات کە کەمێک لەو ناخۆشیانەی کەم بکاتەوە لەبەر ئەوە هەست دەکەین بینەر زیاتر حەز بەنمایشێک دەکات کە کە باری دەروونی ئارام بکاتەوە زیاتر حەز لە نمایشی بەزمەسات دەکات، بەمەرجێ پەیامێکی شانۆیی مرۆڤایەتی هەبێت نەک تەنیا ئامانج لێی تەنیا پێکەنین بێت.

  *رۆڵی و گرنگی تەکنیک بە تایبەتی رووناکی لە شانۆدا تا چەند لە خزمەت نمایش شانۆ دایە؟

• رووناکی رۆڵیکی گرنیکی هەیە لە شانۆدا،چارە سەری زۆر شت دەکات ،هەندێک لە نمایشە شانۆییەکان بەبێ رووناکی پەیامی خۆی وون دەکات،چونکە لە رێگەی رووناکی ،دەست نیشان کردنی هەمووکاتەکانی شانۆدەکرێت بۆیە چەندە دە قی شانۆ گرنگە ئەوەندەش تەکنیکی رووناکی گرنگە بۆ شانۆ ،بەڵام بە داخەوە شانۆی کوردیمان لەم بوارەدا زۆر هەژارە بەجۆرێک تائێستا نەمان توانیوە هونەرمە ندی پسپۆری رووناکی ئامادە بکەین، بە تایبەتی لە کۆلێژ و پەیمانگاکان زۆر گرنگی بەم بوارە نادەن بۆ ئەوەی کادیری لێهاتووی رووناکی دروست بکەین ئێستا لە وڵاتی ئالمَانیا هیچ کەس ناتوانێ لەم بوارە کار بکات ئەگەر هاتوو بڕوانامەی پسپۆری رووناکی نەبێت چەندین پەیمانگا و کۆلێژی هونەری تایبەت بەم بوارە هەن ،بەو هیواییەی لە کوردستانیش گرنگی بەو بوارە بدرێت.

  *هیچ پرۆژەیەکت بۆ داهاتوو هەیە؟

• هیوادارم کاتێ گەرامەوە بۆ کوردستان سوود لە تواناکانم وەربگیرێت ،چونکە من ماوەی(25) ساڵە لە شانۆی نورنبێرگ لە بەشی تە کنیکی رووناکی کارە دەکەم ئەزموونێکی باشم لەو بوارە دا هەیە.

شاخەوان عەلی: منداڵ پێویستییەکە دەبێ بەوریاییەوە مامەڵەی لەگەڵ دا بکرێت
نووسەر “شاخەوان عەلی حەمەد” ساڵانێکە لە بواری نووسینی منداڵان دەنووسێت ،ئەسپی خۆی تاوداوە،لەرێگەی نووسینەکانییەوە وەکو پەروەردەکارێک رێنمایی منداڵانی کوردستان دەکات ، خاوەنی چەندین کتێبە لەو بوارەدا ئێمە بەباشمان زانی لە نزیکەوە ئەم هەڤپەیڤینەی لەگەڵیدا ساز بکەین.

• هەرچەندە بەرێزتان ناوێکی دیاری کوردستانن لە نووسین بەڵام پێمان باشە بەکورتی باس لەژیانی خۆت بۆ خوێنەرانمان بکەیت.
  -من ” شاخەوان عەلی حەمەد مامۆکی” لە 1/7/1971 لەگوندی (تاڵەبانی گەورە) چاوم بەدونیا هەڵێناوە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لەشارۆچکەی تەقتەق خوێندوەو خانەی مامۆستایان و دواتر کۆلێژی پەروەردەی لەهەولێر تەواوکردوە، خێزاندارەم چوار منداڵم هەیە بەناوەکانی (شایەن و شادە و ئەحمەد و ئادەم)، لەتەمەنی حەڤدە ساڵی دا لەساڵی 1989 یەکەم کتێبی خۆم بەناوی (هاروون و بالوور لە چیڕۆکی کوردی) لەبەغدا چاپ کردووە و بۆ ساڵی دواتر هەر لەبەغدا کتێبی (مەتەڵ بۆ زاخاوی مێشک) چاپ کرد، دوای راپەڕین یەکەم بابەتی خۆم بەناوی (گورگ و مەڕ) لە رۆژنامەی پەریستان تایبەت بەمنداڵان و دواتر گۆڤاری هەنگ بڵاو دەکردەوە، لەساڵی 1992 وەکو پەیامنێری پێشکەوتن لە کۆیەو لەساڵی 1993 وەکو پەیامنێری رۆژنامەی برایەتی و خەبات لە تەقتەق و تا ساڵی 1996 بەردەوام بووم، لەساڵی 1998 وەکو سەرنووسەری رۆژنامەی بەهرە کە 27ژمارەی لێ دەرچووە کارم کردوە ، ئەندامی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان و جێگری سەرۆکی سەنتەری رۆشنبیری کەسنەزان و سەرۆکی رێکخراوی مامۆکە بۆ گەشەپێدانی مرۆیی لە ئێستادا لەبەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی دەوروبەر، سەرپەرشتیاری هاوڕێی ڕەخنەگرم .

  *با بزانین چی وای لێکردی ڕوو بکەیتە نووسین لە بواری منداڵان؟

• دونیای منداڵان دونیایەکی بێشومارو لەبن نەهاتووە، بۆیە کارکردن لەو سێکتەرە مرۆڤی ژیرو وردو زیرەکی گەرەکە تا بەکونج و کەلەبەرەکانی ئەو جیهانەدا ئاشنابێ و بزانێ چۆن پێیان بگەیەنێ و چۆن بەجوانترین شێوە بۆ داهاتوو سازو ئامادەیان بکات؟ هەروەها دونیای منداڵان پەیژەیەکە بۆ گەیشتن بەناخ و دەروونی ئەو بوونەوەرە هەست ناسکەی چۆنمان بوێ ئاراستەی بکەین، ئاوا لە ڕەوتی ژیان بڕوانێ و هەموو هەڵس و کەوت و رەفتارێکی ڕەنگدانەوەی ئەو پێگەیاندنەبێ کە ئێمە دەمانەوێ بەجوانترین شێوە پەروەردەیان بکەین.
  هەر لەم ڕوانگەوە بەهۆی دەست کورتی و کەمی نووسەرو ئەو قەڵەمانەی خۆیان بۆ ئەو بوارە تەرخان کردووە دەبینین لە بەراوردکردنی ئەدەبی منداڵانمان بەئەدەبی بێگانە وەکو پێویست نەمانتوانیوە شان بەشانی ئەو ژانرە ئەدەبیە جیهانییە پێ هەڵێنین، سەرەڕای هەموو ئەو هەوڵانەی دراون کە جێی دەستخۆشین، منیش لە تەمەنێکی زووەوە شانم داوەتە بەر نووسین کە بتوانم لەو سستی و کڕچ و کاڵیەی لەئەدەبی منداڵان بەدی دەکرێ، تەکانێک بەو ڕەوتە بدەم و منداڵان بەهەندێ زاراوەی کوردی و ژیانی لادێ و بەپەروەردەو پێگەیاندنێکی تەندروست بناسێنم کە سوپاس بۆ خوا بەهەگبەیەکی پڕەوە لەو مەیدانە بەردەوامین.

  *کاتێ دەنووسیت، کاتێکی دیاریکراوت بۆ نووسین هەیە، بۆنموونە لە شەو یاخود بەیانی؟

• نا، نەخێر کاتێکی تایبەت و دیاریکراوم نییە، وەلێ زۆر جار لەبینینی دیمەنێ لە ژیانی ڕۆژانە، لەخوێندنەوەی کتێبێ، لەسەیرکردنی فیلمێ بیرۆکەی چیڕۆکێکم بۆ دێ و دواتر بەتایبەت ئەو کاتانەی تەنیام، یاخودئەو کاتانەی بەدەم پیاسەکردنەوە ڕێ دەکەم، کەلکەلەی ئەو چیڕۆکانە لەبێژینگ دەدەم بەوەی چۆن دەست پێبکەم؟ چۆن بچمە ناوەخن و کرۆکی بابەتەکە؟ گفتوگۆکان بە چ ئاقارێ ببەم و چۆن ئەو زمانە سادەو ساکارە بەکار بێنم بۆ ئەوەی منداڵانی کورد بەئاسانی تێی بگەن و دواجار ئامانجی ئەو نووسینە بیپَکم کە لەڕووی پەندو ئامۆژگارییەوە بابەتێکی بەرهەمداربێت، ئەوەیش ڕاستە بۆ هەموو ئەو بابەتانەی لەبواری پەروەردەو پێگەیاندنی منداڵ دەینووسم.

  *جیاوازی نووسین بۆ منداڵ، لەگەڵ نووسین بۆ گەوران لەچیدا دەبینیتەوە؟

• نووسین بۆ گەوران هیچ سانسۆرێکی لەسەر نییە، نووسەر ئازادە بە زمانێکی گرێ و گۆڵ بنووسێ یا بەزمانێکی سادەو ساکار یا فەلسەفە ، لەوەشدا ئەوەی خۆی پێ خوێنەربێ، دەتوانێ بیخوێنێتەوەو تێی بگات، بەڵام منداڵ پێویستیەکە دەبێ بەوریاییەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێ، مامەڵەی لەگەڵ وشە چۆن بێت؟ چۆن ئەو شتێک بنووسێ کە منداڵ لێی وەربگرێ و هەست بەبێزاری نەکات؟ لەوەشدا دەقی نووسین لە زمانی منداڵ بەگەورە بکرێ ئەو منداڵە وەری ناگرێ، چێژی لێ نابینێ جا ئەو نووسینە شیعربێ یا ئۆپەرێت یا چیڕۆک و …هتد.

  *بابەتێکی دیاریکراوت هەیە بۆ ئەوەی لەرێگەی نووسینەکانت چارەسەری کێشەی منداڵ بکەیت؟

• بێگومان کاری ئێمە لەو پڕۆژانە دەست نیشانکردنی ئاریشەو لەمپەرو کێشەکانی بەردەم منداڵ و چارەسەرکردنیانە، لەو پڕۆژانەی دەستمان داوەتێ بۆئەوەیە بتوانین لەنمایشکردنی دیمەنێکدا بابەتێ نیشانی منداڵ بدەین کە ئەوەی ناپاکی بکات، درۆزنبێ، ئیرەیی بەم و بەو ببات و بەرژەوەندویستبێ و زۆر شتی تر، دەرەنجامی ئەو کارانە دواجار بەکوێی دەگەیەنێ، لەوەشدا دەبێ بزانین شتێ نەخەینە ڕوو کە بێ ئەنجام بێت و لاسایی شتێ نەکەینەوە کە بۆ سەر دەروونی منداڵ ڕەنگدانەوەی خراپی هەبێت.

  *لەو سەردەمەی تەکنەلۆژیاو کەناڵە ئاسمانیەکاندا چۆن وا لەمنداڵ بکەین بخوێنێتەوە؟

• دایک و باوک دوو فاکتەری پڕ بەهاو گرنگن لەو ئاڕاستەکردنەدا، بەواتایەکی دیکە دەبێ دایباب بزانێ چۆن خوێندنەوە لای منداڵەکەی خۆشەویست دەکات و ئەو حەزو خولیایەی بۆ دەڕسکێنێ؟ ئەگەر دایک و باوک خوێنەرێکی باش نەبن ناتوانن منداڵێکی خوێنەر دروست بکەن ، وەلێ لە نەخوێندەواریشیاندا هەمدیس دەتوانن ئەو کەش و هەوایە بڕەخسێنن بەتایبەت شەوانە پێش خەوتن بەپێی ئەقڵ و تەمەنی ئەو منداڵە هەندێ شتی جوانیان بۆ باس بکەن کە گوزارشت لەشتە جوانەکان بکات.
  هاندانی منداڵ بۆ خوێندنەوە و پاداشت کردنی کە دوای خوێندنەوەی هەر چیڕۆک و نووسین و بابەتێکدا، بەڕوویەکی خۆشەوە داوا لە مناڵەکەی بکات لە خوێندنەوەی ئەو کتێب و بابەتەدا چی فێر بووە، شتێکی بۆ باس بکات، لەم سۆنگەوە تێگەیشتنی ئەو منداڵە ئەگەر زۆر کەمیشبێ، هاندانی دایک و باوک، زیاتر پەرەی تێگەیشتن لای ئەو منداڵە زیاد دەکەن کە حەزو خولیای ئەو منداڵە بۆ خوێندنەوە رێچکەی خۆی بگرێ.
  هەڵبەتە لەم جەنجاڵیەی ئەم رۆژگارە بەرۆکی هەموو مرۆڤایەتی داگرتووە، دایک و باوکی لێهاتوو ئەوەیە بتوانێ لەتەک پەرەسەندنەکانی تەکنەلۆژیای سەردەم، خوێندنەوە فەرامۆش نەکەن و منداڵەکانیان بەخوێندنەوە گۆش بکەن.

  *بوونی ئەو یارییە ئاگرینانەی منداڵان لەبازاڕەکان کە بەنرخێکی هەرزان دەفرۆشرێت، پێتان وا نییە ئەمە هاندان بێت بۆ توندو تیژی؟

• هەر شتێ منداڵ بەهۆیەوە پەنا بباتە بەر توندو تیژی، توندو تیژییە.. جا قسەی ڕەق و هەڕەشەو جنێودان بێت یان ئەو یارییە ئاگرینانەو ئەو فیلم و درامایانەی گیانی توندو تیژی لەکۆمەڵگا دەچێنن، دەزگاکانی راگەیاندن وەکو پێویست نەیانتوانیوە هەموو ئەو شتانە لەبێژینگ بدەن بزانن کامەیان نەرم و نیانی دروست دەکات و کامەیان هۆکارە بۆ بڵاوبوونەوەی توندو تیژی، گومانیش لەوەدا نییە بۆ منداڵ یارییە ئاگرینەکان کەسایەتی شەڕانگێزو خۆسەپێن بەرهەم دێنێ کە هەموو شتەکان لەچاوی توندو تیژییەوە ببینێ، لەوەشدا ئەرکی لایەنی پەیوەندیدارە سنوورێ بۆ ئەوانە دانێن کە لەپێناو بەرژەوەندی خۆیان هۆکارن بۆ بڵاو بوونەوەی توندو تیژی.

  *لەنێوان نووسەرانی کوردو جیهانی نووسەرێکی دیاریکراوهەیە کاریگەری لەسەر بەڕێزتان هەبێت؟

• هەر نووسەرێ شوێنەواری بەسەرمەوە هەبێت شانازی پێوە دەکەم و بەمامۆستای خۆمی دەزانم جا بە دەقێک بێ یان کتێبێک و …هتد، ئەوانەی خۆم بەقەرزاریان دەزانم و لێیانەوە فێر بووم مامۆستا (حەمە ساڵح فەرهادی و د. مەولود ئیبراهیم و د. عومەر پەتی و رستگارو خوا لێ خۆشبووان مامۆستا رۆستەم باجەلان و مامۆستا حەمە کەریم هەورامی) و کەسانێ کە ئێستا ناویانم لەیاد نییەو لەبواری راگەیاندنیشەوە سوپاسی کاک (وشیار نوری لەک) دەکەم کەناڵەکەیان (تەلەفزیۆنی ڕەسەن)یان لەبەردەمم واڵاکردووە کە هەفتانە چیڕۆکێکی منداڵانی تێدا پێشکەش دەکەم.

  *ئەگەر باس لەکتێبە چاپکراوەکانت بۆ خوێنەرانمان بکەیت؟

• تا ئێستا زیاتر لە بیست زنجیرە کتێبم بۆ منداڵان لەژێر پڕۆژەی: کتێب باشترین هاوڕێیە، کە هەر زنجیرەیەک ناونیشانێکی سەربەخۆی هەڵگرتووەو چاپم کردوون، لەتەکدا زیاترلە دە کورتە رۆمان و نۆڤلێت و دەیەها کتێبی تایبەت بە فۆلکلۆرو بابەتی ئایینی و کۆمەڵایەتی و وەرگێڕانم هەیە ئەگەر ئاماژە بەناوەکانیان بدەم جێیەکی زۆر لەم دیدەنیە دەگرێ.

  *بوونی ڕەخنەگری بنیادنەر لەهەموو بوارێک گرنگە، چۆن دەڕوانیتە ئاستی ڕەخنەگران لە کوردستان؟

• ڕەخنەگری زۆر باشمان هەیەو لەپاڵەوە ڕەخنەگری ئەوتۆمان هەن کە نووسەر لەنووسین خاو دەکەنەوە، بەڵام ئەوەی تێبینی بکەم ڕەخنەگرانمان ئاستی تێگەیشتنیان زۆر باشە بۆ خوێندنەوەی شتەکان.
• ئێمە زۆر سوپاس دەکەین بۆ ئەو دەرفەتەی بە ئێمەت بەخشی .
• منیش زۆر سوپاسی بۆ ئەو بەسەرکردنەوەتان دەکەم، خوای پەروەردگار نموونەتان زۆر بکات و هەر شادو بەختەوەربن.

  هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

ئاشنا عومەر: ئافرتانمان پێویستیان بە دەستگیرۆی و پاڵپشتی هەیە بۆ مانەوەیان لە هونەر
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

هونەرمەند ئاشنا عومەر ناوی تەواوی( ئاشنا عومەر حەمە عزیز)-ە ساڵانێکەخۆی خستۆتە ناو دەریای هونەری گۆرانی و موزیک،هەر لەسەرەتای ژیانی هونەرییەوە، هەوڵی ئەوەی داوە بەشێوەیەکی ئەکادیمی خۆی فێری هونەری موزیک بکات دوای تەواوکردنی پەیمانگاو کۆلێژی هونەر توانی بڕوانامەی ماستەریش هەر لەبواری موزیک بەدەست بهێنێت، جگە لەوەش ئەو ئەندانی تیپی “ئۆکێسترای کوردستان ” ئەندامی تیپی گروپی “مریەم خان ” بووە.بۆ زیاتری ئاشنا بوون بەم خاتوونە هونەرمەندە بە چەند پرسیارێک بەسەرمان کردەوە.

*سەرەتا پێمان باشە باس بەلە چۆنیەتی ئاشنا بوون بەهونەری موزیک بکەیت.

• کاتێ قوتابی بووم لە قۆناغی بنەڕەتی و ناوەندی حەزوو و ئارەزووم بۆ هونەری موزیک هەبوو، بۆیە بەمەبەستی پەرەپێدانی ئەو حەزوو ئاروەزووە، چوومە بەشی موزیکی پەیمانگەی هونەرەجوانەکانی هەولێر،لە ساڵی 2003 بەسەرکەوتووی پەیمانگەی هونەرەجوانەکانم تەواو کرد، بۆ ماوەی 10 ساڵ مامۆستای سرود وگۆرانی، دواتر کۆلێژی هونەرەجوانەکانی هەولێر بەشی موزیکم تەواو کرد لە ساڵی 2014، ماوەی چەند ساڵێک وەک معیدە لەبەشی موزیکی کولێژی هونەر کارم کرد، تا ساڵی2021 چومە خوێندنی باڵا و ماستەرنامەم لە زانستەکانی موزیک بە دەست هێنا.
  لەو نێوەندەدا ماوەی چەند ساڵێک، ئەندامی” ئۆکێسترای کوردستان” بووم ، ئەندامی گروپی” مریەم خان” بووم کە گروپێکی خانمانە بوو سەر بە وەزارەتی ڕۆشنبیری، بەشداری تەواوی چالاکییەکانی ئەم گروپانەم کردوە وەک دەنگ وەک ژەنیار لە ماوەی ئەم ساڵانەدا.
• کاتێ فێربوونی موزیکت هەڵبژارد تووشی هیچ کێشەوگرفت نەبوویتەوە ؟
• بەڵی کاتێک موزیکم هەڵبژارد توشی کێشە و گرفتی زۆر بوومەوە، چونکە ئەو کاتە کۆمەڵگە قبوڵی نەبوو ئەفرەتێک لەسەر شەقام بە ئامێرەوە ڕێ بکات یاخود بە پاس بتوانێت بگەیتە شوێنی خوێندن، نەبوونی و خراپی لایەنی ئابووری خێزانەکان کە بە هۆی نەبوونیەوە نەمان دەتوانی ئامێرێکی پێویست بکڕین و گرنگی بە خۆمان و بەرەوپێشبردن بدەین،بۆیە سەردەمی ئێمە گرفت و کێشە زۆر بوون.
• تاچەند خێزانەکەت هاوکارت بوون بۆ ئەوەی لە کاروانی موزیک بەردەوام بیت؟
• خێزانەکەم هەموو هاوکار بوون ،چونکە باوەڕیان هەم بە هونەرکردن هەبوو لە هەمان کاتدا باوەڕیان بە توانای ئافرەت هەیە ، پێیان وایە کە ئافرەت دەتوانێت گۆڕانکاری بکات و کۆمەڵگە بەرەوپێش ببات لە ڕێگەی ئەو کارەی ئارەزووی دەکات.
  

• ئەو ژنیارانە کامەن کە کاریگەریان لەسەر بەرێزتان هەبوو؟
• ژەنیاری باش و بە توانا هەیە لە ناو کومەڵگەی کوردی، لە ڕابردوو و ئێستا و داهاتوو ، کورد و کۆمەڵگەی کوردی دەبێت شاناز هونەرەکەیەوە بکات و بە ژەنیارەکانیشی.

  *موزیکی کوردی لە ئێستادا لە ئاستێک دا دەبینیت؟

• موزیکی و گۆرانی کوردی لە ئێستادا تێکەڵەیەکی پێوە دیارە، گەنجی باش و خوڵقێنەر هەیە کە ڕێز لە هونەرەکەی دەگرێت، دەنگی باش و ئەدای باش و تێکستی باش و میلۆدی باش.، بە داخەوە هەندێک کەسی بە ناو هونەرمەندیش چەپ و ڕاست بە بێ گوێدانە هیچ کەوتونەتە ناو هونەرو بێ هەستی و بێ ئێحساس فەراغەکانیان بە هونەر پردەکەنەوە و ناویان لە خۆیان ناوە گۆرانی بێژ ،ئەوەش جێگەی داخە کە هیچ فلتەریک نیە و بە ئاسانی دەتوانیت ببیت بە گۆرانی بێژ.

  *رەخنەگری موزیک لە نێون موزیکی کوردی لەچ ئاستێک دایە؟

• بە شێوەیەکی گشتی لە ناو کۆمەڵگەی کوردیدا ڕەخنەی بنیاتنەر بوونی نیە، تەنیا ڕەخنەی ڕووخێنەر هەیە و بە بێ هیچ پێوەرێکی زانستی قسە لەسەر هەموو بابەتێک دەکرێت و هونەری موزیکیش لەونێوەندەدا بێبەش نییە.
• ئەو سیفەتانە چین کەپێوستە لە هەموو موزسیانێکدا هەبێت؟
• ڕۆشنبیری گشتی و خوێنەوەی تایبەت و بە ئەکادیمی بوون دەبێت لە موزیسیاندا هەبێت، ڕوو گەش و ئەدای قسەکردن و گفتوکۆ کردن دەبێت لە ئاستی ئەو ژەنیارەدابێت، بۆ ئەوەی جگە لە ژەنین ڕاوێژی تیۆریشی پێ بکات، چونکە ژەنیار ئامێریکی موزیکی کەسی ئاسایی نیە، بەڵکو کەسی نوخبەی کۆمەڵگەیە.

  *ئاستی پەیمانگای و کۆلیژی هونەرە جوانکانی کوردستان چۆن دەبینیت؟

• ئاستی پەیمانگەی هونەرەجوانەکان و کۆلێژی هونەر بە شیوەیەکی گشتی باشە، بەڵام کەموکوڕیش هەیە لە هەموو ڕوویەکەوە، درک بەوە دەکرێت کە لە ڕابردوودا هونەرمەند و مامۆستا ی باشتر پێئەگەێنرا، ئەوەی ڕاستی بێت، هونەر بە گشتی گۆرانی و موزیک بە تایبەتی لە ڕووی پراکتیکیەوە بێ بایەخ بووە، چونکە دەرچوان ناچارن دوای دەرچوونیان کاری دیکە بکەن بۆ بژێوی ژیانیان ،یاخوود کاری لایڤ موزیک ، ئەمەش حەقی خۆیانە، چونکە هیچ ڕێگەیەکی دیکەیان نیە،بۆ بژێوی ژیانیان.
• ئاستی گۆرانیبێژان و موزسیانانی کچانی کورد لەچ ئاستێک دایە؟
• ئاستی ئافرەت هەر وەک هەمیشە ئاساییە، چونکە گرنگی پێدان نیەو پاڵپشتی و دەستگیرۆی ئافرەتان بەهرەمەند لەم بوارە لاوازە، تاک و تەرا لەسەر ئاستی ژەنین و دەنگ ، ئافرەت دروست دەبێت، کە دروستش دەبێت ئەمەنە قسەی ناخۆش و تیروتوانج ئاراستەی دەکرێت، بە دەگمەن دەمێننەوە لە ناو پرۆسەکە، ئەگەر سەرەنج بدەن لێرە و لەوێ بە پەنجەی دەست هەم موزیسیان هەم گۆرانی بێژ دەبینرێت، هۆکاریش بۆ ئەمە زۆرە یەکێک لەوانە بەڕێژەیەکی زۆر کەم خێزانەکان ڕێگە بە کچەکانیان دەدەن کە بچنە ناوەندەکانی خوێندنی هونەر ، نایانەوێت، کچەکانیان شەهادەی ئەوە بە دەست بهێنن کە ئارەزووی دەکەن، پێیان وایە ئەو هەموو ساڵەی خوێندنی کچەکانیان لە هونەردا بێت، لە کۆتایدا ڕەنج بە خەسار دەبن، ئافرتانمان پێویستیان بە دەستگیرۆی و پاڵپشتی هەیە بۆ مانەوەیان لە هونەر.
  
  *لەوماوەیەدا بڕوانامەی ماستەر لە بواری موزیک بەدەست هێنا، ئەگەر باس لە ناوەڕۆکی توێژینەوەکەت بکەیت؟
• بەڵێ بڕوانامەی ماستەرم بە دەست هێنا لە زانستەکانی موزیک. ناونشانی ماستەر نامەکەم (ڕەهەندەکانی گۆڕانی چێژی ئیستاتیکی لە گۆرانی هاوچەرخی کوریدا) ناونیشانێکی نوێ و کارێکی دەگمەن بوو، ئەزموونێکی نوێ بوو زۆر شت فێر بووم ،گەشتمە ئەنجامێکی باش لە توێژینەوەکەم، ناوەڕۆکی باسەکەم زانستی ئەنترۆپۆلۆجیا، جوانیناسی ، گۆرانی هاوچەرخ و هاوچەرخی کوردیە، شیکاریمان بۆ نموونەی ئەو گۆرانیانە کردوە کە بۆ باسەکەم هەڵمبژاردوە، بە داتا لە ڕێگەی ڕاپرسییەوە گەشتینە ئەو ئەنجامەی کە دەمانویست.
• 
  *ئێمە زۆر سوپاسی بەرێزتان دەکەین، کە دەرفەتان بە ئێمە بەخشی.
• -منیش زۆر سوپاسی ئێوە دەکەم بۆ ئەو بەسەرکردنەوەیە.

حەمە ساڵح فەرهادی: هەندێک کەس وا دەزانن نووسین بۆ منداڵ کارێکی ئاسانە
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

نووسەری دیاری کوردستان (حەمە ساڵح فەرهادی) ساڵانێکە لە بواری منداڵاندا دەنووسێت ، خاوەنی چەندین کتێبە لە چەند گۆڤاری منداڵان ،وەکو دەستەی نووسەران و سەرنووسەر کاری کردوه،‌ لەم بوارەدا خزمەتێکی زۆری منداڵانی کوردستانی کردووە‌،هەر بۆ ئەم مەبەستە پێمان باش بوو لە نزیکەوە بە چەند پرسیارێک بەسەری بکەینەوە.

• هەرچەندە بەرێزتان نووسەرێکی دیاری کوردستانن، بەڵام پێمان باشە بەکورتی باس لە ژیانی ئەدەبی خۆت بۆ خوێنەرەکانمان بکەیت.
• ناوم (حەمە ساڵح مەلاسادق فەرهادی)یە بەڵام بە (حەمە ساڵح فەرهادی) ناسراوم لە ساڵی 1949 لە دایک بووم ،سەبارەت بە ژیانی ئەدەبیم یەکەمین بەرهەمی بڵاوکراوەم لە گۆڤاری (تیشک) بوو لە ساڵی 1969 دا بووە، وەکو رۆژنامەنووس لە چەندین دەزگادا کارم کردووە،‌ وەکو:رادیۆی دەنگی هەولێرو رادیۆی گوڵان لە ساڵانی 1992- 1994 ، گۆڤاری (هەنگ) ی منداڵان لە 1993- 2011) ئەندامی دەستەی نووسەران و پاشانیش بۆماوەی (13) ساڵ سەرنووسەری گۆڤارەکە بووم،وەکو ئەندامی دەستەی نووسەرانی چەند گۆڤارێک و بڵاوکراوەدا‌ کارم کردووه ، ‌ وەکو گۆڤاری (گوڵزار) گۆڤاری (چرۆ) ، گۆڤاری (نووسەری نوێ) وەکو دەستەی نووسەران پاشانیش سکرتێری نووسین،بڵاوکراوەی (لانە) ی منداڵان، بەشداریم لە کۆنگرەی دامەزراندن و کۆنگرەی دووەمی رۆژنامەنووسانی کوردستان کردووە‌ لە هەولێر.
  هەروەها،بەشداریم لە کۆنگرەی شەشەمی یەکێیتی نووسەرانی کورد کردووە کە لە ساڵی 2010دا لە سلێمانی بەستراو بە ئەندامی مەڵبەندی گشتی و پاشانیش بە سکرتێری کارگێری یەکێیتیەکە هەڵبژردرام،ساڵانی (1997-2006) بەربەردەوامی بەرنامەیەکی هەفتانەی منداڵانم بۆ رادیۆی(هەرێم) ئامادەکردووەو‌ لەوماوەیەدا (445) ئەڵقەی بڵاوکرایەوە،تائێستا (20) کتێبم بەچاپ گەیاندووە،چەند کتێبێکی تریشم ئامادەن ،چاوەڕەیی دەرفەتی چاپکردنن، بەشداریم لە وەرگێران و ئامادەکردنی(8) کتێبی بەرنامەکانی خوێندنی بنەڕەتی و ئامادەیی کشتوکاڵیداکردووە، پێداچوونەوەی زمانەوانیم بۆ (8) کتێبی دیکەش کردووە، بەربەردەوامی لە زۆربەی لەرۆژنامە و گۆڤارەکاندا دا بابەت بڵاو دەکەمەوە .
• چۆن بوو، بواری ئەدەبی منداڵانت هەڵبژارد؟
• من هەر لە منداڵییەوە سەودای خوێندنەوەم هە‌بوو ، پاشانیش کە دەستم بە نووسین کرد،بابەتی لێکۆڵینەوە لەبارەی رۆژنامە نووسیی کوردییەوهەم هەڵبژارد ،پێش ئەوەی هیچ بابەتێکی تایبەت بە منداڵان بڵاوبکەمەوە، دوو کتێبیشم لە بارەی رۆژنامەنووسیی کوردییەوە بە چاپ گەیاندبوو.پێش ئەوەی گۆڤاری (هەنگ)یش دەربچێت لەسەر داوی هاورێی دێرینم کاک (مەولوود ئیبراهیم حەسەن) و بە هاندانی ئەو ،چەند بابەتێکی کورتم لە هەفتەنامەی(پەریستان)ی منداڵاندا بڵاوکردەوە.ئەو هەفتەنامە یە پاشکۆیەکی تایبەت بە منداڵان بوو،کە رۆژنامەی (کوردستانی نوێ) دەریدەچواند.
  کەگۆڤاری (هەنگ)یش لەلایەن وەزارەتی رۆشنبیرییەوە دەرچوو و دکتۆر مەولوود ئیبراهیم حەسەن بوو بە سکرتێری نووسینی گۆڤارەکەو لەسەر داوای ئەو لەیەکەم ژمارەی گۆڤارەکەدا بابەتێکم بە ناونیشانی (هەنگ)نووسی وئەو بابەتەلە دوای سەروتاری گۆڤارەکە،یەکەم بابەتی گۆڤارەکە بوو تێیدا چەند زانیارییەکەم لە بارەی هەنگەوە بۆ منداڵان بڵاوکردەوە.
  لە ژمارە(2)ی گۆڤارەکەشەوە بەفەرمی کرام بە ئەندامی دەستەی نووسین، ئیتر تادوا ژمارەی گۆڤارەکە کەلە ساڵی (2011 دا تێیدا بەردەوام بووم ، پێنج ساڵ وەکو ئەندامی دەستەی نووسین و سێزدەساڵیش وەکو سەرنووسەر .
• ئەو بنەمایە‌ سەرەکییانە چین ،کە پێویستە لە نووسینی ئەدەبی مناڵان دەبێ رەچاو بکرێت؟
• هەندێک بنەمای سەرەکی هەن، پێویستە لە نووسینی ئەدەبی منداڵانداڕەچاو بکرێت لە مانە:
  1- بابەتەکە بە زمانێکی پاراو و منداڵانە بنووسرێت و ڕێنووسەکەی لەگەڵ ڕێنووسی کتێبەکانی بەرنامەی خوێندنی قوتابخانەکان بگونجێت،وشەکان لە فەرهەنگی منداڵەوە هەڵقوڵابن، بابەتەکە کورت بێت و درێژداریی تێدا نەبێت،بابەتەکان لە هەرجۆرێک بن، دەبێ بەشێوەیەکی پەروەردەییانە‌ بخرێنە‌ بەرچاو.
  2- ئامۆژگارییەکان ،ئەگەر هەبێ ،راستەوخۆ و لە شێوەی ئەمر و نەهیدا نەبێت،رەچاوی ئەو بەهایانەی تێدا بکرێت، کە بوونەتە بنەما لە ئەدەبی منداڵاندا،بایەخ بە سایکۆلۆجییەتی منداڵ بدرێت،دابونە‌ریتی رەسەنی کوردەواری و جیهانی بە منداڵان ئاشانا بکات.
  3-متمانە بە خۆکردن لای منداڵ بەهێز بکات،مێژوو و شوێنەوار و ناودارانی و ڵات بە منداڵان بناسێنێت، بەتایبەتی ئەو ناودارانەی خزمەتێکی بەرچاوی منداڵانیان کردووە‌،بەها رۆحییەکان لای منداڵ خۆشەویست بکات،بایەخێکی تەواو بە منداڵە بەهرەدارەکان بدات و بەهەرمیان بڵڕوبکرێتەوە،گەورەو بچووکیی پیتەکانی لە گەڵ تەمەنی مەندال بگونجێت.
  4- بابەتەکان نەتەوەیی بێ وجیهانی بێت بەڵام نەخرێتە ناو قاڵبی حزبایەتییەوە،بایەخدان بە بابەتەکانی خۆ خافڵاندن و زاخاوی مێشک و کات بەسەربردن بدرێت ، دوورکەوتنەوە لەو بابەتانەی کە گیانی دووبەرەکی و شەڕخوازی و تاوان لە ناخی منداڵدا زیاد دەکات .
  5-باشتر وایە لاپەرەکانی بڵاوکراوەکان ڕەنگاوڕەنگ و وێنەداری بن و نرخی چاپەمەنییەکان گونجاو بێت و زۆربەی منداڵان بتوانن سوودی لێوەربگرن.
• نووسەرانی تێکستەکانی ئەدەبی مەنداڵان (هۆنراوە،چیرۆک، ئۆپەرێت،شانۆگەری..) لە کوردستان چۆن هەڵدەسنگێنیت؟

• دیارە تێکستەکانی ئەدەبی منداڵان،بە تایبەتی ئەو ژانرە ئەدەبییانەی کەباست کردوون‌(هۆنراوە،چیرۆک، ئۆپەرێت،شانۆگەری)، وەکو هەموو تێکستە گشتییەکانی دیکەی ئەدەبی کوردی ، هەموویان لەیەک ئاستدا نین، تێکستی باش و سەرکەوتوو ومنداڵامان هەیە، هەروەکو بە پێچەوانەشەوە تێکستی ئاست نزمیشمان هەیە، تەنانەت، لەم چوار جۆرە تێکستەشدا ،هۆنراوە،چیرۆک،پێش ئۆپەرێت و شانۆگەری کەوتوون وئەم دووانەی کۆتایی هێندە ئاوڕیان لێنەدراوەتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا ،ناتوانین بڵێین ئەو بڕیارە رەهایە و بۆ بڕیاری وردتر ،پێویستە بابەتەکانی هەرنووسەر و شاعێرێکی بواری منداڵان بە جیا هەڵبسەنگێندرێت.
  بەگشتی ئێمە شاعیر و نووسەری بواری منداڵانمان بەپێی ژمارەی‌ منداڵان نییە، تەنانەت ژمارەیان لە ژمارەی ئەو شاعیر و نووسەرانەش کەمترە کە کار بۆ ئەدەب بەگشتی دەکەن.
  ئەگەر دەزگایەکی بە توانای فەرمی هەبێت و بایەخ بە بەرهەمی سەرکەوتووی تایبەت بە منداڵان بدات و کێشەکانی چاپکردن و بڵاوکردنەوەیان لە ئەستۆ بگرێت، ئەدەبی منداڵان هەنگاوێکی دیکە دەچێتە پێش.
• لەوماوەیەدا چەند نووسەرێکی منداڵ لە کوردستان بەرهەمەکانیان لەچوارچێوەی نامیلەکەدا بڵاوکردەوە، پێتان وایە ئەگەرنووسەر منداڵ بێت بۆ منداڵ بنووسێت کاریگەری زیاترە لەوەی گەورە بنووسێت؟
• ئەگەر داتایەکی ورد و ڕاست هەبێت سەبارەت بەو کەسانەی کە بۆ مندڵان دەنووسن ،چ گەورە بن یان منداڵ ،بەدیار دەکەوێت کە ژمارەی ئەو کەسانەی بەسەرکەوتوویی بۆ منداڵ دەنووسن زۆرکەمە ! چونکە بەپێی بەندی یەکەمی مافەکانی منداڵان ، کە پێناسەکراوە(منداڵ ئەو مرۆڤەیە کە تەمەنی لە 18 ساڵ تێنەپەریبێت).
  کەواتە بەپێی ئەو پێناسەیە ، زیاتر لە چواریەکی دانیشتووان منداڵن و پێویستیان بە ژمارەیەکی زۆر لە ئێستا زیاتر هەیە کە کاری بۆبکەن.دەمێنێتەوە ئەوەی ئایا گەورە بۆ منداڵ بنووسێت باشترە، یان منداڵ بۆ خۆیان بنووسن.دەتوانین بڵێین ،ئەگەر ئەو ژمارە پێویستەمان لە منداڵی بەهرەمەند و بەتوانا هەبێت،باشترە مەنداڵ بنووسێت،بەڵام ئایا ئەو ژمارەپێویستەمان هەیە؟ بێگومان نەخێر.
  هەندێک کەس وا دەزانن نووسین بۆ منداڵ کارێکی ئاسانە ! بەڵام وانییە زۆر زەحمەتترە لە نووسین.

