كتێب : لە ناوزەنگەوە لۆ بابەگوڕگوڕ
بابەت : یادەوەری
نووسەر : كەریم كاكە
نەخشەكار و بەرگ : سەركەوت وەلی
تابلۆی بەرگ : قەرەنی جەمیل – ١٩٧٦
نۆبەتی چاپ : یەکەم – ٢٠١٨
لە ناوزەنگەوە لۆ بابەگوڕگوڕو یادەوەری پێشمەرگەیەکی
سادەیەو بە زمانی ئەدەب، بیست و حەفت ڕۆژ(٥ تا ٣١)ی
راپەڕینی ساڵی ١٩٩١ دەگێڕێتەوەو ئەوەی بە چاوی خۆی
بینیویەتی. ….
بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن ……
کتێب/ کرێمستی
بابەت/ رۆمان
نووسەر/ کەریم کاکە
چاپ/ یەکەم- ٢٠١٣
ژمارەی سپاردن/ ١٩١
لە باڵوکراوەکانی یەکێتی نووسەران
بۆ خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە کلیکی ئێرەبکەن ………..
بابەت/ یادەوەری
چاپ/دووەم – ٢
بەر لە خوێندنەوە، ئەو چەند دێرە بخوێنەوە
گوڵەستتێرەکان کوژانەوەد یادەوەری پێشمەرگەیەک، سادەیەد پێشمەرگەیەک ، نیوەی دووەمی، هەشتاکانی، سەدەی بیستەم با بە خوێنەری خۆ بڵێم ئەو سەرهاتانەی لێرە دەیانخوێنیتەوە نە زادەی خەیاڵن نە هەڵبەستراون، هەموویان بینراون و لە نزیکەوە بیستراون، کەسەکان یەک یەک لەو گۆڕەن و لە بەر چاون، ئەوە هەیە بە زمانی، ئەدەڕ گێڕدراوەتەوە و پەنجەی هونەرکاریی بە شێوەیەکی وا گەیشتۆتێ، لە هەندێ جێ رەنگە بە خەیاڵ خۆی پیشانی، تۆی خوێنەر بدات.
گوڵەستێرەکان کوژانەوە، لە ناو خۆیدا بەش بەشە، هەر بەشەی لە بن ناونیشانێکی بەرفرە، هەندێ لەو ناونیشانەش بە سەر بەشی لە خۆیان بەر تەسکتر… تایبەتمەندیەکی کتێبەکە ئەوەیە، تۆ لە هەر بەشێکەوە بەری لێبگریت، رەنگە هەست بە پسانەوە نەکەیت، واتە لە شێوەی چەپکێ کورتە چیرۆک، هەرچەندە بەشەکانیش بە سەرە داوێ بە یەکەوە بەستراون و دەکرێ وەک چۆن رۆمانێ دەخوێنیتەوە، وابەری لێبگریت، لەو کاتەش هەستدەکەیت رستی، بەستتنەوە هەیە، جا تۆ ئەگەر دڵت خوێندنەوەی ویست بهاوێژە بەر دڵی خۆت، لە کوێوە دەست پێدەکەیت.
گوڵەستێرەکان کە نزیکەی سەت وهەشتاوهەشتت هەزار وشەیە، بەری چەند ساڵان، بەری سێزدە چواردە ساڵ تەمەنە(١٩٩٨-٢٠١١ )هێشتا بنی نەهاتووە، ئەگەر مەرگ نۆرەبڕی نەکات و زوو نەگات، لەگینە بە دوایدا بێ، ئاخر گوڵەستتێرەکان بۆ من ئەو داستانەیە، ئەگەر هەزار و یەک شەویش، هەر شەوەی هەزار و یەک لاپەرەی لێبگێڕمەوە بنی نایە.
گوڵەستێرەکان کوژانەوە بەر لەوەی لە ساڵی ٢٠١٢ بە بە سەریەکەوە چاپبکرێ، پێیتتر لە ستێ چوار بەرگی گچکە چاپکرا بوو، بەر لەوانیش، لێترە و لەوێ، هەندێ بەشی لە گۆڤار و رۆژنامان، لە سایتان بڵاوکرابۆوە.
بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..
رۆژهكی له دهڤهری ئامێدی، له ئاقاری قهڵاقومری، چ ببینم! له دوورهوه سوارێك تۆز دهكات، هات هات، وا تێگهیشتم زهردهپهڕه و به كلكهی ههوردا دابهزیوه، یان بووكێكی خانهدانه و قهیسهریهك زێڕی پێوه، نزیكتر بۆوه، زهردهپهڕی چی، زێریِ چی! مارگرێته، كچه كورده فهلهیه و له فیشهكان زهرد دهچێتهوه،
72
له كۆڵانی سینهما حهمرا سووڕاینهوه، كهوتینه ناو كۆتر و مریشك و پهلهوهران، پێشترێ ئێرهم دیتبوو، ههندهك مهیدانی مریشكانیان دهگۆتێ، ههندهك هی كۆتران، برا گهورهی رێحانه پرسی:
حهزتان له چ رهنگه؟
رێحانه به زهرد و من به سپی وهڵاممان دایهوه، به دوو كۆتری سپی، له بهفر سپیتر هاتمهوه ماڵێ، برای رێحانه سهره باڵی كۆترهكانی به شێوهیهك بهست كه تینی فڕیان ههر تا سهر دیوار بڕبكات، دایكم چهند گۆتی:
دمۆره، كوڕم، كۆتر دمۆره.
دمۆری چی دایه! حهزم له كۆتره.. لهو جووته كۆترهی لهگهڵ فازیل رێحانه كڕیمن، حهوشه و سهربان پڕبوون له كۆتر، چ تشتت ههڵدابا بهر كۆتر دهكهوت، بڵێم چهند تهنهكه له سهر دیواری حهوشه روو له حهوشه ریزبوونه! له ههندێ جێ لیس له سهر لیسه، به هێلانهی كۆترمان دهگۆ لیس، ههموو دهیانگۆ لیس، وشهكه له سهر زاران ناسك بوو، هی ئهوهیه لهگهڵ ههر گمهگمێكی كۆتر، لهگهڵ ههر ههڵفڕینێكی كۆتر بیڵێیهوه، بهڵام مهلای جهههندهمێ لیسی به زاریدا نهدههات، ههر هێندهش نا، له دهستی هاتبا لیسی له زمان رهشدهكردهوه، ئاخر ههر جارێ به نزیك ماڵێ مهدا تێدهپهڕی، منداڵ، كچهكهی حهمهد مهستانیش له گهڵمان دهیگۆتهوه:
مهلا و مهلا ژن كۆتری سهر لیسی
پێم له مهلا نا، مهلاژن فسی
مهلا جوێنی پیسی دهدا، هێند پیس، رووی نووسینهوهی نیه:
دایكتان له شهیتان بای خواردووه، سهگ بترهكێ، هی وهك ئێوهی لێ دهردهپهڕێ، بهراز تفی له ناو گهڵی دایكتان رۆكردووه.
ئیدی بهره بهره بوومه كۆترباز، دهمكڕی و دهمفڕۆشتهوه، زۆر جۆری كۆترم پهیداكرد، هینداوی، ئورفه، شهكرلی، سابوونی، سهر لووس، سهر به كڵاوه، پێ بهتووك، بێ تووك…. شهش حهفت ساڵێ ماڵی ئێمه كهوته بن كۆتران، تهماشای ههر لیسێكت دهكرد، هێلكهت دهدی، فهرخهت دهدی، یان تازه له گژ پووشكێشان بوون، كاتێ پووشم به دندووكی كۆترێكهوه دهدی له خۆشیان له باڵم دهدا، دهمزانی هێلكه و بهچكهی به دواوهیه.. جار جاره كۆمهڵێكم پێكهوه ههڵدهستاند، سێبهرێكی جوانیان به سهر حهوشه و باندا دهنهخشاند، جاریش ههبووه كۆترێكم ههستاندووه، ههر ئهو ههستانه بووه و نههاتۆتهوه، وای خهفهتم لهو كۆتره دهخوارد كه ههڵمدهدا و نهدههاتهوه.
ههندێ كۆتر له كنه من زوو جهرد دهبوون، ئهو كۆترهم ههرگیز له بیرناچێتهوه، له بنی دنیا دههاتهوه، له بیرمه جاری یهكهم له بن حهسارۆكانی رێی كهسنهزان و دڵۆپه بهرهللام كرد، كاتێ هاتمهوه، له ماڵێ بوو، شاگهشكه بووم، جاری دووهم، دهچووینه كۆیێ لهگهڵ خۆم هێنامه ناو ترومبێل، دایكم وای زانی بۆ ماڵی پلكمی دهبهم، له پشت كهسنهزان له راستی ئاوی دڵۆپه له جامی ترومبێلهوه ههڵمدا، كاتێ له كۆیێ گهڕاینهوه، كۆتری جهرد له حهوشه دانی دهخوارد، جارهكیدی ههر له رێی كۆیێ له كن بهردهكهی ئیمامی عهلی ههڵمدا، جاری چوارهم له سهر پردهكهی دێگهڵه، باوهڕم نهدهكرد بێتهوه، هاتهوه، دواتر لهو كۆترهی خۆمهوه باوهڕم به ئهفسانهی كۆتر هێنا، ئهو ئهفسانهیهی كۆتر نامهبهری دنیا بوو، له نێوان وڵاتان تهتهریی دهكرد.
له دڵی خۆم دامنابوو، له سهردانی دادێ، كۆتر ببهمه كۆیێ، له بن پهیكهرهكهی حاجی قادر، بهرهللای بكهم، فازیل رێحانه گۆتی:
ئهگهر لهوێ هاتهوه، له حهجێش دێتهوه.
ههر ئهویش ئهو رۆژه نازناوی كۆیێی به كۆترهكهوه نا..قسهكهی رێحانهم زۆر له دڵ خۆشه، وهرزهكهش وهرزی چوونه حهجێیه، بیرمدهكردهوه داخوا خزمێكی نزیك ناچێته حهجێ كۆترهكهم ببات و له سهر گۆڕی پێغهمبهر ههڵیدات.
دڵنیابووم، له كن حاجی قادر دێتهوه، ئێ، ئێستا وا دهورو سوڕی كۆتری كۆیێ دهدهم، وهك بڵێی ئامادهی دهكهم بۆ گهشتی دوور، دانی بۆ رۆدهكهم، دهمهوێ تێروپڕ بێ، نهك له رێیێ برسی بێ، ناو لیسهكهشم بۆ پڕكرد له گهنم..
وهبیرمدێ رۆژی پێش سهردانێ، له سهر بانێ چاوم بڕیبووه كۆتری ههڵنیشتوو، كۆتری ئاسمانێ، له پڕ بهردێ نهمزانی له كیهه لاوه هات، كۆتره ههڵنیشتووهكانیشی ههڵدایه ئاسمانێ، شهقهی باڵیان لیسیان لهراندهوه، دهبینم كۆتری كۆیێ، به لا باڵێ، فڕ فڕ دهفڕێ، ئێستا نا كهمێكیتر دهنیشێتهوه، دیتم له سهر ماڵی حهیدهر كهلاباز نیشتهوه، یان كهوته خوارێ، غارده.. دهبینم مام برایم نهرم نهرم دهست به پشتی دادێنێ و دهڵێ:
ئهوه كێ بهردی لێدای، دهستی بشكێ.
سهری ههڵبڕی و گۆتی:
ئهوه تۆ لێت دا؟ چۆن دڵت هات!
گۆتم:
هی منه، نازانم كێ لێیدا.
باوهڕی پێمكرد و دامیهوه، وهیش! دهڵێی رانی شكاوه، شكابوو، كۆتری كۆیێ سهردانی كۆیێ و حهجێی له دهستچوو، زۆری نهبرد، مرد، تێروپڕ بۆی گریام، چ گریانێ! ژنێك گوتی:
ئهوه چیه، دهڵێی دهزگیرانت مردووه، بۆ وا دهگری؟
لهبیرمنهچێ سهربردهی كۆتری كۆیێ لهوانهیه دوو ساڵێ دوای كڕینی جووته كۆتری یهكهم بووبێ، ئاخر ههراشتر بووم، رهنگه پێم خستبێته تهمهنی شهیتانیبوون..ئێ، پتر خهمم لهوه دهخوارد، دارلاستیقهاویژهكهم نهدیتهوه، نهمزانی كێ بوو، گومانم بۆ ئهنۆ قهیسی چوو، بهڵام ئهو دهرنهچوو، ههزار سوێندی خوارد و درۆشی نهدهكرد، جگه لهوه لهگهڵ منیشی نهدهكرد و برادهر بووین.
ئهو ژنهی دهڵێم تازه ماڵیان هاتبووه گهڕهكێ، خهڵكی كوێستانێ بوون، مێردهكهی كه دوو تهمهنی وی ههبوو، وهك دهیانگوت قسهشی ههڵدهبڕكاند،گوتبووی:
خودایه، تا نهمبهیتهوه كوێستانی كێلهشینێ، داوای نوێژ و رۆژووم لێمهكه.
بهڵام ژنهكه شاری به ههزار كوێستان نهدهگۆڕیهوه، زۆر جار دهیگۆ:
حوكمهت ئۆنده ئیشه باشهی كردووه، مێردهكهمی له چیاو چۆلێ ههڵقهندووه.
له كێشهی ژن و پیاوه كوێستانیهكه گهڕێ، قسهم له(دهزگیران)ی زاری ژنهكهیه، ئهو ژنهی دهتگوت ههر ئێستا له ئاسمانێ دابهزیوه و هێشتا بای سهر زهوی وێنهكهوتووه، ئهو ژنه له جلكوبهرگی له چ ژنهكی گهڕهك نهدهچوو، چهفیهی به شێوهیهك دهبهست، جوانیهكی وای دهدایێ، پیاوی دین و حهیران دهكرد.. به دهزگیرانهكهی زاری ژنه كوێستانیهكه، یهكسهر كهویار هاته ناو دیدهی خهیاڵم، جارێ لهو خهیاڵهش گهڕێ و دهگهڕێمهوه زێوهر و دهبمه پۆلی پێنجهمی سهرتایی، واته ساڵی (75-76)، لهو ساڵهی خوێندن سێ چوار گرته ههیه، به دهنگ و رهنگهوه هی لهبیرچوونهوه نین: مستی من، تفی یاریدهدهر، زنجیری پانتۆڕی مامۆستایێ.. ئهگهر لهبیرتان مابێ، من به وشهی سووسكه تووڕه دهبووم، تووڕهبوونێ پتیان لێدابام دهتهقیم، مهگهر سێ براكه به (پاپا) هێنده تووڕهبان، بابی سێ برا كڵاوێكی وهك هی پاپای ناو تهلهفزیۆنی له سهر دهنا، كابرایهكی رهقهڵهی دهموچاو باریكی لووت كهمێ درێژ بوو، منداڵ بهو سێ برایهیان دهگۆ: كوڕانی پاپا، ئهوان به پاپاو منیش به سووسكه شێت و هار دهبووین.
چهند قوتابیهك زوو زوو بهو وشهیه تووڕهیان دهكردم، رۆژهكی له نزیك تانكی ئاوێ، ئهو جێیهی دهتگوت جێی كۆلی بزنانه، قوتابی ئاویان لێ دهخواردهوه، قوتابیهك ، تا ئهو ساڵانهش ناوهكهیم له یاد بوو، دامیه بهر دهسڕێژی (سووسكه، سووسكه، سووسكه) ههر خۆم كڕكرد، ههر گۆتیهوه، ئیدی چۆن تانكیهكه كه پڕ دهبوو، له سهری دهڕژا، ئهوها له سهرم رژا، بۆی چووم و تا هێزم تێدا بوو مستێكم راوهشاندێ، بۆ ناو چاویم راوهشاند، بهڵام دهم و كهپووی گرت، خوێن، چ خوێنێ! رژانی وام نهدیتبوو، وهك بهلووعهی ئاوێ خوێن هاته خوارێ، یهكێ گوتی:
وهلڵا كوشتی..
یهكێ:
بابی گا..
یهك دوانێك ههڵاتن، ههر دهبێ ههواڵی شهڕهكه بگهیهننه بهرێوهبهر، چ بكهم خوایه! ههڵاتن، بیری ههڵاتن هاته سهرم، به سهر دیواردا ئاودیو بووم، ئهو دیو یهكهم ریزه ماڵی ئیسكانه، دیوارهكه بڵند بوو، خۆم شۆڕكردهوه، لهگهڵ ئهوهش پێم زۆر ئێشا، له كاتی كهوتنه سهر زهوی، قۆڵم كهوته ناو دهستی پیاوێك:
ئهوه چت كردووه، ههڵدێی؟! خۆم راپسكاند و هیچم و نهگوت و دهرپهڕیم، تاژیهكهی ماڵی راوچیهكه كهوته دوام، نهیگرتم، له پهڕینهوهی ئهو جادهیهی كه ئامانهی لێوه دهسووڕایهوه، هێندهی نهمابوو بن ترومبێل بكهوم، شوفێر سهری دهرهێناو جوێنێكی مزری هاویشت، له دڵی خۆم جوێنێكی مزرترم تێیگرتهوه، نهچوومهوه ماڵێ، چووم له سهر گۆڕی پیری سوارچاكان پشووێكم دا، له كاتی بهربوونێ چوومهوه، له ماڵێ شهڕهكهم نهگێڕاوه، درهنگ جهبار جانتاكهی بۆم هێنایهوه، بهڵام چ ههواڵێكی وای نهدامێ، گوتی:
نازانم، چ بوو، وابزانم، هیچ نهبوو، مامۆستا هیچیان نهگۆت.
سبهی به ترس و لهرزهوه چوومهوه قوتابخانه، دڵنیام بهرێوهبهر بانگمدهكات و داركاریم دهكا، وانهی یهكهم چوو، هیچ نهبوو، وانهی دووهم، سێیهم، زهنگی ماڵێش لێیدا كهس نههات بڵێ تۆ بۆ لهو كوڕهت دا، بهڵام كوڕهكه له بن چاوانهوه تهماشای دهكردم و وهك بڵێی لێوم لێ بكرۆژێ و لۆی له له ناو نارنی گهرم ههڵگرتبم، له دوای ئهو مست و خوێنهوه، له زاری كهس گوێم له (سووسكه) نهبۆوه، نازانم كێ بوو گوتی:
مستهكهت درهنگ راوهشاند.
بهر له گێڕانهوهی زنجیری مامۆستا، با چاوێ به پۆلدا بگێڕم و هاوپۆلهكانم بهسهربكهمهوه، لهبیرمبێ له پۆلی یهكهمهوه تا ئێره، له ههر پۆلێك سێ چوار هاوپۆلم به جێهێشتووه و له پۆلی نوێ به سێ چوارێكی بهجێماو گهیشتووم، براكهی خۆمم به هۆی نهخۆشیهوه له پۆلی دووهم جێهێشت، سهرههنگی كوڕی مامۆستا حهمه سالح، بابی به دهستی خۆی ئێخستی، ههڵهنهبم ئهو كوڕهمان له پۆلی پێنجهم بهجێهێشت، بابی گوتی:
كوڕی من له كوڕی خهڵكی زیاتر نیه، به ههقی خۆی نهبێ، دهبێ ههر لهو پۆله بێ.
كرده و گوتهی ئهو مامۆستایه دهنگی دایهوه، پێچهوانهی مامۆستایهكیدی كه لهبیرمه كوڕهكهی گهیشته پۆڵی پێننجهمیش نهیدهزانی ناوی بابی بنووسێ، لهبیركاریش ئهوهابوو:
یهك كۆ یهك دهكاته چهند؟
دهیگۆ: مامۆستا، دهكاته یهك.
+یهك كهم یهك دهكاته چهند؟
– مامۆستا، دهكاته یهك.
+ئهدی یهك جاران یهك دهكاته چهند؟
– مامۆستا، دهكاته دوو.
منداڵ ناویان لهو كوڕهی مامۆستا نابوو(یهكودوو)، پۆلی شهشهمیشی لهگهڵ من تهواوكرد.
ئێ، له ههمووان پتر خهمی شوكری حاجی مرادمه، نهگهیشته پۆلی پێنجهم، ئهو له تهمبهلی نهبوو، دهستكورتی گهڕاندیهوه و وا له سهیداوه عارهبانه رادهكێشێ، ئیدی زۆرمان بهجێهێشت، زۆریش له سهرمان راوهستان تا گهیشتینێ، ئهوه قسهی برا گهوره بوو، ئهوانه سێ برا بوون، كهس لهبیری نیه له كهیهوه دهخوێنن، برا گهوره ههر زۆر كۆنه، من هێشتا له زگی دایكم بووم، ئهو چۆته بهر خوێندن، ههر پۆڵێكی به دوو ساڵ و پتر بڕیوه، تا گهیشتۆته پۆڵی پێنجهم ده ساڵی پتر پێچووه،مامۆستایهكی (موتهبیق) گۆتبوویه یهحیا:
لهبیرته، له پۆلی یهكهم به یهكهوه دادهنیشتین؟
برا گهوره گۆتبووی:
ئێ چ بكهم مامۆستا، ئهمن واسیتهم نهبوو!
پۆڵی پێنجهم قوتابیی زۆر هێتشتبۆوه، زۆریشیان له ئینگلیزی، بیركاری ، عهرهبی مابوونهوه، دیدار له تهنیشت برا گهوره دانیشتووه، ئهو كوڕه به بهژن نا، به سهروریش زهلامێكی تهواوه، مامۆستا ناوه ناوه دهڵێ:
دیدار، ردێنهكهت بتراشه و سمیڵیشت كهمێ كورتبكهوه.
ئهوهش لوقمانه له ریزی ناوهندێ له پشتی پشتهوه دادهنیشێ، ئهو كوڕهش تهواوێك له من ههراشتره، وا بزانم سێ ساڵهیه، ئهو كوڕه پێكهنینێكی ههبوو، ههر مامۆستایێ دهستی لێ بهرزدهكردهوه، پێكهنین دهستی شلدهكرد و راستهكهی رانهدهوهشاند، مامۆستا تایهری مێژوو، دهیگۆته لوقمان:
تۆ به پێكهنین بردۆتتهوه..
ئهو لوقمانه دواتر به خۆی و بهرد و پلاریهوه دێتهوه ناو گێڕانهوه.
ئێ، زنجیری مامۆستاكهم لهبیرنهچێ، ئهو مامۆستایه، له بهر خاتری منداڵهكانی ناوی ناڵێم، زوو زوو دهیگۆت:
بخهون..
دهخهوتین، سهرمان به سهر مێزهكه دهكرد، خهومان له خۆمان دهخست، رۆژێك نازانم كێ بوو، گۆتی قسهكت پێدهڵێم بهڵام به كهس نهڵێی:
مامۆستا… شتی قۆڕ دهكات
گۆتم: كوو دهزانی؟
گۆتی: من له كاتی خۆ خهواندنێ به دزیهوه تهماشام كردووه.
چهندی گۆتم، شته قۆڕهكه چیه؟ نهیگۆت، بووه مهراق، منیش ههرچهنده زۆر دهترسام، بهڵام به دزیهوه كهرته چاوێكم دهكردهوه، دهمدیت، مامۆستا له دوو سێ قوتابی نزیكدهبۆوه، سهری قوتابیهكهی دهخسته بن لچكی چاكهتهكهی ، باشه ئهوه چ دهكات، من ئهو دیمهنهم سێ چوار جار، لهگهڵ دوو قوتابی دی، خوایه ئهوه چی دهكات! دهمویست لهو دوو قوتابیه بپرسم، له رووم نهدههات، به سهر خۆم نههاتبا ئێستاش نهێنیی بن چاكهتهكهی مامۆستام بۆ ئاشكرا نهدهبوو، نووستین و هات، سهرم كهوته بن لچكی چاكهتهكهی، خوایه، دهبێ به تهمای چ بێ؟ ئای! خۆ زنجیری پانتۆڕهكهی دهكاتهوه، نازانم زنجیرهكهی تا كوێ هێنایه خوارێ، لهگهڵ خۆم كهوتمه قسه، ترس و شهرم دهیانگۆ:
كڕبه..
سووكه زاخێكیش گوتی:
داڕزێی شتی بكه..
وهبیرمه پاڵم به زگیهوه نا، رهنگه ویستبێتم هاواربكهم، مامۆستا دهستی راستی خسته سهر زارم، به دهستی چهپیشی زنجیرهكهی ههڵكێشایهوه، دووركهوتهوه و گوتی:
ههستنهوه.
پێدهچوو مامۆستا ههستیكردبێ له ههڵبژاردنهكهی ههڵهی كردبێ، ئاخر تا زێوهریشم بهجێهێشت، چاوی له ئاستم ههڵنههێنا.
تف، تف، تفهكهم قهتقهتۆكێ لهبیرناچێتهوه، ئهو تفهی یهكهم تف و دوا تفی قوبخانهیه، ئهوه تاقیكردنهوهیه، نازانم نیوهی ساڵ بوو یان مانگانه، لهپڕ له پژمین و لێبهربوون و كۆخهش لهپڕتر، مامۆستا(…..)، دهفتهرهكهی له بن دهستم راپسكاند و تفێكی له ناو چاوم كرد، هۆپێكم له خۆم زانی و بهرچاوم تاریك بوو، هاته سهرم تفهكهی لێبكهمهوه، هاته سهرم مستێكی لێدهم، خۆم گرت و هیچم نهگۆت، له حهژمهتا زمانم له گۆ كهوت و قسهشم بۆ نههات، تا بپرسم، بۆ؟
وهك بتم لێهات، پاش كهمێ دهفتهرهكهی دامهوه و گوتی:
تۆ زیرهكی، چۆن قۆپیه دهكهی؟! كتێبهكهت داخه..
تهماشادهكهم، له بنهوه، له نزیك پێم كتێبێك كراوهتهوه، زمانم بۆوه و گوتم:
ئاگام لهو كتێبه نیه و منیش نهمكردۆتهوه.
ئێستاش تێنهگهیشتم نهێنیی ئهو كتێبه چی بوو، كوڕهكهی تهنیشتم ههزار سوێندی خوارد دهستی ئهوی تێدانیه، ئیدی ئهو مامۆستایه بووه دوژمنی بابهكوشتهم و زۆر جار دهمویست بچمه سهر رێی و به دارلاستیقێ تۆڵهی تفهكهی لێبكهمهوه، له نیوهی رێ پهشیماندهبوومهوه، ئیدی من له زێوهر رقم له سێ مامۆستا دهبۆوه: (….)، (……)، ئهو مامۆستایهش كه سهری قوتابیی دهخسته بن لچكی چاكهتهكهیهوه.
ئا، (حهمام و ئهمام)هكهشم بیركهوتهوه، رهنگه له باب و باپیرانتانهوه ئهو درووشمهتان بیستبێت كه بۆ كهریم قاسم دهگۆترا(( زهعیم زهعیم لیلئهمام.. دیموقراتیه وه سهلام) له دهوروبهری ههولێرێش ببووه: ((زهعیم زهعیم لیئهمام دوو مهترهق و سێ زهلام)) خورشید هات ئهو درووشمهی گۆڕی، بابی سێ براكهی له جێی كهریم قاسم دانا، سهلام و زهلامهكهشی كرده حهمام:
عهبدلقادر لیلئهمام
به قوون رووتی لۆ حهمام
براكان تووڕهبوون و گهیاندیانه بهرێوهبهر، لهبیرمه مامۆستایهك درووشمهكهی لا جوان بوو، نهیدهویست ئهو قوتابیه له سهر ئهو قسه خۆشه سزا بدرێ، بۆ بهرێوهبهری روون دهكردهوه، كه (قوون)هكه (قۆڵ)ه ، ئهو قۆڵی گوتووه، به قۆڵ رووتی بۆ حهمام، بهرێوهبهر دهیگۆت:
با قۆڵیش بێ، ئیشی ئهو نیه، بابی خهڵك بنێرێته حهمامێ!؟
ههروابێتهوه، ههر لهو ساڵهی خوێندن، مامۆستای وهرزش بردمیه تیپی باڵهوه، دیاره من له یاریی تۆپتۆپانێ، تۆپی پێ، چ له قوتابخانه چ له گهڕهكێ خراپترین بووم، له تۆپانێ پێكیان نهدهكردم، ههبوو دهیگۆ:
لۆ تۆپ هێنانهوه خراپ نی.
بهڵام له یاریی باله له زۆربهیان باشتر بووم، ئیدی چوومه تیپی زێوهر، دوو سێ جاریش له گۆڕهپانی گهورهی شار یاریمان كرد و بردمانهوه، له بیرمه جاری یهكهم كه به جلكی وهرزشهوه لهو گۆڕهپانه گهوره چوومه ناو گهمه، شهرم دهست و پێی بهستم، وهك بڵێی سهرما بهستبمی، بۆ ماوهی چهند خولهكێ له جێی خۆم نهبزووتم، تۆپ دههات زهق زهق تهماشام دهكرد، رسته گهرمهكهی مامۆستا نهبا، لهوێ به رهقههڵاتووی دهمامهوه:
دهی، شێرهكهی زێوهر، ههڵمهت.
بهو رستهیهی تایهره فهندی دهست و پێم بۆوه، گهمهیهكی باشم كرد.
لهوهوه ئاشنایهتیم له گهڵ گۆڕهپانی یاری پهیداكرد و زوو زوو لهگهڵ فازیل رێحانه و زۆریدی دهچووینه تهماشای تۆپانێ و زۆر جار له رێیێش پرتهقاڵمان دهدزی، ماڵهكانی گهڕهكی كۆماری بن دارپرتهقاڵ كهوتبوون، دهچووینه سهر شانی یهكتر و پرتهقاڵمان لێدهكردهوه و ههڵێ، جارێك گیرام و تێههڵدرام، نهوهك لهبیریكهم، دهیگێڕمهوه: سێ چوار كهس بووین، رێحانه له سهر ملی من بوو، خێرا خێرا پرتهقاڵی لێدهكردهوه و دهیخستنه باخهڵیهوه، له پڕ خۆی ههڵدایه خوارێ و گوتی:
كوڕه، ههڵێن، هات..
من به ههڵاتن رانهگهیشتم، قۆڵم كهوته ناو دهستێكی گهوره، چ له دهستی ئهفهندی نهدهچوو، دهتگوت دهستی دێوه، وهرگهڕایه سهرم، دهستمپێنهكرایهوه، دیتم رێحانه له دوورهوه پرتهقاڵان داوێ، به پرتهقاڵ دایگرتووین، قلێك بهر منیش كهوت، كابرا له ترسی خركه پرتهقاڵان بهریدام و ههڵاتم، له رێیێ گۆتی:
+ له بهر تۆ ئهو ههموو پرتهقاڵهم له دهستچوو!
– باشه لۆ بهردت تێنهدهگرت؟
+ ترسام سهری تۆ بشكێ.
ههر لهو سهروبهنده پیشه یان گهمهی قوڕ و زهنگیش فێربووین، لهبیرمنیه كێ فێری كردم، بهڵام لهبیرمه كێ وایكرد وازی لێبهێنم، كهویار كاتێ بیستیهوه من و رێحانهش بهشداری له گهمهی زهنگ و قوڕ دهكهین، گوتی:
وازنههێنن، به دایكتان دهڵێم.
وازمهێنا، وا بزانم من تهنێ یهك دوو جارێ ئهو پیشه شهیتانیهم كردبوو، ئهو ناو لێنانه هی بابمه، دوای وازهێنانم له پیشهكه، لهگهڵ بابم له جێیهك دههاتینهوه، دیتمان كوریژگهیێ ههر له تهمهنی من دهبوو، تۆپه قوڕێكی پهیتی به زهنگی دهرگایهكهوه نووساند و ههڵات، بابم گوتی:
ئهها، پیشهی، پیشهی شهیتانه.
ئێمهش پێشتر وامان دهكرد، له سهره كۆڵان، له پهنا درهختێك خۆمان دهگرت، خاوهن ماڵ دههاته دهرێ، چاوی دهگێڕا، كهس دیار نیه، دهچۆوه ژوورێ، دیاره دهنگی زهنگ نهپساوهتهوه، دێتهوه دهرێ، دهبینێ ئهوه دهست نیه، قوڕه زهنگ لێدهدا، لێیدهكردهوه و چهند جوێنێكی مزری دهنارد و ئێمهش له دڵی خۆمانهوه دهمانگوت:
ههر به خۆت..
بیستم، بهڵام نهمدیت، لوقمان ئهو كوڕهی پلاری هێندهی بڕنۆیهك دهڕۆیشت، جارێك لهو گهمهیه دهگیرێ، كابرا دهیباته مهخفهرێ و لهوێ تێروپڕ تێههڵدهدرێ.
لوقمان پاشان دێتهوه ناو گێڕانهوه، كچه فهلهم بیركهوتهوه و وێنهیهكی نیشاندهدهمهوه:
بهری به چیاكهوتنهوه له ماڵی بڕنۆ ئهو كچه چهكدارهم له ناو چێوهیهكی گچكه كه به تهنیشت ئاوێنهیهكی گهورهوه ههڵواسرابوو، دیتبوو، بهڵام له من وابێ ئهویش وێنهی كچهكهی تهڕوارێ بۆ جوانی و وێنه بڕنۆ و فیشهكدانی له خۆ بهستووه، ئاخر ئهو كچهی دهڵێم، جاروبار له نواندنێكی پڕ ناسكی، پڕی دهدایه بابی و چهكی دهكرد و له خۆی دهبهست.
درهنگ پێكهوتم كچهی ناو چێوه، نواندن ناكات و به راستی پێشمهرگهیه، نازانم ئێوه، بهڵام من ئهوهام ناسی، رۆژهكی كچهكهی پلكه بهندبێژ، گهورهش بوو، ژن گۆتهنی، پڕ باخهڵی مهمك بوو، ئهو كچهی ماری به دهست دهگرت، چهقۆی دهوهشاند، له دنیایێ جگه له مشك له هیچ نهدهترسا، لهو بهری كهندێ له سهر پشتی كهرێكی سپی به چوارپهله دێ، فۆتهكهی سهری له شێوهی جهمهدانی بهستووه، تێپهڕی و وهختابوو پانمان بكاتهوه، لهو سهرهوه گوێمان له شاتكه شێته:
داكێ داكم، دهڵێی مارگرێته، مارگرێت..
ئازادی هاورێم:
+دهزانی مارگرێت كێیه؟
– نا
+ كوو! ئهو پێشمهرگهیهی كه كوشتیان و وهختهكی وێنهی له زۆر ماڵان ههبوو.
– كێ كوشتی؟ جاش!
نه هاوڕێكهم و نه كهس وهڵامی (كێ كوشتی؟)یان نهدایهوه، لێ من به (كێ كوشتی؟)م گرتبوو، له بن زمانم حهشارم دابوو، لهگهڵ خۆمم دهگێڕا، له ههر جێیهك مارگرێت دههاته ناو قسان، ئهگهر شهرمم نهكردبا، كێ كوشتی؟ خۆی به ناو قساندا دهكرد، وهڵامی (كێ كوشتی؟)م له ماڵی بڕنۆش دهستنهكهوت، بهڵام شتێكم له (بۆ كۆشتیان؟) بیست، جارێ لهوه گهڕێ، ههوكه به دوای خۆیدا دهگهڕێبن، به دوای یهكهم پێشمهرگهی كچدا دهگهڕێین، ژنی بڕنۆ لهگهڵ كۆمهڵێك وێنه و ههندێك فیشهك له حهوشه خستبوونیه بن عهرد، به جێیهكهی ناكهوێتهوه، ئهكرهم بڕنۆ دیاره ئێستا له جیاتی بڕنۆ گهسكی دهسك داری درێژی له دهسته، دهیگۆته ژنێ خۆ:
ژنێ، سهر بهخهنێ، تۆ تهنێ گهسكدانی ژۆرێ و حهوشه و پێش دهركێت له سهره، بهڵام من جاده و كۆڵانی چهند گهڕهكێ گهسك دهدهم، ماندووم، ببینهوه، وێنهكان ببینهوه، با به خهیاڵ بگهمهوه سهردهمی بڕنۆ كه ئهحمهد حهسهن بهكرم به سهپان نهدهزانی، ببینهوه، منی بڕنۆ و مارگرێت ببینهوه.
بڕنۆ دوایوهی شۆڕش به خۆیدا ریا، ببووه ئهو شتهی كه سهردهمانێ ههندێ كهس به گووڕێژ و ههندێكیش به گوڵی شار و جاده ناویان دههێنا، بڕنۆ جارێ دوو مارگرێتی دیتبوو، ئهوهای گێڕایهوه:
رۆژهكی له دهڤهری ئامێدی، له ئاقاری قهڵاقومری، چ ببینم! له دوورهوه سوارێك تۆز دهكات، هات هات ، وا تێگهیشتم زهردهپهڕه و به كلكهی ههوردا دابهزیوه، یان بووكێكی خانهدانه و قهیسهریهك زێڕی پێوه، نزیكتر بۆوه، زهردهپهڕی چی، زێریِ چی! مارگرێته، كچه كورده فهلهیه و له فیشهكان زهرد دهچێتهوه، له بابێ لوقمانێ پتر خهریتهی بهستووه.
ئهرێ مهبهستی بڕنۆ له بابی لوقمان كێ بوو؟
ئهمن چۆن دڵنیابووم كه ئهللا خودایه، ئهوهاش زانیم مهبهست مهلا مستهفایه، پێش به چیاكهوتنهوه، له كۆلانێ دهمانگۆتهوه:( بژی بابێ لوقمانی شهش خهریتهی له شانی)، وهلێ كوڕهكهی بڕنۆ كه ئهویش لوقمانی ناو بوو، ده گومانێی راكردم و گوتی:
بابێ لوقمان بابمه و كهسیدی نیه، بابم شهش نا، حهفت خهریتهشی دهبهست.
منداڵێك دهڵێ:
وهی بابه لهو شێلمانه! لۆ، بابت گایه؟ سینگی گاش جێی حهفت خهریتهی لێ نابێتهوه!
ئهرێ چیمان داوه له بابێ لوقمان و خهریته! باسمان له مهڕ مارگرێته، ئهو كچهی به رستهیهك رچهیهكی شكاند، شۆڕش وێنای نهدهكرد، له وهڵامی بهرپرسی گهوره فهرمووی:
ئهز هاتمه بچمه شهڕێ، نهك رونیشم له نك خوانه و سێرێ، من تیرۆگ نا، تفهنگم دهوێ.
مارگرێت، تفهنگی كرده شانی، دواتر پێكهوتم كه له دیرۆكی نوێ، دیرۆكی پێشمهرگایهتی یهكهم كچه پێشمهرگهیه، به مۆڵهت وهرگرتن له عیسا درووشمی (كوردستان یان نهمان) گوتهوه، گوتنهوهیهك بهر لهو له گهرووی هیچ ژنێكهوه كهس نهیبیستبوو.
كهوتمه سۆراخی وێنهی ئهو پێشمهرگه كچه عیساییه، ئازاد ههرێی پێدام و زۆری نهبرد بۆی هێنام، وهی وهی چهند جوانه، كار له گوگوش و ئهوانه نیه، دهڵێی ئهستێرهی زهرده و له سهر قهڵاتێ ههڵهاتووه، له فیشهك و تیشك زهرددهچێتهوه حهزمدهكرد له چێوهی بگرم و له نێوان كچی كافرۆش و گوگوش به دیواریهوه بكهم، نابێت، وێنهی پێشمهرگه له دهستی ههر كهسێ بگیرێ، رێی مووسڵ و قهنارهی دێته پێشێ، هاتم ئهستێرهی زهردم، تۆ بڵێ مارگرێت، له نێو مهم و زین شاردهوه، مهبهستم داستانهكهی ئهحمهدی خانیه، ناو ناوه كتێبم دهكردهوه، تهواوێك تهماشای ئهستێرهم دهكرد و دهمپرسی:
كێ دهستی چووه ئهو پێشمهرگه ئهستێرهیه و به دهستی كێ كوژرا؟
كهوتمه پرسیار، ههبوو دهیگۆت:
شۆڕِش به دهستی خۆی كوشتی
ههبوو دهیگۆت:
شۆڕ شتی وا ناكات.
وهڵامم دهستنهكهوت، دوای چهند سالێكیدی دهگهرێمهوه لای ئهو كچه فهلهیهی له نێوان مهم و زینم حهشار داوه، ئێستا سهرێ له كاوڕهكانی بابم دهدهم.
به دوویدا دێ ……
عهلی عاشق درهنگ له گهلی عهلی بهگ دهنگیدایهوه.
وهستا رهجهب ئهیگۆ: خهرهندێ خۆ به تهرمێ لهشكری رۆم و عهجهم پڕ ئهكهینۆ.
71 …
به گوێرهی رۆژمێری نهورۆز بێ، هێشتا دوو حهفتهیهكمان له بههار ماوه، بابم ساقۆ درێژهكهی فڕێنهداوه، بهڵام من دهمێكه به توێی كراسێكهوه دهگهڕێم، بابم گوتی:
كوڕم ئهوێ سارده، به جلكی هاوینیهوه ناتبهم..
له قسهی دهرنهچووم و به ڕێكهوتین، بیرمه له پێچهكانی پیرمامێ، بهر له گهیشتن به لۆفهی كهریم حهشاش، ههرچی سهرنشینه ورد ورد كهوتنه وێرد خوێندن، منیش چاوم لێیان كرد، ئهو تامپۆنانهی كه لهو جێیه كرابوون و من بیستبوومن، یهك یهك هاتنهوه بهر چاوم، تهواوێك ترسام، دهرفهت نهبوو، دهنا خۆم دهخسته بن ساقۆكهی بابم، سهركهوتین و شۆڕبووینهوه، لهو رێیه تا شهقڵاوهم دیتووه.
پیاوهكهی له پێشه من دانیشتووه به دهنگی بڵند بۆ پیاوهكهی تهنیشته خۆی قسان دهكات، ههر من نا، ههستدهكهم بابیشم تامهزرۆی قسهكانیهتی و ههناسهی له خۆ بڕیوه، دهگهینه ههر ئاواییهك و ههر چیایهك ، ههر دۆڵێك دهردهكهوێت، ئهو پیاوه ناویان دهڵێ:
ئهوه كۆڕێ، ئۆته شهقڵاوه، ئهوهیان سهفینه، ئهوێهێ چیای ههورێیه، ئهها چیای بهنی ههریره و ههریریش له بنی، ئهها كۆڕهك سهری گهیشتۆته ئاسمانێ، لێرێهێوه دۆڵی بالیسانه دهچێتهوه… ئهو چیایه دهبینن سپی دهچێتهوه؟ ئهوه چیای…
له زاری پیرێژنه بسك سۆرهكهوه ناوی كابرام زانی:
عهلی گهڕیده، دهڵێی لهو گوندانه دهرۆزهت كردووه، وا شارهزای.
كابرا به پێكهنینهوه دهڵێ:
چما لێرهش لهگهڵمی! پیرێژن لهبیرت كرد، ئهو ساڵهی تۆم ههڵگرت، ئهو ناوهمان ههموو كرد!
بسكسۆر: ههی له دهوت ریم عهلی گهڕیدهی داك به دووكهتی.
ئهو دووه پێدهچوو تهمهنێك بێ یهكتر بناسن و له گاڵتهش هێنده لێكدی نزیكبن، دهستنوێژیان له ئێكدی نهشكێ، عهلی گهڕیده لهگهڵ ناوهێنانی جێیهكانیش جاروبار كورته سهرهاتێكیشی دهگێڕایهوه:
ئهها، لهو ملهیه، سێ فیشهكیان به كاوێزاغاوه نا، بهڵام بهر نهكهوت.
لهو سهره رێیه، رێگر رێیان له حهسهن سیساوه گرت و رووتیان كرد و حهیرانیشیان پێگۆت.
ساڵهكی له دهو زێی بادینان- ئهها، ئهو رێیه دهتباتهوه سهر زێ- بهرازێك هێندهی هێسترێك روو به روو بۆم هات، تفهنگم له شانه، بهڵام سام گرتی بووم و دهستم به خۆمدا شۆڕكردهوه، خودا خێری بهراز بنووسێ، زگی پێمسووتا، سهرێكی راوهشاند، وهك ئهوهی سڵاو بكات، به رێی خۆیدا رۆیشت.
لهو پێچه بسووڕێینهوه، ئامۆكانه، جێی ژنههڵگر و پیاوكوژانه.
له سهر ئهو قسهیه پیاوێك لێی هاته دهنگ:
كوڕه كابرا، لۆ وا به پێخواسی به ناو كهوتی؟ ئامۆكان جێی مێرخاس و عهگیدانه.
لهوهبوو پیس تێكبگیرێن، بابم و بسكسۆر كهوتنه نێوانیان، ناوبژییان كردن و ساردبوونهوه. عهلی گهڕیده واز له ئامۆكان ناهێنێ، سهربردهی قورئانهكهی گێڕاوه كه من پێشترێ له پیاوهكهی دهو زێ بیستبووم، گهڕیده لهو سهری تووڕهیوونهوه، به لای پێكهنیندا بایدایهوه و گوتی:
له سهرانسهری وڵاتێ، یهك قورئان ههبوو، ئهویش له نزیك ئامۆكان چێڵه سۆری پلكه فاتێ، لهگهڵ پووش و پهڵاش لوولی دا و قووتی دا، بۆ سوێندیش پهرهكی نههێشتهوه، تا ئێستاش خهڵكی ئهو ئاقاره كاتێ سوێند دهخۆن دهڵێن: به قورئانی ناو زگی چێڵه سۆرێ، خۆ ناڵێن ئهوهش درۆیه؟!
كهس قسهی نهكرد، بسكسۆریش نهیگوت درۆیه.
بڕۆ، ههوراز و نشێومان زۆر بڕی، له بڵندبوونهوهیهك له دوورهوه دوندێك له شێوهی مله گا دهركهوت، عهلی گهڕیده گۆتی:
سهركهوه سهر ئهو دونده ههرچی چیای دنیا ههیه، لێتهوه دیاره.
له شۆڕبوونهوهیهك ئاواییهك دهركهوت، خهلیفانی دهڵێنێ، پێشترێ به بیستنی ئهو ناوه نازانم بۆ بیرم بۆ كۆڕی خهلیفه و دهروێشان دهچوو، بۆیه لهوێ چاوهڕێبووم به دهف و شیر و پرچكردنهوه بێنه سهر رێ و به دهوری ترومبێلدا (ههلقهی زیكر) ببهستن، گهیشتین و خهلیفهیهك چیه دیار نیه، له هیكڕا رهوهیهك رهشهوڵاخ به جاده وهربوون، زرم، زرمهیهك دهتگوت شاخ رووخا، ههژانێك له بوومهلهرزه دهچوو، ههموو كهوتنه ناو باوهش و سهر پشتی یهكتر، (یا ئهلڵا یا ئهلڵا) له چیاكان دهنگیدایهوه، خۆمم له بن لچكی ساقۆكهی بابم دیتهوه، ههست له خۆ رادهگرم، چ جێم نایهشێ، بابیشم دهڵێ:
چ نیه، چ نیه..
دڵنیابووم ساقۆی بابم دهمپارێزێ، له كۆپتهر و جاشانی پاراستووم، له ترومبێل نامپارێزێ! بۆیه له چاو زرمه و لهرزهكه چی وا نهترسام، ههموو ساغ و قیتن، كهس كهپووشی خوێنی لێنههات، دابهزیین، چ ببینم باشه! بهر له ههر جێیهكی چاوم كهوته سهر گوانی، گوانی وا گهورهم نهدیتبوو، له گوانی چێڵه شینی گۆرینیش گهورهتر، له چواران دوو گۆی له منهوه دیاربوون، له لوقمی درێژی لوولهیی دهچوون، چێڵه سپی لاتێ عهردی گرتووه، لهگهڵ سهر جوولاندن، قۆچێكی دهلهقێ، پێدهچێ له بنهوه شكابێ، له زار و كهپوویهوه خوێن دێ، گوێملێیه:
مرداردهبێتهوه، سهریبڕن.
پیاوێكی خڕكهڵهی جهمهدانی خڕی كڵاو به گوڵینگ، كێردێكی له دهسته نیوه شیرێكه، سواری سهری چێڵه سپی بوو، كێردی به ملدا هێنا، وهك بڵێی كانیی خوێن له ناو جاده تهقیبێتهوه وابوو، خوێن جۆگهلهی بهست.
بیرمه له ساتی سهربڕین به ههردوو دهست چاومم گرت، بهڵام له كهلێنی پهنجهوه دیمهنهكهم دیت، دیمهنێكی بهسام، پیاوه كێرد بهستهكه له جێی چێڵهكه با، ههر هێنده تێكدهچووم، لهو تهمهنه سهربڕینی چێڵ چی له سهربڕینی مرۆڤ كهمتر نهبوو، ههرچهنده هی مرۆڤم نهدیتبوو، بهڵام گریانی ژنهكه جیاوازیی نێوان چێڵ و مرۆڤی كالكردهوه، چاودهنێ، ژنێكی شینپۆش به سینگكوتان و دهست ههڵشهقاندن گهیشت، خۆی به سهر كهلهش دادا، سهری به زگیهوه ناوه و گوانی ماچ دهكات، شیوهنێكی گێڕا، چ ژنێ له سهر تهرمی خوشكی شینی وای نهگێڕاوه، ژنه سهردوولكهی به سهر چێڵهكهیدا دهگۆ، به (خوشكان)یش ناو دههێنا، من پاشترێ پێكهوتم چێڵ ههیه، وهك مرۆڤ ناوی ههیه، ئهوهیان ناوی خوشكان بوو.
دیتم ژنه شینپۆشهكه سهری بڕاوی خوشكانی به سینگی خۆیهوه نا، خۆی له خوێن ههڵێنا، ئهها دهستی پاڕانهوهی بۆ ئاسمان بڵند كرد:
ئهوهی تۆی وا لێكرد، وهك تۆی لێبێ.
پیاوێكی كهڵهگهتی چوارشانه دهڵێ:
خوشكم، وا مهڵێ، بۆت دهبژێرم، زار ههڵێنه، چهندت دهوێ دهتدهمێ.
ژنی شینپۆشی له خوێن ههڵكێشراو به گریانهوه:
گوو به بژاردنت، به بهڕك و پارهت، من خوشكانی خۆم دهوێتهوه.
باشه ئهو پیاوه كێیه و بۆچی خوێنی چێڵه سپی دهدا، ئهدی له سهر شوفێرهكه نیه؟ تاهوو واهـ! دۆشاو به گونم لهو جێیه بێ ئاوه، لهو ساته ههوكم وشك ببوو له تینوێتی، ئێ، بزانن رووداوهكه كوو بووه:
كابرای چوار شانه شوفێری ئهو قهلابهیهیه كه لهدهو جادهكه راوهستاوه، رووه و ئێمه دێ، كاتێ گاگهل دێته پێشی خۆی پێناگیرێتهوه، خۆ به خوشكاندا دهدا چهند تهقلهیهكی پێلێدهدا، له دوا تهقله به ترومبێلهكهی ئێمه دهكهوێ، ئهوهتا لایهكی، لای پێشێی كهمێك قۆپاوه..
ژنهی شینپۆشی خوێناوی له شین ناكهوێ، پیاوێ دڕ به خهڵكهكه دهدا، پیلی ژنه دهگرێ و رایدهكێشێ و دهڵێ:
داده، ئهو شینه چیه؟ خۆ خوشكانه، خوشكت نیه.
دووریخستهوه، ئهوهشم لهبیره، پیاوێك دهیگۆته بكوژی خوشكان:
تا بهشه خێری خۆت نهبهیت، ناڕۆیت.
ئێمه سواربووینهوه و وهڕێكهوتین، بسكسۆر دهڵێته عهلی گهڕیده:
چیدی زمانت نهگهڕێ، با تووشی بهڵایهكیدی نهبین.
بهڵام گهڕیده گوێی ناداتێ، ئای، ئێره به سامه، چیا و دۆڵ لێرهوه سامی خۆیان نیشان دا، ترسم لێنیشت، ئهوهتا وا به قوڕگی زهویدا دهچینه خوارێ، خوایه، ئێره كوێیه، تا كوێ شۆڕدهبینهوه، سهر له جامی جێب دهردههێنم، ئاسمان هێندهی ئهو دووكهڵهی لێ ماوهتهوه كه فڕۆكهی قوونبهدووكهڵ له دوای خۆی بهجێیدههێشت، هێشتا شۆڕدهبینهوه! زوو زوو تهماشای ساقۆكهی بابم دهكهم، دامناوه شتێك بقهومێ خۆم بهاومه بنی، قورسایی ترس نیشتووه له سهرم، ههناسهبڕكێمه، دڵم ههزاره دهكات، شاخی ههزار بهههزاری وام له چ جێ نهدیتووه، نه له تهلهڤزیۆنێ، نه له خهونێ، نه له قسهكانی مام تۆفیقی جهڵهبوانهوه ئهوهی له سیپانێ ههڵدێرا، ئێره ههبێ نهبێ جێیهكه له جێیهكانی ناو ههقایهتهكانی ههقایهتبێژهكهی سهیداوه، لهوێ جێی وا ههیه..
له بنهوه، له لای خوارێوه رووبارێكی تیره ماری به بن ئهو ئاسمانه باریكهدا نازانم روو له كام لا دهڕوا، لهجێیهك راوهستاین وهك بڵێی نێوان زهوی و ئاسمان بێت، ئێره رێی یهك ترومبێلی ههیه، رۆیشتن و هاتن به نۆرهیه، نۆرهمان هات و له رێی باریك دهرچووین، ئاهێكم هاتهوه بهر و گهڕامهوه كن قسهكانی عهلی گهڕیده، حهیف له دوادوایی سهربردهی دوو عهلیهكه سام بهری دام و هاتمهوه ناو ترومبێلهكه، ئهوهتا باس له عهلی بهگ و عهلی سهودا دهكات، سهودایهكه له دهو جاده دانیشتبوو، بهڵام من نهمدیت:
ئهو پیاوهی دیتتان، عهلی ناوه، شێت و سهودایه، كچێك بهو دهردهی برد، حهزیلێكرد و نهیاندایێ، له داخا سهری خۆی ههڵگرت، وازی له دنیا هێنا، پهنای بۆ گهلی عهلی بهگ هێنا، ئهوتا لێره تهمهن به سهر دهبا..