بۆ گەورە، بەرپرسیارییەتیشی زیاترە.بەپێی ئەزموونی بەندە لەو ڕووەوە ، زۆر جار هەست دەکرێت، کەئەو نووسینانەی بەناوی منداڵان بڵاو دەکرێنەوە، دەستی گەورەشی تێدایە .تەنانەت وەکوو ئەزموون لەوماوە زۆرەی کە لە گۆڤاری (هەنگ) دا کارم کردووە، زۆرجار باوکێک یان دایکێک، چەند بابەتێکی منداڵانی هێناوەو گوایەهەر بابەتێک یەکێک لە منداڵەکانی نووسیویەتی!
لێرەدا ئەمە دەبێتە مایەی پرسیار،کەئەو ماڵە چۆن لەیەک کاتدا ئەو هەموو نووسەرە منداڵەی لێ هەڵکەوتووە؟!پێویستە بوار بە منداڵ بدرێت کە ئەوەی دەیەوێ بینووسێت لەو رووەوە هان بدرێت و هەوڵ بدرێت پەرە بە بەهرەکانی بدرێت ، بەڵام چاودێریش بکرێت، لەگەڵ ئەمەش دا ناتوانین نووسینی گەورە بۆ منداڵان فەرمۆش بکەین وبەهەند وەرینەگرین، بە تایبەتی ئەو نووسەرانەی کە توانیویانە بە سەرکەتوویی بچنە ناوجیهانی منداڵانەوە.لەلایەکی دیکەوە، گەورە بەرپرسیارە لە زۆربەی شتەکانی تایبەت بە منداڵ “ناوی ، پەروەردەی ، خوێندنی ، ژیانی ، جل وبەرگی ،پێداویستیەکانی و چەندین شتی دیکەش، چی تێدایە ئەگەر بتوانێت بەرپرسیارییەتیی نووسینیشی بۆ بخاتە ئەستۆی خۆی.

• سیستەمی پەروەردەی هەرێمی کوردستان تاچەند لە خزمەت پەروەردەی منداڵان دایە؟
  *ئەمە پرسیارێکی گرنگە ، منداڵ وپەروەردەی دروست ،واتە ئایندەیەکی گەش و ڕووناک.بەداخەوە ئێمە سیستەمی پەروەردەمان بەو شێوەیە نییە کە لەگەڵ گۆرانکارییەکانی سەردەم بگونجێت.
  ئەگەر بەراودێک لە نێوان ئێستاو(25-30) ساڵ لەمەوپێش بکەین ،پێشکەوتنێکی ئەو تۆ نابینین، چ لە ڕووی بینای قوتابخانە و چی لەڕووی بەرنامەکانی خوێندن و چ لە ڕووی ژمارەی مامۆستایان و چ لەڕووی کردنەوەی خولی بەردەوام و شیاندن بۆ مامۆستایان و کارمەندانی کەرتی پەروەردە و چ دانانی بەرپرسانی پەروەردە لەسەر بنەمای ئەزموون و لێهاتووییان،ئێستاش دوو دەوامی لە بینایەی قوتابخانەکاندا زۆرە و ژمارەی قوۆتابییانی هەرپۆلێکیش زۆر لە پێویست زیاترە ، چەند ساڵە وە کوو پێویست مامۆستا دانەمەزراون و جێی ئەوانەی خانەنشین دەکرێن بە مامۆستای تازە دامەزراو پڕ ناکرێتەوە.لەگەڵ ئەمەشدا دەبینین قوتابخانە ئەهلییەکان بەردەوام لە زیادبوون دان ، ئەمەش هەر بۆ منداڵە دەستڕۆیشتووەکانە،نەک بۆ هەمووان.
  بەڕای من پێویستە پێداچوونەوەیەکی خێرا بۆ چاکسازی لە کەرتی پەروەدەدا بکرێت و بتوانێت لەگەڵ ڕەوتی خێرای سەردەم دا بگونجێت.بەداخەوە لە ئێستادا ژمارەی نەخوێندەوارانمان لە پێشان زیاترە.
• چۆن منداڵان رابهێنن لە خوێندنەوە، رۆڵی قوتابخانە و خێزان دەبێ چۆن بێت؟
• قەیرانی کەم خوێندنەوە قەیرانێکی گشتییە و تەنیا تایبەت نییە بە منداڵان.ئێستا بە هۆی زۆری ژمارەی کەناڵە تەلەفزیۆنەکان و ئینتەرنێت و فەیسبووک و لقوپۆپەکانی و هەموو هونەرە تازەکانی ئەم بوارەوە ،کە منداڵان بەتەواوی خوویان پێوە گرتووەو بووەتە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەیاندا،ئاگایان لە خوێندنەوە نەماوە.سەرەرای ئەمە منداڵ ئەگەر لە خێزانێک بێت کە گەورەکانی کتێب نەخوێننەوە، دەبێ چاوەڕێی چی لێبکرێت؟!
  بەداخەوە زۆربەی گەورەکان ئامادەن دەیان جۆری دیاری بۆ منداڵەکانیان بکڕن،کەهەندێکیان زیانیشیان پێدەگەێنێت، وەکو یاریی چەک وتەقەمەنی و جۆرەکانی تر ، بەڵام بیر لەوە ناکەنەوە کە جارێک کتێبێک ،یان گۆڤارێکی منداڵانەیان بە دیاری بۆ ببەنەوە و لەسەر خۆشەویستیی کتێب خوێندنەوە رایان بهێنن.
• تاچەند لەگەڵ ئەوەی لە قوتابخانە لە ماڵ ،کتێبخانە هەبێت؟
• کتێبخانە یەکێکە لە پپێداویستییەکانی سەردەم ، دەبێ هەرماڵێک کتێبخانەیەکی ئاسایی تێدا بێت و بتوانرێت سوود لە کتێبخانە وەربگیرێت،ئەگەر وابێت ئەو ماڵە بە ماڵێکی زیندوو ئاوادەن و پێشکەوتوو دادە‌نرێت.
  قوتابخانەش ، کە ماڵی دووەمی منداڵەو شوێنی پەروەردەو فێرکرنیەتی و منداڵ کاتێکی زۆر لەوێ بەسەر دەبات ، پێویستە کتێبخانەیەکی هەبێت و ژمارەی کتێبخانەکەش لەگەڵ ژمارەی قوتابییانی قوتابخانەکە بگونجێت.
• چیرۆک خوێندنەوە بۆمنداڵ پێش خەوتن تا چەند گرنگ و پێویستە؟
• چیرۆک یەکێکە لەو ژانرە ئەدەبییانەی کە کاریگەریی زۆری لەسەر منداڵدا هەیە.ئێمە لەبیرمانە لەسەردەمی منداڵیمان ،چۆن شەوان پێش خەوتن ،دایک و داپیرە، یان هەرکەسێکی دیکەی‌ هەندێک بەتەمەن و ئەزموون ، چیرۆکیان بۆ دەگێراینەوە و ئێمەش بە تاسەوە گوێمان لێ ڕادەگرتن،هەتالە ناوکەشوهەواو کاریگەریی چیرۆکەکەدا خەومان لێدەکەوت.جاران بەهۆی ئەوەی هۆیەکانی کات بەسەر بردن و خافڵاندن وەکوو ئێستا نەبوون ، ئەندامانی خێزان ،هەموویان لە کاتێکی گونجاو و زوودا،دەچوونە سەرجێگا و دەخەوتن . بەڵام ئێستا باردۆخەکە بەگشتی گۆڕاوەو دەتوانین بڵێین ئەندامانی خێزان وەکوو جاران ئاگایان لەیەکتر نییە و هەریەکەو لە ژووری خۆیەتی ،خەریکی یارییە سەردەمەکانەو ئاگای لە دەرەوە نییە.
  ئەو دووجۆرە ژیانە،دووجۆری جیاوازن و ئەگەر خێزانێک بتوانێ هەردوو جۆرلەیەکتر نزیک بکاتەوەو لەگەڵ یەک بیانگونجێنێت، کارێکی باشە ،دەنا لەوانەیە پاش چەند ساڵێکی دیکە پێوەندییە ئاساییەکانی نێوان ئەندامانی خێزان،وەکوو ئێستاش نەمینێت.
• ئامۆژگاری و رێنمایی بەرێزتان ، بۆ منداڵان چیە؟
• بەهۆی ئەوەی ئەم بڵاوکراوەی ئێوەزیاتر تایبەتە بە گەورە، نەک منداڵ پێموانییە منداڵ زۆر بیبینێت، بۆیە رووی دەمم دەکەمە خوشک وبراگەوەرەکان، نەک خوانەخواستە وەکوو ڕینماییکردنیان ، بەڵکو بۆ زیاتر بەبیرهێناوەو دیارخستنی ڕاستییەک لە بارەی منداڵانەوە، ئەویش ئەمەیە:ئەگەر ئێمە دەمانەوێ ئاییندەمان لە ئێستادا باش و ڕۆشنتر بێت، با بەهەموومان ،چ تاک ، چ رێکخراو ،چ دەزگا پێوەندیدارەکانی حکومەت بەشێوازێکی سەرەدمییانە‌ و پەروەردەیەکی ڕەسەن و گیانێگی نەتەوەیی و دوور لە دەمارگیری ،مامەڵە لەگەڵ منداڵاندا بکەین، چونکە پاش چەند ساڵێکی دیکە، منداڵانی ئەمڕۆ گەورە دەبن و جێگەی ئێمەی ئێستای گەورە دەگرنەوە، لە بەرزترین پلەوە تا دواترینیان.
  لە کۆتاییدا بەهیوای ژیانێکی شەڕەفمەندانە‌و پەروەردەیەکی ڕەسەن بۆ منداڵان و ئاییندەیەکی گەش و ڕووناکیش بۆ کوردستان.

سڵێمان گەڵاڵی: شانۆی کوردی بەگشتی لە هەولێر بەتایبەتی گەلێ ئاستەنگی لەبەردەم دروست بووە
سلێمان گەڵاڵی: شانۆی شەقام تاکەرێگایە بۆ بەردەوام بوون و گوزارشت کردن لە ناسۆریەکانی ژیانی جەماوەر

هونەرمەندی شانۆکار و نووسەر “سلێمان گەڵاڵی” ماوەیەکی زۆر لە بواری شانۆ و نووسین دا کار دەکات هەرچەندە سەرەتا بە شیعر هاتە نێو جیهانی ئەدەب و هونەر بەڵام لە کۆتاییدا خۆی لە نێو هونەری شانۆدا خۆی دییەوە وەکو نواندن و دەرهێنان خاوەنی چەندین کاری شانۆییە، لە هەمان کاتدا خاوەنی چەندین کتێبی چاپکراوە، بۆ زیاتر ئاگاردار بوون لە کارو چالاکییەکان لە نزیکەوە ئەم هەڤپەیڤینەمان لەگەڵی سازدا:
هەڤپەیڤین- کامەران حاجی ئەلیاس

*سەرەتا بۆ خوێنەرمان باس لە ژیانی هونەری خۆت بکەیت
شانۆڤان (سلێمان ئیبراهیم قادر) زیاتر بە (سلێمان گەڵاڵی) ناسراوم،‌لەساڵی 1965 لەگەڕەکی سەیداوەی شاری هەولێر لەدایکبووم، خوێندنی سەرەتایی لەقوتابخانەی (بێتوش و بڵێسە) و ناوەندی لەچیمەنی کوڕان لەسەیداوە تەواوکردووە هەر لەناوەندی دەستم کردووە بەشیعر نووسین لەچەند ڤیستیڤاڵی شیعریم بەشداری کردووەو خەڵات کراوەم بەداخەوە نووسینەکانی ئەو سەردەمیم لێ وون بووە لەپەیمانگای هونەرەجوانەکانی موسڵ وەرگیرام، تا قۆناغی چوارەم لە لەموسڵ خوێند، دواترگوراسترامەوە، بۆ پەیمانگەی هونەرەجوانەکانی سلێمانی” ساڵی 1988 پەیمانگام تەواو کرد” بەشداری چەندین شانۆگەری کردوە وەک ئەکتەرو دەرهێنان و کاری هونەری لەوانە (ئیمپراتۆر جۆنز/ دەرگا/ برایانی هۆریاس/ قەرەج/ کەرەشین/ ڕۆمیۆ جولێت/ شێتەکانی ئەم ڕۆژگارە/ بەسەر شۆستەی نەویستەوە/ بارانی ژێر خۆر)” ساڵی 1983 بۆ 1985 بوومە ئەندامی تیپی شانۆی شەماڵ لەبنکەی لاوان بەشداریم کرد لەشانۆگەری (خزم و ناسیار/ خەڵکی گوندەکەمان/ میرات/ سمایل و مامز) لەنووسین و دەرهێنانی مامۆستا (سەمیر عەبدولستار)” لەوماوەیەدا چەندین پارچە شیعرو چیڕۆکی لەگۆڤارو ڕۆژنامەکانی (هاوکاری/ بەیان/ عێراق/ کاروان/ ڕەنگین) بڵاوکردەوە، بەشداری کۆڕی شیعری کردووە لەهەولێر و سلێمانی” ساڵی 1987 بەشداری فیستیڤاڵی دهۆکی کرد بەشانۆگەری (دەنکە شقارتە) لەبەرهەمی تیپی کاروان پلەی دووەمان بەدەستهێناوە” ساڵی 1988 بوومە ئەندامی تیپی شانۆی هەڵگورد لەسلێمانی شانۆی (خۆناسەکان) ی پێشکەش کردووە” ساڵی 1993 لەڕادیۆی قوتابیان و لاوان دەرهێنەرو بێژەرو ئامادەکارو پێشکەشکاری بەرنامە بووم تاساڵی 2001 لەڕاگەیاندن بەردەوام بووە لەڕادیۆ و تەلەفزیۆنی گوڵان – هەرێم – نەورۆز – لقی دوو” دواتر گواسترامەوە بۆبەشی ڕاگەیاندن لەوەزارەتی ئەوقاف” ساڵی 1999 بەشداری لەخولی سینەما کرد کەلەلایەن سەلمان کاکەیی بەرێوە دەچوو،هەر لە خوولەکە کورتە فیلمی (لەخۆبایی) دەرهێنا. ساڵی 2007 بۆخوێندنی بەکالۆریۆس چووەتە کۆلیژی هونەرەجوانەکان” لەوێش ئەو بەرهەمە شانۆییانەی بەرهەم هێناوە (گیانی ئیلیانۆرا) (ڕۆڵەی خاک – دەرهێنان) (سواڵکەر – نواندن) (کۆتایی گەمە – نواندن)” هەر لەساڵی 2007 بەهاوبەشی ژیلوان تاهیرو سەڵاح حەسەن “گروپی شانۆڤانی کوردی”مان دامەزراند و چەند بەرهەمێکمان پێشکەشکرد وەک ئەکتەرو کاری هونەری تر بەشداری لە چەند بەرهەمێک دا کرد وەکو (وەرزی بەهار/ هەولێر نابەزێ/ ئەوینی تەنیایی/ گۆڕەپانی دیموکراسی/ نەورۆزو بەهار/ فەرهادو ئەوینێکی تر) لە ساڵی 2010 خوێندنم تەواو کرد و بەشداری (5) ۆرگشۆپی شانۆیی لەگەڵ ڕێکخراوی ئەمریکی و (5) شانۆیی لێ بەرهەمهات کە لەهەولێرو سلێمانی و دهۆک نمایش کران (خەمەکانی ئازاد/ مەریەمانە/ پێکەنینی شادی/ چیڕۆکی کۆچبەرێک/ زەمەنی شێواو)” هەر لەساڵی 2010 کاری دەرهێنانی بۆ(دەرچوانی گەنج/ دۆزەخ/ پەرپوت/ خەونی ئەبابیلەکان) کردووە” ماوەی دوو ساڵ سەرۆکی گروپی شانۆڤانی کورد بووم” ماوەی چوار ساڵ سەرۆکی تیپی شانۆی تیشک بووم” ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان”-م هەروەها خاوەنی چەندین کتێبی چاپکراوم.

*ئەوهونەرمەندانە کامەن کە کاریگەریان لەسەر تۆ هەبووە یاخود بە کارەکانیان سەرسام بوویت؟

• سەرەتای هەشتاکان بینەری چەندین درامای کوردی و عەرەبی بووم کاریگەریان دروست کرد بۆ ئەوەی دونیای هونەر هەڵبژێرم و بچمە پەیمانگە بۆ ئێوەی بتوانم بەشێوەیەکی ئەکادیمی و زانستی تێکهەڵکێشی هونەر بم و رۆڵی خۆم ببینم
• لە ئێستادا،ئاستی شانۆی کوردی چۆن دەبینی؟
• شانۆی کوردی لە هەولێر بەتایبەتی گەلێ ئاستەنگی لەبەردەم دروست بووە کە هونەرمەند نەتوانێ بەسەریدا زاڵ بێت. بۆیە پێویستە پاڵپشتی تەواوی بکرێت و ئاسانکاری بۆ بکرێت تا بتوانێت هەنگاوەکانی گورج بکات. هەر چەندە لە ماوەی رابردوودا چەندین کاری خۆبەخشی بەئەنجام گەیشت بەڵام نەبووە هۆی بوژانەوەی هونەری شانۆ. بە هۆی ئەوەی لە کاتی هەبوونی بودجە و پاڵپشتی دارایی هونەرمەندە خۆبەخشەکان پەراوێز دەخرێن کە دەبێتە هۆکاری خاوبوونەوەی هونەرمەند.

  *شانۆ چۆن دەتوانێت گوزراشت لە ناسۆرییەکانی جەماوەر بکات؟

• شانۆی شەقام تاکەرێگایە بۆ بەردەوام بوون و گوزارشت کردن لە ناسۆریەکانی ژیانی جەماوەر، چونکە تێچووی کەمە بە کەرەستەی ساکار ئەنجام دەدرێت لە هەمان کاتد چێژ بەخشە.
• بەرێزتان لە بواری نووسین خامەتان ڕەنگینە ئەگەر بکرێت ئاماژە بە کتێبە چاپکراوەکانت بکەیت؟
• کتێبی یەکەمم بە ناوی “مەدالیای قەرەجێکی شەرمەزار” بوو کە کتێبێکی شیعرییە لە ساڵی 1997 بڵاوکرایەوە. کتێبی دووەمم بە ناوی” دەرچوانی گەنج” بوو کە کۆمەڵێک دەقی شانۆیی لە خۆدەگرێت لە ساڵی 2010 بڵاوکرایەوە. لە سەنتەری داهێنان لە هەولێر چاپکراوە. کتێبی ” پەڕاوی شانۆڤان”چەند ووتار و لێکۆڵینەوەی شانۆیی پێک هاتووە لە ساڵی 2023 لە چاپکراوەکانی ڤیستیڤاڵی شانۆیی بەڕێوەبەرایەتی شانۆی هەولێر بوو. کتێبی ” دۆزەخی ئادەم” کۆمەڵێک دەقی شانۆیییە لە ساڵی 2023 لەلایەن دەزگای رۆشنبیری بڵاوکردنەوەی کوردی بەغدا چاپکراوە. دوا کتێبم بەرگی یەکەمی “بیۆگرافیای زانایانی ئایینی” لە ساڵی 2023 لەسەر ئەرکی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی چاپ و بڵاوکرایەوە.
• بۆ پرۆژەی داهاتوو چیتان لە هەگبە دایە؟
• لە ئێستادا خەریکی بەرگی دووهەمی “بیۆگرافیای زانایانی ئایینی” م لە هەمان کات دا وەک کاری هونەریش داواکاریمان پێشکەش بە بەڕێوەبەرایەتی شانۆی هەولێر کردووە کە کار لەسەر دەقی شانۆیی ئادەم بکەین. کەی رەزامەندی وەرگیرا. دەست بەکارکردن دەکەین.

بەئامانجی پردی پەیوەندی و تێکەڵبوونی کلتورەکان ، ناساندنی ھونەری شانۆیی کوردی، یەکەمین دیمانەی شانۆی کوردی دیاسپۆرا
لەژێر دروشمی”بیرەوەری، گێرانەوە،گەڕانەوە بۆ نیشتیمان،بۆشانۆ” لە وڵاتی ئەڵمانیا یەکەمین دیمانەی شانۆی کوردی بەرێوە دەچێت
لە ڕۆژانی 16، 17، 18ی ئەم مانگە، بەم ناونیشانە:
Theaterverin Teutschenthal
Maerkertraase 30A
06179Teutschenthal
کاتژمێر 18:00 ئێوارە.
دیمانەکە وەک دەستپێک و ھەنگاوی یەکەمە بۆ زیاتر ناساندن و لێکنزیکبوونەوەی کلتورە جیاوازەکان و چێژ بینین لەھونەری شانۆیی.
سەبارەت بەم دیمانەیە بەڕێز “کاروان عەلی مەجول “وەک سەرۆکی دیمانەکە وتی” شانۆ ئەو ھونەر زیندوەیە کە ھەموومان کۆدەکاتەوە، بۆیە ئێمەی گروپی هونەریی کابارێتی کوردی ، یەکەم ھەنگاومان بەرەو ڕێکخستنی یەکەمین دیمانەی شانۆیی نا”.
هەروەها وتی “خۆشحاڵم کە دەبینە مایەی کۆکردنەوەی چەند شانۆکارێکی بە ئەزموون کە سەردەمانێک ئێمەیان فێری خۆشویستنی شانۆ دەکرد ،با ئەم بەیەکگەیشتنە بکەینە دیمانەی جوانی و ئازادی و پەیامی مەزنی شانۆ ھیواخوازیشم کەئەم دیمانەیە بکەینە نەریتێکی ساڵانە”.

ڕۆژی یەکەم 16ی 6 دەستپێکی دیمانەکە بەمشێوەیە دەبێت:
یەکەم پێشانگەی نیگارکێشی لەلایەن ھونەرمەند شیلان ڕەشیدو چەند پارچە میوزیکی کوردی لەلایەن ھونەرمەندان ( فاروق میرزا سدیق ) . پاشان وتەی سەرۆکی دیمانەکە پێشکەش دەکرێت لەلایەن ھونەرمەند : کاروانی عەلی مەجۆلەوە. پاشان وتاری گروپی کابارێی کوردی کەڕێکخەری دیمانەکەیە لەلایەن ھونەرمەند ڕزگار مونزیرەوە پێشکەش دەکرێت. پاشان دوو بەرھەمی شانۆیی پێشکەش دەکرێن . ئەوانیش بریتین لە :
یەکەم : مۆنۆدرامای( فرمێسک لە چاوی رۆژگاردا).نوسینی مەهاباد قەرەداخی و
دراماتورگی دەهەب باولۆس و
وەرگێڕانی بۆ زمانی ئەڵمانی (د.نیگار حەسیب قەرەداغی) و
ئامادەکردن و نواندنی ھونەرمەند (فرمێسک مستەفا). ھەروەھا میوزیکی بەرھەمەکەش لەلایەن ھونەرمەند فاروق میرزا سدیقەوە ئامادەکراوە. ئەم نمایشە لەکاتژمیر:19:00ی ئێوارە بەزمانی ئەڵمانی پێشکەش دەکرێت.
نمایشی دووەم : کە بەرھەمی گروپی کابارێی کوردییە بەناوی ( لایکچی)، نوسین و دەرهێنانی ھونەرمەند( ڕزگار مونزیر )ەو
نواندنی ھەر یەک لە ھونەرمەندان (ھیوا عەونی و فاروق میرزا سدیق)ە.ئەم بەرھەمە کارێکی کۆمیدییەو لەکاتژمێر: 20:45ی شەو بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.

ڕۆژی دووەمی دیمانەکە 17ی 6 کە پێکھاتووە لە دوو بەرھەمی شانۆیی بەمشێوەیە :
یەکەم : شانۆی ڕێحانە ، لەنوسین و دەرهێنانی ھونەرمەند گەزیزە عومەرو
نواندنی ھەر یەک لە ھونەرمەندان: بێگەرد ئەحمەدو بڕیار ڕەشید و
فرمێسک مستەفا. ئەم کارەش بەرھەمی تیپی هاوڕیانی گەزیزەیەو لەکاتژمێر: 19:00 بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.
بەرھەمی دووەمی ئەم ئێوارەیە، بەرھەمێکی لابوری شانۆی لالشە لەوڵاتی نەمسا.کە بریتییە لە
پیرفۆرمانسێکی فیدیۆی بەناوی (یادەوەری)
کۆنسێپت و کامێراو دەنگ و میلۆدی و ئامادەکاری ڤیدیۆی و پیرفۆرمەر ھونەرمەند( د.نیگار حەسیب قەرەداخی) یە ، کەکاتژمێر:21:00 شەو پێشکەش دەکرێت.

ڕۆژی سێھەمی دیمانەکە 18ی 6 بەم شێوەیە دەبێت :
یەکەم : سیمینارێک بۆ نوسەرودەرهێنەر میرزا مەتین لەژێر ناونیشانی (جوڵە شانۆییەکانی باکوری کوردستان لە نێوان لاسایکردنەوە و گێڕانەوەدا).
رێکخەری سیمینارەکە لەلایەن شانۆ مەتۆوە بەڕێوە دەچێت.
کاتژمێر : 14:00ی پاش نیوەڕۆ
پاشان تیپی نواندنی سلێمانی ،
مۆنۆدرامای ( ژنێکی تەنیا) لە
نوسینی( فرانکۆڕاماو داریۆفۆ ) و وەرگێڕان و دەرهێنانی: فازیڵ قەساب. لەنواندنی ھونەرمەند (نەشمیل غەریب) ، لەکاتژمێر:18:00 ی ئێوارە بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.
جێگەباسە لەکاتژمێر : 20:00 ی شەو وتاری کۆتایی دیمانەکە لەلایەن کاروان عەلی مەجۆلەوە پێشکەش دەکرێت.
جێگەی باسە لەدوای ھەر نمایشێک لە نمایشەکانی ئەم دیمانەیە گفتوگۆیەکی کراوە لەلایەن ھونەرمەند بورهان قەرەاخیەوە بۆ ھونەرمەندان و بینەران ڕێک دەخات.
دەستەی باڵای ئەم دیمانەیەش لەم ھونەرمەندانە پێکھاتوون :
کاروان عەلی مەجۆل: سەرۆکی دیمانە.
ڕزگارمونزیر: بەڕیوبەری هونەری
هیوا عەونی: کارگێڕی
فرمێسک مستەفا: ڕێکخستن و پەیوەندیەکان.
بورهان قەرەداخی : وتەبێژی دیمانەکە، ھەربۆیە ئەویش ڕایگەیاند” :
جێگەی خۆیەتی کە بڵێین کەکەسانێکی زۆر لە ھونەرمەندان و میدیاکاران و کەسانی خۆبەخش لەپشت دیمانەیەوەن تا کارەکانی بەسەرکەوتویی ئەنجام بدەن. لەپێناو ئاڵوگۆڕی کلتوریدا”.

هونەرمەند خاتوو مەڕوە محەمەد:لە شانۆدا ئەکتەر بە رۆح و جەستە راستەوخۆ لەگەڵ بینەران ئاوێزانی یەکتر دەبن
هونەرمەند “مەروە محەمەد” لە ساڵی 1983 لە شاری هەڵبجە لە دایک بووە ،لە ئێستادا لە شاری هەولێر نیشتەجێیە لە یەکێک لە قوتابخانەکانی ئەو شارە وانەی پەروەردەی هونەری دەڵێتەوە خاتوو مەڕوە محەمەد یەکێکە لەو هونەرمەندانەی کە توانیویەتی توانستی خۆی لە بواری نواندن بسەلمێنێت بەتایبەتی لە دراما تەلەفزیۆنەکان دا بەشداری چەندین درامای کردوە وەکو (رەیحان ،وەسیت نامە ، گەردەلوول ،نامەکانی ئەشرف،سایە ،ساتەکانی ژیان …هتد) بۆ زیاتر ئاشنا بوون بە کارو چالاکییەکانی ئەم هەڤپەیڤینەمان لە گەڵدا ساز کردوە.

هەڤپەیڤین: کامەران حاجی ئەلیاس

*ئەگەر بکرێت بۆ خوێنەرانمان باس لەژیانی هونەری خۆت بکەیت.
-سەرەتا زۆر سوپاس بۆ ئەو بەسەرکردنەوەیەتان،ئەوەی راستی بێت من هەر لەسەرەتای چونم بۆ پەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانی لە بەشی شانۆ ،دەستم کرد بەکاری هونەری نواندن ،بە بەردەوامی لەهەموو قۆناغەکانیە پەیمانگا، بەسەرکەوتوی بەشدار بووم لە چەندین کاری شانۆیی کرد لەهەمان کاتدا و بەشدارییم لە چەند درامایەک کرد وەکو (گەردەلول -وەسیەت نامە-نامەکانی ئەشرف-ڕێحان-سایە-ساتەکانی ژیان-خانەکەی حاجی ئاغا-فیلمی سینەمای دانیشتوانی علی ئاوا -کورتە فیلمی کراسی سور و باوکەکانم-شانۆی ئاوازیکی خەمناک…..).

• وەکو زانراوە شانۆ لە بە باوکی هونەر ناوزەند کراوە لە هەمان کاتدا بەرێزتان دەرچووی بەشی شانۆی پەیمانگەی هونەرەجوانەکانن بەرێزتان چۆن دەڕوانە هونەری شانۆ؟
• بێگومان شانۆ بەباوکی هونەرناوزەند ئەکرێ چونکە ئەکتەر بە رۆح و جەستە راستەوخۆ لەگەڵ بینەران ئاوێزانی یەکتر دەبن لەهەمان کات دا چەندین هونەری تر وەکو موزیک و شێوەکاری لە خۆدەگرێت ، نواندن لەسەر تەختەی شانۆ چێژێ تایبەتی خۆی هەیە کاتێک ئەکتەر بەشێوەی راستەوخۆ لەگەڵ بینەران دەدوێت ، بینەریش زیاتر چێژ لەو هونەرەوە وەردەگرێت، نابێ ئەوەشمان لەبیر بچێت نواندن لەسەرتەختەی شانۆ زۆر زەحمەتر لەنواندن لەبەرامبەر کامیرادا.

  *زۆر ێک لەرەخنەگران دەڵێن،لە ئێستادا بینەری دراما تەلەفزیۆنەکان، جەماوەریان زۆر زیاترە لە بینەری شانۆ و سینەما خوێندنەوەی بەرێزتان لەسەر ئەم بۆچوونە چییە؟

• راستە لەبەر ئەوەی دراما بێ ویست جەماوەر ئەچێت ماڵی هەموو کەسێک بەڵام شانۆو سینەما دەبێ کاتی بۆ تەرخان بکرێت..بۆیەزیاتر ئەو کەسانە بینەریانن کە لەبوارەکە کار دەکەن نابێ ئەوەشمان لە یاد بیچێت نمایشی ئاست نزم کاریگەری نەرێنی دەبێت،ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی بینەری کەم بێت و بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا شانۆی باشیش هەبووە کە بینەرێکی یەکجار زۆری هەبووە.

  *ساڵانە فیستیڤاڵی شانۆیی لە شارەکانی کوردستان ساز دەکرێت، چۆن دەڕوانیتە ئەم فیستیڤاڵانانە؟

• من دەست خۆشی لەو هونەرمەندو لایەنانە ئەکەم کە ساڵانە فیستیڤاڵی شانۆ ئەنجام دەدەن ، کارێکی زۆر باشە کە هونەرمەندان ئەزموونی یەکتری ببین ئاڵگۆڕی بیروراییەکان بکەن، لەهەمان کاتدا توانستی هونەرمەندان نیشان دەدرێن بۆیەمن سازکردنی فیستیڤاڵەکان بەکارێکی زۆر باش دەزانم.

  *تاچەند شانۆ دەتوانێت گوزارشت لە ناسۆرییەکانی جەماوەر بکات، پێتان وایە لە کوردستان شانۆی کوردی ئەو رۆڵەی خۆی بینیوە؟
  

• لەرێگەی شانۆوە تا رادەیەکی زۆر ئەتوانیت گوزارشت لە ناسۆریەکانی جەماوەر بکات و هەرچەندە هەندێ کاری شانۆیی لێرەو لەوێ نمایش کراون بۆتە هۆی ئەوەی بینەر لە هۆڵەکانی شانۆ دووربکەونەوە هیوادارم کارە شانۆیەکانمان رۆلیکی گەورە یان هەبێت و ئەوەی تا ئێستا نەکراون هەوڵبدری رۆلی خۆی بگێرێت.

  *ئێمە لە سەدەی بیست و یەک داین کەچی تائێستا، هەندێ لەتیپە شانۆییەکانی کوردستان گرفتی نەبوونی ئەکتەری کچیان هەیە پێتان وایە هۆکارەکەی بۆچی دەگەرێنیتەوە، لەوکاتەی ساڵانە چەندین ئەکتەری کچ لە پەیمانگا و کۆلیژەکان تەواو دەکەن؟

• چەند هونەرمەند ێکی ئافرەتمان هەیە کە جێگەی دەستیان دیارە ساڵانە بەرهەمی شانۆیان هەیە لێرەوە دەستخۆشیان لێ دەکەم، راستە ساڵانە فێرخوازیکی زۆر لەو بوارە خوێندن تەواو ئەکەن ئەو ڕێژە زۆرە بەڵام بەشێک لەودەرچووانە تەنها بۆ بەدەست هێنانی بروانامەکەیانە نەک بۆ بەردەوام بونیان لە کاری هونەری و رێگری خێزانیش دەوری خۆی هەیە قبوڵی نیە کچی دەرکەوێت.

  *لە ئێستادا بەرێزتان مامۆستای وانەی پەروەردەی هونەرین لە قوتابخانە چۆن دەڕوانیتە ئەم وانەیە تا چەند گرنگی پێدەردێت لەلایەن بەرێوەربەری قوتابخانە و وەزارەتی پەروەردە؟

• بەداخەوە تا ئێستا ،وەک پێویست بایەخ بە وانەی هونەر نادرێت و کێشەی گەورەی ئێمە کاتێک بەشی شانۆمان تەواو کردوە لەخشتەی وانەکانی قوتابخانە وانەی شانۆ بوونی نییە، لەلایەکی تر تائێستا میتۆدێک بۆ وانەی پەروەردەی هونەری نییە،خاڵێکی تر لەزۆر بەی قوتابخانەکان ژووری تایبەت بە وانەی هونەر(نیگارگا) نیە هیوادارم لە داهاتوودا وەزەراتی پەروەردە بایەخی زیاتر بەو وانەیە بدات.

  *دوا پرسیارمان ماوەیەکە هیچ چالاکی هونەریت نییە هیچ پرۆژەیەکی نوێ هونەریتان هەیە؟

• بەداخەوە هیچ پرۆژەیەکی نوێم نیە و ماوەیەکی زۆرە بەشداری هیچ کاریکی هونەریم نەکردوە وەکو دراما،دووبارە سوپاس بۆ بەسەرکردنەوەم رێزو حورمەتم هەیە .

(چریکەی من) نامیلکەیەکی شیعرییە ، لە نووسینی (دانیا ئارام) بڵاوکرایەوە.
دانیا ئارام ، تەمەنی (10) ساڵانە ،لە ساڵی 2012 لە شاری هەولێر لەدایک بووە،ئێستا قوتابی پۆلی پێنجەمی بنەڕەتییە،لە قوتابخانەی پێشمەرگەی بنەڕەتی تێکەڵاو.
دانیا لە تەمێنکی زووە خولیای نووسین خوێندنەوە بووە، یەکەمین هۆنراوەی لە ساڵی (2021) لە ژێر ناوی (ئاڵاکەم) ،بڵاوکردۆتەوە،(چریکەی من) یەکەمین بەرهەمی چاپکراوی ئەوە، چەندین هۆنراوەی مناڵان لە خۆدەگرێت.
(چریکەی من) لە بەرێوەبەرایەتی گشتی رۆشنبیری کتێبخانەکان، لە ساڵی 2022 ژمارەی سپاردنی (1112) پێدراوە.
لە یەکێک هۆنراوەکانیدا (دانیا ئارام) دەڵێت:
من کەسێکی بەختیارم
ژیر و وریا هۆشیارم
لە ناو پۆلدا دیارم
هاورێی ژیلەو ژیارم
بەزمانی کوردی دەدوێم
هۆنراوەتان بۆ دەڵێم

ئا- کامەران حاجی ئەلیاس

دووەمین کتێبی نووسەر (ئاکۆ عەبدوڵڵا)، بەناوی “هارمۆنیا کۆمەڵێک ترۆپ لە جیهانی میوزیک “چاپ و بڵاوکرایەوە
لەسەر ناوەڕۆکی کتێبەکەد ، نووسەر ئاکۆ عەبدوڵڵا دەڵێت “ئەو کتێبە هەوڵێکە بۆ چونە ناو مێژووی میوزیکی جیهانی و ئاشنابوون بەژیان و بەرهەمەکانی هەندێک لەترۆپکە دیارەکانی. ئەو ترۆپکانەی لەتەک سەختییەکانی ژیان و ئازارەکانی ناخ، بابەتی وەهایان داڕێژت و ئامێرەکانیشیان وەها بۆ هێنا دەنگ تاکو ئاوازی جوان و شیرین دەربکەن و کار لەناخی مرۆڤ بکەن”.
هەروەها دەڵێت” لەوەتەی هەم حەزم لەهونەرە بەهەموو جۆرەکانییەوە. هەوڵمدا ببمە ژەنیاری ئامێرێکی میوزیکی. ماوەیەکیش لەلای یەک لەمامۆستا چاکەکان مەشقم کرد. دوای ئەوەی بەو ئاواتە نەگەیشتم، کاتێک دەروازەی رۆژنامەنووسیم بەڕوودا کراوە، لەتەک نووسینی بابەتی دیکەی کەلتووری، لەو بوارەش هەوڵمدا و کردم بە شوێنگرەوەی حەزەکەی ئەوسام. پوختە کە نەبوومە ژەنیار، توانیم ئەوە پێشکەش بکەم کە لەپێشتانە، بەو هیوایەی جێگەی خۆشحاڵی ئێوەبێت”.
لە کۆتایی دا نووسەرئاکۆ عەبدوڵڵا دەڵێت” هەوڵم داوە، بەجیا ژیان و بەرهەمی میوزیکی بیست و چوار کەسایەتی دیاری ئەو بوارەی لەژێر وێنەی خۆیان و بەناونیشانی تایبەت بەپلە و پێگەیان لەبوارەکە بەسەرکردۆتەوە کە هەریەک لەوانە تروپێکن لەترۆپکەکانی میوزیکی جیهانی. دەربارەی ژیانیان گرنگی تایبەتی بەو وێستگانە داون کە لەناویاندا کەسایەتی و هەڵوێستیان لەساتە هەستیارەکانی ژیاندا دەرکەوتووە. سەبارەت بە بەرهەمەکانیشان هەوڵم داوە گرنگترین کارەکانیان و کاریگەرییان بەخوێنەر بناسێنم”.
شایانی باسە لەتەک ئەو کەسایەتییانە نووسەر بەبابەتێکی وەرگێڕدراوی بەناونیشانی (هۆش و داهێنانی میوزیکی) کتێبەکهی بەکۆتا گەیاندووە. وەک لەپەراوێزەکەی ئاماژەی بۆ کردووە (لەبەر گرنگە ناوەرۆکەکەی بەباشی زانیوە کتێبەکەی پێ بەکۆتایی بگەیەنێ).
کتێبی “هارمۆنیا کۆمەڵێک ترۆپ لە جیهانی میوزیک “بەتیراژی 500 دانە لەچاپخانەی رۆشەنبیری سەر بەوەزارەتی رۆشەنبیری، چاپی یەکەمی بڵاوکراوەتەوە.

دەنگ و جەستە دوو توخمی سەرەکی ئەکتەرەن لە نواندنی شانۆ و سینمادا، دەتوانین بڵێین تەواوکەری یەکتەرین بۆ ئەوەی ئەکتەر رۆڵەکەی بەشێوەیەکی سەرکەوتوو بەرجەستە بکات، بە تایبەتی لە شانۆدا ئەکتەری سەرکەتوو هەموو توانستەکانی خۆی بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی لە ئەکتەرەکانی تر جیاوازتر بێت، ئەمەش زیاتر لە رێگەی دەنگ وجەستەوە دەبێت چەمکی جەستەی ئەکتەر لەسەر شانۆ لە هەموو جۆرەکانی شانۆگەری جێگیر نییە بەڵکو لەپێشڤەچوون و گۆرنکاری دایە لەگەڵ پێشڤەچوونی یاساکانی کۆمەڵایەتی ژیانە وە بەپێی ئەو روداوانەی لە شانۆگەرییەکەدا روودەدەن، ئەکتەری شانۆ کاتێ کردارەکان لە چوارچێوەی کەسایەتیەکە دیار دەکات و داهێنان دەکات بەپێی کردارە جەستەیی و دەرونی بەم شێوەیە کەسایەتیە درامییەکان لەسەر تەختەی شانۆ بە جوڵەو دەنگ دەردەکەون.
دوای بێدەنگییەکی زۆر ، لە جوڵەی شانۆیی لە شاری هەولێر،لە رۆژانی 12- 18-11-2022 حەفتەمین فێستێڤاڵی نێوەدەوڵەتی هەولێر بۆ شانۆ ،لەلایەن بەرێوەبەرایەتی رۆَشنبیری هونەر- هەولێر بەرێوەبەرایەتی هونەری شانۆ سازکرا، سەرەتای فیستێڤاڵ بە وتاری کردنەوەی فێستێڤاڵ لەلایەن سەرۆکی فێستێڤال هونەرمەند “هیوا سوعاد” دەستیپێکرد ، پاشان وتاری هەریەک لەبەرێزان “ئومێد خۆشناو” پارێزگای هەولێر و” د.سالار عوسمان” بریکاری وەزارەتی رۆشنبیری ولاوان پێشکەش کران ،لە کۆتایی وتارەکان دا پەیامی بەرێز “تۆبیاس بیانکۆنی” سەرۆکی ئینستیتویەتی جیهانی شانۆ پێشکەش کرا، ئەنجا رێز لە شانۆکاری پێشەنگی کورد (سەباح عەبدولڕەحمان) نراو خەڵاتی ئاڵتوونی پێشکەش کرا.
لە فێستێڤاڵەدا (15) نمایشی شانۆیی پێشکەش کران ، کە چەندین گروپی شانۆیی لە هەرێم و دەرەوەی هەرێم بەشداربوون وەکو (میسر، ئێران ، عومان ،تونس،روسیا، ئۆکرانیا،ئوردن،عێراق) لە هەرێمی کوردستان لە شارەکانی (هەولێر، سلێمانی ، هەڵەبجە) بەشدار بوون، لە میانی بەرێوەچوونی فێستێڤاڵدا رێز لە شانۆکاری پێشەنگی کورد (سەباح عەبدولڕەحمان) نرا لەگەڵ بەرێوە چوونی چەندین کۆڕی رەخنەیی و تەوەری هزری ، لەلایەن چەنیدین شانۆکارانی کورد و عەرەب .
دوای هەڵسەنگاندنی بەرهەمەکانی فێستیڤاڵ لەلایەن لیژنەی دادوەران، خەڵاتی باشترین ئەکتەر، دەرھێنەر، سینۆگرافیا و باشترین نمایش بەم شێوەی خوارەوە بوو:
باشترین ئەکتەری کچ درا بە “رەیحانە رەزی” لە شانۆگەری “مانستەر” لە وڵاتی ئێران.
باشترین ئەکتەری کوڕ درابە ” محەمد شوقی ” لە شانۆگەری “روبە” لە وڵاتی تونس.
باشترین سینۆگرافیا دەرابە “شیراز ” لە شانۆگەری “شەوگار گۆرانی خۆی ئەڵێت” هەولێر، کوردسان.
باشترین دەرهێنان درا بە “ڕاڤیار نەوزاد و هێدی ئیسماعیل” لە شانۆگەری ” سروودێک بۆ ئێکاروس” هەڵبجە ،کوردستان
باشترین نمایش درابە “ئەلبێرت کامۆس” لە شانۆگەری “کالیگۆلا” لە وڵاتی ئۆکرانیا.
بێگومان من ئەوە باش دەزانم ، لیژنەی دادوەری و بینەرانی شانۆی لە کاتی هەڵسەنگاندن و بینینی شانۆگەرەیان ،ئەوان هیچ پەیوەندیان بە بارودۆخی دەروەی نمایشەکەکان دا نییە،ئاخۆ تپیپە شانۆییەکە تووشی چ گرفتێک بۆتەوە یان تووشی هەرکێشەیەک دەبێتەوە لە کاتی نمایشکردن دا ، بەهەمان شێوەش بۆ ئەکتەرەیش ، چونکە کەشێکی گونجاو بە تایبەتی باری دەروونی پێش نمایش بۆ ئەکتەر زۆر گرنگە، بۆ ئەوەی رۆڵەی بە جوانی بەرجەستە بکات، بەڵام من کاتێ دەبینم ئەکتەرێک لەو رۆژەی باوکی کۆچی دواییکرد بێت لە هەمان رۆژ دا بێتە سەر تەختەی شانۆ رۆڵ بگیرێت وسەرکەوتووش بێت ،ئەوە لەلای من زۆرگرنگە بەتایبەتی ئەگەر رۆڵێکی بەزمەساتیش ببینێ ، من (ئەژی حەمەنوری )م لە شانۆگەری “شالیرو جادوگەرانی ماکبێس” لە سەرتەختەی شانۆ وەکو ئەوەی رۆڵەکەی (بەهلول) داوای لێدەکات پێدەکەنێت بەڵی بۆ چەندین جاریش پێدەکەنێت بێ ئەوەی کۆچکردنی باوکی کاریگەری نەرێنی لەسەر نواندنەکەی بکات ،من پرسیار دەکەم چ ئەکتەرێک دەتوانێت ئازیزترین کەسی کۆچی دوایی بکات لە هەمان رۆژ بێتە سەر تەختەی شانۆ رۆڵی کارکتەرێکی کۆمیدی ببینێت و پێبکەنێت “ئەژی حەمە نوری” هونەرمەند لەپێناو خۆشەویستی بۆشانۆ لەپێناو رێزگرتن لە هاورێکانی لە ستاڤی شانۆگەری (شالیرو جادوگەرانی ماکبێس) ئەو قوربانییەیدا ئەو بۆنمایشەکە ئێوارەکەی لە شاری سلێمانییەوە گەیشتە شاری هەولێر ،دوای نمایشەکەشی بەشەو گەرایەوە شاری سلێمانی.
بۆیە دەڵێم هونەرمەند “ئەژی حەمە نوری” باشترین ئەکتەری کوڕە، لەحەفتەمین فێستێڤاڵی هەولێری نێودەوڵەتی بۆ شانۆ ،لە باوەڕەم کە خەڵاتی باشترین ئەکتەریشی لەلایەن بینەرانەوە، بەدەستی هێناوە، لێرەوە لەو کاتەی دەست خۆشی لە تەواوی بەشداربووانی فێستێڤال دەکەم بەتایبەتی بۆ ستاڤی شانۆگەری (شالیر و جادووگارانی ماکبێس) رێز و خۆشەویستی بێ پایانم ئاراستەی هونەرمەند “ئەژی حەمە نوری” دەکەم بەهیوای بەرهەمی باشتر و سەرکەوتنی بەردەوامی بۆ دەخوازم دوور بێت لە هەموو ناخۆشییەک.

شانۆی رەش یاخود( شانۆی رووناکی رەش) ،ڕەگ و ڕیشەی ئەم جۆرە شانۆییە ، بۆ ئەفسانەیەکی وڵاتی چین دەگەڕێتەوە، کاتێ یەکێک لە ئیمپراتۆرییەکانی چین کوڕەکەی دەمرێت ،زۆر خەفەت بار دە بێت، بەجۆرێک ناتوانێ کۆستی کوڕەکەی لەبیر بکات ، بۆیە یەکێک لە جادووکەرەکان کە نزیک بوو لە ئیمپراتۆر پێشنیاز دەکات چەند نمایشێکی خەندە ئامێر ئامادە بکرێت وپێشکەش بە ئیمپرتۆر بکرێت، بۆ ئەوەی کۆستی کوڕەکەی لەبیر بچێتەوە ،نمایشەکان بە بەکارهێنانی سێبەری جوڵاو لە دواوەی پەردەیەکی سپی لە رێگەی بەکارهێنانی مۆم بووە واتە( نمایشی خەیاڵی سێبەر) بەم شێوەیە بەپێی تێپەر بوونی کات نمایشی سێبەر گەیشتە وڵاتانی ئەوروپا وەکو چیکۆسلۆفاکیا، بەڵام ئەو نمایشەی ئەمرۆ بەناوی شانۆی رەش پێکەش دەکرێت، زۆر جیاوازە خاوەن شێواز و فۆرمی خۆیەتی لە شانۆی سێبەر ئەو کات ناچێت ، بەڵام هەموو بۆ چوونەکان ئەوە دەردەخەن کە شانۆی رەش پشت بە شانۆی سێبەر دەبەستێت .
شانۆی رەش نوێ لە پەنجاکانی سەدەی رابردوو لەسەردەستی داهێنەری فەرنسی (جۆرج لانیی) خاوەن رووناکی سەرووی بنەوشەیی سەری هەڵداوە ، ئەم رووناکییە سیفەتێکی تایبەتی هەیە ،جگە لەرەنگی سپی و رەنگەکانی فسفۆری،هیچ رەنگێکی تر دەرناکەوێت .
شانۆی رەش،شانۆی داهێنانە بەهۆی ئەوەی شانۆیەکە سەرتاپای بەرەش دادەپۆشێت،بەجۆرێک هەموو شتێک رەشە هەر لەجل وبەرگی ئەکتەرەکان هەموو پەردەکان هەروەها هۆڵی نمایشیش رەش دەبێت ،بەجۆرێک هیچ شتێک دەرناکەوێت ،جگە لە روخساری ئەکتەراەکان یاخود جەستەکانیان دەردەکەوێت، بۆئەم مەبەستە پشت بە سینۆگرافیایەکی بەرچاو وگونجاو دەبەستێت ،هچ شتێک لەسەر تەختەی شانۆ و بینمیچی شانۆ دەرناکەوێت ، تەنیا ئەو شوێنەی کە ئەکتەر مەبەستییەیەتی دەردەکەوێت، رێگا بە هیچ سەرچاوەیەکی رووناکی نادرێت بەکار بێت، جگە لە تیشکی سەروی بنەوشەیی نەبێت .
شانۆی رەش یاخود رووناکی رەش بریتییە لەو نمایشە شانۆییەی ،کە هەموو شانۆییەکە بە پەردەی رەش داپۆشراو بێت ، هەروها سەرجەم ئەکتەرەکان جل وبەرگی رەش لەبەر دەکەن و هەموو دەورپشتیان رەش دەبێت ، هیچ رووناکییەکیش بەکار ناهێندرێت ، بۆ ئەوەی نمایشەکە تێک نەچێت ،تەنیا پشت بە رووناکی سەروی بنەوشەیی دەبەستێت ،کە لەرێگەی لولویی رووناکییەوە دەبێت ،وە بۆ تەواو کردنی دیمەنی شانۆیی رەنگدانەوەی رەنگی فسفۆری بۆ سەر جل وبەرگی ئەکتەرەکان یان بۆ سەر دیکۆر دەبێت ، لەگەڵ بوونی موزیک،کە گوزراشت لە چەمکی شانۆگەرییەکە دەکات .
شانۆی رەش پشت دەبەستێت بەدەرخستنی کەساییەتییەکان ، فۆرمەکان ، نیگارەکان ، دیالۆگەکان لەرێگەی رووناکی بنەوشەیی ،شانۆی رەش هەر لەبنەڕەتدا لەرێگەی زمانی هێما و ئاماژەکان و دیالۆگە بەهێزەکان.. وتووێژ لە گەڵ چاوی بینەر دەکات ،لەگەڵ پشت بەستن بە دەقی وورد و موزیک و کاریگەریە دەنگەییەکان بە جۆرێک هەموو شتێک لەسەر پانتایی شانۆ زۆر بەئازادانە دەجوڵێن و لێک جیا دەبنەوەو یەک دەگەرنەوە،دەردەکەون و وندەبەن لە هەمان کاتدا دووبارە دەردەکەونەوە .
ئەکتەرەکان جل وبەرگی فسفۆری لەبەردەکەن ، یاخود بەشێکی جەستەیان دادەپۆشن، بۆ ئەوەی بەشێکی تری جەستەیان دەربکەوێت وەکو پێیەکان و دەستەکان بەجۆرێک ئەکتەر لێرەدا دەتوانێنێت بەشێکی لە جەستەی خۆی دەربخات، وای نیشانی بینەر بدات کەلەجەستەی خۆی جیاییە بەهۆی داپۆشینی جەستەی لەرێگەی قوماش یاخود لەرێگەی پەمۆ یاخود لەرێگەی ئیسفەنج کە لەسەر جەستەی مرۆڤ جێگر دەکرێت نمایشی شانۆی رەش ،لەچەندین شێوەی وەکو سەر ، شانەکان ، دەستەکان ، پێییەکان پێک دەهێنێت رەنگەکەشی سپی یاخود فسفۆری دەبێت .فۆرمی ئەندازایی ئاژەڵان وەکو باڵندە یاخود گۆی زەوی یاخود نیگارەکان ..ئەوانیش بەرەنگی سپی یان فسفۆری دەبێت بەڵام دەبێت رەچاوی گونجادنی قەبارەکان لەگەڵ یەکترییدا بکرێت .
جیاوازی شانۆی رەش لەگەڵ شانۆی ئاسایی ،ئەوەیە کە چێژ بە چاوی بینەر دەبەخشێت ، خەیاڵی بینەر دەجوڵێنێت ،چونکە ئەوەی بینەر دەبینێت لە نێو قوڵایی تاریکیدا،جا چ جێگیر بێت یاخود جوڵەیی بێت تەنیا بە رەنگی فسفۆری دەبینرێت،ئەویش لەرێگەی سەرچاوەی تیشکی سەرەوەی بنەوشەیی دەبێت .
ئەم جۆرە شانۆییە دەبێ دەرهێنەر تێرامان و خوێندنەوەی تایبەتی بۆ فۆرمەکان هەبێت ،بەجۆرێک لەهیچ لە جۆرەکانی تری شانۆدا بوونی نیە.جیاوازی شانۆی رەش لەگەڵ شانۆیی ئاسایی ئەوەیە کە رەهایەکی گوزارشتێکی ئیستاتیکی زۆر جیاواز دەبەخشێت .
یەکێک لە سیفەتەکانی ئەم شانۆیەش بریتییە لە خێرایی جوڵەی هەمەچەشن لە نمایشەکەدا ،بۆیە دەبێت دەرهێنەر توانستێکی باشی هەبێت لە داهێنان لە هەمان کاتدا هەموو جۆرە پێداویستیە هونەرییەکانی بۆ دابین بکرێت چونکە شانۆی رەش شانۆیەکی داهێنانەیە .
ئەکتەر لە شانۆی رەش دا بەهۆی ئەوەی هەموو جەستەی نغرۆی رەش بووە و جل وبەرەگی رەشی لەبەر کردوە دەرناکەوێت ، بەڵام هەموو جوڵەکانی ئەکتەر لەگەڵ ریتمی موزیک و کاریگەرییە دەنگییەکان و ئەکتەرەکانی تر هاوتەریب دەبێت بۆ گەیاندنی چەمکی شانۆییەکە.دەبێ شانۆ بەگشتی بەپەردەی رەش دابپۆشرێت، لە هەموو لایەک وەکو سندوقێکی رەش دەردەکەوێت،دەبێ هەموو دەروازەکان و دەرگا و پەنجەرەکان،بە رەنگی رەش داپۆشراوبێت .
لەسەر تەختەی شانۆدا، لە لێوارەکانی پەردەکان و لەتەنیشتەکان چەند فسفۆرێک دادەنرێت، بۆ ئەوەی رێگا بۆ ئەکتەرەکان لە کاتی هامووشۆ کردنیان رۆشن و ڕوون بێت .

بۆ ئەم باسە سوود لەم سەرچاوانە وەرگرتووە :
-المسرح الاسود / محسن النێار
-المرسرح الاسود /جمال الشاتی

تاڤێ بورھان کچە کوردێکی باشورەو لەشاری سلێمانی لەدایک بووەو ئێستا لەشاری ھانۆڤەری وڵاتی ئەڵمانیا دەژی ، ئەم ساڵ قۆناغی ( 12 )تەواو دەکات لە قوتابخانەی
international school Hannover Region SHR
تاڤێ بەھۆی بەھرەو تواناکەیەوە ھەر زوو جێگەی خۆی لەنێو خوێندنگەکەدا کردەوەو بووە خۆشەویستی مامۆستاو فێرخوازانی قوتابخانەکە. تاڤێ جگە لەچالاکیە ھونەریەکانی وەک گۆرانی و میوزیک و ناساندن و پیشاندانی کلتوری کوردی ، توانی لەسەر ئەرکی خۆی لەکتێبخانەی قوتابخانەکەیان بەشێک بکاتەوە بۆ کتێبی کوردی کە تایبەت بوون بە کوردو کوردستان و ھونەرو ئەدەبەکەی ( کتێبەکان بەزمانی ئینگلیزین) . بەم کارەشی ھێندەی تر لەلایەن ئیدارەی قوتابخانەکەیەوە خۆشەویست بوو، ھەر بۆیە وەک ڕێزێک لەتاڤێ لەسەرەتای خوێندنی ساڵی ٢٠٢٠ وە ئاڵای کوردستانیان لەپەنای ھەموو ئاڵای ئەو وڵاتانەدا بۆ ھەڵواسی کە قوتابیان لەو قوتابخانە نێونەتەوەیەدا ھەیە. ئەگەرچی کوردستان دەوڵەتیش نەبوو ، بەڵام دڵی تاڤێیان نەشکاندو وەک نوێنەری کوردستان بەفەرمی ئاڵای کوردستانیان لەقوتابخانەکەدا بۆ ھەڵکرد .
تاڤی لەتەمەنی پێنج ساڵیەوە گۆرانی دەڵێت و یەکەم گۆرانیشی سرودی نەورۆز بووە ، کە لەبەرنامەیەکی منداڵانی کەناڵی کوردسات دا بڵاوبووە . دوای ئەوەش چەندین گۆرانی بۆ شانۆگەری منداڵان تۆمارکردوە وەک شانۆگەری ( چی بچێنی ئەوە دەدوریتەوە) ، ھەروەھا یەکەم گۆرانیشی بەزمانی فەڕەنسی وەک ڕیکلامێک بۆ قوتابخانەی فەڕەنسی دانیال مێتران لەسلێمانی تۆمارکرد. بەڵام تاڤێ لەپاڵ خوێندنەکەیدا ڕۆژانی ھەینی لە فێرگەی میوزیک لەسەر دەستی مامۆستا ڕاستی کوردی ئامێری سازی دەخوێند. پاشان لەپرۆگرامی ( kurdistan kids voice) ی تەلەفزیۆنی پێلیستانگ لەشاری ھەولێر بەشداری کردو توانیی پلەی دووەمی سلێمانی بەدەستبھێنێت .
تاڤێ بەھۆی ئەوەی کەقۆناغی خوێندنی بنەڕەتی بە بەزمانی فەڕەنسی خوێندوەو لەچالاکییە ھونەریەکانی قوتابخانەکەشیدا بەفەڕانسی بەشداری کردوە . تائێستاش زمان و گۆرانی فەڕەنسی ئەوە کاریگەری ھەیە لەسەری ، ھەر وەک خۆی دەڵێت : ( زمانی فەڕەنسی باش دەزانم و ئاگاداری ئەدەب و کلتوری گۆرانی فڕەنسیشم ، ئەوان خاوەن کلتورێکی زۆر ڕەنگاو ڕەنگ و دڵگیرو جوانن.
بۆیە من ناتوانم ئەو کلتورە گەورەیە فەرامۆش بکەم ).
تاڤێ لەکۆتایی ساڵی ٢٠١٨ لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕوو دەکەنە وڵاتی ئەڵمانیاو لەشاری ھانۆڤەر نیشتەجێ دەبن. ئیتر لەوێ لەپاڵ خوێندنەکەیدا دەست دەکات بە خوێندنی ئامێری پیانۆو ئۆپێراو لەسەر دەستی مامۆستایەکی پسپۆڕ لەو بوارەدا گەشە بەخۆی دەدات . بەردەوامیش گرنگی بە گۆرانی کوردیش دەدات و بەرھەمەکانیشی لەکەناڵی یوتوب و تویتەرو ئەنستگرامی خۆی ( Tave_official)
بڵاودەکاتەوە
ئیتر ناو بەناو گۆرانی و کارە ھونەریەکانی بەزمانی کوردی و ئینگلیزو فەڕەنسی و ئەڵمانی بڵاو دەکاتەوە. تاڤێ لەو بارەیەوە دەڵێت : ( لەدوای بەرنامەی کوردستان کیتس زە ڤۆیس زیاتر لە 10 بەرھەمم بڵاوکردۆتەوە ، ھەرچەندە من تائێستا لەخۆ پێگەیاندندام لەبوارەکانی ئۆپێراو میوزیک و دەنگدا. بۆیە چەند بەرھەمێکی ترم ئامادەکردوە ، بەڵام تائێستا بڵاوم نەکردۆتەوە ، ئەو بەرھەمانەی کەمن دەیڵێمەوە بەشێوازی خۆم دەیڵێم و گۆڕانکاری تێدا دەکەم ، بەرھەمەکەش خۆم لەماڵەوە کاری تێدا دەکەم و تۆماری دەکەم).
لێرەوە چەند پرسیارێکمان ئاراستە تاڤێ کرد ،لەو پرسیارانەش :

*بەشێوەیەکی گشتی کێ کۆمەک و هاوکاریت دەکات لەبەرهەمەکانتدا؟

• تاڕادەیەک باوکم و مامۆستاکانم کۆمەکم دەکەن، بەڵام بەڕاستی زیاتر پشت بەخۆم ئەباستم و دەمەوێ خۆم ئەزمون بکەم ، گەرچی کارەکانم تائێستا بە ئەزمونێکی سەرەتایی خۆم دەزانم . بۆیە خۆم دەمەویت لەبواری ڕیکۆردو دەنگدا ئەزموونێکی باش کەڵەکە بکەم و شارەزایی باشیش لەو بوارەدا بەدەست بێنم ، تا لەبەرھەمەکانی ئایندەمدا سودی تەواوی لێ وەربگرم و ڕەنگبداتەوە.
• تۆ بەچ شێوازێک گۆرانی دەچڕیت ؟
• لەڕاستیدا من ئامانجم ئەوەیە بتوانم لەڕەنگە جیاوازەکانی گۆرانیدا خۆم پەروەردە بکەم ، لەشێوازە جیاجیاکانی ڕۆژھەڵاتەوە تا فۆرم و ڕەنگە جیاجیاکانی ڕۆژئاوایی ، لەکلاسیکەوە بۆ مۆدێرن ، لەلاوک و حەیران و سیاچەمانەوە بۆ ئۆپێرا ، دەمەوێت میکسێک بکەم لەنێوان پۆپ و ئوپێراو لاوک و ھۆرەو حەیراندا. پاشان ڕەنگێکی تایبەت بەخۆم دروست بکەم. دەشبێت ئەوە بڵێم ئەو بەرھەمانەی من بڵاومکردونەتەوە ھێشتا وەک پرۆڤەو ئەزموونی سەرەتایی خۆم تەماشای دەکەم ، نەک وەک پرۆژەیەکی ھونەری پوخت و باڵا کە تەواو کامڵ بووبێت.
• – بابێینە سەر دوا کاری ھونەریت ، چۆن بوو لە پرۆژەو بەرنامەی OPEN STAGE ئۆپیرا ھاوسی ھانۆڤەر باشداریت کرد ؟!
• لە ڕاستیدا لەڕێی ڕیکلامێکەو بینیم ، پاشان چوومە سەر پەیجەکەیان و زانیاری تەواوم وەرگرت و فۆرمێکی دورودرێژم پڕکردەوەو گۆرانیەکانم لەڕێگەی ئەنستگرام و تیکتۆک و یوتوب و فەیسبوک و تیوتەر وەک پاشکۆیەک پێوە گرێداو ناردم . پاش چەند ھەفتەیەک لە ئۆپێرا ھاوسەوە بەتەلەفۆن پەیوەندیان پێوەکردم و داوای دیدارێکی ڕووبەڕوویان کردو منیش لەکات و ڕۆژی دیاریکراودا چووم و گفتوگۆی تێرو تەسەلمانکردو تێستیان کردم . ئیتر لەوێ بوومە جێگەی سەرنجی لیژنەکە. ئەوە بوو زیاتر لە 1500 ھەزارو پێنسەد کەس کەفۆرمیان پڕکردبۆوە ٤٠ کەس ھەڵبژێردراین . ئەم چل کەسە پێک ھاتبوون لە گروپی جیاجیای وەک گروپی ( سەماکارو میوزیک و گۆرانی )، بەتەنھا من و کەسێکی تر گروپمان نەبووین و تاک بووین. ئیتر لەوێ بەرانامەی ڕاھێنان و پرۆگرامەکەیان بەسەر پێنچ ستەیجدا دابەشکرد. ھەر کەسەو گروپە 30 خولەکی بۆ تەرخان کرا ،ڕۆژی 25-6-2022 لە کاتژمێر 6:30 خولەکی ئێوارە بەرنامەکە دەستی پێکرد ، ھەر گروپە 30 خولەکی ھەبوو بۆ خۆناساندن و پێشکەشکردنی کارو بەرھەمی خۆی. بینەران و جەماوەرێکی زۆر ھاتبوون ، لەدوای چالاکی ھەر گروپەو پشویەکی چەند خولەکی ؛ پاشان ڕێنمایی دەکران بچنە تەماشای گروپی تر. جێگەی باسە تیپی ئۆرکسترای ھەرێمی نێدەرزاکسن کەزیاتر لە 50 ژەنیار دەبوون ئەوان دەستپێک
  ی پرۆگرامەکەیان کردەوە ، پاشان گروپی باڵێ و سەمای فۆلکلۆری ڕۆژھەڵاتی دوورو سەمای مۆدێرن و گروپی پۆپ و ڕۆک و ئۆپێراو ھەموو کاری خۆیان پێشکەشکرد منیش لە کاتژمێر 30: 8 خولەکی ئێوارە پرۆگرامی خۆمم پێشکەشکردو لەنێو چەپڵەڕێزان و گوڵباراندا خەوەکەم ھاتەدی. من وەک یەکەم کچە کورد توانیم کلتوری گۆرانی کوردی بە ئامادەبوان بناسێنم و بچمە ناو ئۆپێرا ھاوسەوە ،کە ئەمە خەونی ھەموو گۆرانیبێژو میوزیکسێن و سەماکارێکە خۆی لەسەر ستەیجی ئۆپێرا ھاوس ببینێت . جێگەی خۆیەتی کەلێرەدا بڵێم من بەتەنھا گۆرانی کوردیم نەچڕی بەڵکو ئینگلیزی و ئەڵمانی و فەڕەنسی و کوردیم چڕی و پارچەیەک ئۆپێراشم پێشکەشکرد. ئەمە سەرەتایەکی گرنگە بۆ من و نەتەوەکەم. ئەمە پردێکە بۆ کاری. ئایندە . ئیتر ئەوشەوە کارو چالاکی گروپەکان تا کاتژمێر 12 ی شەوی خایاندو پاشان لەگەڵ ھەموو گروپ و ھونەرمەندانی باشداربوو پەیوەندیمان دروستکردو ئیمێل و ژمارەی تێلمان گۆڕیەوە.
• ئێمە وێڕای دەستخۆشی و ھێوای سەرکەوتن بۆت ، دەتوانین بزانین بەرنامەی ئایندەت چییە؟
• لەڕاستیدا دەمەوێ لەبواری دەنگ و فۆرمە جیاوازەکانی گۆرانیدا لەزانکۆ بخوێنم ، ئەمەش دەرگا گەورەو گرانەکەیە کەدەبێ بیکەمەوەو خۆمی بۆ ئامادەبکەم.
  *لەکۆتایدا سوپاست دەکەین
• منیش سوپاسی ئێوە دەکەم ، ھیوادارم ئازارو نەھامەتیەکانی گەلی کورد لەڕێی ھونەرەوە بگەیەنمە ئەوروپا.