درهنگ، زۆر درهنگ ئهو دێوانهیه ناوی به عهلی عاشق له گهلی عهلی بهگ دهنگی دایهوه و ئهویندار نهما نهیبیستێ…
عهلی گهڕیده له بارهی عهلی بهگهوه گۆتی:
عهلی بهگ میری ئێزدیان بوو، لهگهڵ پاشای كۆره بهگژ یهكدا چوون، شهڕ كهوته ئهو (گهلی)یه، عهلی گهلهك ئازا بوو، خوا لۆی نههێنا و له شهڕێ شكا، بهڵام ههڵنههات و شهڕی كرد، به دهستی سوارانی پاشای كۆره كوژرا، ئیدی ئهو گهلیه به ناوی ویهوه ناو نرا.
له سهرهاتی زاری ئهو عهلیهوه نازانم بۆچی سۆزم بۆ عهلی بهگی میری ئێزیدیان جوولا- دیاره له رێی ئیزدیهكهی گۆرینهوه من ئیزیدیم خۆشدهویستن- و رقم له پاشای كۆره بۆوه، دواتر له خوێندنهوهی كتێبه دیرۆكیهكانیش چهندی كردم و كۆشام پاشای رهواندزێم خۆشنهویست.
بیرمه پیاوهكهی تهنیشت عهلی گهڕیده كه له شارهوه تا ئێره ورتهیهكی لێوه نههاتبوو گوتی:
گهلی عهلی بهگ نابێ بێ عهلی بێ..
بسكسۆری نهیاری عهلی گهڕیدهش گوتی:
عهلی، تۆش به دهردی عهلی بهگ بچی.
بیرم نیه عهلی گهڕیده چۆن باگۆی داوه، بهڵام حهزدهكهم گوتبێتی:
عهلی بهگ نا، عهلی سهودا بڵێ.
ئهمن پاشترێ له شێوهی دوو عهلیهكهی حاجی قادر( دوو عهلین شاعیر وهكو حهسسان..) شتێكی وام له دهفتهره شهستپهڕیهكهی خۆم نووسیبوو:
گهلی دوو عهلی تێدایه
یهكیان بهگ و یهك سهودایه
ئیدی به عهلی گهڕیدهوه له گهلی عهلی بهگ، تۆ بڵێ له ناو زگی زهوی، یان حهزیا دهرچووین و عهلیه سهودایهكهمان بهجێهێشت.
له چوونه دهرێ چ ببینم، ریزه شاخێ به ئاسمانهوه، چما زهوی شاخی وا بڵند و سهركهشی ههیه! عهلی گهڕیده یهك یهك ناوی چیا و دۆڵ و ئاواییهكانی دهگۆ، له ناو ناوان (حهسهن بهگ)هكه له خۆوه بۆ من بووه پرسیار، چهند جارێ هاته سهرم بڵێمه بابم كه به گهڕیدهكه بڵێ، داخوا حهسهن بهگیش وهك عهلی بهگ به فیتی پاشا كوژراوه؟ نازانم بۆچی نهمپرسی.
گهڕیده ئهوهشی گۆت:
لهو حهسهن بهگه، ساڵێ تهلهزمه ئاسنێ له ئاسمانهوه هات، پێی پێشمهرگهیهكی له بنهوه برد و كهس نهیدیتهوه، ئێستاش پێشمهرگه یهك پێیهكه به دوای پێی فڕیویدا دهگهڕێ..
له زگی زهوی تهواو هاتینه دهرێ و تهواوێك دووركهوتینهوه، چیاكان جوانتر دهركهوتن، تهماشادهكهم دیوی نسێ، جێ جێ پهلهی سپیان پێوه، بابم گۆتی:
كوڕم، نهمگۆت ئێره سارده، ئهها چیا بهفری پێوه ماوه.
دیتنی بهفر لهو دهمهی ساڵ بۆ من زۆر تازه بوو، له دیمهنی چیاوچۆل و گهلی عهلی بهگ تازهتر، زۆری نهبرد گهیشتینه ئاواییهك، عهلی گهڕیده كه له شارهوه ههر خۆی قسه دهكات و نهیهێشت كهس زار بكاتهوه، رێینهدا بسكسۆریش دوو قسه به دڵی خۆی بكات، گوتی:
ئهوهش دیانه، دیانهی دیانان، سهردهمهكی لێره بۆ دهرمانیش موسڵمانهك دهستنهدهكهوت.
بسك سۆر، مستهكی له سینگی خۆی دا:
ئهی له ههشێت نێم، لهوهتهی دنیا ههیه، بوسرمان له دیانه ههن.
بهدهم پێكهنینهوه ههموو دابهزیین، ئۆخهیش گهیشتین، پێم گۆد بووه.
بابم پرسیاری ماڵی (عهلی)یهكهی برادهری كرد، من بۆ جیاكردنهوه له سێ چوار عهلیهكهیدی، قهردارێكی پێوه دهنێم، عهلی گهڕیده دیاربوو دهیناسی، گوتی:
به دوایدا مهگهڕێ، لێره نهماوه.
ئهوه خۆشه!ئێمه ئهو ههموو رێیهمان بڕی بۆ دیداری عهلی قهردار، ئهویش….. ئێ، له عهلی گهڕیده و بسكسۆر و ئهوانیدی دابڕاین، پرسیار پرسیار، پیاوێك گوتی:
پێش پێی تۆ لێره بوو.
ماڵهكهشی نیشانداین، له دڵی خۆم گۆتم، كهواته قسهكانی عهلی گهڕیده ههمووی درۆ بوون، دهمه دهمی نیوهڕۆیه، زگم قۆڕهی دێ له برسان، خوایه شیوێكی خۆشیان ههبێ.
خانووێك رووی له چیایه، جا چ خانووێكی دیانه ههیه رووی له چیا نهبێ!
+ عهلی له ماڵێیه؟
– له ماڵێ نیه.
ژنێكی رووخۆشی زار شهكر، فهرمووی لێكردین، بابم خۆی ناساند، گوتی:
تێكهولێكهیهكم لهگهڵی ههیه، بۆیه هاتمه سهردانی.
ژنه به دهم پێكهنینهوه:
دهزانم، قهردارته، تووشی كێشهیهك بوو، ساڵێك پتر ئێرهی جێهێشت، حهفتهیهك نابێت هاتۆتهوه.
عهلی گهڕیده دهڵێی درۆی نهكرد!
ژنه كێشهی مێردهكهی باس نهكرد، له بهر بێرایی روو له چیا دانیشتین، چایه و ژاژی پهنیر و ئهو شتانهی هێنا، گهلهك خۆش بوو، كهوتینه سهری، رهنگه هێندهی ههمزه پاڵهوانم خواردبێ، باپیرم راستی فهرموو:
به دیار چیاوه نان پتر دهخورێ.
ئێ، پیاوه قهردارهكه پێش پێی ئێمه دهرچووه، چۆته كوێ؟ رهواندزی پاشای كۆره، بابم ناونیشانهكهی وهرگرت و ههستاین و ههیپهمان لێكرد، وا تێگهیشتم نزیكه و به پێیان دهچین.. له پشتهوهی پیكابێكی گهوره سواربووین، ئهو ترومبێله لهگهڵ ئهویدی وهك حهوشه و دوڕ ژۆرێ وابوون، له ناو جێبهكه له جامهوه شتێك له دهرێم دهدی، بهڵام لێره دنیا له بهر چاومه، لێره زهوی و ئاسمان وهك خۆیان دیارن، خۆزی گهڕیدهكهمان لهگهڵ دهبوو، كهس نیه ناوێ جێیهكمان پێبڵێ، بابیشم ناوهكان نازانێ.
باژۆ، به ههر چوار لادا دهڕوانم، جێ جێ چاوم دهخهمه سهر چیاوچۆل، گهلی و شیو و دۆڵ، كهند و لهند، دار و بهرد، به چاوی من چاودهنێ، بهو دهمهو هاوینهی چیا، دنیا چهند رهنگینه، جێ جێ سپی، قانگ قانگ كهسك، ئهویدی زهرد، چهمهكهی خوارێش رهنگی ئاسمانی گرتووه.
رێگاكه خۆش نیه، ناوه ناوه دهگاته تاسهی وا، بستێ دوو بڵند دهبین و به ئاسنی رهق دهكهوینهوه، بابم زوو زوو دهڵێ:
توند خۆت بگره، نهكهوی.
پێ پێ، تۆ بڵێ گوریس گوریس بهرزدهبینهوه، ههستدهكهم نیو ئاسمانێك له زهوی دووركهوتووینهتهوه، تهماشای سهرێش دهكهم، هێشتا نیو ئاسمانێ ماوه بگهینه شانی چیا، تۆ بڵێی جێی پاشای گهوره هێنده بڵند بێ، یان من سهرم گێژ دهخوات و دنیا وا بڵند دێـته بهر چاوم! تێنهگهیشتم.. لهوه گهڕێ، ئێستا من لهگهڵ سرووشت تێكهڵ بووم، كهوتوومهته دنیایهك، پێشترێ نهمدیتبوو، دنیایهك شاگهشكهم دهكات و وا خهریكه دهبمه كۆتره شینكهیهك له پشتی پیكابهوه ههڵدهفڕمه ناو سرووشت، له سهر فڕین بووم، دیمهنێك خۆشیهكانی پێهێنامهوه، له شاگهشكهییهوه هاتمه دۆخی گهشكهگرتن، دهستم بۆ لچكی ساقۆكهی بابم برد، هێندهی نهمابوو بزیڕێنم، ئهوه چیه خوایه! له تهنیشتمان دێو دهوی كردهوه، سوێندتان بۆ دهخۆم دێوه، دێوی ناو ههقایهتهكانی ههقایهتبێژ، ئهوهتا لێرهیه، دێوهكهی ئهو دهناسمهوه، دهیگۆت:
كاتێ زاری ههڵدهپچڕێ، چیای سهفینی پێوه دهچێ.
وایه، ئهوهتا له پێش چاومه، ئهو چیایهی وا دیاره، له سهفینیش بڵندتره، ئهگهر بیخهیته زاریهوه، هێشتا جێی سهفینێكتری تێدا دهبێتهوه، ههر دهبێ زاری دێو بێ، ههر جارهی له لایهكهوه دهردهكهوێ، چهپ و راست دهكات، تۆ بڵێی خهون نهبینم، نا خهون نیه، تۆ بڵێی شێت نهبووبم! چ دوورنیه..چاو دادهخهم و دهیكهمهوه، ئێ خوایه ئهوه رێشكهوپێشكه بێ، نا وێنهكه روونه و دهوی دێوه، چهند قووڵه قووڵ، بنی دیار نیه.
دێو خۆ بزردهكات و دهردهكهوێتهوه، سهرهدیقانێم دهگهڵ دهكات، دهمهوێ چاوم داخهم و واز لهگهمهی سهرهدیقانێ بێنم، به چاوی خۆم ناوهستم، نا، دهوی دێو هێزی راكێشانی نیگای ههیه، سهرت بخهیته ناو توورهگهی رهوندانیشهوه، رێ له دیتنی دهوی دێو ناگیرێ.
ئهها، ئهو ژنه رهوهندهش وا دیاره وهك من له زاری دێو دهترسێ، ئهوهتا، ناوه ناوه سهری دهخاته ناوه توورهگهوه، كهسێ دهپرسێ:
+پوورێ، بۆ وا دهكهیت؟
– كوڕم، له ناو ترومبێلێ، تێكدهچم، وا نهكهم، دهڕشێمهوه.
نا، دڵنیام له ترسی زار و زگی دێوه، له سهر ئهوه بوو زراوم بڕژێ، ساقۆكهی بابمم بیركهوتهوه، دێو كهمێك دووركهوتهوه، ترس تۆزێك رهویهوه، ئاخر ساقۆی بابم له لوولهی كۆپتهر و چنگی ئیزرائیلی پاراستووم، تۆ بڵێی له زاری دێو نهمپارێزێ!
بیرمه، خۆم خزانده بن ساقۆكهی، بابم دهڵێ:
دهڵێی سهرماته؟ ههسته گهیشتین..
ئۆخهی، گهیشتین و نهكهوتینه زاری دێوهوه، ئهوهش رهواندزی وهستا رهجهب، تۆ بڵێ هی پاشای گهوره، به پرسیار گهیشتینه پێش ماڵی خانهخوێكهی عهلی قهردار، رۆژ نازانم له جێیان بهڵام له شاری وهستا له سهر ئاوابوونه، ئاوابوون له چیاكهی پشتهوه، به گوێرهی ئهو ههموو بهرزبوونهوهیه، دهزانی ئێمه له كوێوه ههر له بهرزبوونهوهداین، رهواندز له ئاسمانێیه، بهڵام له چاو چیاكانی چواردهوری، له زهوی نهبۆتهوه.
شاری وهستا و پاشا، بهو دهمهو هاوینه له بن زهردهپهڕێ، دهڵێی بووكی بههاره، دهڵێی فۆتهی لهگهڵ پرچ تێهكهڵبووی ئهو كیژه نازدارهیه كه لهو سهرهوه دیاره، كیژێك ئهگهر سێ چوار ساڵێك له خۆی گچكهتر با، دهمگوت كهویاره، وای خوایه له جوانیی رهواندزێ، نه چاو لێی تێر دهبێ، نه دڵ دهڵێ زێ، تۆ بڵێی له دنیایێ جێیهك ههبێ، لێره دڵنشینتر، تا پێم نهخسته دیوی حهوشه بێ دهرگاكهوه و له دیواره هیشكه كهڵكهكهی ئهودیو نزیكنهبوومهوه، رهواندزم وا دی.
وای خوایه، دێو پهیدابۆوه، به تهواوی زگی كردۆتهوه، زهوی و ئاسمانی پێوهدهچێ، رهویمهوه، رهوینهوهیهك جاشكۆڵه وا له گورگ ناڕهوێتهوه، منداڵێكی ماڵهكه:
مهترسێ، ما ئهتو له خهرهندێ ئهترسی؟!
دیاره، دێوی ئێره ناوی خهرهنده، ئهو ئێوارهیه زۆری برد، تا تارمایی و سامی دێو رهویهوه و باوهڕم هات كه خهرهنده و دێو نیه، بهڵام خهرهند جێی دێوی گرتهوه، ترسی خهرهند چی وای له دێو كهمتر نیه، ترسی بهربوونهوهی ئهو خانووانهی به سهر خهرهندهوهن، ئهو ماڵه چۆن دهوێرن لێره بژین؟ خۆ لهگهڵ ههر كۆخه و پژمینێكی خهرهند، غلۆر دهبنهوه و تا بنهبانێ گیرنابن، ئهرێ خهرهند بنی ههیه، من چهندی ملم ههڵبڕی بنیم نهدی، پێدهچێ هێشتا پهیوهندیهك له نێوان دێو و خهرهند مابێ، ئهوه نیه باسی پژمینی خهرهند دهكهم!
تۆ بڵێی ئهوشۆ له ترسان چاوم بچێته خهوێ! دهترسم بخهوم و له خهوێ بڕۆم، وهك ئهو جارهی رۆیشتم و بابم له كۆڵانێ گرتمیهوه، بهڵام ئهگهر له خهوی ئێره بڕۆم خهرهند و خهرهند دهچم و بابم لهو دنیاش نامبینێتهوه، ئێ، جارێ له خهوێ گهڕێ، مانگهشهوێكه لهو دوورهوه مامز به شاخانهوه ببینه، كێوهكهی ئهوبهر نازانم ههندرێنه، زۆزگه، كیههیه، مانگی زۆر نزیككردۆتهوه، ههستدهكهم دارلاستیقی ئهنۆی بهلاشاوهی دهگاتێ، ئهمن له ههولێرێ مانگم وا به نزیكی نهدیوه، ترسی خهرهنده دێو نهبا، لهگهڵ منداڵان دهچوومه كۆڵانێ و له بن تریفهی زیوینی شاری پاشا، چاوشلكانێم دهكرد، زۆریان ههوڵدا بچم، له ساقۆكهی بابم دوورنهكهوتمهوه، گوێم بۆ باسوخواسی دانیشتنه مانگهشهویهكه راگرتبوو، پیاوێك سمێڵ كلك مشكیی ردێن تهپشوولهیی دهڵێ:
لهو ههندرێنهی دهیبینن، پێشمهرگه شهڕێكی كرد، لهشكری پاشای گهورهش نهیكردووه، ئهسحابهش نهیانكردووه.
عهلی قهردار پێدهچوو پاشای زۆر خۆشبوێ:
لهوهتهی دنیا ههیه، پیاوی وهك پاشا ئازا نهبووه و نابێتهوه، ئیمامی عهلیی زهمانه بوو، بهڵام حهیف شیرهكهی دهستی وی له دهست نهبوو.
ردێن تهپشوولهیی:
ئهدی تۆپهكهی وهستا رهجهبی نهبوو؟
قهردار قسه دهباته لایهكیدی، بهڵام ردێن تهپشوولهیی و یهك دوانێك دهیهێننهوه تۆپخانهكهی وهستا رهجهب.
لهو مێوانداریه مانگهشهویهی سهر لێواری خهرهندێ، تۆ بڵێ زگی دێو، من وهستا رهجهبم به تۆپخانهوه له نزیكهوه دیت (( رهجهب پیاوێكی به خۆوهی تێكسمراوه، باسك ئهستوور له عهدنان قهیسیش ئهستوورتر بوو، گهلهك له ههمزه پالهوان دهچوو، زۆرانێ لهگهڵ ئیمامی ههمزه بكات، پشتی له زهوی دهدات، وهستا چاو گهورهی برژانگ رهشی برۆ پڕ، سمێڵ گهورهی بابڕ، ئهوهتا لهو كۆلهكانهی خوارێ به دیار تۆپهوه دانیشتووه، به دهنگێكی قهبه و گڕ، دهڵێته پاشای گهوره:
گهورهم، یهكهم به خودا، دووههم پشت بهو تۆپه ببهسته تۆ، پشتت به عهرد ناكهوێ، گهورهم، خهرهندێ خۆ، به تهرمی لهشكری رۆم و عهجهم پڕ ئهكهینۆ..))
پیاوی بالیف له سهر كۆشێ كه ههردوو ئانیشكی به سهر دابوون، به شێوهیهكی ئهوتۆ وهسپی وهستا رهجهبی دهكرد، ئهمن ئهو وهستایهم له بهر دهمی خۆم دیت و هێندهی نهمابوو له بهری ههستمهوه، پێشترێ ناوی ئهوم نهبیستبوو، لهوێ بیستم و دیتم و خۆشمویست، بهڵام چهندی كردم، پاشای گهورهم نهكهوته بهر دڵی، میری ئێزدیان كوو ئهو پاشایهی له كنه من رهشكرد!
لهو دانیشتنه قسهیهكی بابمم بیركهوتهوه:
پیاو ئهگهر له حوكمهت یاخی بێت، بێـته ئێره باشه، به ههزار لهشكر ناگیرێ.
ئێ، لهبیرمچوو بۆچی هاتبووین، قهرد بوو، وانهبوو؟ ئا، عهلی قهردار روو له بابم:
بههار بوو بیست سهر بزنهكهم بهقهردی هاوینێ برد، چاو بهرهژێرتم، گهیشتینهوه بههار و وا دهچینهوه هاوین.. بهڵام ئهوهی به سهر من هات، به سهر دوژمنت نهیهت، ئهوهتا پارهكهتم له بهڕكێیه، دهمویست سبهی بۆت بهێنمهوه.
كابرا تووشی كێشهیهك ببوو، له دیوی رۆژههڵاتێ نزیكهی ساڵێك كهوتبووه زیندانی شای ئێرانێ، بابم كه بهوهی زانی، گۆتی:
كا عهلی، هاتنهكهی من به سهردان وهرگره، قهرد لهبیرخۆت ببهوه.
ئێ، واز له تێكهولێكهی بابم بهێنه، ئهو شهوه بایی نیو تهمهن خهونم دیتووه، ههمووی ههڵات ههڵات بوو، ههڵاتن به ناو زگی دێودا، له ناو زگی دێوێ لهو سهر غارده ئهو سهری، دێو ههموو دهرگاكانی زگی خۆی به سهرمدا داخستووه، دهگهمه ههر دهرگایهك زرم زرم، به مست و پێلهقه لێیدهدهم، كهس نایكاتهوه، هاواردهكهم، له ناو زگی دێوێ دهنگدهداتهوه، كهس به هاوارمهوه نایه، له هیكڕا زگی دێو درزێكی گچكهی تێكهوت، ساقۆی بابم دهركهوت، كهمێكی مابوو دهستم بیگاتێ به ئاگاهاتمهوه..
له سهر هاتنهوه، ههواڵێكی جهرگبڕ له با خێراتر به كۆڵانهكانی شاری پاشا بڵاوبۆوه:
كچێك خۆی ههڵداوهته خهرهندێ.
تۆ بڵێ ناو زاری دێو، كێیه؟ زوو پێكهوتم، كچهكهی ئێوارێ بوو، ئهو كچهی له پرچ و فۆته له زهردهپهڕ دهچوو، بهڵام نهمزانی له سهر چی، كچه زهردهپهڕی ناو زگی دێوێ كه له نیوهی رێ گیانی دهرچووبوو، ئێمهی تا نیوهڕۆ لهوێ هێشتهوه، له هاتنهوه له ناو ترومبێلێ، ژنێك له بن لێوانهوه دهڵێ:
خودا بیانگرێ، بۆچی نهیاندایێ، لهو پیاوتری دهدیتهوه!
ئهها، بهزمهكهیه، كچه حهز له كوڕێك دهكات و نایدهنێ، له داخا خۆ داوێته ناو دهوی دێوێ.
له گهلی عهلی بهگێ، له نزیكهوه عهلی سهودام دی، لهوێ پرسیارهكم بۆ هات، بهڵام له كهسم نهپرسی:
كچهی فۆته و پرچ زهردهپهڕی، بۆچی وهك عهلی نهكرد و نههاته گهلی؟
منداڵیش پرسیاری سهیر و سهمهرهیان به مێشك دادێ!
رێی گهڕانهوهش پڕه ورده سهربرده، ناسكترینیان لهو جێیهیه، كه رێ هێند تهسك دهبۆوه، جێی یهك ترومبێلی لێدهبۆوه، شاخیش هێند نهوی بوو له سهر پشتی پیكابێ دهستت دهگهیشتێ، من ترسم شكابوو، لهوێ دهستم دهگهیانده باڕێزه و گیای بن شاخێ، لهو گابهردهوه كه عهلی عاشق شانی پێدابوو تا گهیشتمه لۆفهی كهریم حهشاش و شۆڕبووینهوه بۆ ئاوی بهستۆڕه و لهوێ منداڵهكه كۆترهكهی له دهست فڕی و هێندهی نهمابوو به دوایدا له ناو ترومبێلهوه خۆی ههڵدا، سهربرده زۆرن، بهڵام با بمێنن بۆ سهردانهوهكیدی، لێكیان گرێدهدهمهوه.
گهشتی ناو زگی دێوم بۆ ئازاد و فازیل رێحانه و كهویار و كۆڵان گێڕایهوه، كهسیان باوهڕیان نههات، له دنیایێ جێی لهو شێوه ههبێ.
بهدوویدا دێ
ئەڵقەی حەفتا …
له بهلاشاوهی ههنگینێ بێجگه له ماڵی كۆنه ئهفسهر له چ ماڵان پاسكلی منداڵان نهبوو، بهڵام كهم منداڵیش ههبوو نهزانێ پاسكل باژوا، پاسكلی گهوران، من تا فێر بووم دووسێ شهڕواڵم له سهر دانا، سهرم له چهند جێ شكا، چهندان جار كهپووم داڕسا، دهست و پێ و پلم ههمووی رووشا، پاسكلی 28، گهلهك بڵنده، نهدهگهیشتمێ، له لاوه به سهر پهیداندا پێیهكم ئاودیو دهكرد، بهو شێوه هاژۆتنهیان دهگۆت ناو پهیدان، له ناو پهیدانێ، تا ماوهیهك به نیوه پهیدان دهمهاژۆت، دواتر به پهیدانی تهواو، واته پهیدانهكه دهسووڕایهوه، ئیدی زۆر جار دهلینگ له زنجیری پهیدانێ دهئاڵا و بهردهبوومهوه، خهمی بهربوونهوهم نهبوو، شهرواڵهكهم دهدڕا، ههنجن ههنجن دهبوو، دایكم ههر پێیدهكرا دهلینگم بدوورێتهوه، جارباریش به بهر چهپهڵۆكانی دهدام، دهیگۆ:
ئهوه دوا جاره، به قوون رووتیش بگهڕێی، لۆت نادوورمهوه.
كهویار نهبا، زهحمهت بوو فێربم، دههات پاسكلی بۆ دهگرتم، پاڵیدهدا و دهیگرتمهوه، ئاخر منیش یارمهتی ویم دهدا، ئهو نهیدههێشت كراسهكهی بهر زنجیر بكهوێ، تا سهر چۆك خۆی ههڵدهكرد، كهمتریش دهكهوت، به ههڵهدا نهچووبم ئهو كچه یهكهم كچی ناو پهیدان بوو، ئهگهر كهسێ له گهڕهكی مه بپرسێ:
كچه چهقۆكێشهكهی تۆ كێ بوو؟
بهلاشاوه: كچهكهی پلكه بهندبێژ.
ئهدی كچه دارلاستیقهاوێژهكهت؟
بهلاشاوه: كچهكهی حهمهد مهستان.
له بهلاشاوه بپرسێ:
ئهو كچهی چاوی له كوڕان دهكرد و له ناو پهیدانێ پایسكلی داژوا، ناوی چی بوو؟
بهلاشاوه لهگینه بڵێ:
ناوهكهی له سهر زارمه، كچێ بوو ماڵیان كهوتبووه كۆڵانی بهرینهوه، كچی ناو پهیدان له كچه جوانهكانی من بوو، بووه هاورێی گیانی به گیانیی كوڕه رهشوبرژێكی من، دۆستایهتی ئهو دوو منداڵه زۆر كۆنه، بهست و كۆڵان و دارتێل شایهدن، هێندهی پنچكه گیایهكی دهو بهستێ نهدهبوون بوونه هاوڕێ و به بهرچاوی كۆڵانهوه به دارتێلدا ههڵدهگهڕان، كچهكه مینا لاولاو زوو رسكاو..
هێشتا زووه بهلاشاوه سهربردهی ئهو كیژه سپیلكهیه و ئهو كوڕه رهشوبرژه بگێڕێتهوه..
ئهز لهو ساڵه فێری هاژۆتنی پایسكل بووم كه ههر كهسه و و ناوێكی لێنا، ساڵی دمۆر، ساڵی ههرهس، ساڵی شۆڕش له خۆ ریا، ساڵی ئاشبهتاڵ، كوڕی شهختهش كه كچهزای پیری سوارچاكان بوو، ناوی نا ساڵی (كۆچی زهنگال له پێ) ئهو كوڕه زۆر هۆگری پیری سوارچاكانی باپیری بوو، ئهو دهمهی ههواڵی مهرگی باپیری پێدهگات، له تهنیشت خاڵه ههمهدانیهكه له سهنگهر دهبێ، دهڵێته ههمهدانی:
دهڕۆمهوه، نهگهمه تازیمانهی باپیرم نابێ..
ههمهدانی دهڵێ:
كهسهكهم، دهتهوێ ببیه جاش؟ كوو دهگهیهوه ههولێر؟ باپیرت ئهوه بزانێ، له ناو گۆڕ قیتدهبێتهوه و دهڵێ:
تۆ چۆن هاتیهوه؟! یان تۆ له كچهكهم نی، یان كچهكهم له من نیه!
كوڕی شهخته هێور دهبێتهوه و دهڵێ:
قسهی تۆیه، لێرهوه هێندهی كێلهكانی گۆڕستانی سهید مارف فاتیحای بۆ دهخوێنم.
كوڕی شهخته دهستی گرتم و گوتی:
گۆڕی باپیرهم نیشانده.
له سهرهتای جۆ زهردانێ چووینه سهر گۆڕی پیری سوارچاكان، بهوه دهزانم جۆ زهردان بوو، بهری سهفینی سهید مارف جۆ بوو، جوان رسكابوو، كهروێشكهی دهكرد، له بن تیشكی خۆرێ مهیلهو زهرد دهچۆوه.
كوڕی شهخته له بن پێی پیری سوارچاكان راوهستا، دهستی بۆ ئاسمان پانكردهوه، له بن لێوانهوه فاتیحایهكی درێژی خوێند، زۆر درێژ، پێدهچوو چهند فاتیحایهكی لێك گرێدابێ.
كوڕی شهخته به پێوهیه، ئهو روو له ئاسمان و منیش روو لهو، جوولهی له دهست و لێوی بڕی، چاوی له حهوا بڕی، نایترووكێنێ، دهستهكانی له باری نزا و پاڕانهوه راگرتووه، بێ ههست و خوست، دهڵێی دارتێله و له دامێنی پیری سوارچاكان چهقیوه، سام گرتمی، ترسام كوڕی شهخته به پێوه مردبێ، ئاخر پێش به چیا كهوتن له زاری خۆیهوه بیستوومه:
دهبێ به پێوه بمرم!
من مردن به پێوه وا تێگهیشتبووم، ئهوهتا وا به پێوه دهمرێ، خوایه، چی بكهم، به بهرچاومهوه و به دیار پیری سوارچاكانهوه به پێوه مرد، له سهر ئهوه بوو، بزیڕێنم و ههڵێم، دیتم كهمێ دانهوهیهوه، چووه سهرینی و له سهر چیچكان دانیشت، نهرم نهرم وهك بڵێی روومهتهكانی بسڕێتهوه، بهو شێوه دهستی به سهر خۆڵی گۆڕهكهدا دادههێنا، لهبیرمه ئهودهمهی كوڕی شهخته سهر و ردێنی پیری سوارچاكانی دهتراشی، رێك بهو شێوه روومهتی دهسڕیهوه، كوڕی شهخته نهرم نهرم كهوته قسه، زۆری پرسی و گۆ، نازانم پیری سوارچاكان چی بیست یان نا، بهڵام هیچی نهگۆ، له قسهكانی كوڕی شهخته ههر ئهو رستهیهم لهبیره:
هێی باپیره، دنیا نهبووه ماڵی زهنگاڵ له پێیان.
كهسوكاران ئهوانهی به چیا كهوتبوون، قل قل، دهسته دهسته دههاتنه ماڵێ مه و تازیهیان نوێدهكردهوه، دوای دوو سێ وهرز له مهرگی، دوای سهڵام فاتیحایان بۆ پیری سوارچاكان دهخوێند، بهڵام تهنێ كوڕی شهخته و ئهكرهم بڕنۆ چوونه سهر گۆڕهكهی، بیستمهوه بڕنۆ له سهر گۆڕی پیری سوارچاكان گۆتبووی:
مردنی تۆ وهك كهوتنی شۆڕشهكهمان جهرگبڕبوو.
خدر خهرمان و بڕنۆ له ههمووان پتر سهربردهی شۆڕش و پیری سوارچاكانیان دهگێڕایهوه، گێڕانهوهكان پتر دهكهوتنه ماڵی كوڕه گچكهكهی پیری سوارچاكان، ئهو مامهی من له سێ شت چووبۆوه سهر بابی:
خانهدان بوو، له شاریش دیوهخانی ههبوو، بێ مێوان نهدهبوو..ئازابوو، له بهر شێری دانهدههێنا..نیشانشكێن بوو، له دووری چهند گوریسێ جغارهی ههڵدهگرت.
وهبیرمدێ ساڵهكی لهو بهری كانی پیاوانی تهڕوارێ، له سهر ئهو رێیهی بۆ بهستی شهرغه دهچێته خوارێ، دهستهیێ پێشمهرگه نیشانهیان دانابۆوه، نیشانه نهینۆكێكی گچكۆكه بوو، تیشكی نهبا لهكهس دیار نهدهبوو، تهق تهق، حهسهن عهلی و محهمهد بهربهیاریش تفهنگیان هاویشتێ، نهینۆك بهڵای نهگهیشتێ، مامێ من كه دانیشتبوو له پهنایێ، تفهنگی دهستدایێ، هات، كهمهك خۆی رێكخست، سێرهی گرت، نهینۆكی به حهوایێ ئێخست، وای خوایه كهیفم هات، له من وابوو (حوكمی زاتی)م وهرگرت، ههینێ حوكمی زاتی ههموو شت بوو، خهونی ورد و درشت بوو..
نهینۆكی نیشانه له قسهو باسی بڕنۆ و خهرمان تهواوێك دووریخستنهوه، بڕنۆ ئهو پیاوهی بێ بڕنۆ نهدهچووه ئاودهستێش، ئێستا گۆپاڵێكی دهسك شووشهی له دهستیه، ئهرێ دهسكهكه شووشهیه یان له شووشه دهچێ! ژنهكهی دهڵێ:
بڕنۆی مێردم له باتی بڕنۆ گۆپاڵ دهگهل خۆی دهخهوێنێ.
خۆیشی دهڵێ:
من بێ چهك ههڵناكهم، خهونهكم دیت، لهو خهونه گۆپاڵ ببووه بڕنۆ، بۆیه لهگۆپاڵهكهم بڕنۆكهم دهبینمهوه.
ئهو پیاوه داخی بڕنۆكهی له دڵی دهرنهدهچوو، ئهو بڕنۆیهی دوای كهوتنی شۆڕش به دهستی خۆی له شانی خۆی كردبۆوه و رادهستی میریی كردبۆوه، زۆر كهڕهت به ناو لهپ له چۆكی خۆی دهدا و سێ چوار (حهیف)ی له زاری دهردهچوو، پهنجهی پهژیوانی دهگهزی، پهژیوانی لهوهی بڕنۆكهی له بن بهردێك نهشاردهوه و رادهستی كردهوه، دهیگۆ:
ژیانم كهرایهتیی تێدایه، بهڵام كهرترین كهرایهتیم بهرانبهر به بڕنۆكهم كرد.
كهس هێندهی بڕنۆ، كهوتنی شۆڕش تووشی سهرسوڕهی نهكردبوو، زۆر جار وهك بڵێی وڕێنهی دهكرد:
ناكهوێ، شۆڕش ناكهوێ، ههردیتت مهلا مستهفا، له سهری سهفینهوه، به سێ فیشهك جاڕی شۆڕشی دایهوه، من یهكهم كهس دهبم دهگهمه لای و…
مامم دهڵێ:
كهره واز لهو قسانه بێنه، دیوار به گوێیه، خۆت به فهتارهت مهده.
خدر خهرمان كه زووتر دانیشتبوو، بهشداری لهو شۆڕشهی دوایی نهكردبوو، پێیوابوو، كورد بێ شۆڕش ههڵناكات، دهیگۆ:
شۆڕش ههڵدهگیرسێتهوه، بهڵام نازانم كهنگێ، بهڵام دهزانم دیسان دهكهوێتهوه.
ئهو خهرمانه دهیگۆ:
شۆڕش له خانی چۆلهی منداڵان دهچێ.
حهمهد مهستان كه دهیدی ئهو خهڵكه بێ سهر دهسووڕێنهوه، نازانن چ دهكهن و چ دهڵێن، دهیگۆ:
ههموو كهس مهسته، ههر ناوی من بهده.
خهرمان زوو زوو قسهی دههێنایهوه سهر پیری سوارچاكان و سهربردهیهك قسهیهكی وی دهگێڕایهوه، من له زاری خهرمانهوه زانیم پیری سوارچاكان دزیشی كردووه، كاتێ گۆتی: ((ئهو باپیرهی ئێوه دزێكی شارهزا بوو..) زۆر تێكچووم، شهرم نهیهێشت بێمه قسه، دهنا دهمگوت:
تۆ درۆدهكهیت، باپیری من دز نهبوو.
خهرمان وای گێڕایهوه:
((پێشترێ، سهردهمی زوو، به تایبهتی له ساڵانی گرانی، دزێتی ئازایهتی بوو، ئهو پیاوهی كه من حهزدهكهم ههموو كهس به پیری سوارچاكان ناوی بێنێ، یهكێ بوو له ئازاكانی به ستی شهرغه، دزیی وای دهكرد، له دهست ههمزه پاڵهوانیش نههاتووه، ئهو پیاوه ههژار نهبوو، ههمیشه بایی خۆی به زیادهوه ههبووه، تهنها له ساڵانی گرانیش دزیی دهكرد، دهچوو قاسهی ماڵه ئاغا و دهوڵهمهندانی دهشكاند، دهچوو، دهچوو له عهمباری ئاغایان گهنم و دانهوێڵهی دهدزی، كهچی یهك لیرهی نهدهخسته گیرفانی خۆیهوه، یهك توورهگه ئاردی نهدهكرده كهندووی ماڵی خۆیهوه، ههمووی به سهر ههژار و نهدارا دهبهشیهوه…))
من باوهڕمنهدهكرد پیری سوارچاكان شتی وای كردبێ، گۆتمه بابم:
بابه، راسته باپیرم دز بوو؟
بابم گۆتی:
پێدهچێ وا بێ، خدر شتی كۆنی نووسیوهتهوه و هیچی لهبیرناچێ..
ههقایهتبێژیش چهند جارێ هات، پاشوهی له پیری سوارچاكانی بردهوه، من هێنده كهیفم پێینهدههات، ئهوه نهبوو له سهر مردن گرهویان كرد، پیری سوارچاكان دهیگۆ:
تۆ نۆ ساڵ له من گهورهتری، نۆ ساڵ پێش من دهمری.
ههقایهتبێژ:
نۆ ساڵ له من گچكهتری، نۆ ساڵ زووتر دهمری.
پیری سوارچاكان لهوهیان دۆڕاندی، وا له سهید مارف خهوتووه، ههقایهتبێژ وا له ماڵی مامم، له بنهبانێ دانیشتووه، ههردوو ئانیشكی له بالیفی سهر كۆشی چهقاندووه و سهرهاتی پیری سوارچاكان دهگێڕێتهوه:
((ئهو پیاوهی زۆر كهس به پیری سوارچاكان ناوی دێنا، ئهو سوارهی ههردوو بهری بهستی شهرغه به سهریدا ههڵدهڵێن، ئهو تفهنگچیهی جهندرمهی عوسمانلی ههترهشیان لێیچووبوو، له سهر كهره كهنگرێ برایهكی گچكهی خۆی كوشت..))
كهسێ گۆتی:
مام رهزا، ئهوه تۆ چ دهڵێی؟!
ههقایهتبێژ خۆی شێلوو نهكرد، قسهی خۆی نهپچڕاند:
((له ساڵهكی گرانی، وهبیرمنایه چ گرانیهك بوو، ئهو تازه ههڵدهچوو، بهپاشۆڵێ كهنگرهوه دێتهوه ماڵێ، برایهكی گچكهی دهست بۆ كهنگر دهبا، ئهویش لێیدهكشێتهوه، تا مسته له دهفهی سینگی دهدا، جێی دهكاته ئهوجێ و قیتنابێتهوه، ئیدی ههڵدێ و ساڵ و شتێك به گوند و ماڵ ناكهوێتهوه، تا درهنگیش خهڵك به(ئهو كوڕهی له سهر قله كهنگرێ برای خۆی كوشت) ناویان دێنا))
بهو سهربردهیه پتر له ههقایهتبێژ تووڕهبووم، شهرم زارمی گرت، دهنا دهمگۆ:
درۆ دهكهیت، باپیری من برای خۆی نهكوشتووه.
به ههڵهداوان هاتمهوه ماڵێ و قسهی ههقایهتبێژم گێڕایهوه، پرسیم:
بابه، راسته، باپیرم برای خۆی كوشتووه؟!
بابم تهواوێك داما:
ئهمنیش شتێكی وام بیستووه، بهڵام نازانم تا چهند راسته!
ههرچی دایكمه گۆتی:
وایه و واتریش.
تهواوێك له پیری سوارچاكان تووڕهبووم، چوومه سهر گۆڕهكهی و كهمێ شمشاڵم لێدا و گۆتم:
باپیره، چما شتی واشت كردووه!
ههمهدانیی كوڕی نهنهی كۆیێ كهدوای تاوانهوهی شۆڕش چۆوه سهربازی و ئێستا به مادۆنی هاتۆتهوه، گوێم لێیه دهڵێ:
لهوهتهی كورد ههیه، براكوژیی تێدایه.
(تاوانهوهی شۆڕش) زاراوهی زاری پلكه زرێخه، ئهو ژنه شۆڕشی لهگهڵ خوێ بهراورد دهكرد، دهیگۆ شۆڕش به خوێی ناو تهشته ههویریشی تێنهبوو، دهیگۆ: تا خوێیهكه دهتاوێتهوه تهواوێكی پێدهچێ، بهڵام شۆڕشهكه له چاو ترووكانێ تاوایهوه، ههر كهسێ شۆڕشی رۆكرده دهریا! خودا ههڵیداته ناو كوورهی ئاگرێ.
مام عوسمان ئهوهی له ماڵێ وێنهی ستالینی ههڵواسیبوو گوتبووی:
كهس نا، خۆیان خۆیان خسته ناو دهریا.
پلكه زرێخ:
له دهوی بابت ریم لهگهڵ قسهت.
له گهڕهكێ كهس نهبوو دڵی به توانهوهی شۆڕش خۆش بێ، به مام عوسمان و مهلا كۆمۆنیستیشهوه، بهڵام مهلای جهههندهم دهیگۆ:
شۆڕشێك له رێی خوا نهبێت، ئهوهای به سهر دێت، سهرۆكی كوردان له جیاتی قورئان، گوێی له ئهی رهقیب رادهگرت.
دهڵێن ئێوارهیهك له بن دیواری مزگهفتی بندیانان، ئهكرهم بڕنۆ گۆمكی گۆپاڵی وهك چۆن دهیخهیته ملی كاریله و بهرخۆله ئهوها خستبوویه پێی مهلا و رایكێشابوو گۆتبووی:
مهلا، ههی جێت ناوهندی ئاگر بێ، به من بڵێ ئهحمهد حهسهن بهكر له مهلا مستهفا موسڵمانتره؟ خودا دهیزانێ جارهكیدی قسهی وا قۆڕت به زاردا بێ، له سهر دنیا رهشتدهكهمهوه، ئهگهر له مووسر(مووسڵ)ێَ به قهنارهوهم بكهن..
حهمهد مهستان سهربردهكهی بن دیواری مزگهفتێ دهبیستێتهوه و دهڵێته بڕنۆ:
بابهكهم، سهردهمی بڕنۆ به سهرچوو، خۆت لهو مهلایه لاده، تووشتدهكات.
توانهوهی شۆڕش شهڕی ساردی نێوان دهلینگسۆر و دهلینگزهردیشی تواندهوه، ئهو دووه پێشتر، پێش ئهوهی كورد به چیا بكهوێتهوه، ههمیشه شهڕیان بوو، له ساڵی شۆڕشێ شهڕ و دهمهقاڵێیان نهدهكرد، بهڵام له چاویان شهڕ دهبریسكایهوه، حهمهد مهستان گۆتهنی:
له نێوان ئهو دوو دهلینگه شهرێكی سارد سارد، له شهڕی ئهمریكاو رووسیا ساردتر له ئارایه.
دوای توانهوهی شۆڕش ئهو دوو ژنه ئاشتبوونهوه، دهمدیت لهگهنه یاپراخیشیان بۆ ماڵی یهكتر دهنارد..
دوای توانهوهی شۆڕش حهمهد مهستانیش به تهنێ نهمایهوه، پێشترێ له بهلاشاوه تهنێ خۆی عهرهقخۆر بوو، بهڵام ئێستا خۆی گۆتهنی:
له خوای به زیاد بێ خهڵكێكی زۆر گهڕاونهتهوه!
لهو سهروبهنده ههردوو شێوهی ((گهڕانهوه)) سهریههڵدا، بڕنۆ، مههدی، زۆریدی.. بهرهو حهمهد مهستان گهڕانهوه، ئهوانه پێش به چیاكهوتنهوه سهریان چووبا نوێژیان نهدهچوو، له بن بۆردومانیش نوێژیان دادهبهست، كهچی ئێستا ناوه ناوه دهچنه كۆڕی حهمهد مهستان و به مهستی دهگهڕێنهوه ماڵێ، برنۆ گۆتبووی:
تا له بن دهستی عارهبان بین، كهس له سهر بهرماڵم نابینێ.
ههندێكیدی، وهك گرده و مێردی ژنه جوانه شهلهكه و كوڕه گهورهی پۆلیسهكه و .. پێشترێ نهیاندهزانی رووگه له كیهه لایه، ئێستا له مزگهفتێ پشتی مهلا له بهر ئهوان بهر كهس ناكهوێ، گرده گوتبووی:
سوپاس خوایه، دوور له دووگرد نهمردم.
بڕنۆ و گرده زۆر برادهر بوون، له زۆر شهڕیش ههر بهیهكهوه بوون، دوای گهڕانهوهش، بڕنۆ بۆ ماڵی حهمهد مهستان و گردهش بۆ مزگهفت، ساردی نهكهوته نێوانیان، برادهرایهتیان له جاران گهرمتر بوو، ماڵیشیان هێنده لێكدی دوور نهبوو، له سهر بانهوه دهنگیان دهگهیشته ئێكدی، ماڵی مهلای جهههندهمێش ههر لهو سهره كۆڵانه بوو، ئهو دوو بهلاشاوهییه بهلاشاوهیان پڕكردبوو له سهربرده و قسهی خۆش، ههندێ لهوانه له زاری كوڕهكهی بڕنۆوه به كۆڵانێدا پهرتدهبوو:
گرده له سهر بانهوه دهڵێته بڕنۆ:
بووزی كهم تێكه، دهنگت دهنووسێ.
بڕنۆ:
بشنووسێ له دهنگی مهلای جهههندهم خۆشتره.
مهلای جهههندهم دێته سهری:
به زاری پڕ گووهوه، ههی ههرچی و پهرچی، بهگژ پیاوی خوادا دهچی!
بڕنۆ:
وهره كهمێك لهو گووه بخۆ، تا دهنگت كهمێ خۆش بێ، خوا به دهنگی ناخۆش سهری دێشێ.
مهلا دهڵێ:
ئهو دووسێ كۆڵانه به هۆی تۆوه خڕیان به گاوری دهمرن، بار نهكهی بار دهكهم.
بڕنۆ: وهی، له پارهوه..
گرده دهگاتێ و مهلا دووردهخاتهوه و پێدهڵێ:
خۆت له بڕنۆ مهده، جێم ناوهندی جهههندهمێش بێ، ئهو به تۆ نادهم.
گرده و بڕنۆ بێ یهكدی ههڵناكهن، زۆر جار پێك و بهرماڵیان بۆ یهكدی راست كردۆتهوه، بڕنۆ دهبینێ، گرده دووگردی خوار راخستووه، بۆی راستكردۆتهوه و گوتوویهتی:
تۆ قهت قیبله نابینیهوه، تۆو نوێژیان نهگوتووه، بگهڕێوه سهر عهرهق.
گرده دهڵێ:
نه قیبله نیشانهیه، نه نوێژ، بڕنۆ، خۆ من سێره ناگرم، خودا له ههموو جێیه.
گرده دهبینێ، بڕنۆ پێكی ناڕێك دهكات، له ریزبهندیی عهرق و ئاو و سههۆڵ ههڵه دهكات، یان له سهری دهڕژێ، فێریدهكات و دهڵێ:
تۆ و عهرهقیان نهگۆتیه، پیاوی چاكبه بگهڕێوه مزگهفت، رێوی له كونی خۆی ههڵگهڕێتهوه گهڕ دهبێ.
بڕنۆ دهڵێ:
خهمت نهبێ پێكهوه گهڕ دهبین.
سهربردهی گرده و بڕنۆ زۆره، جارێ ههر هێندهم له یاده، بهبیرمبێتهوه، دهگێڕمهوه، ئێستا دهچمهوه لای كهلایانێ، پێشمهرگه هاتنهوه كهلایانێ، پێش به چیا كهوتن به تفهنگ و دهمانچهوه، بهڵام ئێستا به شانی رووت و بن پشتێن بهتاڵهوه، پێشترێ كهس شای به سهپان نهدهزانێ، ئێستا لهگهڵ گڕهی ههر (مسهلهحه) ترومبێلی پۆلیسێك، رادهچڵهكێن، ههیه پهنجهی به كهلاوه رهق دهبێ، ترومبێلی پۆلیس دێ، هێواش دهكاتهوه، له وهرزی خۆڵ ههندێ تۆز و له وهرزی قوڕ كهمێ قوڕاو بهو ناوه وهردهكات و پێ لێدهنێ، له مزۆی برای حهیدهرم بیست:
برایهكی پۆلیسه سمێڵ زهردهكه ئهوێ ساڵێ له شهڕهكهی پشت كهسنهزانێ به دهستی پێشمهرگه كوژرا.
پۆلیسه سمێل زهردهكه له تهنیشت شوفێرهكه سواردهبوو.
ههینێ له بهلاشاوه چوار مزهفهر ههبوون، به ههر چواریان دهگۆ مزۆ، مزۆی برای حهیدهر ماڵیان له كۆڵانی مه بوو، برادهر بووین، دوایی دێتهوه ناو گێڕانهوه، ئێستا بزانین حهیدهر كه تهواوێك له ئێمه ههراشتر بوو، چتۆ كهلاوهشێنێك بوو، ئهو كوڕه لهگهڵ گهوران كهلایانێی دهكرد، دهست و پلی زۆر راست بوو، ههر كوو كهلای دههاویشت، خشۆكی یان ههڵگرته، له ناوهندی كهلای دهداو شهقهی لێ ههڵدهستاند، عهسران نهبوو، دینارێ دینار و شتێ نهباتهوه، بهڵام نهدهبوو درههمێك بباتهوه ماڵێ، مام برایمی بابی ئێواران له بهر ههیوانێ رادهوهستا، دهیگۆته حهیدهر:
عهسرێ كه دهرچووی درههم و نیوێ له بهڕكت بوو، لهوه پتر نههێنیه ژۆرێ، نابێ حهرام بێته ماڵی من.
بۆیه حهیدهر زۆر جار پارهكهی له بن تهنهكهی زبڵ، له كهلێنی دیواران دهشاردهوه، چهند جارێكیش لێی دزرا.
وهبیرمدێ یاسینێ ههبوو، زۆری حهز لهكهلایانێ بوو، ههمیشه دهیدۆڕاندیش، هێشتا تاكهیان دانهنابوو دهیگۆته حهیدهر:
حهیدهر، ئهو سێ درههمهم بۆ تۆ هێناوه.
حهیدهر ههر بهلاشاوه نا، دهچووه سهیداوهش و لهگهڵ دۆمان كهلایانێی دهكرد، كهم كهس له دۆمانی دهبردهوه، حهیدهر دهیبردهوه، حهیدهر دواتر دهیگێڕایهوه:
دۆمهكان كاتێ دهیاندۆڕاند، دههاتنه سهر رێی كهسی براوه و بهركیان دهبڕی، لۆیێ من لهگهڵ خزمێكمان به ماتۆڕ دهچووین، دهمردهوه، سوار دهبووین و تێماندهتهقاند.
دواتر ئهگهر بهبیرمبێتهوه به كۆترهوه سهرێ لهمام برایم دهدهمهوه، ئۆی، گهشتێكی ناو زگی دێوم له پێشه، دهچم و زوو دێمهوه، بهڵام بهر لهو گهشته كتێبێك ههیه، دهیخوێنمهوه و بهڕێدهكهوم.
سهرچیخ نهچووبم، سێ نیگار سێیهمه، بهر لهو نیگارانه، مهم و زین لهوێ، ئهز تهنێ دوو كتێبی چیرۆكم خوێندبۆوه، لهوێوه تا ئێره دنیایهك چیرۆكم خوێندهوه، گهڕهكێكیانم له یادگه نهماوه، لێ سێ نیگار به نیگار نیگارهوه دهتوانم دوای ئهو ههموو ساڵه نیشانی خۆمی بدهمهوه، ئهها منداڵێكه له سهردهمی شهڕ له وێستگهی شهمهندهفهرێ چاوهڕێی بابی دهكات له شهڕێ بگهڕێتهوه، له چاوهڕوانیدا دهكهوێته بن شهمهندهفهر و بابی ههر ناگهڕێتهوه، له سهرهمهرگدا دهڵێ:
ناو بهڕكم بدهنهوه باوكم
له ناو بهڕكی چ ههیه؟ سێ نیگار
ئهوهی وای كرد سێ نیگارم لهبیرنهچێتهوه، پێناچێ منداڵی ناو چیرۆكهكه(بۆریا) بێت، لهگینه منداڵێكی بهلاشاوهی باب له شهڕ نهگهڕاوه بێت، ئهو منداڵهی دهرێی چیرۆك، ئازادی ناوه، ئهو دهمهی من له پهنای دیواری ماڵێ، له ناو تهڕهپیازان، پهڕ پهڕ سێ نیگارم ههڵدهدایهوه، ئهو لهو بهری كهندێ پشتی به دارتێلهكهی یاد دابوو، روو له رێی سهرێ له بۆریا قووڵتر دامابوو، من له تهمهنێك نهبووم، كتێب و دهرێی كتێب تێكبكهمهوه، بهڵام له منداڵهكهی ناو چیرۆكهكهوه بۆم روونبۆوه منداڵی بن دارتێلهكه له چ چاوهڕوانیهكدایه، بابێ یۆریا له سهردهمی ستالین چووبووه شهڕی نازی، بابێ ئازاد له سهردهمی مهلا مستهفا چووه شهڕی بهعسی.