هه‌میشه‌ ده‌ق، یه‌كێك بووه‌ له‌ توخمه‌ سه‌ره‌كییه‌كان بۆ سه‌ركه‌وتنی هه‌رنمایشێك ،له‌ پاڵ ئه‌میشدا هه‌ردوو توخمی(ده‌رهێنان و نواندن) به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر هه‌رسێ هاوكێشه‌كه‌ هاوته‌ریب و ململانێی یه‌كتری بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی باشترین ئاست پێشكه‌ش بكه‌ن .
منیش هه‌میشه‌ ووتومه‌ كاتی نووسه‌ر ده‌قێك ده‌نووسێت ئه‌و ده‌قه‌ خاوه‌ن فه‌لسه‌فه‌ وبیرۆكه‌ی تایبیه‌ته‌ ،كه‌ نووسه‌ر دایڕشتووه‌،بۆیه‌ تێكه‌ڵكێش كردنی ده‌قێك یان دوو ده‌ق ، دروستكردنی ده‌قێكی تر یاخود ده‌ستكاری كردنی ده‌ق به‌ زیاد كردن و كه‌مه‌كردنه‌وه‌ی ده‌ق جگه‌ له‌وه‌ی غه‌در له‌ نووسه‌ره‌كه‌ ده‌كرێت، به‌راده‌یه‌ك ئه‌گه‌ر یه‌ك ده‌قیش بێت وله‌لایه‌ن دوونووسه‌ره‌وه‌ نووسرابێت له‌ هه‌مان كاتدا زۆرێك له‌ نووسه‌ره‌كان قبوڵی ئه‌وه‌یان نییه‌ ته‌نیا به‌پیتێكیش ده‌ستكاری ده‌قه‌كه‌یان بكرێت بێگومان ئه‌وه‌ش مافێكی سروشتی خۆیانه‌ چونكه‌ نووسینی تێكستی شانۆیی پێویستی به‌ شه‌ونخوونی و ماندووبوونێكی زۆر هه‌یه‌ بۆیه‌ زۆرێك له‌ نووسه‌رانیش هیچ ده‌سته‌واژه‌ی وه‌كو ئاماده‌كردن ده‌ق ، تێرامانی ده‌ق ، خوێننه‌وه‌ی ده‌ق..قبوڵ ناكه‌ن به‌رامبه‌ر ده‌قه‌كانیان به‌كاربێت.
ئه‌وه‌ی من له‌ نمایشی شانۆیی (هاملێت)ی (ئه‌رسه‌لان ده‌روێش)م بینی هیچ هه‌ستم نه‌كرد كه‌ ئه‌وتێكه‌سته‌ی نمایش له‌ ئاوێزان كردنی دوو ده‌ق بێت یاخود تێكسته‌ی كورت و پوخت كردبێت، به‌تایبه‌تی بۆ كه‌سێك ده‌قی شانۆگه‌ری (هاملێت)ی شكسپیری خوێندبێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمه‌ ئاماژه‌ی پێبده‌م سه‌ركه‌وتنی هونه‌رمه‌ند ئه‌رسه‌لان ده‌ورێش بوو له‌وه‌ی منێك نمایشی (هاملێت)م بینی كه‌ هه‌موو روودا و ململانێ و كه‌سایتیه‌كان و بیرۆكه‌ی شانۆیی شكسپیرم بینی، ئه‌وه‌ش بۆ زیركی و ده‌رهێنه‌ر ده‌گه‌رێته‌وه‌ به‌وه‌ی توانیبووی به‌ شێوه‌یه‌كی زانستی و ئه‌ده‌بی و هونه‌ری بونیادی تێكسته‌كه‌ ،هه‌رله‌ سه‌ره‌تا ،روداو ، ململانێ ، لوتكه‌ ، تا چاره‌سه‌ر بۆ ده‌قه‌كه‌ بكات.
ئه‌گه‌ر باس له‌ نواندنی نمایشه‌كه‌ بكه‌یین ، سه‌رجه‌م ئه‌كته‌ره‌كان له‌ ترۆپكی چه‌مكی شانۆگه‌رییه‌كه‌ی و بیرۆكه‌ فه‌لسه‌فیكه‌ی شه‌كسپیر، گه‌یشت بوون، بۆیه‌ نواندنه‌كه‌یان سه‌ركه‌وتوو،چونكه‌ حاڵی بوون له‌ ناوه‌رۆكی شانۆگه‌رییه‌كه‌ خاڵێكی گرنگه‌ بۆئه‌وه‌ی ئه‌كته‌ر رۆڵی خۆی به‌سه‌ركه‌وتووی به‌رجه‌سته‌ بكات هونه‌رمه‌ند “سه‌دیق حوسێن” كه‌ رۆڵی (هاملێت)ی به‌رجه‌سته‌ ده‌كرد به‌جۆرێك له‌ كه‌ساییه‌تییه‌كه‌ حاڵی ببوو وه‌كو ئه‌وه‌ی ستانسلافسكی جه‌ختی له‌سه‌ر كردۆته‌وه‌ له‌رێگه‌ی به‌كار هێنانی ئه‌گه‌ری ئه‌فسوناوی ، ره‌هه‌نده‌كانی سروشتی ، كۆمه‌ڵایه‌تی ،جه‌سته‌یی ، ده‌روونی، هه‌ستی ناوه‌وده‌ره‌وه‌..توانی بووی بچێته‌ نێو قالبی كه‌سایه‌تی هاملێت به‌هیچ جۆرێك هه‌ستم نه‌ده‌كرئه‌وه‌ خودی سه‌دیقه‌ به‌ ڵكوو له‌رێگه‌ی فۆرم ، ده‌نگ، هێما ،ئاماژه‌ ، جووڵه‌ ، دیالۆژه‌كان ، هه‌ست و سۆزی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌ وه‌ی، گوزارشته‌كان ، جلوبه‌ره‌گ ، ماكیاژ ..توانیبووی رێك بونیادی كه‌سایه‌تی (هاملێت)مان نیشان بدات به‌ڵام (هاملێت)ی كوردی لێره‌دا نامه‌وێت باس له‌ دیمه‌نه‌كانی بكه‌م كه‌ئه‌و له‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌دا ده‌ركه‌وت ، ته‌نیا باس له‌ دیمه‌ن و نواندنی دیالۆژی (من هه‌م یانیم) ده‌كه‌م كه‌چه‌ندین ماناو مغزا له‌ خۆده‌گرێت بگره‌ چه‌ندین لێكۆڵنه‌وه‌و توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئه‌م ده‌سته‌واژه‌ كراوه‌ بۆ گه‌یشتن به‌چه‌مكه‌كه‌ی به‌ تایبه‌تی له‌رووی فه‌لسه‌فییه‌كه‌ی زۆریك وای بۆ ده‌چن كه‌ئه‌مه‌ گوزراشت له‌ بوون و نه‌بوون یان مردن و ژیان ده‌كات ئه‌وه‌ی زۆر گرنگه‌ ئه‌و مانا فه‌لسه‌فیه‌كه‌ چۆن ئه‌كته‌ر ده‌گه‌یه‌نێته‌ بینه‌ر، هه‌رله‌ رووی ده‌موو دوو تا نواندن ،هێما ،ئاماژه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی سه‌دیق به‌ ته‌واوه‌تی خزا بووه‌ نێو قالبی كه‌سایه‌تییه‌كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا خوێندنه‌وه‌ی ده‌رهێنه‌ر بۆ رۆڵی هاملێت به‌جوانی به‌رجه‌سته‌كردبوو بۆیه‌ سه‌ركه‌وتوانه‌ بیرۆكه‌و چه‌مكی (من هه‌م یا نیم)ی گه‌یانده‌ بینه‌ران له‌ بیرمان نه‌چێت كه‌سایه‌تی هاملێت ئاڵۆزه‌ به‌ تایبه‌تی له‌و كاته‌ی خۆی وانیشانیان ده‌دات كه‌ شێت بووه‌ به‌تایبه‌تی به‌رامبه‌ر به‌خۆشه‌ویسته‌كه‌ی (ئۆڤیلیا)لێره‌دا توانستی سه‌دیق له‌ نواندن گه‌یشته‌ لوتكه‌.
زیاد كه‌ریم دوو رۆڵی بینی هۆراشیۆ و حیكاتخوانیش بوو كه‌سایه‌تی هۆراشیۆ وه‌كو هاورێیه‌كی وه‌فادار هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌ودا بوو هاملێت تۆڵه‌ی باوكی بكاته‌وه‌ ده‌توانیین بڵین هۆراشی ده‌نگی گه‌لیش بوو ،هه‌ر بۆیه‌ زۆر هانی هاملێتی ده‌دات هه‌نگاوه‌كانی تۆڵه‌كردنه‌وه‌ به‌خێرایی جێبه‌جێ بكات زیاد كه‌ریم به‌هۆی ئه‌و باگراونده‌ رۆشنبیرییه‌و ئه‌زموونی نواندنی توانی رۆڵی هۆراشیۆ به‌ جوانی به‌رجه‌سته‌ بكات ئه‌گه‌ر چی له‌ هه‌ندێك له‌ حاڵه‌تدا به‌تایبه‌تی له‌كاتی دیالۆژه‌كانی له‌گه‌ڵ هاملێت زۆر ره‌ق بوو به‌جۆرێك به‌سه‌ر هاملێتی هاواری ده‌كر د وه‌ك ئه‌و هاملێت نه‌ك هۆراشیۆ بێت .
پشكۆ شێخ عه‌لی له‌ رۆڵی پادشایه‌كی هێمن پیلان دارێژ بۆگه‌یشتن به‌ مه‌رامه‌كه‌ی هه‌موو رێگایه‌كی شرعی و نارشرعی به‌كار هێنا بۆ ئه‌وه‌ی بگات به‌ عه‌رشی ده‌سه‌ڵات ،به‌ راده‌یه‌كی باش سه‌ركه‌وتوو بوو له‌ به‌رجه‌سته‌ كردنی كاره‌ئه‌كته‌ری پادشا .
ئاواز ئه‌حه‌مه‌د له‌ رۆڵی شاژن (دایكی هاملێت) هه‌رچه‌نده‌ ماوه‌یه‌كی زۆره‌ له‌سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆ دووركه‌وتۆته‌وه‌ به‌ڵام تا راده‌یه‌ك له‌ نواندنه‌كه‌ی سه‌ركه‌وتوو بووبه‌تایبه‌تی له‌رێگه‌ی ئاماژه‌ وده‌مووه‌كه‌ی ئه‌وه‌ی مه‌به‌ست بوو ده‌گه‌یشته‌ بینه‌ران ، هه‌رچه‌نده‌ من هه‌ستم ده‌كرد ئاواز ئه‌حمه‌د وزه‌ی نواندنی له‌وه‌ زۆر تره‌ له‌وه‌ی ئێمه‌ مانان بینیمان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا ده‌ست خۆش لێده‌كه‌م .
ریشوان ئه‌حمه‌د له‌ رۆڵی پۆلۆنیۆس ئه‌و باوكه‌ی له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆی كچه‌كه‌ی (ئۆڤیلیا) ده‌كاته‌قوربانی ریشوانیش ماوه‌یه‌كی زۆره‌ له‌ نواندنی سه‌رته‌خته‌ی شانۆ دووره‌ به‌ڵام به‌هۆی هه‌وڵ وكۆششی زۆری له‌به‌كارهێنانی توانیستی خۆی جێبه‌جێكردنی پلانی ده‌رهێنه‌ر،توانی تاراده‌یه‌ك باوه‌ڕ به‌بینه‌ران بكات ،كه‌ (پۆلۆنیۆس)-ه‌.
وه‌یلاند سه‌دیق له‌ رۆڵی ئۆڤیلیا ده‌ستی خۆشی لێده‌كه‌م توانی له‌نێوان خۆشه‌ویستی براو باوكی هه‌روه‌ها عشاق بوونی به‌هاملێت ببێته‌ قوربانی شێت بوون له‌ كۆتاییشدا گۆڕ دوامه‌نزڵگا بوو ، وه‌یلاند توانی ئه‌و راستگۆی و نه‌رم و نیانی خۆی له‌ كه‌سایه‌تی ئۆڤیلیا بوونی هه‌یه‌ پیشانی بینه‌ران بدات.
كارمه‌ند خدر له‌رۆڵی لێرتس هه‌مان هه‌ست سۆزی باوكی(پۆلۆنیۆس) هانی خوشكی خۆی (ئۆڤیلیا) ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ی زانیاری له‌ هاملێت وه‌رگرێت كاتێ باوكی له‌سه‌ر ده‌ستی هاملێت ده‌كوژرێت هه‌موو هه‌وڵێكی ئه‌وه‌یه‌ تۆڵه‌ی خۆی له‌ هاملێت بكاته‌وه‌ كارماند له‌رێگه‌ی جووڵه‌و نواندنه‌كه‌ی توانی كاره‌كته‌ری (لێرتس)ی شكسپیریمان نیشان بدات.
ئه‌رسه‌لان ده‌روێش له‌ رۆڵی تارمه‌یی ئه‌گه‌رچی راسته‌وخۆ له‌ سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆ ده‌رنه‌چوو،ته‌نیا له‌رێگه‌ی داتاشۆ ده‌رچوو، به‌ڵام له‌رێگه‌ی رووناكی ، هێما ، ته‌كنیك ..كه‌ساییه‌تی (ته‌رمایی)مان بینی.
ئه‌گه‌ر ئاوڕێكی خێرا له‌ لایه‌نی ده‌رهێنانیش بده‌ینه‌وه‌، وه‌كو زانراوه‌ شانۆگه‌ری (هاملێت)-ی شكسپیر ده‌قێكی كلاسیكه‌، زیاتر له‌ (15) كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی له‌ خۆ ده‌گرێت به‌ڵام هونه‌رمه‌ند ئه‌رسه‌لان ده‌روێش توانی له‌رێگه‌ی هه‌شت كاره‌كته‌ره‌وه‌ له‌ماوه‌ی (75) خووله‌ك دانمایشێكی جوان و پڕچێژمان پێشكه‌ش بكات ، بێ ئه‌وه‌ی بینه‌ر تووشی وه‌ڕزبوون ببێت ده‌روێش له‌ نمایشه‌كه‌یدا هه‌ردوو زه‌مه‌نی ئێستاو رابردوو له‌گه‌ڵ یه‌كتری گرێ دابوو به‌تایبه‌تی له‌رووی ململانێی ده‌سڵاتی كورسی له‌لایه‌ك و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لیش له‌لایه‌كی تر وه‌كو زانراوه‌ ئه‌و جۆره‌ شانۆگه‌ریانه‌ پێویستی به‌ پانتاییه‌كی باشی ته‌خته‌ی شانۆ هه‌یه‌ ده‌رهێنه‌ر له‌و پانتاییه‌ بچووكه‌ی كه‌له‌به‌ر ده‌ستی دابوو توانی بووی جوگرافیای ته‌خته‌ی شانۆ به‌شێوه‌یه‌كی زانستی و ئیستاتیكای دابه‌ش بكات له‌ هه‌مان كاتدا له‌رێگه‌ی به‌كارهێنانی سكرین چه‌ند دیمه‌ن و روداوی شانۆگه‌رییه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی جوان نیشان داین.. هه‌ڵبژاردنی ره‌نگی جلو به‌رگی سه‌رجه‌م ئه‌كته‌ره‌كان مه‌به‌ست دار و مانای فه‌لسه‌فی زۆر هه‌ڵده‌گرێت ،بۆنموونه‌ ئه‌و كراسه‌ی ئۆڤیلیا هه‌ردوو ره‌نگی سور و ره‌ش پۆشی بوو وه‌كو گوزرارشتكردن له‌ خۆش و ناخۆشی له‌هه‌مان كاتیش نابێ رۆڵی رووناكی و موزیك و سینۆگرافیا له‌ یاد بكه‌ین كه‌ فاكته‌رو هاوكارێكی باشی سه‌ركه‌وتنی نمایشه‌كه‌ بوون ئه‌وه‌ی گرنگ بوو شوێن په‌نجه‌ و ده‌سه‌ڵاتی هونه‌رمه‌ند ئه‌رسه‌لان ده‌رویش وه‌ك ده‌رهێنه‌ر به‌سه‌رنمایشه‌كه‌دا زاڵ بوو ده‌ست خۆشی له‌ ستاڤی نمایش ده‌كه‌م.
شانۆگه‌ری “هاملێت” نووسینی ولیام جۆن شكسپیر و ده‌رهێنانی هونه‌رمه‌ند ئه‌رسه‌لان ده‌روێش، به‌سوود وه‌رگرتن له‌ هه‌ردوو ده‌قی (هاملێت)ی (هادی المهدی) و (ممدوح عدوان) .

وه‌رگێرانی ده‌ق : شێرزاد حه‌سه‌ن.

ئه‌كته‌ره‌كان:
سه‌دیق حوسێن – هاملێت ،زیاد كه‌ریم – هۆراشیۆ، پشكۆ شێخ عه‌لی- پادشا ، ئاواز فه‌رهاد- شاژن، ریشوان ئه‌حمه‌د – پۆلۆنیۆس، وه‌یلان سه‌دیق- ئۆڤیلیا ، كارمه‌ند خدر- لێرتس، ئه‌سه‌رلان ده‌روێش – تارمایی.

هه‌ر بۆ مێژوو پێم باشه‌ ئاماژه‌ به‌ناوی كاره‌هونه‌رییه‌كان بده‌م كه‌رۆلیان هه‌بوو له‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌دا:
به‌رێوه‌ربه‌ری به‌رهه‌م- ئه‌ندازیار بورهان سابیر، یاریده‌ری ده‌رهێنه‌ر- دانا محه‌مه‌د، به‌رێوه‌به‌ری هونه‌ری – كارزان كه‌مال، لیژنه‌ی به‌رهه‌م – سه‌رهه‌نگ غه‌ریب – دانامحه‌مه‌د، راگه‌یاندن – زیاد كه‌ریم ، ده‌نگبێژی – تریفه‌ كه‌ریمیان، دانانی موزیك- د.ئه‌میر به‌كار- ئه‌مین فقیر، دیزاینی سینۆگرافیا- ئه‌رسه‌لان ده‌روێش، جێبه‌كردنی سینۆگرافیا –پشكۆ عه‌لی – بورهان سابیر –كارزان كه‌مال- كارمه‌ند خدر- ریشوان ئه‌حمه‌د، به‌رگ دروو- ئیبراهیم قوریشی، ماكیاژ- سه‌ید حه‌سه‌ن سه‌ید پوور- له‌یلا مه‌ولوودی، دیزاینی پۆستر- دانا محه‌مه‌د، ڤیدیۆ سكرین- محه‌مه‌د مه‌رزانی ، پرۆمۆ و فۆتۆگراف- زانیار خۆشناو، ئیكسسوار- حسێن زارین ، شوكر عبدوڵڵا، جێبه‌جێكردنی ده‌نگ- كارزان كمال ، جێبه‌جێكردنی داتاشۆ- دانا محمه‌د، په‌یوه‌دییه‌كان – به‌در سنجاوی ، هۆڵ- شیلان ئیبراهیم –سیروان ره‌سوڵ، هاوكاران سه‌ده‌ردین عه‌بدوڵَڵا- هیلال ئیبراهیم – سیڤه‌ر قه‌ساب – سامی عومه‌ر- ئیسماعیل خدر- په‌یوه‌ند به‌سام.
شایانی باسه‌ شانۆگه‌ری (هاملێت) یه‌كه‌مین به‌رهه‌می ده‌زگای رۆشنبیری زانكۆكانی جیهان- تیپی شانۆی ئه‌كادیمی جیهان بوو، به‌ هاوكاری به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی په‌روه‌رده‌ی هه‌ولێر به‌رێوه‌به‌رایه‌تی چالاكی قوتابخانه‌كان له‌ رۆژانی 28و29-5-2022 له‌ هۆڵی چالاكی قوتابخانه‌كانی هه‌ولێر نمایش كرا.

هونه‌رمه‌ند و نووسه‌ر هندرێن خۆشناو: له‌ ساڵانی سیه‌كانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌ ته‌نیا له‌ عێراق نزیكه‌ی سی گۆڤاری گاڵته‌جاڕی كاریكاتێری به‌ زمانی عه‌ره‌بی هه‌بووه‌
هونه‌رمه‌ند و نووسه‌ر هه‌ندرێن خۆشناویه‌كێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی كوردستان كه‌ جێ په‌نجه‌یان له‌ نێو گۆڕه‌پانی هونه‌ری كوردستان و عێراق به‌ تایبه‌تی له‌ بواری هونه‌ری كاریكاتێر دیاره‌،یه‌كێك له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی كه‌ هه‌رده‌م له‌ چالاكی هونه‌ر به‌رده‌وامی هه‌یه‌، چه‌ندین پیشانگای تایبه‌تی له‌سه‌ر ئاستی كوردستان و عێراق و نێوده‌وڵه‌تی كردوه‌ ،به‌شداری چه‌ندین پیشانگای هاوبه‌ش كردوه‌ ،له‌ هه‌مان كاتدا خۆشناو له‌ بواری نووسینش خاوه‌ن خامه‌یه‌كی جوان و به‌پێزه‌ یه‌كه‌مین نووسینیشی له‌ساڵی 1982 له‌رۆژنامه‌یه‌كی عێراقی بڵاوكردۆته‌وه‌ ،له‌ چه‌ندین گۆڤار سه‌رنووسه‌ر ،یان له‌ ده‌سته‌ی نووسه‌ران بووه‌ ، بۆ زیاتر ئاشنا بوون به‌ كارو چالاكییه‌كانی به‌ چه‌ند پرسیارێك به‌سه‌رمان كرده‌وه‌.

دیمانه‌- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

*سه‌ره‌تا ئه‌گه‌ر، كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی خۆت و ژیانی هونه‌ری خۆت بۆ خوێنه‌ره‌مان باس بكه‌یت.

• من له‌دایكبووی گه‌ڕه‌كی ته‌یراوه‌ی شاری هه‌ولێرم, قۆناغه‌كانی خوێندنیشم هه‌ر هه‌مووی له‌م شاره‌دا ته‌واوكردووه‌, له‌ خێزانێكی مام ناوه‌ندی په‌روه‌رده‌كراوم, هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ له‌ هاویندا كارم كردووه‌ و له‌ زستانیشدا چوومه‌ته‌ قوتابخانه‌, قۆناغه‌كانی خوێندنیشم به‌ سه‌ركه‌وتوویی بڕیوه‌, خێزاندارم و دوو كوڕ و كچێكیشمان هه‌یه‌, له‌ منداڵیه‌وه‌ ئاره‌زوو و به‌هره‌ی هونه‌رییم هه‌بووه‌, و هه‌ر له‌ قۆناغی سه‌ره‌تاییه‌وه‌ مامۆستاكان هه‌ستیان پێكردبوو, له‌ ساڵی 1977 وه‌كو ژه‌نیاری ئۆكۆردیۆن بوومه‌ ئه‌ندام له‌ یه‌كه‌مین تیپی مۆسیقای منداڵانی هه‌ولێر, و هه‌ر له‌ هه‌مان ساڵیشدا به‌شداریم له‌ پێشانگا شێوه‌كارییه‌كانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چالاكی قوتابخانه‌كان ده‌كرد, له‌ بواری نووسینیشدا یه‌كه‌م وتاری خۆم به‌ زمانی عه‌ره‌بی له‌ رۆژنامه‌ی (الراصد)ی عێراقی له‌ ساڵی 1982 بڵاوكرده‌وه‌, له‌ بواری مۆسیقادا تا قۆناغی ئاماده‌یی به‌رده‌وام بووم, به‌ڵام له‌ شێوه‌كاریدا به‌رده‌وام بووم و له‌ ساڵی 1986 یه‌كه‌مین پێشانگای تایبه‌تی شێوه‌كاری و كاریكاتێری خۆم هه‌ر له‌ هه‌مان ساڵدا كرده‌وه‌ له‌ هه‌ولێر, تا ئێستاش به‌رده‌وامم, به‌تایبه‌تی له‌ بواری كاریكاتێر و كارتۆندا, له‌ دوای راپه‌ڕینی 1991 ه‌وه‌ش به‌رده‌وام كاریكاتێر و كارتۆن و مۆتیف و فۆتۆ و نووسین و وه‌رگێڕانم له‌ رۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كانی هه‌رێمی كوردستاندا بڵاوكردۆته‌وه‌, له‌ 1998 بوومه‌ نووسه‌ر و كاریكاتێریست له‌ گۆڤاری (مه‌لامه‌شهور)ی كاریكاتێریی به‌رده‌وام بووم تا داخستنی له‌ 2003, ئه‌ندامی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری گۆڤاری (گه‌پ)یش بووم له‌ 2004, و ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر و به‌ڕێوه‌به‌ری نووسینیش بووم له‌ گۆڤاری (ته‌نزوێنه‌) له‌ 2006ه‌وه‌، هه‌روا ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر و جێگری سه‌رۆكی رێكخراوی (خانی بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی هزری)م.

*هونه‌ری كاریكاتێر چیه‌, و مێژووه‌كه‌ی بۆ كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟

• ده‌توانین مێژووی هونه‌ری كاریكاتێر بكه‌ین به‌ دوو به‌شه‌وه‌, مێژووی ئه‌م هونه‌ره‌ له‌ سه‌رده‌مه‌ كۆنه‌كاندا و له‌ سه‌رده‌می نوێشدا. له‌ سه‌رده‌مه‌ كۆنه‌كاندا شاره‌زایان ده‌ڵێن ئه‌و وێنانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر دیواری ئه‌شكه‌وته‌كاندا كێشراون وێنه‌ی كاریكاتێرین, چونكه‌ پێوه‌ره‌كانی نیگاركێشانی ئاسایی تێدا به‌كارنه‌هاتووه‌, به‌ڵكو كاریكاتێریانه‌ كێشراون, دوای ئه‌و سه‌رده‌مه‌ش ده‌توانین ئه‌و نیگارانه‌ی كه‌ كێشراون بۆ گاڵته‌جاڕی و ره‌خنه‌گرتن له‌ ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسه‌ زۆرداره‌كان له‌ سه‌رده‌می فیرعه‌ونیه‌كاندا له‌ وڵاتی قیبتدا (میسر) به‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی هونه‌ری كاریكاتێر بژمێرین له‌ مێژوودا، بۆ نمونه‌ وێنه‌ی ئاژه‌ڵه‌كان به‌كارده‌هێنران بۆ ئاماژه‌كرن بۆ بنه‌ماڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار و به‌رپرسه‌ نه‌زان و نه‌ویستراوه‌كان له‌لایه‌ن گه‌له‌وه‌. و وێنه‌ی مشكێكیان ده‌كرد و سواری گالیسكه‌یه‌كی شاهانه‌ بووه‌ و دوو سه‌گ گالیسكه‌كه‌یان راده‌كێشا. بۆ ئاماژه‌كردن بۆ بچوكی و كه‌می ده‌سه‌ڵاتداران و داروده‌سته‌كه‌یان. هه‌روه‌ها به‌ده‌رخستنی كه‌موكوڕیی ئیداره‌ و كۆمه‌ڵگه‌، و وێنه‌ی ئه‌سپێكی ده‌ریاییان ده‌كرد له‌سه‌ر دارێكی به‌رز پاڵكشاوه‌ و هه‌ڵۆیه‌كیش به‌ پێبلیكان هه‌وڵده‌دات بگاته‌ لای ئه‌سپه‌ ده‌ریاییه‌كه‌!، بۆ ئاماژه‌كردن به‌ دانیشتنی پیاوی نه‌شیاو له‌ جێگه‌ی شیاودا، و سه‌راوژێریی پێوه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، به‌هۆی ئه‌و وێنه‌ كاریكاتێریانه‌ ره‌خنه‌ی توندیان له‌ رژێم و ده‌سه‌ڵات ده‌گرت، و وێنه‌ی رێویه‌كیان ده‌كرد شوانیی بۆ مێگه‌ڵه‌ مه‌ڕێك ده‌كات، و وێنه‌ی گورگێكیان ده‌كرد شوانیی بۆ كۆمه‌ڵێ قاز و مراوی ده‌كات!.
  له‌ یۆنانی كۆنیشدا سه‌ره‌تاكانی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م هونه‌ره‌ هه‌بووه‌، هونه‌رمه‌ندێك هه‌بوو به‌ ناوی (بۆستن)، ئه‌رستۆ و ئه‌رستۆفانیس به‌وه‌ له‌ نووسینه‌كانیاندا وه‌سفیان كردووه‌، كه‌ پیاوێكه‌ وێنه‌ی گاڵته‌جاڕیی و ره‌خنه‌یی ده‌كێشا به‌ تایبه‌تی بۆ پیاوانی حوكم و ده‌سه‌ڵات، هه‌تا به‌ هۆی ئه‌و وێنانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن داروده‌سته‌ی پیاوانی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ تیرۆركرا له‌ ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دانه‌وه‌، و له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م كرده‌وه‌ی تیرۆریستی بێ له‌ جیهاندا، له‌ دژی هونه‌رمه‌ندێكی كاریكاتێریی ئه‌نجامدرابێ.
  مێژووی هونه‌ری كاریكاتێریی له‌سه‌رده‌می نوێشدا, له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌هه‌مدا ئه‌م هونه‌ره‌ له‌ هۆڵه‌ندا بڵاوبۆوه‌، و له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌مدا له‌ ئینگڵته‌را بڵاوبۆوه‌، به‌ تایبه‌تی له‌سه‌ر ده‌ستی هونه‌رمه‌ند (جۆرج تۆتسهێند) كه‌ زیره‌كانه‌ ئه‌م هونه‌ره‌ی به‌كارهێنا بۆ ره‌خنه‌ی سیاسی، و دوای ئه‌ویش (ولیه‌م هۆگارت) هاته‌ مه‌یدانه‌وه‌، كه‌ به‌هۆی تابلۆ كاریكاتێریه‌كانیه‌وه‌ ده‌ربڕی سه‌رده‌مێكی مێژووی ئینگلیزی بوو، كار و به‌رهه‌مه‌كانیشی بوونه‌ هۆی سه‌ره‌تایه‌ك بۆ سه‌رهه‌ڵدانی قوتابخانه‌یه‌كی هونه‌ریی كاریكاتێریی له‌سه‌ر ده‌ستی هونه‌رمه‌نده‌ مه‌زنه‌كان (تۆماس رۆڵاندسۆن) و (جه‌یمس گیلاری)، كه‌ تابلۆ كاریكاتێریه‌كانیان هه‌روه‌ك چه‌كێك بوو دژی گه‌نده‌ڵكارانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌، و نیگاره‌كانیشیان به‌ ره‌نگی ره‌ش و سپی له‌ چاپده‌دا، و دواییش به‌ده‌ست ره‌نگیان ده‌كرد (چونكه‌ چاپی ره‌نگیان نه‌بوو), كاره‌ هونه‌ره‌كانیان سه‌نگ و به‌هایه‌كی سیاسیانه‌ی به‌رچاوی هه‌بوو له‌و ئانوساته‌دا.
  له‌ ئیتاڵیاش (جیروم بوش) له‌ بواری كاریكاتێریی ناوێكی دیار بوو، كه‌ چه‌ندین وێنه‌ی ته‌نزاوی ده‌كێشا, كه‌ ره‌خنه‌یان له‌ كڵێسا ده‌گرت, و له‌دوای ئه‌ویش (یه‌نبال كاراچی) په‌یدابوو، به‌ڵام زۆرێك له‌ مێژوونووسان (لیۆناردۆ داڤینشی) به‌ باوكی هونه‌ری كاریكاتێریی ناوده‌به‌ن له‌ ئیتاڵیادا.
  له‌ فه‌ره‌نساش له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌مه‌وه‌، ئه‌م هونه‌ره‌ پێشكه‌وتنێكی گرنگی به‌خۆیه‌وه‌ بینی له‌سه‌ر ده‌ستی چه‌ندین هونه‌رمه‌ندی كاریكاتێریی و له‌ پێشه‌وه‌ی هه‌مووشیانه‌وه‌ (چارل نیلیپۆن) كه‌ گۆڤارێكی كاریكاتێریی ده‌ركرد، وله‌ دواییش رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ به‌ ناوی (شیڤاردێ) له‌ ساڵی 1830دا، ئه‌و گۆڤار و رۆژنامه‌ كاریكاتێریانه‌ هه‌موویان ره‌خنه‌گربوون هه‌وڵیان ده‌دا بۆ چاكسازی سیاسی و چاكردنی باری بژێوی خه‌ڵك، و وێَنه‌ كاریكاتێریه‌كانی هونه‌رمه‌ند (ئه‌ندرێ دۆمێ) كه‌ له‌و رۆژنامه‌ و گۆڤارانه‌ بڵاوده‌كرانه‌وه‌، و وێنه‌كانی به‌ قوڵیی مانا و بزێویه‌وه‌ ده‌ناسران، ئه‌و وێنه‌ كاریكاتێریانه‌ش رۆڵ و كاریگه‌ریه‌كی به‌رچاویان هه‌بوو له‌ رۆشنكردنه‌وه‌ی خه‌ڵكی و بزواندنی رای گشتی، به‌هۆی ئه‌و كاریكاتێرانه‌وه‌ش (ئه‌ندرێ دۆمێ) له‌ سه‌رده‌می پادشا (لویس فیلیب) خرایه‌ زیندانه‌وه‌، چونكه‌ تابلۆ كاریكاتێریه‌كانی ره‌خنه‌ و گاڵته‌جاڕیان به‌ چینی ئوروستوكراتی و خودی پادشاش ده‌كرد. (ئه‌ندرێ دۆمێ) به‌ یه‌كه‌م كاریكاتێریست ده‌ژمێردرێ كه‌ هونه‌ری كاریكاتێریی وه‌كو رێكلامێكی سه‌ربه‌خۆ به‌كارهێنابێت.
  له‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌تی جارانیش ئه‌م هونه‌ره‌ له‌سه‌ر ده‌ستی هونه‌رمه‌ندان (بینێ سترۆپ) و (لۆرسی ئیڤیمۆڤ) سه‌ریهه‌ڵدا، و تابلۆ كاریكاتێریه‌كانیان رۆڵێكی گرنگی هه‌بوو له‌ هاندان و وروژاندنی هه‌ستی خه‌ڵكی هه‌ژار و سته‌مدیده‌ به‌ تایبه‌تی له‌ دوای شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر و شه‌ڕی دووه‌می جیهانیدا.
  له‌ ئه‌مریكاش ئه‌م هونه‌ره‌ پێشكه‌وتنێكی گرنگی به‌خۆیه‌وه‌ بینی به‌هۆی زۆریی رۆژنامه‌ و گۆڤار و په‌رتووكی كاریكاتێریی، و به‌تایبه‌تی له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌وه‌، و هونه‌رمه‌ند (جۆرج كاپرۆت) كه‌ به‌ڕچه‌ڵه‌ك ئه‌ڵمانیه‌ به‌ ناودارترین كاریكاتێریسته‌كانی ئه‌وكات ده‌ژمێردرێ.

*چۆن ده‌ڕوانیته‌ هونه‌ری كاریكاتێر له‌ كوردستاندا، و هۆیه‌كانی پاشه‌گه‌ردانی كاریكاتێرچین؟

• كاتێك كه‌ ئه‌گه‌ر بزانین له‌ ساڵانی سیه‌كانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌ ته‌نیا له‌ عێراق نزیكه‌ی سی گۆڤاری گاڵته‌جاڕی كاریكاتێری به‌ زمانی عه‌ره‌بی هه‌بووه‌ وه‌كو (بالك، بلبل، دومبلا، جحا الرومی، الهزل، حبزبوز، البهلول، الفكاهه‌…). له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌كه‌مین رۆژنامه‌ی كوردی (كوردستان) له‌ 1898 پێش 124 ساڵ ده‌رچووه‌ (به‌داخه‌وه‌ به‌بێ وێنه‌ بووه‌), و گۆڤاری (رۆناهی – Ronahi) كه‌ له‌ ساڵی 1942 له‌ شام ده‌رچووه‌, یه‌كه‌مین گۆڤاری كوردی بووه‌ كه‌ كاریكاتێری بڵاوكردۆته‌وه‌، كه‌چی به‌داخه‌وه‌ تا دوای راپه‌ڕینی 1991 یه‌ك گۆڤاری كاریكاتێریی ره‌خنه‌ییمان نه‌بووه‌, له‌ ساڵی 1997ه‌وه‌ هه‌ردوو گۆڤاری كاریكاتێریی (سیخورمه‌ له‌ سلێمانی و مه‌لامه‌شهور له‌ هه‌ولێر) ده‌رچوون, به‌دوای ئه‌وانیشه‌وه‌ گۆڤاره‌كانی (ده‌هۆڵ تایمز, گه‌پ, ته‌نزوێنه‌) ده‌رچوون, ئێستا هه‌موویان داخراون. ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت راگه‌یاندن به‌گشتی و رۆژنامه‌وانی كوردی به‌ تایبه‌تی زۆر كه‌مته‌رخه‌مه‌ و بێبایه‌خانه‌ سه‌یری هونه‌ری كاریكاتێر ده‌كه‌ن, له‌وانه‌یه‌ هۆی سه‌ره‌كی بۆ ئه‌وه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ راگه‌یاندن له‌ باشوری كوردستاندا راگه‌یاندنێكی حزبییه‌, و زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ راگه‌یاندنه‌كان كارده‌كه‌ن كادیری حزبین، نه‌ك كادیری پیشه‌گه‌ر, هۆی دیكه‌ش هه‌ن كه‌ هونه‌ری كاریكاتیر له‌ كوردستاندا له‌ ئاستی ئاوات و پێویست نیه‌، له‌ پێش هه‌موویانه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ هۆیه‌ سیاسیه‌كان بن, ئاشكرایه‌ به‌ نه‌بوونی ئازادی كه‌ به‌ كۆڵه‌گه‌ی پێشكه‌وتنی هونه‌ری كاریكاتێری داده‌نرێ (چونكه‌ كاریكاتێر هونه‌رێكی ره‌خنه‌گره‌) كاریكاتێر پێش ناكه‌وێ. دیاریشه‌ كه‌ كاریكاتێر به‌بێ رۆژنامه‌گه‌ریی مه‌ودای بڵاوكردنه‌وه‌ی زۆر به‌رته‌سك ده‌بێته‌وه‌، بڵاوكردنه‌وه‌ و كه‌وتنه‌به‌رچاوی خوێنه‌ران هانده‌رێكی سه‌ره‌كین بۆ پێشكه‌وتنی كاریكاتێر، هۆیه‌كی تر سه‌ختی باری ژیان له‌ كوردستان به‌ گشتی، بۆنمونه‌ كه‌س له‌ ئێمه‌ ناتوانێ ته‌نها به‌ كاری كاریكاتێریستی بژێوی خۆی و خێزانه‌كه‌ی دابین بكات، و به‌ته‌نها خه‌ریكی ئه‌و هونه‌ره‌ بێ و به‌رده‌وام خه‌مخۆری به‌ره‌وپێشبردنی هونه‌ره‌كه‌ی بێ، بۆیه‌ ده‌بێ كارێكی تر بكات بۆئه‌وه‌ی بژێوی خێزانه‌كه‌ی دابین بكات، ئه‌مه‌ش به‌دڵنیاییه‌وه‌ كارێكی زۆر نیگه‌تیڤی هه‌یه‌ له‌سه‌ر پێشكه‌وتنی هونه‌ری كاریكاتێر، و په‌یداكردنی بژێوی ژیان كاتێكی زۆر له‌ هونه‌رمه‌ند ده‌كوژێ، و ماوه‌یه‌كی كه‌می بۆ ده‌هێڵێته‌وه‌ و ئه‌ویش پڕه‌ له‌ ماندووبون و ئه‌ندێشه‌ و ئازاری مێشك، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كه‌ كاریكاتێریستی پرۆفیشناڵمان نه‌بێ كه‌ هه‌موو كاتی خۆی بۆ ئه‌و هونه‌ره‌ ته‌رخان بكات، هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌ بواری هونه‌ری كاریكاتێر كارده‌كه‌ن له‌كوردستاندا (ئه‌وانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ش ده‌ژین) كارێكی دیكه‌ ده‌كه‌ن بێجگه‌ له‌ هونه‌ر و كاریكاتێر، و نه‌بوونی فێستیڤاڵی ساڵانه‌ و بۆنه‌ی تایبه‌ت و پێشبڕكێ بۆ هونه‌رمه‌ندانی كاریكاتێر، هه‌روه‌ها هاوكاری نه‌كردنی كاریكاتێریستان بۆ سه‌فه‌ركردن و به‌شداریكردن له‌ خولی هونه‌ری كاریكاتێریی له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بۆ بره‌ودان به‌ توانای خۆیان و هونه‌ره‌كه‌یان و سوود وه‌رگرتن له‌ ئه‌زموونی گه‌لانی پێشكه‌وتوو، و هاننه‌دان و رێزنه‌گرتنی مادی و مه‌عنه‌وی رۆژنامه‌كان بۆ كاریكاتێریستان هۆیه‌كی تره‌، بۆ نمونه‌ له‌ ئه‌زموونی خۆم له‌م بواره‌دا، زۆرێك له‌ رۆژنامه‌كانی خۆمان، كاتێك كاریكاتێرێكیان بۆ بڵاوده‌كردیه‌وه‌، بۆ خه‌رجكردنی پاداشته‌كه‌ی، یان ده‌یانگوت پاره‌ و نه‌سریه‌مان نیه‌، یان پاداشتێكی وایان بۆ خه‌رجده‌كردی، كه‌ به‌شی خه‌رجی هاتوچۆی بردنی كاریكاتێره‌كه‌ بۆ باره‌گای رۆژنامه‌كه‌ی نه‌ده‌كرد!!

*له‌باره‌ی مێژووی كاریكاتێر و بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا چی ده‌ڵێیت؟

• كاتێك كه‌ ئه‌گه‌ر بزانین له‌ ساڵانی سیه‌كانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌ ته‌نیا له‌ عێراق نزیكه‌ی سی گۆڤاری گاڵته‌جاڕی كاریكاتێری به‌ زمانی عه‌ره‌بی هه‌بووه‌ وه‌كو (بالك، بلبل، دومبلا، جحا الرومی، الهزل، حبزبوز، البهلول، الفكاهه‌…). له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌كه‌مین رۆژنامه‌ی كوردی (كوردستان) له‌ 1898 پێش 124 ساڵ ده‌رچووه‌ (به‌داخه‌وه‌ به‌بێ وێنه‌ بووه‌), و گۆڤاری (رۆناهی – Ronahi) كه‌ له‌ ساڵی 1942 له‌ شام ده‌رچووه‌, یه‌كه‌مین گۆڤاری كوردی بووه‌ كه‌ كاریكاتێری بڵاوكردۆته‌وه‌، به‌داخه‌وه‌ كاریكاتێره‌كه‌ بیانی بووه‌، ده‌ڵێن له‌ سلێمانی له‌ ساڵی 1927 هونه‌رمه‌ند مه‌حمود شه‌وقی باوكی ئازاد شه‌وقی كاریكاتێر و نیگاری كێشاوه‌، به‌ڵام له‌ هیچ رۆژنامه‌ و گۆڤارێك بڵاونه‌كراوه‌ته‌وه‌ و بۆیه‌ به‌ده‌ست نه‌كه‌وتوون، هه‌روه‌ها شه‌مسه‌دین عه‌بدولقادر ناسراو به‌ (حه‌سه‌ن فه‌لاح) (1910 سلێمانی – 1976 به‌غدا) كه‌ به‌یه‌كێك له‌ یه‌كه‌مین هونه‌رمه‌نده‌ شێوه‌كاره‌كانی كوردستانی عیراق ده‌ژمێردرێ، له‌ ساڵی 1941 له‌ به‌غدا له‌ گۆڤاری كاریكاتێری (حبزبوز) كاریكردووه‌، كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی ده‌رده‌چوو (و به‌رپرسی گۆڤاره‌كه‌ش نوری سابت بوو عاره‌ب بووه‌، به‌ڵام له‌ سلێمانی له‌ دایكبووه‌) و به‌ كاریكاتێر وێنه‌ی (عه‌بدول ئیلاهی وه‌سی) و (نوری سه‌عیدی سه‌رۆك وه‌زیران) كێشاوه‌. هه‌روه‌ها له‌ گۆڤاری كاریكاتێری (الكشكول) وێنه‌ی كاریكاتێری هیتله‌ر و نوری سه‌عیدی كێشاوه‌.
  هونه‌رمه‌ند ئه‌نوه‌ر سینو تووڤی (1927 بامه‌ڕنی – 1994 به‌غدا) كه‌ خه‌ڵكی گوندی توڤیه‌ له‌ كوردستانی توركیاوه‌ هاتونه‌ته‌ كوردستانی عیراق، یه‌كێك بووه‌ له‌ یه‌كه‌مین ئه‌و نیگاركێشانه‌ی كه‌ كاریكاتێریان دروستكردووه‌ و بڵاوكردۆته‌وه‌. ئیدی دوای ئه‌وانیش به‌ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ سه‌ره‌تای حه‌فتاكانه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی رۆژنامه‌ و گۆڤاری كوردی له‌ عیراق، وه‌كو (هاوكاری) و (به‌یان) و (ره‌نگین) و (ته‌ندروستی) كاریكاتێریان بڵاوده‌كرده‌وه‌، كه‌ زۆربه‌یان كاریكاتێری ساده‌ و لاواز بوون، له‌ رووی هونه‌ری ته‌كنیك و داڕشتنی بابه‌ت و هێلكاریه‌وه‌، بێجگه‌ له‌ كاریكاتێره‌كانی مامۆستایان محه‌مه‌د ساڵه‌یی و دارا محه‌مه‌د عه‌لی و عه‌لی مه‌نده‌لاوی، دوای راپه‌ڕین 1991 ش له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی ژماره‌یه‌كی زیاد له‌ پێویست له‌ رۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌، چه‌ند گۆڤاری تایبه‌ت به‌ كاریكاتێر ده‌رچوون, له‌ ساڵی 1997ه‌وه‌ هه‌ردوو گۆڤاری كاریكاتێریی (سیخورمه‌ له‌ سلێمانی و مه‌لامه‌شهور له‌ هه‌ولێر) ده‌رچوون, به‌دوای ئه‌وانیشه‌وه‌ گۆڤاره‌كانی (ده‌هۆڵ تایمز, گه‌پ, ته‌نزوێنه‌) ده‌رچوون, ئێستا هه‌موویان داخراون. ئه‌م گۆڤارانه‌ بوونه‌ هانده‌رێك بۆ هونه‌رمه‌ندان بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی كاریكاتێره‌كانیان، نه‌وه‌یه‌كی نوێ له‌ هونه‌رمه‌ندانی كاریكاتێر هاتنه‌ مه‌یدانه‌وه‌، بۆیه‌ ده‌توانین قۆناغی دوای راپه‌ڕین به‌ قۆناغی سه‌رهه‌ڵدانی هونه‌ری كاریكاتێری كوردی له‌ قه‌ڵه‌م بده‌ین، چونكه‌ له‌ قۆناغی هه‌وڵدانی تاكه‌ كه‌سی ده‌رچوو، و چۆته‌ قۆناغی كاری ده‌سته‌جه‌معی و ده‌رچوونی گۆڤاری تایبه‌ت به‌ كاریكاتێر كه‌ هه‌نگاوێكی نوێ بوو، پێشتر نه‌كراوه‌ و بیری لێنه‌كراوه‌ته‌وه‌، ده‌كرێ هه‌ردوو گۆڤاری (سیخورمه‌) و (مه‌لامه‌شهور) به‌ پێشه‌نگی ئه‌و بواره‌ دابنێین.

*چ جیاوازییه‌ك هه‌یه‌ له‌ نێوان كاریكاتێر و پۆرترێتدا؟

• به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی هونه‌ری پورترێت بریتیه‌ له‌ وێناكردنی كه‌سایه‌تیه‌ك له‌ ڕوانگه‌ و دیدگای هونه‌رمه‌نده‌كه‌وه‌, له‌ رێی پێشكه‌شكردنی روخسار و ده‌موچاوی ئه‌و كه‌سه‌وه‌, جا چ تابلۆ بێت یان وێنه‌یه‌كی فۆتۆگرافی یان په‌یكه‌رسازیی یان كاریكاتێریی بێت, ئامانجیش تێیدا وه‌ده‌رخستنی روخساری كه‌سه‌كه‌یه‌ به‌ ده‌ربڕینه‌كانیه‌وه‌, به‌ هه‌ر ستایلێكی هونه‌ری شێوه‌كاری بێت, به‌ڵام له‌ كاریكاتێردا به‌ ستایلێكی تایبه‌ت و جیاواز ده‌كرێت, ئه‌ویش به‌ وه‌ده‌رخستن و زه‌قكردنه‌وه‌ی نیشانه‌ دیاره‌كانی ئه‌و روخساره‌ و به‌ زێده‌ڕۆییه‌وه‌ له‌ كێشانی روخساری ئه‌و ده‌موچاوه‌, به‌ مه‌رجێك ده‌بێت له‌ ئاكامدا له‌ روخساری كه‌سه‌كه‌ بچێت, نه‌ك هه‌ر روخسار شێواندن بێت.
• به‌ڕێزتان به‌شداریتان كردووه‌ له‌ چه‌ند پێشانگای كاریكاتێریی له‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی وڵات, و چه‌ند خه‌ڵاتتان وه‌رگرتووه‌, ئه‌گه‌ر ئاماژه‌یان پێبده‌یت
• له‌بواری كاریكاتێر له‌ ساڵی 1986 ه‌وه‌ تا ئێستا (5) پێشانگای كاریكاتێریی تایبه‌تم كردۆته‌وه‌, و ئه‌وه‌ی یاداشتم كردبێت و له‌بیریشم مابێت له‌ (22) پێشانگای هاوبه‌ش له‌ ناوه‌وه‌ی كوردستان و عیراقدا به‌شداریم كردووه‌, و له‌ (103) فێستیڤاڵ و پێشانگای هاوبه‌شی كاریكاتێریی جیهانیش له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌شداریم كردووه‌, چه‌ندین خه‌ڵاتی شه‌ڕه‌فی و رێزلێنانیشم وه‌رگرتووه‌، به‌مدواییانه‌ش له‌ فێستیڤاڵێك له‌ كرواتیا خه‌ڵاتی یه‌كه‌مم وه‌رگرت.
• پێتان وایه‌ ئه‌م هونه‌ره‌ ڕۆڵی خۆی بینیوه‌ له‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ كۆمه‌ڵگا؟
• له‌به‌رئه‌وه‌ی هونه‌ری كاریكاتێر هونه‌ری رۆح سوك و خۆشه‌ویسته‌ لای خه‌ڵكه‌وه‌، له‌ كۆمه‌ڵگاكانی ده‌ره‌وه‌ به‌تایبه‌تی دیموكرات و پێشكه‌وتووان، به‌ڵێ رۆڵی خۆی بینیوه‌، تا ئه‌و راده‌یه‌ی كه‌ به‌رپرسان له‌ كاریكاتێر ده‌ترسن، به‌ڵام له‌ كۆمه‌ڵگای خۆمانه‌وه‌، كاریكاتێر رۆڵی بینیوه‌، به‌ڵام به‌ راده‌یه‌كی كه‌متر، له‌به‌ر چه‌ندین هۆ كه‌ پێشتر باسمان كرد، ئێستا ئه‌و مه‌ودایه‌ی كه‌ له‌به‌رده‌م كاریكاتێریستان و كارتۆنیستان ماوه‌، لاپه‌ڕه‌كانی ئینته‌رنێته‌.

*كاریكاتێریستان تا چه‌ند توانیویانه‌ له‌ رێگای هونه‌ری كاریكاتێر ره‌خنه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات و بواره‌كانی تری ژیان بگرن؟

• هونه‌ری كارتۆن به‌ تایبه‌تی كارتۆنی سیاسی، هونه‌رێكی ره‌خنه‌گره‌، و جه‌ماوه‌رێكی به‌رفراوانیشی هه‌یه‌، له‌ سه‌رتانسه‌ری جیهاندا، كارتۆنی سیاسی هونه‌ری پێداهه‌ڵگوتن نیه‌، به‌ڵكو ره‌خنه‌ له‌ كه‌سایه‌تی نه‌رێنی و دیارده‌ دزێوه‌كان ده‌گرێت، به‌هیوای بنبڕكردنیان و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگا، له‌ كۆمه‌ڵگای خۆشمان، له‌به‌ر كه‌می ژماره‌ی هونه‌رمه‌ندانی ئه‌م هونه‌ره‌ و نه‌بوونی مه‌ودای بڵاوكردنه‌وه‌ی كاره‌كانیان، ئه‌و مه‌ودا و بواره‌ كه‌مبۆته‌وه‌ به‌رته‌سكه‌، به‌ڵام به‌و ژماره‌ كه‌مه‌شیانه‌وه‌ و به‌ هه‌وڵی تاكه‌كه‌سی خۆیانه‌وه‌، توانیویانه‌ تا راده‌یه‌كی باش رۆڵی خۆیان ببینن، و ئه‌ركی سه‌ر شانی خۆیان به‌جێبه‌گه‌یه‌نن.

*ئاماده‌بوون و پێشوازی جه‌ماوه‌ر له‌ پێشانگاكان چۆن ده‌بینی؟

• ئاماده‌بوون و پێشوازی جه‌ماوه‌ر نه‌ك له‌ بواری كاریكاتێر و كارتۆن، به‌ڵكو له‌ هه‌موو بواره‌كانی هونه‌ره‌وه‌، شانۆ و سینه‌ما و شێوه‌كاری، له‌ ئاستی خواست و ماندووبوون نیه‌، و وه‌كو پێویست نیه‌، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم زۆر كه‌مه‌، ئه‌میش چه‌ندین هۆ و هۆكاری گشتی و تایبه‌تی هه‌یه‌.

*رۆژنامه‌وانی كاریكاتێریست له‌گه‌ڵ كاریكاتێریستێكی ئاسایی جیاوازیان هه‌یه‌؟

• كاریكاتێریستی ئاسایی، ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌یه‌، كه‌ كاری خۆی ده‌كات، و هه‌ر كه‌ مه‌ودای هه‌بوو، كاره‌كانی له‌ ئه‌لبومێك یان پێشانگایه‌ك بڵاوده‌كاته‌وه‌، به‌ڵام كاریكاتێریستی رۆژنامه‌وان، ئه‌و هونه‌رمه‌ند و رۆژنامه‌وانه‌یه‌، كه‌ به‌رده‌وام له‌ خه‌می بڵاوكردنه‌وه‌ی كاره‌كانیدایه‌ له‌ رۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاكراوه‌كاندا، به‌تایبه‌تی ئه‌و كارانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ رووداوی سه‌رده‌م و رۆژانه‌ و ژیانی خه‌ڵكه‌وه‌.

*به‌ڕێزتان له‌ بواری نووسینیشدا جێپه‌نچه‌تان دیاره‌, ئایا ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هاوكارتان له‌ هونه‌ری كاریكاتێردا؟

• به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی نه‌خێر هاوكارم نین له‌ كاریكاتێر، چونكه‌ نووسینیش كات و ماندووبوونی خۆی ده‌وێت، كه‌ ئه‌میش له‌ كاتی هونه‌ری كاریكاتێر و كارتۆن ده‌گرێت، به‌ڵام ئه‌و نووسینانه‌ی كه‌ تایبه‌تن به‌ بواری كاریكاتێر، زیاتر بۆ ناسین و بڵاوكردنه‌وه‌ی رۆشنبیرییه‌ له‌ نێو كۆمه‌ڵگادا، سه‌باره‌ت به‌ هونه‌ری كاریكاتێر به‌ هه‌موو جۆر و شێوازه‌كانیه‌وه‌، كه‌ ئه‌میش ده‌بێته‌ هۆی به‌ره‌وپێشبردنی هونه‌ری كاریكاتێر به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی له‌ كوردستاندا.

*په‌یوه‌ندی نێوان تۆ و هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ (ره‌سوڵ بێزار گه‌ردی) چیه‌, له‌ كاتێكدا ئه‌و گه‌ردی و تۆش خۆشناویت؟

• .هونه‌رمه‌ند ره‌سوڵ بێزار گه‌ردی یادی به‌خێربێت باپیره‌مه‌, باوكی دایكمه‌ و من كچه‌زای ئه‌وم, من دایكم گه‌ردییه‌ و باوكیشم خۆشناوه‌

*زۆر سوپاس بۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ئێمه‌ت دا هیوای سه‌ركه‌وتنی به‌رده‌وامت بۆ ده‌خوازم.

-ئێمه‌ش ده‌ستان ده‌گوشین بۆ ئه‌و به‌سه‌ركردنه‌وه‌یه‌.