نیگارهكانی ناو بهڕكی بۆریا، به دهستی خۆی كێشابوونی، یهك له وێنهكان: كۆشكێكی بڵند، لهو سهر ئاڵایهكی سووری له سهره، سهربازێك تۆزێك وێروهتره، لهو سووچهوه منداڵێك روو له سهربازهكه له باری غاردانه و ههڵپهیهتی بیگاتێ، ههر دهبێت منداڵهكه بۆریا بێت و سهربازهكهش بابی بۆریا، منداڵی بن دارتێلهكهش وێدهچێ وێنه بكێشێ، له سهر كاخهز نا، ئهها دانیشت، دارووچكهیهكی له دهسته، له سهر خۆڵێ لهگژ خهتخهتۆكهیه، دڵم دهڵێ وێنهی خۆی و بابی دهكێشێ، وێنهی پێشمهرگهیهكی وردیلهی قۆزی جهمهدانیی به گوڵینگ دهكێشێ، بهڵام باوهڕناكهم بیر له ئاڵا بكاتهوه، ئاخر بابی ئازد، حهمهد مهستان گۆتهنی: له شهڕی شۆڕشێك تێداچوو، نهك ئاڵا، تهڕهپیازیشی له جێ شین نهبوو..
ههر سێ نیگاری سهر سێ پهڕه كاخهزی بۆری بۆریام دیت، دهچم خهتخهتۆكهی سهر خۆڵهپۆكی ئازدیش ببینم، چووم، منداڵی بن دارتێل رۆیشتبوو، له سهر خۆڵهپۆك دیتمهوه، لهگینه چاوم رێشكهپێشكهی كردبێت، یان له خهیاڵ بۆ خۆمم نهخشاندبێت، ههرچی بێت، من نیگارم دیتهوه: ئهوهتا چهكدارێك رووی تفهنگی له دهبابه كردووه، ههوه، ههر بهلاشاوهییهك لهو نیگاره بڕوانێ، دهزانێ ئهو منداڵه سهربردهی بابی له سهر خۆڵهپۆكێ نهخشاندووه، كێ ههیه نهزانێ، بابێ ئازاد له دهستپێكی به چیاكهوتنهوه، له بانیهكانی پشت كهسنهزانێ، دوور، لهو بهرزاییهی ملهقوتێ دهگهل باخچه دهكات، پێشی دهبابهی گرت، دهبابه ملی نا و نهگهڕاوه، ئهو له جێی خۆی چهقی و تهق تهق، تهقهی كرد، دهبابه گهیشته بهردهمی، ئهو له جێی خۆی نهبزووت، لهشی سهعیدی بابی كوڕی بن دارتێل بووه بێژینگ و شهقاوێ نهچووه پاشێ، به جهمهدانیهكهی ناسرایهوه.
دهیڵێمهوه، نیگاری سهر خۆڵهپۆكێ، خۆڵهپۆكی بن دارتێله پهیژهییهكهی بهلاشاوهی ههولێرێ، نهیهێشت سێ نیگارم بیرچێتهوه، سێ نیگاری ناو چاكهتی كوڕهكهی وێستهگهی شهمهندهفهرێ، كوڕهكهی كۆماری كالمیكی دهو دهریای قهزوێنێ، ئهو كوڕهی پێدهچوو خێزانهكهی بوودایی بن، بهڵام بابی له بن ئالای كۆمۆنیستان شهڕی كرد و نهگهڕایهوه، ئهو گهنجهش كه سهربردهی سێ نیگاری گێڕایهوه، نیگاركێش بوو، بۆیه ههر سێ نیگارهكهی جوان نیشانداوهتهوه، بهڵام ئهو كوڕیژگهیهی چووه سهر خهتخهتۆكهی سهر خۆڵهپۆكی، هیچی له نیگار و هێلكاری نهدهزانی، بۆیه نهیتوانی هێل و وێنهكان وێنهی خۆی نیشان بداتهوه، ناچار پهنای بۆ شمشاڵ برد، له شمشاڵهوه شتێك له ژانی سێویی گێڕایهوه.
ئهوجا ئێوه له شمشاڵ گهڕێن باشه، ئاخر باس باسی سێ نیگاره، باسی دوو منداڵی باب له شهڕه، بۆریای ناو كتێب و ئازادی بهر چاوانی بن دارتێلهكهی ئهوبهره، سهرهڕای ههندێش، به شمشاڵ گێڕانهوه ئاسانه، لێ گێڕانهوهی شمشاڵ گرانه، له خۆی گرانتر نیه، من ههینێ به لهشێكی گرانهوه دهچوومه سهربانێ، لهوێوه دڵپڕیی خۆم له رێی فووی درێژ و حهفت پهنجهوه دهدایه شمشاڵ، ئهو له سهربانهوه كۆڵان كۆلان دهیگێڕا، دوای بهتاڵبوونهوه، به لشێكی سووكهوه، له كۆتری ئاسمانێ سووكتر دهنیشتمهوه، دههاتمهوه حهوشه، ئیدی شمشاڵ چۆن به من دههێته گێڕانهوه، با بچینهوه لای سێ نیگار.
سێ نیگار له ناو دهلاقهی كتێبانه، تا تهواو نزیكنهكهومهوه دیار نیه، كتێبێكی تهنكۆكهی پهنجا شهست لاپهڕهیه، ئهو كتێبه دهلاقهنشینه، زۆر دڵنشینه، ساڵ هات و چوو، دهلاقه چوو، ماڵ چوو، گهڕهك چوو، بهڵام سێ نیگار له دڵێ من مایهوه، لهو دهوران دهورانهی دنیا، دوو جاریدیم خوێندهوه و له ههر خوێندنهوهكیش ئازادی بن دارتێلم بیردهكهوتهوه.
وهرگێڕانی سێ نیگار به رادهیهك شیرینه، چهند جار به چهند برادهرێكم گوتووه:
ههستدهكهم ناوی (بهلهكاییف)ی نووسهر به سهر بهرگیهوه زیادهیه و عهزیز گهردیهكهی سهری بهسه.
درێژەی هەیە …..
بابهگوڕگوڕ كوڕی دهدا و ست ئیمامیش شیر
..
69…
مانگ له ئاسمان و ههموو جێ ههر مانگهو تهواو
لێ كاتێ به پڕی خۆ داوێته ناو كانی و بهراو
ژن به پرچی كراوه و سینگی واڵاوه دهوری دهدهن،
مانگ چیدی مانگ نیه، دهبێته تاسكڵاو
ساڵان ئهو رۆژهی كارتی كۆتایی ساڵم وهردهگرتهوه، یهكپێ دهگهیشتمهوه ماڵێ، پێم به زهویهوه نهدهما، دهمگۆته بابم:
كهنگێ دهچینه دهشتێ؟
دایكم دهیگۆ:
ئهو كوڕهی من له ناو قهیسهریش بیبهستنهوه نابێته شاری، دهڵێی فرچكی به گوند گرتووه.
بهو چهند جارهی سهردانی گوند، سهردانی پیری سوارچاكان و گوڵی كۆساران، وهك بڵێی بووبمه گوندی، پیری سوارچاكان له خۆشی و جوانیی گوندی گرتم، خۆ له بیرتانه چهند تهڕ له قهرسیل و زهنوێر تهڕتر تهڕواری دهگێڕایهوه.
به مردنی پیری سوارچاكان له گهڕانهوهی گوند، له گهشتی هاوینانهم بۆ هاوینی فێنكی ئهوێ، ئومێدبڕ بووم، ئاخر تا ئهو له ژیان مابوو، دهمگوت ههوكه نا دهمێكیدی خودا جاحێلی دهكاتهوه و دهچێ به زهبری تفهنگێ گوندی خۆی وهردهگرێتهوه، داخی گرانم، خودا گوێی له پاڕانهوهی نهگرت و بۆ سێ رۆژ جاحێلی نهكردهوه.
ئای بۆ هاوینی ئهوێ، له بن كهپرهكهی پشت ماڵان دادهنیشتین، له لای جۆخینانهوه بایهكی دههات فێنك فێنك له چ پانكه و كونهبایهكهوه بای وا فێنك نههاتووه، ئهدی ناو بێستان بۆ ناڵێی، به دڵی خۆ تهرۆزی و گندۆرهمان لێدهكردهوه، من به بڕكهوه ههڵمدهكێشان، پیری سوارچاكان فێریكردم:
كوڕم، ئهها، ئهوها ئهوها، نابێ بڕكهكهی ههڵكێشی.
له ناو بێستانێ شهمامهشم دهدیتهوه، تا به دهستی خۆت شهمامه له بڕك نهكهیتهوه، تام له شهمامهی ناو گۆرانی ناكهیت، وای بۆنی چهند خۆش بوو، ئهدی كه كهند و كهند شۆڕدهبووینهوه بهرهو بهستی شهرغه، ئهو شهرغهیهی پیری سوارچاكان گۆتهنی:
ههر ناوهكهی نا، ئاوهكهشی له ههنگوینهوه هاتووه.
له گۆماوهكانی شهرغه دهبووینه مراوی و به (كوڕه فڕۆكه هات)یش، به پیل راكێشانیش نهدههاتینهوه، ئای مهلهی ناو بهستێ، لهگهڵ بهستێ چووی و ناتبینمهوه، له هاتنهوهش لاماندهدایه بهراوهكهی پیری سوارچاكان و تهماتهی مزر مزرمان دهخوارد، سواری جهنجهڕیش لهوێ، وای كاتی به دهوری قرشهی زۆر و بڵند كه هێندهی گردێك ههڵدرابۆوه، دهسووڕاینهوه دهتگوت به دهوری گۆی زهویدا دنیا گێرهدهكهین.
به كارتهوه لۆژه لۆژ دههاتمهوه، كارتهكهم به دهستهوه، ههركێ دهیدیتم وای وێنادهكرد له چهند وانهیهك كهوتوومه، له نزیك ماڵێ، مام مهردان گۆتی:
كوڕم گوێ مهدێ، كوڕهكهی منیش كهوت، ساڵی دادێ باش بخوێنه.
گوتم:
من نهكهوتووم، یهكهم بوومه
گۆتی:
ئهدی لۆ وا كزی! باره خوێت كهوتۆته زێ؟
چم نهگۆ، چ بڵێم! بڵێم، باپیرم مردووه و چیدی ناچێتهوه دهشتێ و منیش ناچمهوه سهردانی، بڵێم قادری شۆڕهبی ههرێی به منداڵانی بهلاشاوه دابوو:
شۆڕش سهركهوێ، ههوڵدهدهم لێره، لهو دهو كهنده گۆمێكی گهوره به چهمهنتۆ درووستبكهم، هاوینان گهوره و گچكهی بهلاشاوه له ئاوی خاوێن مهله بكهن..
هێی شۆڕهبی، تۆ له تڕی شۆڕش چووی، شۆڕش له تڕی خۆی چوو، شۆڕهبی، من چهند دڵم بهو گۆمه خۆش بوو، ئیدی چوو، ههموو چوو، به مردنی پیری سوارچاكان و سهرههڵگرتنی گوڵی كۆساران وتوانهوهی شۆڕش ههمووی چوو، چ ناهومێدیهك گرتوومی!
كیسه تووتنی بهر پشتێنی مام مهردان، بهراوی تووتنی بیرخستمهوه، چهند له كیسهكهی پیری سوارچاكان دهچوو، ئهوهی له كهوێی گوڵی كۆساران بوو، ههر ئهویش به پهنجه وردیلهكانی خۆی بۆی دووریبوو.
پیری سوارچاكان له كهندی خوار كانی پیاوان، له بن ئهو گهوهیهی لالێوی ئهشكهفتی گهورهی ئهوبهری لێوه دیاره، تووتنی چاندووه، چ تووتنێ! ههر جغارهكێشێ سێ جغارهی لهو تووتنه كێشابێت، تامی له چ جغارهیدی نهكردووه، به جغارهی كاسترۆ و سهدامیشهوه.
پیری سوارچاكان دهیگۆ:
جغارهیهك له تووتنی بهراوی خۆم نهبێت، وهك ئهوهیه پووشكه بكێشم.
من لهگهڵ پیری سوارچاكان به ناو بهراوی تووتن گهڕابووم، دیتبووم چۆن ئهو پهلكه پانانه لێدهكاتهوه و دهیخاته ناو بهرانپیلێكهوه و پێكهوه ههڵیدهگرین و دهیهێنینهوه بن كهپرێ، دهمدیت چۆن به داری درێژی باریكی نووك تیژی له شێوه تیریانهوه دهكات و وشكیان دهكاتهوه و دواییش چۆن وردیان دهكات و داركیان لێ دهگرێت و كهمێك به بایان دهكات و كیسهكهی پڕدهكات و جغارهیهكی لێ پێدهكات و ههڵمژینێ ههڵیدهمژێ، دووكهڵ نایهتهوه، دهڵێ:
تا تووتنی تهڕوارم ههبێت، من دهژیم
پیری سوارچاكان دهیویست به جغارهكێشان بسهلمێنێ كه تووتنی وی نهك ههر زیانی نیه، بگره تهمهنیش درێژ دهكات، روو له بابم دهیگۆت:
ئهو كوڕهی من چۆن هێندهی من دهژی، چوار جغارهی له تووتنی بابی نهكێشاوه.
پیری سوارچاكان دوایوهی گوند و بهراویشی نهما، ماوهیهك ههر له تووتنی ئهوێی دهكێشا، زۆری داكردبوو، یهك دوو فهرده تووتنی له سهر ئهستێڕكێ دانابوو، ئهو وهرزهی تووتنی تهڕواری لێ بڕا، بیرمه گوتی: ئێستا مردن پێمدهوێرێ.
بیرمه، له وهرزی مردنێ، گۆتی:
ئاخ، ئاخ، نه ههمینه سۆرم ما، نه تووتنی مهفتهنێ.
پیری سوارچاكان بێ زیانیی تووتنهكهی بۆ ئاو و خاكهكهی دهگێڕایهوه، پێیوابوو، ئاوی ههنگوینه، خاكی زێڕینه، بهردی مهرجانه، گوندهكهی ئهو له گۆی زهوی جوایهز بوو، وای دهبینی تیلمێكی بهههشته و خودا به دهستی خۆی بڕیویهتی و لوولی داوه و فریشتهكانی هێناویانه لێره له بن پێی خۆی و خهجێی ژنی رایانخستووه، بۆیه ههرچی لێ بچێنی و بهر بدا، خواردنێكی به ههشهتیه و زیانی نیه، دهیگۆت:
لهو خاكه، ژههر تۆكه، رهژگوڵ گوڵ دهكا.
ئهدی كاتێ دههاته سهر باسی ههیڤ و ههیوهشهوی ناو بهراوێ، پیری سوارچاكان پێیوایه مانگی چ جێیان له جوانی و پڕی ناگاته مانگی ئاسمانی گوند و ئاقاری وی، له بنی دڵهوه دهیگۆت:
ئهنگۆ وهرن له مانگه شهوێ بڕواننه مانگی ناو كانی و بهراوی من، ههینێ جوانیی مانگ دهبیننهوه، لهوێ بۆ گوڵی كۆسارانی من دهبێته تاسكڵاو.
پیرێك لهو تهمهنه و وا جوانی پێدا ههڵبڵێ، به من ناڵێی چۆن نهبمه ئهوینداری تهڕوار و بهستی شهرغه!
هێی ئهو هاوینه، چ نائومێدیهك گرتبوومی، وهلێ بابم و كهویار و فازیل رێحانه و كۆتر و پایسكل و گێڕانهوهی سهربردان و پهیدابوونی نهنكی تازه و هاتنهدنیای برای تازه و شتی زۆر ههن، ئومێد دهبهخشنهوه، نهنكی تازه، رهقهڵهی كهپوو درێژكۆلهی بسك خهنهیی چاو ههمیشه تژی كل، خرخاڵ له پێی گهردانه له مل، ئهو نهنكهم، دایكی دایكهم، جاری یهكهم له بهفری قهندیی كۆیێ دیتبووم، بۆیه تا درهنگیش به (نهنهی كۆیێ)بانگمان دهكرد، ئهو نهنهیه كۆڵێ تۆ بڵێ كۆڵانێ خهمی لهبیربردمهوه، ههندێ سهربردهی ناسكی وی دهگێڕمهوه:
نهنهی كۆیێ له كۆیێوه به خ و كوڕهكهیهوه هاتنه چاوهكهی پیری سوارچاكان و گوڵی كۆساران، دهستێكیان پێداهێنایهوه و دهرگهیهكی باشتریان تێخست، بیرمه كلیلی دهرگاكهیان داربوو، بستێ درێژ، كهل كهل بوو، بهكارهێنانی ئهو كلیله شارهزایی دهویست، من ئێستاش فێرنهبووم، كوڕهكهی چۆوه سهربازی و بۆوه عهریفهكهی جاران، ئهو خاڵ و زڕخاڵانهی من دهتگوت به تیره عهریفن، مهجید و حهوێز ئهو دووه دوایوهی له ههمهدان هاتنهوه، یهكیان گۆڕهكهی كهوته بهكرهجۆ، ئهویدی ئاقاری كهلارێ، ئهویدیان ردێنی له عهریفایهتی سپی كرد، ئهو شهفیقهش كه له ههمهدان هاتهوه، چۆوه عهریفی، لهوێوهوه گهیشتهوه چیا، نهنهی كۆیێ گۆتهنی:
به پۆستاڵهوه به هانای مهلا مستهفاوه چوو، ئێستاش گهڕایهوه عهریفی.
خاڵم زۆرن ناوی ههر یهكیان بێنی دهبێ عهریفێكی پێوهنێی، ئێ، نهنهی كۆیێ زوو لێی قهوما، منداڵی سهركهوبنكهی به سهردا جێما، گۆڕی مێردهكهی به دوو كێلی بڵندی وهك هی وهلی دێوانه،نازانم بۆ كهوته گوندی كێله سپی! } لهو رۆژانه، رۆژانی نووسینهوه كۆڵان كۆڵان، واته دوای نزیكهی ههشتا ساڵێ، چوومه سهر گۆڕی ئهو باپیرهم، دایكم بهو بهرده بابی ناسیهوه كه نهنكی له سهری دادهنیشت و ورده فرمێسكانی به سهر گۆڕی كوڕهكهیدا ههڵدهوهراند{ ئهو چیرۆكه با بۆ دوایی بێ..
نهنهی كۆیێ وهك ژنێكی ههینێ ، شوو به شووبراكهی دهكاتهوه، ئهو پیاوهی ژنه فهلهیهكی موسلمان كردبوو، زۆریش خۆی پێوه بادهدا و پێیوابوو بهوه بلیتی بهههشتی بڕیوه، ناوه ناوه دهیگۆت: من بۆ مردن سهرم پێوه نیه، چونكێ بهههشتم لهپێشه.
نهنه دوای كچ و كوڕێ، دهڵێته پیاوی رێی بهههشتێ:
من له ماڵی خۆم، تۆ له ماڵی خۆت، پێ ئاودیوبكهیت، دهرمان مشكت دهرخوارد دهدهم و دهتنێرمه دۆزهخێ.
دیاره پیاوی رێی بهههشتێ، گومانی له گهیشتنه بهههشتێ ههیه، بۆیه پێ ئاودیو ناكات، ئهوهش چیرۆكێكه، جارێ لێیگهڕێ..
هاتنی ئهو نهنكه بۆ من نزیك له هاتنهوهی گوڵی كۆساران بوو، جێی وی نهگرتهوه، بهڵام تهواوێك له بیریبردمهوه، خدێم پێوهی گرت، ئهو نهنهیه ههر شتێكی دهگێڕایهوه دهبووه چیرۆك، چ چیرۆكخوانێ بهههقایهتبێژهكهی سهیداوه و شێرزادهكهی كووران و یهشارهكهی ئهوێ و كازانتزاكیهكهی هێوهتریش كهس نیه وهك ئهو نهنكهی من چیرۆكان بگێڕێتهوه، ئهو ژنه تهنێ ناوانی گۆتبا، تهنێ ژمارهی ژماردبا، لهوهش هێوهتر فاتیحای خوێندبا، دهبووه چیرۆك، ئهو ژنه پێكهاتهكهی چیرۆكی ههڵكهوتبوو، له زمانیش پهیڤی وای گۆ دهكرد، من نه له گهڕهك و باژێڕێ نه له ناو كتێبی قوتابخانه نهمبیستبوو، نهنكی من به ددانی دهگۆ دگان، له جیاتی بڵێ: كرۆشتی، دهیگۆ:وای وای كرۆتی، هاتیشی وهك ئێمه نهبوو، دهیگۆ: هاتگه، له ههمووی خۆشتر (من خۆش تۆ خۆش)هكهی بوو، هێندهی دهگۆ، دواتر هێندهی نهمابوو ببێته نهنهی من خۆش تۆ خۆش.
ئێستا سهردانی ماڵی شهمهندهفهرمان له پێشه، لهگهڵ نهنهی من خۆش تۆ خۆش و ژنه جوانه شهلهكه و.. بهرێكهوتین، له كۆماری لامان دایه ماڵی داده بێری، ئهو ژنه دهستی پڕ بازنه، خرخاڵ له پێ، بسكی لوول لوول ئێستاش نهمزانی له چی دهچێ، دواتر كه گوێم له گۆرانیی (شهنگهبیرێری ساڵی ساڵان له كوێستان له بهر مهڕی..) دهبوو، ئهو بێریهی كۆماریم بیردهكهوتهوه، ئێ، لهوێ چایهو برێشكهمان خوارد و بهرێكهوتین، بێریشمان لهگهڵه، لهو جادهیه پهریِینهوه كه ئیزرائیل له شێوهی ترومبێل هات و مینكهی شمشاڵژهنی تیا برد و شاری بێ شمشاڵ هێشتهوه و هێندهش نهمابوو من و بابیشم به به دوویدا بچین، گهیشتینه هێلی شهمهندهفهر، ههر ئهو هێلهیه:
((- بابه،ئهو شهمهندهفهره دهچێته كوێ؟
+ كوڕم، دهچێتهوه ماڵی خۆی.
– ماڵیان له كوێیه؟
+ له پشت ئهو داروبارانهیه..))
لهو شوێنه ئهو پرسیارهم كرد كه جارێك به نیازی بوونه درههم نیودرههمم خسته بن پێی شهمهندهفهر، من ئاشنای دیوی دهرهوهی شهمهندهفهرم، زۆر جار به تهنیشتما وهك مار فیشكاندوویهتی و تێپهڕیوه، بهڵام ناوهوهی بۆ من نهێنیه، به دڵ حهزمدهكرد سهرێك له ماڵهكهی بدهم و بزانم چی تێدایه، چی دادهنێ و چی ههڵدهگرێ..پێدهچێ پرسیارهكهم كهوتبووبێته پایزهوه، چوونكێ كه روانیمه داروبارهكانی لای ماڵی شهمهندهفهر، دیتم با له سهر زهوی گهمهی به پهلكی داران دهكرد، كهواته ماڵی شهمهندهفهر كهوتۆته پشت پایزهوه.
ئهو رۆژهی لهگهڵ نهنهی كۆییَ تهواوێك له ماڵی شهمهندهفهر نزیكبووینهوه، ههر دهبێت دنیا بههار بووبێت ، ئهو ناوه كهسك كهسك، له بابهگوڕگوڕهوه بگره تا دهگاته سوت ئیمامی كهسكدهچۆوه، ماڵی چۆلی شهمهندهفهر و ئهو دهور و بهره ههمووی كهسكدهچۆوه، دیاره له بهختی رهشی من شهمهندهفهر سهردانی كهركووك و بهغدای كردبوو، نهنكم وای گوت.
دێتهبیرم نهنهی كۆیێ له نێوان دوو ژن دهڕۆیی، منیش دهمێ له پێشیان دهمێ له پشتیان، ژنێكیان ژنه جوانه شهلهكه بوو، دیتم له تهنیشت بابهگوڕگوڕ، بابهگوڕگوڕی تا خودا دهڵێ بهس باڵا بهرز، نیو منارهیهك بهژنی ههیه، خۆی غلۆردهكردهوه، به دهنگێ ههر ئهوهتا دهبیسترا:
بابهگوڕگوڕ به گوڕ هاتم، بۆ كوڕهاتم..
ژنهكهیدی بێری، ئهوه ژنه ئیشی به بابهگوڕگوڕ نهبوو، سێ چوار منداڵی ههبوو، لهوێوه چووینه سهر گۆڕێكی ئاسایی، ئهوه ناوی سوت ئیمامیه، ههندێك (ست)ی دهڵێنێ، پلكی كهویار داوای شیری لێدهكات:
مهمكم چ شیری نیه
كۆرپهم گهلهك برسیه..
درهنگ پێكهوتم (سوت) شیره، ئهوه ژنانهی مهمكیان شیری كهمه روو له ئیمامی شیر دهكهن، ئهو ژنانهی منداڵیشیان نابێ روو له بابهگوڕگوڕ، هێندهش لێكدی دوور نین، درهنگتریش تێگهیشتم ئهو (سوت)ه چ پهیوهندی به شیری توركهوه نیه، ئهفسانهی ئهو گۆڕه هێشتا باپیرهی گهورهی عوسمانی عوسمانلیش نههاتبووه دنیایێ، هاته سهر زاران، ئهو گۆڕه له حهفتهكهیه، ئهوانهی له سهر قهڵاتهوه باڵیان لێكدا و ههڵفڕین و گۆڕی ههر یهكهیان كهوته جێیهكی شار، ست ئیمام و بابهگوڕ گوڕ هێنده لێكدی دوور نهكهوتنهوه.
باشه، له بابهگوڕگوڕی منداڵ و ست ئیمامی شیر گهڕێ، با سهرێك به ماڵی چۆلی شهمهندهفهردا بكهم، زۆر كهڕهت خهونم به ماڵی شهمهندهفهرهوه دیتبوو، هۆرێكی درێژ، درێژتر له كۆڵانی موورتكان، ئهو كۆڵانهی مهگهر كۆڵانی قهنهفڵی قهیسهری ئهو بۆنه خۆشهی له بهرۆكی هاموشۆكهرانی دابێت، ئهو كۆڵانه له كن ئاوی كهسكوسۆر و ئاوی میریی پێشانهوه درێژدهبۆوه دهگهیشتهوه ئهولای ماڵی شهمهندهفهر.
ماڵی شهمهندهفهری ناو خهونهكانی من ههزار دیوهخانی وهك هی باپیرم به تهنیشت یهكهوه بن ناگهنه درێژیی ماڵی شهمهندهفهر، له خهونهكانی من جادهی خڕی شهستمهتریش بخهیته سهر باری درێژی ناگاته ماڵی شهمهندهفهر، دیاره له دهرهوهی خهونیش ماڵی شهمهندهفهر له بیركردنهوهی من زۆر گهوره و بڵند و دوورو درێژ بوو، ئهگهر وا نهبێت چۆن جێی ئهو شهمهندهفهره دهبێتهوه كه سهری گهیشتۆته ناو دارهكانی نزیك ماڵی خۆیك بنی ههر لای ئهو جێیهیه كهو نیودرههمهكهم له بنی دانا.
گهیشتین لهگهڵ نهنهی كۆیێ گهیشتینه بهر دهم ئهو خانووهی كه به قسهی بابم بێت، ماڵی شهمهندهفهره، سهرهتا وای بۆ چووم كه ئهو ژووره دهروازهی ماڵی شهمهندهفهره، رهنگه ماڵهكه كهوتبێته بن زهویهوه، دێتهوه بیرم پرسیاری ماڵی شهمهندهفهرم له نهنكم كرد، وهك بڵێی تێمنهگات، دهیگوت:
ماڵی چی، كوڕم ماڵی چی؟!
پرسیارهكهم بۆی ئاسانكرد:
ئهدی شهمهندهفهر شهوێ له كوێ رادهوهستێ؟
گوتی:
كوڕم ههر له سهر ئهو ئاسنهی به سهریدا دێ، دهگهڕێتهوه..
تا دواتر ههمان وهڵامم له بابمهوه نهبیست، قسهی نهنكمم به راست وهرنهگرت.
لهگهڵ نهنهی كۆیێ بۆ سهردانی پایز به سهر هاوین و پایزێكدا بازدهدهم، دوای سهردانهكه دهگهڕێمهوه هاوین و پایزهكهی ساڵی دمۆر، زستانێكی تووشه، شهوانی سایهقهیی و زوقم تف ههڵدهی دهیبهستێ، دهمهو بهیانان میزیش دهكاته چلووره، من كه له كهلێنی دهرگاوه میزم ههڵدهدا بابم به پێكهنینهوه دهیگۆ:
كوڕم زوو بیپسێنهوه، با میز به دهرێت نهبهستێتهوه..
جستانێكی تووش بوو، سبهینان به مهنجهڵێ ئاوی كوڵاو بهلووعهی ئاوێ دهبۆوه، ئهو زستانه گۆمی شهخته كه كهوتبووه نزیك ماڵی حهمهد مهستان پاسكلی به سهردا دهڕۆیی، من كه تازه فێری پایسكل هاژۆتن ببووم، به نیوه پهیدان و له ناو پهیدان دهمهاژۆشت، بهو پایسكله گهورهوه، پایسكلی زهلامان ئهو سهر و سهری گۆمی شهختهم دهكرد، پاسكل ههڵدهخلیسكا، شهخته نهدهشكا، كچهكهی حهمهد مهستانیش پاسكلهكهی بابی دههێنا، ئهو پاسكلهی كهس حهمهد مهستانی بهسهرهوه نهدیتبوو، ههندێك دهیانگۆ: وێدهچێ شهوان دهمی ماڵنووستنان باژوا، ئهو كچه نهیدهویست كهویار به تاقه كچی بهلاشاوه له ناو پهیدانی پاسكلی گهوران بمێنێتهوه، بهڵام فێرنهبوو، دوایی دهگهڕێمهوه هاوینێ و بهزمی پاسكل و فێربوون، ئێستا دیمهنێكی سهر شهختهی كچهكهی مهستان دهبینین:
من و كچهكهی مهستان رۆژانی شهخته بهر له ههمووان دهگهیشتینه سهر گۆمی شهخته، هێشتا منداڵانی بهلاشاوه پرخه پرخی خهویان بوو، هێشتا شامینۆكفرۆشهكه (شامینۆك، شامیۆنۆك، لۆبیا..)بوو من و ئهو له سهر شهخته پاسكلبازیمان دهكرد، دیاره ئهو زۆر جار لهگهڵ پاسكلهكه غاریدهدا، جاروباریش پێیهكی دهخسته سهر پهیدان و كهمێك دهڕۆیی، سپێدهیهكی شهختهیی، به بهر چاومهوه كچ و پاسكل كهوتنه بن شهخته، ئهها تهنێ سووكان و كوشین و سهر و پرچ دیاره، ئای چ بكهم، ئهها دهست رادهوهشێنێ، دیاره گازی من دهكات، بهڵام من نهوێرام له شهخته بدهم و بگهمه هانای، دواتر ئهو رووداوهم خسته چیرۆكێكهوه له چیرۆكهكه كوڕهكه له چاو ترووكانێ به سهر شهخته و بن شهختهدا دهگاته كچه و دهیخاته سهر ملی و..له چیرۆكهكه گهڕێ، ئهو چیرۆكهی كهس نهیدی، من كوڕی ناو چیرۆك نیم، منی نهوێرۆك نهك كچهكهی مهستان كهویاریش نوقم بێ دهوێرم خۆ لهو شهختهیه بدهم؟ له چاوترووكانێ به زاری پڕ هاوارهوه گهیشتمه سهر كۆسپهی پێش دهرگای ماڵی مهستان، دهستم نهگهیشتبووه دهرگا، مهستان به پێخواسی دهرپهڕی، دیتم به پێیه پانهكانی پێ پێ شهختهی شكاند وپێ پێش بهژنی نهویتر دهبوو، كچهكهی وا له سهر شانی، پایسكلهكهش به دهستیهوه، حهمهد مهستان دوو شهكرۆكهی دامێ و گوتی:
چیدی سبهینان زوو مهچنه سهر گۆمێ.
سهربردهكهم له ماڵێ گێڕایهوه، ههر ئهو رۆژه نهنهی كۆیێ چهند جارێ سهربردهی من و كچهكهی مهستانی گێڕایهوه، جار له دوای جار بهتامتر، هێند جوانی دهگێڕایهوه كهس لێی تێرنهدهبوو، من باوهڕم نهدهكرد ئهوه سهربردهی من بێ، چیرۆكی من بێ، له خهیاڵ دهچوو، دهستراوهشاندنی كچهكهی به شێوهیهك نیشاندهدایهوه من له تهمهنم دیمهنی وام نهدیبوو، دهتگوت دهستی پهریهكه و له ناو زاری دێوهوه، ئهدی خرمه خرمی شهختهی بن پێی حهمهد مهستان! ئهدی… نهنكم ناوی لهو چیرۆكه نابوو، كچی ناو شهخته، من زوو زوو دهمگۆ:
نهنه، ههقایهتی كچی ناو شهختهم بۆ بگێڕهوه!
ههر لهو زستانه، كهندێ پێش ماڵێ ههستانێك ههستا، كهند چیدی ههستانی وای به خۆیهوه نهدی، خانوو كهوته ناو ئاوێ، له چاوی منهوه لهو ساوایه دهچێ له ناوهندی تهشتێكی گهوڕهی پڕ ئاو دانیشتبێ و بزیڕێنێ، گوێم دهزرینگایهوه ،گوێم له زیڕهی خانوو بوو، ههموو له پشتهوه دوور له خانوو به دیار خانووهوه له بن بارانێ چاوهڕێی كهوتن و به ئاوداچوونی ماڵ و خانووین، رهنگه ههر یهكهی بیر له شتێك بكاتهوه، خهمی شتێك بخوات، من خهمی دهلاقهی مهم و زین و پێڵاوهكانم بوو، تازه پیڵاوێكم كڕیبوو، جارێ دوو له پێم كردبوو، لافاو هێند له پڕ هات، به پێڵاو رانهگهیشتم، بابم پێدهچوو خهمی چێڵهكهی بێ، دایكم باولهكهی، ئهدی نهنهی كۆیێ، نهنكم یهكهم جاره لافاوی ئێره ببینێ، له ههمووان پتر تاساوه، ترساوه، ئهوهتا به ههردوو دهستان سینگی خۆی دهكوتێ:
بهسێ، كچم بهسێ، نهدهبوو بڵێی لافاو ههلدهستێ!
دایكم دهڵێ:
دایه، ترست نهبێ، هیچ ناقهومێ، كهمێكیتر دهنیشێـتهوه.
نهنهی كۆیێ دهڵێ:
كوڕهكهم، كوڕهكهم ئاو دهیبا…
ژنێ، نازانم چ ژنێ بوو، دهڵێ:
نهنه ئایشه، كوڕهكهت له ژۆرێیه؟!
نهنهی كۆیێ دهڵێ:
لهوێیه، له كن پهنجهرهكه دانیشتووه..
تاهو واه! ئهو نهنكهی من وێنهیهكی كوڕه ههمهدانیهكهی -ههندێ كهس ههمهدانییان دهگۆتێ، ئاخر لهوانه بووه كه كاتی خۆی ههڵاتبوونه ههمهدانێ- به دیوارهوه ههڵواسیبوو، ئهو كوڕهی خۆی زۆر خۆشدهویست رۆژی سهد جار دهچووه دیاری و پێیدا ههڵدهگۆت، هێنده متووی وێنهكه ببوو، زۆر جار ههمهدانیی راستی له تهنیشتی بوو، كهچی ئهو ههر تهماشای ههمهدانیی وێنهی دهكرد.
نهنهی كۆیێ به دیار لافاوهوه و بهدهم نهرمه سینگكوتانهوه له بن لێوانهوه ئهوهشی دهگۆ:
كلدان و كلچووكهكهم، دهستم بشكێ، دهستم نهیگهیشتێ.
ئهو نهنكهی من رۆژێ جارێ چاوهكانی دهڕشت، بۆ شایی چووبا، یان له تازیه با، ههمیشه كلیان لێوه دهتكا.
وهبیرمدێ پیاوانی گهڕهك كۆك بوون له سهر ئهوهی كه له پشتهوه خانووهكه كون بكهن و بزگوڕ و هیربار بێننه دهرێ، ئاخر دهیانزانی لافاو كاتێ دهنیشێتهوه، خانووی ئێمه ئاتاری به سهر پاتاریهوه نامێنێ، كاریته و شهقرهكانی گهیشتوونهته سهیداوه و گهڕكی جووان و منداڵ به سهریاندا دهپهڕنهوه، بهڵام بابم ملی نهدا، گۆتی:
خانووی من مهگهر لافاوی نووح، دهنا چ لافاوێ نایبات، ئهنگۆ دهزانن ئهمن چ خۆڵێكم به دهوریدا ههڵداوهتهوه!
نهنهی كۆیێ دوای نیشتنهوهی لافاو و شادبوونهوه به وێنهی كوڕ و كلدانهكهی، چیرۆكی لافاوهكهی ئهو زستانهی به شێوهیهك دهگێڕایهوه كهس لافاوی نووحیشی وا نهگێڕاوهتهوه، وهها دهستیپێدهكرد:
((خودا نازانم له كێ تووڕهبوو، هات زاركی ههموو كوندهكانی خۆی له سهر بهلاشاوه كردهوه، دنیا بووه ئاو، ئاو بهرزبۆوه، بستێكی مابوو بگاته ئاسمان……..))
ههر لهوێ زستانێ له نێوان ههردوو سێتاقانێ، له نزیك مزگهفتی حاجی مرادی پێشتر جوو، له جادهی شێستمهتری دهپهڕیینهوه، نهنهی كۆیێ زۆر له ترومبێل دهترسا، ترسانێك باوهڕناكهم چ كوردێ هێنده له فڕۆكه ترسابێ، هیچ جووێكیش هێنده له كهس ترسابێ، پێدهچوو ترسهكهشی له ترومبێلهكهی بهفری قهندیهوه پهڕبێته دڵیهوه، دهڵێن جارێ له كۆیێ له نزیك گهراجی ههولێرێ، ترومبێلێ له دهستی شوفێر دهردهچێ، وهك ئهسپی سهر شێت مل دهنێ، نهنهی كۆیێ له سهره كۆڵانێكی گهڕهكی بهفری قهندی راوهستایه، ترومبێلی بێ سووكان- ههر ترومبێلێ بهو شێوهیه ملی نابێ بێ سووكانیان دهگۆتێ- دێ، ئهگهر دار تێلهكه نهبا، نهنهی كۆیێی پاندهكردهوه، لهو رۆژهوه ترسی ترومبێل نیشتۆته دڵی و به به دهستی فریشتهش ئهو ترسه ههڵناقهندرێ، ئهو سهرهاتهش له زاری خۆیهوه هێند ناسك و بهتام بوو، قهستت دهكرد لێوهكانی بگهزی..
ترومبێل له دوورهوه دهردهكهوت، نهنهی كۆیێ جێی پێ جێ نهدهما، جارێ بۆ پێش جارێ بۆ پاش ههڵدههات، چاوی له دارتێل دهگێڕا خۆی باوێته پهنای، جگه له دارتێل باوهڕی به هیچ شتێ نهبوو، شاخ له وێ با خۆی نهدهخسته پهنای.
ئِهوهتا قهمهرهیێ هات، هێشتا دووره، نهنهی كۆیێ تا پێی تێدایه ههڵات، قهت نهمدهزانی وا لهش سووك بهغاره، ئێمهی جێهێشت، یهك دوو شهقاو مابوو بگاته ئهوبهری جاده، له پڕ بایداوه، گهڕاوه، له گهڕانهوهدا ترومبێل نزیككهوتهوه، به ئیستاپێ زیڕهی له نهنهی كۆیێ ههستاند، زیڕاندم.. ئۆخهی! نهنكم به پێوهیه، وهبیرمدێ شوفێرهكه گۆتی:
ئهرێ ئهنگۆ ئهو ژنه شێتهتان لۆ بهرهللای جاده كردووه؟ پانمكردبایهتهوه قوربهسهری ههردوولامان دهبوو.
نهنهی كۆیێ گۆتی:
كوڕه ده بڕۆ، رێ نهما بێرهدا دێی!
شوفێر گۆتی:
لهگهڵ شێتان چ ناگۆترێ.
دواتر دهمانگۆته نهنێ به مه بڵێ ئهو غارغارێیهت له چ بوو؟ دهیگۆ: كوڕم به دوای دارتێلدا دهگهڕام، نهمدۆزیهوه!
ئهو سهرهاتهشی كرده چیرۆك و به شێوهیهك دهیگێڕایهوه بابمرده و ههشبهسهر خۆی لهبهر پێكهنین رانهدهگرت.
به دوویدا دێ ….
ئهو پیاوهی سهگ دیتیهوه و ژنی سهموونفرۆش ناسیهوه، جاشكوژ بوو، جاش كوشتی……
67 ………..
له كۆڵانی ئهودیوهی مزگهفتی حاجی لهقلهقێ، حهمه شێت چۆته سهر دارتێلێ، له سهری سهرێ قیت قیت راوهستاوه، خۆی به هیچ نهگرتووه، نازانم چۆن بهرنابێتهوه! خهڵك دهوری دارتێلیان داوه و لێی دهپاڕێنهوه:
حهمه، حهمهی خۆمان، وهره خوارێ، رهشهبا دهتبات، وهره خوارێ، با برووسكه لێت نهدات، زۆر نزیكی له ههورێ، پیاوی چاك به، بهو سهرمایه كهس تینی گۆڕلێدانی نیه.
حهمه شێت دهلێ:
به سهری حاجی لهقلهقێ نایهمه خوارێ، بێزارم ، له قهیسهری، له شێخی چۆلی، له خڕتان بێزارم..
گوێم لێیه دهڵێن:
چاوهڕێی هاتنهوهی حاجی لهقلهقه، بێتهوه و دهست به باڵیهوه بگرێ و بفڕێ.
لههیكهوه بووه چهیڵه و هێ هێ، حهمه شێته و نیشتهوه سهر زهوی و نهفڕی.
خهونهكهم گێڕایهوه، نازانم له زاری كێوه گهیشته زاری مهستانی ژنی حهمهد مهستان، ئهو ژنه خهونزان بوو، خهونی گهڕهكی لێكدهدایهوه، بۆ خهونهكهی من گوتبووی:
حهمه شێت دوو سێ ساڵیتریش دهژی.
ئهو مهستانه خهونزانه، له خهونی ههموو كهسی دهزانی، بهڵام سهرهدهری له خهونی حهمهد مهستانی مێردی دهرنهدهكرد، دهیگۆ:
خهونی حهمهد له خهونی بنیادهمان ناچێ، توخوا ئهوه خهونه! له كهندووی ئاردێ عارهق بخۆیتهوه و ئیمامی عهلیش به دهستی خۆی لیمۆت لۆ بگوشێ و به زارتهوه كات! حهمهد خهونی ئهوها دهبینێ.
زێوهر، خۆزی زێوهرم وا نهدیتبا، زێوهری حهفتهی پێشی له زێوهری پاشی ناچێ، بۆ وا شێواوه؟ له چاوی منهوه دار و دیواری رهنگیان پێوه نهماوه، زهنگهكهشی دهنگی جارانی نیه،، وهك بڵێی نووساوه، له دهنگی بهردهستهكه دهچێ ، جگه له ئهو و یهك دووهكیدی چ مامۆستایهك تینی قسهی تێدا نیه، ئهلیاسه فهندی دهڵێی مووی گونی رادهكێشن، تووڕه تووڕه، پتی لێدهی دهتهقێ، تایهره فهندی كه له تهماتهی تاو نهدی دهچوو، رهش رهش ههڵگهڕاوه و له باینجان دهچێ، جهودهته فهندی پێشتر له دارتێل قیتتر رادهوهستا، ههنكه كهمێ لار بۆتهوه، شێركۆ فهندی قاپی شێلمی به دهستهوه نیه، دهستهكانی خستوونهته بهڕكی پانتۆڵهوه و چاوی له ساپیته بڕیوه و لێیناكاتهوه، مامۆستا حهمه سالح نه سهلام له كهس دهكات نه وهردهگرێتهوه، تایهره فهندیی وهرزش، پێكهنینی بیرچۆتهوه، مڕومۆچ، چاوی تێبڕی وهرتدهگهڕێتێ، كێ پێدهكهنێ، جگه له حهسهنه فهندی و سالحهكهیدی و ئهو مامۆستایهی له سهر تی نهبا، راستهی رانهدهوهشاند.
زێوهر كوا زێوهری پێشانه، زێوهر وا نهبوو، زێوهری پێشان چوو، نه سروودی لێدهبیستی، نه سێوهو مێوه و دایه دایهی شیرینم، زێوهر زێوهر نیه، پۆل تهنگه وهك بڵێی وێكهاتبێـهوه و جێمان نهبێتهوه، تاره، وهك ئهوهی ههوری رهشی هێنابێ و دایكردبێته رێژنه بارانێ و كارهباش كوژابێتهوه، پۆلی له دیدی منهوه تهنگو تاره، كتومت له گۆڕی ناو گۆرانیهكهی خورشید دهچێ، مامۆستای راستهی درێژ له دهست كه له سهر تی نهبێ، نایوهشێنێ، دهڵێ:
كێ گۆرانیهك دهڵێ؟
كهس دهست بهرزناكاتهوه، كهس شتێ ناڵێ، مامۆستا چاو دهگێرێ، خورشید ههڵدهستێنێ و پێیدهڵێ كه گۆرانیهكهی خۆی بڵێتهوه، گۆرانیهكهی وی (ههولێر پشتی چیایه) بوو، ههر ئهوهی دهزانی، له جیاتی ئهی رهقیب و ئهی شههیدانیش ههولێر پشتی چیایه و ناوهراستی قهڵایهی دهگۆتهوه، ههستا، گۆتیه مامۆستا:
گۆرانیهیكیدی دهڵێم، گۆتی:
فاتێ مهگری مهگری
وێكڕا بچینه قهبری
قهبر تهنگو تاره
پڕ له مشك و ماره
مشك و مار حهزیایه
خۆی له كونێ نایه
حهزیا هووكه هووكه
بردیان جۆته بووكه
جۆته بووكی میری
بردیان لۆ یهخسیری..
گۆرانیهكهی تهوانهكردبوو، مامۆستای دهنگ گهوره كه بهرێ خۆی دابووه پهنجهره، ئاوڕی لێدایهوه و گۆتی:
دانیشه زرته زهلام، عهمری خۆت و گۆرانیت نهمێنێ.
پۆل له دیدی منهوه گۆڕی ناو گۆرانیهكه بوو، تهنگوتار، (ش) دهست ههڵدهبڕێ:
مامۆستا، ئهمن بڵێم
مامۆستا:
ئهتووش گۆرانی دهزانی؟!
ئهو كوڕه نه لهگۆڕهپانی راوهستانێ، نه له ناو پۆلێ سترانی نهچڕیبوو، له بهر خۆیهوه دهیگوت، من بیستبووم، دهنگی له دهنگی من ناخۆشتر بوو، ههر كێ گوێی له دهنگی با، ئهگهر رێی ههڵاتن ههبا، دانه رۆژهك لێی دوور دهكهوتهوه، چووه پێش تهختهرهش و دۆخینهكهی كه به سهر گونیدا شۆڕببۆوه، خستیهوه ناو شهرواڵهكهیك ئحم ئحم، وا قوڕگی خاوێندهكاتهوه، له قورگی نهببۆوه، زهنگی دهرێ لێیدا، دوایی دهیگۆ:
به فهخری عالهم، دهمویست( پێشمهرگهی به ههڵمهتین) بڵێم.
قسهیهكیدی ئهوكوڕهم بیركهوتهوه، له ئاودهستێ دههاتهوه، دۆخین به دهستهوه، دهیبهستهوه:
كهریم، ئازاد رهوفم دیت، سبهی دێتهوه مهكتهب، ههتیم با ئهوهشت پێبڵێم، دنیا خراپ تێكچووه، ئاگامان له خۆمان نهبێ، عارهب سوارمان دهبن..
به سواربوونی عهرهب زۆر تێكچووم، تام هاتێ، قسهكانی پیری سوارچاكانم بیركهوتهوه كه له بارهی عهرهبهوه دهیكردن، لێ ههواڵی هاتنهوهی ئازاد شنهی بههاری بوو، فێنكی كردمهوه، ههرچهنده زۆر باوهڕم پێنهكرد، گوتم رهنگه ههر لۆ فشه وا بڵی، سبهی ئازاد هاتهوه، قسهی كوڕه راست دهرچوو، له تهنیشت یهك دانیشتینهوه، له دڵی خۆم دهمگوت:
خودایه، قسهكهیتری وهراست نهگهڕێ و عارهب سوارمان نهبن.
به هاتنهوهی ئازاد گهشامهوه، پۆل له گۆڕهوه گۆڕا بۆ گۆڕایی، گۆڕاییهكی كهسك، وهك گۆڕاییهكهی پێش ماڵی خۆیان، ئازاد ماڵیان نزیكبۆوه، هاتنه سهر رێی قوتابخانه، له هاتنێ له سهر دهرگا چاوهڕێی دهكردم، له چوونهوه تا سهر دهرگا پێكهوه بووین، ماڵیان له نزیك دیواری خانهی مامۆستایان، پێشتر دوور بوو، لهو سهری بهلاشاوهی قوڕ، ههوكه له نزیك ماڵی ئهو كچهی….
ئێستا بهلاشاوه یهك بهلاشاوهیه و گهورهیه، لێرهوه ماڵی ئازاد دوا ماڵه، بهلاشاوه تا بن مزگهفتهكهی دهروێش برایم، پێش چهند رۆژێ حهوشهی مزگهفت پڕبوو له پیاوی لهش تۆزاوی، سهر و ریش هاتوو، روومهت تێكقوپاوی پێڵاو دڕاو، چهند پۆلیسێكیش به دهوریانهوه بوون.
له سهری ئهو سهرهوه بهلاشاوه وا به سهر بهستهكهی گڵكهندهوه، ئهو بهستهی له زستانان و بههاران فوراتێك ئاوی دهڕژانده شارهوه، ئهو كهنده وهختایهك ناوی ببووه كهندی خوێن، ئاخر چ كهندێ هێندهی ئهو كهنده خوێنی لێ نهڕژاوه، خوێنی پێشمهرگه، خوێنی جاش و سهرباز..
به دهستی خوارێ بهلاشاوه گهیشتۆته نزیك ئاوبارهكهی حهسهناغا، ئهو ئاوبارهی پێشان له دوورهوه بهلاشاوهی ئاودهدا، بیر زۆر دوور بوو، له حهسارهكهوه بڕنۆی نهدهگهیشتێ، بهوه دهزانم ئهكرهم بڕنۆ له سهردهمی بڕنۆ له حهسهناغا تووڕه دهبێ، تووڕهبوونهكه له سهر ئاو بوو، ئاوی بهرنهدهداوه، ئهكرهم سێره له ئاوبار دهگرێ، دهڵێ:
دهزانم ناگاتێ، بهڵام ههر خۆشه پێوهی نێم.
لهو رۆژانه حهسهناغا به چاوی دادابۆوه، به تهوسهوه:
ئهو جاره ئهگهر ئاوم له سهرت بڕی، بهردهقانیم تێدهگری!
بهلاشاوه به دیوی رۆژههڵاتهوه ههر له جێی خۆیهتی، دوا كۆڵان كۆڵانی ماڵی دێوانه محهمهدی گۆرینه، لهوێوه جۆت دارتێلان هێنده دوور نیه، بهردهقانی دهگاتێ، له ناو جۆ و گهنمی بن ئهو دارتێڵانه كه بهژنێ بهژنی كردووه، پێش چهند رۆژێ تهرمێ دۆزرایهوه، به چهقۆ كووژرابوو، كهس نهیناسی، پۆلیس هاتن و بردیان.
بهلاشاوه له كهرخی موفتیهوه له ماڵی ئێمهوه دهستپێدهكات، نێوانمان بهستی بهلاشاوه و رێیهكی پانی زستان قوڕاوی و هاوین خۆڵاوی، ئهو رێیه له شهستمهتریهوه تهریب لهگهڵ بهستا دێ دێ، له راستی دارتێلی یاد كهمێك له بهست دوور دهكهوێتهوه و به تهنیشت سهید مارفدا دهگاته باداوه و لهوێ هێند تهسكدهبێتهوه بزر دهبێ.
رێی بهرین تژیه له یادهوهری تاڵ و شیرین، لهوێ بوو مهلای دۆزهخێ گێچهڵی به حهمهد مهستان كرد، شانی راتهكاند:
حهمهد، واز له گوو خواردنهوه بێنه، دهنا له گهڕهك جێت نابێتهوه.
حهمهد پێدهكهنێ و دهڵێ:
مهلا، ناتوانم وازی لێبێنم، چوونكه بۆی نووسیوم.
مهلا له پاسهوانی دۆزهخ تووڕهتر:
چ دختۆرێكی تهرهس بۆی نووسیوی؟
حهمهد مهستان له مهلاش تووڕهتر:
مهلا، زوو بڵێ گووم خوارد، گووی سه و بهراز نا، هی حهمهد مهستانم خوارد، ئهتو نازانی ئهوهی بۆی نووسیوم كه بخۆمهوه خودای سهر سهرانه، دهی تۆبه بكه و به لهپ گووی من بخۆ.
مهلا و مهستان پیس تێكدهگیرێن، منداڵه ورتكه لێیان خڕدهبنهوه، كچهكهی حهمهد مهستان خڕكه بهردێكی دهستداوهتێ، دهڵێته بابی:
بابه لێیدهم، قوونهجۆرهی مهلا بشكێنم؟
بابی دهڵێ:
كچم، لێیمهده، دووركهوه، بۆ خۆمی لێگهڕێ.
كچه به قسهی بابی ناكات، ههر دیتت رایهوهشانده مهلا، لهو دهمه فاته كورده به سهردا دێ، ئهو ژنه زۆر سهنگینه، گهڕهك شهرمی لێدهكات، كاتێ به كن كۆمهڵه زهلامێكدا رهت دهبێت و سهلام دهكات، زۆریان له بهری ههڵدهستنهوه، دهڵێته مهلا:
ئهرێ به من بڵێ، ئهوه كێ پفی داوی؟ بۆچی لهو پیاوهت ههڵكێڵاوه؟
مهلا مێزهرهكهی سهری رێكدهخاتهوه و دهڵێ:
جگه له خودای باری تهعالێ كهس پفی نهداوم و به قسهی كهس ناكهم، شهڕی من له رێی خودایه، بۆ خودایه.
فاته كورده به كاوهخۆ دهڵێ:
مهلا ئهگهر لۆ خودا شهڕدهكهی، بڕۆ شهڕی حوكمهت، ئهو دهدزێ و دهگرێ و دهكوژێ و دهبڕێ، له قاحپهخانهش عارهق دهخواتهوه، خۆ حهمهد لهو شتانه دووره، له ماڵی خۆی عارهق دهخواتهوه، واز له حهمهدی بێنه.
مهلا كهمێ هێوردهبێتهوه، بۆ رهوادان به شهڕهكهی لهگهڵ حهمهد مهستان، ئایهت و فهرموودان دههێنێتهوه، فاته كورده دهڵێ:
مهلا بڕۆ له مزگهفتێوه ئهو قسانهی خودا و پێغهمبهر به گوێی حوكمهتدا بده، ئهو عارهبی باش دهزانێ، بڕۆ، بهرۆكی ئهو حهمهده بهرده، دهنا منداڵه ورتهكهی بهلاشاوهت به دوو دێخم و له چ مزگهفتهك جێت نهبێتهوه.
مهلا نهرمی دهكێشێ و باریكهی دهداتێ و دهخشێ، چیدی له نزیك ماڵی حهمهد مهستان نهمدیتهوه.
ههر له سهر ئهو رێیه، دارتێلێ دوو خوارتر له ماڵی فاته كورده، چهند دارتێلێ وێوهتر له ماڵی یهكهمین جاشی بهلاشاوه، نزیك ئهو جێیهی كه به سهر كهندڕێكی گهورهدا دهكهویت و ههندهك هێوهتر كهند كهمێك پێچدهكاتهوه، دوا ریزه ماڵی بهلاشاوهی روو له سهیداوه، بنه داره تازه ههڵچووهكانی پێش دهركهیان دهردهكهوێ، لهوێ، لهو سهر رێیه خوێنێكی زۆر رژاوه، گایهكیش بكوژیهوه ههر هێنده خوێنهی لێدێ، كاك حووج دهڵێ:
خوێنهكه زۆر تازهیه، ئهو خوێنه له كێ رژابێ، ئهگهر سهریش بڕابێ، لهوهیه هێشتا گیانی له بهردا مابێ.
رۆژ تازه له زوورگ و بانیهكانی كهسنهزانێ، گزنگی داوهته قهراتێ، كاك حووج به دیار خوێنهوه راوهستاوه، به دهوری خۆیدا چاو دهگێڕێ، نزیك دوور، كهس دیار نیه لهو ناوه، كاك حووج به رێچكهی خوێندا دهچێ و سهر بهسهر كهندڕ و ئاودڕهكهشدا دهگرێ، چ نادینێ، درهنگ سهگهكهی ماڵی سهموونفرۆشهكه له رێی حهو حهو و بڕۆ و بگهڕێوه و بۆن به عهردهوه كردن و لمووز بۆ ئاسمان ههڵبڕین گهڕهك ئاگادار دهكاتهوه كه پیاوێكی خوێناوی وا له ناو ئاودڕهكه كهوتووه.
ئهو پیاوهی سهگ دیتیهوه كێیه؟ كهسێ دهیناسێتهوه؟ منیش گهیشتمه سهر خوێنی رژاو بهڵام كابرام نهدی، خهڵك دهڵێن وهك له گۆمی خوێن ههڵكێشرابێ وایه، جێپهنجهیێ له لهش و جلكوبهرگیهوه نابینیهوه خوێنی پێوهنهبێ، گهڕهك له دهوری پیاوی له خوێن گهوزیو خڕبۆتهوه، گوێم لێیه دهڵێن:
ژنی سهموونفرۆش ناسیهوه، ئهوه جاشكوژه.
ئهو پیاوهی سهگ دیتیهوه، ژنی سهموونفرۆش ناسیهوه، خزمی نزیكیان بوو، ئهو جاشكوژه لهمێژ نهبوو له سهرێ هاتبۆوه، ئهو سهرێیهی به سهر ههموواندا رووخا، ئهو پیاوه كه له ههندێ جێ به جاشكوژ ناوی دههات، پێش چهند ساڵێ نازانم له چ شهڕێ دوو سێ جاش دهكوژێ، یان به ملی ویدا دێ، لهوهشهوه جاشكوژی به سهردا دهبڕێ، كهسوكاری جاش دیاره دهمێكه به دوویهوهن، بهو سبهینێ زووه تۆڵه دهكهنهوه و له خوێنی دهگهوزێنن، پێدهچێ جاشكوژ به نیازی كار بهو سپێدهیه له ماڵ دهرچووبێ، رێی مهیدانی كرێكارانی بن قهراتێی گرتبێ ، ترومبێلی پۆلیس هات و تهرمی جاشكوژیان برد.
ئهو رێیه پر كۆسپ و كهندولهنده، ئهو كهنده تژی له ورده بهرده، تژین له چیرۆك و سهربرده، لێره هێندهی ورده چهو و شوێنپێی رێبواران سهرهاتم له سهره، بگێڕمهوه بنی نایه، وهك گلۆڵهی مووی داده پنچكی ژنی كاك حووج وایه، ئهو ژنه ههر هێندهی پنچكه گیایهك دهبوو، بهڵام ئهو گلۆڵه مووانهی له تهشیهكهی دهستیهوه كه شتێك له بهژنی خۆی كورتتره، دهكهونه گۆڕێ، سهریان لێره بنیان بێ كۆتایه، گلۆڵهی وا گهوره له دهستی چ ژنهك نایه، هێندهی گومبهدی مزگهفتێ دهبێ، وهبیرمدێ پیسۆ، ئهو كوڕهی له گهڕهكێ به چڵمشۆڕ ناوی رۆیشتبوو، گلۆڵهی له داده پنچك دزی، له پێش چاوی من لێی دزی، ئهو ئاگای لێنهبوو، منیش چ قسهم نهكرد، باش بوو قسهم نهكرد، قسهم كردبا ئهو گهمه خۆشهم نهدهدی، ئهوهتا دز سهری گلۆڵه مووی له دارتێلهكهی ئهو بهری كهندێ، داتێلی یاد گرێدا و بانگرۆزی كردهوه، رێ و رێ، دهو كهند و كهند غلۆربۆوه، منداڵ كهوتنه دووی گلۆڵه موو، له ههر جێ راوهستابا، به شاپێ دهكهوتهوه رێ، من وا بزانم جارێكم بهر كهوت شاپێكی لێبدهم، غارده غارده، رێ و رێ، دهو كهند و كهند غارده، به دوای گلۆڵهی موو رێمان دهبڕی، وا گهیشتینه جادهی شهستمهتهری، نزیك چاخانهكهی خدر یابه، گلۆڵه موو زۆری ماوه، به قسهی كوڕهكهی فاته كورده بێ، دهبێ بگاته بن قهراتێ، دهیگۆ:
دهی مهوهستن، با غلۆری بكهینهوه..
له شهستمهتری پهڕیینهوه، نهگهیشتبووینه پێش ماڵی مامه حووده و دایكه مهنیج، حهمكه منداڵێ به چهقۆوه له پێشمان قیتبوونهوه، ههڵێ، دوو پێمان ههبوو، چوارمان قهرد كرد، ئاگام له وان نیه، من له سهر تخووب، نزیك یهكهم ریزه ماڵی بهلاشاوه گیرام، ئێره تخووبی نێوان سهیداوه و بهلاشاوهیه، سێ چوارێك وهرگهڕانه سهرم، باشیان تێههڵدام، كچهكهی پلكه بهندبێژ نهگهیشتبا، دهیانكوشتم، نهشمردبام، نیوه مردوو دهبووم، گورێ، عهمرم گورێ، خدری زندهی من، ئا لهو ساته گورێی كچی پلكه بهندبێژ بۆ من بووه خدری زنده، چهقۆی دهرهێنا، ئهو كچه جوێنی كوڕانهی دهدا، چهقۆی لێ ههڵكێشان:
خوشك حیزینه، ئهوه له كێ دهدهن، لۆم راوهستن.
ههر یهكهی به لایهكدا ههڵات، دیار بوو دهیانناسی و دهیانزانی چهقۆكێشه و له كهسیش ناترسێ، ئهو كچه چ كوڕ نهبوو لێی نهترسێ، چهقۆی وای دهوهشاند سابیر سارووخ وای نهوهشاندووه، وا بزانم تاكه چهقۆكێشی گهڕهك و شار بوو، لهبیرمه گوتی:
كوڕهكهی پلكه بهسێ، به بێ چهقۆ له بهلاشاوه دهرمهچۆ.
دیاره من له كێردهكهی دهستی ژنه جوانه شهلهكهوه خولیای چهقۆ له سهرم گهڕا، بهڵام چهقۆی ناو بهڕكی كهوێی كچهكهی پلكه شایهر وهك بڵێی چهقۆی خسته بهڕكمهوه، ئێ، جارێ له چهقۆ گهڕێ، له رێی پڕ سهرهاتیش دووردهكهومهوه و لهگهڵ چڵمشۆڕ دهچینه كن دهوی دێوێ..
بهلاشاوه بهو دیو، دیوی نێوان گڵكهند و ئاوبارهكهی حهسهناغا، رێك له پشت ماڵی مهلارۆكهوه له دهوی دێو نزیكدهبۆوه، جێی دهوی دێو پاشترێ و له دهورانێك بووه گهڕهكی میری پێداوان، به ڕهوه بهعسیی نهخوێندهوار و بڕوانامهدار لێیان داكوتا، كۆلیژی ئهدهبیاتیشیان لهوێ پهستا، دنیا دهوران دهورانی كرد و له دهورانێكیدی بووه جێ ههواری عهزیز محهمهدی خاوهندی خهڵاتی لینین، ئا، دهوی دێو كهوتبووه ئهوێ، چوار دهوری دهوی دێو گردۆلكهیه، خهڵك به لچ و لێوی دهوی دێو ناوی دێنن، بههاران له دوورهوه كهسكدهچێتهوه، جێ جێی یهك پارچه گوڵاڵه سوورهیه، جێی سهیرانه، بهڵام له ترسی دهوی دێوێ گهورهكان ناهێلن منداڵ هێنده لێی نزیكببنهوه، دهوی دێو قووڵه، هێند قووڵ بێ بنه، ههندێك دهڵێن:
دهوی دێو لهو دیوی زهویهوه كوناودهره.
هێشتا باوهڕم به خڕبوونی زهوی نههێنابوو، بۆیه گومانم له كوناودهریهكه ههبوو، كاتێ له سهر لێوی دهوی دێوهوه بهردێكی زلمان فرێدهدایه ناو زاری دێو، ههستمان رادهگرت، دوای بهینێك گوێمان له شلپهیهك له دهنگێكی نازانم چۆن دهبوو.
دهوی دێو بیرێكی زار گهورهی تا خودا حهزبكات قووڵه، دهمگوت باشه ئهو بیره دهبێت چۆن لێدرابێ! به دهست، وهك ئهو بیرهی پیری سوارچاكان كه بهردی پیرۆزی تێدا دیتهوه، نا، نابێ كاری دهست بێ، كهس نهیوێراوه پێ بخاته ناویهوه، ئهو بیرهی ههندێك دهیانگوت:
بنی ئهگهر نهشگهیشتبێته ئهو پهڕی گۆی زهوی، بێ یهكودوو له نیوهی تێپهڕاندووه.
دواتر دێمهوه دیار دهوی دێو، ههوكه هێنده له سهری ناڕۆم تهنێ سهربردهی چڵمشۆڕ و كهرهكه دهگێڕمهوه، چڵمشۆڕ ئهو كوڕهی نه دهیزانی كهپووی بسڕێ، نه فن بكات، له ههردوو كونهكهپوویهوه ههمیشه شۆڕبوونهوه و ههرلووشینهوهیه، ماڵیان كهوتبووه پهڕگهی بهلاشاوه به لای ماڵی عهلیه فهندیی ناو تهلهڤزیۆنێ، دیاره دواتر ئهو گهڕهكه جوانه گچكهیه له نێوان بهلاشاوه و ئیسكان و موفتی قیتبۆوه و منداڵ ناویان نا گهڕهكی عهلیه فهندی، ههندهكیش به ئیمزاوه ناویان دێنا، ئهوهش لهوه هاتبوو، گوایه ئهو كهسانهی ئهوێیان بهردهكهوت، دهبوو واژۆیهك بۆ حوكمهت بكهن، پاشترێ رێم به ئیمزاوه دهكهوێتهوه.
ئێ، ئهو كوڕه نازانم له سهر چی له كهرێك تووڕه دهبێ، سێ چوار چهقۆی لێدهدات، بهڵام هێشتا دڵی داناكهوێت، لهبیرمبێت عهباسی ماڵ له خوار ماڵی حهمهد مهستان گوتبووی:
ئهو كهره به كهر ترسی خۆی له چهقۆ وهشاندن دهشكێنێ.
دواتر عهباسم بیربخهنهوه، باشه، چڵمشۆڕ له كهر به رقداچووه، چاوم لێیه وا له سهر گردۆلكهی لێوی دێوێ كهره بریندارهكه كه جێ چهقۆی وی پێوه دیاره، رادهكێشێ، كهر له دووی ناچێ، باشه ئهو كوڕه چی لهو كهره دهوێ؟
من لهو دیوهی دهوی دیوهوه راوهستاوم، ئهو و كهر له دیوهكهیدی، تهماشادهكهم جهمهدانیهكهی له ملی خۆی كردهوه، چڵمشۆڕ زستان و هاوین جهمهدانیی له مل دهئالاند، توند ههردوو پێی پێشهوه(دهست)ی كهری بهست، كهر به دیوی لێژی، دیوی دهوی دێو كهوت، چڵمشۆڕ كلكی كهری به دهستهوه، ئای، ئهوه چ دهكات! تێگهیشتم چی له بن سهره، ویستم به دهوری دهو بسووڕێمهوه، لهو دهمه مهلارۆكیش نازانم له كوێوه پهیدابوو، بهڵام پێڕانهگهیشت و دێو كهری قووتدا، مهلارۆك ئهو كوڕهی له دنیایێ كهسم نهدی هێندهی وی كهردۆست، پشتی ملی چلمشۆڕی گرت و دایه بهر شاپان، لهگهڵ ههر شاپێ به بهژنی خۆی له عهرد بڵنددهبۆوه و زیڕهی دهگهیشته ئاسمانێ، مهلارۆك سهری به سهر دهوی دێودا داگرتووه، منیش ههستمراگرتووه، گوێم به لێوی دێوهوه ناوه، كهر زۆڕهیهك ، مشهیهكی نایه، كهر رۆیی كهوته ناو زگی ئهو زهویهی بیستبووم خڕ خڕ نا، مهیله و خڕه، كهمهك لهو هێلكهیه دهچێ كه پتر داویهتیه خڕۆكی نهك درێژووكانی.
بهنگۆ بڵێم، مهلارۆك واز له چڵمشۆڕ ناهێنێ، دوو سێ جارێ هاتهسهری به دوای كهرهكهدا بینێرێ، نازانم له چی پهشیماندهبۆوه، چهند جار رووی له من كرد:
به من بڵێ چ لهو قووندهربابه بكهم؟
من قسهم نهدهكرد، دواجار گوتم:
گوناحه، لێیگهڕێ.
مهلارۆك:
گوناحه! ئهو كهری كهربابه گوناحه!
مهلارۆك چی لێبكات باشه، دهبینم، دۆخینی چڵمشۆڕی كردهوه و له شهرواڵهكهی دهركێشا، ئای، به تهمای چیه، به دۆخینی خۆی ههردوو دهستی له پشتهوه بهست، نافهكی شهرواڵهكهشی له دوو سێ جێ لوولدا و گرێدا و نهیهێشت قوونی بكهوێته گۆڕێ، پێیگوت:
ئهوجا بڕۆ ماڵێ، به داكه حیز و بابه تهرهسهكهت بڵێ: مهلارۆك وای لیَكردم.
چلمشۆڕ به دهستی بهستراوهوه له رێیێ له من خۆشتر دهڕۆیی، گۆتی:
كوڕه به قوربانت بم، دهستم بكهوه، با خهڵك نهمبینن.
گۆتم:
راوهسته، با له مهلارۆك بزربین، ههینێ دهتكهمهوه.
فازیل رێحانهمان تووش بوو، دهستی كردهوه و به دارووچكهیهك دۆخینمان بۆی تێههڵكێشاوه.
بهر له هاتنی پشووی هاوینهی ساڵی بهدیووم، شتێ له زێوهر دهگێڕمهوه، ئۆی! دیسان حهمه شێت هاته پێشم و كهمێ درهنگ دهگهمهوه زێوهر.
حهمه شێت دهیگۆ: محهمهد، وهره بگه ئۆمهتت، له ئۆمهتت..
٦٦
حهمه شێت، حهمه شێت دهگریێ، حهمه شێت كهشكۆل له كۆڵه بێ ماڵه، ماڵ له ههموو جێیه، بهڵام من ههر له ناو قهیسهری و گهراجهكهی پشت بانق و پێش دهرگای مزگهفتی شێخی چۆلی دهمدی، ئهو حهمه شێته، وهك دهڵێن وهلیه، پیاوچاكه، نووری لێدهبارێ، پۆلیسهكهی ماڵ له كۆڵانی پشت قوتابخانهی زێوهر، سوێندی به قورئان دهخوارد، نیوه شهوی زستان له ناو قهیسهری نووری حهمه شێتی دیتووه، زۆر كهس شایهدی له نووری حهمه شێت دهدهن، كوڕهكهی پلكه زرێخ كه دواتر له مووسڵێ له قهنارهیان دا، دهیگۆ: ئهو حهمه شێـتهم به ترومبێلی خۆم بردۆته مووسڵێ، له نزیك نهبی یونس، له گهراجی ههولێرم داناوه و وهكات گهڕاومهتهوه ههولێر، دهبینم حهمه شێت وا له لهگهراجی مووسڵێ راكشاوه و پرخه پرخی خهویهتی، زۆر كهس ئهو فڕینهیان له حهمه شێت دیوه و دهیانگوت:
حهمه شێت سواری دارهكهی دهستی دهبێ و دهفڕێ
كوڕهكهی پیرخدر، شتێكی نزیك لهوهی گۆتبوو:
خۆ حهمه شێت نیم
به تریفهدا بچمه ئاسمان و
به داوی گزنگدا بێمهوه زهوی.
حهمه شێت منداڵیشی چاكدهكردهوه، ژنان كاتێ له مام جوبرایلی بۆنبڕ ئومێدبڕ دهبوون، پهنایان بۆ گهڵ و گونی حهمه شێت دهبرد، ئهها، ببینه ئهو ژنه كهمێك عهباكهی ههڵكرد و به دیاریهوه دانیشت، ببیسته چ دهڵێ:
له دهوری وهجاغت گهڕێم، فووێك له كوڕهكهم بكه.
لهولاوه دووكانداره كهشیده لهسهرهكه چاوی لێیه، پێدهكهنێ و دهڵێ: خودایه مراكه هۆشهك رووكه سهری ئهو خهڵكه.
حهمه شێت خۆی خڕدهكاتهوه وكهمێك گهڵ و گونی دهشارێتهوه و شتێ له زاریهوه دێته دهرێ، كێ دهزانێ چیه! ژنه منداڵهكهی له باوهش دهكات و دهڕوات، هێشتتا پێی نهخستۆته سهر كۆسپی دهرگای حهوشه، ههواڵی چاكبوونهوهی منداڵهكهی له كۆڵانێ زارهو زار دهكات.
ژنه پڕ پێكهنینهكه ئهو ژنهی له فریشته درۆ بببینی لهوی نابینی، منیش رووداوهكهم لهبیره، كوڕهكهی دیاره نۆك زۆر دهخوات، تووشی گێران دهبێ، قهبز دهبێ، چهند دكتۆری پێدهكات، هۆقنهشی لێدهدهن، نایه و نایه، له ماڵی ئێمه وای گێڕایهوه:
بردم له سهر كۆشی حهمه شێتم دانا كه له سێكوانهكه دانیشتبوو، پشته دهستێكی له پشتی دا، خودا له چاوانم بكات، ئهگهر درۆبكهم، دوو سێ شهقاو دوورنهكهوتبووینهوه، له پێش دووكانی قهنهفڵفرۆشهكه فیڕاندی، دنیای نههێشت، قهیسهریی سواخ دا، ههر بابا بوو كهپووی خۆی دهگرت و تیژ تێدهپهڕی.
حهمه شێت ئێستا به كوڵ دهگری، شار گوێ له گریانی حهمه شێت دهگرێ، شار له گریانی وی دهترسێ، ئاخر ههر جارێ گریابێ مسۆگهر شتێ قهوماوه، گریانیش چهندی بهكوڵتر بێ، فرمێسكی چهندێ درشتتر بێ، قهوارهی قهومان گهورهتره، گریانی ئهو رۆژانهی حهمه شێت له چ گریانان ناچێ، ئهو گریانه نیه كه عیزرائیل دابهزیبێته سهر بانی پیاوچاكێ، سهردارێ، ، یان رێی گرتبێ له سوارچاكێ، ناودارێ، یاخود حهمه دهڕنافیزێ، گازێ، سهره چهكوچهك، دهمه كێردێك، بورغیهك، پهله ئاسنێك له جۆڕكهكهی دزرا بێ، حهمه شێت گچكهترین شتیان لێدزیبا، كهپووی له ئاسمان دهكرد، فرمێسكی ههڵدهوهراند، گریانی ئهوجارهی جیایه، ئاسمان له تهمهنی خۆی ههوری وای به سهر زهویدا نهڕژاندووه، زهوی دڵۆپه بارانی وا درشتی نهدیتووه، گریانی حهمه شێت قهیسهریی ههراسانكردووه، قهیسهریی له وڕێنه گرتووه، وهك دهستیان لێَوهشاندبێ وایه، قهیسهری پهرته، قهیسهری تێكهڵوپێكهڵه، قهیسهری قسه ههڵدهبزڕكێنێ، به قسهی كوڕهكهی پیر خدر بێ، بزانه له قهیسهری چ روودهدا:
((مام خهلیل پیاڵهی له دهست دهلهرزێ و لهبیریدهچێ باقی بداتهوه، ههیه پیاڵه بهپڕی دهمهونخوون دهكاتهوه، بۆنبڕهكه كهپووی له ئیش كهوتووه، چ بۆن ناكات، زێڕنگر له عهیار ههڵه دهكات، پهنیرفرۆش پهنیری كوێستان ناناسێتهوه، مهلای مزگهوتی گهوره میحراب نابینێتهوه، كورتاندروو شووژنی به دهستهوهیه له باتی بۆ كورتانی ببات له رانی خۆی رادهكات، مسگر سهری له پیشهی خۆی دهرناچێ، كۆتاڵفرۆش كهتان به عهمبارهسۆت دهبینێ، تهنهكهچی و پهلهمێزچی چ له پێشه خۆی نابینێ و به چهكوچان وهرگهڕاوهته سهر عهرد و لێده و لێده، گۆشتفرۆش نهرمك به ئێسك دهفرۆشێ، بۆنفرۆش قۆلهنیا له ئاو جیاناكاتهوه، پینهدۆز دوو پێڵاو لێكدی دهدوورێ، تهڕهفرۆش له جیاتی دهسكه كهرهوز كیسهی پاره دهخاته دهستی كڕیارهوه، كهوباز قهتێی لێبۆته كهو، پهڕهچی سهری خۆی پهڕه دهكات، خمچی چ نابینێ شهرواڵی خۆی له خم ههڵدهكێشێ، گۆزهفرۆش تا گۆزهیهك دهفرۆشێ دهی له دهست دهشكێ، لهناو دهڵاڵخانێ پیرێژنێ دهرپێیهك به سهر دهستیهوه و دهڵێ: كهوێ، ئهو كهوێیه ههرزان و تاڵان، رهژووفرۆش بانگدهكات: وهرنه پهنیران! تهڵه وفاقفرۆش دهڵێ: وهره، تهڵه به مشكهوه! لانكفرۆش: لانك به منداڵهوه، تاقه كهسێ خوا لێی نهگۆریبێ و وهك خۆی قسه بكات، ئهو كوڕهیه كه پڕ به كۆڵانهكانی قهیسهری گازدهكات: دهرمانی كێچ و ئهسپێ، سهد بهرده چهرخ به درههمهك..))
كوڕهكهی پیر خدر قهیسهریی ناو فرمێسكی حهمه شێتی وا نیشاندابۆوه.
لهو رۆژانه ههر كێ حهمه شێت ببینێ و ئهزموونی دهگهڵ گریانی وی ههبێ، زاریش ههڵنههێنێ، له دڵهوه دهڵێ:
خودایه، ئهو كارهساتهی لهگهڵ فرمێسكی حهمه به رێوهیه، سووكتری بكه.
بهڵام پلكه عهیشێ، مجێورهكهی سهید مارف دهڵێ: ئهو بهڵایهی له لای خوداوه له ئاسمانێوه بهربێتهوه، ههموو دنیا دهستی بداته بهری، دهكهوێته سهر عهرد و ناگیرێتهوه.
پلكه بهندبێژ كه ماوهیهك بوو له بهند چووبۆوه، بهندێكی خسته سهر زاری گهڕهك:
حهمه شێتی چهمبهری
نووربهخشهكهی قهیسهری
كهس نازانێ كێندهری
وهكی ژنان دهگری
حوكمهتۆكت بهڵاگێڕ بێ
گریانت پڕ خێر و بێر بێ
بهلاشاوه، كۆڵان كۆڵان، ماڵ ماڵ بهندی بهندبێژیان دهگوتهوه، حهمهد مهستان كردبوویه گۆرانیهكی مهستانهش، له دهو كهندێ و له بن باران دهیچڕی، خۆ مام عهجهمی بابی تهیبی ئهو سهری گهڕهكێ كه به ساڵ كهس گوێی له دوو قسهی وی نهدهبوو، له سهر بهردهبازی نزیك ماڵێ مه به گوێی خۆم بیستم (حهمه شێتی چهمبهری)ی دهگۆتهوه، له گهڕهكێ تهنێ شاتكه شێت بوو فشهی به قسهی پلكه بهندبێژ دههات:
پلكه حهبیب ئهگهر لهو شتێتتر نهبووبێ، له گریانی حهمه شێتهوه، خێر و بێر دهبینێتهوه؟!
زستانێكی تووشه ئهو زستانه، لێرهوه تا قهیسهری سهرماوسۆله و بارانه، لهوێش گریانه، حهمه شێت گیرنابێتهوه، لهگهڵ دایكم له ناو قهیسهری دهسووڕێینهوه، دهگهمه ههر سێكوانێ، ههر سهره كۆڵانێ، حهمه شێت دهبینم، دانیشتووه و هۆڕ هۆڕ دهگریێ، باشه ئهو شێَته بۆ لهگهڵ ئێمه له پێش ئێمه قهیسهری دهكات، باشه چۆن وا زوو ئهو ههموو كهل و پهل و ئاسن و پاسنه خڕدهكاتهوه و له پێشه مه دهگاته پێشه مه! گۆتمه داكم:
دایه، ئهو شێته له ههموو جێیهكه.
دایكم دهڵێ:
كوا؟ من نایبینم!
ئای دایكم حهمه شێت نابینێ، ئهوه خۆشه! دیاره ئهو شێته خۆی نیشانی ههموو كهس نادات، تا له قهیسهریهوه گهیشتینه جێی ئامانه و سواربووین، بووینه جلهكهر، نزیك قوتابخانهی زێوهر دابهزین، باران لێینهكردۆتهوه، گوێم له گریانه، گریانی حهمه شێته، سهر ههڵدهبڕم له ناو بارانهوه حهمه شێتم دیت وا لهو بهر لهو جێیهی دواتر بووه (خانهی مامۆستایان) به دیار ئاسن و پاسنهكانیهوه دانیشتووه، گۆتمه داكم:
حهمه شێت لێرهش ههیه
خستمیه بن عهباكهی خۆی، گوتی:
كوڕم، ئهوه چیته، دهڵێی ترساوی!
گهیشتمهوه ماڵێش دهنگی گریانی حهمه شێت دههات، له ناو گریانهكهشی قسهكی كۆنی خۆی به ههندێ دهسكاریهوه دهگوتهوه:
محهمهد، وهره بگه ئۆمهتت، له ئۆمهتت بهم..
((حهمه شێت دڵی نهتریوێنێ هیچ شتێ وا نایگریێنی)) ئهوه قسهی دایكه زێنهبی دایكی كهرتكه چاوه، ئهو ژنهی هێند كووڕ ببۆوه بهر لهوهی پێی بخاته سهر كۆسپی دهرگا، سهری كهپووی لێدهخشا، پهله بهردت تێگرتبا، لهبهر كهپووی به چ جێیهكی نهدهكهوت، كهپووی هێندهی كێشكهیهك دهبوو، كوڕهزاكهی ناوی لێنابوو كهپوو كێشكه، دهیگۆ:
نهنه، كهمێك خۆت قیتكهوه، با دار لاستیقێك لهكێشكهكهی سهر لێوت بدهم.
دایكه زێنهبیش گۆتبووی: هێندهی له گریانی حهمه شێت دهترسم، نیو هێنده لهو خهونانه ناترسم كه به بارینی بهفر و خڕكردنهوی غورده و بهخشینهوهی گۆشت و بزربوونی تاكه پێڵاو و بیستنی زرمهی گهورهوه، دهیانبینم.
به كێشكه، كێشكهی زستانه تووشهكهم بیركهوتهوه، بهر لهوهی حهمه شێت بیقهومێنێ، با تێر كێشكه بین، لهو زستانه ئهگهر بڵێم ئاسمانێك كێشكهمان خواردووه، درۆ نیه، دنیا هێند سارد بوو، كێشكه به رهوه خۆیان به ژۆرێدا دهكرد، وهها سهرمابردهڵه ببوون، به دهست دهگیران، لهبیرمه بابم گرتنی كێشكهی لێمان قهدهغه كرد، بهڵام به دزیهوه هێرهمان پێدهكرد، ژۆرێ پڕی كێشكه دهبوو، دهرگهمان له سهر دادهخستن، ئهو كونالكهیهی سهر دهرگاشمان دهگرت كه بابم بۆ پهڕهسێلكهی كردبۆوه، ئیدی دهبووه حیتهحیت و زیقهزیق و جیكه جیك و.. توورهگهیێ كێشكهمان دهگرت، یان له دهرێ سێرمان دادهنایهوه و پاشۆلێ كێشكهمان له بن دهردێنا، دهبێت بڵێم من نهمدهوێرا كێشكه سهربڕم، بهڵام له چاكردن و كهوڵكردن ئازابووم، رۆژ ههبوو مهنجهڵه كێشكهیهكمان دهكوڵاند، یان له سهر سێرێ دهمانبرژاند، ئهو زستانه كێشكه له بڕان بوو، رۆژانه جهمێكمان گۆشتی كێشكه بوو، له ماڵی خۆشمان نهبا، له ماڵی فازیل رێحانه ههبوو، لهگهنه كێشكهیهكی برژاو یان كوڵاوی دههێنایه سهر دهرگای حهوشه، لهگهڵ كهویارو تهیب وكچهكهی حهمهد مهستان و سێ چوارێكیدی وهردهگهڕاینه سهر كێشكه، لهبیرمه مێردهكهی دهلینگسۆر دهیگۆ:
كێشكه زۆر مهخۆن، دهنا دهفڕن.
حهمهد مهستان دهیگۆ:
قسهیتی، ئهوه نیه من به چهڵاوهكهی به ناو ههوردا دهفڕم.
حهمهد مهستان، حهزی له چهڵاوی كێشكه بوو، كچهكهی دهیگۆ: ئهگهر كێشكهمان ههبێ، بابم دهڵێ: دهی كێشكهكان زوو بخۆن، چهڵاوهكهی بۆ من بهێلنهوه.
له گهڕهكێ كهم منداڵ ههبوو، راوه كێشكه نهكات و به دوویدا شهقینهبێ، ئهرێ كێ بوو، گۆتی:
كێشكهش له تاوی منداڵانی بهلاشاوه هاته زمان و دهجریوێنێ ودهڵێ:
گۆشتم پارووهك نیه
خهڵك له دووم شهقیه
تا گریانی حهمه شێت كارهساتی نههێناوه، با له بازارێش كێشكهیهك بخۆم، زۆر جار كوڕێكم به سهر مهنجهڵێكهوه دهدی و له ناو ههڵمێ به سێ دهنگا گازیدهكرد:
كێشكهی كورای، كێشكهی كورای..
نازانم لهگهڵ كامیان بووم، داك یان باب، حهزم چووه كێشكه، پارهم وهرگرت، نۆرهم گرت، زۆری برد تا بهرمكهوت، حهمه شێتیش به دیار كێشكهی كوڵاوهوه راوهستابوو، ههندێ چهڵاوی به سهر لهگهنهكهی دهستیدا كرد كه سێ چوار جۆر شیوی تێدا بوو، ئهوهیه (شیوی حهمه شێت) كه نێوی له نێوان ههردوو زێ، زێی گهوره و گچكه له سهر زارانه.
كێشكه به تام بوو، چهڵاوهكهی له خۆی بهتامتر، بهڵام تامی كێشكهی ماڵێ، كێشكهی ماڵی رێحانهی نهدهدا، دواتر پێكهوتم، ئهوهی لهوێ له تهنیشت دیواری یانهی فهرمانبهران، ئهو یانهیهی به دوو سێ پشكه گۆشت شاعیری ئهی رهقیبی كوشت، به دیار حهمه شێتهوه خواردم كێشكه نا رهشۆڵه بوو.
ئهو بهری ماڵێ كهسكدهچێتهوه، تا چاو بڕكات كهسكاییه، له ماڵێ مه له سهر بانێش گیا دهڕوا، له سهر دیواری حهوشه گیا دهڕوا، گهنم دهڕوا، لهو بهری كهندێوه ماڵی ئێمه دهتگوت بههاره، له سهر بانی ئێمه بههار زوو دههات، هێشتا نهورۆز نههاتووه، دیاره بههار له رێیه، بهڵام گهیشتۆته ماڵی ئێمه، كاك مهجید ئهو پیاوهی دهتگوت ههر ئێستا له پاكهت دهرهاتووه و بای پێنهكهوتووه، ماڵیان له ئیسكان بوو، دهیگۆته بابم:
خانووی قوڕ ئهوهی خۆشه، سهر بانیشی چیمهنه.
گوێم لێیه كاك مهجید دهڵێته بابم:
تێكچوو، دهروێش، تێكچوو، خراپ تێكچوو.
بابم دهڵێ:
كاك سهید، ئهوهی ههبوو، ههموو چوو.
دایكیشم دهڵێ:
گریانی حهمه شێت له خۆڕا نهبوو.
چ لهو چوو و تێكچووه تێنهگهیشتم، تا مێردی دهلینگسۆر نهیگۆ: ((نه پێشمهرگه ما، نه جاش ههر كهسه لۆ ماڵی خۆی)) من نهمزانیبوو شۆرش به سهر خۆیدا رووخابوو، ههر پێشمهرگهیهكی كهوتبووه جێیهكی، ئهوهتا قل قل، دوو دوو، سێ سێ، بێ چهك، به سهر و ریشی تۆزاویهوه دێنهوه، بێ سڵاوكردن به كۆڵانێدا دێن، سهر بڵند ناكهن به ئهسپایی دهركهی حهوشه دهكهنهوه و نایهنهوه دهرێ، هاتنهوه ئهو پیاوانهی پار ئهو دهمه له تاریكی و به چهكهوه شاریان بهجێهێشت، ئهوهتا ئێستا به رۆژی رووناك، بێ چهك هاتنهوه، پیاوانی گهڕهك ههموو هاتنهوه، قل قله نهبێ ئێستاشپێوه نههاتنهوه: قادر شۆڕهبی، كوڕه قۆزهكه، سهعید، كوڕهكهی ماڵ له حهسارێ.
خهڵك حهپهسا، ههبوو چاوی خۆی ههڵدهپشێوا، پێیوابوو خهونه، ههبوو به پهرجووی دهزانی، دهیگۆ:
چیایهكی گهوره له سهفین گهورهتر، له چاوترووكانێك ببێته ههڵم و به ئاسماندا بچێ، موعجیزه نهبێ، ئهدی چیه؟!
ههبوو دهیگۆ:
من مهلا مستهفا بناسم، شتێكی له بن سهره، به ههوهنته ئهو خهڵكه بهرهللا ناكات، ههر دیتت شتێكی كرد به خهیاڵی كهسدا ناچێ.
له وهڵامی ئهو قسه، ههیه دهڵێ:
لۆ خۆت وه بڵێ، ئاردی ناو دڕك خڕناكرێتهوه.
گهوره و درشت كهوتنه جووندانێ:
شای قووندهر، شای ناكهسبهچه، ئهوهی به سهر هێناین.
جهزائیر، جهزائیر، ئهه! بهر بوومهلهرزه بكهوێ و پشیلهیهكت دهرنهچێ.
ههموو خهتای گای بنهیه، ئهمهریكا، ئهمهریكا، ئهوه سهودا به دنیاوه دهكات، دهك دهریا ههستێ و نوقمت بكات.
سهدام، سهدام ئهو مل رهشهی تهنیشت حهسهن بهكر، دهك له بن قهناره بتبینم.
شاتكه شێت دهڵێ:
هیچتان هێندهی حهمه شێتی لێنازانن، بڕۆن لهو بپرسن.
بهر لهوهی بزانین له كن حهمه شێت چ باسه، قسهیهكی پیری سوارچاكانم بیركهوتهوه، چوومه سهید مارف، گۆڕستان یهك پارچه سهید مارفه، كهسك كهسك، كهسك دهچێتهوه، سهر گۆڕی پیری سوارچاكان بستێ گیای لێ رواوه، تازه فێری خوێندنهوهی فاتیحا ببووم، فاتیحایهكی رهوان و بێ گرێم بۆی خوێند، دوای فاتیحا لێمپرسی:
ئهرێ، باپیره، ئهتۆ نهتگۆ، دنیا بۆ زهنگار له پێیانه؟
پیری سوارچاكان زۆر جار دهیگۆ:
من له باپیرمهوه بیستوومه، دنیا بۆ زهنگار له پێیانه، زهنگال له پێش كهس نیه جگه له كورد.
پرسیارهكهم دوو سێ جار گۆتهوه، وهڵام نهبوو، دهستم به تۆبه تۆبه كرد:
تۆبه، خوایه تۆبه، گووی سه و بهرازانم خوارد، ئهمن كوو پرسیار له مردوو دهكهم! لهو دهمه له خوارهوه كهسێكیان دهخسته گۆڕهوه، بابیشم خاكهنازی بهدهستهوه بوو، نهیدیتم، بابم له ماڵێ قسهی هێنایه سهر مردووهكه:
قاسم له سهردهمی كهریم قاسمهوه پێشمهرگهیه، تازه هاتۆتهوه، له دوڕ ماڵێ كوژراوه، ههندێك دهڵێن: كوژراوه، ههندێك دهڵێن: به دهستی خۆی خۆی كوشتووه، كهس تێناگات.
ئێ، ئێستا با سهرێك به قهیسهریدا بكهین و بزانین حهمه شێت چ دهڵێ:
ئهگهر شوانایهتی نازانی لۆ دهیكهی؟!
ئهوه كێیه شوانایهتی نازانێ؟
مێردی دهلینگسۆر دهڵێ:
دیاره كێیه، له مهلا مستهفا زیاتر كێیه، ئهو نهبوو رۆیشت و دنیایهك پێشمهرگهی بهرهللا كرد! ده بڕۆن له حهمه شێت بپرسن بزانن مهبهستی ئهو نیه؟!
لێیاندهپرسی، بهڵام حهمه شێت دهیگۆ:
ئهگهر شوانایهتی نازانی لۆ دهیكهی؟
ههرچی مێردی دهلینگزهرده دهڵێ:
نا، حهمه شێت، مهبهستی ئهحمهد حهسهن بهكره، ئهو تێكبهردهره، كورد و عهرهبی تێكبهرداوه، شهڕ و شۆڕ دهنێتهوه، نازانێ وڵات بهڕێوه ببات، حهمهشێت مهبهستی حوكمهتی عێراقه، دهبڕۆن له حهمه بپرسن..
لێیدهپرسن، حهمه دهڵێ:
ئهگهر شوانایهتی نازانی لۆ دهیكهی.
ههرچی حهمهد مهستانه دهڵێ:
ئهنگۆ هیچ له مهبهستی حهمه شێت تێناگهن، با من پێتان بڵێم مهبهست له شوانهكه كێیه؟
یهكێ دهڵێ: كێیه؟ ده بڵێ.
حهمهد مهستان دهڵێ: شوانهكه خوایه.
ههموو:
ئهستهغفیروللا، كاكه ئهتو عارهقهكهی دهخۆیهوه بخۆوه، بهڵام لۆ كفران دهكهی؟
حهمهد مهستان دهڵێ:
ئهنگۆ چ له قسهی خودا و پێغهمبهر نازانن، باشه نهتانبیستووه، گێڕانهوهی كفر كفر نیه؟
ههندێكیان گۆتیان: بهرێوهلڵا
حهمهد مهستان:
ئێ، منیش قسهی حهمه شێـتم لۆتان گۆتیتهوه، ئهو دهڵێ، خودا شوانێكی باش نیه، ئاگای له كوردی مێگهل نیه، له ههموو لایهكهوه گورگ تێیبهربوونه و به خۆشی له سهر بهردهك دانیشتووه و به گۆچانهكهی له سهر خۆڵپۆكێ ژمارهی گورگخواردووان دهنووسێ، ده بڕۆن له حهمه شێت بپرسن، ئهگهر مهبهستی خودا نهبوو، ئهمن واز له عهرهق دێنم.
كهسێ دهچێ، له حهمه شێت دهپرسێ:
ئهرێ مهبهستت له شوانهكه خودایه؟
حهمه شێـت كهشكۆلهكهی ههڵدهگرێ و چ ناڵێ.
قسهكهی حاجی میزرای كوتاڵفرۆشیشم بیركهوتهوه، گوتبووی:
من له سهردهمی قاسمهوه حهمه شێت دهناسم، ئهو شێته لهوهتهی ههیه دانوولهی دهگهڵ حوكمهت ناكوڵێ، دنیا چهپڵهی بۆ كهریم قاسم لێدهدا، ئهو تیرو توانجی تێدهگرت، ئهو شێته لهگهڵ هیچ حوكمهتێ ههڵناكات به حوكمهتی ئاسمانیشهوه..
ئهرێ فاتم دهڵاڵ بوو؟! وا بزانم ئهو بوو، ئهو ژنه پارچه عهرده كهنار كهوتووهكانی گهڕهكی بهلاشاوهی دهفرۆشته خهڵكی، دوایی بهبیرمبێنهوه، ههندێ گوته و گرتهی فاتمه دهڵاڵ نیشاندهدهمهوه، ئێستا بزانین له بارهی حهمهوه داخوا چ دهڵی:
له حهمه شێت گهڕێن، چ دهڵێ، با بڵێ، ئهنگۆ له خودای بپاڕێنهوه، ئهو شێته دهست به گریان نهكاتهوه، خودا ساردتر نهدا.
ئهكرهم ئهو پیاوهی بێ بڕنۆ نهدهچووه ئاودهستێش، لهگهڵ خۆشی دهخهواند و بڕنۆكهی له ژنهكهی خۆشتردهویست، ئێستاش قهڵهمبڕێكی له بهڕكێ نیه، ژنهكهی دهڵێ: شهوان بهرچیغهك دهگهڵ خۆی دهخهوێنێ.
ئێ، ئهكرهم بڕنۆی پێش گریانی حهمه شێـت و ئهكرهم بهرچیغی دوای گریانهكه دهڵێته ژنه شهله دهڵاڵهكه:
لهوهش خراپتر! لۆ خودا دهیههوێ چمان به سهربهێنێت؟ بهرچیغمان له قوونێ ببڕێت! حهمه شێت با بگریێت، وهك دایكی قادری شۆڕهبی بگریێت، خوداش چی له دهستدێت با بیكات، منهتی نهبێت..
بابم دهڵێ: ئهكرهم، هێواش هێواش، به ناو مهكهوه، چ به حهمه شێت دهڵێی بڵێ، بهڵام به گژ خودادا مهچۆ، دهنا بهرچیغهكهت تێدهبڕێ.
شاتكه شێت گۆتبووی:
ئهكرهمۆكه وا دیاره زۆر بهو ئاشبهتاڵه تێكچووی، له منی وهرگره، ههر دیتت شۆڕش له سهری سهفینێ دهستی به تهقه كردهوه.
شاتكه شێت بهو قسهیه شێتایهتی خۆی به بهلاشاوه سهلماند، ههموو پێیپێدهكهنین، حهمهد مهستان نهبێ، گۆتبووی:
قسه له سێ كهس وهرگرن: سهرخۆش، منداڵ، شێت.
له ناو ئهو قسانه ئاشبهتاڵهكهی زاری شاتكه شێت بۆ من زۆر تازه بوو، له ئاشهكهی بهلاشاوهش ئهو وشهیهم نهبیستبوو، بهو واتا و مهبهستهی شاتكه شێـت بهكاری هێنا و دواتریش خهڵك خستیانه رستهوه، گریانهكهی دایكی شۆڕهبیش تازه بوو، كهس وهك وی نهگریابوو، ئهو دهمهی ههواڵی مهرگی شۆڕهبیشی پێگهیشت وا نهگریا، حهمه شێتیش وا نهگریاوه، ئهوهتا پرچی كردۆتهوه، قوڕی بهلاشاوهی لێ ههڵدهسوێ، گریانێ دهگاته ئهو پهڕی، هاواردهكات:
شۆڕهبیم چوو، له تڕێ شۆڕش چوو، تازه خواش خوێنی وهرناگرێتهوه، حهمه شێـت، بگری، وهك من بگری، با دنیا بن ئاو بكهوێ.
كهمێ له حهمه دووردهكهومهوه و سهرێ له زێوهر دهدهمهوه، لێ خهونێ ههیه بهوهوه، حهزم لێیه بیگێڕمهوه:
یادهوهری …..
٦٥
پیری سوارچاكان له وێنهیهكی خهیاڵیدا زۆر له قهلات دهچوو، دهچوومه ههر كوێ، لێم دیار بوو، هیچ دیوار و بهرزیهك بزریان نهدهكرد، بۆیه دوای كۆچی وی دهسكاریی گۆرانیهكم كرد و بۆ خۆمم دهگوتهوه:
قهراتی ههولێر پاڵم دا پێوه
قهراتم رووخا، پاڵ دهم به كێوه
كهویار و فازیل رێحانه و كچهكهی پلكه شایهر و كوڕی شهكهراتفرۆش و كچهكهی حهمهد مهستان و زۆریدیش له منیان بیست و دهیانگوتهوه، خۆ نیوه دێری دووهمی باران بارانهم ههر تهواو گۆڕیبوو، له سهر كتێبی قوتابخانه وام نووسیبوو:
باران بارانه، ههور و بارانه
باپیرم رۆیی ماڵمان وێرانه
وهبیرمدێ مامۆستاكهی ماڵ له بن تانكی نازانم چۆن چاوی كهوته سهر ئهو دێره، كتێبهكهی له دهستم وهرگرت، ملم هاویشتهوه ناو یهك و خۆم كورژكردهوه، ههوكه زلله دهوهشێنێ، ئاخر نهدهبوو كتێب پیسبكهین، پرسی:
+ باپیرت مردووه؟
– بهڵێ.
+ لهمێژه؟
– نهخێر.
چاوهڕێی زللهم، گوتی:
كوڕم، ماڵ به كۆچی باپیر وێران نابێ، وێرانهكه رهشكهوه، شتێكیدی بنووسه.
ئۆخهیهش لێینهدام، دهمودهست (ماڵمان وێرانه)م رهشكردهوه، دواتر ههر (دهست لێكبهردانه)م له جێی دانایهوه، ئهگهر گهیشتمه گێڕانهوهی سهربردهی (خوێندنهوه و نووسین) دیاره مهم و زینی خانی یهكهم كتێبه خوێندبێتمهوه،( باپیرم رۆیی ماڵمان وێرانه)ش یهكهم نیوه دێره نووسیبێتم، زستانی ساڵی (1975)ه بهو زستانه تووشه، بهو زستانه به رۆژ ههور و به شهو سایهقه شهڕ له چیاكان گهرمه، كوڕهكهی پیرخدر له شیعرێكیدا گوتبووی:
شهڕ هێند گهرمه، سهفین بهفر ناگرێ.
حهمهد مهستان شیعرێكی ئهو كوڕهی پیر خدری كردبووه گۆرانی، له مهستبووندا دهیگوتهوه، وا كۆتایی پێدههێنا:
شهڕ دوایی نایه
تا دنیا دنیایه
شهڕ دوایی نایه
شهڕ گهرمه و كهس نازانێ كهنگێ دوایی دێ و به كی لادا دهشكێتهوه، به قسهی ههندێك بێت، ههردیتت شۆڕش سهركهوت، پێشمهرگه گهیشتهوه ههولێرێ و عارهبی تا بن بهغدایێ ههڵبڕی، ژنه جوانه شهلهكه كه زوو دههاته ماڵمان و شهوانیش دهمایهوه، دهیگۆ:
مێردهكهم نامهی ناردووه، دهڵێ: بهو زووانه حوكمهت مل دهدا و به حوكمیزاتیهوه دێینهوه.
ههرچی پیاوهكهی بن سهفینێیه دهیگۆت:
شۆڕِش كهرێكی بۆ نهكرێته هێستر، حوكمیزاتی پێوهردهگیرێ!
ئهو پیاوه، پێشمهرگه كهرێكی لێ دهخوازن، بهڵام ئهو داوای هێستر دهكاتهوه، پێدهڵێن:
كهرمان لێوهرگرتووی، بۆچی هێستر؟ كهر دهبێته هێستر؟!
پیاوی بن سهفینێ له وهڵامی ئهو پرسیارهی وای وهڵامدابوونهوه.
به قسهی مێردی ژنه دهلینگ سۆرهكهش بێ، ئهو شۆڕشه سهرناگرێ، دایكم وا وهڵام دهداتهوه:
ئهو شوعیانه قسهی باش به زاریاندا نایه.
من قسهی ژنه جوانه شهلهكهم بهدڵ بوو، ئاخر پیری سوارچاكانیش ههر ئهوهی دهگوت، ئهدی دنیا بۆ زهنگال له پێیان نیه! بابم چ ناڵێ، بهڵام له سیمایهوه دیاره هێنده تهمای به شۆڕش نیه، نهك شۆڕش پێناچێ هیچ تهمایهكی به دنیا مابێ، ئهوهتا ردێنی پتر بهرداوهتهوه، كهمێكیش كووڕبۆتهوه، تێنهگهیشتم بۆ وا كتووپڕ! تا چهند رۆژێ لهوهوپێش له رێیێ قیت قیت دهڕۆیی! هێندهی منارهی چۆلیش لاریت له بهژنی نهدهدی، بابم تهواو داكهوتووه، ئهو پیاوه بارێكی زۆر قورسی به كۆڵهوه نهبێ، وا داناكهوێ، چۆن وا چهمی! ئاخر به شایهدی گهڕهك و كهسوكار هێز و زاخی حهفت پیاوی تێدایه، به تهنێ فهرده گهنم باردهكات، له عهردهوه بلۆك بۆ سهر بان ههڵدهدات، كیسه چهمهتنۆ به دهستێك ههڵدهگرێ، دهڵێن: له دروێنه له دانه رۆژێ سێ چوار جار پشتی قیتدهكاتهوه، له زۆرانێ ههرگیز پشتی به عهرد نهكهوتووه، له دهستشكاندنهوهش كهس لێی نهبردۆتهوه.
باری ئهو جاره دهبێ زۆر قورس بێ، من دهڵێم ههر دهبێ باری خهمی پیری سوارچاكانی بابی بێ، وا پشتی كردۆته كهمهی گۆچان، یاخود خهمی نهبوونی، زۆر جار له زاری ویم بیستووه:
چ وهك نهبوونی نیه، پیاو به نهبوونی له كورتی دهدا.
بهڵام داخو ئێمه وا نهبووین، بابم وا كووڕبێتهوه؟!
خهمی پشتی بابمه، تا له چاو بزر دهبێ، چاوم له سهر پشتیهتی، له دوور دهردهكهوێ تا دهگاتهوه سهر دهرگای حهوشه چاو له رۆیشتنی ههڵناگرم، ئای ساقۆكهشی خواربۆتهوه، له خودا دهپاڕێمهوه:
خودایه، پشتی بابم راستكهوه، با ساقۆ درێژهكهی راست بێتهوه.
وهبیرمدێ، لێ لهبیرمنیه كیههیان بوو، گۆتی:
دهزانن بابم له ماڵێ قیت قیت دێت و دهچێت، پێی له حهوشه ئاودیو دهبێت، كووڕدهبێتهوه!
كوو وهیه؟ نابێ وا بێ! به دزیهوهله بابمی ناو حهوشه و ماڵێ دهڕوانم، به خودای وایه و واتریش، باشه من چۆن تا ئێستا ههستم بهو جوایهزیه نهكردووه، بابمی دهرێ و بابمی ژۆرێ، له رۆیشتن و بهژن نهك ههر برا ئامۆزاش نابنهوه، خۆم پێنهگیرا گۆتمێ:
بابه، لۆ له دهرێ كووڕ دهبیهوه؟
بابم دوایوهی ههرێی لێوهرگرتم له كن كهس وا نهڵێم، پێیگوتم كه له ترسی حوكمهت خۆی پیرتر نیشاندهدات، ئهگهر وا نهكات دوور نیه بیگرن، لهو سهروبهنده چهتۆ سهرناس به نهێنی هاتبۆوه ناو شار، شهوێ دوو مایهوه، عهیشۆكی به منداڵێكی ساواوه له ماڵی ئێمه بهجێهێشت و خۆی رۆیشت، لهبیرمه گۆتیه بابم:
دهروێش، تهمهنی تۆ لهوه سهرتره، ئینزیبات داوای تهسكهره و مهسكهرهت لێبكهن.
بابم گۆتی:
بوعسی پیرو شێت ناناسێ، ههر كهسێ قیت بهرێدا بڕوا و تهسكهرهی تهواو نهبێ، رایدهپێچێ، بابیشم نهماوه به بزن دهویان چهور بكات و چاویان بنووسێنێ.