ئا- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی رۆشنبیری و هونه‌ری سلێمانی ، به‌رێوه‌به‌رایه‌تی رۆشنبیری و هونه‌ری كه‌ركووك به‌ هاوكاری ده‌زگای فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك ،له‌ شاری كه‌ركووك دووه‌مین فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك خوولی هونه‌رمه‌ند (عه‌لی كه‌ریم) بۆ ماوه‌ شه‌ش رۆژله‌ 25تا 30-12-2021 ساز كرد، له‌ كۆتایی فیستیڤاڵ خه‌ڵات به‌سه‌ر سه‌ركه‌وتووان دابه‌ش كرا.
فیستیڤاڵه‌كه‌ به‌به‌شداری 14 گروپی شانۆیی له‌ هه‌ر پارچه‌ی كوردستان له‌ شاری كه‌ركووك به‌رێوه‌ چووه‌ ، ئه‌مه‌ش دووپاتكردنه‌وه‌ی كوردستانی بوونی شاری كه‌ركووكی سه‌لمانده‌وه‌ زیاتر 300 هونه‌رمه‌ندی شانۆكار له‌ هه‌رچوار پارچه‌كانی كوردستان وه‌كو میوان بانگێشتی فیستیڤاڵه‌كه‌ كرابوون .
له‌فیستڤاڵه‌كه‌دا 14 شانۆگه‌ری نمایش كرا دوانزه‌ نمایش چوونه‌ نێوپێشبڕكێ فیستیڤاڵه‌كه‌، له‌ كۆتاییدا، له‌لایه‌ن لیژنه‌ی دادوه‌ری كه‌پێك هاتبوون له‌ هونه‌رمه‌ندان (قوتبه‌دین سادقی ، حه‌یده‌ر مونه‌عسه‌ر ، گه‌زیزه‌ عومه‌ر ،عه‌بدولڕه‌زاق محه‌مه‌د) خه‌ڵات به‌سه‌ر باشترینه‌كان دابه‌ش كرا كه‌به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ بوو :
خه‌ڵاتی باشترین ئه‌كته‌ری كوڕ سێ هونه‌رمه‌ند كاندید كرا بوون، كه‌ بریتی بوون له‌ (عه‌لی نامیق ، یاوز ئاكۆز، محه‌مه‌د موسا) له‌ ئه‌نجامدا هونه‌رمه‌ند (یاوز ئاكۆز ) له‌ شانۆگه‌ری ته‌رتوف خه‌ڵاته‌كه‌ی به‌ ده‌ست هێنا .
بۆخه‌ڵاتی باشترین ئه‌كته‌ر كچ سێ ئه‌كته‌ری كاندید كرابوون بریتی بوون له‌ (چاوان خه‌لیل، فرمێسك زینه‌ل، شاهپه‌ری ئه‌لفان) هونه‌رمه‌ند چاوان خه‌لیل خه‌ڵاته‌كه‌ب به‌ده‌ست هێنا.
خه‌ڵاتی باشترین سینۆگرافیا سێ هونه‌رمه‌ند كاندید كرابوون كه‌بریتی بوون له‌ ( بارزان مدحه‌ت ، شیراز عزیز ،روگه‌ش كرك) خه‌ڵاتی باشترین سینۆگرافیا درا به‌ هونه‌رمه‌ند روگه‌ش كرك.
خه‌ڵاتی باشترین به‌رهه‌م سێ ده‌رهێنه‌ر كاندید كرابوون كه‌بریتی بوون له‌هه‌ریه‌ك له‌ شانۆگه‌ری ( “روگه‌ش كرك، عومه‌ر شاهین ، جیهاد ئیكنجی” ،مه‌هدی حه‌سن،روكنه‌دین گون) له‌ كۆتایی دا ده‌رهێنه‌ر (ڕوكنه‌تین گۆن ) خه‌ڵاته‌كه‌ی به‌ده‌ست هێنا.
وه‌كو ماڵپه‌ری كوردستان تیڤی له‌ فیستیڤاڵه‌كه‌ ئاماده‌ بوون به‌باشمان زانی راوبۆچوونی چه‌ند هونه‌رمه‌ندێك له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ وه‌ربگرین لێره‌دا ده‌یانخه‌ینه‌ روو:
سه‌ره‌تا سه‌رۆكی فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك خوولی دووه‌م شكۆ عومه‌ر له‌سه‌ر كۆی فیستیڤاڵ ووتی” ئێمه‌ دوای ته‌وابوونی خوولی یه‌كه‌می فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك له‌ ساڵی 2019 خۆشبه‌ختانه‌ سازكرا له‌گه‌ڵ لیژنه‌ی باڵای فیستڤاڵ دانیشتین كه‌ ئه‌و فیستیڤاڵه‌ به‌رده‌وامی پێبده‌ین یه‌كێك له‌ راسپه‌رده‌كانی لیژنه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندین خوولی یه‌كه‌می فیستیڤاڵ ئه‌وه‌ بوو كه‌ شانۆكارانی كه‌ركووك له‌ئێستادا ئه‌نجامدانی فیستڤاڵێكی نێو ده‌وڵه‌تی كارێكی قورسه‌، به‌ڵام ده‌توانن فیستیڤاڵێكی نه‌ته‌وه‌یی كوردی سازبده‌ن خۆش به‌ختانه‌ توانیمان ئه‌و بڕیاره‌ بده‌ین فیستیڤاڵه‌كه‌مان بكه‌ینه‌ فیستڤاڵێكی نه‌ته‌وه‌یی له‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی كوردستان،دوای ئه‌وه‌ 25 نمایشمان بۆ لیژنه‌ی بینین نێردرا لیژنه‌كه‌ بڕیاری دا 14 نمایش وه‌ربگرین 12 نمایش بۆ پێشبركێ و 2 نمایش له‌ په‌راوێزی فیستیڤاڵه‌كه‌ نمایش كران ،فیستیڤاڵ شه‌ش رۆژ ی خایاند به‌ئاماده‌ بوونی زیاتر له‌ 300 شانۆكاری ده‌روه‌ی شاری كه‌ركووك له‌گه‌ڵ بینه‌رو شانۆكارانی كه‌ركووك هه‌روه‌ها ئێمه‌ توانیمانه‌ له‌پاڵ نمایشه‌كان كۆڕ و سیمنار بۆ شانۆگه‌رییه‌كان ئه‌نجام بده‌ین له‌هه‌مان كاتدا رۆژنامه‌یه‌كی رۆژنه‌ی فیستیڤاڵمان هه‌بوو رۆژانه‌ به‌شێوازی كورمانجی و سۆرانی له‌پاڵ زمانی عه‌ربی ده‌رده‌چوو كاروچالاكیانی فیستیڤاڵ و وتار بۆچوونی هونه‌رمه‌ندانی بڵاو ده‌كرده‌وه‌ هه‌روه‌ها ئێمه‌ سێ ۆرك شۆپمان بۆ فێرخوازانی شانۆ هه‌بوو كه‌ له‌ شاره‌كانی سلێمانی و هه‌ولێر و دهۆك راهێنه‌ره‌كانمان بانگێشت كردبوون به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی ئێمه‌ هه‌وڵمان داوه‌ هونه‌رمه‌ندان بخینه‌ نێو كه‌شێكی هونه‌ری بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ماوه‌ی ئه‌و شه‌ش رۆژه‌یه‌ زیاتر ئه‌زموونی یه‌كتری ببینین خۆشبختانه‌ ئه‌و فیدباكه‌ی رۆژنی فیستیڤاڵمان بۆ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ كه‌ فیستیڤاڵكه‌ سوودێكی باشی هه‌بووه‌، چه‌ندین بیروڕا له‌نێون هونه‌رمه‌ندان ئاڵوگۆر كراون “.
هونه‌رمه‌ند به‌رفین ئاماكتار له‌ كوردستانی باشوور ئه‌ندامی تیپی شانۆی ئامه‌د،به‌م شێوه‌یه‌ باس له‌نمایشه‌كان و فیستیڤاڵی كه‌ركووك ده‌كات ” فیستیڤاڵه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی زۆر باش ده‌بینم، به‌ڵام به‌هۆی ئه‌وه‌ی له‌ زمانی كوردی به‌باشی حاڵی نه‌ده‌بووم بۆیه‌ له‌ چه‌مه‌كی شانۆگه‌رییه‌كان حاڵی نه‌ده‌بووم، به‌ڵام ئه‌وه‌ی زۆر دڵخۆشی كردم له‌م فیستیڤاڵه‌دا ناسینی كۆمه‌ڵێ له‌ شانۆكار و مامۆستای شانۆی كورد بوو. من سی ساڵه‌ له‌ بواری شانۆكار ده‌كه‌م به‌ڵام ماخابن له‌توركیا قسه‌كردن به‌ زمانی كوردی قه‌ده‌غه‌یه‌ بۆیه‌ ناچار بووین زۆبه‌ی شانۆگارییه‌كان به‌زمانی توركی پێشكه‌ش بكه‌ین هه‌ندێك جاریش به‌نهێنی شانۆگه‌رییه‌كانمان به‌زمانی كوردی نمایش كردوه‌ دووباره‌ مخابن من له‌ دیالكتی زمانی باشوو و رۆژهه‌ڵات تێنه‌گه‌یشتم..سه‌باره‌ت به‌ رۆڵه‌كه‌ی من له‌ شانۆگه‌ری “ته‌رتوف” رۆڵی خێزانی پاشام ده‌بینی كه‌ كاره‌كته‌رێكی پۆزتیڤ بوو هیودارم رۆڵه‌كه‌م به‌سه‌ركه‌تووی ئه‌نجام دابێت”.
هونه‌رمه‌ند فه‌ریدونی حامیدی له‌رۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌شاری سنه‌ به‌رێوه‌به‌ری حه‌ڤده‌هه‌مینی خوولی شانۆی سه‌قز به‌م شێوه‌یه‌ باس له‌فیستڤاڵه‌كه‌ ده‌كات ” وه‌ك خه‌ونێك ،وه‌ك خوولیایه‌ك هه‌میشه‌ ئێمه‌ی شانۆكاری كورد ئاواتمان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ بتوانین هونه‌رمه‌ندانی هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان ، له‌ شوێنك كۆ ببینه‌وه‌،بۆئه‌وه‌ی كاره‌كانی یه‌كتر ببینین، سوپاس كه‌ شانۆكارانی كه‌ركووك ئه‌م هه‌وڵیان داوه‌ ،كه‌ئه‌مه‌ دوومین خوولی شانۆی كه‌ركووكه‌ ،به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌وشته‌ی من چاوه‌ڕوانیم ده‌كرد نه‌م بینی ، له‌وانه‌یه‌ هۆكاری زۆر هه‌بێت به‌هۆی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كی توندوتۆڵی شانۆكاران له‌ نێوان هونه‌رمه‌ندانی هه‌رچوار پارچه‌ نه‌بێت پێویسته‌ ئێمه‌مانان تۆڕێكی په‌یوه‌ندیمان هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئاگامان له‌یه‌كتری بێت ،من له‌و بابه‌ته‌وه‌ ره‌خنه‌م له‌ فیستیڤاڵ هه‌یه‌ ، ئه‌گه‌ر دووكار له‌ رۆژهه‌ڵات یان له‌ باشوور یان له‌ هه‌ر شوێنێكی تر بۆ فیستیڤاڵ بانگێشت كراون له‌وانه‌یه‌ ئیشی باشتریش هه‌بێت بۆیه‌ ده‌بێ فیستیڤاڵ دوور بێت له‌ هاورێیه‌تی و په‌یوه‌ندی تاكه‌ كه‌سی له‌سه‌ر ئاستی كوالێتی ده‌زگاكان بێت واته‌ ده‌زگایه‌كه‌نمایشه‌كان ده‌ست نیشان بكات بۆ ئه‌وه‌ی كاره‌ی باش ده‌ست نیشان بكات بۆفیستیڤاڵ چونكه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌یه‌ك دوو رۆژی فیستیڤاڵ له‌ ئاستی خواره‌وه‌ بوو ،بۆیه‌ ئه‌گه‌ر بێت فیستڤاڵ بۆ ساڵانی داهاتوو به‌رده‌وام بێت ، ده‌بێت كاره‌كان به‌پسپۆری بكرێت كه‌ ئاواتی گشتمانه‌ ،به‌ڵام ده‌بێ ئێمه‌ دانیشین لێكۆڵینه‌وه‌ بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی بزانین گروپه‌ باشه‌كان بۆ نه‌هاتوون ئایا گرفت له‌ ئێمه‌یه‌ یان ئه‌وان كێشه‌یان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ فیستیڤاڵ یان له‌گه‌ڵ تاكه‌كه‌س، چونكه‌ من هه‌ست ده‌كه‌م ئاستی شانۆی كوردی له‌ونمایشانه‌ی تائێستا بینیومانن به‌رزتره‌ من كاری باشترم بینیوه‌ ئه‌وان كاری ئێمه‌یان بینوه‌ بۆیه‌ ده‌بێ كۆببینه‌وه‌و گفتۆ گۆ بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی به‌بینی شانۆییه‌كان ماندوییمان به‌حه‌سێته‌وه‌وچێژ وه‌ربگرین ، نه‌وه‌ك ئاخ هه‌ڵبكێشین بڵێین بریا وا نه‌بوایه‌ بریا باشتر بوایه‌ چونكه‌ ئه‌مه‌ ناخۆشه‌ ئێمه‌ كه‌ هاتوون سه‌ردانی كه‌ركووكی دڵی كوردستان بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی تری پارچه‌كانی كوردستان ئاشنا ببین ئه‌مش هه‌نگاوێكی به‌رزه‌ له‌ هه‌مان كاتدا ده‌سكه‌وته‌ چونكه‌ ئێمه‌ كاتێ كۆده‌بینه‌وه‌ جیا له‌ شانۆ باسی زۆر شتی تریش ده‌كه‌ین هیودارین بۆساڵانی داهاتوو كاری جوانترو باشتر
هه‌ڵبژێرین”.
هونه‌رمه‌ند خاتووجوان سه‌عید به‌م شێوه‌یه‌ بۆچوونه‌كانی خۆی له‌مه‌ر فیستیڤاڵه‌ك خسته‌ روو” فیستڤاڵه‌كه‌ له‌سه‌ر ئاستی هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستانه‌ ، تاڕاده‌یه‌ك سه‌ركه‌وتووه‌،بێگۆمان كه‌مووكوڕی له‌ هه‌موو فیستیڤاڵه‌كه‌ دا ده‌بێت له‌م فیستیڤاڵه‌دا نمایشی جوانمان بینی ، هه‌بوو ئاستی زۆر باشی هه‌بوو له‌ هه‌مان كات دا هه‌بوو ئاستی مام ناوه‌ند بوو ،له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا شانۆگه‌ری هه‌بوو هی ئه‌وه‌ نه‌بوو بێته‌ ناو فیستیڤاڵ .. من وه‌ك به‌شدار بووه‌یه‌كی فیستڤاڵه‌كه‌ كێشه‌ی هۆڵ و كێشه‌ی كاره‌با مان هه‌بوو بۆ نموونه‌ ئێمه‌ هیچ كاتمان نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی پرۆڤه‌ له‌سه‌ر رووناكی و موزیك بكه‌ین، چونكه‌ ئه‌مانه‌ به‌شێكی گرنگن بۆ كارئه‌كته‌ره‌كه‌ هیودارم بۆ ساڵی ئاینده‌ ئه‌گه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ له‌ وه‌رزی زستان ئه‌نجام درا ژه‌می نان خواردن ببێته‌ دوو ژه‌می نان خواردن چونكه‌ خواردن كاتێكی زۆری له‌ئێمه‌ ده‌برد ،ئه‌و كاته‌ی بۆ نان خواردن ته‌رخان ده‌كرێت بدرێت به‌ سیمناره‌كان زۆر باشتره‌ ئه‌مه‌پێشنیاری منه‌ دووباره‌ ده‌ست خۆشی له‌رێخكه‌رانی فیستیڤاڵ ده‌كه‌م”.
هونه‌رمه‌ند د.هاوڕێ زه‌نگه‌نه‌كه‌له‌ده‌روه‌وی وڵات بانگێشتی فیستیڤاڵه‌كه‌ كرابوو ووتی” سه‌ره‌تا زۆر سوپاستان ده‌كه‌م بۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ به‌ڕاستی ئه‌و فیستیڤاڵه‌ رۆڵێكی زۆ رگرنگی هه‌یه‌ سازادانی ئه‌و فیستیڤاڵه‌ له‌ شاری كه‌ركووك تایبه‌ت مه‌ندییه‌كی گه‌وره‌و مه‌زنی هه‌یه‌ ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ له‌سه‌رووی هه‌موو توانه‌كانی ترن ، مه‌به‌ستم له‌ هه‌موو ئه‌و توانایانه‌ی له‌ مێژووی ئه‌وشاره‌دا هه‌یه‌ ئه‌م فیستیڤاڵه‌ گه‌ورتره‌ بۆ؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆكه‌،مه‌یدانی سه‌كۆی شانۆ،ناو هۆڵی فیستیڤاڵ ناو شاری كه‌ركووك بووته‌ به‌نمایش بۆ بووه‌ته‌نمایش؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێ ئێمه‌ ئه‌و شانۆكارانه‌ له‌ هۆڵی شانۆیه‌كه‌وه‌ ده‌گوازرێنه‌وه‌ بۆ هۆڵێكی تر سه‌رنجی هه‌موو خه‌ڵك رائه‌كێشێت ئه‌م سه‌رنج راكێشانه‌ ده‌بێته‌هۆی پرسیار كردن له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ ده‌پرسن ئه‌وه‌ چییه‌؟ ده‌ڵێن ئه‌وه‌ فیستیڤاڵی شانۆییه‌ كه‌واته‌ له‌ مێشكی مرۆڤه‌كان شتێك دێته‌ كایه‌وه‌ كه‌ شانۆییه‌ باشه‌ ده‌ڵین فیستڤاڵی شانۆیی كوێ؟ ده‌وترێت فیستیڤاڵی شانۆی هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان كه‌واته‌ ئه‌مه‌ خاڵێك ده‌چێته‌ سه‌ر هه‌موو ئه‌و زاكیره‌ی له‌مێشكی منایه‌ وه‌ك خه‌ڵكێكی كه‌ركووكی كه‌له‌ باو باپیرانمه‌وه‌ هه‌موو ئاواتمان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ كه‌ركووك به‌شێكه‌ له‌ چوارپارچه‌ی كوردستان ،وه‌چوارپارچه‌ی كوردستانیش به‌شێكه‌ له‌كه‌ركووك ،واته‌ ته‌واوكه‌ری ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ هزرییه‌ ،كه‌ئێستا شانۆ ده‌یكات كه‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێك نه‌یتوانیوه‌ بیكات ،وه‌ ئه‌مڕۆكه‌ ئه‌و هیوایه‌ ئه‌و خه‌ونه‌ی باوباپیرانمان كه‌هه‌موو كاره‌سات و رۆژگارانیان پێوه‌ چێشتووه‌ ،ئه‌مڕۆ شانۆ توانی ئه‌و سه‌كۆیه‌ بكات به‌ سه‌كۆیه‌كی تری واته‌ سه‌كۆیه‌ك نییه‌ ته‌نیا ئه‌كته‌رێك كار بكات نه‌خێر ، به‌ڵكو سه‌كۆیه‌ك كار ده‌كار ده‌كات ،هۆڵه‌كه‌ كارده‌كات ، ده‌ره‌وه‌ كار ده‌كات ،نمایشه‌كان كار ده‌كه‌ن هه‌موو مرۆڤه‌كان كار ده‌كه‌ن به‌یه‌ك هیوا و به‌یه‌ك ئامانج ئه‌م یه‌ك هیواو ئامانجه‌ ده‌چێته‌ هزری هه‌موو به‌شداربووانی خه‌ڵك به‌شداربووانی شانۆكاران به‌شدار بووانی نمایش كاران به‌شدار بووانی هزرمه‌ندان له‌رێگه‌ی نمایشه‌كان وسیمناره‌كان كه‌واته‌ خوڵقاندێك دروست ده‌بێت وه‌كو یه‌كه‌مین رۆژی كردنه‌وه‌ی فیستیڤاڵه‌كه‌ وایه‌ چونكه‌ رۆژێك پێش كردنه‌وه‌ی فیستیڤاڵه‌كه‌ هه‌وره‌تریشقه‌ و بارانێك بوو ،تاریكارییه‌ك بوو ڕاسته‌ له‌ولا خاكی ئاودان كرد به‌ڵام له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م رۆژی فیستیڤاڵ خۆر ده‌ركه‌وت ،من ئه‌و خۆره‌ به‌ ره‌سانه‌یه‌تی ئه‌و شاره‌ ده‌زانم كه‌ پێش 2500 ساڵ خۆر ده‌رچووه‌ مرۆڤ پیرۆزبایی لێكرده‌وه‌ سڵاوی داوه‌ پێی ، من ئه‌و خۆره‌ی ئه‌ورۆژه‌م وا بینی تا ئه‌م ساته‌ كه‌ ئێستا خۆر ئه‌بینین ،ئه‌و خۆره‌ به‌خێرهاتنی میوانه‌كان ده‌كات له‌ هه‌ولێر وزاخۆ تا خانه‌قین له‌ سنه‌و سه‌قز و بانه‌ و قامیشلی دیار به‌كر و كۆبانێ تا ئه‌و شوێنه‌ی چاوپڕبكات ،ڕۆشنایی پڕبكات ئه‌م فیستیڤاڵه‌ ئه‌م ماناییه‌ی خۆیه‌تی “.
باشه‌ د. هاوڕێ سه‌باره‌ت به‌ نمایشه‌كان چی ده‌ڵێت؟
“نمایشه‌كان جۆراجۆر و تێكه‌ڵاون،چونكه‌ئه‌مه‌ فیستیڤاڵه‌ تێكه‌ڵاوه‌ ره‌نگه‌ كاره‌ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ واقعدا نه‌ گونجێت ،كه‌واته‌ ئێمه‌ی كورد پێویستمان به‌ئه‌مڕۆی واقعێكه‌ كه‌ هزرمان بجوڵێنێت بمانخاته‌ ئه‌ندێشه‌وه‌ ، واقعێكم ده‌وێت بمخاته‌ بیركردنه‌وه‌ واقعێك من خۆم بگۆڕم چۆن ئه‌مریكا له‌ دوای 11ی سمپێته‌ر هه‌موو ده‌رهێنه‌ران و نووسه‌ران و شانۆكاران وسینه‌ماكاران وتیان ده‌بێ عه‌قڵی خۆمان بگۆرین له‌سفره‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌ین،بۆئه‌وه‌ی به‌ گۆڕانێكی نوێ ده‌ست پێ بكه‌ین.. ئێمه‌ش له‌ دوای كاره‌ساتی كه‌ركووك، به‌ڕاستی پێویستمان به‌و هه‌یه‌جانه‌ هه‌یه‌،كه‌مێشك و بیركردنه‌مان بگۆڕین، به‌بیركردنه‌وه‌كی تر بیركردنه‌وه‌ی یه‌ك ریزی له‌ ئاستی خاك دا كاتێ بیركردنه‌وه‌مان گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی له‌ئاستی خاك دا یه‌ك ریز بین شانۆ ده‌سه‌ڵاتی ده‌چێته‌ گه‌وره‌ وه‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌چێته‌ خزمه‌تی خاك هه‌ركه‌سێكیش بیه‌وێ خزمه‌تی خاك بكات ده‌بێ خزمه‌تی شانۆ بكات من به‌و شێوه‌یه‌ فیستیڤاڵه‌كه‌ ده‌بینیم”.
له‌شاری هه‌ڵبجه‌ هونه‌رمه‌ند سه‌ربه‌ست میرزا محه‌مه‌د له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ ووتی” ئێمه‌ به‌ نوێنه‌رایه‌تی شاری هه‌ڵبجه‌ به‌ شانۆگه‌ری “ناوی بنێن چی” به‌شداری دووه‌م فیستڤاڵی شانۆی كه‌ركووكمان كرد سوپاس بۆ ئێوه‌ سوپاس بۆ رێكخه‌رانی فیستیڤاڵ ئه‌م خووله‌ی فیستیڤاڵه‌ جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ فیستڤاڵی ساڵی رابردوو نمایشه‌كان باشتر بوون له‌وانه‌یه‌ له‌خواستی ئێمه‌دا نه‌بێت به‌ڵام تاراده‌یه‌ك گۆرانكاری به‌سه‌ر داهاتووه‌ ئه‌مه‌ش ماییه‌ی دڵخۆشییه‌ بۆیه‌ ده‌ست خۆشی له‌ ستاڤی فیستیڤاڵ بكه‌ین ،شانۆگه‌ری (ناوی بنێن چی) له‌ نووسین و ده‌رهێنانی خۆم بوو ، سوودم له‌ ده‌قێكی شكسپیر(رۆمیۆ جولێت) وه‌رگرتبوو كه‌ گوزراشتی له‌بوونی مرۆڤی ده‌كرد باس له‌و ئاریشانانه‌ی ده‌كرد كه‌ تووشی مرۆڤ ده‌بێت ،به‌جۆرێك هه‌ندێ ئاریشه‌ له‌ مرۆڤدا هه‌یه‌ به‌ڵام بیری لێناكه‌ینه‌وه‌، بۆنموونه‌ ئه‌گه‌ر تۆ بیر له‌وه‌ بكه‌یته‌وه‌ بۆ بوویت ؟ ئه‌و پرسیاره‌ له‌خۆت بكه‌ له‌ كوێ ؟ئه‌م كێش و گرفتانه‌م له‌رێگه‌ی كارێكته‌ره‌وه‌ ده‌م خسته‌ به‌ر چاوی بینه‌ر توانیبووم ته‌كنیكی میاو كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ سیفه‌ته‌كانی پشیله‌ ،كه‌ له‌بیر چوونه‌وه‌ منیش ئه‌وه‌م خستبووه‌ به‌ر چاوی بینه‌ر كه‌ تۆ شتت له‌بیر ده‌چێته‌وه‌ بۆنموونه‌ مه‌رگه‌ساتێك رووده‌دات له‌ كۆبوونه‌یه‌ك دا ده‌ڵێن خووله‌كێك بۆگیانی پاكی ئه‌و شه‌هیدانه‌ دوای كاتژمێرێك خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌مووی له‌بیر ده‌چێته‌وه‌ ،ئه‌وه‌ په‌یامی من بۆ بینه‌ر كه‌ تۆی داوای مافی خۆت ناكه‌یت، تۆی ناگه‌ریت ، تۆی بیرناكه‌یته‌وه‌”.
هونه‌رمه‌ند دكتۆر مه‌نسوڕ نوعمان مامۆستای كۆلیژی هونه‌ره‌ جوانه‌كانی هه‌ولێر له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ ده‌ڵێت” سوپاس بۆ خودای گه‌روه‌ دوای ئه‌و هه‌موو وه‌ستان و كۆسته‌ی توشی رۆشنبیری بوویه‌وه‌ وه‌ تووشی ژیان بوویه‌وه‌ هه‌وڵێكی زۆمان دا بۆئه‌وه‌ی وه‌ستان و كۆسته‌دا ده‌رباز بین ، كه‌ به‌هۆی نه‌خۆشی نه‌گریسی كۆڤید 19 هه‌موو جیهانی گرتبووه‌ ، له‌ ئێستادا له‌رێگه‌ی به‌شێك له‌ نمایاشه‌كان سه‌رله‌ نوێ ده‌ژینه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و به‌ها جوانی و هونه‌ره‌ی كه‌له‌نمایشه‌كان دا بینیمان ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت كه‌ ئێمه‌ كات وساتێكی نوێمان وه‌رگرت ،له‌ راستییدا هه‌ندێك شانۆگه‌ری زۆر جوان و ئاست به‌رزله‌ م فیستیڤاڵه‌دا نمایش كران به‌تایبه‌تی نماشی كوردستانی توركیا ، به‌جۆرێك نمایشه‌كه‌ زۆر به‌ووردی كاری له‌سه‌ر دۆزینه‌وه‌ی ساتیكای نمایش كرابوو ،زۆر به‌ ووردی كار له‌سه‌ر سینۆگرافیا كرابوو به‌جۆرێك زۆر ساده‌ بوو به‌ ڵام گه‌وره‌ بوو له‌گه‌ڵ ئه‌و وورده‌كارییه‌ی له‌ میزانسێنی جووڵه‌ دا كرابوو ئه‌مه‌ش به‌ هۆی راهێنان و عه‌شق بوون له‌ جیهانی شانۆدا. هیوام وایه‌ فیستیڤاڵه‌كانی داهاتوو له‌و ئاسته‌دا بن به‌ڵكو باشتریش بێت”.
هونه‌رمه‌ند ئه‌رسه‌لان ده‌روێش به‌م شێوه‌یه‌ بۆچوونه‌كانی خۆی له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ ده‌خاته‌ڕوو” دووه‌م خوولی فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك ،خوولێكی زۆر سه‌ركه‌وتووه‌ ،له‌رووی رێكخستنه‌وه‌ له‌رووی ئاماده‌ بوونی میوانه‌كان له‌رووی نمایشه‌كان وێرای شاره‌كانی باشوور له‌پارچه‌كانی تری كوردستانی گه‌وره‌ش به‌شداری گرنگ و به‌شداری دیاری تیایه‌ ئه‌م نمایشانه‌،خودی فیستیڤاڵه‌كه‌ ئومێد به‌خشه‌ بزاوتێكی گه‌رم و گوڕی شانۆی و هونه‌ری له‌شاری كه‌ركووكه‌وه‌ پێشكه‌ش به‌ ته‌واوی كوردستان بكرێت ماییه‌ی ئومێده‌ كه‌ ئه‌م فیستیڤاڵه‌ جارێكی تری رۆناكی و رۆشنایی خسته‌وه‌ سه‌ر شاری كه‌ركووك وه‌ جارێكی تر ئه‌و راستییه‌ی دووپات كرده‌وه‌ ،كه‌ ئه‌م شاره‌ له‌ هه‌ناوی كوردستان دایه‌ وه‌ ئه‌م شاره‌ گرنگ و پڕبایه‌خی كوردستانه‌ ده‌توانم بڵیم وه‌ قیبله‌گایه‌ك له‌هه‌موو شوێنێكی كوردستان رووی تێده‌كرێت و ته‌ماشا ده‌كرێت، ئه‌مه‌ش ماییه‌ی خۆشحاڵییه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك نمایشی جوانمان بینی ، به‌تایبه‌تی نمایشی (ته‌ڕتوف) له‌ باكووری كورستانه‌وه‌ هاتبوون نمایشێكی تۆكمه‌ جوان بوو له‌ زۆر رووه‌وه‌ ،هه‌روه‌ها فیستیڤاڵه‌كه‌ كۆمه‌ڵی چالاكی له‌خۆگرتووه‌ ، وه‌كو ده‌ركرنی رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ تایبه‌ت به‌ فیستڤاڵ به‌ زمانه‌كانی كوردی و عه‌ره‌بی ده‌رده‌چێت له‌گه‌ڵ كۆڕه‌ ڕه‌خنه‌ییه‌كان ، گفتوگۆی گه‌رمی شانۆكاران به‌تایبه‌تی شانۆكارانی باشووه‌ له‌گه‌ڵ شانۆكارانی پارچه‌كانی تر و به‌هه‌مان شێوه‌ش له‌گه‌ڵ شانۆكاره‌ عه‌ره‌به‌كان كه‌ له‌ ناوه‌ڕاست و له‌ شاره‌ جیاجیاكانی عێراق ئاماده‌بوون بۆیه‌ من ده‌ست خۆشیان لێده‌كه‌م ئومێدی سه‌ركه‌وتن بۆ ئه‌و فیستیڤاڵه‌ ده‌خوازم هیوای به‌رده‌وامیان بۆ ده‌خوازم له‌ هه‌مان كاتدا زۆر زۆر گرنگه‌ حوكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پشتیوان بێت له‌ هه‌موو شاره‌كان به‌تایبه‌تی له‌ شاری كه‌ركووك “.
ماوه‌یه‌تی
هونه‌رمه‌ند عادل حه‌سه‌ن له‌شاری دهۆك له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ راو بۆچوونی خۆی خسته‌ روو” من ئه‌وه‌ جاری دووه‌مه‌به‌شداری ئه‌م فیستیڤاڵه‌ ده‌كه‌م ئه‌م خووله‌ باشتره‌ له‌ خوولی یه‌كه‌م ،چونكه‌ كاری شانۆیی هونه‌ری زیاترن نمایشه‌كان له‌ چوار شوێنی گرنگ هاتوون له‌ كوردستانی توركیا ، هه‌رێمی كوردستان عێراق ، كوردستانی ئێران ،كوردستانی سوریا ..هه‌موو نمایشه‌كان كوردین ،له‌ هه‌مان كاتدا ژماره‌ییه‌كی زۆر له‌ شانۆكارانی كورد وه‌كو میوان بانگێشتی فیستیڤاڵه‌كه‌ كراون نمایشه‌كان باشن وه‌ كۆڕه‌شانۆییه‌كان باشن ،له‌ هه‌موو جوانتر رێكخستن و میوان دۆستییه‌ی شاری كركووك به‌شێوه‌یه‌كه‌ مرۆڤ شه‌رمه‌زار ده‌كه‌ن بۆیه‌ من ده‌ست خۆشی له‌ رێكخه‌رانی فیستیڤاڵ ده‌كه‌م هیوای سه‌ركه‌وتنیان بۆ ده‌خوازم”.
هونه‌رمه‌ند موه‌فه‌ق عارف له‌هۆنی به‌م شێوه‌یه‌ باس له‌ فیستیڤاڵ ده‌كات ” ده‌ست خۆشی له‌رێكخه‌ران و له‌سه‌ر جه‌م به‌شداربووان و میوانان ده‌كه‌م به‌دڵنیایی ئێمه‌ پیشتگیرو هانده‌رین بۆ سازدانی ئه‌و فیستیڤاڵه‌ به‌تایبه‌تی فیسیڤاڵی كه‌ركووك كه‌لای من شوناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كورده‌ ئه‌وه‌تا هه‌ر پارچه‌ی كورد به‌شانۆ به‌ هونه‌رهاتوونه‌ ناو كاییه‌كی مه‌عرفی هونه‌رییه‌وه‌ بۆیه‌ ئه‌مه‌لای من كارێكی زۆر پیرۆزه‌ ،به‌ڵام نابێ ئه‌وه‌شمان له‌یاد بچێت ،كه‌هه‌ندی كه‌مووكوڕی له‌سازدانی فیستیڤاڵه‌كه‌ هه‌یه‌ له‌رووی كواڵێتی به‌رهه‌مه‌كانه‌وه‌ به‌رهه‌می تیاییه‌ له‌ ئاستێكی باڵاو به‌رزه‌ له‌ هه‌مان كاتدا به‌رهه‌می وای تیایه‌ له‌و ئاسته‌دا نییه‌ بێته‌ ناوفیستیڤاڵ ،ئه‌كته‌ری باڵاو به‌توانامان بینی وه‌ ئه‌كته‌ری بێ تواناوبێ ده‌سه‌ڵات له‌ نواندنمان بینی به‌هه‌مان شێوه‌ش بۆ كایه‌كانی دی بۆیه‌ پێمان باشه‌ ئه‌م فیستیڤاڵه‌كه‌ چوارچێوه‌یه‌ك دیاری بكات كه‌ چ جۆره‌ نمایشێك بێته‌ ناو فیستیڤاڵ واته‌ ده‌بێ پرنسیسێك هه‌بێت ئه‌م كاته‌ شانۆكار ده‌زانێ كه‌ چ ده‌قێك چ نمایشێك بۆ فیستیڤاڵ ئاماده‌ ده‌كات .له‌لایه‌كی تریش من پێم باشه‌ گرنگی زیاتر به‌لایه‌نی تیۆری و لایه‌نی ره‌خنه‌یی بدرێت و زیاتر هه‌ڵسه‌نگاندن به‌نمایشه‌كان بدرێت بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رهێنه‌ره‌كان زیاتری سوود وه‌ربگرین “.
له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌ر خاتوو سامانه‌ میرزایی له‌سه‌ر فیستیڤاڵه‌كه‌ ووتی ” ده‌رفێتێك بۆمن هاتا پێش بۆ ئه‌وه‌ی به‌شداری له‌دووه‌م خوولی فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك بكه‌م ئێمه‌ به‌ شانۆگه‌ری (دوورترین شاری جیهان ) وه‌كو گروپی شانۆیی ته‌خته‌ ڕه‌ش به‌شداربوون هیودارم نمایشه‌كه‌مان به‌ دڵی بیینه‌ران بووبێت نمایشه‌كه‌مان باس له‌ چوار پارچه‌ی كوردستانی (رۆژهه‌ڵات ،رۆژئاوا ، باكوور، باشوور)ی ده‌كرد باس له‌ داستانی ژنێك ده‌كات كه‌ چه‌ندساڵه‌ به‌دوای شاری خۆی ده‌گرێت له‌ دوایی ده‌ڵێت: ناتوانم بگه‌رێم ، ماندوو بووم له‌هه‌كان كاتدا ده‌نگه‌ێن دێت ده‌ڵَێت نابێ تۆ بوه‌ستیت ، ده‌بێ به‌رده‌وام بیت و بگه‌رێیت ئه‌م ده‌نگه‌ ده‌نگی وڵاته‌ ده‌ڵێت نابێ مرۆڤ بێ هیوا بێت بۆیه‌ ژنه‌كه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت ئه‌م شانۆگه‌رییه‌ پێمان ده‌ڵێت كورد زۆر نه‌هامه‌تی و شه‌ڕی بینیوه‌ به‌ڵام كورد بێ هیوا نه‌بووه‌ هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ هه‌وڵ و كۆشش تا ده‌گاته‌ به‌ ئامانجی خۆی ئه‌مه‌ ناوه‌رۆكی شانۆگه‌رییه‌كه‌ بوو .سه‌رباره‌ت به‌ فیستیڤاڵه‌كه‌ هه‌رله‌كردنه‌وه‌ی فیستیڤاڵ تا كۆتایی فیستیڤاڵه‌ سه‌ركه‌و تووبوو هیودارم له‌خوولی سێیه‌می فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك به‌شداربم ئه‌وه‌ی ماییه‌ی شانازییه‌ له‌ فیستیڤاڵه‌ دا هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان به‌شدارن هیوای به‌رده‌وامیان بۆ ده‌خوازم “.
هونه‌رمه‌ند یاسین سه‌عید ده‌رهێنه‌ر وشانۆكار بۆ فیستیڤاڵه‌كه‌ ده‌لێت “من ده‌ست خۆشی له‌رێكخه‌رانی خوولی دووه‌می فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك خوولی هونه‌رمه‌ند عه‌لی كه‌ریم ده‌كه‌م ، كه‌توانیان هونه‌رمه‌ندان و شانۆكارانی ئازیز له‌ هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان كۆ بكه‌نه‌وه‌ به‌گشتی نمایشه‌كان تاراده‌یه‌ك باش بوون هه‌ندی نمایشی جاد مان بینی ئێمه‌ی هونه‌رمه‌ندانی هه‌رێمی كوردستان پێویستیمان به‌ شانۆی جاده‌ هه‌ندێ كاریشمان بینی له‌ ئاستێكی ئه‌و تۆیانه‌ نه‌بوو تا ئێمه‌ بتوانین قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین.. له‌كۆڕه‌ ره‌خنه‌ییه‌كان هونه‌رمه‌ندان به‌ئازادانه‌ راوبۆچوونی خۆیان له‌سه‌ر نمایشه‌كان ده‌رده‌بڕی ده‌رهێنه‌ره‌كانیش به‌شێوازێكی باش پێشوازیان له‌ره‌خنه‌كان ده‌كرد ئه‌وه‌ی زۆر گرنگ بوو ئێمه‌ كۆمه‌ڵێ هونه‌رمه‌ندی ترمان له‌شاره‌كانی تر ناسی هیوادارم ئه‌مه‌ كۆتا فیستیڤاڵ نه‌بێت به‌رده‌وامی هه‌بێت له‌ هه‌مان كاتدا له‌ ساڵانی داهاتوو لیژنه‌یه‌كی باشتر هه‌بێت بۆ بینینی نمایشه‌كان دووباره‌ ده‌ست خۆشی له‌ هه‌موولایه‌ك ده‌كه‌م”.
هونه‌رمه‌ند محه‌مه‌د هیجران له‌ گه‌رمیانه‌وه‌ به‌م شێوه‌ باس له‌ فیستیڤاڵ ده‌كات” ئێمه‌ به‌ شانۆگه‌ری (دونیا) به‌شدار بوون ئه‌م فیستیڤاڵه‌ تاراده‌یه‌ك باش بوو ماییه‌ی دڵخۆشی بوو كه‌ شانۆكارانی هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان له‌ فیستیڤاڵه‌دا كۆبوونه‌وه‌ ئه‌م بۆخۆی ئاڵنگه‌رێكی گه‌وره‌یه‌ به‌هۆی ئه‌وكێشه‌ و ململانێیانه‌ی به‌رامبه‌ر به‌ كورد له‌ناو كه‌ركووك دا هه‌یه‌ ” .
له‌شاری كۆیه‌ هونه‌رمه‌ند دكتۆر كه‌یفی كه‌ وه‌كو میوان بانگێشتی فیستیڤاڵ كرابووه‌ سه‌باره‌ت به‌ فیستیڤاڵ ووتی” فیستیڤاڵی شانۆی كه‌ركووك خوولی دووه‌م خوولی هونه‌رمه‌ند عه‌لی كه‌ریم ئه‌م خووله‌له‌چاو خوولی یه‌كه‌م هه‌نگاوی باشی ناوه‌ له‌رووی كواڵێتی و له‌ رووی رێكخستن وبه‌شداری تیپه‌كان و زۆری میوانان ئه‌م هه‌نگاوانه‌ هه‌مووی پێشكه‌وتنه‌ جگه‌ له‌مه‌ش زۆر سودیان له‌هه‌ڵه‌كانی فیستیڤاڵی یه‌كه‌م وه‌رگرتووه‌ ،شانۆگه‌رییه‌كان تاراده‌یه‌ك باشن،ناتوانین بڵێین هه‌موو كاره‌ كان باش هه‌موو فیستیڤاڵێكی وایه‌ ده‌بێ ئاسته‌كان جیاواز بن واته‌ هه‌ندێ كاری شایسته‌ ده‌بینین ،هه‌ندێ كاری ئاست نزم ده‌بینین خوولی یه‌كه‌می فیستیڤاڵ له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ یان له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێم بوو به‌ڵام ئه‌م خووله‌له‌سه‌ر ئاستی هه‌ر پارچه‌ی كوردستان بوو ،ئه‌گه‌ر به‌وشێوه‌ به‌رده‌وام بێت ئه‌وا خووله‌كانی داهاتوو بتوانن هه‌نگاوی گه‌وره‌تری بۆبهاوێژن بگاته‌ ئاستی فیستیڤاڵی نێو ده‌وڵه‌تی چونكه‌ هه‌ركارێك ئه‌گه‌ر به‌هه‌نگاو ده‌ست پێبكات ئه‌وا داهاتووه‌یه‌كی باشی ده‌بێت من ده‌ست خۆشیان لێده‌كه‌م هیوای به‌رده‌وامیان بۆ ده‌خوازم”.
هونه‌رمه‌ند زیاد كه‌ریم كه‌میوانی فیستیڤاڵه‌كه‌بوو ده‌ڵێت” ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ سیاسیه‌كان نه‌یان توانی بیكه‌ن ئه‌مرۆفیستیڤاڵی دووه‌می كه‌ركووك خوولی هونه‌رمه‌ند عه‌لی كه‌ریم كردی ، كاتێ توانی له‌رێگه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو تواناكانی هونه‌ری هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان له‌ باكور و له‌باشوور له‌رۆژهه‌ڵات له‌ رۆژئاوا به‌نمایشكردنی چه‌ند شانۆگه‌ری تینویه‌تی بینه‌ری كه‌ركووك و ئه‌و میوانانه‌ی فیستیڤاڵه‌كه‌ هاتبوون شكاند، ئه‌و كۆكردنه‌وه‌و گردبوونه‌وه‌ی شانۆكاران به‌سیاسیه‌كان و هه‌موو لایه‌نه‌كانیان ووت ئه‌گه‌رڕێگه‌مان پێبده‌ن ئێمه‌ی هونه‌رمه‌ند ئێمه‌ی شانۆكار وتار بۆچوونی ئێوه‌ له‌رێگه‌ی شانۆوه‌ ده‌گه‌یییه‌نین ، هه‌رواشیان كرد له‌چه‌ند نماشێك دا هه‌رهه‌مووی پرسیاربوو ئاراسته‌ی ئه‌م ره‌وشه‌ی سیاسیه‌ی ئه‌مڕۆیان كرد..له‌فیستیڤاڵ چه‌ند نمایشێكی جوان و به‌پێز پێشكه‌ش كران له‌ هه‌مان كات دا ئه‌و بینه‌ره‌ی له‌ فیستیڤاڵی كه‌ركووك بینرا له‌ هیچ فیستیڤاڵێك دا نه‌بینراوه‌ ،له‌ هه‌مان كات دا فیستیڤاڵه‌كه‌ له‌رووی رێكخستن وپێشوازی له‌ میوانانان زۆر رێك و باش بوو هه‌روه‌ها له‌ رووی رۆماڵی رۆژنه‌مه‌وانی و میدیایی زۆر باش و گرنگ بوو بۆیه‌ ده‌ست خۆشی له‌رێكخه‌رانی فیستیڤاڵ ده‌كه‌م”.
هونه‌رمه‌ند د.عبود حه‌سن مه‌هه‌نه‌ له‌كۆلێژی هونه‌ره‌جوانه‌كانی زانكۆی بابل له‌سه‌ر فیستڤاڵ ده‌ڵێت” سازدانی خوولی دووه‌می فیستیڤاڵی كه‌ركووك وكۆكردنه‌وه‌ی ئه‌وهه‌موو هونه‌رمه‌ندانه‌ و بینه‌رانه‌ كارێكی باشه‌ دیارده‌یه‌كی شارستانییه‌ نمایشه‌كان جۆراو جۆر بوون وه‌كو كلاسیك ، ئه‌زموونگه‌ری تاراده‌یه‌ك نمایشه‌كان له‌ئاستێكی باش دابوون ئه‌وه‌ی زۆر سه‌رنجی منی له‌و فیستیڤاڵه‌ راكێشا تێكڵ بوونی بینه‌ران بووجگه‌ له‌ بینه‌ری پسپۆر به‌نمایشه‌كان به‌ڵام ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ی پێبده‌م نمایشه‌كان به‌ زمانی كوردی بوون ، كۆڕره‌كان به‌ زمانی كوردی بوو هونه‌رمه‌ندانی عه‌ره‌بیش زۆر بۆ فیستیڤاڵه‌كه‌ بانگێشت كرابوون خۆزه‌گه‌مان ئه‌وه‌ بوو كه‌ وه‌رگێر هه‌بووایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زیاترچێژ له‌ نمایشه‌كانمان وه‌رگرتبا هه‌رچۆنێك بێت فیستیڤاڵه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی جوان رێكخرابوو بۆیه‌سوپاسی رێكخرانی ئه‌م كه‌رنڤاڵه‌ شانۆییه‌ ده‌كه‌ین به‌هیوای ئه‌وه‌ین له‌ساڵی داهاتوو به‌شێوه‌یه‌كی جوانتر وباشتر سازبكرێت”.
له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان هونه‌رمه‌ند ره‌حمان عه‌زیزی محه‌مه‌د له‌روانگه‌ی خۆیه‌وه‌ باس له‌ فیستیڤاڵ ده‌كات” سه‌ره‌تا زۆر خۆم به‌خۆشحاڵ ده‌زانم كه‌ له‌م فیستیڤاڵه‌دا به‌شدارم زۆر تامه‌زرۆی ئه‌م فیستیڤاڵه‌ بووم چونكه‌ كه‌ركووك لای ئێمه‌ هه‌ست سۆزێكی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌و كلتووره‌ی كه‌هه‌یه‌تی له‌ ناو دڵی هه‌موومان شوێنی تایبه‌تی هه‌یه‌ من ئه‌وه‌ دووه‌مین جاره‌ به‌شداری ئه‌و فیستیڤاڵه‌ ده‌كه‌م ،سازادنی ئه‌و جۆره‌ فیستیڤاڵانه‌ بۆ ئێمه‌ زۆ رگرنگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بزانین ئاستی شانۆی كوردی له‌كوێ دایه‌ ئه‌و گۆرانكارییه‌ چین كه‌ له‌ شانۆی كوردی رویداوه‌ واته‌ زانینی ئاستی نمایشه‌كان له‌گه‌ڵ پاردا چۆنه‌ ئایا به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چووه‌ یان نا له‌ م فیستیڤاڵه‌دا هه‌ست ده‌كه‌ین لاوه‌كان له‌ كوڕان و كچان ئاستێكی باشیان پێشكه‌ش كردووه‌ له‌چاو فیستیڤاڵه‌كانی رابردوو زۆر باشترن سوودێكی تری فیستیڤاڵ دیداری شانۆركارانه‌ له‌ هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان و بینینی ئه‌زموونی یه‌كتره‌ .وه‌ك ده‌زانن هونه‌ری شانۆ له‌ هه‌موو هونه‌ره‌كانی تر به‌هێز تره‌ بگره‌ زۆر به‌هێزتره‌له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی سیاسییه‌كانیش شانۆ ته‌مه‌نێكه‌ پرۆسه‌یه‌كه‌ بۆ دیموكراسی پرۆسیه‌كه‌ بۆ دیالۆگ كردن پرۆسه‌یه‌كه‌ بۆ ئاشتی بۆ پێكه‌وه‌ ژیان نموونه‌ش ئه‌م گربوونه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ندانه‌ تائێستا هیچ هێزێكی سیاسی نه‌یتوانیوه‌ به‌وشێوه‌ی هورنه‌رمه‌ندان كۆ ببنه‌وه‌ لێره‌ هه‌ركێشه‌یه‌كی هونه‌ری هه‌بێت له‌نێوخۆمان چارسه‌ری ده‌كه‌ین” .
هونه‌رمه‌ند شه‌هرام نامیق بۆچوونی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر فیستیڤاڵ هه‌یه‌” سه‌ره‌تا ده‌ست خۆشی له‌ به‌رێوه‌به‌رانی فیستیڤاڵ ده‌كه‌م دیاره‌ ئه‌وه‌ خوولی دووه‌می فیستیڤاڵه‌،من له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات به‌شداری چه‌ندین فیستیڤاڵم كرده‌وه‌ له‌ توونس ، هیندستان ، ئێران ، لوبنان .. ده‌سپێكی فیستڤاڵ له‌رووی ئه‌ته‌كێك تاراده‌یه‌ك زۆر باش بوو ،چونكه‌ له‌ فیستیڤاڵی جیهانی ئه‌ی ،بی ، سی هه‌یه‌ به‌ڵام من پێم وایه‌ تا په‌نجا ساڵی تر ئێمه‌ ناگه‌ینه‌ فیستیڤاڵی ئه‌ی ،بی ، سی چونكه‌ ئه‌مانه‌ په‌یوه‌ندارن به‌خوودی مێوانه‌كان و به‌رهه‌مه‌كان زۆر شتی تر هه‌یه‌ تائێستا كاری باش و كاری كرچووكاڵمان بینیوه‌ ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ده‌سته‌ی فیستیڤاڵه‌وه‌ نییه‌ چونكه‌ ئێمه‌ی كورد هه‌رئه‌وه‌نده‌ی لێ هه‌ڵده‌ته‌كێ په‌ندێكی كوردی هه‌یه‌ ده‌ڵێت (ساواری بخۆیت هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ وزه‌ت هه‌یه‌ ) ،له‌م فیستیڤاڵه‌ كه‌ هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستان رۆژهه‌ڵات ، رۆژئاوا ، باكوور ، باشوور هه‌ریه‌كه‌مان كاریگه‌ری نه‌ته‌وه‌یكی له‌سه‌ر بۆنموونه‌ رۆژ ئاوا كاریگه‌ری زمان ومعریفی عه‌ره‌بیان له‌سه‌ره‌ ، رۆژهه‌ڵات كاریگه‌ری فارسییان له‌سه‌ره‌ ، باكوور كاریگه‌ری توركییان له‌سه‌ره‌ ،نه‌وه‌ی ئێمه‌ له‌ باشوور زمانی عه‌ره‌بی نازانین.. له‌ كۆڕه‌كانیش به‌شێك به‌ عه‌ره‌بی قسه‌یان ده‌كرد به‌شێك به‌ فارسی به‌شێك به‌ توركی..ئه‌مه‌ له‌هیچ شوێنێكی دونیادا بوونی نییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌وڵه‌ت نین خاوه‌ن مێژووی خۆمان نین له‌و كاته‌ی تۆ ده‌بیته‌ ده‌وڵه‌ت مێژوو ده‌ست پێده‌كات هه‌رچۆنێك بێت من ده‌ست خۆشیان لێده‌كه‌ین بۆ ئه‌نجام دانی ئه‌و فیستیڤاڵه‌”.
شانۆكار خاتووچنار عه‌زه‌دین له‌شاری كه‌ركووك به‌م جۆره‌ باس له‌ گرنگی سازدانی فیستیڤاڵ ده‌كات” سه‌ره‌تا ده‌ست خۆشییه‌كی گه‌ره‌م له‌سه‌رجه‌م لیژنه‌كانی فیستیڤاڵی كه‌ركووك ده‌كه‌م ،كه‌ ئه‌مه‌ دووه‌م فیستڤاڵه‌ به‌رێوه‌ی ده‌بن ،سه‌رباره‌ت به‌نمایشه‌كان به‌شێكی زۆری نمایشه‌كان له‌ئاستێكی به‌رز دان بێگومان نمایشی ئاست مام ناوه‌ند له‌نێو فیستیڤاڵه‌كه‌ هه‌بوو ،به‌ڵام من ئه‌وه‌ی زۆری سه‌رنجی راكێشام شانۆگه‌ری (ته‌رتوف) كه‌ به‌رهه‌می باكوور بوو ئه‌كته‌ره‌كان له‌رووی جه‌سته‌ و ده‌نگ زۆر سه‌ركه‌وتووبن بۆیه‌ من وه‌كو بینه‌رێك چێژم له‌نمایشه‌كه‌ وه‌رگرت.. هیودارم ئه‌م فیستیڤاڵه‌ به‌رده‌وام بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ی هونه‌رمه‌ندان زیاتر ئاشنای یه‌كتری بین له‌ كۆتاییه‌دا دووباره‌ ده‌ست خۆشی له‌رێكخه‌رانی فیستیڤاڵ ده‌كه‌م”.