عهیشۆك دهڵێته بابم:
+ بابه، له بزنهكانی بابت چهند سهرت بهركهوت؟
– دوو بزن و گیسكێ.
+ به راستمه، به راستی بڵێ.
– كچم، وهك گوتم، ئهوهتهن له هۆرهكه.
دیاره پیری سوارچاكان دوایوهی هاته شار ههندێ بزنی به نیوهیی دابووه چهند كهسێ، عهیشۆك به چهپهڵۆك له سهری خۆی دهدا، ههزار سوێندی دهخوارد بهلای كهمی دهبێ سهد سهری بهركهوێ، دهیگۆ:
(….) دزیویهتی، بڕۆ سهری، لێیوهرگرهوه.
بابم دهڵێ:
كچم له سهرخۆبه، دهزانم بزنهكان زۆر بوون، بهڵام له قسان: ههندێك گورگ خواردی، ههندێك تاڵان بردی، ههندێك تهیاره كوشتی، ئهو شهش حهفت سهره ماوهتهوه.
بهو قسانه پێدهكهنی، زۆر ههوڵی لهگهڵ بابی دا، له مافی خۆی خۆش نهبێ، باب گوێی نهدایێ و گوتی:
ئهگهر واشی كردبێ، من گهردنی ئازاد دهكهم، ههقیشم له خوا نیه چی لێدهكات.
دایكم به ددان چیركردنهوه:
دهك مار به گهردنیهوه بدات، خوایه تیراوهی لێبێ، مێگهله بزنهكه لێی ببن به عیزرائیل و..
بابم له سهرخۆ و به نهرمه پێكهنینهوه:
من ئهو سێ سهرهشم وهرنهدهگرت، بهڵام بۆ ئینزیباتم داناون، له باتی تهسكهره دهیاندهمێ.
بابم تهسكهرهی تهواو نیه، خۆی دهڵێ: لهوهتهی گهیشتوومهته تهمهنی سهربازی له حوكمهت قاچاخم.
ئهو بابهی من له پێش سینهماش هاتۆته ههولێر، زۆری تهمهنی له شار بهرێكردووه، له وهرزی دروێنه و جۆخین چۆتهوه گوند و یارمهتیی پیری سوارچاكانی داوه، ئهوجا سهربازییشی نهكردووه، پیری سوارچاكان خۆش بێ، خۆ شێت نیه بچێته سهربازی.
پیری سوارچاكان زوو گوتبووی، تا من له ژیان بم كوڕهكانم نابێ جلكی حوكمهت بكهنه بهریان، چهكی حوكمهت بكهنه شانیان.
ههر جارێ پیاوی حوكمهت هاتبنه دووی كوڕهكانی، چهند سهر بزنێكی داونهتێ و ئهگهر بۆشیان نهچووبێ، ههر خۆی لێی كڕیونهتهوه، ئیدی چاوی نووساندن و زاری قهپات كردوون و گهڕاونهتهوه و تا ماوهیهكی باش نههاتوونهتهوه، له ههر كوێ كوڕهكانی تووشیان به تووشی پۆلیسهوه بووبی، پیری سوارچاكان به چهند سهر بزنێكهوه ئامادهبووه و كوڕهكانی رزگاركردووه، بابم بۆی گێڕاینهوه:
من بهڕكی تایبهتم ههبوو، پڕ له پارهی بابم، ناوم لهو بهڕكهم نابوو، بهڕكی حوكمهت، ئاخر بۆ پیاوی حوكمهت دامنابوو، بابم پێیگوتبووم: كوڕم ئهگهر له جێیهك تووش بوویت و من درهنگ گهیشتم، بهو پارهیه چاویان بنووسێنه و خۆت قوتاربكه.
بابم دهڵێ:
له برسا مردبام، درههمێكم له بهڕكی حوكمهت دهرنهدههێنا، ههر كاتێ دهچوومهوه گوند و پارهكهم دهدایهوه بابم، دهیگوت: كوڕم، بۆ هیچت لێی خهرجنهكردووه؟ دهمگوت: تووشی حوكمهت نهبووم، دهیگوت: دهزانم، بهڵام بۆ خۆت خهرجت كردبا.
خهرجم نهدهكرد، لهبیرم نیه دینارێكم له بابم وهرگرتبێ، ئاخر دهزانێ چی له ئێمه خهرج دهكرد، ههر بۆوهی له عهسكهری دووربین، به مێگهل بزنی له ئێمه خهرجكردووه، به قوڕگی پیاوی حوكمهتیدا كردووه..
من لهوهوه تێگهیشتم، بابم بۆچی به قسهی گوڵی كۆسارانی نهدهكرد، كه دهیگوت:
كوڕم، بزنهگهلی بابت رۆژێك دێ بۆ كهس نابێ، بۆ بایی خانووێكی خۆشی لێنافرۆشی.
ئاخر سوێندی خواردبوو گیسكێ چیه ئهگهر بۆ بهڕكی خۆی بێت، له بابی وهرنهگرێت، هێندهی بۆ بهڕكی حوكمهت لێوهرگرتبوو، چاوی ههڵنهدههات بۆ خۆیی لێوهرگرێ.
دایكم دهڵێ:
پیاوهكه، قهت ئیشی باشت نهكردووه، بابت خاوهن گوند و ئهو ههموو ماڵاته بوو، ههمووی چوو، كهس نازانی چۆن چوو، تۆش نهبوویه خاوهن خانووێك له خانووان بچێت، به بارانێ ئاو دهگاته بن ئهستێڕكێ.
بابم قسه بهلایهكیدا دهبات، دهڵێ:
عهیشۆك، چۆنه بزنێكیان بكوژینهوه و بیكهینه خێری بابم، تۆ دهزانی جوان دابهشی بكهیت؟
كوشتیهوه، ههردووه بزنهكهی كوشتهوه و كۆڵانی ماڵی كهویار بهر من كهوت، قاپ قاپ له سهر سینی گۆشتم دهگێڕا، لهبیرمه له سهر دهرگای ماڵی كهویار دوایوهی چاوم گێڕا كهس چاوی لێنیه، پشكه گۆشتێكم له قاپێك ههڵگرت و خستمه ناو قاپهكهی ماڵی كهویارهوه، ویستم بۆ ماڵی فازیل رێحانهش وا بكهم، پهشیمانبوومهوه..لهبیرمه دواتر گیسكهكهشمان كرده خێر.
چ ما، چ ما؟ لهو زستانه چ ما بۆ گێڕانهوه؟ ئا، تا عهیشۆك نهچۆتهوه و دنیا دیسان بهرهواژ نهبۆتهوه، سهرهاتی تاڵی لوقم ههیه، دهنگۆ ههیه، حوكمهت ژههر دهكاته ههندێ خواردنهوه و رهوانهی ناو گونده دوورهكان و ئاقاری پێشمهرگهی دهكات، ناو ئارد و شهكر و شهكرلهمه و باداملی و لوقم و ئهو شتانه، بهڵام هی ناو شار مهترسی نیه، بۆیه ئێمه ترسمان لهو شتانه نهبوو، ئێ، وهبیرمدێ بابم به كیسهیهك لوقمهوه هاتهوه، یهكهم لوقمی دا دهست منداڵهكهی عهیشۆك، دووهمیش بۆ عهیشۆك، وهی لوقمێكی خۆش بوو، بهڵام چ ناخۆشیهكی به دواداهات، لهپڕ عهیشۆك دهستی به زگیهوه گرت و گوتی:
كوڕه دهروێش، ئهوه چیت دایه من؟
عهیشۆك كهم بابمی به بابه بانگ دهكرد، یان ناوی خۆی یان به دهروێش گازیدهكرد، ئیدی ژانه زگ لهوه دهرچوو، به دیاریهوه دانیشی، سواری ترومبێلی ماڵهكهی كن حهسارێیان كردو دایكم و بابم لهگهڵی رۆیشتن، كابانه ژیكهڵه گۆتی:
لوقمهكه ژههری تێدا نهبووبێ!
وهی! لهوهیه، ههموو ههستمان له خۆمان رادهگرت و دهستمان له سهر جێ جێی زگمان دادهنا، ئێمهش تووش نهبین، ئهها منیش دهڵێی ئێرهم دێشێ، وهی زمانم دهڵێی دهزوورێتهوه، ئهمن هێڵنجم دێتێ، ئیدی ههستماندهكرد ئێمهش ژههراوی بووین، درهنگ زۆر درهنگ هاتنهوه، عهیشۆك رهنگی ببووه پهلكه پیاز، دیاربوو گهدهی ژههراوی ببوو، دكتۆر پرسی بوو:
چیت خواردووه؟
عهیشۆك: لوقم
دكتۆر: له كوێت كڕی
عهیشۆك: بابم لۆی هێنام
دكتۆر روو له بابم:
له كوێت كڕی؟
بابم: له سهر عارهبانهیهك، نایناسمهوه.
بابم لوقمهكهی له دووكانی مام ئهنوهری ناو قهسران كڕیبوو، بهڵام ناوی نهدابوو، نهوهك تووشی بهڵایهكی بكهن، بابم چووبۆوه لای دوكاندارهكه و سهرهاتهكهی بۆ گێڕابۆوه، ئهویش بۆ ئهو جێیهی گێڕابۆوه كه لێی هێنابوو، ئیدی نازانم گهیشته كوێ، لهوهو به دوا لوقم به سینی له گۆڕێ كهوتبا، لێی نزیك نهدهكهوتینهوه، دواتر له ماڵی ئێمه ئهو زستانه له ناو زستانان به زستانی لوقمهكه دهناسرایهوه، زستانێكی تووش بوو، زستانێكی تاڵ بوو، له كنه من تاڵ بوو، بێ باپیر و داپیر مابوومهوه، تهماشای دهلاقهی مهم و زینم دهكرد و ئاخم ههڵدهكێشا و دهمگۆ: باپیره، مهم و زینم ههموو بۆ نهخوێندیهوه، دهمگوت: نهنه تۆ بۆ بهجێتهێشتین، وهرهوه، شهوان خهونم پێیانهوه دهدیت، هێشتا ژوورهكهیان داخراوه، من جار و بار له پهنجهرهكه نزیك دهبمهوه و دهگهڕێمهوه، ناوێرم سهر به ژوورێدا بگرم، ئهو زستانه كهم شهو ههبوو بێ مێوان بین، مێوانهكانیش ئهو ژنانه بوون كه مێردهكانیان له چیا بوون، ئهوه ژنه جوانه شهلهكه، ئهوه خاتوون ئهو ژنهی به فیشهك خۆی دووگیان نیشاندهدا، له ماڵی ئێمه زگێكێ شهش حهفت مانگی بۆ خۆی درووستدهكرد و به ناو دنیایهك سهرباز و جاش دهگهیشته ئاقاری پێشمهرگه، لهوێ زگهكهی دادهناو بێ منداڵ دهگهڕایهوه شار، ئهوه ژنهكهی كوڕی شهخته كه حریتهی دهگاته سهره كۆڵانێ، ئهوهش دوو ههوێكهی ماڵ له نزیك ماڵی شهمهندهفهر، ههردووكیان پێكهوه دێن، ههموو جارێكیش به مهنجهڵێ دۆڵمهی پێچراوهوه دێن و له ماڵی ئێمه دهیخهنه سهر ئاگر، ئهوهیان..
ژنان دههاتن و ماڵی ئێمهیان پر له باس و خواس دهكرد، تێیاندابوو، سهربرده و ههقایهتی دهگێرایهوه، بهڵام هیچیان وهك كابانه ژیكهله به تام نهیاندهگێڕایهوه، ئهو كه ببووه بووكی ههقایهتبێژ ههقایهتهكانی وی وهك وی دهگێڕایهوه، دهبێت بڵێم من دوای كۆچی پیری سوارچاكان رقم لهو ههڵگرتبوو، وام زهندهكرد مهرگی پیری سوارچاكان دهستی وی تێدایه، ئاخر نۆ ساڵ لهو گهورهتر بوو، دهبوو نۆ ساڵ پێش وی بمرێت، كهچی پیری سوارچاكان مرد و ئهو ههر قیتوقۆز، بهڵام رقم له ههقایهتهكانی نهدهبۆوه، ئیرهییم به كابانه ژیكهڵه دهبرد، ههقایهتهكانی وی زۆر شیرین و جوان دهگێڕایهوه، ئیرهییم پێیدهبرد، زۆر ههوڵمدا فێری گێڕانهوهی سهرهات و ههقایهتان بم، فێرنهبووم، دهمگوته كابانه ژیكهڵه:
فێرمبكه، دهی چۆن بگێڕمهوه؟
دهیگۆ: نازانم فێرت بكهم.
دهمگۆ: دهزانی، بهڵام ناتهوێ فێرم بكهیت.
سهد سووندی دهخوارد كه نازانێ فێرمبكات، باوهڕم پێنهدهكرد، ئیدی فێر نهبووم، سێ چوار رستهیهكم له چیرۆكێ دهگۆت، ههموو دهیانگوت: بهسه، بهس، دوایی دوایی..
بهڵام كه مهم و زینم دهخوێندهوه زاریشیان دهكرده گوێ، كابانه ژیكهڵه دهیگۆ: ئهمنیش نازانم وهك تۆ مهم و زین بخوێنمهوه.
ئیدی نه ئهو مهم و زینی خوێندهوه نه من فێری گێڕانهوهی سهربرده و ههقایهتان بووم، ئێستاشی لهگهڵ بێ نازانم سهربردهیهك بگێڕمهوه.
لهو زستانهی لوقمێ، زستانی كۆچ، ئهو زستانهی منیش حهزمدهكرد، ناوێكی بدهمێ، زوو زوو سهردانی دهلاقهی مهم و زینم دهكرد، مهم و زینم دهكردهوه، چهند دێرم لێی دهخوێندهوه، پتر ئهو دێرانهی دڵی پیری سوارچاكانیان دهكردهوه، لهبیرمه مهم و زینم خسته بن ساقۆكهم و به بن نمه نمهی بارانێ، گهیشتمه گۆڕستانێ، گۆڕی پیری سوارچاكان كهوتۆته پهڕگه، بهلای قیبله، به دیار كێلی لای سهریهوه، پشت له قیبله روو له گۆڕ له سهر چیچكان دانیشتم، مهم و زینم له سهر چۆكم دانا، تا تهڕ نهبێ، خۆم به سهریدا نووشتاندهوه، به دهنگی مهلایانه، بهڵام نزم، خوێندمهوه، وا دیاره باران لێناكاتهوه، ههستام، ژنێَكی به تهمهنداچوو، چهند گۆڕێ وێروهتر، دیاربوو له سهر گۆنای فرمێسك و بارام تێكهڵ ببوون، گوتی:
حهزم لێیه له سهر كوڕهكهم بخوێنی، بهڵام باران قورئانهكهت تهڕدهكات، ها كوڕم، ئهو پارهیه وهرگره، كهنگێ خۆشی كردهوه، له سهر كوڕهكهم بخوێنه، زۆر بخوێنه، بهڵام بیناسهوه، ئهوهتا كێلهكهی دهمانچهی پێوه، ئێستاش نازانم چۆن دهستم كردهوه و پارهكهم لێیوهرگرت، من ههرگیز ئهوها نهبووم، جێژنان نهبا، وا به سانایی پارهم له كهس وهرنهدهگرت، ژنی چاو به گریان و باران، دهڵێ:
كوڕهكهم پێشمهرگه بوو، سهرباز و جاش كوشتیان، خوایه حوكمهت له تهیاره وهرگهرێ، ببێته ههزار پارچه و ههر پارچهیهكی بكهوێته گهڕهكهكی.
تهماشای كێلهكهم كرد چ دهمانچهم نهدیت، رهنگه باران له چاومی شاردبێتهوه، هێشتا ههر له دهوری گۆڕی كێل به دهمانچه دهسووڕامهوه، ههشت نۆ ده خاكهناز و دوودهو به دهست پهیدابوون، له نزیك گۆڕی كوڕی ژنهكه كهوتنه گۆڕ ههڵكهندنێ، دوو سێ كهسم لێیان ناسیهوه، دوای كهمێ پێكهوتم، مردووهكه جاشه، له شهڕی پێشمهرگه كوژراوه، ناوێكی وهك ناوی كوڕی ژنهكهی لێیه، ماڵیشیان له سێتاقانی سهرێیه.
وهبیرمدێتهوه، رۆژی دوایی، به جزو عهمهوه هاتمهوه سهر گۆڕی دهمانچه به كێلهوه، ئهو چهند ئایهتهی له قوتابخانه لهبهرم كردبوو، سهرم به سهریان دادهگرت و دهمگوتنهوه، له دوای ههر ئایهتێكیش دهمگوت:
خودایه، لۆ جاشهكهی نهنێری.
دهترسام ئهویش بهری بكهوێ، ئاخر له فازیل رێحانهم بیستبوو، له سهر گۆڕێك قورئان بخوێنی، گۆڕهكانی نزیكیشی گوێیان لێدهبێ، بهڵام دواتر گوتی: به درۆم بوو، باوهڕتكرد؟!
ههر جارێ دههاتمه سهر گۆڕی پیری سوارچاكان، دهستێكم به سهر كێلی پێشمهرگهكهدا دههێنا، دهمویست پێلهقهیهكیش له گۆڕی جاشهكه بدهم، بهڵام قسهیهكم بیردهكهوتهوه و پێم دهكێشایهوه:
له گۆڕستانێ نابێ پێ بخهیته سهر هیچ گۆڕێ، با گۆڕی فیرعهونیش بێ.
بهڵام ئهگهر كهس دیار نهبا، له دوورهوه پهلامیزهكم لۆ دههاویشت، پهلامیزه درێژبۆوه و نهپسایهوه تا ئهو رۆژهی له زاری مێردی دهلینگسۆرهوه بیستم:
نه پێشمهرگه ما، نه جاش ههر كهسه لۆ ماڵی خۆی.
نازانم بۆ ئهو قسهیه له كنه من له (گهنم گوڵه جۆ بهره) دهچوو، ئهوهش كهوته دوای گریانی به كوڵی حهمه شێت.
ماویەتی ….
64
به عیزرائیل بڵێن: كهمێك خۆی دوابخات، گوڵی كۆساران له رێیه، چهند ههناسهیهكم ماوه، چاویشم له رێیه
قوتابخانه، قوتابخانهی پێشان نیه، ههستدهكهم تهنگبۆتهوه، وهك بلێی له كۆڵیت كرابین، چ جێم لێ دیار نیه، تووشی ههناسهبڕكێ دهبم، پێشتر وا نهبوو، به دڵی خۆ بای باڵمان دهدا، سبهینان زوو لهگهڵ دهنگی (ئهی رهقیب) كێشكه ئاسا به سهر درهختهكان ههڵدهفڕین، لهگهڵ (ئهی شههیدان) له ناو گۆڕهپانهكه دهنیشتینهوه، به (سێوهو مێوه..)وه دهچووینه پۆلێ، له تهنیشت ئازادی هاوڕێم دادهنیشتم و خواخوام بوو مامۆستا زوو زوو ههڵمستێنێ، حهزمدهكرد ههرچی پرسیار ههیه له منی بكات.
ئێستا وا نیه، خۆشیهكان لهگهڵ ئهی رهقیب و شههیدان و ئازاد ههڵفڕین و نههاتنهوه، له بیرمان بێ، ناوه ناوه لهو خهته دهردهچووین كه بهرێوهبهر بۆمانی كێشابوو، بهرێوهبهر دهیگۆ:
ئهوهی گۆتم خهته، نابێت لێی دهرچن و پێ به خواری دانێن.
یهك لهوانه نهگۆتنی (ئهی رهقیب ) بوو، بهڵام له پڕ له لایهكهوه سهدای(ئهی رهقیب) بهرزدهبۆوه، ئهو به دارهوه دهگهیشتێ و پهرتهی پێدهكردن، ئێ، با له ئاودهستخانه دوورنهكهومهوه، پێشتر له سهر دهرگا و دیواری ئاودهستخانهی قوتابخانه نووسینم نهدیتبوو، له هی مزگهفتی شێخهللا و خانهقا و قیبله خوارو.. دیتبووم، نووسینم دیتبوو، نازانم بۆچی بیرم بۆ ئهوه نهچووبوو كه ئهو جێیه جێی نووسین بێ، بۆیه كه دیتم، تووشی سهرسووڕه هاتم، وهبیرمدێ، دانیشتبووم، سهرم ههڵبڕی، له سهر دهركهكه به خهتێكی درشت نووسرابوو(….)، تهوام نهكردبوو، شهرواڵم ههڵكێشایهوه و دهرپهڕیم، نهمتوانی به دیاریهوه دانیشم، پێموابوو ئهگهر پتر تهماشای ئهو شهش حهفت پیتهیه بكهم، خۆم دهگرێتهوه، وا بزانم تا چهند حهفته نهچوومهوه ئهو ئاودهسته، چاوهڕێم دهكرد دووهكهیدی چۆل بن، له دڵی خۆم دهمگۆ، كهسێ كهس بێ، كوو له ناو ئاودهست شت دهنووسێ! كهچی زۆری نهبرد به دهستی خۆم له ههمان ئاودهست شتم نووسی، بزانین چۆن وچیم نووسی.
رهنگه له ئاودهستهكهی ناوهندێ بووبێت، پێشمهرگهم دیت، سپی سپی، بریقهی دههات، پێشمهرگهكه درشت بوو بهڵام (بژی)یهكهی پێشی ورد، پێدهچوو تازه بێت، دوور نیه ئهو كوڕهی پێشه من هاته دهرێ نووسیبێتی، ئهرێ كێ بوو؟ له ترسان بهبیرمنههاتهوه، زۆر ترسام، به پڕهپڕ هاتمه دهرێ، گوتم نهبادا به مل مندا بێ، رۆژێكیتر مهلا مستهفام دیت، نووسرابوو، (سهرۆكی كوردان مهلا مستهفای بارزان)، لهو ساته دهنگی بهرێوهبهر هات، وهی خوایه چ بكهم، خۆ ببینێ بێ یهكودوو به ملی منیدا دێنێ، باشه خهتهكه به دهستخهتی من دهچێ! تهماشا دهكهم كتومت هی منه، رهنگه واش نهبووبێ، بهڵام ترس وای نیشانم دابێت، قسهیهكی یاریدهدهرم بیرهاتهوه: نهكهن لهئاودهستخانه و سهر دیواران شتی قۆڕ بنووسن، دهستخهتی ههمووتان دهناسمهوه.
خودایه چ بكهم، دهنگی بهرێوهبهر نزیكتر دهبێتهوه، ههوكه دهگاته سهرم و ئهو سهرۆكی كوردانه به ملی منهوه دهكهن و دهمههنجنن، باش بوو بۆم هات، بیرێكی باشم بۆ هات، دهستهسڕهكهم دهرهێنا و پوخته سهرۆكم رهشكردهوه، هاتمه دهرێ، بهرێوهبهر لهوێ نهمابوو.
ئیدی ئاودهستخانه بووه جێی: برووخێ حوكمهت، بژی پێشمهرگه، بژی ….، بمرێ …ه فهندی، منیش هاته سهرم شتێك بنووسم، چهند جار تهباشیرم لهگهڵ خۆم دهبرده ئاودهستێ، غیرهتم دهدا خۆم، دهست و تهباشیر له دیوار له دهرگه نزیك دهبوونهوه، دهمگێڕانهوه، زۆری برد تا نووسیم: (بژی پێشمهرگه)، له ساتی نووسینێ ههوڵمدا دهستخهتم بگۆڕم، بۆوهی نهناسرێمهوه، له ساتی نووسینێ تهماشای بن ساپیتهم دهكرد، نهوهك چاوێك لهوێوه چاوی لێبێ، نووسیم و دهرپهڕیم، تا ناو پۆلێ گیرنهبووم، وام ههستدهكرد، ئاشكرابوومه و به دوامهوهن، ئهو رۆژه حهزمدهكرد تێكڕای قوتابیی قوتابخانهی زێوهر بۆ سهر پێشاو بچنه ئهو ئاودهستهی پێشمهرگهكهی منی تێدایه و به چاوی خۆیان بیبینن چۆن دهدرهوشێتهوه، له پشووهكان دهچووم له سهر دهرگا گهورهكهوه تهماشامدهكرد داخوا كێ دهچێته دیداری پێشمهرگهكهی من، ئهو رۆژه زۆر شاییم به خۆم دههات، ههستمدهكرد ئازایهتیهكم نیشانداوه، له دهست كهم كهس دێ، حهیف كهس بهو ئازایهتیهمی نازانێ، دهمویست هاواربكهم: ئهوه من بووم له ناو ئاودهستێ به خهتی سپی نووسیم: بژی پێشمهرگه، بهڵام ترسی سێداره زارمی دهبهست، ئاخر دهمبیست له سهر قسهیهكی وا، لهوهش سووكتر، خهڵك له قهنارهخانهی مووسڵێ له قهناره دراوه.
له قوتابخانه دههاتمهوه، باران نم نم دهباری، له نزیك بهردهبازی نزیك ماڵێ -له كهندهكه بهردهباز ههبوو بۆ پهڕینهوه- پیاوێكم دی جڵهوی كهرێكی به دهستهوه، دهبینم دهموچاوی خوێناویه، له پێشه من پهڕیهوه، له پێش دهرگهی ماڵێ مه سنگهكهی له عهرد داكوتا، كهرهكهی بهستهوه، له دهرگای دا، به كهرهكهی ناسیمهوه! ئهوه پیاوهكهی بنهسراوهیه، خزمه، زوو زوو دێ، ئهو پیاوه فشه زۆر دهكات، ههر بۆیه زۆر كهس(فشهی بنهسراوه)ی دهڵێنێ، ئێ، ئێستا وهختی فشه نیه، كابرا سهر و چاو و یهخه و سهر شانی خوێناویه، لهبیرمه دایكم گۆتێ:
كوڕم، غارده ماڵی مام تۆفیقی رهحمهتی بڵێ دهرمانی برژانهوهم بدهنێ.
به چاوجووقانێ گهیشتمێ، ماڵیان له كۆڵانه چهند ماڵێ سهرێی ماڵێ مه، به دهستێدی، كچهكهی شووشهیهكی دامێ، به غاردان هاتمهوه، له نزیك ماڵێ ساتمهم كرد، شووشه به بهردێك كهوت، گهورهترین پارچهی لای ملهكهی بوو، مله شووشهم ههڵگرتهوه، چاو شۆڕانه بهرانبهر دایكم راوهستام، گوتی:
به ملی شكاوت شكاندت!
كهمێك داما، گوتی:
غارده ماڵی حهمهد، بڵێ دهرمانی برژانهوه.. بهڵام لهو سهر كه هاتیهوه، غارنهدهی.
دهو كهند و كهند شۆڕبوومهوه، حهمهد مهستان پرسی:
بۆ چیته؟!
تێمگهیاند كه فلانه كهس برینداره، حهمهد مهستان خۆی هات، برینهكهی بۆ خاوێنكردهوه و برژاندهوه، فشهی بنهسراوه به دهم چایه خواردنهوهوه، سهرهاتی برینهكهی گێڕایهوه، سهربازهكانی بازگهكهی پشت باداوه، رایدهگرن، كۆڵێ پرسیاری لێدهكهن، ئهویش به شێوازی خۆی وهڵامیاندهداتهوه، ههستدهكهن فشهیان پێدهكات، ئیدی به قۆنداخه تفهنگان وهریدهگهڕێنێ و شلوكوتی دهكهن، دهبێت بڵێم من لهو سهروبهنده پێكهوتم كه ههر چوار دهوری شار سهربازبهند و جاشبهنده، وهكو پێشان نیه ههر دهمێ بتهوێ روو له شار بكهیت، یان ملی ئاقار بگری و كهس نهڵێ، ها كابرا، كێوه!
لهبیرمه حهمهد مهستان به فشهی بنهسراوهی گۆت:
ما خرا، دهڵێی له چیای سیپان ههڵدێراوی، جێیهكی ساغت نهماوه.
سیپان سیامهند نا، مام تۆفیقی بیرهێنامهوه، ئهو پیاوه جهڵهبوان بوو، دنیا و بنیای دهكرد، جار ههبووه به شهش مانگ به حهفت مانگ بزربووه، به مێگهلێ بزنهوه پهیدابۆتهوه، بزنی وا كهس نه له كوێستانێ نه له گهرمیانێ نهیدیتووه، دهتگوت هی دنیایهكی جیا له دنیای ئێمهن، ئهو پیاوه به پێڵاوه چهرمینهكانی كه له پێی كهسم نهیدتبوو ئێران و توورانی دهكرد، سوێندتان له سهرم نیه، ئهو پیاوه بۆ كڕینی ماڵات گهیشتۆته چیای قافیش، ئاخر زۆر جار له سهر نۆریزكانێ، لهگهڵ بابم دهیكرد، بهفر و سهرمای چیای قافی دهگێڕایهوه، ئهو قافهی من تهنێ له ههقایهتان ناویم دهبیست، قسهكانی مام تۆفیقشم ههر به ههقایهت وهردهگرت، ئێ، بههارێك مام تۆفیق بزر بوو، هاوین هات نههاتهوه، پایز به سهردا هات، مام تۆفیق پهیدانهبۆوه، درهنگ ههواڵ هات: ههڵدێراوه، له دوورهوه فاتیحای بۆ بخوێنن، گیانی سپاردووه..
له كوێ؟!
له سیپان، رێك لهو جێیهی سیامهند ههڵدێرا و خهج به دوایدا چوو، بهڵام كهس به دوای مام تۆفیقدا نهچوو، وهبیرمدێ، پلكه نهخشینی ژنی دهیگۆ:
خۆزگه دهگهیشتمه سیپان، دهمزانی چی دهكهم، خۆ منیش له خهج كهمتر نیم.
مام جهڵهبوان جگه له بابم، زۆر برادهری حهمهد مهستانیش بوو، وهبیرمدێ كه ئاژهلێكی دهكوشتهوه، قاپێكی گهوره نهرمك و شتێَك له پشتهكهی بۆ حهمهد مهستان دهنارد و دهیگوت:
گۆشت قابیل به بازه.
ههبوو دهیگۆته مام جهڵهبوان:
لۆی مهنێره، به عارهقهوه سندانی دهكات.
جهڵهبوان له بن برۆ پڕهكانیهوه كه داو داو سپیشیان تێكهوتبوو، نیگایهكی دهكرد و دهیگۆ:
قسهی قۆڕڕ..
له گۆشتی جهڵهبوانهوه تووری بابمم بیركهوتهوه، بابم ئهو ساڵانهی له باخچهكهی تهنیشت باخی گڵكهند باخچهوان بوو، به تاریكی دهڕۆیی و به تاریكی دههاتهوه، حهمهد مهستان ناوی لێنا پیاوی تاریكی بۆ تاریكی، له گهڕانهوه، لهو تهڕانهی له شینایی ههبوو، سهر و دهسكی دههێنایهوه، دهسكێ كهوهر، كهرهوز، تهڕه تووله، توور.. بهڵام توورهكه دوو دهسك، ئاخر دهسكێكیان بۆ حهمهد مهستان بوو.
دیمهنهكه له خهون لێلتر خۆ نیشاندهداتهوه، ئهوهتا پیاوێك بهدهم مژی قووڵ له جغاره كه خۆی و بابمی خستۆته ناو دووكهڵهوه، دهڵێته بابم:
تۆ وهك ئهوه وای له گهڵ حهمهد مهستان دانیشتبی و عارهق بخۆیتهوه، ئهدی نازانی لهگهڵ ههر سهلكه توورێك شووشهیهك عارهق دهخواتهوه؟! گوناحت دهگاتێ، چیدی تووری مهدێ.
بابم كه به دهست دووكهڵی له رووی خۆی دووردهخستهوه، به دهم كۆخهوه:
ناوهلڵا بهوه گوناهم دهگاتێ كه لهگهڵ تۆ راوهستاوم.
ئهوهشی گوت: حهمهد مهستان به پێی خۆی منیش به پێی خۆم، تۆش حهزدهكهی له سهر دهست بڕۆ.
(( حهمهد مهستان تۆڵهی ساڵێك دهسكه تووری كردهوه)) ئهوه قسهی ئێوارانهی دایكم بوو، ئێوارهیه له دهرگا درا:
كوڕم دهركهیه، بزانه كێیه؟
كردمهوه، كچهكهی حهمهد مهستانه، به مهنجهڵێكهوه له سهر دهرگایه، ئهو كچهی دایكم به پێكهنینهوه به سوورتك بانگیدهكات، كچه بزۆزهكه بهدهم پێكهنهینهوه:
دایكم ناردی، مهنجهڵهكهم لۆ بدهنهوه.
مهنجهڵ گهورهیه، دهمویست سهری بكهمهوه، نهمكردهوه، دایكم رۆیكرده مهنجهڵێكی گهورهترهوه، وای ئهوه چیه، تا مهنجهڵی بهتاڵم بۆ كچهكهی حهمهد مهستان بردهوه، رێ بووه ساڵه رێ، ئاخر دهزانن مهنجهڵی پڕ چی تێدایه! بابم دهڵێ:
له كهو دهچێ، كهوه، ئا، كهوه.
چهند كهوێ له ناو چهلاوی كهوێ به تام راكشابوون، وهرگهڕاینه سهر كهو، خودایه چ تامێكی ههبوو، من جاری ئێكێیه گۆشتی كهو بخۆم، گۆشتی سووسكه و رهشۆڵه و كێشكهم خواردبوو، بهڵام كهو نا، وهبیرمدێ بابم گۆتی:
حهمهد مهستان دڵی گهلهك باشه، له سهر ئهو دڵباشیهی وا پێدهچێ خودا بیباته بهههشتێ.
دایكیشم قسهكهی خۆی كرد، مهبهستم تۆڵهی دهسكه توورهكانه.
لهگهڵ كچه قشتیله سوورتكهكهی حهمهد مهستان، یادهوهریم زۆره، ئهو كچه له سووكهڵهیی له كهویار دهچوو، له ههڵبهز و دابهزێ، له ههڵاتنێ كهس نهیدهگهیشتێ، لهبیرمه (زیل)ێ له لای سهید مارفهوه دههات، له راست ماڵی حهمهد مهستان، زرم، زرمهیهكی وای لێوه هات وهك ئهوهی زهوی تهقیبێتهوه، ئێمه له پێش ماڵی حهمهد مهستان دانیشتبووین، دیتم كچه سوورتكه لهشسووكهكه، دهرگای نهدیتهوه، یان پێویستی به دهرگا نهبوو، به بازێ خۆی ههڵدایه سهر دیوار و ئاودیوی حهوشهی خۆیان بوو، من له دهرگاوه چوومه ماڵیان، ژنهكهی حهمهد مهستان، جامه ئاوی بۆ راگرتین:
ئاو بخۆنهوه، چ نهیه، زیلهكه تایهی تهقی.
به ترسهوه له دهوری زیل دهسووڕاینهوه، دیتم، له پشتهوهی زیل چهند سهربازێ سهریان به سهر یهكتر كردووه خهوتوون، بهڵام دواتر پێكهوتم، سهربازهكان نهخهوتوون، مردوون و به دهستی پێشمهرگه كوژراون، ئهوهش جاری ئێكێ بوو، سهربازی كوژراو ببینم، رهنگه ههر ئهو رۆژ بووبێ كه حهمهد مهستان وا له خودا پاڕایهوه:
خودایه، بۆ خاتری ئهو عهرهقه نازداره، له دنیایێ تۆوی سهرباز ببڕیهوه..
سهربردهیهكیدی كچه سوورتكهكهم بیركهوتهوه، ههڵاتنهكهی ناو قهیسهری، لهوێ لهو سهره كۆڵانهی كه بهو دیوهی (قهبرۆكه)كه بۆی دهسووڕێیتهوه، دووكاندارێك ههیه، نازانم كێ كنێری دهڵێنێ، نازانم كنێرهكهی له چیهوه هاتووه، بهڵام دهزانم گۆپاڵهكهی دهستی وهك دهڵێن له كنێره، دوور نیه له گۆپاڵهكهیهوه ئهو ناوهی وهرگرتبێ، ئێ، كچهكهی حهمهد مهستان دیاره حهزی چۆته كنێر، پهلاماری كنێری دا، كنێرهكهی له دهست راپسكاند و ههڵات، دایكی دهڵێـته من:
كوڕم، بكهوه دووی لێی بستێنهوه.
دایكم دهڵێته دایكی:
كچێ، ژنێ، ئهو كچهی توو به كوڕی من دهگیرێتهوه؟!
به قسهی دایكیم كرد و كهوتمه دووی، قهیسهری زۆر پڕ نهبوو، له ناو پهنیرفرۆشان گرتم، وا بزانم خۆی راوهستا، ترسا لهوهی بزر بێ، به زۆر له دهستم دهرهێنا و ههڵاتم، كهوته دووم، كاتێ دهستی گهیشته شانم و رایتهكاند، گۆپاڵ له دهست من نهمابوو، مام كنێر، گۆپاڵی گۆمك كنێری لێ راوهشاند و گوتی:
ئهو جاره شتی وا بكهیت، بهو گۆپاڵه تێروپڕ دهتكوتم.
دایكی دهڵێ:
سوورتك، له تۆ كهمتر بم، ئهگهر جارێكیدی لهگهڵ خۆم بتهێنمه باژێڕ.
سوورتك دهڵێ:
ئهوجا چیه، لهگهڵ بابم دێم.
ئۆی! گوێم له لوورهی سهگه، با بچمهوه كن پیری سوارچاكان، لوورهی سهگ ئیزرائیلی لهگهڵه، دهترسم زۆر نزیك كهوتبێتهوه، دهچم له سهر دهرگا تاكه پێڵاوێكی خۆم دهمهونخوون دهكهمهوه، گوڵی كۆساران زۆر جار دهیگۆ:
ئهگهر سهگ لووراندی، پێڵاو دهمهونخوون بكهنهوه، بهوه عیزرائیل دووردهكهوێتهوه، وام كرد، من ترسی پیری سوارچاكانم ههیه، دهترسم ئیزرائیل زهفهری پێببات، سهگ له لووره ناكهوێ، تاكێكیدیشم دهمهونخوون كردهوه، سهگی سندانكوشتی پتر دهنگ ههڵدێنێ و لوورهی گوێ كاسدهكات، ههرچی پێڵاو لهوێ بوو سهرهونخوونم كردنهوه، سهگ نهیبڕیهوه، كهوتمه پاڕانهوه:
خودایه، به عیزرائیل بڵێ لێره دانهبهزێ.
سهگ له لووره كهوت، ئۆخهیهش، عیزرائیل له بهلاشاوه دووركهوتهوه، زۆری نهبرد لهو سهری كۆڵانهوه بووه هاتو هاوار و رۆڕۆ، گهڕهك رژایه كۆڵان، چ بووه؟
خانوو رووخاوه، عیزرائیل كهتنی خۆی كرد، ژنی شێلمفرۆشهكه بن كهوتووه و وهكات گیانی دهرچووه، شێلمفرۆش له كۆڵانی ئهودیو خانووێكی خۆشی ههبوو، له بهلاشاوهی ههینێ خانووی وا خۆش كهم ههبوو، خانووهكهی به كرێدابوو، هاتبوو له كۆڵانی ئێمه له خانووێكی رزیو دهژیا، زۆر كهسیش پێیانگوتبوو:
ئهو خانووه بهری دوو باران ناگرێ، دهرووخێ..
شیلمفرۆش تا ژنهكهی له سهر دانهنا، گوێی له كهس رانهگرت، ئێ، لهوهوه پتر باوهڕم هێنا كه لهگهڵ لوورهی سهگ عیزرائیل به رێوهیه، باوهڕیشم بهوه هات، پێڵاو نخوونكردنهوه، كاری خۆی دهكات، هیچ نهبێ، چهند ماڵێ ئیزرائیل له ماڵێ دووردهخاتهوه، له بهر خۆمهوه دهمگوت، ئهگهر وام نهكردبا، ئیزرائیلهكه له حهوشهی ئێمه دادهبهزی و دهچووه گژ پیری سوارچاكان! پێنهدهچوو زۆر باوهڕم بهو قسهیهی خۆم ههبووبێ، ئاخر له دیدی منهوه پیری سوارچاكان له ههمزه پاڵهوانیش پاڵهوانتر بوو، پێموابوو ئهگهر سهد ئیزرائیل دهوری بدهن، بهرانگژیان دهبێتهوه و به دهستی بهتاڵ رهوانهی ئاسمانیان دهكاتهوه، ئهوهش بڵێم من ههر چاوهڕێی ئهوه بووم خودا سێ رۆژ جاحێلی بكاتهوه و لهو سێ رۆژه دنیای چۆن دهوێ وا دایڕێژێتهوه، پیری سوارچاكان توند بوو، له زۆر شت توند، بابم دهتگوت لهو پیاوه نیه، من زۆر جار ههندێ قسهی ئهو كوڕو بابهم له كن یهك رادهگرت، له رستهیهكیش خزمی ئێكدی نهدهبوونهوه، دواتر دوو قسهی ئهو كوڕو بابهم بهو شێوهیه داڕشتهوه:
شهڕ و نیوه شهڕ یهكه، لێگهڕێ با تیر بێ، تیر تیر، چ سووكه شهڕ چ شهڕی تیر مهسرهتی دهوێ..
پیری سوارچاكان كهمێ شهڕانی بوو، ناوه ناوه خهیاڵی دهچووه كن بڕِنۆ و سێتیرێ.
بابم دهڵێ:
با تاڵ بێ تا دوا تاڵی تاڵ، قاوه چهندی تاَل بێ، دانیشتن و قسه شیرینترن
بابم ، ئاماده بوو قومه ژههرێ فڕبكات، بۆ سهرسمتدانی سووكه شهڕێ
منی منداڵ تێدا مابووم، له نێوان باب و باپیر،
ئهرێ بچمه كۆڕی ژههر و قاوه، یان مهیدانی بڕنۆ و سێتیر!
باشه، با بگهڕێمهوه كن بابم، ئهو ئێوارهیه رادیۆ قسهی خۆشی زۆر كرد، پێشمهرگه له زۆر بهره سهركهوتنی گهورهیان تۆماركردووه، سهرباز قڕانیان تێكهوتووه، دیاره پیری سوارچاكان چهند شهوێكه گوێ له رادیۆ راناگرێ، ئێ، له تهنیشت بابم دانیشتووم لایهكی ساقۆكهیم به خۆمدا داوه، حهزدهكهم بچمه كۆشی، ئاخر سبهی دهڕوا، دهچێته دوای گوڵی كۆساران، داخوا كهنگێ دێتهوه، رێگهش ناخۆشه، شار به جاش و سهرباز تهلبهنده، وهك دهڵێن له دهرهوهی شاریش شهڕوشۆر و تۆپبارانه، بهڵام دڵم به رۆیشتنیش خۆشه، ئاخر گوڵی كۆساران دێتهوه و لهگهڵ پیری سوارچاكان به یهكودوو شاددهبنهوه، پیری سوارچاكانیش ئهو ببینێ سهر پێ دهكهوێتهوه.
ئهو شهوه درهنگ نووستم، سبهینێ زۆر درهنگ ههستام، لهو شهوه له نێوان خهوتن و ههستان بهفرێكی ئهستوور كهوت، چۆكێ دهبوو، به دیار بهفرهوه حهپهسابووم، به دهنگێ به ئاگا هاتم، چاوم گێڕا بهفر نهبوو، دهستم گێڕا بابم نهمابوو، رۆیشتووه، به دوای گوڵهكهی پیردا چووه!
به نیازی چوونه سهر ئاوێ هاتمه حهوشه، ئای، ئهو چیه، رێ نیه بگهمه ئاودهست و بهلووعهكه، ئهو ههموو خهڵكه چ دهكهن له ماڵی ئێمه، ههر هێندهم زانی خۆم له بن ساقۆكهی بابم دیتهوه، دهستی بهسهرمدا هێنا و گوتی:
خهم مهخۆ، باپیرت عهمرێ خوای كرد.
غارمدایهوه ژۆرێ و خۆم خسته بن لێفهوه و تێروپڕ گریام، له سهر راسپاردهی خۆی بردیانه سهید مارف، پیری سوارچاكان گوتبووی:
به زیندوێتی چوومهته خزمهتی سهید مارف و برادهر بووین، به مردوویش با پێكهوه بین.
بۆ پیری سوارچاكان زۆر گریام، كهس هێندهی من بۆی نهگریاوه، له بن لێفه، له ناو ئاودهست، له پهنا دیوار، له بن كێلێك بۆی دهگریام، نهمدههێشت كهس گریانم ببینێ، كهس گریانی منی نهدی جارێك نهبێ، ئهویش كاتێ قسهیهكی پیری سوارچاكانیان گێڕایهوه، له سهره مهرگ گوتبووی:
((به عیزرائیل بڵێن: كهمێك خۆی دوا بخات، گوڵی كۆساران له رێیه، چهند ههناسهیهكم ماوه، چاویشم له رێیه)) به بیستنی ئهو قسهیه له پڕمهی گریانم دا و بهرهو گۆڕستان بهرهو گۆڕی پیری سوارچاكان ههڵاتم، له سهر گۆڕهكهی دهمگوت: عیزرائیل گهیشت و گوڵی كۆساران ههر نهگهیشت.
وهبیرمدێ بابم تۆپ وكلیلی له دهرگای پیری سوارچاكان دا و گوتی:
تا دایه ههمین نهیهتهوه، كهس بۆی نیه بیكاتهوه.
گوڵی كۆساران هاتهوه بهڵام كهنگێ! پیری سوارچاكان كفنیشی زهرد كردبوو، هاتهوه، ئهوهتا له جێی پیری سوارچاكان بستێ واوهتر دانیشتووه، هۆن هۆن فرمێسكان ههڵدهوهرێنێ، دهكڕووزێتهوه، دهنووزێتهوه، چاو به دیوار و بن ساپیتهدا دهگێڕێ و نازانم له چی دهپاڕێتهوه، وهك من دیتم، ئیزرائیل دیتبای دهچوو پیری سوارچاكانی بۆ دههێنایهوه..
به هاتنهوهی گوڵی كۆساران من كه ئاگری كۆچی پیری سوارچاكان گرتبوومی، كهمێك فێنكبوومهوه، وهك ئهوه دڵم ئاوپرژێن بكهن وابوو، تا ئهو نههاتهوه چاوم بهرایی نهدهدا له پهنجهرهوهش تهماشای چاوهكهی پیری سوارچاكان بكهم، ههر ئاوڕم لهولا نهدهدایهوه، له دڵی خۆم ههزار جار گوتوومه:
بهخێربێیتهوه نهنه جوانهكهم، لهمهودوا شهوان له كن تۆ دهخهوم.
وای! گوڵی كۆساران نیازی چیه؟ به ناو ماڵ كهوتووه، بهش بهشی دهكات و لهبهر خۆیهوه دهڵێ:
ئهو سۆبه بۆ بووكی گچكهم، ئهو جاجمه بۆ بووكی گهورهم، ئهوه…
شتێكی كهمی بۆ خۆی هێشتهوه، له دابهشكردنی فهرده خوریهكانیش بهشی خۆشی دایه دایكم، تكای دنیایان لێكرد نهڕوات، رۆیشت، دهیگۆ:
دهڕۆم، تا نهیكوشتووم، با بڕۆم..
رۆیشت و بێ نهنك و باپیر مامهوه، بۆ رۆیشتنی ویش به دزیهوه رۆندكی زۆرم ههڵوهراند، درهنگ سێ پیرۆزهكه( بهرد، خڕخاڵ، باول)م بیركهوتهوه به دوایاندا گهڕام، نهمدیتنهوه.
به دوویدا دێ..
یادهوهری
62
خدر خهرمان ههموو رۆژێ بهو لهشه گرانهوه، له سهیداوهی نزیك ماڵه عارهبهكهوه هێواش هێواش به پێی كیسهڵ، وهك بڵیی له سهر هێلكه بڕوات، دههات، تهواوێك به دیار پیری سوارچاكانهوه دادهنیشت، له ههمووان وردتر گوێی له قسهكان یان وڕێنهكانی رادهگرت، ئهرێ قسه و وڕێنه یهك شت نین! به قسهی عهزه مێشه بێ دوو شتی زۆر لێكدی دوورن، بهڵام خدر خهرمان هێنده جوایهزی نهدهدیتن، دهیگوت:
وڕێنه كهمێك له قسه قسهتره.
خهرمان له وڕێنهی پیری سوارچاكانهوه جیاوازییهكهی دیتبۆوه
پیری سوارچاكان له ههموو ئهو سهده و هێندهیهی تهمهنی هێندهی ئهو چهند حهفتهیه قسهی نهكردووه، ئهوه قسهی مام رهزای ههقایهتبێژه، ئهو پیاوهی نۆ ساڵ له پیری سوارچاكان گهورهتره، من لهبیرمه نازانم ئێوه! پیری سوارچاكان وای داناوه نۆ ساڵ دوای مردنی ههقایهتبێژ بمرێ، ئهو قسهیه دڵداناوه و ئارامی بوو بۆ من، ئاخر لهو لاو لهم لا گوێم لێدهبوو:
چی نهماوه، عومری پیره مهڕێكی كهمتر ماوه.
وهیش، بهو قسانه تێكدهچووم، چۆن دهبێ قسهی وا له زاری كهسێ دهربچێ، باشه چی تێدهچێ، خهڵك قسهی خۆشی له زار دهربچێ..
پیری سوارچاكان دهگێڕێتهوه، تهمهنی خۆی دهگێڕێتهوه، ههموو لایانوایه وڕێنه دهكات، تهنێ خدر خهرمانه دهڵێ:
نا، تهمهنی خۆی دهگێڕێتهوه، مێژوو دهگێڕێتهوه، ئێوه نایناسن..
حهیف شتێكی زۆر كهمم له گێڕانهوهكانی ئهو چهند حهفتهیهی پیری سوارچاكان له یاده، كهسی واشم نهدیتهوه شتێكی وای له گێڕانهوهكانی وی له بیرمابێ، له بارهی تورك و عارهب و ئهو شتانهوه زۆری دهگێڕایهوه، پیری سوارچاكان له گێڕانهوه دهتگوت زێی گچكهیه، له جێ جێ شهپۆلانی دهدا، له جێ جێ دهتگوت وهستاوه، وهبیرمدێ سهرهاتێكی دهوزێی گچكهی نزیك پردی پردێی پچڕپچڕ گێڕایهوه، وێدهچێ سهرهاتهكه سهر به سهدهی نۆزده بێ، ئاخر خۆی گۆتهنی:
تازه لاو بووم، له لای كهركووكێ دههاتینهوه، سێ چوار كهس بووین،، چوار پێنج باره قهسپمان پێبوو، له بن پردێ جڕوجامشتانی ترك گێچهڵیان پێكردین، سێتیرم پێنهبوو، یهكهم جار و دوا جاربوو، بێ چهك بچمه رێی دوور…..كهوتنه دوومان، نیازیان باره قهسپهكان بوو، من و ئهو رهزایهی ههقایهتان دهگێڕێتهوه، لهگهڵیان كهوتینه شهڕه بهرد، بهوانیدیمان گوت: هێستر و بارهكان قوتاركهن، با نهكهونه دهست ئهو ناكهسبهچانهی عوسمانلی..
جڕوجامشتهكانی عوسمانلی زۆر بوون، وازیاننهدههێنا، هاتین به قوونه شهڕ و شهڕه بهرد هاتین، لۆقنێكیان تێدا بوو بهردی زۆر دهڕۆیشت، ههر كووی دههاویشت له پشتمان به زهوی دهكهوت، لهو دهمه بیرم لۆ بهردهقانی چوو، ئای لۆ بهردهقانیهك! دیتمهوه! گۆتمه رهزا:
تا بهردهقانیهك دێنم، له باتی منیش بهردا باوێ.
رهزا گۆتی:
قادر، بهردهقانی له قوونت دهردێنی!
گۆتمه رهزا:
چت پێدهڵێم ئهوه بكه.
ئێ، ههر له بای غارێ دۆخینم له شهرواڵێ دهركێشا، شهرواڵهكهم جوان خسته بن پشتێنهوه، كڵاوم دووقهد كردهوه، لهو سهر و ئهو سهری كونم تێكردن، دۆخینم كرده دوو كهرت و له كونی كڵاوم ههڵكێشان، خودا دهیزانی سهگوسوارانی عوسمانلیم وهها بهردهقانیباران كرد، دواتر ئینگلیزیش وا تۆپبارانی نهكردوون، باوهڕ ناكهن له رهزا بپرسن….))
ئهو دهمهی پیری سوارچاكان سهرهاتی بهردهقانیهكهی گێڕایهوه، ههقایهتبێژ لهوێ نهبوو، دهنا لێمان دهپرسی، بهڵام دواتر باسی دۆخین و كڵاوهكهی پیری سوارچاكانی كردبوو، گوتبووی:
بهردهقانیهكهی قادر نهبا، دهنكه قهسپێك نهدهگهیشته بهستی شهرغه و منداڵه عوسمانلی به قوونڕووتی دهیانناردینهوه.
ئێ، پیری سوارچاكان دهگێڕێتهوه:
هێرهم به منداڵه ورتكهی عوسمانلی كرد، كاتێ بهردی بهردهقانیی منیان به قوونێ دهكهوت، دهبوونه قازی قوون شكاو و زیڕهیان دهگهیشته ئهستهنبۆلێ، دوای ئهو رووداوه، درهنگ زۆر درهنگ، عوسمانلی به خۆیدا ریابوو، ئینگلیز دنیای تهنیبوو، رێم كهوتهوه كهركووكێ، لهوێ هێستره بۆز و هێستره رهشم كڕی، ئاخر، تا ههینێ به گا جۆتمان دهكرد، ئێ، دیسان له بن پردێ، چهند لووسكهیهك، به توركمانی – من شتهك له توركمانی تێدهگهم- جوونیان دا، ترسم نیه، سێتیرم له ناو تێڕكهیه، لێم دهرهێنان، ههر یهكهیان قوونی له بن بهردێك قووچدهكردهوه، ئهوجارهی دهڵێم رهزا لێره نهبوو، چووبوو به هانای شێخ مهحموودی سلێمانیهوه..
پیری سوارچاكان سێ بهشی قسهكانی خهڵك گۆتهنی وڕێنهكانی له بارهی تورك و عارهب و عهجهمهوه بوون: ((هات هات، ترك هات، عارهب هات، ئهوهتا عهجهم..كوا بڕنۆكهم! ههرێ، هات! بیكوژه، دهستی شكاوم، كوێخا مهحموودی باپیرم نهماوه كهوكوژیان بكات، حهیف، كهركووكیش به دهردی تهڕوار چوو،..)) خدر خهرمانی لێدهرچێ كه به تهنێ بهرهیهك بوو، ههموو سرتهسرتیان بوو، سهریان دهخسته بن گوێی یهكتر: حهیف، باش خهرهفاوه، وڕێنهی خۆش دهكات..
له بیرنهكهم پیاوه توركمانهكهش چووه بهرهی خدر خهرمانهوه، ئهو پیاوه پردێیی بوو، هاته سهردانی پیری سوارچاكان، شهوێ دوو شهو به دیار سهریهوه دانیشت، پیری سوارچاكان قسهیهكی ههبوو كه دواتر حهمهد مهستان ناوی لێنا ((ئایهته تووڕهكهی پیری سوارچاكان))، ئهو ئایهته تهنها لهو دهمانه له زاری پیری سوارچاكان دهباری كه بۆنێكی ناخۆش دهگهیشته لووتی، یهعێكی دهگۆ و دهیگۆ:
((بۆنی ترك دێ))
وهبیرمدێ به دیار توركمانهكهشهوه ئایهتهكهی خۆی گۆتهوه، توركمان كه پیرێ بوو شتێ له پیری سوارچاكان لهسهرخۆتر، به پێكهنینهوه گۆتی:
حاجی، كردت بۆنی من؟!
پیری سوارچاكان كه به (قارداش) ناوی كابرای دههێنا، من تا درهنگیش ههر وام زانی ناوی قارداشه، گوتی:
قارداش، به خۆت دهزانی من نیازم چ تركێكه!
قارداش دهستی له ملی پیری سوارچاكان كرد:
دهزانم حاجی، بۆ منیش دێ بۆنی پیس ئهو توركه..
وهبیرمدێ پیری سوارچاكان لهگهڵ قارداشهكهی برادهری، كۆمهڵێ وشهی توركمانی بهكاردههێنا(دۆغری و ساغۆل…) ئهوانه..
له زۆر رێوه، له زۆر جێوه، له نهتهوهو ئایین و تیرهی جوێجوێوه، دێن، خهڵك دێنه سهردانی پیری سوارچاكان، دێنه خانووه قوڕهكهی دهو كهندێ، كهندی بهلاشاوه، دێن و لهو چاوه دادهنیشن كه به ژمار یازده دهلاقهی تێدایه، بهڵام چاوی من پتر له سهر ئهو دهلاقهیه كه كهوتۆته پشت سهری پیری سوارچاكان، لهوێ باولێكی گچكۆكه ههیه، له جانتای كتێبانی من گچكهتر، دوایوهی گوڵی كۆساران سهری خۆی ههڵگرت و پیری سوارچاكانی له جێ بهجێهێشت، باولهكه هاته ئهوێ، پێشتر نازانم له كوێ بوو، ناشزانم كێ لهوێی دانا، گوڵی كۆساران یان پیری سوارچاكان، یان.. نهمزانی كێ.
ئیدی باولێكی گچكه لهوێیه، له ناو دهلاقێیه، شێوهكهی له چاومه، لێ رهنگی نهماوه، ههینێش رهنگی نهمابوو، وێدهچی گهلهك كۆن بێ، له گوڵی كۆساران كۆنتر، من چیم له شێوه و رهنگی دایه، ناوی، ناوی، ناوی چی تێدایه؟ چهندان كهڕهت به دزی پیری سوارچاكانهوه، ئهو دهمانهی دهچوو بۆ دهست بهئاو گهیاندن، له وهختی خهوێ، دهچووم، وهك بۆ دزینی قاسهی پاره بچم وا دهچووم، لێینزیك دهبووومهوه، دهستم دهبرد، نهدهگهیشتێ، كارهبا لێیدهدام، ترس و شهرم سارد و گهرمیی كارهبا بوون، له منیان دهدا، دهكشامهوه، تۆبهم دهكرد لهوهی كردم، تۆبهم دهشكاند و دهچوومهوه گژی، دیسان تۆبه..وهبیرمدێ، باول تۆپ و كلیلی پێوه نهبوو، به بزمارێك داخرابوو كه چهمانهوهكهی شێوهی ژماره (8)ی ههبوو، كردنهوهی له كردنهوهی جانتای كێبهكانم ساناتربوو ، بهڵام كارهبای ترس و شهرم نهیدههێشت دهستم بیگاتێ.
باولهكه پێدهچوو وهك بهردی پیرۆز پیرۆز بێ، ئاگام لێیه پیری سوارچاكان دهمنادهمێ، ملی خواردهكاتهوه، سهر ههڵدهبڕێ، كلكه گۆچان دهگهیهنێته باولی ناو دهلاقێ، نهرم دهنگی لێوه دێنێ.. بهردهكه! ئهو بهردهی ئهگهر وهبیرتان مابێ به ئاوێك تهڕواری ئاوهدانكردهوه، ئاو له دهریاش چك بكات، ئاوی تهڕوار ههمیشه خوڕهی دێ، پیری سوارچاكان باولی پیرۆزی له پشت سهری خۆی ههڵگرتووه، بهردی پیرۆزی له تهنیشت خۆی داناوه، لنگه خرخاڵێكی شكاویش بهرانبهری، له نێوان دهرگاو پهنجهره، له سهر ئهو دهلاقه گچكهیهی كه دوو سێ پرێسكهی تێدابوو، لنگه خرخاڵێ وا به سنگێكهوه، شهوان له بن تیشكی لامپاكه جاروبار دهبریسكایهوه- لامپاكه له بهری باولهكه به دیوارهوهیه- خڕخاڵهكهش مینا باولهكه تازهیه، دوای تۆرانی گوڵی كۆساران بهوێوه ههڵواسراوه، پێشتر نهمدیتبوو، كێ بهوێدای ههڵواسیوه؟ له خۆوه گومانم بۆ گوڵی كۆساران دهچێ، وێدهچێ خرخاڵی شكاویش پیرۆز بێ، ئاخر پیری سوارچاكان تی چاوی دهداتێ، ههستدهكهم هۆدهكهی پیری سوارچاكان سێ پیرۆزی تێدایه، بهڵام هێشتا دڵنیا نیم، جارێ ههر بهردی پیرۆز پیرۆزه..
با بگهڕێمهوه لای مێوانهكان و پیاڵهی بهتاڵی پێشیان ههڵگرم، پیاڵه هێنانهوه ئیشی خۆم بوو، ئێستا مام عارهبی بن پردی سهیداوه مێوانه، به پێكهنینهوه له پیری سوارچاكان دهپرسێ:
لهگهڵ عهرهبان پێكنههاتیهوه؟ دهڵێن بهههشت لهبهر عارهبان دار ههڵدهی به عهرد ناكهوێ!
پیری سوارچاكان ویستی پێبكهنێ، بهڵام كۆخه نهیهێشت، به دهم نهرمه كۆخهوه:
ئهگهر وایه، جهحهندهم بۆ من.
مام عارهب و پیری سوارچاكان لهم دنیایه یهكتریان زۆر خۆشدهویست و زۆر تهبا بوون، بهڵام له سهر ئهودنیا ناكۆكیان دهكهوته نێوان، ئاخر پیری سوارچاكان ئاماده نهبوو له بهههشتێ بچێته گهڕهكێ تورك و عارهب و عهجهمی لێبێ، دهیگۆته مام عارهب:
پیاوی چاكبه، له بهههشتێ خۆت به عارهب مهنووسه.
مام عارهب به پێكهنینهوه، پێكهنینێ لهگهڵی چهفیه و عهگالهكهی دهلهرینهوه، دهیگۆ:
حاجی، له بهههشتێ لۆت دهپاڕێمهوه كه تۆش به عارهب وهرگرن…
دیانیش دههاتنه ماڵی پیری سوارچاكان، وهك بهفرهكه لهبیرمه مام دیانێ كه شێوهی كتومت له وێنهی سێوه دهچوو، دواتر كاتێ وێنهی سێوهم دی، دهمگوت ههبێ نهبێ ئهوه سێوه بوو كه لهگهڵ بهفر هاته حهوشهی ماڵێ، ئهو مام دیانه ناوێكی نزیك له ئهبرهههمی لێبوو، هێشتا پێی له سهر دهركی حهوشێ بوو، گلێره بهفر دایكرد، تۆزهك عهردی سپی كرد، بهڵام بایی شهڕه بهفری نهكرد، گۆتبوویه پیری سوارچاكان:
لهگهڵ خۆم بهفرم هێنا
پیری سوارچاكان گۆتبووی:
ئێوه ههمیشه بهفر بوونه.
من به هۆی بهفرهكهوه هێنده نهپرژامه قسه وباسی نێوان پیری سوارچاكان و دیانهكهی ههرمۆته، بهڵام لهو دهمهی پیاڵهم له پێشی ههڵگرت، بیرمه پرسی:
ناوت چیه؟
به شهرمهوه:
كهریم
پیری سوارچاكان باسی ئهوهی كهرد كه بهناوی بابیهوه ناوی ناوم، دیار بوو مام دیان كهریمی بابی پیری سوارچاكانی دیتبوو، گوتی:
وای له سۆفی كهریم، دهتگوت شاگردی حهزرهتی عیسایه، پێی له مێروولهیهك نهناوه..
نازانم نه پیری سوارچاكان بوو، نه بابم قسهیهكی لهو قسهیهی مام دیان كرد، بهڵان نایهتهوه بیرم كووكوویی بوو..
خزمهكهی شهیتانیش هاته دیداری پیری سوارچاكان، ئهو پیاوهم چهند جارێ له ماڵی خۆمان دیتووه، ههر جارێ دههات، گوڵی كۆساران بانگی دهكردینه پهنایێ و دهیگۆ:
نهكهن، نه به باش نه به خراپ ناوی شهیتان بێنن، دهنا مێوانهكهمان تووڕه دهبێ..
ئێمه له سهر قسهی گوڵی كۆساران، نهماندههێشت شهیتان به سهر زارماندا بێ، وهبیرمدێ، جارێ لهو جارانه گوڵی كۆساران خۆی به دیار خزمهكهی شهیتانهوه ناوی شهیتانی هێنا، به خراپه ناوی هێنا، گۆتیه منداڵێكی شهیتان:
شهیتان وا مهكه دهنا..
به بیستنی ناوی شهیتان، وام وێنا كرد خزمهكهی شهیتان برۆ سپیهكانی لێكنێ و گۆچانه گۆمك سوورهكهی دهستداتێ و پێڵاوه دڕاوهكانی به سهر پێوه بكات و بێ ماڵاوایی ماڵ بهجێبێلێ، بهڵام ئهوه رووینهدا و به پێكهنینهوه روو له گوڵی كۆساران:
شهیتانێكی جوانتان ههیه..
سهردهریم لهوه دهرنهكرد، زارم پڕ بوو له پرسیار بهڵام شهرم بهستی و هیچم نهگۆت، ئێ، لهبیرمه خزمهكهی شهیتان پرسیاری گوڵی كۆسارانی كرد، بهر لهوهی پیری سوارچاكان زار ههڵێنێ، دایكم گۆتی:
به سهردان چۆته لای كچهكانی..
خۆزگهم دهخواست گوڵی كۆساران نه به سهردان و نه تۆران نهڕۆیشتبا، دهزانن چهندم خۆشدهویست، چهند حهزم له نانی دهستی وی بوو، ئهدی تهڕهساز! تهڕهسازێكی درووستدهكرد، پهنجهی خۆت لهگهڵی دهخوارد، حهمهد مهستان دیاره بهشی ههبووه لهو تهڕهسازه گۆتبوویه بابم:
تۆ توور دهتباته بهههشت و دایكیشت تهڕهساز
بابیشم گوتبووی:
تۆش لهگهڵ خۆمان دهبهین..
حهیف، گوڵی كۆساران لێره نیه، تا دیسان به دیار خزمهكهی شهیتانهوه شهیتانێكی له زار دهرچێ
مێوانهكانی پیری سوارچاكان، چهتۆ سهرناس گۆتهنی وهك بهردی بهستێ رهنگاو رهنگن، ئهوهتا مام حوسێن گۆگجهلی له لای موسڵێوه هاتووه، ههندێك پێیدهڵێن حوسێن شهبهك، ههیاس كاكهیی كه به حهفت پیاوی بهلاشاوه هێندهی لا سمێڵێكی وی سمێڵیان پێوه نیه، له دهو زێی گهورهوه هاتووه، من له هۆدهكهی پیری سوارچاكان له ههموو ئایین و نهتهوهیهكم دی، تهنێ جووم نهدی، مام سمایلی كهرتهكه چاو دهیگۆ:
ئهگهر جوو لێره مابان، هۆدهكهی خاڵم دهبووه جووخانه.
وهك بیستبووم پیری سوارچاكان برادهری جوولهكهی زۆر بوون، وهبیرمدێ باسی ئازایهتی جوولهكهیهكی دهكرد، زۆر به شان بالیدا ههڵیدا، گوتی:
مهگهر سمكۆی شكاك هێنده ئازا بووبێت.
ئێمهی منداڵ بهو قسهیه پێدهكهنین، ئاخر بیستبوومان جوولهكه زۆر ترسنۆكن، كهسێ زۆر ترسنۆك با، به حوولهكه ناوی دههات:
ترسنۆك، جوولهكه..
وابوو جوو له له دیدی ئێمهوه دهوڵهمهند و نهوێرۆك بوون:
هێندهی جووێكی ههیه، دهڵێی جووی..
بن جوو دههاتن، بابی زارێ بن جووم لهبیره، له منداڵیهوه ببووه موسڵمان، بهڵام چهتۆ سهرناس دهڵێ: هێشتا نازانێ (فاتیحا) جوان بخوێنێ..
ئهو بن جووه دهوڵهمهند نهبوو، له كۆڵانان دهگهڕا، نازانم چی دهفرۆشت، بهڵام ئازا بوو، دهگێڕنهوه، له بن قهراتێ پۆلیسێك نازانم له سهر چی ههر له سهر ترومبێلهوه دارێكی لێدهدا، بن جوو بۆی دهچێ، ترومبێل دهردهچێ، بن جوو تۆڵه نهكاتهوه رێی ماڵێ ناگرێتهوه، له جادهی باته دوو پۆلیس دهبینێ، وهردهگهڕێته سهریان،باشیان دهكوتێ، ههردووكیان چهك دهكات، ئێ، بن جوو دهكهوێته زیندانی، لێیدهپرسن:
پۆلیسێك لێیدای، تۆ له دوو پۆلیسیترت دا، بۆچی؟
بن جوو گوتبووی:
پۆلیس ههر پۆلیسه، چ له ههولێر،چ له بهغدا چ له ئیسرائیل..
دهڵێن پیری سوار چاكان بیست سی سهر بزنێكی بۆ فرۆشتووه، تا بن جووی له زیندانێ هێناوهته دهرێ..
ئێ، بڵێم كێ نهدههاته سهردانی پیری سوارچاكان! ئهوهی نههات تهنێ دایكه مهنیج بوو، ئهو ژنهی دایكی نازانم چهند كهس بوو، ئهو ژنهی من رقی دنیام لێی دهبۆوه، ناههقمه! خۆ له بیرتانه چی به پیری سوارچاكانی باپیرم دهگۆ! ئهو ژنهی داخوا له كن خودا كووكوویی بۆ پیری سوارچاكانی تێكوشیوه! دنیا ههموو رووی له بهلاشاوه كرد، له بهلاشاوهش بۆ دهو كهندێ و حهوشهی ئێمه، له دهرگهی حهوشهشهوه به دهستی راست و بۆ هۆدهكهی پیری سوارچاكان، هۆده گچكهیه، جێی دانیشتن نیه، پیاوی پیر به پێوه راوهستایه، قسهیهكی كاك مهجید ئێستاش لهگوێمه، حهیف نهكارم به زرینگانهوهی زاری وی بیڵێمهوه، ئهو كاك مهجیده له سهیدهكانی لای ههرهجه بوو، نانی پیری سوارچاكانی لا موتفهڕك بوو، ئهو سهیده ئیوهای گۆ:
هێی دنیا! دیوهخانهكهی حاجی قادر جێی دنیای تێدا دهبۆوه، ئێستاش له هۆدهیهكه، جێی حهمه شێت و بزگوڕهكانی لێنابێـتهوه..
حهمه شێت دێتهوه ناو قسان، لێگهڕێ لۆ دوایی، دهبێت بڵێم زۆر كهس دهبوو بێنه سهردانی پیری سوارچاكان، بهڵام دیارنهكهوتن، كهسوكاری بهستی شهرغه دیار نین، براكهی پیری سوارچاكان دیار نیه، كهسی نزیك زۆر نزیك دیار نین، من درهنگتر پێكهوتم شهڕ رێی لهوانه گرتبوو، شهڕ نهیهێشت بێنه دیداری پیری سوارچاكان، ههینێ شهڕ بوو، له چیاكان شهڕ بوو، له پێدهشت و بهست و له زوورگان شهڕ بوو، له كوێ شهڕ نهبوو! له باداوه دهڕۆیشتی، دهگهیشتیه، بنهسراوه، له پوونگینه كه له بن شاره، زۆری دهمێنێ بۆ بهستی شهرغه، شهڕه، شهڕ گهیشتۆته ناو شاریش..
سهرباز و جاش دنیایان تهنیوه، هاتووچۆیان بڕیوه، بابم نهبێ كێ له بهلاشاوهوه دهگاته بهستی شهرغه؟! ئهو بابهی من فیشهكی له شارهوه دهگواستهوه بۆ ئهودیوی زوورگهكان، بۆ پێشمهرگه.. ماڵی ئێمه، چاوهی چێڵان، ههر شوێنێكت ههڵكهندبا، فیشهك زهرد دهچۆوه، بابم لهبهر فیشهك گواستنهوه بۆ پێشمهرگه هێنده نهدهپرژایه سهر بابی، له بیرمه پیری سوارچاكان گۆتیه بابم:
كوڕم، وریابه، پێشمهرگه جێی بهقا نیه!
وهرامی بابیشم لهبیره:
دهزانم بابه، بهڵام ههر دهبێ شتێكیان بۆ بكهم.
هێی دنیا! مام واحێد برای پیری سوارچاكان بوو، شهڕ نهیهێشت بێ ، دایكه مهنیج ئهو ههموو ساڵهی لهگهڵ پیری سوارچاكان خهوتبوو، جیابوونهوه نهیهێشت بێ ، گوڵی كۆساران كه جوانترین گوڵی پیری سوارچاكان بوو، تۆران و تێكچوون نهیهێشت بێ، خهجێ كه شیرینترین ژنی پیری سوارچاكان و دایكی بابم بوو، گۆڕ نهیهێشت بێ.. كهسوكارانی دهو بهستی شهرغه، شهڕ رێی لێگرتن و نههاتن، بهڵام پلكه مهتێی ژنی مهلاكهی دۆڵه گاڕان نازانم به چ كهلێنێكی شهڕدا به كووڕه كووڕ هات و شانی پیری سوارچاكانی ماچ كرد و چهند دڵۆپه فرمێسكێكی ههڵوهراند، پلكه مهتێ ههر دهبوو بێ، ئهو نهبا من سهربردهی باوله كۆن و خڕخاڵی شكاوم نهدهبیست، بهر له گێڕانهوهی باول و خرخاڵ، له زارێ پلكه مهتێوه، با له زاری گوڵی كۆسارانهوه پێكهوین مهتێ له حهجێ چی دی:
((مهتێ یهكهمین ژنه رهوهنده چووبێته حهجێ، مهتێ له دۆڵه گاڕانی تهڕوارهوه تا دهگاته مهكه و مهدینه و سهر مهزاری خۆشهویست، قسهكهی زاری كه له شادومان جوانتری لهبهره، رۆژی سهد جار دهیلێتهوه:
خودایه، ئهو رێیه كوێركهیتهوه..
ئێ، مهتێ له حهجێ دهگهڕێتهوه، ههردوو بهری بهستی شهرغه، گوند گوند دهڕژێنه دۆڵهگارانهوه، من و ئهو بهسێیهی بووكیشم گهیشتینه بن رهشماڵهكهی حاجی مهتێ، پرم دایه دهستی، ههی! دهستی كێشایهوه و دهڵێ:
ماچی مهكه، دهستم پیسه!
هۆپهكهم له خۆم زانی، ناولهپهكم له روومتی خۆم دا و گوتم:
ئهیهڕۆ، حاجی مهتێ، ئهوه چ قسهیهكه دهیكهی؟!
مهتێ گۆتی:
ههمین، پێش له ههموو شتهك ناوی من ههر به مهتێ و پلكه مهتێ خۆشه، واز لهو (حاجی)یه بێنه، بهراستمه و ئی دڵیشمه دهستم پیسه، پێم زۆر له دهستم خاوێنتره..
ئهمنیش پێكهنیم و گۆتم:
دهتهوێ پێیهكانت ماچ بكهم، خۆ من پێی پیری سوارچاكانیشم ماچ نهكردووه، تا..
مهتێ له پێكهنیندا له سهر پشت كهوت، باسی پیسبوونی دهستهكانی خۆی كرد كه له نزیك گۆڕی خۆشهویست چۆن منداڵه ورتهكهی عارهب دهوریان داوه، لچكی كهوێ و كراسیان راكێشاوه، داوای شت و عانهیان لێی كردوو، ئهویش ناچار بووه، بهچهپهڵۆكان لێیانداو له خۆیان دووربخاتهوه، مهتێ دهیگۆ:
دهستم به وهلهكه عارهبان پیس بووه، به ئاوی زمزمیش پاكنهبۆوه، به ئاوی ناو گۆزهكهی خۆشهویستیش پاكنابێتهوه.
گۆتمه مهتێ:
ئهتو له چوونه حهجێ ساردمان دهكهیتهوه..
گۆتی چیم دی، ئهوه دهگێڕمهوه..
به سێ- ئهگهر لهبیری مابێ- گۆتی:
پلكه مهتێ، به قسهی تۆ بێ، نابێ كهس بچێته حهجێ!
مهتێ گۆتی:
خودایه، لۆ خاتری خۆشهویستی خۆت، ئهوهی بوسرمانه رێی بهوێ رێیێ نهكهوێ))
دیاره دایكم و گوڵی كۆساران سهرو (ئامین) ێكیان بۆ كردبوو، كهچی ساڵ تهواو وهرنهسووڕابۆوه، گوڵی كۆساران رێی بهوێ رێیێ كهوتبوو، ههرچی بهسێی دایكمه مهتێ وههای ترساندبوو، وهبیرمدێ دهیگۆ:
حهج بێته بن منارهی چۆلیش چاوی به من ناكهوێ.
به دوویدا دێ
یادهوهری
بهرماڵ گوڵی كۆسارانی شێت كرد
61
چ هاوارێ له گهرووی گوڵی كۆسارانهوه ههڵیكرد و دنیای لهراندهوه، دڵنیام دنیای لهراندۆتهوه، دهنا چۆن دهست و گۆچانی پیری سوارچاكان دهكهونه لهرزه، ئهو سوارچاكه كهمتر له لهرزینی دنیا به هیچ نالهرزێ، پیری سوارچاكان له دیدی منهوه وابوو، كێوێ بوو، ئاسمانیشی به سهردا رووخابا، پهله بهردێكی لێ نهدهبۆوه، مسته خۆڵێكی لێ بهرنهدهبۆوه..
له هاواری گوڵی كۆسارانهوه ههستمكرد كهوتینه نێو گێژهلووكهیهكهوه دنیای ژێراوژووركرد، وهراوگێڕیكرد، من جگه له لهرزینی پیری سوارچاكان چم نهدی، دنیا له كراسی ژنه شههید رهشتر داگهڕا، وهك خهونێك له تاریكی دێتهوهبیرم، گوڵی كۆساران له بهستهكهوه به سهر بهردهبازهكانهوه هات و گهیشته پیری سوارچاكان و گوتی:
+حاجی، دهمكوژێ، دهمكوژێ..
_كچێ، كێ دهتكوژێ؟
+ دهمكوژێ، كوڕهكهت دهمكوژێ.
_ لۆ دهتكوژێ؟
+ لهو بپرسه…
مهریهم له پێش ههمووان گهیشتێ و به چپه گۆتیه پیری سوارچاكان:
مامه، مامۆژنم كهمێك شێوایه…
كهمێك شێوان! گوڵی كۆساران تهواو شێواوه، چاوهكانی پڕ جندۆكهن، جوولانهوهی دهست و پهنجهی ههر له هی شێتان دهچێ، ئهو پهنجانهی پێشترێ به نازی پیرانهوه بۆ بسكهكانی دهبردن! بسكه سۆره لوولهكانی له بن گهردنی لێكگرێ دابوون، وهك بیهوێ به بسكی خۆی خۆی له سێداره بدات، پێشتر بسكهكانی جوان جوان شۆڕببوونهوه و دهگهیشتنه سهر مهمكه چورچهكانی، رۆیینی پێشتر كوا وابوو؟ گوڵی كۆساران پێشتر دهنگی نهرم نهرم له دهنگی ككوختی دهچوو، كهچی ئێستا خۆ گوێتان لێبوو چۆن ئهو ههموو ماڵه لێكدی دوورهی له پێش ماڵی ئێمه خڕكردهوه..
گهڕهك رژایه كۆڵانێ، رژایه دهو كهندێ، پێش ماڵی ئێمه، ئهگهر ئاسمان ههیهای لێنهكردبان، بن دهست و پێ دهكهوتین، ئاسمان گرماندی، دایكرده بارانێ، وهك كوندهی سهربهرهژێر، دهریا له ئاسمانهوه كونی تێبوو، خهڵك پهرتهیان لێكرد، كهند ههستا، باش بوو زوو لێیكردهوه دهنا مسۆگهر ههر ماڵی ئێمه نا ماڵی حهمهد مهستانیش ئاو دهیبرد، دوور نیه شهپۆل گهشتبایهته نزیك ماڵی شاتكه شێتیش كه قهیاسهك له كهندێ دوور بوو..
گوڵی كۆساران، بۆ وات بهسهرهات؟ بهرماڵ بهو دهردهی برد؟ دهزانن بۆ پاڕانهوه چهند له سهر بهرماڵ مایهوه، پاڕانهوه له خودا به نیازی گێڕانهوهی بینایی بۆ چاوی پیری سوارچاكان، به قسهی شاتكه شێت بێت، گوڵی كۆساران بهرماڵ شێتی كرد، من له شاتكهم بیستووه:
ههركهسێ زۆر زۆر له سهر دووگرد بمێنێتهوه، جندۆكه دهستی لێدهوهشێنێ
شاتكه شێت حهمهد مهستانیشی خستبووه ریزی شێتان، شێتی سهر بهرماڵ، ئۆبال به ملی شاتكه،گوایه ئهو حهمهده له تافی لاوێتی پێیهكی له ئیش و قوڕكاری پێیهكی له مزگهفتێ بووه، سهری چووه نوێژی نهچووه، خواپهرستێ بووه نهك غهوسی گهیلانی سهید مارفیش پێینهگهیشتووه، گوایه هێنده له سهر بهرماڵ ماوهتهوه تا شێت و سهرگهردان بووه، بهڵام نهكهوتۆته كووچه و كۆڵانان، هاتووه به دیار شووشهی عهرهقهوه دانیشتووه، دهڵێن حهمهد مهستان دوای بیستنی ئهو قسهیه، گۆتبوویه شاتكه شێت:
لۆت له خودا دهپاڕێمهوه، له شێتایهتیهكهی خۆت بهتاڵتبكاتهوه، له شێتایهتیهكهی من شووشهیهكی لێورێژ به سهر لێوتهوه بكات..
ههوكه كاتی بهزمی شاتكه و مهستانم نیه، دهچمهوه كن گوڵی كۆساران و ئهو رستهیهی دهڵێمهوه كه هێندهی دهگوتهوه، نازانم كێ بوو به دووكهڵی جگهرهی پیری سوارچاكانی بهراورد دهكرد، لهوهی وهك چۆن دووكهڵهكه نهدهپسایهوه و له دوورهوه دیاربوو، رستهكهی ویش پسانهوهی نهبوو، ههر كێ و ههر كاتێ رێی به كۆڵان و پێش دهرگای ماڵی ئێمه كهوتبێ، رستهكهی وی بیستووه:
بمشارنهوه، دهمكوژێ..
پیری سوارچاكان و زۆریدی زۆریان لێپرسی:
بۆ دهتكوژێ؟
گوڵی كۆساران له پهنای بالیفه گهورهكهی بن پشتی پیری سوارچاكان خۆی گرمۆله دهكرد، چاوی خۆی دهگرت، له كهلێنی پهنجه وردیلهكانی كه دهتگوت بامیهی باریكی وشكههڵاتوون، تیشكێكی كزم له چاوهكانی دهدی، وهك بڵێی بیهوێ خۆی له سێرهی گولله لابدات یان خۆی له پهنای ئهو دووسێ گوشه پهته و خوریه دهشاردهوه كه له قوژبنی پهنا دهرگاكه له سهر یهكتری ههڵچنیبوون و كهس نهیدهزانی بۆ كهنگێی ههڵگرتوون، پێدهچوو وا تێگهیشتبێ گولله خوری و موو نابڕێ، به دهنگێكی مشت له ترس دهیگۆ:
دایكی خۆی به پێلهقه كوشت، من ناكوژێت!
ئیدی كهس نهیدهپرسی بۆ كوشتی و بۆ دهتكوژێ، زۆر ههوڵمدا پێبكهوم داخوا راسته دایكی خۆی كوشتووه، پێنهكهوتم و نهگهیهشتمه هیچ، بهڵام گهیشتمه ئهوهی كهس نیازی كوشتنی گوڵی كۆسارانی نیه، ئێ، گوڵی كۆساران هێشتا پێش هاتنهوهی مریشك بۆ كۆڵیت، دهرگای توند له سهر خۆیان دادهخست، فریشته، زێنهبهی كچیشی له پێش دهرگا راوهستابا، لێینهدهكردهوه، له پشت دهرگاوه گوێم له پیری سوارچاكان بووه:
كچێ بۆم بكهوه، دهچمه سهر پێشاوێ.
دهیگۆ:
لێره دانیشه، له ناو تهشتێ بیكه..
ئێوارهیهكی باراناوی بوخچهی پێچایهوه، داوای له بابم كرد، ههر ئێستا بیگهیهنێـته ماڵی زێنهبهی كچی، ماڵیان له كوێیه؟ له بانهقهڵاتی دهو بهستی شهرغه، بابم(تاهو وا)یهكی نهرمی كرد، به شێوهیهك گوڵی كۆساران پێیتێكنهچێ، ئهگهر بزانن ماڵی زێنهبه چهند دووره، رێ چهند ترسناكه، ئارامیی بابمتان بۆ دهردهكهوێ، ئاخر ههر له بنهسراوهوه بگره تا ماڵی زێنهبه، شهڕوشۆڕه، حكومهت كێرووشك له زهوی ببینێ، دهبابهی بۆ دهنێرێ، كێشكه به ئاسماندا بفڕێ به تۆپێكی دهسپێرێ، له نێوان ماڵی گوڵی كۆساران و ماڵی زێنهبهی كچی ئاگر و ئاسن دهبارێ، پیری سوارچاكانیش جهحێل بێتهوه لهو رێیه نادا، كهچی گۆتیه گوڵی كۆساران:
جگه له من كهس ناتوانێ بهگهڵت كهوێ، بۆیه له خودا بپاڕێوه بۆ شهوێك جهحێڵم بكاتهوه..
گوڵی كۆساران وهك بڵێی گوێی لهو قسهیه نهبێ، گۆتیه بابم:
من چوار كچم ههیه، تۆم له زووهوه به كوڕی خۆم داناوه، له كوڕیشم زیاتری، تۆ دڵت دێ له پێش چاوی خۆت دایكت بكوژن..
ئهو شهوه بابم و پیری سوارچاكان ههرچۆنێ بوو بوخچهی كۆچیان پێخستهوه ناو باوله گهورهكهیهوه، ههرێیان دایێ كه سبهی بیگهیێننهوه ماڵی كچهكهی، نازانم سبهی بوو یان دووسبهی و سێیهی، رۆیشت، كچێكی هات و لهگهڵی رۆیی، بابم بهڕێیكردن، دێتهوهبیرم، پیری سوارچاكان به دهم نكهنك و ئاهی قووڵهوه گوتی:
لێیگهڕێن با بڕوا، دڵی مهشكێنن، كوێی دهوێ با بچێته ئهوێ..
رۆیی، گوڵی كۆساران پێكهنینی پیری سوارچاكانی لهگهڵ خۆی برد، له دوای وی كهس ئهوی به پێكهنینهوه نهدی، رۆیی و ههستانهوه و گهڕانی پیری سوارچاكانی لهگهڵ خۆی برد، دوای وی، ئهو له ناو جێ كهوت و بۆ سهر پێشاو دهبوو شان بدهیته بن پیلی، گولی كۆساران رۆیی و ئێمهی بێ نهنك هێشتهوه، نهنكێك له نهنكی كهس نهدهچوو، شیرینی و میهرهبانیی نهنكایهتی لێ دهباری، ماچی دهتگوت پهلكه گوڵه به سهرتا دهباری و دهست بهسهرداهێنانی لهگهمهی ناو قهرسیل دهچوو، قسهی گوڵی كۆساران دهتگوت شنهبایه، وهی چهند نهرم و لهبهر دڵان بوو، ژنێك بوو سهد سوێندت دهخوارد لهگهڵ بهفردا باریوه، هێشتا گهرد و تۆزی زهوی نهدیوه، وهی چ نهنكێكم لهدهستچوو، له دوای وی من له زۆر شت بووم، به نانی تیریشهوه، نانی وی هێندهی بهرانپیلێ، تۆ بڵێ نیوهی چاوه خانووێك دهبوو، خۆی گوتهنی: ئهگهر سێر و خوانهی گهورهی دهبێ، به دوو نان چاوهیهك پڕدهكاتهوه، من ئهو نانهشم چوو، ئاخر تا نانی دهستی وی ههبا، هی دهستی دایكمم نهدهخوارد، گوڵی كۆساران رۆیی له نانی گهرم و ناسكهنانی كردم، ئا، بهو پیریه ناسكهنانیشی بۆ دهكردین، ناسكهنانی دهستی وی له سهموونی بازاڕێ خۆشتر بوو كه ههندێ كهس دهیانخسته ناو نانهوه!
گوڵی كۆساران له داخی چاوی پیری سوارچاكان له سهر بهرماڵ شێت بوو، پیری سوارچاكان ئهوهی دهزانی، بۆیه دهیگوت:
هێی گوڵهكهی كۆسارانم، تۆم به چ دهردێ برد، دهترسم خودا له سهر تۆ بمباته دۆزهخێ..
پیری سوارچاكان رۆژ دوای رۆژ له كورتی دهدا، دهبنێسێ، زهرد ههڵدهگهڕێ، گهیشته ئهوهی بۆ سهر پێشاو من به تهنێ بۆم قیتنهكرێتهوه، كهوت، له جێ كهوت، له جووله كهوت، تهنێ زاری دهگهڕێ، من ههر له قوتابخانه دێمهوه، دهگهمه سهری و له ناو ئهو ههموو نهوهیه تهنێ بانگی من دهكات، جار جاره دهڵێ:
كهریم، باوكهكهم، ههندێ پشتم بخورێنه..
پشتی دهخورێنم، جوان بۆی دهخورێنم…
دهڵێ:
درۆی فهرموو، ئهوهی گۆتی: دهستی كهس پشتی كهس ناخورێنێ..
كهسوكار له بنی دنیاوه دێنه سهردانی پیری سوارچاكان، دنیا به سهر ماڵی ئێمهدا رژاوه، من پتر به هاتنی خدر خهرمان دڵم دهبۆوه، ئهو پیاوه ماڵیان له سهیداوه، له پشت ماڵی مام عهلی عارهب بوو، له بایزی بابی كوێخا مهحموودی گهورهوه دهگهیشتهوه پیری سوارچاكان، ئهو خدره خهرمان بوو له یادهوهری و قسهی كۆن، دیرۆكی پیری سوارچاكان و ههمووانی ورد ورد دهزانی، دهیگێڕایهوه، سهرهاتی وای لهوانه دهگێڕایهوه كهس نهیبیستبوو، پیری سوارچاكان كه دهیبیست دهیگوت:
وایه، خدر وایه، من خهریكه لهبیرمبچنهوه..
خدر كتێبێكی گهوره بوو، دنیای تێدا نووسرابۆوه، خدر نازانم كێ بوو دهیگۆ: ((خهرمانێكه له سهرهات و گێڕانهوه)) ههر بۆیه من دواتر دوایوهی كتێبهكه بزربوو، كهس نهیخوێندهوه، دوایوهی خهرمان بهر رهشهبای رۆژگار كهوت و ههر دنكێكی كهوته بن بهردێكی لهبیرچوونهوه، ناوم نا خدر خهرمان، ئهو خهرمانه كتێبیه ههزار كۆڵانی دهوێ بۆ گێڕانهوه، جارێ له خدر گهڕێن، پیری سوارچاكان بانگمدهكات، بزانم چی دهوێ:
– چیه، باپیره؟
+كوڕم، شمشاڵهكهت بێنه، (هاوار دهلال)ێ لێده
یهكپێ ههستام و شمشاڵم هێنا، دهزانن ئهوه جاری یهكهمه پیری سوار چاكان داوای شمشاڵم لێبكات، پێشتر پهنجه و شمشاڵی منی دیتبوو، شمشاڵی منی بیستبوو، دهستخۆشیشی لێم كردبوو، ئێ، له منهوه هاوار دهلال و لهویشهوه- له بن چاوان تهماشام دهكرد- هورده رۆندك، منیش گریانم هات، گریان هاوار دهلالی خنكان.. وهبیرمدێ خزمێك بهسهردا هات، پرسی:
ئهوه جێ نهما، له بن گوێی باپیرت تووڕه تووڕ دهكهیت؟!
پیری سوارچاكان كه ههر ئهوهته دهنگی دههات، باگۆی داوه:
ئهوه تووڕه تووڕ نیه، هاوار دهلاله..
دوای چاكوچۆنی لهگهڵ ئهو خزمه رهزا قورسه، پاش كهمێكیتر دهیبینن چهند رهزای قورسه! پیری سوارچان گوتی:
دهی كوڕهكهم، نۆرهی (سهرچیایی)یه..
ئۆی! چما پیری سوارچاكان دهزانێ من سهرچیاییش دهزانم! له منهوه سهر چیایی، به چاوی خهیاڵیش پیری سوارچاكانم دیت سواری ماینهكی كهوێته و چیا و چیا باڵی گرتووه، دهستی به ههورهوه گرتووه، دهبینم ردێنی پیری سوارچاكان تێكهڵی بژی ماین و ههوری سپی بووه، دهبینم گوڵی كۆساران چارۆگهی له سهری كردۆتهوه و له سهر سهری رایدهوهشێنێ، دهزانێ ماین مێردهكهی ههڵگرتووه، دهیهوێ بیگێڕێتهوه و بڵێ: بگهڕێوه، من لێرهم، بگهڕێوه پیری سوارچاكان، گوڵهكهت، گوڵی كۆساران ئۆوهته، لێرهیه..
نهدهبوو پتر پهنجه له شمشاڵ ببزێوم، ئاخر تا من لێوم به شمشاڵهوه بێ، پهنجهم به شمشاڵهوه بێ، پیری سوارچاكان پتر له گوڵی كۆساران دووردهكهوێتهوه، من وا چووبوومه خهیاڵهوه، ئهگهر دهست له شمشاڵ ههڵگرم، پیر و گوڵ دهگهنهوه یهك، دهنگی شمشاڵ نهما، حهیف، له جیاتی گوڵی كۆساران، خزمه رهزا قورسهكهم به تهنیشت پیری سوارچاكانهوه دیت، ئهوجا چ بڵێ باشه:
حاجی، تۆ له جیاتی شمشاڵ، قورئانت له سهر بخوێنن، باشتر نیه؟
پیری سوارچاكان به نهرمه كۆخهوه:
قورئان له جێی خۆی، شمشاڵ له جێی خۆی، قورئانهكه بۆ دوای مردن ههڵگره..
وهبیرمدێ چاوهكهی پیری سوارچاكانم بهجێهێشت و چوومهوه چاوهكهی خۆمان و گۆتمه دایكم:
دایه، ئێستا ئهو پیاوه سهگبابهی كن باپیرم دهركه..
دایكم هۆپێكی له خۆی زانی:
بۆ! كوڕم چی كردووه؟ ئهوه…
گوتم: دهرینهكهیت، دارلاستیقهك له كهپووی دهدهم..
باش بوو زوو ههستا و رۆیشت دهنا بهردێك، شتێكم دهخێواندێ، ئهو پیاوه ساڵ نا ساڵێ دهچووه حهجێ، بهڵاَََََََََََََََََََََََََََم كهشیدهی نهدهبهست نه له سهر نه له پشت، كهسیش حاجیی نهدهگۆتێ، بیستبووم پیری سوارچاكان پێیگۆتبوو:
یهك حهج سهرو زیاده، پیاو به جارێك دهبێته حاجی، كه دهبێته سێ و چوار له حهج دهردهچێ، له چوونه مهیدان دهچێ..
خزمی رهزا گران پێدهچوو ئهو قسهیهی له دڵ مابووبێ، به (قورئان له سهر خوێندن) تۆڵهی خۆی له پیری سوارچاكان كردبێتهوه..
واز لهو خزمه بێنم باشه، ئاخر پیری سوارچاكانیش گهردنی ئازادكرد، دێتهوهبیرم داوای گهردنئازادی لێكرد، پیری سوارچاكان گوتی:
بڕۆ تۆش له رێزی سه سمێڵ به، گهردنی ئهویشم ئازادكردووه
ئێوه سه سمێڵی ترسنۆكتان لهبیرماوه؟ ئهو سهیهی تهنێ بۆ من ئازابوو، ئێستاش نیشانهی كهڵپهی ویم به لهشهوه ماوه.
پیاوی بهزم خۆشیش دههاتن، ئهها، چاودهنه ئهو پیاوه، له دهو كهندی سهیداوهوه به گونیهیێ گونهوه دێ، ناوێكی وهك مام تههای ههیه، بهڵام له یادهوهریی من به كهشیدهشین ناوی له ناو ناوانه، كهشیدهكهی دهبینن! دێ و پیری سوارچاكان لێی دهپرسێ:
+ لهگهڵ زهرد و تهلهفزیۆن پێكنههاتیهوه؟
– كهنگێ تۆ دهستت له ناو دهستی ئاغایان نا، منیش پێكدێمهوه
دهبێته پێكهنینێ پیری سوارچاكان پیری و نهساغیی لهبیردهچێتهوه، لهو دانیشتنه تهنێ پێكهنین و دوو رستهكهم لهبیره، بهڵام سهربردهی ئهو پیاوه هی لهبیرچوونهوه نین، بیرمه ههموو سهیداوه سێ تهلهفزیۆنی ههبوو، من ئهوهكهی چاخانهكهم دیتبوو، كهشیده شینیشم لهوێ دهدیت، له سهر لا گونێ دادهنیشت، دهگێڕنهوه، سهر زلهكهی ناو تهلهفزیۆنێ ههواڵێك دهخوێنێتهوه:
له میسر رهشهبایهكی هێند توند ههڵیكردووه، ترومبێلی به حهوا خستووه..
كهشیده شین دهڵێ:
وای لهو شینه درۆیه
ئیدی لهوهوه ههر ههواڵێك له تهلهفیۆنهوه بێ، دهڵێ وای لهو درۆیه..بۆ كهشیدهكهش، ئهو پیاوه پێش فههد كۆمهنیست بوو، سهریشی چووبا نوێژی نهدهچوو، رقی دنیاشی له پارتی بوو، حهجیشی كرد، بهڵام له باتی زهرد كهشیدهیهكی شینی بهست، گۆتبووی:
چ بكهم، كهشیدهی سۆر نیه!
تهنها رهزا قورس نا، خزمی رهزا شیرینیشمان ههیه، ئهوهتا پیاوێكی كورتهبنهی خڕكهڵهی گوپنی كهپوو قهسپیی چاو لێكدی دووری برۆ باریكی سمێڵ تیژ و پڕی، ردێن كهمێك هاتووی ماشوبرنجیی قهلهمكراو، چوارمهشقی به دیار پیری سوارچاكانهوه دانیشتووه، ئهو پیاوه وهك دهڵێن دوژمنی بالیفه، شان به سهر ئاگردا بدا به بالیفی دانادا، له نووستنێش لنگه پێڵاوێك، كهستهكێك، پاینجانێك، كوودیهك، دوو سێ سهلكه پیاز، تۆ بڵێ تهپاڵهیهك بالیفی ئهو پیاوهیه، لهبیرمان بێ سهر له سهر لهپه و پشتی دهست له سهر بالیفهكانی، ئهوخزمه بالیف زۆره خهڵكی دهو زێی بادینان- بهری ههولێر بوو، له زگ خزم دهبۆوه، شهوێك دوو لای پیری سوارچاكان مایهوه، قسهی هێند خۆش بوو، شتی وای دهگێڕایهوه، ههشبهسهری دههێنایه پێكهنین، ناوه ناوهش سوێندێكی گهوره له ههموو سوێندان گهورهتری پێدا دهدا:
بهو قورحانهی وا له ناو زگی چێڵه سۆره..
لهو ههموو سهربردهیهی كه پیاوی دهو زێ گێڕایهوه، تهنێ قورئانهكهی ناو زگی چێڵه سۆرم بیرماوه، به دهم سوێند خواردن به قورئان ئاوا قورئانهكهی گێڕایهوه:
(( له ههموو دهڤهری سوورچیا، ههردوو بهری زێ، سۆرا و بادینان، یهك مهلا و یهك قورحان ههبوو، قورحان له شین و شایی له سهر دهستی مهلا بوو، خهڵك ههموو سووندیان به (قورحانی سهر دهستی مهلا) دهخوارد، شهوهكی بهفراوی مهلا دیاره ههجهلی دێ، به تهنێ دهپهڕێتهوه ئهو بهری زێ، رهوه گورگ تووشی دێن و مهلا دهكهنه جهمهكی خۆش، باش بوو قورحانی دهگهڵ خۆی نهبردبوو، دهنا قورحانیش دهبووه ئالیكی گورگان، ئیدی قورحان بێ خودان مایهوه، دوایوه خهڵك كاتی سووندیان دهخوارد دهیانگۆ(( بهو قورحانه بێ خودانه))، ئێ، بڵێمه مام قادری خۆم، قورحان چ بڕ نهژیا بێ خودان! رۆژهكی چێڵهكهی خارۆژنه فاتێ دهوی دهگاته قورحانێ، ههمووی لوول دهدا، لۆ سووندیش پهڕهكی ناهێلێتهوه، ئیدی لهو رۆژهوه سووندی دهو زێ ئیوهایه: بهو قورحانهی وا له ناو زگی چێڵه سۆری پلكه فاتێیه.. ئهمنیش وات دهڵێمێ:
بهو قورحانهی له ناو زگی چێڵه سۆری پلكه فاتێیه، ئهتو له من پتر دهژی..))
با بزانین وایه!
حهفته وهرنهسووڕایهوه، ههواڵێك له لای زێی بادینانهوه هات، پیاوی دهو زێ ئهوهی زاری پڕ بوو له (قورحان..) به زێدا چووه، له ئاقاری ئهو لایهی ئامۆكان، پیاوی دهوزێ، له رۆخ زێ، پێی دهخزێ، دهكهوێته زێ، له خوار كهڵهكی یاسیناغا بنه كفرێك گرتوویهتیهوه، دهیانگوت: كفر به دۆخین گرتبوویهوه..
دهبێ وابووبێ، ئاخر لهبیرمچوو بڵێم، خزمه شیرینهكهی دهوزێ كاتێ له باتی بێجامه دهرپێ سپیه فشهكهی له پێ دهكرد، دۆخین به سهر كیر و گونیدا شۆڕدهبۆوه، نهیدهخسته ناو دهرپێوه…
بیرمه (عهزه مێشه)ی خوارزای پیری سوارچاكان دوای ههواڵی مهرگی خزمی دهو زێ، دهیگۆ:
حهیف، ئهوجا كێ، سوێند به قورئانی ناو زگی چێڵه سۆر بخوات!
له جێی قورئانی ناو زگی چێڵه سۆر له دهو زێ سوێندێكیدی دهكهوێته سهر زاران: به سهری ئهو پیاوهی كفر گرتیهوه…
وابوو مهرگی خزمی دهو زێ كهوته پێش مهرگی پیری سوارچاكان، بهڵام پیری سوارچاكان بهوهی نهزانی، دهزانم دهپرسی بۆ؟ بهڵام بهر له وهڵام با شتێك له مێشهكهی عهزیز بگێڕمهوه، ئهو پیاوه بهر لهوهی ببێته شاری، مێشهوان بوو، بهستی شهرغه ئهوهی دهزانی، بهڵام كهس به مێشه بانگی نهدهكرد تا دایكم مێشهكهی پێوه نهنووساند، دایكم به سهردان دهچێته تهڕوار، وا دهبێ، له كهندی بهرماڵان له كن كونه تهیاران، گهواڵه مێشێك دهبینێ، دهزانێ عهزیز مێشهوانه و به دوای مێشهوهیه، یهك به دهنگی خۆی هاواردهكات:
عهزیز ئهوه مێشه، كوڕه عهزیز مێشه، عهزیز مێشه..
نازانم كێ (عهزیز) هكهی كرده (عهزه) بهڵام مێشهكه دایكم پێوهی نووسان، ئیدی لهورۆژهوه ئهو پیاوه بووه عهزه مێشه، تا نهڵێن عهزه مێشه خۆشی خۆی ناناسێتهوه.. لهو سێ چوار رۆژه له بهلاشاوه و نزیك ماڵی پێشانی خۆمان و پیری سوارچاكان، له ماڵێك عهزه مێشهم دیتهوه( كۆتایی پایز و سهرهتای زستانی 2014 دهڵێم) له بارهی مێشهكهوه نا، له بارهی پیری سوارچاكانهوه پرسیارم لێیكرد، شتێكی بیرهێنامهوه، ئهو نهبا، وهك خزمی دهوزێ ئاوه و ئاو چووبوو، وای گێڕایهوه:
((له دوا رۆژهكانی باپیرت، خۆ به بیرتدێ ماڵیان ئهها لهو كۆڵانهی پشتهوه، له خانووهكهی ئێوه بوو، نهنكت نازانم له كنی بوو یان بهجێیهێشتبوو، رۆژێك تراشم دهكرد، ئاگام لێبوو بانگی كهسێكی دهكرد، یان داوای شتێكی دهكرد، دهستی ههڵدهتهكاند و دهیگوت: ئا…ئئئ، ئا…
گوتم: خاره، تۆ چیت دهوێ؟ ئاوێنه، چی؟
گوتی: وایش! ناوی هینهكهی خۆم له بیركردووه، ژنهكهم دهڵێم..
پیری وایه ، ناو ژنی خۆت لهبیردهباتهوه!))
چ دوور نیه لهبیرچوونهوهی پیری سوارچاكان، دوایوهبێ كه گوڵی كۆساران سهری خۆی ههڵگرت و چوو..
پیری سوارچاكان دوای گوڵی كۆساران سهری له سهر خۆی نهما! پێش چهند ساڵێ خدر خهرمانیش شتێكی نزیك لهوهی گۆ…
60
سهید مارف، سهدهیهكی ئاودیوكردبوو، بێ چاویلكه كتێبی دهخوێندهوه
سهید مهندێ، به دووعا كچێكی بردهوه
حاجی مستێ، له ههشتا ساڵی هۆبهی تهواوكرد
پێمان به پایزهوه، دهستمان له ناو زستانه..
ئهوه قسهی گوڵی كۆسارانه، ئهو گوڵهی لهپڕ سهری خۆی ههڵگرت و نهمزانی گهیشته چ كۆسارێك، وا بزانم ساڵهكه تهڕو تووشی و سهرما وسۆلهی له ساڵان زووتر هێنا، لهوهوه ئهو قسهیهی كرد، بهڵام ههر من نا وا تێدهگهم كهس لهو دهست و پێیه تێنهگهیشت، لهوهش دهرچووبوو، لهو بارهیهوه پرسیاری لێبكهیت و وهڵامت بداتهوه، ههرچیت لێپرسیبا، وهڵامهكهی:
دهمكوژێت، ئهوشۆ ( …) دهمكوژێت..
بهر له سهربردهی تازهی گوڵی كۆساران، سهردانێ ههیه بۆ ماڵی سهید مارف، پیری سوارچاكان دهستی راستی به گۆپاڵهوه، جاروباریش له نزیككهوتنهوه له كهند و قۆرت و كۆسپان دهستی چهپی دهخسته سهر شانم، دهیگۆ:
كهریمی خۆم، ئاگات له خۆ بێ نهكهوی
وهرامی من دیاره:
باپیره من ناكهوم..
جارێكیان گوتی:
كوڕم مهبهستم ئهوهیه من نهكهوم، ئاخر بكهوم، دوور نیه تۆش لهگهڵ خۆم بكهوێنم..
نێوان ماڵی ئێمهو و ماڵی سهید مارف ههر جغارهخۆرێك دهبێ، بهڵام تا گهیشتینێ له سێ چوار جێ پشوومان دا، له سهر چیچكان یان له سهر خڕكه بهردێك دادهنیشتین، بیرمه باران نم نم دهباری و زهوی تهواو تهڕ نهبوو، له نانی رشاو دهچوو، پیری سوارچاكان چوار پێنج جغارهی كێشا، یهكهم جارمه لهگهڵی بێمه گۆڕستان، پلكه عهیشێی مجێور له ههیوانی ماڵهكهی سهید مارف روو له رێ، وهك بڵێی له پێشوازی پیری سوارچاكان بێ، راوهستاوه، رهنگه پرسیبێتی:
مام حاجی، بۆ لای كێ هاتی؟
ئاخر وهڵامی پیری سوارچاكانم لهبیره:
كچم، تا من برادهری سهید مارف بووم، تۆ له كوێ بووی؟ ئهگهر چۆله و ژن و منی له كن نیه دهمهوێ بچمه خزمهتی..