ئه‌گه‌ر یه‌كه‌م نمایشی كوردی له‌ كوردستانی عێراق به‌دیاركراوی له‌ شاری هه‌ولێر له‌ ساڵی 1921 نمایش كرابێت ، ئه‌وا یه‌كه‌مین نمایش به‌زمانی سریانی له‌ ساڵی 1912 له‌ شارۆچكه‌ی ئه‌لقۆشی سه‌ر به‌ پارێزگای موسڵ له‌ژێر ناوی (الملكه‌ استر) نمایش كراوه‌ كه‌ له‌لایه‌ن (مه‌تران ئستیڤان كجۆ ) كاری نووسین و ده‌رهێنانی بۆ كردبوو ، واته‌ ئه‌م شانۆگه‌رییه‌ ،به‌ 9 ساڵ پێش شانۆی كوردی نمایش كراوه‌ .
ئه‌گه‌ر ئه‌و شانۆگه‌ریانه‌ی كه‌ به‌زمانی عه‌ره‌بی له‌لایه‌ن پیاوانی ئایینی، له‌ موسڵ كه‌ له‌ كنائیسه‌كان نمایش كراون به‌ نمایشی سریانی له‌ قه‌ڵه‌م بده‌ین ئه‌وا یه‌كه‌م نمایشی سریانی مێژووه‌كه‌ی بۆ ساڵی 1880 ده‌گه‌رێته‌وه‌ كه‌ شانۆگه‌ره‌یه‌ك بووه‌ به‌ ناوی (ئاده‌م و حه‌وا) له‌نووسینی (شماس حنا حبش) بووه‌، هه‌رچه‌نده‌ من(سه‌باح هورمز) ئه‌و شانۆگه‌ریانه‌ی كه‌به‌زمانی عه‌ره‌بی پێشكه‌ش كراون به‌ شانۆیی سریانی هه‌ژمار ناكه‌م.
له‌به‌رئه‌وه‌ی شانۆی سریانی له‌عه‌نكاوه‌ به‌شێكه‌ له‌ شانۆی كوردی له‌ شاری هه‌ولێر ،به‌هۆی ئه‌وه‌ی شارۆچكه‌ی عه‌نكاوه‌ له‌شاری هه‌ولێر زۆر نزیكه‌ و وه‌كو ناحییه‌ك سه‌ر به‌ شاری هه‌ولێره‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا به‌راوردكردنی ئاست ودروست بوونی شانۆ له‌ عه‌نكاوه‌ له‌گه‌ڵ شانۆ له‌ هه‌ولێر كارێكی زه‌حمه‌ته‌ به‌جۆرێك ، به‌راوردكرنیشی له‌ گه‌ڵ شارۆچكه‌كانی تری سریانی وه‌كو بخدیدا و ئه‌لقۆش زه‌حه‌مه‌ته‌.
به‌رده‌وام نه‌بوونی شانۆی سریانی له‌گه‌ڵ شانۆی عێراقی و شانۆی كوردی به‌تایبه‌تی له‌ عنكاوه‌ به‌هۆی ئه‌و ستمكاره‌ی كه‌ به‌درێژایی مێژوو له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوایی یه‌كه‌كان، رووبه‌رووی گه‌له‌كه‌مان بۆته‌وه‌ ،به‌تایبه‌تی رووداوه‌كانی سمێل كه‌ بووه‌ هۆی ترس له‌ قه‌واره‌كه‌ی بكرێت به‌جۆرێك سریانه‌كان واراهاتن كه‌خۆی له‌گه‌ڵ ئه‌و باروو دۆخه‌ بگونجێنێت كه‌به‌سه‌ریان سپێنراوبوو، چ له‌رێگه‌ی دامركانه‌وه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی یان ناچار كردنی كه‌ پشتگیری له‌ رۆشنبیری عه‌ره‌بی بكه‌ن.
ئه‌وه‌ی نامۆیه‌ شارۆچكه‌ی عه‌نكاوه‌، به‌ ده‌یان په‌روه‌دكار و ئه‌ندازیار و پزیشك و خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌رز به‌رزی به‌رهه‌م هێناوه‌ كه‌جێ په‌نجه‌یان له‌ نێو شاره‌كانی عێراق به‌گشتی و كوردستان به‌تایبه‌تی دیاره‌، به‌ڵام له‌م بواره‌ هونه‌ره‌یه‌ شارستانیه‌دا ده‌سته‌وه‌ستان بووه‌ ته‌نیا ژماره‌یه‌كی كه‌م له‌ شانۆكارانی به‌به‌راورد، به‌ بواره‌كانی تر به‌رهه‌م هێنراون ، هۆكاره‌كه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی بۆ بۆچوونی خۆم، بۆ په‌روه‌رده‌ی دایك و باوكان ده‌گه‌رێته‌وه‌ كه‌ هانی نه‌وه‌كانیان ده‌دات له‌خوێندن سه‌ركه‌تووبن و بڕوانامه‌ی به‌رز به‌ده‌ست بێنن،بۆ ئه‌وه‌ی له‌ زانكۆییه‌كان وه‌ربگیرێن به‌جۆرێك بۆچوونیان له‌سه‌ر هونه‌ر به‌گشتی و شانۆ به‌تایبه‌تی بۆچوونێكی كراوه‌یی نه‌بوو.
له‌گه‌ڵ بووژانه‌وه‌ شانۆ له‌ شاری هه‌ولێر كۆمه‌ڵی له‌ ئاره‌زوومه‌ندانی شانۆ له‌ شارۆچكه‌ی عه‌نكاوه‌ ده‌ركه‌وتن به‌تایبه‌تی له‌ سه‌ره‌تایه‌كانی حه‌فتایه‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ به‌هۆی نه‌بوونی تیپێكی هونه‌ری فه‌رمی مۆڵه‌ت پێدراو ،بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئاره‌زوومه‌ندانه‌ كۆبكاته‌وه‌ ، بۆ نمایشه‌كانیان، زیاتر پشتیان به‌ رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌به‌ست بۆیه‌ له‌ كاروانه‌كه‌ به‌رده‌وام نه‌بوون له‌ دیارترینیان: زوهێر عبدولمه‌سیح ، سه‌عدی ئه‌لمالح ، جۆرج مه‌نسوڕ ، ئه‌كره‌م نوری ، بترۆس هرمز ، ره‌فیق نوری ، له‌ گه‌ڵ نووسه‌ری ئه‌م وتاره‌ (سه‌باح هرمز).
هه‌رچه‌نده‌ كۆمه‌ڵی ئاسته‌نگ وكێشه‌ رووبه‌روی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ گه‌نجه‌ بوویه‌وه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ حه‌فتاییه‌كان توانیان كۆمه‌ڵێ له‌ شانۆگه‌ری پێشكه‌ش بكه‌ن وه‌كو شانۆگه‌ری (شمعدانات الاسقف) كه‌له‌ رۆمانی (البوساْ ) ئاماده‌كرابوو له‌گه‌ڵ شانۆگه‌ری (راتب شهر) له‌ نووسینی سوبحی خزعه‌لی بوو یه‌كه‌میان به‌زمانی عه‌ره‌بی پێشكه‌ش كرا ئه‌وی تریان به‌ زمانی سریانی بوو ،هه‌ردوو شانۆگه‌رییه‌كه‌ له‌ ده‌رهێنانی (زوهێر عبدولمسیح) بوو، به‌ڵام نووسه‌ری ئه‌م وتاره‌ (سه‌باح هرمز) كاری ده‌رهێنانی بۆ سێ شانۆگه‌ری كردوه‌ كه‌ بریتیتن له‌ شانۆگه‌ری (الانتصار ) له‌نووسینی سه‌عدی ئه‌لمالح، شانۆگه‌ری (تومر بیك) له‌نووسینی یوسف ئه‌لعانی ، شانۆگه‌ری (من الاتی) له‌نووسینی داود زیا، هه‌رسێ شانۆگه‌رییه‌كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی پێشكه‌ش كرا، هه‌ر له‌ هه‌شتایه‌كان هونه‌رمه‌ند ره‌فیق نوری حه‌نا شانۆگه‌ری له‌رووداوه‌ گرنگه‌كان له‌ ژیانی مه‌سیحا پێشكه‌ش ده‌كات.
ئه‌گه‌رچی نمایشه‌كان له‌رووی زمانه‌وه‌ زمانێكی خۆرسك بوون ، به‌ڵام كه‌شێكی باشی بۆ كۆمه‌ڵێ لاوی عنكاوه‌ی خوڵقاند بۆ ئه‌وه‌ی عه‌شقی هونه‌ری شانۆ بن تا ئه‌و راده‌یه‌ی هه‌ندێكان بچنه‌ په‌یمانگه‌ی هونه‌ره‌ جوانه‌كان چه‌ندین شانۆگه‌ری نماش بكه‌ن وه‌كو: ره‌فیق نوری ، خه‌لیل لۆقا ، سامی سڵیوه‌ ، مهه‌ند بترۆس ، سیروان بترۆس ،فوئاد سڵێوه‌.
وه‌كو به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك بۆ مێژوو ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانین یه‌كه‌م هونه‌رمه‌ند كه‌ له‌ عه‌نكاوه‌ ده‌رچووی كۆلێژی هونه‌ر- به‌غدا بێت خودا لێی خۆشبێت (دنحا بۆیا) بوو،له‌گه‌ڵ هه‌مان ئه‌و خووله‌ی هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د سالاربوو وه‌ هونه‌رمه‌ندی دووه‌م زوهێر عه‌بدولمه‌سیح بوو.
به‌پێوه‌ری سه‌رده‌م وكاته‌كان مێژووی سه‌رهه‌ڵدانی شانۆیی سریانی به‌به‌راورد به‌ شانۆی نه‌ته‌وه‌كانی تر له‌ عێراق وه‌كو شانۆی عه‌ره‌بی شانۆی كوردی و شانۆی توركمانی شانۆی سریانی درێژترین و كۆنترین شانۆیه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ ، به‌هۆی ئه‌وه‌ی مێژووی له‌ دایك بوونی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 1880 ، چه‌ندلێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك ده‌ریده‌خه‌ن كه‌ شانۆی سریانی پێش ئه‌م مێژووه‌ هه‌بووه‌ له‌و كاته‌ی شانۆی عێراقی له‌ سه‌ده‌ی رابردوو به‌ دیاركراوی له‌ ساڵی 1922 سه‌ریهه‌ڵداوه‌ وه‌ شانۆی كوردی له‌ ساڵی 1921 له‌ دایك بووه‌ واته‌ شانۆی سریانی به‌(42) ساڵ پێش شانۆی عێراقی بووه‌ وه‌ به‌(41) ساڵ پێش شانۆی كوردی بووه‌.
له‌ خۆبایی بوون نییه‌ ئه‌گه‌ر مێژوو دووباره‌ بێته‌وه‌ و شارستانییه‌تی شكۆی ئاشوورییه‌كان دووباره‌ بێته‌وه‌ ، یه‌كه‌مین تروسكه‌ی له‌ كۆنترین شار كه‌له‌مێژوودا ناسانرابێت ئه‌وه‌ شاری نه‌ینه‌وایه‌ كه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر هه‌موو شانۆكارانی عێراقی و كوردی دا هه‌بووه‌ ، چه‌ندین ده‌قی شانۆییان له‌نووسه‌ركانیان ورگرتووه‌ باشترین به‌ڵگه‌ش بۆ ئه‌مه‌ ده‌قی( الامیر الاسیر) له‌ نووسینی (نه‌عوم فه‌تحوڵڵا سحار) كه‌ له‌شاری هه‌ولێر پێشكه‌ش كراوه‌ ، ئه‌گه‌ر به‌وردی و بابه‌تییانه‌ بچینه‌نێو ته‌مه‌نی راسته‌قینه‌ی شانۆی سریانی ، به‌ره‌چاو كردنی ژماره‌ی ئه‌و شانۆگه‌ریانه‌ی كه‌ له‌ماوه‌ی سه‌ده‌ونیوێك،پێشكه‌ش كراون له‌رووی ئاستی هونه‌ره‌یان به‌به‌راورد به‌ ئاستی ئه‌و شانۆگه‌ریانه‌ی كه‌له‌لایه‌ن شانۆكارانی عێراقی و كورد پێشكه‌ش كراوه‌ ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ به‌راورده‌كه‌ به‌ته‌واوه‌تی پێچه‌وانه‌ ده‌بێته‌وه‌ واته‌ ته‌مه‌نی شانۆی سریانی زۆر كورتره‌ له‌ ته‌مه‌نی شانۆی هه‌ردوو نه‌ته‌وه‌كه‌ (كورد و عه‌ره‌ب) چونكه‌ ده‌بێ له‌ رووی ئاسته‌وه‌ به‌راورد بكرێت.

هۆكارێكی تری كه‌ شانۆ له‌ عه‌نكاوه‌ له‌ نێو كاروانی شانۆی سریانی لاوازه‌ بوو بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می رژێمی به‌عسی له‌ناوچوو ده‌رفه‌تی به‌ شانۆكارنی نه‌ده‌دات نمایشه‌كانیان پێشكه‌ش بكه‌ن به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌و بواره‌ كار ده‌كه‌ن ، سه‌ر به‌لایه‌نی سیاسین . بۆنموونه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی حه‌فتاییه‌كان ده‌سڵات له‌رێگه‌ی رێكخراوی به‌عس له‌عه‌نكاوه‌، رێگه‌ی نه‌دا شانۆگه‌ری (الحزیز ) له‌نووسینی مه‌كسیم گۆركێ پێشكه‌ش بكرێت به‌هۆی ئه‌وه‌ی ستاڤی شانۆگه‌رییه‌كه‌ لایه‌نگری حزبی شیوعیین ئه‌مه‌شمان له‌ دوای ڕاپه‌ڕینی ساڵی 1991 بۆ ده‌ركه‌وت ، ئه‌وه‌ی جێگای پێكه‌نییه‌ ئه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌ی خوێندۆته‌وه‌ بۆ مۆڵه‌ت دان دوور و نزیك په‌یوه‌ندی به‌ شانۆ نه‌بووه‌ له‌ ژیانیدا یه‌ك ده‌قی شانۆیی نه‌خوێنۆته‌وه‌ و یه‌ك شانۆگه‌ریشی نه‌بینیوه‌ ، بگره‌ زۆریش له‌ بواری شانۆ دوور بووه‌.

بۆ مێژوو ده‌ڵێم شانۆكارانمان، له‌دوای راپه‌رینی ساڵی 1991ی گه‌لی كوردستان نه‌یان توانییوه‌ ده‌رفه‌ته‌كان بقۆزنه‌وه‌ ، دامه‌زراندنی هه‌ردوو تیپی (عه‌شتار) و تیپی( شمشا) به‌داخه‌وه‌ نه‌یان توانی به‌باشی به‌ گیانی قوربانی دان و راستگۆیانه‌ هه‌ڵس و كه‌وت له‌گه‌ڵ هه‌ردوو تیپه‌كه‌ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م هونه‌ره‌ شانۆییه‌ به‌ره‌و ئاسۆیه‌كی گه‌ش وباش ببن و جگه‌ له‌وه‌ش هه‌ندێك به‌ربه‌ست و رێگری تر هه‌بوون بۆیه‌ تیپه‌كان نیان توانی په‌ره‌ به‌كاره‌كانیان بده‌ن تا ئه‌و راده‌ی ئێستا هه‌ردوو تیپه‌كه‌ نه‌ماوه‌ن.

هونه‌رمه‌ند ئارا هه‌ولێری: هونه‌ری (میناتور) تاڕاده‌یه‌كی زۆر سه‌رنجی بینه‌رانی ڕاكێشاوه‌
هونه‌رمه‌ند عبدالسمیع جه‌وهه‌ر مه‌ولوود ناسراو به‌ (ئارا هه‌ولێری) ماوه‌یه‌كی زۆره‌ له‌ بواری هونه‌ری شێوه‌كاری و هونه‌ری (میناتۆر) وه‌كو هونه‌رمه‌ندێك كار ده‌كات، تا ئێستا به‌شداری له‌ (14) پێشانگای هاوبه‌شی كردووه‌، پێمان باش بوو بۆ زیاتر ئاشناكردنی خوێنه‌رانمان به‌ چه‌ندپرسیارێك به‌سه‌ری بكه‌ینه‌وه‌.
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

*سه‌ره‌تا ئه‌گه‌ر بكرێت باس له‌ كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی هونه‌ری خۆتمان بۆ بكه‌یت.

-من ناوم (عبدالسمیع جوهر مولود) له‌ 1/10/1970 له‌ شاری هه‌ولێر – ئیسكان له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئاینی هونه‌ری چاوم هه‌ڵهێناوه‌، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای منداڵییه‌وه‌ چاوم به‌ زۆری هونه‌ره‌كان ئاشنابووه‌.
به‌تایبه‌تی هونه‌ره‌كانی شێوه‌كاری له‌نێوان پێنج برای هونه‌رمه‌ند، له‌ (وێنه‌كێشان و خۆشنووسی و میوزیك و خوێندنه‌وه‌ و شیعر و ئه‌ده‌ب)، ئه‌وانه‌ هه‌مووی هۆكاربوون كه‌ منیش ئاشنای به‌شێك له‌ هونه‌ری شێوه‌كاری بم, له‌ ساڵی 1987 ده‌ستم به‌كاری دارتاشی كرد له‌گه‌ڵ كاك نه‌جات جه‌وهه‌ری برام كه‌ هه‌م هونه‌رمه‌ندێكی به‌توانا و كاری دارتاشییه‌كه‌شی زۆر هونه‌ری و ناوازه‌ بوو، له‌ ڕێگه‌ی ئه‌وه‌وه‌ توانیم ئه‌و پیشه‌یه‌ تێكه‌ڵ به‌م هونه‌ره‌ بكه‌م.
هونه‌ره‌كانی هه‌ڵكۆڵین و نیمچه‌ په‌یكه‌ر له‌سه‌ر دار، وه‌ له‌ بواری ئه‌كادیمیش ئاماده‌یی پیشه‌سازی به‌شی دارتاشیم ته‌واو كرد, سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنم ئاره‌زووی لاسایی كردنه‌وه‌ی هه‌موو شتێكم هه‌بوو كه‌ به‌ بچووكی، بێ ئه‌وه‌ی بزانم كه‌ ئه‌م هونه‌ره‌ پێی ده‌ڵێن (میناتور) به‌رده‌وام هه‌وڵم ده‌دا توانای زیاتری خۆم نیشان بده‌م له‌ بچوككردنه‌وه‌. تا توانیم له‌ میانی موماره‌سه‌كردنم له‌م هونه‌ره‌ به‌ ناوه‌كه‌شی ئاشنابووم، له‌ ساڵی 2003 له‌ به‌شه‌كانی په‌روه‌رده‌ی پیشه‌یی به‌ مامۆستای پیشه‌یی دامه‌زرام كه‌ زۆر یارمه‌تی دام له‌ په‌ره‌پێدان و كاتی زیاتر كاركردنم، وه‌ بووه‌ هۆی به‌شداریكردنم له‌ چه‌ندین پیشانگای هاوبه‌ش له‌سه‌ر ئاستی هه‌ولێر و ئاستی هه‌رێمی كوردستان، وه‌ كردنه‌وه‌ی چه‌ندان خولی فێركردنی هونه‌ره‌كانی دارتاشی له‌ كه‌مپی ئاواره‌كانی سووری و عێراقی له‌ ڕێگه‌ی ڕێكخراوی ئینته‌رسووسی ئیتاڵی و چه‌ند خولێك بۆ مامۆستایانی پیشه‌یی وه‌ك مامۆستا. وه‌ تائێستاش به‌رده‌وامم له‌كاری هونه‌ری.

• ئه‌گه‌ر بكرێت پێناسه‌یه‌كی هونه‌ری میناتۆر مان بۆ بكه‌یت؟
  -هونه‌ری میناتور (miniature) – – واتا زۆر بچووككردنه‌وه‌ یان وێنه‌ی بچووككراو، به‌پێی مێژوو ئه‌م هونه‌ره‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پێش زایین، وه‌ هه‌ندێك له‌ مێژوونووسان پێیانوایه‌ كه‌ میناتور به‌ پڕی مانایه‌كه‌یه‌وه‌ له‌سه‌رده‌می ساسانییه‌كان بووه‌.
  له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م شوێنه‌واری كێشانی وێنه‌ی ڕاوشكار و په‌یكه‌ری بچووكی له‌ده‌ست دروستكراوی مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و گۆزه‌ و دیزه‌ی جۆراوجۆر، میناتور ده‌كرێت له‌ هه‌موو بواره‌كانی شێوه‌ كاری و ده‌ستی كاری له‌سه‌ر بكرێت بۆ نموونه‌ په‌یكه‌رسازی، هه‌ڵكۆڵین، وێنه‌كێشان، دیزاین، سیرامیك, كاره‌ ده‌ستیان و زۆر بابه‌تی تر ته‌نانه‌ت له‌سه‌رده‌می زوو له‌ بچووككردنه‌وه‌ی كتێب كاری لێ كراوه‌.
  هه‌وڵیانداوه‌ كه‌ كتێبێك به‌ نزیكه‌یی 25 جار له‌خۆی بچووكتر بكه‌نه‌وه‌، له‌ كۆتایی ده‌توانیین بڵێین میناتور به‌ مانای ئه‌وه‌ دێت كه‌ شێوه‌ی له‌ده‌ست دروستكراو بچووك بكرێته‌وه‌ بۆ چه‌ندینجار له‌خۆی بچووكتر.

*به‌رێزتان جگه‌ له‌ هونه‌ری شێوه‌كاری له‌ بواری هونه‌ری میناتور كار ده‌كه‌یت ،چۆنییه‌تی ئاشنا بوونت به‌م هونه‌ره‌ مان بۆ باس بكه‌یت؟
-به‌ڵێ من هه‌ر له‌ بواری شێوه‌كاری دار كار له‌سه‌ر داتاشینی دار له‌ شێوه‌ی سریالی ده‌كه‌م كه‌ ئه‌ویشیان هونه‌رێكی جیاوازه‌ له‌ میناتور كه‌ داتاشینی په‌یكه‌رێك یان كێشانی وێنه‌یه‌كی ئاژه‌ڵێك یان مرۆڤێك جیاواز له‌ واقیعی خۆی یان شێوه‌یه‌كی نیمچه‌ خه‌یاڵی، ئه‌م وشه‌یه‌ له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسی وه‌رگیراوه‌ به‌ مانای سه‌رووی ڕاستییه‌كان (فوق الواقع). كه‌ جوڵه‌یه‌كی ڕۆشنبیرییه‌ له‌ هونه‌ری نوێخوازی (الفن الحدیس).

*مێژووی هونه‌ری میناتور له‌ كوردستان بۆ كه‌ی ده‌گه‌رێته‌وه‌؟
–پێموایه‌ هونه‌ری میناتور مێژوویه‌كی كۆنی نییه‌ له‌ كوردستان. له‌وانه‌یه‌ له‌ دوای ساڵانی نه‌وه‌ده‌كان تاك تاكێك كاری لێ كرابێت. ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ سه‌ره‌تایه‌ك بین له‌ ده‌ستپێكی ئه‌م هونه‌ره‌.

*ئه‌و كه‌رستانه‌ی له‌ هونه‌ری میناتور به‌كاردێن چین؟
-ئه‌م كه‌ره‌ستانه‌ی له‌م هونه‌ره‌ به‌كار دێت چه‌قۆی تاشین، شه‌فره‌ی بچووك و كارتیخی بچووك و سمارته‌ و زۆر كه‌ره‌سته‌ی تر له‌ بابه‌تی چه‌قۆ و شه‌فره‌ كه‌ بۆخۆمان دروستی ده‌كه‌ین به‌ بچووكی كه‌ له‌ كوردستان ده‌ست ناكه‌وێت .

• پێشوازی بینه‌ران له‌ هونه‌ری میناتور له‌ چ ئاستێك دایه‌؟
  -به‌ڕاستی ئاستی ئه‌م هونه‌ره‌ تاڕاده‌یه‌كی زۆر ڕاده‌به‌ده‌ر سه‌رنجی خه‌ڵك و بینه‌رانی ڕاكێشاوه‌، زۆرێك له‌ هونه‌رمه‌ندانیش هانی ئه‌وه‌م ده‌ده‌ن كه‌ به‌رده‌وام بم له‌ هونه‌ری بچوككراو (میناتور).
• تا ئێستا به‌شداریی چه‌ند پیشانگای شێوه‌كاریت كردووه‌؟
  -تائێستا به‌شداریم له‌ (14) پێشانگای هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ په‌روه‌رده‌ی پیشه‌یی كردووه‌ و (4) پێشانگا له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێم له‌ شاره‌كانی (هه‌ولێر، دهۆك، سلێمانی)م كردووه‌، و له‌ ساڵی 2007 له‌گه‌ڵ مامۆستای هونه‌رمه‌ندی سیرامیك سه‌ربه‌ست محه‌مه‌ده‌مین شێخه‌ بۆ یه‌كه‌مجار به‌بۆنه‌ی ساڵیادی دامه‌زراندنی یه‌كێتی مامۆستایانی كوردستان لقی هه‌ولێر هه‌ڵساین به‌ كۆكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌ (35) هونه‌رمه‌ند و كردنه‌وه‌ی پێشانگایه‌كی هاوبه‌ش كه‌ خۆشمان به‌شداربوون به‌ چه‌ند به‌رهه‌مێك، وه‌ به‌شداریم له‌ چه‌ند پێشانگایه‌كی هاوبه‌ش به‌ به‌رهه‌مێك یان زیاتر، وه‌ له‌ پێشانگای كونسوڵخانه‌كانی له‌ كوردستان له‌ هۆڵی كونسوڵخانه‌ی زانكۆی چیكی، وه‌ دووا پێشانگای به‌شداریم تیا كرد له‌ سێپته‌مبه‌ری 2021 له‌ پێشانگایه‌كی هاوبه‌شی هونه‌رمه‌ندانی هه‌ولێر له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی به‌غدا سه‌ر به‌ كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ری مشكاتی عێراقی كرد، وه‌ له‌م ماوه‌یه‌ش به‌شداریم كرد له‌ پێشانگایه‌كی ئه‌لیكترۆنی له‌ لوبنان له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی به‌ به‌شداریی (160) هونه‌رمه‌ند له‌ هه‌موو وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌ ناوی ئارت لوبنان، وه‌ له‌هه‌مانكاتدا بڕوانامه‌ی ڕێزلێنانم پێ به‌خشرا به‌سوپاسه‌وه‌.
• هه‌ماهه‌نگیتان له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی كوردستانی و عێراق له‌ چ ئاستێكدایه‌؟
  -هه‌ماهه‌نگیم له‌گه‌ڵ -هونه‌رمه‌ندانی كوردستان زۆر باشه‌ و له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی عێراقیش تاڕاده‌یه‌ك هه‌یه‌، هیوادارین له‌ داهاتوو له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م هونه‌رمه‌ندانی جیهانیش هه‌بێت.
• زیاتر حه‌ز له‌ نیگاركردنی تابلۆی هونه‌ری ده‌كه‌یت،یان له‌ تابلۆی میناتور؟
  -من له‌ڕاستیدا زیاتر حه‌ز له‌ داتاشینی دار له‌شێوه‌ی میناتور و سریالی ده‌كه‌م ،وه‌ك له‌ وێنه‌كێشان، وه‌ هه‌ست ده‌كه‌م كه‌ له‌م هونه‌ره‌دا زیاتر خۆم ده‌دۆزمه‌وه‌ و تیایدا سه‌ركه‌وتوو ده‌بم.
• ئێمه‌ زۆر سوپاسی به‌رێزتان ده‌كه‌ین بۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ ئێمه‌ت به‌خشی.
  -له‌ كۆتاییدا هیوادارم هونه‌ری بچوككراو (میناتور) په‌ره‌ بسێنێ له‌ كوردستانیش بڵاو ببێته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌موو به‌شه‌كانی هونه‌ری شێوه‌كاری، وه‌ زۆر سوپاس بۆ ئێوه‌ی ئازیز بۆ ئه‌م به‌سه‌ركردنه‌وه‌یه‌ گرینگیدانتان به‌ هونه‌ری میناتور.

مۆنۆدراما،واته‌ شانۆگه‌ری تاكه‌ كه‌سی تائێستا زۆرێك له‌ شانۆكاران،له‌ سه‌رپێناسه‌ی ئه‌م جۆره‌ درامایه‌ بۆ چوونیان جیاوازه‌، به‌ڵام بۆچوونی زۆرێك له‌ شانۆكاران وایه‌،كه‌ مۆنۆدراما بریتییه‌ له‌ یه‌ك ده‌نگ و له‌یه‌ك ئه‌كته‌ر.. زۆربه‌ی نووسه‌رانی شانۆگه‌ری ،بیرۆكه‌ی سه‌ره‌كیان له‌سه‌ر چه‌ندین كه‌سایه‌تی بونیاد ده‌نێن كه‌ له‌نێوان خۆیان دا دیالۆگ ده‌كه‌ن به‌ڵام له‌ ده‌قی مۆنۆدراما دا پشت به‌ یه‌ك كه‌سییه‌ت ده‌به‌ستێت له‌رێگه‌ی چه‌ندین دیالۆگی ناوه‌وه‌ی و ده‌ركی رۆله‌كه‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌كرێت .. لێره‌دا زه‌حمه‌تی و ئاسته‌نگ بۆ نووسه‌ر دوورست ده‌بێت ، به‌تایبه‌تی كاتێ ده‌كه‌ونه‌ گێرانه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی بیرۆكه‌كه‌ بگات به‌ وه‌رگر.
ده‌قی مۆنۆدراما پێویستی به‌ ده‌رهێنه‌رێكی به‌ توانا ولێهاتوو هه‌یه‌،بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ده‌قی مۆنۆدرامای گێرانه‌وه‌ ده‌رباز بێت ،چونكه‌ بینه‌ر تووشی وه‌رز بوون ده‌بێت. بۆیه‌ ده‌بێ ده‌رهێنه‌ر له‌ رووی ده‌رهێنانه‌وه‌ خاوه‌ن تێڕامانی تایبه‌ت به‌ خۆی بێت كاتێ هه‌ڵس و كه‌وت له‌گه‌ڵ یه‌ك ئه‌كته‌ر ده‌كات له‌رێگه‌ی جه‌سته‌ی ئه‌كته‌ر به‌هاوكاری ئیكسسوارت و دیكۆر و رووناكی له‌گه‌ڵ دروستكردنی سینۆگرافیایه‌كی گونجاو بۆ كاره‌كه‌.
ئه‌كته‌ر له‌نواندنی مۆنۆدرامادا له‌ كرداری شانۆییدا به‌هۆی نه‌بوونی ئه‌كته‌ره‌رێكی ترپێویستی به‌ سه‌رجه‌م كه‌رسته‌كانی خۆی ده‌بێت وه‌كو ده‌نگ و جوڵه‌و سۆز و گرژی .. بۆ ئه‌وه‌ی بوونی خۆی له‌سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆی بسه‌لمێنێت وچێژ و باوه‌ڕ به‌ بینه‌ر ببخه‌شێت، بۆ گه‌یشتن به‌ لوتكه‌ی داهێنان،له‌ هه‌مان كاتدا،نابێ ئه‌زموونی ئه‌كته‌ریش له‌بیر بكرێت ،چونكه‌ فاكته‌ره‌رێكی گرنگه‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی نواندنه‌كه‌ی.
هه‌مه‌چه‌شن و جۆراجۆری نواندن له‌نمایشی مۆنۆدرامادا خاڵێكی گرنگی نواندنه‌ نمایشی مۆنۆدرامادا له‌ شانۆگه‌ری (وه‌ك قه‌قنه‌س ده‌سووتێم ) كه‌له‌ نووسینی نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ند خاتوو (گه‌زیزه‌ عومه‌ر) و ده‌رهێنانی (نه‌ژاد نه‌جم ) و نواندنی خاتوو(هه‌وار فارس) -ه‌ به‌رهه‌می گروپی شانۆی هه‌واری شاری كركووك بوو ئه‌م شانۆگه‌رییه‌، تائێستا له‌ تونس،میسر، به‌غدا،هه‌ولێر ،كه‌ركووك نمایش كراوه‌ خاتوو هه‌وار توانی له‌ رێگه‌ی ئه‌و وزه‌ نواندنه‌ی له‌ نمایشه‌كه‌ی به‌كار هێنا،له‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ 40 خووله‌ك له‌رێگه‌ی جه‌سته‌و جووڵه‌و ریتم وهێماكانی.. تارا راده‌یه‌كی باش سه‌رنجی بینه‌ران بۆ خۆی رابكێشێت من بۆخۆم له‌م نمایشه‌دا توانستی راسته‌قینه‌ی هه‌وارم له‌ نواندنه‌كه‌ی بینی ،هه‌رچه‌نده‌ له‌ هه‌ندێك شوێنی نمایش،هه‌ستمان به‌،ماندووبوونی ئه‌كرد چونكه‌ ده‌كرد ده‌رهێنه‌ر له‌ رێگه‌ی دیالۆگی بێ ده‌نگ كه‌ زۆر جار له‌ هه‌ندێك نمایش دا بینیومانه‌، بێ ده‌نگی شانۆیی زۆر به‌هێزتر بووه‌ له‌ دیالۆگی ئه‌كته‌ر بۆیه‌ ئه‌گه‌ر ده‌رهێنه‌ر زیاتر كاری له‌سه‌ر كردبا ده‌كرا هاوكارێكی باشت بێت بۆ ئه‌كته‌ر له‌ هه‌مان كاتدا زیاتر سه‌ره‌نجی بینه‌رانی بۆ خۆی رابكێشێت وزیاتر خزمه‌ت به‌ نمایشه‌كه‌ی ده‌كرد به‌ڵام به‌ هۆی ئه‌وه‌ی سه‌رتاپای نواندنه‌كه‌ ریتمێكی خێرای له‌ خۆی گرتبوو،ئه‌م حاڵه‌ته‌مان زۆر به‌كه‌می به‌دی ده‌كرد، زیاتر پشتی به‌ ریتمی خێرا به‌ست بوو..هه‌رچۆنێك بێت خاتوو هه‌وار به‌ هۆی نواندنه‌كه‌ی،وای له‌ بینه‌ر ده‌كرد به‌رده‌وام چاوه‌ڕێ دیالۆگ و جووڵه‌ی نوێی لێ بكه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت له‌ رووداوه‌كان چی روو ده‌دات ، به‌ واتایه‌كی تر بینه‌ر له‌ نمایشه‌كه‌دا تووشی وه‌ڕز بوون نه‌ده‌بوون ئه‌مه‌ش خاڵێكی سه‌ره‌كی سه‌ركه‌وتنی نمایشه‌كه‌ بوو له‌ هه‌مان كاتدا نابی رۆڵی هه‌ره‌یه‌ك له‌ ده‌رهێنه‌ر نژاد نه‌جم ، موزیك سیروان عومه‌ر ،دیكۆر به‌رهه‌م یاسین ، ئێكسسوارات،جل وبه‌رگ، رووناكی هونه‌ر شه‌وقی عه‌لی نه‌وزاد،سینۆگرافیا به‌گشتی به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان هاوكارێكی باشی نواندنه‌كه‌ی هه‌وار خان بوو.
شایانی باسه‌ شانۆگه‌ری ( وه‌ك قه‌قنه‌س ده‌سووتێم ) تائێستا به‌شداری چه‌ندین فیستڤاڵی شانۆیی نێوه‌ده‌وڵه‌تی كردوه‌،چه‌ندین خه‌ڵاتی به‌ده‌ست هێناوه‌ وه‌كو: فستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تی مۆنۆدرامای قه‌رتاج له‌ وڵاتی تونس ، فێستیڤاڵی ڕۆژانی قاهیره‌ی نێوده‌وڵه‌تی بۆ مۆنۆدراما له‌ میسر، فێستیڤاڵی مۆنۆدرامای ( یوسف ئه‌لعانی ) له‌ به‌غداد كه‌ خه‌ڵاتی باشترین ئه‌كته‌ری كچ به‌خشرابه‌ شانۆكاری كورد ( هه‌وار فارس ) وه‌ خه‌ڵاتی باشترین نمایشی به‌ده‌ست هێنا .
له‌ كۆتاییدا ده‌ست خۆشی له‌ ستاڤی گروپی شانۆی هه‌وار ده‌كه‌م هیوای سه‌ركه‌وتن و به‌رده‌وامیان بۆ ده‌خوازم.

كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

هونه‌رمه‌ند شیرین محه‌مه‌د: من عاشقی ره‌نگه‌كانم، عاشقی وشه‌كانم
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

هونه‌رمه‌ند و شاعیر خاتوو شیرین محه‌مه‌د عه‌لی ناسراو به‌ (شیرین كۆكار)ساڵانێكه‌ له‌ به‌ هونه‌ری شێوه‌كاری و له‌ بواری شیعر نووسین سه‌رقاڵه‌ خاوه‌نی چه‌ندین پیشانگه‌ی هاوبه‌ش و تایبه‌تییه‌ هه‌رده‌م سروشتی جوانی كوردستان بۆته‌ سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانی ،حه‌زێكی زۆری بۆ هونه‌ر هه‌یه‌.. بۆ زیاتر ئاشنا بوون به‌ كاروچالاكییه‌كانی به‌چه‌ند پرسیارێك به‌سه‌رمان كردوه‌.