له دووی پیری سوارچاكان پێم نایه ناو چاوه كهسكهكهی سهید مارف، جاری ئێكمه بچمه ژوورێ، پێشتر جارێ دوو له پهنجهرهكهوه تهماشای سهید مارفی له ناو كهسكایهتی راكشاوم كردبوو، زۆر به پارێز و به رێزهوه، تۆ بڵێ به ترسهوه له سهید مارف نزیكدهبوومهوه، له پڕ رووناكیهك… ئهو چاكه له دیدی منهوه زۆر پیرۆز بوو، پیرۆزتر له خڕ پیاوچاكان، دوور نیه له پهیامبهریش به پیرۆزترم زانیبێ، ئاخر بهلاشاوهییهكان هێندهی ناوی ویان دێنا، ناوی خوداو پێغهمبهریان به زاردا نهدههات، سوێندی گهورهیان(به سهید مارف) بوو، دیاره سوێندیتری گهورهش ههبوو(بهو ئاسمانه، بهو رۆژه، بهو ئاگره، بهو زاده، بهو عهرده، به غهوسی ماڵ له بهغدایێ، به وهیسی قهرهنی، به چاكی بن عهردی، به سهری بابم، به گۆڕی جوانهمهرگ، به گۆڕی….) دیاره له چاو ئهوانه كهمتر سوێند به خوداو دوا پێغهمبهرهكهی دهخورا، بۆچی وا بوو؟ كهس نهیدهزانی، بهڵام شاتكه شێت وهڵامی ههبوو، حهمهد مهستان لێپرسیبوو، ئهو دووه فشه وگاڵتهیان له نێوان ههبوو، پرسیبووی:
ئهرێ شاتكه، باشه، خوا خوایه، به من ناڵێی ئهو خهڵكه بۆچی سوێند بهو شتانه دهخۆن؟
گوتبووی:
حهمهد، له من وابوو، تۆ شتهك تێدهگهی، نهمزانی له مێردهكهم هێڕوهوڕتری، برا خهڵك سوێند به كهسێك دهخۆن لێیانهوه نزیك بێ و دهستیان بیگاتێ..
مهستان گوتبووی:
من قسهی وا بكهم، گهڕهك بهردبارانم دهكهن، له كن خهڵك وا مهڵێ، دهنا دهرپێت له پێ دهكهنهوه.. بهڵام دیاره تۆ شێتی لۆیه..
شاتكه شێت گوتبووی:
گهڕهك گووی ئاودهستێی خوارد و تۆش گووی ناو شووشهكهی دهستت..
دهڵێن مهستان لهگهڵ بیستنی گووی ناو شووشه، تێیههڵكردبووه:
دڵۆپێ عارهق گهڕهك و ئاسمان دههێنێ
بهزمی مهستی دڵی شاتكه دهلهرزێنێ
د شاتكه شێتیش بۆ زیادكردبوو:
بنكراسی ژنیشت حاجی لهقلهق دهیڕفێنێ..
ئۆی من گهیشتمه كوێ! دهڵێی ئۆدانهوهم نیه، لاتم تێپهڕاند، بمبووره خوێنهر، دهبوو لهگهڵ پیری سوارچاكان له ماڵی سهید مارف… دوور نیه له ترسی رووناكیهكه بووبێت، ئۆم نهدابێتهوه، ئێ، رووناكیهك كه ههر له (نوور)ی سهید مارف دهچوو، دهبێت بڵێم من له خهونێ رووناهیی سهید مارفم دیتبوو، رووناهیهك هیچ برووسكهیهكی ئاسمان، هیچ ئاگركهوتنهوهیهك له زهوی ئهو رووناهیهی نیه، لهپڕ نوورێك ماڵی سهید مارف، پیری سوارچاكانی رووناككردهوه، مجێورهكه له دهرێ بوو، نازانم ئهوی رووناك كردهوه یان نا، رووناك رووناك، ههرگیز رووی پیری سوارچاكانم بهو روونی و رووناكیه نهدیتووه، پیری سوارچاكان رووناك رووناك، دهتگوت له لایتهكهی كاك حووجی مێردی داده پنچكهوه هاتووه، ئهو پیاوه لایتێكی گهورهی زۆر رووناكی ههبوو، به حهفت ترومبێل رووناكایی ئهویان نهبوو، له تاریكه شهوانی پێش گهیشتنی كارهبا له سهر بانی خۆیانهوه لێیدهدا گۆڕستانی سهید مارفی رووناك دهكردهوه، رووی پیری سوارچاكان به نووری سهید مارف وا رووناك بۆوه، لهگهڵ رووناكیهكهش گرمهیهكی گۆڕستانههژێن هات، دڵنیابووم كه گۆڕهكهی سهید مارف شهقبووه، بیستبووم كاتێ گۆڕ شهقدهبێ دهنگی گهوره دێنێ، بهڵام له ترسان نهوێرام تهماشا بكهم، له دیتنی رووناكی و بیستنی گرمه، یهك به دهنگی خۆم زیڕاندم و خۆم ههڵدایه باوهشی پیری سوارچاكان، بێ ئاگا لهوهی من له باوهشی وی جێمنابێتهوه، ئاخر تهماشایكهن، ئهو چی وای لێنهماوهتهوه، لهڕولاواز، بیدهیته دهست رهشهبا، یان بایهكی كهمێ توند، وهك پهڕهمووچه به ئاسمان دهكهوێ، تهواویش كووڕ بۆتهوه دهلێی گۆمكی گۆچانێیه، منیش ههینێ راسته منداڵ بووم، بهڵام باش ههڵمدابوو، خهپه و قهڵهو بووم، دوو سێ پیری سوارچاكانم دهكێشا..
ئێ، با له نوورهكه دوورنهكهومهوه، پیری سوارچاكان به لادا هات، خۆی به كێل گرتهوه، خوا كردی نهكهوت، دهستی گۆچانی نا، ئهویدی خسته سهر شانم:
ئای، شێرهكهی باپیره، ترسای! چما تۆ یهكهم جاره شتی وا ببینی؟
له ترسا دهنگم نووسا، به ئاستهم دههات، ویستم بڵێم، بهڵام له دڵی خۆم گوتم:
باپیره، نا، نهمدیتووه، راسته من له خهونێ (نوور)ی سهید مارفم دیتووه، بهڵام وا رووناك و به دهنگ و ترسناك نهبووه، ناك من یهكهم جارمه بێمه ژوورهكهی سهیدا مارف و له نزیكهوه رووناكایی وی ببینم..
كهمێك هاتمهوه سهرهخۆ، چاو له سهید مارف دهگێڕم، بزانم له كوێ راوهستاوه، ئاخر دڵنیابووم له گۆڕ هاتۆته دهرێ، چاوم كهوته سهر گۆڕهكهی، وهك خۆیهتی، كهلێن و شهقی لێنهبووه، ئهدی ئهوه چ بوو!! برووسكهیهك و گرمهیهكیدیش.. ئای!! ئهوجارهیان هێنده نهترسام، بهڵام راچڵهكیم، لهو ساته هاتینه دهرێ، پیری سوارچاكان گوتی:
كوڕم، به من ناڵێی تۆ بۆ له گرمه و برووسكهی ههورێ دهترسێی؟!
ئای، چما ئهوهی من دیتم و بیستم له ههورهوه بوو! تا درهنگیش باوهڕمنهدهكرد..
باران هێشتا نم نم دهبارێ، بیرمه پیری سوارچاكان له پلكه ئایشێی مجێوری پرسی:
ئهدی گۆڕی سهید مهندێ له كوێیه؟
نیشانیداین، به دیوی رۆژههڵاتدا چهند گۆڕێ له سهید مارف دووره، پیری سوارچاكان گوتی:
با سهرێك لهویش بدهم، جارێك لامداوهته ماڵیان و نان و دۆیهكم خواردووه..
چووینه سهر گۆڕهكهی، خوێندمهوه، له سهر كێلهكهی سهید مهندێم خوێندهوه، له هاتنهوه، پیری سوار چاكان روو له سهید مارف:
سهیدی من، بیرته ههر جارێ دههاتمه باداوه مێوانی تۆ دهبووم، مهلا فهندی چهند برادهرم بوو، بهڵام تا ماڵه چكۆلهكهی تۆ ههبا، نهدهبوومه مێوانی كۆشكهكهی وی، سهیدی من، دامناوه به مردووییش بێمه خزمهتت، له قوژبنێك جێمبكهوه..
لهو قسهیهی پیری سوارچاكانهوه كهتێكهڵ به دهنگی باران هاته گوێم، بێنه بهر چاوی خۆت پیرێكی سهرهوهی سهد و منداڵێكی سهرهتایی، له بن باران له ماڵی سهید مارفهوه، له گۆڕستانهوه بۆ ماڵ دهگهڕێنهوه، پیرێك چاو له جێی گۆڕی خۆی دهگێڕێ، منداڵێكیش ئهوهی بیری لێنهكاتهوه مردنه، ئا، لهو قسهیهوه گێژتر كهوتمه ئهو گێژهنی ئهندێشهیهوه كه له ناو رووناكیهكهی ماڵی سهید مارفهوه كهوتووبوومێ، گێژهنێك پێشتر له خهون و خهیاڵیش تووشی نهبووبووم، لهو گێژهنه دهچوو كه چهند جارێ له دوورهوه و به ترسهوه تێمڕوانیبوو، مهبهستم گێژهنی رووبارهكهی بهلاشاوهیه كه له بن شهستمهتری، لهو جێیهی رووبار له رێی دوو سێ لوولهی گهورهی بن جادهوه به زهحمهت خۆی ئاویدیوی سهیداوه دهكرد و لهوێشهوه به ئاسانی دهگهیشته بن پردی گامێشهوانان و سهیداوهی بهجێدههێشت، ئا لهوێ له پێش لوولهكان، ئاو گێژهنێكی دهداك زۆر ترسناك، كهرتكه چیات تێهاویشتبا له گیسك سووكتر گێژی پێدهدا، جارێ گیسكێ له سهر جادهوه كهوته ناوی، دهتگوت گلۆڵه مووه گێژی پێدهدا…
من له قسهی پیری سوارچاكان و رووناكیهكهوه وهك گیسكهكه كهوتبوومه گێژهنهوه، گێژهنی ئهندێشهو بیركردنهوه، تۆ بڵێی پیری سوارچاكان بمرێ! ئهو بمرێ من چی بكهم! نا، ئهو پیره هی مردن نیه، راسته مردن ههیه و زۆر كهس مردوون، بهڵام نابێ باپیریشم بچێته رێزی مردووانهوه، خوایه، شتی وا نهكهیت، ئهگهر له دهستی تۆیه ئهو كاره نهكهیت، پیری سوارچاكان با ههر له ماڵی ئێمه بێ، بۆ بن عهردی مهبه.
ئیدی له گێژهنی بیركردنهوهم، باشه پیری سوارچاكان چۆن سهید مارفی دیوه و له ماڵی ئهو ماوهتهوه! تۆ بڵێی سهید مارفیش رۆژێك له رۆژان وهك پیری سوارچاكان به سهر زهویهوه بووبێت و قسهی كردبێت و خواردبێتی و خواردبێتیهوه و خهوتبێ و.. نا، رێی تێناچێ، پیاوچاكێكی وا، پیرۆزێكی وا ناكرێ وهك ئێمه بووبێ و وهك ئێمه قسهی كردبێ، نا ههبێ نهبێ پیری سوارچاكان تێكچووه، دهنا ئهو قسانه ناكات، دڵنیام له باداوه چاوی به سهید مارف نهكهوتووه، نا، سهید مارف ههرگیز ماڵی له باداوه نهبووه، ماڵی له هیچ جێیهكی سهر زهوی نهبووه، لهوهتهی ههیه ههر لهو شوێنهیه و ههر كهسێك هاواری بۆ بكات له شێوهی تارماییهك دهیگاتێ و یارمهتی دهدات، ئاخر گوێم له زۆر بهلاشاوهیی دهبوو دهیانگوت:
سهید مارف، من تهنێ هانا بۆ تۆ دێنم، ههر تۆ به هانامهوه دێیت..
له رێیێ رێك لهو جێیهی دواتر دارتێلێكی زۆر بڵند هێندهی دوو دارتێل بڵندتریشی لێ قیتبۆوه و له سهری سهرهوهی دوو سێ شتی گهورهی له شێوهی زهنگول یان رهحهتیی گهورهی پێوهكراو، ناوه ناوه دهنگێكی ترسناكیان لێوه دههات، ئهوه نیشانهی هاتنی فڕۆكهی ئێران بوو، خهڵك جێ نهدهما خۆی لێبشارنهوه، ئێ لهوێ، پیری سوار چاكان له سهر پارچه ئاسنێ كه نازانم له ئاسمانهوه كهوتبوو یان جێیهكهوه گهیشتبووه ئهوێ، دانیشتین، باران لێیكردۆتهوه، بهڵام ههر ههور و لێڵه، پیری سوارچاكان و كهوته گێڕانهوهی سهید مارف و سهید مهندێ، گێڕانهوی دڵكێشی وی منی له گێژهنێ دهرهێنا و به دیاریهوه بوومه قوتابیهكی گوێڕایهڵ و رسته رسته قسهكانیم ئهزبهركرد، بهڵام دوای ئهو ههموو ساڵه شتێكی كهمیم لهبیره:
((سهید مارف، چ سهیدێ بوو، لهوهتهی خودا سهیدی هێناوهته دنیایێ، سهیدی وا نهبووه و نابێتهوه، به قهد ئهرد و ئاسمان میهرهبان بوو، له زانست له دهریا پڕتر بوو، لێره له باداوه دادهنیشت، بهو پیریهش له ئێستای من پیرتریش بوو، بێ چاویلكه كتێبی دهخوێندهوه، بڕواناكهم نه له كهس تووڕه بووبێ و نه كهس لێی تووڕه بووبێ، جارێك نهبێ، دڵی له ئاغایهك دهشكێ، ماڵ بهجێدیلێ و دهچێته گوندێك، بهڵام شهوهكهی ئاغا خهوێكی وا دهبینێ، سبهی زوو كۆمهڵێ پیاو دهنێرێ و به تكاو پاڕانهوه سهید مارف دههێننهوه، من ساڵی دوو سێ جار دهچوومه خزمهتی، دیداری سهید مارف وهك دیداری پێغهمبهران وابوو، تۆبه! من نهچوومهته دیداری ئهوان، بهڵام ههر دهبێ وهك دیداری سهید مارف بووبێ، ئای، تۆبه، ئهوه من چی دهڵێم!
سهید مارف له ژیانی دووعای خراپی به زاردا نههاتووه، وهك سهید مهندێ نهبوو به دوای دووعای باش، دووعای خراپیش بنێرێ، ئا، سهید مهندێ شتی وای دهكرد، جارێك دوو چوومهته ماڵی ئهو سهیدهش بهڵام بهر دڵم نهكهوت…))
پیری سوارچاكان شتێكی له سهید مهندێ گێڕایهوه:
( لهو گوندانهی خوارێ، توورهقه نازانم كوێ، كچه عازهبێ له جێ دهكهوێ، به داو و دهرمان و نووشته و كشتهكی دنیا سهرپێ ناكهوێ، دووعای سهید مارفیش گیر نابێ، سهید مهندێ دهڵێته دایكی كچه:
كچهكهت بۆ چاكدهكهمهوه بهڵام شتێكم دهوێ…
دایكه دهڵێ:
قوربانی جدت بم، ههرچیت بوێ، بیبه، سهرمان پێوه نیه..
سهید مهندێ دهڵێ:
كچهكهت..
دایكه رازی دهبێ، ئێ، سهید مهندێ چ دهكات، چ دووعایهك دهخوێنێ، كهس نازانێ، بهڵام دوای دوو سێ رۆژ كچه له جێ دێته دهرێ و به بهر چاوی گوندهوه له جاران به لهنجهولارتر به رێدا دهڕوا، دوای چهند حهفتهیهك سهید مهندێ ههواڵ دهنێرێ:
كهنگێ بێمه داخوازی كچهكهتان؟
دایكی كچه وای وهڵام دهداتهوه:
سهیدی گهوره، خۆ نهتۆ نه من به راستیمان نهبوو، ئاخر تۆ چوار تهمهنی كچهكهمت ههیه، تۆ و ژنیان گوتووه!
دیاره سهید مهندێ له ههشتا نزیكدهكهوتهوه، سهید تووڕه دهبێ و دهڵێ:
بهو خودایهی له سهر سهرانه، لێم ماره نهكهیت، وهك خۆی لێدهكهمهوه.
ماڵی كچه به فشهی وهردهگرن و نه به ئا نه به نا، وهڵامی نادهنهوه، حهفته وهرناسووڕێتهوه، كچه تووشی ههمان نهخۆشی دهبێتهوه و له سهر پشت دهكهوێ و ناتوانێ خۆی بسووڕێنێ، ئهوجا ما ئهوهی دایكه دهستهودامێنی سهید مهندێ ببێتهوه، سهید چاكیدهكاتهوه و مارهی دهكات و منداڵیشی لێیدهبێت….))
به دووری مهبینه، لهو گێڕانهوهیهی پیری سوارچاكانهوه، له منی منداڵهوه سهید و پیاوچاك شتێك له گومانیان تێكهوتبێ، ئاخر پێشتر ئهوانه بۆ من ئاسمانی بوون، ههوای زهویان بهر نهكهوتبوو، له چاكه پتر چ جێیان به چ نهكهوتبوو، پیاوچاك و تووكی خراپ!! پیاوچاك و له باداوا ژیان و مێوانداری!! له دڵی خۆم دهمگوتهوه:
پیری سوارچاكان مێوانی سهید مارف بووه، پێكهوه قسهیان كردووه؟ نانیان خواردووه، سهید مارف دانیشتووه و كتێبی خوێندۆتهوه؟ ئهگهر وابێ، واته مرۆڤ بووه!! ئهدی سهید مهندێ! چما ئیشی واشی كردووه! ئهگهر گوڵی كۆساران گهڕهكی به سهر خۆی وهرنهكردبا، چ دوور نهبوو من لهو نێوانه، رێی ماڵێ و سهید مارف سهرگهردان بام، بهڵام بهر له هاواری گوڵی كۆساران، وهك نوێژ له سهرمه دانیشتنهكهی پیری سوارچاكان بگێڕمهوه، دیاره ئهو پیاوه دانیشتنی ئاسایی، ئهوهی من و تۆ دادهنیشین، ناتوانێ دانیشێ، بۆیه دڵنیام، گێڕانهوهی سهرهاتی سهید مارف و سهید مهندێ كه له سهر ئاسنهكه گێڕایهوه، كهمتر له جغاره خۆرێكی ویستووه، ئهگهر كۆڵان كۆڵان لهگهڵم بووبن، وهبیرتان دێتهوه، ماین چۆنچۆنی پیری سوارچاكانی ههڵدا و پشتی گردهبڕ شكا، شكانێك ئهحمهد تهبیبی ههولێرێی بابی فواد ئهحمهدی( ئهرێ ئهی به زولف و پهرچهم) بۆی نههاتهوه جێ..
پیری سوارچاكان دوای ئهو گلانه ، یان دهبوو به پێوه بوهستێ، یاخود پاڵكهوێ، پاڵكهوتنێ، مهگهر منی ههینێی ده دوازده ساڵه و ئێستای نیو سهده، دهنا كێ دهتوانێ وێنهكهی بكێشێتهوه، ئاخر جگه له من كهس نیه ئهو سوارچاكه بنووسێتهوه، بهرێ خۆ دهنێ بهو شێوهیه پاڵدهكهوت:
ئهوهتا له سهر پشته، بالیفێ لهبن بنی ههردوو چۆكی، دوو چۆك هێندهی ئاستی سهری بڵندبۆتهوه، ئاخر بالیفێكیش وا له بن شان و ملی، بالیفۆكهیهكیش له نیوان سهری و دیواره، كهواته پیری سوارچاكان ههمیشه سهری به دیوارهیهوه، ئیدی ئهوهیه دانیشتنی پیری سوارچاكان، خۆی گۆتهنی:
خوایه، كهس وهك من دانهنیشێنیت..
هاوارهكهی گولی كۆساران، لهرزی خسته دهست و گۆچانی پیری سوارچاكانهوه، پێشتر نهمدیتبوو بلهرزێ، نا پیری سوارچاكان كهس نهیدیتبوو بلهرزێ، ناههقی نهبوو بلهرزێ، دهزانی هاوارهكهی گوڵی كۆساران چ هاوارێ بوو! كێ هاواری وای بیستووه و دهبیستێ، مهگهر حاجی مستێ له ژنهكهی خۆی ببیستێ، ئۆی! حاجی مستێ له جێیهكی خراپ هاته ناو قسانهوه، ناچارم كهمێك له هاوارهكهی گوڵی كۆساران دووركهومهوه و له زاری چهتۆی سهرناس شتێك لهو مستێیه بگێڕمهوه:
حاجی مستێ تهمهنی گهیشتبووه ههشتا، بهڵام وهك دهڵێن ئهسبابهكهی بهكاربووه هێشتا، لهو زوورگانهی پشت كهسنهزان له ناو رهشماڵ دهبن، ئێوارهیهك لهرزێكی كهمی لێبووه،كوڕهكانی خڕدهكاتهوه، حهفت كوڕی دهبێ، دهڵێ: شتێك ههیه دهمهوێ پێتانبڵێم..
كوڕهكان تێدهگهن كه باوكیان له سهر مردنه و دهیهوێ راسپاردهی خۆی بگهیهنێ، كوڕه گچكه دهڵێ:
بابه، توخوا، باسی مردن مهكه، تۆ هێشتا زۆرت ماوه..
حاجی مستێ دهڵێ:
كوڕم دهزانم، ما دهزانن ئهمن ههنگۆم لۆ چ بانگكردیه؟!
كهس قسه ناكات، حاجی مستێ دهڵێ:
كوڕم، ئهمن دهمههوێ هۆبه تهواوكهم، هۆبه!
كوڕهكان هۆپێك له خۆیان دهزانن، یهكیان به چرپه دهڵێ:
به خودای بابمان شێت بووه..
مستێ دیاره له بیستن له تیرهی مشكه، دهڵێ:
كوڕم، شێت نهبوومه، ژنهكی جهحێلم لۆ ببیننهوه، تا دوو براتان لۆ زیاد بێت و هۆبه تهواو بێت..
لهو ساته ژنه پیرهكهی حاجی مستێ كه ههر هێندهی گلۆڵه مووێكی لێ ماوهتهوه، هاوارێك هاواردهكات، له چیای كێشكێ گوێیان لێی دهبێت، ئیدی مستێ ژنهكی دهڤهری كێشكێ دێنێ و منداڵیشی دهبێت، دهڵێن، دواتر له سهره مهرگ به كوڕهكانی گوتبوو:
دوای من كهستان گومانتان له زڕدایكتان نهبێ، دوور نیه دوای من برایهكیترتان بداتێ، چوونكێ دوونێ شهوێ سهرجێییم لهگهڵی كردووه!
با به هاواری گوڵی كۆسارانهوه بچین و بزانین هاوارهكهی….
59
دهڵێی ئێستایه، دایكم به كاخهز و پێنووسهوه له تهنیشت خۆی دانام، كات بهره بهری بوونهوهی رادیۆی شۆڕشه، رادیۆی ((ئێره دهنگی ..)) دهنگێگ ئهو رستهی به دنیادا بڵاودهكردهوه، له گوێ دهتگوت كانیی بههارانهیه و لهپڕ له بن كهپكه شاخێ دهتهقێتهوه و بهسهر ئهشكهفتێكدا تاڤگهیهك به سهر دۆڵدا دهپرژێنێ، ئهو لێكچوونه له خۆوه نیه، من كانی بههارانهم به دهنگ و رهنگهوه دیتووه، ئێستا كاتی كانیی بههارانه نیه، رادیۆی (ئێره..) به قسهی ژنهكهی كۆڵانی پشتمان بێت، شار ههر ههموو شار به جاش و پۆلیس و جهرده و دز و شێتیشهوه گوێیاندهدایێ..
له تهنیشت دایكم دانیشتووم، باشه بۆچی ئهو كاتهی بۆ نووسینی نامه ههڵبژارد؟ تێنهگهیشتم، بهڵام لهوه گهیشتبووم كاتێ دایكم حهزی دهچێته شتێ ئیسترهم دهبێ بیگاتێ، جار ههبووه دهستی له ههویر بووه، خولیای بازاڕ له سهری گهڕاوه، ههویری وهلا ناوه، عهبای به سهر داداوه و رێی بازاڕی گرتۆتهبهر..
ئێ، به خوێنهری خۆم بڵێم، دایكم دهڵێ و من دهینووسم، نامه بۆ خاڵه عهریفهكهم دهنووسم، لهوانهیه له دهڤهری شهنگال و ئهولا بووبێت، وا بزانم نامه تهواو نهببوو رادیۆ بۆوه، دیاره ساتی ههناسه له خۆبڕینه، پیری سوارچاكان یهك دوو جار گۆچانهكهی به زهوی دادا، واته قڕوقهپ، دهمانزانی دهڵێ:
ئهوهی قسه بكات ئهو گۆپاڵهی تێدهبڕم..
پیری سوارچاكان به قسهی خهڵك بێت دهوی زۆر پیس بوو، بهڵام له جوێنهكانی پیسیم نهدهدیت و بۆنم نهدهكرد، ئا، ئهوه بڵێم باشه، لهو سهر و بهنده نانی ئێوارهمان دهبرده ژوورهكهی پیری سوارچاكان و گوڵی كۆساران تا درهنگی شهویش له كنیان دهماینهوه، رادیۆی شۆڕش لهو سهرهتای شۆڕشه ههر پێشمهرگهیێ شههید با ناوی دهخوێندهوه، ههر جاشێ، سهربازێ پهیوهندی بههێزی پێشمهرگهوه كردبا، ناوی دهخوێندهوه، ههر دهڵێی ئێستایه رادیۆ گوتی:
عهریف شهفیق… به خۆی ….سهربازهوه هاته رێزی پێشمهرگهی كوردستانهوه…
ژمارهی سهربازهكانم له یاد نیه، بهڵام له یادمه، دایكم مستێكی له سینگی خۆی دا و گوتی:
براكهم، ئهوه تۆی، گهیشتیه ئهوێ، خۆ من …
بابم گوتی:
دهك ئافهرم، ههر ئهوهم لێ چاوهڕوان دهكردی..
پیری سوارچاكانی باپیرم شتێكی نزیك لهوهی گوت:
چۆتهوه سهر كوێخا مهحموودی باپیره گهورهی، خزمهتی بێگانه ناكات..
ئهو خاڵهم، یهكێ بوو له ههمهدانیهكان، ئهوانهی وهختی خۆی له مهلا مستهفا تووڕه بوون و له ههمهدان گیرسانهوه و لهوێ رۆژی دوو درههمیان ههبوو، دوایوهی گهڕانهوه و شتێك پاشتر له بهغدایان كردهوه، ئهو پیاوه گۆتبوویه دوو برا گهورهكهی كه ئهوانیش جهلالی بوون و به جهلالی گهیشتنه قیامهت:
من لهگهڵ ئێوه و ئهوان نایهمهوه ناو حكومهت، به تهنێ دهچمهوه..
به تهنێ هاتبۆوه و چووبۆوه ریزی سهربازی، له سهربازی مایهوه تا له رادیۆ ناوی خوێندرایهوه، دێتهوهبیرم دایكم خهمی له نامهكهی دهخوارد، هێندهی پێوه ماندوو بووه، كهچی ناگاته براكهی، راسته من نامهكهم دهنووسی بهڵام رستهكان ههمووی هی دایكم بوون، یهك وشهم نهدهگۆڕی و نهدهقرتاند، دایكم تا رستهیهكی دهگۆت، تهواوێك رادهوهستا، جاروبار بابم دهیویست له راستكردنهوه یان جوانكردنهوهی رستهیهك یارمهتیبدات، دایكم لێیوهرنهدهگرت، رستهی له كهس وهرنهدهگرت، رستهی خۆی له رستهی ههقایهتبێژ و رستهكانی ناو (مهم و زین) لا جوانتر و شیرینتر بوون..
دایكم وهك بڵێی شتێكی گهورهی به سهردامابێتهوه، گوتی:
ئهوجا، ئهو كاخهزه چ لێبكهم!
بابم به بزهیهكهوه كه لهوێوه زانیم بزهی بابم بزهی بن سمێڵی بهفریی له بزهی ههموو كهسێ جوانتره، گوتی:
حهوشهیهك دابهستهی به سهردا ماوهتهوه!
باش بوو قسهكهی گوڵی كۆسارانم بیركهوتهوه:
كچم، بهسێ، كاخهزهكهت ههڵگره، زۆرنابا براكهت و ههموو ئهوانهی به چیا كهوتوون دێنهوه..
بهڵام كهس ئهو قسهیهی گوڵی كۆسارانی نهنكمی به ههند ههڵنهگرت، ئاخر له سهر لێواری تێكچوون بوو، له سهر بهرماڵ تێكچوو، بهرماڵی پاڕانهوه بۆ گهڕانهوهی بینایی پیری سوارچاكان، پاشان گوڵی كۆساران ورد ورد دهگێڕمهوه، ئێستا به دیار رادیۆوهین و ههواڵی ناخۆش دهبیستین..
له رادیۆوه كارهساتهكهی ئهودیوی كهسنهزان، ئهو كارهساتهی ئێستاش پێوه كهس نهیزانی ئهو ئاگره چۆن كهوتهوه كه ئهو ههموو خوێنهی لێكهوتهوه، ئاگرهكه له ئاقاری (پهلكه رهش) و (باخچه) و ئهو ناوه بوو، دیاره ژنهكهی سهعید ناوی لهو كارهساته نا ئاگر، له شیوهنهكه دهیگۆ:
ئاگر له باخچهی سینهم بهربوو، پهلكی جهرگ و دڵم رهش رهش ههڵگهڕا..
له بارهی ئاگرهكهی سهر سینهی ژنهكهوه رادیۆ شتهكی كهمی گۆ، لێ له پشت كهسنهزانهوه كه هێنده له بهلاشاوهوه دوور نهبوو، ههواڵ له گولله خێراتر دهگهیشته كۆڵانێ:
((پۆلێ پێشمهرگه، له پڕ دهوریان دهگیرێ، دیاره دهستێك له پشت ئهو دهورگیرانه ههیه، پێدهچێ بهرپرسێ له پشتهوه ئهو هێزهی به حوكمهت فرۆشتبێ، نا، كهسێ له ناو هێزهكهوه دهستی لهگهڵ حوكمهت ههبووه و به بێتهل پهیوهندی كردووه، نا به رێكهوت وا كهوتهوه، نا…..ئیدی دهوریان دهگیرێ و شهڕ گهرمه و درێژهدهكێشێ و رێی دهرچوون نیه و هێزی پشتیوانیان ناگاتێ، حهیف لهو دهسته دوازدهییه تاقه پێشمهرگهیهك بۆ گێڕانهوهی شهڕهكهش دهرناچێ!))
ئیدی پشت كهسنهزان بۆ پێشمهرگه دهبێته كوشتارهگهیێ، كهلوكڵۆم، كهس تهرمی كوڕ و برا و باب و مێرد ناناسێتهوه، دهبابه به سهریان كهوتبوو، لهگهڵ زهوی پانببوونهوه جگه له ژنهكهی سهعید، ئهویش به هۆی جهمدانیه گوڵینگدارهكهی سهری كهئهو شهوهی شار رووی له چیا كرد، له بن دهستی بوو، بۆی گوڵینگ دهكرد، دهست و پهنجهی خۆی ناسییهوه، ئاخر له لایهكیهوه كهمتر له قولانجێكی تهواونهكرابوو، ژنهكهی بهو جێ قولانجه جهمهدانیی گوڵینگداری دهستچنی خۆی ناسیهوه و له رێی جهمهدانیهكشهوه مێردهكهی خۆی ناسیهوه، كه ههشت نۆ ده ساڵ دهبوو ژن و مێرد بوون…
دهڵێن ئێستاس جهمهدانیه خوێناویه گوڵینگداره تهواو نهكراوهكه، ههڵگیراوه، له ناو باولێكی داخراوه..
پاشترێ ئهكرهم بڕنۆ دیمهنێكی شهڕهكهی وا نیشاندایهوه:
(( نهماندهزانی شهڕ دهبێ، فڕۆكه هێند لهپڕ ئاگری باراند، لهشكر هێند خێرا دهوری گرتین، دهبابه هێند تیژ گهیشت، ئهوهی له سهر پێشاو بوو به دۆخین توند كردنهوه رانهگهیشت، دهبابه رێچكهیان بهستبوو، كهلكی دهستكردنهوهی نهبوو، ئازا ئهوه بوو ههڵێ و خۆ دهربازبكات، دهبینم سهعید و دهستهكهی چهقین و شهڕیان كرد، هاوارمانكرد:
شهڕی خۆتڕێنه، ههڵێن…
به قسهی نهكردین، له ئاوڕدانهوه دیتم دهبابه گهیشتبووه سهریان..))
سهعدی گهورهش وای گێڕابۆوه:
(( من كهوتمه بن زنجیری دهبابهیهك لهو دهبابانهی دوازده پێشمهرگهكهیان پانكردهوه، له ناو ئاودڕێكی تهسكی قووڵ خۆم كرده مردوو، دهبابه به سهرمدا تێپهڕی، له تاریكیی شهو خۆم زیندوو كردهوه و دهرباز بووم، ئهو ئازایهتیهی سهعید و دهستهكهی كردیان له دهست كهس نایه..))
ئێمه له دهموساتی رادیۆ، قڕوقهپ به دیار رادیۆوهین، له ههر كوێ پێشمهرگهیێ شههید با، دهمانزانی، رادیۆ ناوی دهخوێندهوه، بۆیه له ساتی خوێندنهوهی ناوی شههید ههموو دهستیان له سهر دڵیان بوو، جاری وا ههبوو به بیستنی ناوی یهكهمی ناوێك، زۆر نزیك بوو خهریك بوو ههناسه بوهستێ، بهڵام هاتنی ناوی دووهم یان سێیهم دوور دهكهوتهوه و ههناسه ئاسایی دهبۆوه، لهبیرمه رادیۆ گۆتی (حوسێن….)، دایكم تا مست بوو له سینگی خۆی دا و گوتی: ههیڕۆ حوسێنی برازامه..
باش بوو به ناو هێنان و باب و باپیری شههیدبوون له كوڕه خاڵ دووركهوتهوه..
ههر له رادۆیوه ناوی كوڕه قوزهكهم بیست، ئهو كوڕهی نامهی دڵداریی پێدهنووسیم و پێیدهخوێندمهوه، ئهو كوڕهی به شههیدبوونی كچێكی شێت كرد و دواتر به شێتایهتی ترومبێل شێلایی و گهیشته گۆڕستان…
ههر له رادیۆوه ههواڵی برینداربوونی ئهو خاڵه هات كه هێشتا ئهو نامهی دایكم به دهست و پێنووسی من بۆی نووسیبوو، دهقی نهشكاوه، نهنووشتاوهتهوه، له ناو باول ههڵیگرتووه، ئیدی له ماڵی ئێمه شین و رۆرۆیه، دیاره كهسیش ناوێرێ به دهنگی بڵند بگریێ، ئاخر جاش و پیاو خراپ به كۆڵانێدا دهسووڕێنهوه و گریان له ههر ماڵێكهوه بهرزبێتهوه دهگهنه سهری، ئهگهر مردووهكه پێشمهرگه بێ، یان له ئاقاری پێشمهرگه بێ، زیندووهكان رادهپێچن..
دایكم رۆژانه باولهكهی دهكردهوه، نامهكهی كه له بن كڵاوهكهی عوسمان دانابوو، دهردههێنا و تێڕوپڕ به سهریدا دهگریا، هێند به سهر نامه نهناردراوهكهدا گریا هێند گریا، وهخته بڵێم ههر هێندهش به سهر كڵاوه بهجێماوهكهدا گریاوه، لهبیرمه دایكم دهیگۆته گوڵی كۆساران:
مامۆژن، ئهدی نهتگۆ، بهو زوانه به پێی خۆی دێتهوه، كوا؟ خۆ مهبهستت ئهوه نهبوو، به مردوویی …؟!
بهڵام گوڵی كۆساران……
باش بوو لابهلایی ههواڵێك گهیشت كه برینهكه سووك بوو، ئێستا گهڕاوهتهوه بهرهی شهڕ و له جاران جوانتر شهڕدهكات
بیرمه له پڕ رادیۆوه ناوی شههیدمان نهدهبیست، ئۆخهیش دیاره چیدی پێشمهرگه شههید نابن، من وای بۆ چووم، بهڵام به قسهی پیری سوارچاكان بێ، سهرچیخچووم، دهیگوت:
باش دهكهن ناوی شههید ناخوێننهوه، ئاخر خهڵك دهپسێنن، باش دهكهن بۆ دوایی ههڵدهگرن..
بهوه زانیم من سهرچیخم و قسهی پیری سوارچاكان لهجێیه، ههواڵی مهرگی قادر شۆڕهبی كهند و كهند و دوای حهفتهیهكیش له كوشتنی گهیشته ماڵی ئێمه، لهو حهفت رۆژهش رادیۆ نه له ریزی مردووان نه لهریزی زیندووان ناوی قادری به زاریدا نههاتبوو، به بیستنی سهربردهی مردنی شۆڕهبی گهڕهك تاسا، پیری سوارچاكانیش رسته ترسناكهكهی گۆتهوه، كه كهس چاوهڕێی ئهوهی نهدهكرد له زاری ویهوه رستهیهكی وا دهرچێ:
پیاو كهربێ، كورد نهبێ
ئهوهشی گوت:
رهزای كوڕه ئامۆزام به ناوی منهوه ئهو كوڕهی ناو نا قادر، لهوهودوا با كهس ناوی من ههڵنهگرێ، دهزانم تهمهنی كورت دهبێ، له ناو قادران تهنێ من بڕهك تهمهنم كرد، له بڕكه گندۆرهك بڕهك پتر ژیام..
رسته سوارهكهی خۆشی گۆتهوه، ئهو رستهیهی لهو ساتانه دهگوتهوه كه بارودۆخ روو له خراپی دهبوو:
تهرهس تهرسی تێكرد..
دوای ئهو ههموو ساڵه سهربردهكهم به رسته و وشهوه وهك خۆی لهبیرماوه كه كهسی دووهمی ناو سهرهاتهكه گێڕابوویهوه:
(( ههرسێكمان بووین، ئهو گوتیه من و قادر: پیاوی چاكبن وهرن پێكهوه خۆمان رادهستبكهینهوه، ئهو شۆڕشه بهو تینوێتی و برسێتی و دوور له كهسوكار به ئێمه ناكرێ.
قادر لێی تووڕهبوو: تۆ شهڕهفت نیه، باسی چوونهوه دهكهیت!
منیش گوتم: ئێمه شتی وا ناكهین..
ئهو تهواوێك داما، به دهنگێك وهك تازه له خهو رابێ:
وایه، وهڵلا خۆ منیش ناچمهوه، بهڵام له بێزاری وادهڵێم..
شهو بهسهرداهات نهگهیشتینه ئاوایی، له بن درهختێكی ناو گۆڕستانێكی نزیك جادهی كۆیه ماینهوه و خهوتین، له ئاخر زهمانێك له سهرم بهگاهاتم، له دۆزهخێك له چۆكم بهئاگاهاتم، له دوو یان سێ دهسڕێژی نزیك، له سهر سینگ نزیكتر بهگاهاتم، بهئاگاهاتنێكی گێژ و وێژی وا بزانم ماوهیهك ههر له جێی خۆم له سهر قوون دهسووڕام، دنیا تاریك بوو، نازانم دهستم بۆی گێڕا، یان خۆی هاته ناو دهستم، ئهلهتریكهكهم ههڵكرد، خوێن له رانم رێچكهی بهستبوو، ئهلهتریك كهوته سهر قادر كه شهقاوێ لهو لاوهی من راكشابوو، وهیش له خوێن گهوزابوو، لهبیرمه تیشكی ئهلهتریكم خسته سهر جێی ئهو كه دهبوو لهولای قادرهوه بێت، نهمابوو، جهمهدانیهكهمم توند له رانم بهست، به قوونهخشكێ له قادر نزیكبوومهوه، تاهو واه! سهراپا خوێنه، ههناسهی تێدانهمابوو، ئهویش دیاره ههر دهبێ لهو نزیكانه بێت، بهڵام به برینداری بێ تفهنگ چیم پێدهكرێ، ئهو رۆیشت به خۆو سێ تفهنهگهوه له دهستدهرچوو، بهڵام من من بم، له بن پهڕهی ههوریش بێت، تۆڵی قادری لێدهكهمهوه))
پیری سوارچاكان له ههمووان پتر به مهرگی قادری شۆڕهبی تێكچوو، منیش زۆر بۆی گریام، گهڕهك ههموو بۆ ئهو شۆڕهبیه گریانَ، پلكه بهندبێژیش بهندهكی دیرێژی پێداههڵگۆ:
ههی ناكهسبهچهی پێش دهركێ
دهك خودا ههردوو دهستت بشكێ
كوو لۆ پاره دهستتچووه
شۆڕهبیی بهژن شلكێ
………………
له بیرمه دوو سێ ژن به دزیهوه سهردوولكهی وایان به سهردا دهگۆ بهردی دهتواندهوه، با پێكهوه گوێ له ههندێكی بگرین:
كۆره و مجرۆ بی لۆ خاتری نهبی
كوو دهستت چووه قادری شۆڕهبی
قادر قادره، قادره لاوۆ
تهرمێ قادرم له وڵاتی كۆ
له ههولێرهوه كوو بگهمه تۆ!
كۆره و مجرۆ بی لۆ خاتری نهبی
كوو دهستت چووه قادری شۆڕهبی
قادر قادره، قادرێ داكی
چهقی له دڵی گوللهی ناپاكی
گوری ساوابوو چووه بن خاكی
كۆره و مجرۆ بی لۆ خاتری نهبی
كوو دهستت چووه قادری شۆڕهبی
قادر قادره، قادرێ خوشكی
پشتێن قهفقهف و سهریش به مشكی
چاوم نابینن قهت قهت به هیشكی
كۆره و مجرۆ بی لۆ خاتری نهبی
كوو دهستت چووه قادری شۆڕهبی
قادر قادره، قادرێ بابی
له چاوی بابێ قهد ئاوا نابی
مردنی شێران كوو دهبی وابی!
كۆره و مجرۆ بی لۆ خاتری نهبی
كوو دهستت چووه قادری شۆڕهبی
قادر قادره، قادری دۆستی
لهگهڵ قادری خۆ سۆزم بهستی
له ناو گۆڕیش دهستم له بهستی
كۆره و……….
} من سهردوولكهمهم لهبیرنهمابوو، دوای ئهو ههموو ساڵه له زاری ژنێكی خزمیانهوه بیستمهوه{
ئێ بگهڕێمهوه كن رادیۆی(ئێره..)، ههر رۆژ لهگهڵ رۆژاوابوون، ماڵی ئێمه به باب و دایك و باپیر و نهنك و خوشك و براو زۆر جار ئامۆزاكانیش گوێیان خاوێندهكردهوه بۆ جوانتر و سووكتر بیستنی دهنگی رادیۆ، دهرگای حهوشهیان دادهخست، ئهگهر فریشتهش له دهرگای دابا كهس لێی نهدهكردهوه، دیاره له دهموساتی رادیۆ كهس به سهر كهسهوه نهدهچوو، ئاخر شار ههموو گوێیان دهدایه رادیۆی شۆڕش، ئهو رادیۆیهی پیری سوارچاكان زۆر خۆشیدهوهیست، بهڵام له دوای مهرگی قادری شۆڕهبی، ساردبۆوه، له رادیۆ له شۆرش ساردبۆوه، لهبیرمه زۆر گوێی له( كورد خائینۆ)ی كاوێساغا دهگرت..
ههر لهو سهروبهنده گوڵی كۆسارانی به سهرداهات، ئیدی پیری سوارچاكان ههر له رادیۆ نا له زۆر شت ساردبۆوه، له ژیان ساردبۆوه، دهبێت بڵێم تهمهنی من به دیار رادیۆی شۆڕشهوه، رادیۆی (ئێره..)وه لهو رۆژهوه كۆتایی هات كه پیری سوارچاكان كۆتایی پێهێناو دهیگوت:
له نزیك من مهیكهنهوه، بهڵام دواتر سهركهوتنهكانم بۆ بگێڕنهوه
ئیدی منیش زۆر جار له كاتی بوونهوهی رادیۆ، دهچووم وانهیهكم دهوردهكردهوه، دهبێت بڵێم من لهو دهمه پۆلی چوارهمی سهرهتایی بووم، یان دهچوومه لای دهلاقهی مهم و زین، له بهرگه شینهكهم دهردههێناو چهند دێرێكم لێی دهخوێندهوه، ئێستا له خۆم دهپرسم، باشه من له بارهی رادیۆوه بۆچی وا وابهستهی پیری سوارچاكان بووم؟ كاتێ حهزی لێبوو، حهزم لێبوو، حهزی لێبڕا، حهزم لێبڕا! تێنهگهیشتم، ئێستاش تێنهگهیشتم..
بهر لهوهی بگهمه سهربردهی پڕ له كول و كهسهری گوڵی كۆساران و پیری سوارچاكان، كهمێكیدی به دیار رادیۆوه دهمێنمهوه، سبهینان له قوتابخانه، پێشهوهی مامۆستا بێته پۆلێ، رادیۆ چی گوتبوو، ههر ههموو له ناو پۆلێ دهگوترایهوه، خۆ خورشید كاتێ دهنگی وهكو پیاوهكهی ناو رادیۆ لێدهكرد دهیگوت( ئێرهی دهنگی كوردستانی ئێراقه…. پێشمهرگه قارهمانهكانی هێزی سهفین….) ههر دهتگوت پیاوی ناو رادیۆیه.، شوكر لهولاوه چالاكیهكی دهگێڕایهوه، ئهویدی چالاكیهكیدی، ههر شوكر سروودی( پێشمهرگهی به ههڵمهتین..) دهگوتهوه، ئیدی رادیۆیان ههموو دهگوتهوه، له پڕ قڕوقهپ، مامۆستا گهیشت، بهرێوهبهر جارێك گوتی:
ئێوه ههر سهری خۆتان نا، سهری ئێمه و قوتابخانهكهش دهخۆن..
كهسێ ههیه، له ههمی باس و سهرهباسێ ههیه، له تهكمه و قسهی ههیه، بهلاشاوه، منداڵی بێ وی چیه و چی ناوه! دیاره له رادیۆی (ئێره…)ش ههر دهبێ دهنگی ههبێ، كێ دهزانێ ئَهو كهسه كێیه؟! دهزانم له ههر خوێنهرێكی كۆڵان كۆڵان بپرسی ئهو كهسه كێیه؟ وهڵامی پێیه: كهویار، كهویار..
جگه له كهویار كێیه! فازیل رێحانهش لهبیرناكهم، له ههموو سهره كۆڵانێ راوهستایه و دهنگی ههیه، ههر دهبێ
شتێ له كهویار و رادیۆ و رێحانه بگێڕمهوه، دوایوهی رادیۆ له ناو غژهغژو غڕهغڕ له پڕ سلاوی دهدایهوه كۆتایی به بێدهنگیی ماڵ دههێنا، ههر یهكهو شتێكی دهگۆت و قسهیهكی ناو رادیۆكهی دهگوتهوه، من یهكسهر لۆ دهرێ، زۆر جار كهویار و رێحانه له پێشه من له كۆڵان راوهستابوون و چاوهڕێی منیان دهكرد، خڕبوونهوهی دوای رادیۆ به (ئهی رهقیب) دهستیپێدهكرد، به (ئێره دهنگی…) دهڕۆیشت و (نابهزین و نابهزین و)یشی تێدهكهوت، لهبیرمه شهوێك پێنج شهش منداڵ، له بن نمهی باران له بهر تیشكی گلۆپه كزهكهی سهر دهرگای ماڵی نهنهخان (شههیدان)مان دهگوتهوه، لهپڕ سێ چوار چهكدار پهیدابوون، كهویار یهكسهر (ئهی شههیدان)ی گۆڕی بۆ (ههیاران و مهیاران ، یاخوا داكاته باران) ئێمهش لهگهڵی گوتمانهوه، چهكدارێكیان گوتی:
مهترسن، شههیدان بڵێنهوه، عهرد تێر بارانه..
ئێمه دامانه بێدهنگی و چهكدارهكانیش تیژ گهیشتنه كۆڵانه تهسكهكهی نێوان حهساره گهورهكهو ماڵی پیرخدر، ئهو چهكدارانه چ بوون؟ یاسینی پیر خدر پێیوابوو جاشن، بهڵام فازیل رێحانه سووربوو لهوهی پێشمهرگهن و دهنگهكهشی ناسیهوه، سوێندیخوارد: ئهوه گرده بوو، به بهژن و دهنگ دهیناسمهوه
من ئهو گردهیهم دیتبوو، له بهژن ههر نیو بهژنی ژنێكی كهڵهگهتی ههبوو، دهنگیشیم بیستبوو، دهنگێكی گهورهی پڕ له دهنگدانهوه و دهتگوت له زاری ئهشكهفتهوه دێ، بهڵام لهو شهوه رهنگه له ترسان بووبێت نه به بهژن نه به دهنگ نهمناسیهوه، دواتر ماڵی ئهو گردهیه هاته كۆڵانی ماڵی شووشه، ئهگهر (كۆڵان كۆڵان..) كۆڵانیدی لێبۆوه، سهربردهیهك له كۆڵانی شووشه و شووشه دهگێڕمهوه..
ئێ، دوای گهڕانهوه و دیتنهوهی گرده، دهنگ و شهوهكهمان لهبیرمابوو، زۆر مهراقمان بوو، بزانین ئهو بووه یان نا، بهڵام شهرم زاری بهستبووین، زمانی پرسیارمان نهدهگهڕا، كهویار گۆتی:
لۆ منی لێگهڕێن، پێدهكهوم
چووبوو به كوڕهكهی گردهی گوتبوو، كه پرسیار له بابی بكات و وهڵامهكه بێنێتهوه، وهڵام له زاری گردهوه بهو شێوهیه هاتهوه:
من لهو ساڵهی شۆڕش دوو سێ جار هاتمهوه ناو شار، رێم به كۆڵانهكانی بهلاشاوهش كهوتووه، بهڵام (شههیدان و (ههیاران و مهیاران) و ئهو منداڵانهم لهبیرنیه..
دوای ئهو وهڵامه، رێحانه گوتی:
لهبیریبێ و لهبیرینهبێ دهنگهكه دهنگی وی بوو..
كهویار گۆتی:
دهنگ ههیه به دهنگ دهچێ..
بهڵام وا بزانم دهنگی گرده له چ دهنگان نهچوو..
٥٨
-بابه، ئهی رهقیب نهما
+ ههر نهما، نهما!
-بهرێوهبهر گۆتی: واز له ئهی رهقیب بهێنن..
بابم له بن لێوانهوه شتێكی نزیك لهوهی گوت: به قسهی وی نابێ..
به قسهی وی نهبوو، لهگهڵ ئهو ههموو ههڕوگیڤ و چاوسووركردنهوهیه (زێوهر) ئهی رهقیبی لێنهبڕا، له ریزبوونی سبهینان، بهر له ریزبوون، له رێی ریزبوون، ئهی رهقیب دیواری دهبڕی به كۆڵانهكانی ئیسكاندا وهردهبوو، به رێی ئامانهشدا تێكهڵی دهنگی (قازی محهمهد) دهبوو، لێژدهبۆوه بۆ (كۆشكی باكوور) و دهپهڕیهوه بهری گهرماوێ، لهولایهوهش به قسهی كوڕی دهروێش بێت كه له بابیهوه دهیگێڕایهوه، دهگهیشته سهر دهرگای مزگهفتهكهی بابی و بهلای بهلاشاوهشهوه خۆم گوێم لێنهبووه، بهڵام له لوقمانی برای حهكهیمم بیستووه، دهگهیشته نزیك ماڵی سابیره فهندی، ئهو مامۆستایه حوكمهت له خانهقینهوه ههڵیدا و لێره به عهرد كهوتهوه، سهربردهی زۆره، دواتر وردوباریك دهیگێڕمهوه، لوقمانیش یهكێ بوو لهو شهش حهفت قوتابیهی كه من له پۆلی یهكهم وهرگیرام ئهوان پۆلی سێ و چوارهم بوون، بهڵام كاتێ پۆلی پێنجهمم بڕی پێكهوه بووینه شهش، حهكیم كه گهیشته براكهی، بابی گوتبوویه لوقمان:
حهكیمی برات له كوێ بووه مامۆستا، تۆش ههر دهبێت لهوێ بهردهستیی بكهیت ..
لوقمان رقی دنیای له مامۆستا دهبۆوه، به كهمێ زمانگرتنهوه، گۆتبوویه بابی:
بابه، من له ههر كوێ بوومه بهردهست، قهینا لهبهر خاتری تۆ حهكیمی برام لهوێ به مامۆستا وهردهگرم..
قسه له بارهی (ئهی رهقیب)هوهیه، من بۆ كوێم بردهوه! حهكیم و لوقمان لۆ هاتنه ناو باسهوه؟ نا له خۆوه نیه، ئهو لوقمانه له ههنكهوه بهردهسته ، كه له ساڵی قهدهخهكردنی ئهی رهقیب وا بزانم پۆلی پێنج بوو، له رێی ریزبوونێ، مامۆستاكان هێشتا له ژووری خۆیان بوون یهك به دهنگی خۆی:
ئه.. ئه.. ئه.. ئهی.. رهقیب ههر ماوه قهومی كورد زمان..
شوكر و خورشید و سهلاح جهوههر و من و زۆریدی زوو لێمان وهردهگرتهوه:
نایشكێنێ دانهیی تۆپی زهمان…..