*پێمان باش بووسه‌ره‌تا له‌رێگه‌ی سیڤی هونه‌ری زیاترخۆتان به‌خوێنه‌رانمان ئاشنا بكه‌یت.

-من ناوم (شیرین محه‌مه‌د عه‌لی)یه‌ نازناوم شیرین كۆكاره‌ له‌ساڵی 1970 له‌ شارۆچكه‌ی پێنجوێن له‌ دایك بووم،په‌یمانگه‌ی مه‌ڵبه‌ندی مامۆستایانم ته‌واو كردوه‌ به‌شی هونه‌ر، وه‌كو كاری هاوبه‌ش ساڵانه‌ له‌چالاكی قوتابخانه‌كان، به‌پۆسته‌ر و بڵاوكراوه‌ به‌شداری پیشه‌نگه‌ی هاوبه‌شم كردوه‌ له‌ هه‌موو چالاكییه‌كان ئاماده‌بوونم هه‌بووه‌ ،جیاوازی من له‌ گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی شێوه‌كار ،من تێكستی شیعری له‌سه‌ر تابلۆكانم ده‌نووسم.

• هاوكاری وپاڵپشتی ،بۆ هه‌مووكه‌سێك له‌ هه‌ر بوارێك بێت پێویسته‌،ئه‌و كه‌س ولایانه‌ كێن هاوكاری و پاڵپشتی به‌رێزتان بوون؟
  -به‌داخه‌وه‌ هیچ كه‌س و لایه‌نێك هاوكارم نه‌بووه‌ له‌ ئه‌نجمادانی سه‌رجه‌م چالاكییه‌كانم ،هه‌مووی له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆم بووه‌ ،چونكه‌ حه‌زووخولیایه‌كی زۆرم بۆهونه‌ری هه‌یه‌.
• *تائێستا خاوه‌نی چه‌ند پیشانگه‌ی تایبه‌تی و هاوبه‌شی؟
• سه‌باره‌ت به‌ پیشانگه‌ی هاوبه‌ش، له‌ گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندان به‌شداری (10) پیشانگه‌ی هاوبه‌شم كردوه‌ ،به‌ڵام له‌سه‌ر ئاستی چالاكی هونه‌ری تاكه‌كه‌سی له‌ ساڵی 2014 ده‌ستم به‌ كاری نیگاركردنی تابلۆكردن كردوه‌ به‌مه‌به‌ستی كردنه‌وه‌ی پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم،هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌ستت له‌ رێكه‌وتی 7-7-2018 كه‌ رۆژی له‌دایك بوونمه‌ یه‌كه‌مین پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم كرده‌وه‌،وه‌ 27-9-2019 دووه‌مین پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم كرده‌وه‌، وه‌ له‌18-8-2018 له‌ شاری پێنجوێن به‌ 22تابلۆ له‌ فیستیڤاڵی زانستی مفتی پێنجوێنی كرد،پێشانگایه‌كه‌م كردوه‌.
  له‌پیشانگای تایبه‌تی دووه‌مم له‌ ژێر ناوی (شیعرو نیگار له‌ ئامێزی شیرین دابوو) له‌سه‌ر هه‌موو تابلۆكانم تێكستییان له‌سه‌ر بوو ،سه‌رنجی زۆی له‌بینه‌رانی بۆخۆی راكێشابوو، چونكه‌ زۆربه‌ی تابلۆكان و تێكسته‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كتری ده‌گونجان.
• به‌رێزتان له‌پاڵ هونه‌ری نیگار كردن ، شیعریش ده‌نووسن ئه‌گه‌ری باسی ئه‌و بواره‌ش بكه‌یت؟
• ئه‌وه‌ی راستی بێت پێش ئه‌وه‌ی ده‌ست به‌ كاری هونه‌ری بكه‌م، سه‌ره‌تای ده‌سپێكردنی نووسینم ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ساڵی 2010 وه‌ زۆربه‌ی تێسته‌كانم عاشقانه‌یه‌ گوزارشت له‌و روداو و دابڕانانه‌ ده‌كات كه‌به‌سه‌ر عاشقه‌كان دارووده‌دات،هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ش زۆر كه‌س پرسیاری ئه‌وم لێده‌كه‌ن كه‌ من عاشقم؟ له‌وه‌ڵاما ده‌ڵێم ، نه‌خێر عاشق نیم به‌ڵاكو من عاشقی ره‌نگه‌كانم عاشقی وشه‌كانم به‌ڵام من بۆعاشقه‌كان ده‌نووسم بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی ناگه‌ن به‌یه‌ك.

  *زیاتر له‌كام قوتابخانه‌ی شێوه‌كاری كار ده‌كه‌یت؟

  -من زیاتر له‌سه‌ر قوتابخانه‌كانی سروشتی و ته‌عبیری تابلۆكانم ده‌كه‌م.

  *به‌كام له‌ هونه‌رمه‌ندانی كوردستان سه‌رسامی،یاخود كاریگه‌ریان له‌سه‌ر تۆ هه‌یه‌؟

• من حه‌زێكی زۆرم بۆ هونه‌ر هه‌یه‌، هه‌موو هونه‌ره‌كانم خۆش ده‌وێت ،به‌شانۆ و موزیك و سینه‌ما و شێوه‌كاری ،خۆشبه‌ختانه‌ من خۆم له‌ شێوه‌كار دۆزییه‌وه‌ له‌هه‌مان كاتدا سه‌رسامیشم به‌ كاری هه‌موو هونه‌رمه‌ندێك.
• بابه‌تی تابلۆیه‌كانت له‌ چییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن؟

  سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانم زۆرن ،وه‌كو سروشت هه‌ندێك جاریش تێكستی شیعرێكم كردوه‌ به‌ تابلۆ جاریش وایه‌ بیركردنه‌وه‌ی خۆته‌ یان روداوێك ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانم.

  *ئاستی هونه‌ری شێوه‌كار به‌گشتی و ئاستی شێوه‌كارانی ئافره‌ت چۆن ده‌بینی؟

• ئاستی هونه‌ری شێوه‌كاری له‌ئاستێكی به‌رزدایه‌،به‌شانازیه‌وه‌ ساڵانه‌ چه‌نده‌ها پیشانگه‌ی تایبه‌تی و هاوبه‌شی ده‌كرێته‌وه‌ بۆ هونه‌رمه‌ندان وه‌ ئافره‌تی هونه‌رمه‌ندی به‌توانامان هه‌یه‌، ئاستییان زۆر به‌شه‌ كاره‌كانیان ماییه‌ی رێزن.

  *پێتان وایه‌ هونه‌رمه‌ندی به‌هره‌مه‌ند پێویستی به‌ خوێندنی ئه‌كادیمی هه‌بێت؟

  -هونه‌ر سنووری نیه‌ ئاكادیمی بێت، یان ئه‌كادیمی نه‌بێت چه‌نده‌ها هونه‌رمه‌ندمان له‌بواری موزیك ، شانۆ، شێوه‌كاری هه‌یه‌خاوه‌ن ئاستێكی به‌رزن له‌ هونه‌ر وه‌كو قوتابخانه‌ی هونه‌ری وان ،بێ ئه‌وه‌ی ده‌رچووی ئه‌كادیمایا یان په‌یمانگه‌ی هونه‌ری بن.

• پرۆژه‌ی نوێتان هه‌یه‌؟
• له‌ ئێستادا خۆم ئاماده‌كه‌م بۆكردنه‌وه‌ی پیشانگه‌ی تایبه‌تی.

كارۆخ هاشم : له‌ هه‌موو شاره‌كانی كوردستان داخوازی له‌سه‌ر كاره‌ هونه‌رییه‌كانم هه‌یه‌
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

هونه‌ری كارده‌ستی ، یه‌كێكه‌ له‌و هونه‌رانه‌ی كه‌ ده‌تواندرێت ، كاری سه‌نج راكێش و كللتوری نه‌ته‌وه‌كان له‌رێگه‌ی ئه‌م هونه‌ره‌وه‌ نمایش بكرێت له‌ هه‌مان كاتدا هه‌ر له‌رێگه‌ی ئه‌م هونه‌ره‌وه‌ كلتووری نه‌ته‌وه‌كان به‌یه‌كتری ئاشنا به‌كرێن ،زۆر جاریش ئه‌م جۆره‌ هونه‌ره‌ وه‌كو بازرگانی كاری پێوه‌ كراوه‌ .
ئه‌م جۆره‌ هونه‌ره‌ پێویستی به‌سه‌لیقه‌یه‌كی باشی هونه‌ری ده‌بێت، یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی ئه‌م كاره‌ هونه‌رییه‌ ده‌كه‌ن به‌رێز (كارۆخ هاشم سعید)-ه‌ دانیشتووی قه‌زای رواندزه‌ له‌نزیكه‌وه‌ به‌سه‌رمان كردۆته‌وه‌ ئه‌م گفتوگۆیه‌مان له‌گه‌ڵ دا ئه‌نجام دا:
*پێمان باشه‌ سه‌ره‌تا باس له‌ چۆنییه‌تی ئاشنا بوونت به‌ هونه‌ری كاری ده‌ستی بكه‌یت.
-سه‌ره‌تا ئاشنا بوونم به‌ هونه‌ری كاری ده‌ستی بۆ سه‌رده‌می منداڵیم ده‌گه‌رێته‌وه‌، كاتێ له‌ قوڕ شێوه‌ی جۆراوجۆرم دروست ده‌كرد، به‌م شێوه‌ش له‌رێگه‌ی كاری به‌رده‌وام و ئه‌زموون ، په‌ره‌م به‌تواناكانی خۆم دا تا ئه‌و ئاسته‌ی توانیم شاره‌زایه‌كی باش له‌ هه‌موو جۆره‌كانی كاری ده‌ستی په‌یدا بێت ، بگه‌مه‌ ئه‌و ئاسته‌ی ئێستا.

• كێن ئه‌وانه‌ی هاوكارو پاڵپشت بوون ، ئایا هیچ خوولی هونه‌ریت بینیوه‌؟

  -سه‌ره‌تا هاوكاری و پاڵپشتم دایك و باوكم زۆر هاوكارو پاڵپشتم بوون ، به‌جۆرێك هانی زۆریان دام بۆ ئه‌وه‌ی ،له‌سه‌ر كاره‌كه‌م به‌رده‌وام بم، ئێستاش ماڵه‌وه‌ به‌گشتی و به‌تایبه‌تی خێزانه‌كه‌م ،كه‌ئه‌ویش ئاره‌زووی هونه‌ری كاری ده‌ستی هه‌یه‌، له‌گه‌ڵم فێری ئه‌م هونه‌ره‌ بووه‌ هاوكارێكی باشی كردووم ، به‌داخه‌وه‌ تا ئێستا له‌ شاره‌كه‌مان خوولی هونه‌ری بۆ هونه‌ری كاری ده‌ستی نه‌كراوه‌ته‌وه‌،بۆشم نه‌گونجاوه‌ له‌ ده‌روه‌وه‌ی شار به‌شداری خوول بكه‌م ، بۆیه‌ به‌شداری هیچ خوولێكی هونه‌ریم نه‌كردوه‌.

  *ئه‌و كه‌رستانه‌ی له‌ كاره‌كانت به‌ كاردنیت له‌ چی پێك هاتوون؟

• ئه‌و كه‌رسته‌و ئامێرانه‌ی به‌ كاری ده‌هێنم ، جۆراوجۆرن ، به‌ڵام به‌گشتی كه‌ره‌سته‌كان پێك هاتوون له‌ دار و ته‌خته‌+سوف+گونیه‌و په‌ت و داوی موو +مۆری و یاقوت وه‌كۆمه‌ڵێ ده‌رمانی تر له‌گه‌ڵ هه‌ندێ ماده‌ی وه‌ك و غه‌ڕه‌ وارنیش واتا ڕه‌ونه‌ق و چه‌سپ.
• به‌شداری پیشانگه‌ی تایبه‌ت ، یان هاوبه‌ش به‌ كاره‌كانت كردوه‌؟
• ئه‌وه‌ی راستی بێت ، خۆمان بۆ پیشانگه‌ی تایبه‌تی ئاماده‌كردبوو ، هه‌موو ماده‌كانیش ئاماده‌ بوون ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ، به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشی ڤیارۆسی كۆرۆنا پیشانگایه‌كه‌ دواكه‌وت ، هیوادارم به‌زووترین كات ئه‌م نه‌خۆشه‌ نه‌گریسه‌ كۆتایی بێت ، ده‌رفه‌ت هه‌بێت ئه‌م چالاكییه‌ ئه‌نجام بده‌ین.
• له‌ رووبای بازرگانییه‌وه‌ سوودت له‌ كاره‌كه‌ت بینیوه‌؟
• پێم وایه‌ كارێكی ئاسییه‌ ، بتوانم له‌رێگه‌ی كاری هونه‌ری ده‌ستی، بتوانم داهات بۆخۆم كۆبكه‌مه‌وه‌ كاره‌كانم سوپاس بۆ خودا له‌ هه‌موو شاره‌كانی كوردستان داخوازی له‌سه‌ر كاره‌ هونه‌رییه‌كانم هه‌یه‌،بۆیه‌ سوود و قازانجم له‌ كاره‌كه‌م بینیوه‌.
• پێشوازی هاوڵاتیان له‌ كاره‌كانت چۆن ده‌بینی؟
• به‌هۆی ئه‌وه‌ی هیچ دوكان و یان شوێنێكی دیاركروام نییه‌ بۆ نمایش كردنی كاره‌كانم نیه‌ ته‌نها له‌ ڕێگه‌ی تۆڕه‌كۆمه‌ڵاتییه‌كانه‌وه‌ وه‌كو فه‌یسبوك و انستا گرام.. كاره‌ هونه‌رییه‌كانم نمایش ده‌كه‌م ، ته‌نیا له‌م رێگه‌یه‌وه‌ ، هاوڵاتیان كاره‌كانم ده‌بینن.
• بۆ ئه‌نجام دانی كارێك چه‌ند كاتت پێویسته‌؟
• كاته‌كان به‌پێی شێوه‌وفۆرم و جۆری كاره‌كه‌ ده‌بێت، هه‌ندێ بابه‌ت هه‌یه‌ كاتی زۆر ناوێ ،به‌ڵام هه‌ندێ بابه‌ت هه‌یه‌ كات ماوه‌ی زۆری ده‌وێت ، به‌ تایبه‌تی كاری ده‌ستی كه‌له‌ دار بێت .
• پێتان باشه‌ چی بكرێت ، بۆ پێشڤه‌چوونی هونه‌ری كاری ده‌ستی؟
• به‌ بۆچوونی خۆم، ئه‌و كه‌سانه‌ی كاری ده‌ستی ده‌كه‌ن پێویسته‌ له‌لایه‌ن هه‌ردوو كه‌رتی حكومی و تایبه‌ت ، گرنگیه‌كی زۆریان پێ بدرێت وپاڵپشتی بكرێن، بۆ ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام بن له‌ كاره‌كانیان و به‌رهه‌مه‌كانیان پێشكه‌وتووتر بێت ،ئه‌مه‌ش له‌ رێگه‌ی كردنه‌وه‌ی پێشانگا و دابین كردنی كه‌رسته‌و شوێن بۆ نمایش كردنی كاره‌كانیان.

خاتووشێوه‌كارپه‌رێز: حه‌زم به‌ ده‌رخستنی هه‌سته‌كانه‌ له‌ ڕوخساری مرۆڤ ، بۆیه‌ گرنگیم به‌پۆرتره‌یت داوه‌
هونه‌رمه‌ندی شێوه‌كار په‌رێز شوان خاوه‌ن سه‌لیقه‌یه‌كی جوانی هونه‌ری شێوه‌كارییه‌ ،سه‌ره‌تای وێستگه‌كانی هونه‌ری له‌ شاره‌دێی خه‌لیفان، له‌ قوتابخانه‌ به‌شداری چه‌ندین پیشانگه‌ی هاوبه‌شی كردوه‌،دایك و باوكی پاڵپشتی سه‌ره‌كی بوون بۆ ئه‌وه‌ی له‌هونه‌ر به‌رده‌وام بێت،بۆ په‌ره‌پێدانی حه‌زوو ئاره‌زووه‌كانی ده‌چێته‌ كۆلێژی هونه‌رله‌هه‌ولێر.. نه‌بوونی هۆڵ له‌ خه‌لیفان بۆنمایش كردنی به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندان یه‌كێكه‌ له‌ كێشه‌وگرفتی هونه‌رمه‌ندانی ناوچه‌كه‌..به‌چه‌ند پرسیارێك به‌سه‌رمان كرده‌وه‌.
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس
*پێمان باش بوو كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی هونه‌ری خۆت بۆ خوێنه‌رانمان باس بكه‌یت.

• من په‌رێز شوان خه‌ڵكی شاره‌دێی خه‌لیفانم له‌دایكبووی ساڵی ٢٠٠٠ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ خولیاو ئاره‌زووی هونه‌ری شێوه‌كاریم هه‌بوو له‌ قۆناغه‌كانی خوێند به‌شداری زۆربه‌ی پیشانگه‌كان به‌شداریم كردوه‌، هه‌ر ئه‌و حه‌زو ئاره‌زوه‌ وای لێكردم بچمه‌ كۆلێژی هونه‌ر به‌شداری چه‌ندین پیشانگه‌ی هاوبه‌شم كردوه‌ ،یه‌ك پیشانگه‌ی تایبه‌تم كردۆته‌وه‌،له‌ ئێستادا قوتابیم له‌ كۆلێژی ھونه‌ره‌جوانه‌كانی زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین به‌شی شێوه‌كاری.
• پێش ئه‌وه‌ی بچن بۆ كۆلێژی هونه‌ره‌ جوانه‌كان ئێوه‌ چۆن ئاشنا بوون به‌ هونه‌ری شێوه‌كاری ؟
  -هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ حه‌ز و خولیام هه‌بووه‌ بۆ وێنه‌كێشان به‌ڵام نه‌متوانیوه‌ گرنگی پێ بده‌م و به‌رده‌وام بم تا ته‌مه‌نی 18 بۆ 19 ساڵیم ئه‌وكات توانیم دووباره‌ بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ناو هونه‌ر و ده‌ست به‌ ڕاھێنان و چاڵاكیه‌كانم بكه‌م بۆ به‌دی هێنانی خولیاكانم ،بۆ ئه‌وه‌ی بتوانم به‌رده‌وام بم له‌ناو هونه‌ر و گرنگی پێ بده‌م بۆیه‌ بڕیارم دا بڕۆمه‌ كۆلێژی هونه‌ر و به‌ شێوه‌ی ئه‌كادیمی بخوێنم سه‌ره‌تا زۆر حه‌زم به‌ دیزاینی جل و به‌رگ بوو به‌ڵام له‌به‌ر ھه‌ندێ ھۆكار وازم ھێنا و ده‌ستم كرد به‌ كێشانی پۆرتره‌یت و حه‌زێكی زۆرم بۆی دروست بوو، وه‌ حه‌زم به‌ ده‌رخستنی جوانی ڕوخساری مرۆڤ ھه‌یه‌ كه‌متر حه‌زم به‌ سروشته‌ چونكه‌ پێم وایه‌ ئێمه‌ ئه‌توانین سروشتێكی جوان ببینین به‌ڵام كه‌ممان ئه‌توانین ڕووخساری مرۆڤ بخوێنینه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ حه‌زم به‌ ده‌رخستنی ھه‌سته‌كانه‌ له‌ ڕوخساری مرۆڤ ، بۆیه‌ گرنگیم دا به‌ پۆرتره‌یت و به‌رده‌وام بووم له‌سه‌ری.
• بێگومان پاڵپه‌شتی له‌هه‌ر كارێك پێویسته‌، كێن ئه‌و كه‌سانه‌ی هانده‌ر و پاڵپشتی په‌رێز بوون؟
  -ھه‌ر له‌ منداڵیمه‌وه‌ دایكم و باوكم پاڵپشتی سه‌ره‌كی من بوون و وه‌ پورێكم كه‌ هه‌م مامۆستام بوو هه‌م پاڵپشتێكی زۆر باشم بوو و هانی دام بڕۆمه‌ كۆلێژی ھونه‌ر وه‌ ھاوڕێیه‌كی زۆر ئازیزم یارمه‌تی دام كه‌ ئه‌م كۆلێژه‌ ھه‌ڵبژێرم و په‌ره‌ به‌ ھیواكه‌م بده‌م له‌ قوتابخانه‌ش به‌ھره‌ی وێنه‌كێشانم دیار بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ مامۆستاكانم و ھه‌ندێ له‌ ھاوڕێكانم پاڵپشتم بوون، لێره‌دا رێز و خۆشه‌ویستم هه‌یه‌ بۆیان .
• به‌رێزتان جگه‌ له‌ وێنه‌ كێشان،له‌ دیزاینش ده‌ستێكی باڵاتان هه‌یه‌، ده‌كرێت ئاماژه‌ به‌و لایه‌نه‌ش بكه‌یت؟
• وه‌ك ده‌زانن كه‌ زۆربه‌ی ھونه‌رمه‌ند و نوسه‌ر و شاعیرانی كورد له‌ زۆر بواردا ده‌ستڕه‌نگینن ،منیش دیزاین یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌ ئاره‌زووه‌ گه‌وره‌كانم له‌ ته‌ك وێنه‌كێشاندا ھه‌ر خۆی ئه‌م دوو بواره‌ له‌ یه‌كه‌وه‌ نزیكن به‌ڵام من زیاتر كاتم بۆ وێنه‌كێشان ته‌رخان كردووه‌ به‌ڵام دیزایین خولیایه‌كی گه‌وره‌مه‌ ھه‌رچه‌نده‌ زۆر ئیشم له‌ سه‌ری نه‌كردووه‌ به‌ڵام پێم وایه‌ له‌ داھاتوو ئه‌یكه‌م به‌ ئیشی سه‌ره‌كی خۆم و حه‌زه‌كه‌م له‌م بواره‌ كار بكه‌م،وه‌ ھه‌ندێ ئیشم له‌سه‌ر دیزاینی گڕافیك كردووه‌ پێم وایه‌ ئه‌توانم له‌م بواره‌ به‌رھه‌مێكی باش پێشكه‌ش بكه‌م و زۆربه‌ی خه‌ڵكیش به‌ دڵیان بووه‌ و خواستیان له‌سه‌ری ھه‌بووه‌.
• له‌ خه‌لیفان شوێنی تایبه‌ت هه‌یه‌ بۆ نمایش كردنی به‌رهه‌مه‌كانت بۆنموونه‌ هۆڵی تایبه‌ت هه‌یه‌؟
  زۆر به‌ داخه‌وه‌م ،كه‌ زۆر به‌ كه‌می ئه‌توانم تواناكانم ده‌رخه‌م له‌به‌رئه‌وه‌ی شوێنێكی تایبه‌ت نییه‌ بۆ نمایشكردنی ئیشه‌كانم وادیاره‌ ئه‌گه‌ر ئاره‌زووی خزمه‌ت كردنم ھه‌بێت ئه‌وه‌ سه‌ختتر و دژوارتر ئه‌بێت بۆم ،به‌ڵام ھێزی خولیاكانم زۆر گه‌وره‌تره‌ و به‌ پشتیوانی خودا انشا‌و الله سه‌رده‌كه‌وم.
• به‌شداری چه‌ند پیشانگات كردووه‌؟
  بێگومان له‌ ته‌مه‌نی منداڵیم له‌ خه‌لیفان ھه‌ر كاتێك پیشانگا كرابێته‌وه‌ من به‌ژدار بوومه‌ وه‌ جگه‌ له‌وه‌ به‌ژداریم كردووه‌ له‌ پێنج پیشانگای ھاوبه‌ش وه‌ له‌ ھه‌ولێر و سۆران وه‌ پیشانگایه‌كی تایبه‌تم كردۆته‌وه‌ له‌ سۆران ھیواخوازم بتوانم له‌ چالاكی زیاتر به‌ژداری بكه‌م و به‌رده‌وام بم.
• ئاستی هونه‌ری شێوه‌كاری له‌ناوچه‌ی سۆران چۆن هه‌ڵده‌سنگینێت؟
  ھونه‌ر مه‌یدانێكه‌ بۆ خۆشگوزه‌رانی و بڵاكردنه‌وه‌ی ھۆشیاری و ڕۆشنبیریه‌ت ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ من له‌ ئاستێكی وا باش نایبینم ھه‌رچه‌نده‌ جێگای سه‌رسوڕمانه‌ كه‌ كورد خاوه‌نی ھونه‌رو كلتوری تایبه‌ت به‌ خۆیه‌تی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ھه‌مومان ئه‌زانین كه‌ ھۆكاری سیاسی و ھه‌ڵوێستی دوژمنانی كورد ھۆكارێكه‌ بۆ دواكه‌وتن و كاریگه‌ری له‌سه‌ر ھونه‌ری كوردی له‌به‌ر ئه‌وه‌ ھونه‌رمه‌ندی كورد كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌موكوڕیشی ھه‌بێت ئه‌وا قوربانی بارودۆخه‌ سیاسییه‌كانن به‌ڵام ھۆكارێكی تریش كه‌ بوه‌ته‌ ھۆی ئه‌م دواكه‌وتنه‌ حكومه‌ته‌ كه‌ وه‌ك پێویست ، ھه‌ڵنه‌ستاوه‌ به‌ ئه‌ركی خۆی و گرنگی نه‌داوه‌ به‌ ھونه‌ر و ھونه‌رمه‌ندان.
• بیرت له‌وه‌ نه‌كردۆته‌وه‌به‌رهه‌مه‌كانت له‌شاره‌كانی هه‌ولێر، سلێمانی ، دهۆك نمایش بكه‌یت؟
• به‌ڵێ ئه‌كید پێشتر له‌ ھه‌ولێر ئیشه‌كانمم نمایش كردووه‌ انشا‌والله له‌ داھاتوو ئه‌توانم له‌ شاره‌كانیتریش نمایشی بكه‌م.
• كامه‌ن ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی كاریگه‌یان له‌سه‌ر تۆ هه‌یه‌؟
  ئه‌گه‌ر باسی ھونه‌رمه‌ندانی كورد بكه‌م ئیشی زۆربه‌یانم به‌ دڵه‌، به‌ڵام تایبه‌ترینیان مامۆستایه‌كی خۆم مامۆستا نامۆ ڕۆسته‌م ھه‌رچه‌نده‌ ستایلی ئیشه‌كانم دووره‌ له‌ هی ئه‌و به‌ڵام به‌ ته‌واوی كاریگه‌ری ھه‌بوو له‌سه‌رم وه‌ چه‌ندین هونه‌رمه‌ندیتر كه‌ ئیشه‌كانی زۆر تایبه‌ته‌لام وه‌كو به‌ڕێز سالار مه‌جید وه‌ ئه‌گه‌ر باسی ھونه‌رمه‌ندانی بیانی بكه‌م ، به‌ ھه‌مان شێوه‌ ئیشی زۆربه‌یانم به‌ دڵه‌ به‌ڵام زۆر ئاره‌زووم له‌ ئیشه‌كانی پابلۆ پیكاسۆیه‌.
• پرۆژه‌ی هونه‌ری نوێت هه‌یه‌؟
  بێگومان پڕۆژه‌ی هونه‌ری نوێم هه‌یه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ باره‌ی دیزایین كردنی بووك ماڕكه‌ (مۆتیڤ) ،وه‌ ده‌ستم به‌ به‌شێكی كردووه‌ به‌ڵام نامه‌وێت زیاتر له‌وه‌ ئاماژه‌ی پێ بده‌م انشا‌والله له‌ داھاتوو ئه‌یبینن.
  *زۆر سوپاس بۆئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ئێمه‌ت به‌خشی به‌هیوای پرۆژه‌و كاری هونه‌ری جوانتر.
  -منیش سوپاسی ئێوه‌ ده‌كه‌م بۆ ئه‌و دیداره‌.

شاعیر محه‌مه‌د سه‌دیق رواندزی : زۆر جار كچێكی شۆخ و شه‌نگ بووه‌ته‌ هه‌وێنی كۆمه‌ڵێ له‌شیعره‌كانم.
شاعیر محه‌مه‌د سه‌دیق رواندزی: كوردستانی پیرۆز هه‌میشه‌ سه‌رقافله‌ی شیعره‌كانم بووه‌ به‌تایبه‌تی داستانی ڕۆڵه‌ شێره‌كانی كورد
دیدمانه‌- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس
شاعیری كورد “محه‌مه‌د سدیق ” ساڵانێكه‌ ده‌ستی داوه‌ته‌ شیعر نووسین جوانی وسروشتی كوردستان هه‌وێنی شیعره‌كانییه‌تی ،له‌ ئیستا دا دوو دیوانه‌ شیعری ئاماده‌یه‌ بۆ چاپكردن ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر ئه‌م شاعیره‌ به‌ ئێوه‌ی ئازیز ئاشنا بكه‌ین ئه‌م هه‌ڤپه‌یڤینه‌مان له‌ گه‌ڵ دا كردوه‌.

• سه‌ره‌تا پێمان باش بوو كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی خۆت بۆ خوێنه‌ره‌مانمان باس بكه‌یت.
• ناوی ته‌واوم محه‌مه‌د سه‌دیق موسته‌فا عزیز حه‌سه‌نی وه‌سمان ئاغای ڕواندزیه‌ له‌ ئێواره‌ی 27 / 7 / 1957 له‌ شاری كۆرپاشا ڕواندز له‌ دایك بووم له‌ ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵی بۆ ماوه‌ی ساڵێك لای مامۆستای ئاینیم خوێندوه‌ ، سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیم هه‌ر له‌ رواندز ته‌واو كردوه‌ و ئاماده‌ییم له‌ هه‌ولێر ته‌واو كردوه‌ ،دوای ته‌واو كردنی سه‌ربازی دامه‌زراوم به‌ فه‌رمانبه‌ر تا پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر ئێستاش خانه‌نیشم خاوه‌نی چوار كوڕو دوو كج ئێستا له‌شاری هه‌ولێر نیشته‌ جێم… له‌ باره‌ی ده‌ستپێكی شیعریم وه‌كو هه‌ر گه‌نجێك ، جوانی سروشتی كوردستان و روداوه‌كانی كوردستان فاكته‌ر بوون بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ست و خه‌یاڵمان له‌ رێگه‌ی شیعره‌وه‌ ده‌رببڕین.

  -چۆن شیعر پێناسه‌ ده‌كه‌یت؟

• شیعر له‌سه‌ره‌تاوه‌ له‌وشه‌یه‌كی عه‌ره‌بی ( شعور ) به‌مانا ڕه‌وانه‌ خۆماڵیه‌كه‌ی خۆمان واتا هه‌ست و ئه‌ندێشه‌ له‌ناوه‌ڕۆكدا هزرو خه‌یاڵ ئه‌بێته‌ ڕابه‌ری ئه‌قڵ و هۆنینه‌وه‌ و چنینی ده‌ق و بابه‌تێكی قه‌شه‌نگی داڕێژراو …به‌درێژایی مێژوی ئه‌ده‌بیاتیش به‌تایبه‌تی شیعر پێناسه‌و ڕه‌هه‌ندو واتای شیعری هه‌یه‌ به‌ڵام به‌كورتی ده‌توانم بڵێم به‌ بۆچونی خۆم پێم وایه‌ پێوه‌رێك نیه‌ بۆ پێناسه‌ی شیعر به‌هه‌ر حاڵ بونیاتی.. داڕشتنی شیعر حاڵه‌تێكه‌ جیاواز له‌و پێوه‌رانه‌ی كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌لایه‌نی ڕوحی شاعیر به‌ڵكو ئاوێته‌یه‌ به‌ وورژانه‌كانی نه‌ست هه‌ژموون كردنیه‌تی به‌سه‌ر ده‌ر بڕینی شیعردا.
• كاتێكی دیاركراو هه‌یه‌ بۆ نووسینی شیعر؟

  *هیچ كاتێكی دیاری كراو نیه‌ بۆ نوسینی شیعر به‌ڵام نوسینی شیعر كاریگه‌ری خۆی له‌ چه‌ند هۆیه‌كا دێته‌ كایه‌وه‌ وه‌یاخود سرووش (الهام).
  -شاعیرێكی دیاریكراو هه‌یه‌ پێ سه‌رسام بیت، یاخود كاریگه‌ری له‌سه‌ر تۆ هه‌بێت؟
  *به‌ڵێ له‌ كورد شاعیری زۆر مه‌زن هه‌ن كه‌ سه‌رسامیان كردووم وه‌كو صافی هیرانی … مه‌حوی .. دڵدارو حاجی و شێخ ره‌زای تاله‌بانی .. هێمن ی مهابادی مامۆستا عه‌لی هه‌ژار زۆرانی تر ..له‌ شاعیره‌ عه‌ره‌به‌كانیش مه‌عروف ڕه‌سافی و سه‌ییاب و زه‌هاوی زۆرانی تر..

• هه‌وێنی شیعره‌كانت له‌چییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت؟
• هه‌وێنی شیعره‌كانم جوانی كوردستان و دیمه‌نه‌ دڵرفێنه‌كانی و جوانی ئافره‌ت و خۆشه‌ویستی و زۆر جاریش كچێكی شۆخ و شه‌نگ بوه‌ته‌ هه‌وێنی كۆمه‌ڵێ شیعرم،زۆر كاره‌ساتێكی دڵ ته‌زێن وه‌یا له‌ده‌ست دانی ئازیزێك هه‌روه‌ها خوێندنه‌وه‌ی شیعری شاعیره‌ مه‌زنه‌كان بوونه‌ته‌ هه‌وێنی شیعره‌كانم.

• كوردستان له‌ كۆێی نێو شیعره‌كانته‌؟
• كوردستانی پیرۆز هه‌میشه‌ سه‌رقافله‌ی شیعره‌كانم بووه‌ به‌تایبه‌تی داستانی ڕۆڵه‌ شێره‌كانی كورد له‌ هه‌مو و جه‌نگه‌كان به‌درێژایی تێكۆشانی گه‌ڵی كورد بۆ مافه‌ ڕه‌واكانی هه‌روه‌ها جوانی و ڕازاوه‌یی كوردستان خۆی له‌خۆی دا پۆشاكی شیعره‌ ئاوازه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ خۆیه‌تی.
  دڵی بولبول له‌ده‌وری باڵاو باغی تۆ وه‌كو سه‌رباز ده‌ڕوا ده‌كا ته‌مه‌ننایێ
  تیره‌بارانم كه‌ی گوڵ بارینه‌ بۆمن بۆماچێكی لێوت ده‌كه‌م هه‌زاران تكایێ
  ده‌خیلم به‌ندو ئه‌سیرم ڕوی خۆت وه‌رمه‌گێڕه‌ ئه‌ی من ڕوكه‌مه‌ كام لایێ
  دڵی شه‌یدا كه‌شه‌یدایه‌ ده‌خاله‌ت هه‌ر له‌خۆی دێ ده‌بێ به‌رپاكا هه‌رایێ.
• به‌رهه‌می چاپكراوت هه‌یه‌ ؟
• تائێستا هیچ چاپ كراوێكم نیه‌ به‌ڵام له‌ هه‌ندێ ڕۆژنامه‌و گۆڤار به‌ به‌رده‌وامی شیعره‌كان بڵاو ده‌كه‌مه‌وه‌ ،له‌به‌ر بژێوی ژیان و سه‌رقاڵی بوون دوا كه‌وتم له‌ چاپ كردنی شیعره‌كانم.
• پرۆژه‌ی داهاتوو چیه‌؟

  *پڕۆژه‌ی داهاتوم دوو دیوانم ئاماده‌یه‌ بۆ چاپ له‌ژێر ناوی ( خه‌ره‌ند ئامێزی قوربانیه‌كان ) و ( دایكی گه‌وره‌م وای فێر كردم) ئه‌گه‌ر خوای مه‌زن ته‌مه‌نی پێ به‌خشین ئه‌وا چاپی ده‌كه‌ین .

• ئێمه‌ش به‌هیوای ئه‌وه‌یه‌ن به‌ زووترین کات ،ئه‌م دوو دیوانه‌ی به‌رێزتان بگاته‌ ده‌ست خوێنه‌ران، له‌ كۆتاییدا زۆر سوپاس بۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ ئێمه‌یت به‌خشی.
• منیش سوپاسی ئێوه‌ ده‌كه‌م بۆ ئه‌و به‌سه‌ركردنه‌وه‌یه‌.