مامۆستا ئهلیاس كه له پێش گشت مامۆستایان دهگهیشته گۆڕهپانهكه، دهنگی تێكهڵی قوتابیان دهكرد:
كهس نهڵێ كورد مردووه، كهس نهڵێ كورد مردووه..
كاتێ بهرێوهبهر و ئهوانهش دهگهیشتن، مامۆستا ئهلیاس دهیگوت:
بهسه، كوڕم بهسه، كورد نامرێ، نا….
بهرێوهبهر و ههندێ ئهفهندیتریش كه نهمدهزانی له كوێوه دههاتن و قسهیان دهكرد، ههوڵیاندا له (زێوهر)ی ئیسكانی ههولێرهوه، قڕوقهپ به ئهی رهقیب بكهن و نهگاته گوێی كهس، بهلاش بوو، ئهی رهقیب له دار و دیوار و دهركه و پهنجهره و مێز و كورسیی زێوهر تۆماركرابوو، دهنگی نهدهبڕا، دێتهوهبیرم، زۆر جار لهپێش دهرگا له كاتی بهربوونی زێوهر یان ههردی، ههردووكیان له ئهی رهقیب یهكیان دهگرتهوه، سهر جاده یهك پارچه دهبووه ئهی رهقیب، جێی شهڕه بهردی گرتبۆوه، ئامانه دهبوو راوهستێ، دیمهنێكی جامی ئامانه تا ئێستاش له جامی روون روونتر له چاومه، ژنێكی كراس رهشی پرچ له پشتهوه قیت و تۆپ بهستوو، سهرێ دهرهێنا و هاواری كرد:
قوربانی ئهو كوڕه جوانانه بم، حێلتر، حێلتر، ئهی رهقیب حێلتر..
ئهی رهقیب ههر له قوتابخانه نا، له رێوبان و كۆڵان و گهڕهك و رادیۆشهوه ههر زیندووه، له رێی قوتابخانه، سبهینان له شامینۆكفرۆشهكه حێلتر ئهی رهقیبمان دهگوتهوه، له كۆڵانێ له ناو گهمانێ، گهمهی ههلیكانێ (ههلیك ههسته، بازه بهسته..) ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له ساپساپانێ( كه پێیهك له ههوایه و به پێیهك بهردێكی پان له خانهیهكی سهر عهرده وه دهبهیته خانیهكیتر) ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له خۆ به ترومبێل كردنهوه كه خوا خوات بوو هێواش بكاتهوه تا خۆت فرێدهی، ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له ژماردنی ئهستێرانی سهربانان، كه كهسمان تهواومان نهكرد، ئهی رهقیب دهگوترایهوه،..
شهوان له راوكردنی شهمشهمهكوێران، كه كڵاومان ههڵدهدا، ئێ ئهوه خوایه شهمشهمهكوێرهیهك بكهوێته بن كڵاو و بیگرین، ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له سهر گۆمی شهختهكهی بهلاشاوه، كه دواتر كهس باوهڕینهدهكرد لێره گۆمی شهخته ههبووبێ، خلیسكانێمان دهكرد و ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له پێش دهرگای ماڵی كهویار لهو جێگهیهی كیژان پێنجوكانێَیان دهكرد، ئهی رهقیب دهگوترایهوه، به دیار پهلكه زێڕینهوه كه به پرچی ئایشه و فاتمه ناوی كهوتبووه سهر زاری كیژان، ئهی رهقیب دهگوترایهوه، له ههموو جێ ئهی رهقیب به ئاشكرا دهگوترایهوه، بهڵام لهو رادیۆیهی كه سهر له ئێواران له سهری دهبووه پڕكێش پركێش و ههر كهسهوه رایدهكێشایه بن گوێی خۆی، لهبهر غژه غژه باش تێینهدهگهیشتین، ئهی رهقیب به نهێنی دهگوترایهوه، من ههستمدهكرد نهێنیه، ئاخر بابم دهیگوت:
كوڕم له كن كهس نهڵێن وگوێمان له رادیۆی سهرێ گرتیه و ئهی رهقیبمان بیستیه..
ئهو رادیۆیه كه بهرگهكهی له رهنگی كراسهكهی كهویار بوو، پڕ سهرهاته و دوایی دێمهوه سهری، ئهی رهقیب لهو دهمهو بههارهی كه له شهوێكدا شار به پێش ماڵی ئێمهدا به چیا كهوت، تا ئهو بههارهی پیاوه تیلاك خوارهكانی پێشتر سهركزانه گهڕانهوه شار، ئهی رهقیب له گوێی من دهنگی نهبڕا، له خڕ لاوه دهنگی دههات،
له بارهی ئهی رهقیبی ساڵی كاولبوونهكه سهربرده و قسه زۆره، ئهوهتا مهلایهك له مزگهفتێ دێتهوه، تووشی منداڵانی دهم به ئهی رهقیبهوه دهبێ، دهڵێ:
ئهوهی رێ له ئهی رهقیب بگرێ، وهك ئهوهیه به گژ خوادا بچێ..
شاتكه شێت له سهر بهرگی بالیفێ- دهبێ له جۆته خوشكهوه فێربووبێ- به خهتی دروومانی نووسیویهتی:
((كورد نامرێ)) بهڵام فیشهكه شێتهی مێردی گوتبووی:
ئهو بالیفه فڕێده، حوكمهت بیبینێ، بالیف دهخاته سهر زارمان و دهمانخنكێنێ..
حهمهد مهستان ، به دیار شووشهی نیوه پڕهوه كه پێشتر جاروبار(له باخان ئاه و ناڵین دێ) و (یار بهرهو رووی ماڵان دێ)ی دهگوتهوه، ئێستا خاو خاو له خاوكهر خاوتر (ئهی رهقیب) دهڵێتهوه، هێند خاوی دهگوتهوه، له سروودهوه كردبوویه حهیران، ژنهكهی كه ههمیشه لایهكی كراسهكهی ههڵكراوه و پێش دهرگا گهسكدهدا و له بن بارانێش سۆندهی ئاوێی به دهستهوهیه، دهڵێته مێرده مهستهكهی:
تۆ به مردنی خۆت نامری، یان عهرهق یان حكومهت دهتكوژێ..
حهمهد مهستان دهڵی:
به كیههیان بمرم شههیدم.
بڵندتر ئهی رهقیب دهڵێتهوه، هێند بڵند دهگاته ماڵی ئهنۆ كه ماڵیان لهو سهری بهلاشاوهیه، نزیك كهندی گڵكهند ئهو كهندهی هێندهی ئاوی رژاندۆته شارهوه هێندهش پێشمهرگه، پێشمهرگه له تاریكایی ئهو كهندهوه دههاتنهوه شار و گورزی خۆیان دهوهشاند و ههر بهوێدا یان به كهندی بهلاشاوهدا ههر به تاریكی دهگهیشتنهوه زوورگهكانی رۆژههڵاتی شار، كهندهكان پڕ سهرهاتن، تا كۆڵان كۆڵان مابێ كهندهكان ناوه ناوه دێنهوه ناو گێڕانهوه، بهڵام تاكه كهسێ بتوانێ سهربردهی كهند و پێشمهرگه بگێڕێتهوه، ئهنۆی بهلاشاوهی ماڵ له نزیك كهندی گڵكهنده، حهیف! چوو، گوێمان لهو سهربردانه نابێت..
ئێ، با بێینهوه سهر ئهی رهقیب، ئهنۆ ئهو كوڕهی كێشكهی به دار و دارتێلهوه نههێشتبوو، به دار لاستیقهكهی ئاسمانی بهلاشاوهی رووتكردبۆوه له تهیر و تواڵ، نه زێدهگۆییه، نه خهیاڵ و نه هیچ لهوانه، چۆنی دهگێڕمهوه وایه، له ترسی دارلاستیقی ئهنۆ، نهك ههر مهل كۆپتهریش نهیدهوێرا به ئاسمانی بهلاشاوهدا ههڵفرێ، من دێتهوه بیرم ساڵانه قاز و قورینگ به ئاسمانی بهلاشاوهدا دههاتن و به سهر قهڵاتدا نازانم بهرهو كوێی دنیا ئاسمانیان دهگرت، راسته پێش پهیدابوونی ئهنۆ، پێش به چیاكهوتنهوهی پێشمهرگه، پێشمهرگه تهقهیان له كۆچی قازوقورینگ كرد و دڵیان ئێشاندن، بهڵام دار لاستیقی ئهنۆ كار له تفهنگ نهبوو، ئهو بوو رێی به قازو قورینگان گۆڕی، دوایوهی ئهنۆ به دار لاستیقهكهی كهلاستیقهكهی له چووپی ماتۆڕ بوو، له گای دابا دهیتهپاند، دوو سێ قاز و سێ چوار قورینگی له ئاسمان پهلهواژ كردهوه و تا گهیشتنه سهر عهردی بهلاشاوه، چهقۆیان به سهرڕا نهگهیشت، ئهو بهستهزمانانه رێی خۆیان گۆڕی، به سهر مهنتكاوه و رووناكی و كۆماری و سهیداوهدا به سهر قهڵاتدا ئاودیو دهبوون و چهتۆی سهرناس گۆتهنی دهگهیشتنه چیای مهقلووبی شێخان و لهوێشهوه ههر خۆیان دهزانن بۆ كوێ! ههر ئهو ئهنۆیه و بهو دارلاستیقهی دهستی پرتهقاڵ و ههناری به كۆماری گهڕهكی (كۆماری)یهوه نههێشتبوو، به چاوی خۆم دیتوومه، ئهو ئهنۆ نیشانشكێنه، له دووریی دوو سێ دارتێلهوه نیشانهی له ههناری به دارهوه گرتووه، ههنار فڕیوه ههر دهنكهی له پێش دهرگایهك كهوتووه، سهرهاتی كۆپتهرهكهش راسته من به چاوی خۆم نهمدی، بهڵام راسته، ئهوانهی گێڕایانهوه، درۆیان لێناوهشێتهوه، وا گهیشت و گهڕهك وای گێڕایهوه:
له بن جۆت عاموودان(دارتێلان) له پشتهوهی بهلاشاوه، كۆپتهر خۆی نهوی دهكات، لهوانهیه شتێك بهرداتهوه بۆ ئهو سهربازانهی دوای كاولبوونی دنیا، لهوێ سهنگهریان لێدابوو، چادریان ههڵدابوو، ئهنۆ له بن دارتێلهوه له ناو گهنمهوه كه بهژنێ ههڵیدابوو، نیشانه له كۆپتهر دهگرێ و تهقهی لێوهدێنێ، كۆپتهر زراوی دهچێ، به خۆههڵدانێ خۆی دهگهیهنێتهوه بنی ئاسمانێ، تۆبهدهكات و جارێكیتر گوو دهخوات لهو ئاقاره هێنده له زهوی نهویبێتهوه..
دهڵێی تهواوێك له ئهی رهقیب دووركهوتوومهتهوه، ئهو ئهنۆیه كه له ههوكهوه ههوكهی ناو سهربرده تا شهش حهفت ساڵێكیتریش لهگهڵمه، سهرهاتی هێند زۆره، وهخته بڵێم بهلاشاوه بێ وی و كهویار و رێحانه نه گهڕهكه نه هیچ، ئێ، وا هاتمهوه سهر ئهی رهقیب و ئهنۆ، وهك بینینی فیلم دێتهوهبیرم، ئهنۆ له پێش دهركهی زێوهر گوتی:
زناحم لهگهڵ دایكی خۆم كردبێ، ههر كهسێ نههیڵێ ئهی رهقیب بڵێم، بهو دارلاستیقه، سهری دهپهڕێنم..
تا له بیرمنهچووه، ئهنۆ دارلاستیقی دههێنایه قوتابخانه، له بن درهختێ، له كونی سولاوكه، له كونی مهزرا، له بن گونی خۆی، چووزانم له جێیهك دهیشاردهوه، ههموو رۆژێ به دارلاستیكهوه دههاته قوتابخانه و جارێكیش لێینهگیرا، دێتهوهبیرم جارێك هیچ چارهی نهبوو، دایه من و گوتی:
چ مامۆستایهك شك له تۆ ناكات، با لهكنه تۆ بێت..
خستمه گیرفانمهوه و ههر لهوهشهوه پتر بووینه برادهر و ههمیشه له سهری دهكردمهوه، ئێ، بهو چاوانهی خۆم دیتم، كڵاوی مامۆستاكه فڕی، زستان بوو، مامۆستا كڵاوێك وا بزانم كاسكێكتیان دهگۆتێ، له سهر بوو، كڵاو كهوت، ئاوهڕدهدهمهوه ئهنۆ دارلاستیكهكهی دهخاته بهڕكی شهرواڵهكهیهوه كه جێی دوو سێ گندۆرهی لێدهبۆوه، له رێیێ گۆتی:
ئهو كهچهڵه، نایهڵێ (ئهی رهقیب) بڵێینهوه!؟
ئهو رووداوهم له ماڵێ گێڕایهوه، بابم گوتی:
كوڕم، ههر كهسێ دژی ئهی رهقیب بوهستێتهوه، نهك كڵاو سهریشی دهپهڕێ.
سوێندی كهسم له سهر نیه، ئهو ساڵهی دهڵێم ئهی رهقیب هێندهی ئهلفاتیحا هاتۆته سهر زاران، هێندهی بهرگی كتێب و ناوی خۆمان هاتۆته بهر چاومان، ئهو ساڵه منداڵ به كهرتكه گهچان چ جێ نهما له سهری نهنووسن ئهی رهقهیب، سهر بهرد و دار، دارتێل و دیوار، سهر خۆڵ و قوڕ، سهر تهنهكه و چاكهتی مامۆستا و سهر بهرگه بالیف و سهرنان..
به چاوی خۆم دیتم له سهر پشتی كهرێكی سپی به خهتێكی ناڕێكی رهش نووسرابوو:
ههر ماوه قهومی كوردزمان..
كوردی سهر پشتی كهرێ ههرای نایهوه، ههبوو به سووكایهتی به كوردی خوێندهوه، به فیتی جاشی تێگهیشتن، جاشی له جاشانیش، چوونكێ ههموو جاشێك كاری وا ناچیزه ناكات، بهڵام ههندێك كهس به كاری شۆڕشگێڕانهیان ههژماركرد و وا بزانم حهمهد مهستان بوو گۆتی:
خۆ سهر پشتی كهرێ له ئاودهستخانهی مزگهفتێ پیستر نیه، ئهدی لۆ لهوێ دهنووسرێ!
مهلارۆكیشم دیت شووشهیهك نهفتی دهستدایێ، كهری كورد له پشتێی گرت و كهوته رهشكردنهوهی بۆیاغی سهر پشتی، ههبوو گومانی لۆ وی چوو، بهڵام سوێندی به زاد ( گهنم و جۆ) ی بنیادهم و كهرانی دهخوارد كه دهستی وی تێدانیه..
ئهی رهقیبی سهر چاكهتی مامۆستاش هێندهی قهومی كوردی سهر پشتی كهرێ دهنگیداوه، له قوتابخانهوه به ئیسكاندا هات و ههموو بهلاشاوهی گرتهوه، بزانه سهربردهی چاكهتهكه چۆنه:
مامۆستایهك ههیه، كاتێ دادهنیشێ و لاق دهخاته سهر لاق و دهكهوێته قسه، پێلاوی له پێ بكهوه ئاگای لێ نیه، قووڵ رۆدهچێته ناو باس و خواسان، ئهگهر باسهكه شتێكی ئهوتۆش نهبێ، ئهو ئهو گهورهی دهكات و پهلوپۆی لێدهبێتهوه، باسی دارا و زارا بكات، دهیباتهوه سهر ئادهم و حهوا و دهركردنیان له بهههشتێ، باس باسی مێوژی مام زۆراب بێ، دهمانباتهوه ناو رهز و باخی خۆشناوهتی و چۆنیهتی پهروهردهكردنی دار و درهختان، ئێ، له قسهی مامۆستا گهڕێ، با چاو دهینه سهر چاكهتێ ، مامۆستا ههستا سهر تهختهرهشێ، له سهر دامهنی چاكهتی سپی، لای چهپی، به خهتهكی خۆشی رهش (ئهی رهقیب)هكی له پهنجه پانتر، وهك بڵێی دهدرهوشێتهوه، وهها نهخشابوو، مهگهر جۆته خوشك وا بینهخشێنن.
پۆل دهزانێ كهرخی ئهو كوڕهیه كه به جووته پێنووسی دار جوان دهنووسێ، ئهو وانهیه مامۆستا تا دهستی شل بوو له سهر تهختهرهش شتی نووسی، بهڵام پۆل به دهنگی نزم چاكهتی مامۆستایان خوێندهوه، له ناو جاده و كۆڵان و گهڕهكیش گۆتیانهوه، وا بزانم مامۆستا ههوكهشپێوه نهیزانی ئهی رهقیبی پێوه!
ئهدی ئهی رهقیبی دهست و پهنجهی جۆته خوشك، ئهگهر به كامی دڵ قسه له نهخش و نیگاری جووته خوشك نهكهم، وهك ئهوهیه كۆڵانێكی جوانی بهلاشاوه له نهخشهی بهلاشاوه بسڕمهوه، ئاخر چ سهرنان و بهرگه بالیف و بهرگه رادیۆ و تهلهفزیۆن و پهردهی دهلاقه و پهنجهره، تۆ پهردهی سهر ئاودهستیشی بهگهڵ بده، نیه، نهخشی پهنجهی وانی پێوه نهبێ، ئهوهی نهخشی دهستی جۆته خوشكی دیتووه، شایهدی دهدا كه (مانی)یش ههر وا نهخشی نهخشاندووه.
ماڵی جۆته خوشك لهو سهر كۆڵانهیه ئهگهر به ههر لایهكدا پێچبكهیتهوه دهكهویه كۆڵانی ماڵی شفتیفرۆشهكه، با بڵێین كۆڵانی پێنج شههید، دیاره من دواترێ ئهو ناوهم لێی ناوه، دهنا له بهلاشاوه كۆڵانێك نیه بهو ناوه، ئێ، له ماڵیان گهڕێ، بزانین نهخش ونیگاریان چۆن به ماڵاندا دهگهڕێ..
ههر دهبێ به بهندێكی پلكه بهندبێژ بچینه سهر باسی جۆته خوشك، ئاخر تا بهندی وی ههبێ، سهرهاتخوان ناوی خوداشی به زاردا نایه، بهندی وی (ههبوو نهبوو)ه، تۆبه خودایه! خوداش به دوای ویدایه، پلكه بهندبێژ له بهندێكی درێژ، درێژتر لهو رستهی له حهوشهی گهورهی ماڵی جۆته خوشك ههمیشه چهند پارچه پهڕۆیهكی نهخشدار، تۆ بڵێ ئاڵای به سهرهوه هێند به ناز دهشهكانهوه، جۆتهحاجی لهقلهقهكهی ههولێرێش مرخیان لێ خۆش كردبوو، بهندهكهی پلكه بهندبێژ له كۆڵانی ماڵی كهویاریش درێژتر بوو، بهڵام من چ مێشكم ماوه! حهیف ههر هێندهم بیرماوه:
جۆته خوشكهك ههن لهو سهری
كراسی باخیان له بهری
فۆتهی گوڵداریان له سهری
شاریان نهخشاند سهر له بهری
كراسی بهری جۆته خوشك چ تهرز و رهنگ بوون، نایهنهوه بهر بیناییم، بهڵام فۆتهی سهریانم له چاوه، گوڵه بهیبوون وخهزێمهیان لێ چنراوه، هێند جوانیان دهبهست، ئهو ژنانهی دهمێك بوو فڕێیاندابوو، به دیتنی وان بۆ فۆته گهڕانهوه، نهخشی فۆتهش ههر چنراوی دهست و پهنجهی خۆیان بوو، جۆته خوشك وهها تێكهڵی نهخش و چنینن، ناپرژێنه سه هیچ، نهنه خانی دایكی سوڵتانه شێت گۆتهنی: لهبیریانچووه شتهك ههیه مێردكردنی دهڵێنێ.. چاوچاوانێ و حهزحهزۆكێ و ئهو شتانهش نازانن چیه، لۆ جوانیش له جوانان بوون، بهژن لاولاوی، پرچ خاوی، بهڵهك چاوی لهوانه بوون وهك دهڵێن برای خۆیان عاشقیان دهبوون..
دهرێ و گهڕانیان نیه، كهمه، چ جێ پێنازانن، بهره جهژنانێك له بن قهراتێ له دایكیان دادهدهبڕێن ، بهساكه گۆڕی و ریم و پاسان ناكهونهوه، بۆ بانگهواز دهچنه مزگهفتی حاجی لهقلهقان، مهلا ئهوها بانگ رادهدێرێ:
دوو كیژۆره له پێش دهركهی مزگهفتی خانهقایێ چاوهڕێی داكیان دهكهن..
جۆته خوشكی دهستڕهنگین دێنه كۆڵانێش دهرزی و دهزوویان له دهسته و پهڕۆ دهنهخشێنن، دایكیان گۆتبووی:
دهست به دهرزیهوه خهویان لێكهوتووه..
ئهدی دهرزی له مهمكی گهورهكهیان رانهچوو! لێی پیس نهكرد! دهرزی، دوای دهرزی بڕێ! كچ خهوی لێدهكهوێ و دهرزیی لهبیردهچێ، له خۆ وهرگێڕانێ دهرزی له مهمك رادهچێ.. دكتۆری ههولێر و مووسڵا نهما پێینهكهن، بردیانه بهغداش، خوای نهخش و نیگار كردی هێشتیهوه و نهیكوشت، بابی سێ جوانهگای له خۆی گرتبوو، دهمهو عهسرانێ ماڵ نهبوو له بهلاشاوه لهگهنه گۆشتێكی بۆ نهچێ، خوشكی گچكهش بهرگه بالیفی نهخشداری له خۆ گرتبوو، پاشۆڵێكی بهخشی، ئێمهش بهرمان كهوت، له ماڵێ له سهری بهشهڕهاتین، شهڕه بالیفێكمان كرد، دهتگوت رێوی چۆته كۆڵیتی مریشكان، له بهر پهڕهمووچه چاو چاوی نهدهدی، بالیفهكان چنگێ كهمتریان لێمایهوه، خۆ لهبیرتانه ههینێ بالیف پهڕهمووچهی تێدابوو، ههر ئێمه نا، منداڵ نهبوو له سهر بهرگه بالیفی جۆته خوشك به شهڕ نهیێ!
ئاخر سهر نانه سهر بالیفی وان، وهك چوونه ناو پهپووله وگوڵان وایه، ئهو بهرگهی شهڕه بالیفی له ماڵی ئێمه نایهوه: عهردهكهی به لای مۆریدا دهڕوانێ، دوو پهپووله باڵیان لێككردۆتهوه، یهكیان سپی سپی، پنتی رهشی تێدا، ئهویدی پرتهقاڵی هێل هێل هێلی باریكی شینی ئاسمانیی تێدا، له پێش پهپوولهكان گوڵێكی سوور به لاسكێكی ناسكهوه، له نێوان گوڵ و پهپووله سێ چوار پهڕی گوڵ وهك بڵێی له سهمادان، یان خۆیان بۆ پێشوازیی پهپوولهكان راخستبێ، له سهرێ دوو پهله ههوری نازانم چ رهنگ، وهك بڵێی كهوتبنه بهر تیشیكی زهردهپهڕ، تهنكه سێبهریان به سهر پهپووله و گوڵهوه دیاره..
نهخشی سهر بالیفهكهی كهویاریشم له چاو نهخشاندووه و دوای ئهو ههموو نهخشه و رهنگهی به سهر دنیادا هات رهشنهبۆتهوه، دنیاش كاول بێ نهخشی دهستی جۆته خوشك به هێل و رهنگهوه دهدرهوشێنهوه:
وێنهی ناولهپێكی گهورهیه به پهنجهی شوو شوو باریكهوه، چ پهنجهیێ، له شێوهی پهلكی داربی، نینۆكی پێنج پهلكهكه له شێوهی دهندووكی كهون، سوور دهچنهوه، كهویار گۆتبوویه كچهكهی حهمهد مهستان:
كاتی سهر دهخهمه سهر بالیفی خۆم ههستدهكهم گوێم له دهنگی كهوه، ئهگهر باوهڕناكهیت، وهره له سهری بخهوه..
خۆزگهم دهخواست ئهو قسهی به من گۆتبا.
بالیفی كچهكهی حهمهد مهستانیش، نهمدیتبوو، بهڵام به قسهی خۆی بێ، نهخشهكهی دوو باڵی پهڕهسێلكهیه، ههر باڵهی به لایهكدا دهفڕێ، ههندێ پووشیش وهك بڵێی با ههڵیگرتبن، به ئاسمانهوه، شتێكی گچكهش له دوورهوه دیاره پێدهچێ دهندووك بێ، كچه له جۆته خوشكی پرسیبوو:
ئهو بهرگه بالیفه زۆر جوانه، بهڵام تێناگهم لۆ ئهوهایه!
گۆتبوویان:
له تێگهیشتن گهڕێ، جوان، جوانه!
نهخشی دهستی سهر بهرگه بالیفی جۆته خوشك، دهستاودهست دهكهن، ژن و كچانی گهڕهك ئهوانهی دهستی نهخش و چنینیان ههیه، وهك چۆن له پێش ئاوێنه له خۆ ورددهبنهوه، ئاوا به دیار نهخش و رهنگی جۆت خوشكهوه رادهمێنن، بهڵام پهنجهیێ له رهنگی پهنجهی ئهوان پهیدا نهبوو، نهخشی سهر بهرگه بالیف و سهرنانی جۆته خوشك له دوورهوه دهناسرانهوه، سهرنانی دهستی وان رۆژیی به رۆژیوانان دهشكان، دڵگیراوی دههێنایه سهر خوان، ههركهسێ نهخشی سهرنانی ئهوانی له سهر تلیانهی نانێ دهدی تازهش له سهر نانێ ههستابا، حهزی دهچووه نان، جۆته خوشك به سهد تهرز نهخشیان دهنهخشان، ده بڕوانه ئهو سهرنانه:
عهردهكهی رهنگ جۆییه، جۆی رهش، له ناوهندێ به رهنگی سپی، له گهنم سپیتر نانێكی نهخشاندووه، له نهخشاندنێ دیاره تهنكه، تهنك له پهڕهی گوڵیش تهنكتر، له چوار دهوری نانهكه سێ چوار ئهنگوتكی قیت، له مهمكی خۆیان قیتتر، له رهنگ له چ ئهنگوتكێ ناچن، رهنگی مێوژی رهشیان گرتووه، له لایهكهوه ناوبرێشكێ به سێ پهنجهوه دیاره، ناوبرێشك رهنگی نانی نهختێك سووتاوی گرتووه، پهنجهش دهڵێی ئێستا له خهنهی گرتووه، ئهنگۆ بڵێن، خۆتان له خودا مهكهن، نهخشی واتان له سهر سهرنان دیتووه!
چاودهنه سهرنانهكهی ماڵی نهنهخان، دوو گوڵه گهنم به لاسكی درێژهوه، به گوڵی رهژگوڵ دهچن، پرژیان رهش رهش دهڵێی برژانگی خۆیانه، لهوێیان نهخشاندووه، ئهوانهی له نزیكهوه چاو و برۆی جۆته خوشكیان بینیبێ، قسهكهم لێوهردهگرن، له نێوان دوو گوڵهكه رهوسهی گهنم له شێوهی لهگهنه پڵاوساوار ههڵدراوهتهوه، لهو سهرهوهش تهبارهیهك دهڵێی پهله ههورێكی تهنكه به سهر زهویهوه نیشتۆتهوه، شاتكه شێت گۆتهنی:
دهوجا وهره حهزت نهچێته نانی بن سهرنانێ!
به شاتكه شێت سهری پشیلهم بیركهوتهوه، جۆته خوشك له سهر خواست نا، به دڵی خۆیان نهخشیان دهنهخشاند، بهڵام دڵی شاتكهیان نهشكاند، پێیگوتبوون: مشك ههراسانی كردم، نهدهرمان كاریان تێدهكات، نه له پشیلهش دهگهڕێنهوه، پشیلهی سهر گهورهم له ئێوه دهوێ..
جۆته خوشك سهری سێ پیشیلهیان له سهرنانێ نهخشاند، له ههر لایهكهوه تهماشای تلیانهی نانت كردبا،
پشیله چاوی له چاوت بڕیبوو، بهڵام چ پشیلهیهك، هێند جوان هێند جوان، مشك نهك ههر لێی ناڕهوێنهوه حهزدهكهن بۆی بچنه ژوان!
بهرگی رادیۆكهی پیری سوارچاكانیش دهستكردی جۆته خوشكه، له تهنكی و ناسكی له تارای بووك دهچێ، دوو چاوی گهشی له سهر چنرابوو، تا ههینێ چاوی چ بووكێ وا نهنهخشابوو.. دواترێ له پێش قاپیی مزگهفتی حاجی لهقلهقێ بهرگێكم به رادیۆی دهستی عهمۆ جهلیلهوه دیت، ههر دهبێ نهخشی دهستی جۆته خوشك بووبێ..
ئهدی پهردهی پهنجهرهی ماڵی فازیل رێحانه، وهی وهی! چهند چڵه رێحانهیهكی لێ چنراوه ههر دهڵێی به راستیه، دهڵێی رێحانهی سهر بهڕكی رێحانهیه..
له سهر پهردهی سهر ئاودهستێش، مهسینهی وایان دهچنی، دهستت بۆی دهبرد لهگهڵ خۆت بیبهته ژۆرێ..
ئۆی، تا ئهو سهری گهڕهكێ له ئهی رهقیب دووركهوتمهوه، ئهی رهقیبهكهم له ماڵی بڕنۆ دیت، له سهر پهردهی ئهو دهلاقهیهی كه پێشتر وێنهیهكی گهورهی مهلا مستهفای به سهرهوه ههڵواسرابوو، له سهر پهردهی شین كۆمهڵێ پیتی سووری پهرت و بڵاو دیارن، زۆری برد تا پیت پیت لێكم دان و بوونه (ئهی رهقیب…) ئهوهش نهخشی دهستی جۆته خوشك بوون..
بهرگه بالیف و سهرنانی جۆته خوشك، ههر له بهلاشاوه نا، پهڕیهوه بهری گڵكهند و سهیداوه، به شاردا بڵاوبۆوه، گهیشته دهڵاڵخانهی ناو قهیسهری، گوێیان لێبووه، پیرێژن له ناو پهڕۆوپاتارهوه هاواریكردووه:
وهرنه بهرگه بالیف و سهرنانی جۆته خوشكان..
یهك جۆته خوشك ههبوو، وهك چۆن له دوای دهروێش برایم بانگدان حهرامه، له دوای مام دێوانه زوڕنا و له دوای مهلا عهبدوڵلای دهفژهن، دهف بێ تامه، له دوای جۆته خوشكیش چ رهوا نیه كهس دهست بۆ نهخش و چنین ببات، داخی گرانم، جۆته خوشكیش به دهردی شههابهی ههولێری و مینكهی شمشاڵژهن چوون، له دوای خۆیان ههستانێ، ئاوازێ، نهخشێ بۆ شار بهجێنهما..
جۆته خوشك دێنهوه ناو گێڕانهوه، ئێستا دهبێت به دهوری رادیۆكهی پیری سوارچاكان بازنه ببهستین و گوێ له دهنگی (ئێره دهنگی..) بگرین
….شووشهی عهرهقی دهستی مهستان ئهلهتریك بوو، كۆڵانهكانی بهلاشاوهی رووناكدهكردهوه
57
تێكچوونی دنیا دهكهوێته شهوێ، بهڵام نیشانهی سهر له ئێواره دهردهكهوێ، نیشانهیهكی كاولبوونی دنیام، له رووخساری بابم دیتهوه، رهنگی ههڵگهڕاوه، دهستی له بن چهنهگهی ناوه، روو له دیوار دانیشتووه، چاوی له شتێك بڕیوه كه من نایبینم و نازانم چیه، بابمم ههرگیز بهو شێوهیه نهدیتووه..
زوو نیشانهی كاولبوونهكهی له رووی خۆی رهواندهوه، كاتێ ههستیكرد ئێمه دهورمان داوه و ترسمان لێنیشتووه، پێكهنی و گوتی:
هیچ نیه، هیچ نابێ…
قسهی خۆشی مێوژیی بۆكردین، دوای كهمێك له رووخساریدا راستیی قسهكانیم خوێندهوه و تۆ بڵێی دنیا كاول نهبێ، درۆم له بابم نهدیوه، له خودا پاڕامهوه ئهو قسهشی راست دهرچێ و درۆ نهبێ، گوێم لێیه دهڵێن:
شار بارگه و بنهی تێكناوه، كۆچ دهكات..
وایه، رێی سهرێ رێی سهید مارف و باداوه ناپسێتهوه،پێشترێ كۆچی گوندم دیتبوو، بهڵام شار! شاریش كۆچ دهكات! ئهو رێیه لهوهتهی ههیه هێنده مرۆڤهی به خۆیهوه نهدیتووه، وا بڕوا شار پیاوی تێدا نامێنێ، باشه بۆچی تهنها پیاوهكان دهڕۆن؟ ئهو پرسیارهم له خۆم كرد و كهس وهڵامی نهدامهوه، ههندێ له خزمانی سهیداوه هاتنه ماڵی ئێمه، پیاوهكان، كوڕهكان رۆیشتن و ژن و منداڵ مانهوه، كابانه ژیكهڵهش هاتهوه، لهبیرمچوو بڵێم وهرزی پێش وهرزی كاولبوون كابانه ژیكهڵه رۆیی و بووه بووكی ماڵی ههقایهتبێژ، تهمهنیشی گچكه بوو، سهرهتا به رۆیشتنی وی زۆر تێكچووم، نیگهرانی دایگرتم، بهڵام حهفتهی شهوێك دههاتهوه و ههندێ ههقایهتی تازهی ههقایهتبێژی بۆمان دهگێڕایهوه، ئاسایی بوومهوه، له خۆشیی ههقایهتان نیگهرانیم نهما.. ژنه جوانه شهلهكهش له ماڵمانه، گوڵی كۆسارانی نهنكم كه كهوتبووه سهر رۆخی تێكچوون، بهڵام له ههندێ قسه و باس له جاران جوانتر قسهكانی به دڵدا دهچوون، دهڵێته بابم:
تۆ دهبێت، بڕۆیت، ئهو كوڕهش لهگهڵ خۆت ببه، عهرهب بهدمهزهبن، ئهوهی كیرمیز بێت دهستی لێناپارێزن،
گوڵی كۆساران مهبهستی من بوو، ترسام، دهمویست بڵێمه بابم، با زوو بڕۆین..
دایكم دهڵێ:
پیاوهكه، حهرهس قهومیت لهبیرچوو؟ ئهوانهی ئێستاش گوجیلهی كۆڵیتی وان نین؟!
بابم دهڵێته دایكم ونهنكم:
ئێوه بۆ وا دهترسن، هیچ نیه، من ناڕۆم و لهگهڵ ئێوه دهمێنمهوه، مهترسن كهس نایهته سهر ئێمه، زراوی منداڵهكان مهبهن..
قسهو باس زۆر كرا، چی وام لهبیرنهماوه، دهزانم بابم دایه لاملی و چهندی ههوڵیان لهگهڵ دا له ماڵێ نهبزووت، گوتی، بهو پیاوانهی گوت كه به ژن و منداڵهوه هاتبوونه ماڵی مه:
ئهو ههموو ژن و منداڵه به سهر كێدا بهجێبهێلم! ئێوه بڕۆن، من دهمێنمهوه..
باپیریشم زۆر ههوڵی لهگهڵی دا كه بڕوات، به قسهی نهكرد، گوتی:
بابه، بهبیرمنایه قسهی تۆم شكاندبێت، بهڵام لهوهیان به قسهت ناكهم..
پیری سوارچاكان گوتی:
تهواو، به دڵی خۆت بكه..
دێتهوهبیرم خۆم خسته بن ساقۆ درێژهكهی و ملم درێژكردهوه لای شانی و به دهنگێك ههر من و ئهو بیستمان، گوتم:
بابه، عارهب نامانكوژن؟!
دهستی به سهرمدا هێناو گوتی:
كوڕم، عارهب گووی خوارد دهمانكوژێت، له منت نهكهوێ، دهترسی؟ ئهدی له كن بابی خۆت نیت، وهره له بن ساقۆی بابی خۆت بخهوه، سبهی وهك رۆژانیش دهچیه مهكتهب و هیچ له گۆڕێ نیه…
تۆ بڵێی وا بێت، ئێ خۆ درۆم له بابم نهدیتووه، بهڵام ئهو شهوه، شهوێكه ههموو نیشانهكانی كاولبوونی دنیای تێدا رهشدهچێتهوه، چ پێناچێ لهوهیان قسهی بابم راست دهرچێ! ئهدی ههر خۆی باسی كاولبوونی دنیای نهدهكرد، ئهو كاولبوونهی كهوته ئهوشۆ..
ئهو شهوه چ شهو بوو!
شار بهو بهری كهندێدا به پێش ماڵی ئێمهدا رێی چیای گرتبوو، چهكدار و بێ چهك، پێشمهرگه، پۆلیس، پیر و جحێل، رێچهكهیان بهستووه، كهس نهما، شار پیاوی تێدا نهما، دێتهوه بیرم شاتكه شێت، بهزۆر فیشهكه شێتهی مێردی بهگهڵ شار دا، ههر به پاڵ پاڵی پێوهنا، دواتر بیستمهوه گوتبووی:
زوو بڕۆ شێتوشوور، تا ئهستێرهت نهڕژاوه و به دهستی خۆم له سهید مارفم نهناشتووی..
من قسه و له خۆههڵدانهكهی فیشهكه شێتهم له چاوه، دیمهنێكه شۆڕش رهشبێتهوه، ئهو رهشنابێتهوه، تهنهكهی زبڵی خستۆته بن ههنگڵیهوه، شهكرشكێنی به دهستهوه، تهق تهق وهریگهڕاوهتێ، دهڵێی دمكچیه و شایی دهگێرێ، زۆری گۆ، لێ من ههر ئهو رستهیهم بهبیردێتۆ:
ئهوهی گونی ههیه دهبێت بڕواته سهرێ، ئهوشهو حوكمهت گونان دهگرێ..
وای ترسام، دهستم بۆ گونی خۆم برد، چ دوور نیه گوتبێـم: خودایه بۆ گونت دامێ!
لهو ساته بوو شاتكه شێتی ژنی پاڵی پێوهنا، خۆی به دیوار گرتهوه، دهبێت شاتكه له بن لێوانهوه رستهكهی گوتبێ، چوونكه من دواتر و له زاران بیستمهوه:
ئهگهر وایه با كهڵهبابهكه له باتی تۆ بچێته سهرێ..
ههندێ دیمهنی ئهو شهوه ههن لهبیرناچنهوه، خۆ دیمهنی ماچهكه تا ئێستا له بیناییم دهبریسكێتهوه، مێردی ژنه جوانه شهلهكه، ماچێكی روومهته خڕوخهپانهكهی ژنهكهی كرد، من ماچی ئهوهام نهدیتبوو، لهوه شهوه چ پیاوێ ژنهكهی خۆی ماچ نهكرد، ماچم نێوان ژن و مێردم نهدی، جگه لهو ماچه كه دهتگوت شتێك بهر مانگ كهوتووه!
له شهوی كاولبوونی دنیا له ماڵی ئێمه، له كۆڵانی ئێمه، له رێی چیای ئهو بهری كهندێ، به ئهلبووم وێنه ههن، هی نیشاندانهوهن، به دهفتهر قسه ههن، هی گێڕانهوهن، بهڵام كوا بۆ وێنهكێشێكی چیرۆكخوانی بێ و سهرهدێرم له دهست وهرگرێ و بڵێ: لێرهوه من دهیگێڕمهوه، تۆ گوێرادێره، حهیف، نیه..
حهمه ئهو پیاوهی ههندێ كهس (قهدۆ)یهكیان له گهڵ دهگۆ و ههندێكیش سێوێ، بابیشم كاكه حهمهی دهگۆتێ، دواتریش فرۆِكهشی پێوه نووسا و درهنگ لێیبۆوه، فڕۆكهكه با بۆ دوایی بێ، ئهو كاكه حهمهیه له ناو ئاگریش با له قسهی خۆشی خۆی نهدهكهوت، روو له بابم:
دهروێش، ئهو ژنانه له ماڵی تۆ دهمێننهوه و ههموویان حهڵالی تۆن، له پێش ههموویان ژنهكهی من..
بابم شتێكی وای گوت:
(بهسێ)یهكم بهسه، به (سێ) تۆ بڵێ به(سی) ههیه
دایكم نابێت گوێی لێبووبێت، دهنا له شهوی كاولبوونی دنیا سووكه شهڕێ دهكهوته ماڵێ…
ئهوه شهوه گۆزهشكێنیشم له ماڵی خۆمان دیت، ئهو پیاوه له دوورایی زۆر دوورهوه نیشانهی له گۆزهی سهر شانی ژنان دهگرت، زۆر كهس دیتبوویان گۆزه بۆته ورده بهرد وخۆڵ به بهژنی ژندا هاتۆته خوارێ، ژنهش له گۆزهی پێش نیشانه و گولله ساغتر، وا بزانم خهڵكی لای ئهو بێستانهیه بوو كه دواتر خهڵك دهسته دهسته له شارهوه له نهورۆز و بههاران روویان تێدهكرد، بابم به گاڵتهوه گۆتیه گۆزهشكێن:
ئهو دهست و تفهنگهی تۆم ههبا، بن كێلێكی سهید مارفم دهكرده سهنگهر..
گۆزهشكێن:
كار له كارترازاوه، ئێستا من بوومهته گۆزهكه، نابێت خۆم نیشانبدهم..
پیری سوارچاكان كهوتبووه پهنا، كهس نهیدهزانی له ماڵێیه، له ناو چڕه دووكهڵی جغاره رۆچووبووه تهنیایی و بێدهنگیهكی هێند قووڵهوه، دهمگوت بهردی پیرۆز بێته گۆ، لهمهودوا گوێیێ دهنگی پیری سوارچاكان نابیستێـتهوه، بهڵام دیاره پێچهوانه دهكهوێتهوه، به كۆڵانێ قسهوه، دێتهوه ماڵێ، شتێكی كهمم له قسهكانی لهبیرماوه، دیاره به داڕشتنهوهی تازهوه:
كورد فێره ههڵاتن بووه، ههڵاتنی ناوێ، ههر كهسهی له جێگهی خۆیهوه فیشهكێ دوو بهاوێ، ههر چهكدارهی فیشهكێ دوو بتهقێنێ، عارهب ئینگلیز و رووسیشی له پشت بێت، هێڕشهكهی تێكدهشكێ و ناتوانێ بستێ بێته پێشێ.. پێشمهرگه به ههڵاتنی گرتووه، خهفهت لهوه دهخۆم ئهوشۆ بێ تهقه و شهڕ قهرات چۆلدهكات، شار رادهستی حكوومهت دهكات، پاشی دوو سێ شهوی دی ههوڵدهدات به شهڕ بێتهوه كۆڵانێكی شار، تێناگهم، من لهو مهلا مستهفایه تێناگهم چی له دڵه و دهیهوێت چی بكات! به راست ئهو ئاگای لهو ههڵاتنهی شار ههیه؟!..
پیری سوارچاكان زۆری گۆت و من كهمم لهبیره، دێتهوهبیرم گوڵی كۆساران قسهیهكی نزیك لهوهی كرد:
حاجی دهڵێی خهرهفاوی، ئهوه چی دهڵێی تۆ! دهتهوێ لهگهڵ عارهبان شهڕهبهرد بكهین، دهزانی تۆ له سهر خۆت نهماوی، پیری سوارچاكان، سوارچاكی بهسهرچوو! تهیاره، تهیاره، سبهینێ دهبینی، ئاسمان پڕدهبێت له تهیاره، عهردیش پڕ له وهلهكه عارهب..
پیری سوارچاكان جغارهیهكیدی به دارجغارهكهیهوه كرد، ئاگری گهیشتێ و نهگهیشتێ به مژێكی قووڵ، ئاگری گهیانده بن دارجغاره، نهمدیتبوو، دواتریش نهمدیت جغاره به مژێك تهواوبێت، هێندهی دوو لوولهی سۆبهی دار، له كونهكهپوویهوه دووكهڵی هێنایهوه و گوتی:
دهی، خودایه، شهو و رۆژێك جحێلم بكهوه..
دیاره داواكاریهكهی كهمتربۆتهوه، پێشتر ناوه ناوه رووی له ئاسمان دهكرد:
خودایه تهنها سێ رۆژ جحێلم بكهوه..
قهدۆ دهڵی:
خاڵه، خۆ شهوێك ههر بهشی ئهوه دهكات بچیته گهرماوێ و ئارهقه و چڵكی پیرێتی له خۆت بكهیتهوه و…
پیری سوارچاكان رێی نهدا قهدۆ قسهكهی تهواوبكات:
بهشی ئهوه دهكات خۆم بگهیهنمه سهر منارهی چۆلی و لهوێوه رهوه عهسكهرێكی عارهب بكوژم..
شاتكه شێت پێكهنی:
دیاره خودا شێت بووه تۆ بۆ عارهب كوشتن جحێل بكاتهوه!
شاتكه شێت وا بزانم بۆ یهكهم جار و دواجاریشه به چپه بدوێ، من له ههمووان لێی نزیكتربووم ههر ئهوهتا بیستم:
تێناگهم، پیرێژن شێته یان پیرهمێرد! كامیان شێتهكهیه؟
ئهو شهوه جگه له پلكه بهندبێژ و قهدۆ له قسهی گهوره و گچكهڕا دیار بوو شێتهكه پیری سوارچاكانه، قسهكانی بابیشم لهگهڵ پیری سوارچاكان هێنده دژنهدهكهوتنهوه، له شاتكه شێتیش نهگهیشتم كامیان شێتهكهیه، پلكهبهندبێژیش به بهندێك كه دهمێك بوو زاری بهندی پێدا نههاتبوو، حهیف، من زوو لهبیرمچوو، كهسیشم نهدیتهوه بهندهكهم به بیربهێنێتهوه..خوایه تۆبه! كاوێس كهف یان گهفیش چووه بهرهی پیری سوارچاكانهوه، ئهو كاوێسه ههر له هیچ و خۆڕا گهفی دهكرد، گهف له دهرۆزهكهر له مریشك، له سهگ و مشك و ئهو شتانه، ئا، بهگژ شتێكدا دهچوو دهستنهكاتهوه، بهڵام ئهو شهوه به گژ حوكمهتدا چوو، له كاتی گهفكردنیش دهتگوت كهرته سابوونی له زاریه، به لالێویدا كهف دههاته خوارێ، ههر لهوهشهوه ههندێ كهس به كاوێس كهف و ههندێ به كاوێس گهف ناویان دێنا، كاوێس كهف و گهف دهیگۆ:
وهڵلا عهیبه، خهڵك ههڵدێن، حوكمهت چیه؟!
حهمهد مهستان ئهو پیاوهی له كهلایانێ كاتێ كهلاكهی كهمێ دوور دهڕۆیشت هێزی هێنانهوهی نهبوو، به منی دههێنایهوه، ئهویش به شووشهیهكهوه كه لهگهڵ چهند شتێك خستبوویه ناو جهمهدانی ودهبێت ملهكهی دیاربووبێت، هات و قسهیهكی به گوێی بابمدا چپاند و رێی سهرێی گرت، شاتكه شێت گوتی:
حهمهد ئهوشووشهیه بایی چهند رۆژ دهكات؟
حهمهد پێدهچوو تازه گرتبێتی:
شاتكه، ئهوه مهتارهیه و زوو تهواو نابێت، دهستی پێوهدهگرم..
شاتكه شێت:
مهتارهی شووشهش پهیدابووه، مهستانی ژنت بێ بنێشت ههڵبكات، تۆ بێ شووشه ههڵناكهیت، تۆ و شۆڕشیان نهگوتووه..
حهمهد مهستان:
من و شۆڕشیان گوتووه، بڵێ شۆڕشیان بێ عهرهق نهگوتووه..
حهمه قهدۆ ههڵیدایێ:
حهمد مهستان، دهزنوێژی ههیه و به رۆژووشه، عهرهقاوی مهكه…
ئهرێ (مهستان)ی حهمهد كام مهستان بوو؟ مهستانی ژنی یان (مهست)انی عهرهق، چ دوور نیه ههردوو مهستانهكه بووبێت، مهستانهكه ههر مهستانێ بێ، به رۆیشتنی وی هیچ گومانم نهما كه دنیا كاولدهبێ، ئاخر ئهو پیاوه تهپه حورچه هی رۆیشتن نهبوو، كهلای پێنههێـتهوه، به گژ تۆپ و فڕۆكهدا دێتهوه! رۆیشتنی حهمهد مهستان ترسناك بوو، بهڵام لهو ترسناكتر ههڵكهندنی بن ئاخوڕی هۆدهی چێڵهكه بوو، دیاره هۆدهی چێڵ كهوتبووه دیوی كهندێ، ئاگام لێیه بابم وا به دوودهو بن ئاخوڕ ههڵدهكۆڵێ، ئاخوڕهكه بنی بۆش بوو، رێك له مێزی نانخواردن دهچوو، چێڵ مێزی ههبوو! دهبینم تهنهكهیهك، نا، پتر، فیشهكی خسته قۆرتهكهوه و سهری به شێوهیهك به ریخ داپۆشی، شهیتانیش شكی بۆ ناچێ، ئهو ههڵكهندن و شاردنهوهیه له چاوی منهوه نازانم بۆچی له ژێراوژووربوونی دنیا دهچوو..
رۆیشتن، ههموو رۆیشتن، شار باریكرد، بهوهی خۆشه بابم لێرهیه و ساقۆ درێژهكهی پهنامه، بابم تا دوادوایی بههار ساقۆی فڕێنهدهدا ئهو ساقۆیهی بۆ من پهنابوو، له سهرما و گولله و فڕۆكه دهیپاراستم، بهڵام تۆ بڵێی له كاولبوونی دنیا بمپارێزێ، بهڵێ من گهیشتبوومه ئهو باوهڕهی ئهو شۆ دنیا كاول دهبێ، ئاخر بابم باسی كاولیی دنیای كردووه، باپیریشم بۆ من وهك قهڵات بۆ ههولێر وابوو، ئاخر دواتر دێرێكی گۆرانیم وا دهگوتهوه:
قهراتی ههولێر پشتم دا پێوه
قهراتم رووخا پشت دهم به كێوه
قهراتهكه پیری سوارچاكان بوو، من ئهوشۆ پشتم به پیری سوارچاكان و بابم قایمه، تۆ بڵێی پشتقایمی دهروهستی كاولبوون بێ!
له خهون روونتر لهبیرمه، بابم ساقۆكهی خۆی پێمدادا و داوای لێمكرد بخهوم و له چ نهترسم و چ ناقهومێ، من به بیری بابمم هێناوه كه دنیا كاول دهبێ، بابم ههوڵیدهدا بۆم روونبكاتهوه كه كاولبوونهكه ئهوه نیه كه دنیا هیچی به سهر هیچهوه نامێنێ، دهیویست تێمگهیهنێ كه ژیان بهردهوام دهبێ، ئهوهیه ههندێ گۆِرانكاری روودهدا…
دهبێت خهوتبم، ئاخر به بانگی دهروێش برایم راپهڕیم، ئۆخهیهش، دهروێش ماوه و نهڕۆیشتووه، راستی بانگدانی دهروێش ئاهێكی به بهر هێنامهوه، پێموابوو تا دهروێش برایم له شار بێت و بانگی بگاته گوێ، دنیا كاول نابێت…
چ رۆژێكی تاساوه، گهڕهك دهڵێی خۆڵ و دۆی به سهردا كراوه، جگه له بابم و پیری سوارچاكان و دوو سێ پیاویدی گهڕهك پیاوی تێدا نهماوه، یهك لهو پیاوانه مێردی ژنه دهلینگ سۆرهكه بوو، لهولایهوه پیاوه بلۆكبڕهكه، شفتیفرۆشهكهش دهرنهچوو، پێكهوتم كۆمۆنیستهكان شاریان بهجێنههێشتووه، مهلا سدیقیش پهیدابۆوه، دێتهوهبیرم بابم لهو رۆژهوه هێنده رووی نهدهدانێ، چهند رۆژێ دواتر بابم قسهیهكی كرد، پیری سوارچاكان ئهشههدو بۆ كرد:
شوعی دهبێت وهك عهلی مهولوود بێ..
ئهو پیاوه كۆمهنیست بوو، بهڵام بهگهڵ شۆڕش كهوتبوو..ئێ، با بچمهوه قوتابخانه، لهوێ (ئهی رهقیب) و (ئازاد) منیان تاساند، ئهی رهقیب با بۆ دوایی بێ، ئازاد ومن سێ ساڵه له تهنیشت یهكتر دادهنیشین، هێند برادهرین كاتێ قسه دێته سهر برادهرایهتی مامۆستا ئهلیاس ئێمه به نموونه دههێنێتهوه.. سێ ساڵه ئهوه یهكهم وانهیه من له ناو پۆلێ تهنیشتم چۆل بێ، دهڵێی له بیابان دانیشتووم، چ چۆلهوانیهكه پۆل، وانهی یهكهم تهواوبوو، چاوهڕێ بووم له دووهم ئازاد بێت و بیابان بكاتهوه پۆل، وانهی دووهم و سێیهم و چوارهم.. رۆیشت و بیابان نهبۆهوه پۆل، رۆژی دواتر و حهفتهی دواتر و مانگی دواتر هاتن و چوون ئازاد پهیدا نهبۆوه، ئای ئازاد، منت له قوتابخانه چهند تهنیا كرد، دهمویست برادهرێك ببینمهوه جێی ئازاد بگرێتهوه، نهمدیتهوه..
بهر له گهڕانهوه بۆ ئهی رهقیب، چهند گرتهیهكی گچكهی دوای شهوی كاولبوونی دنیا ههیه، نیشانیاننهدهمهوه، (ئهی رهقیب)م بۆ ناگوترێتهوه:
ئهو پۆلیسهی كه ژنهكهی شهوێك نا شهوێك زیزدهبوو، له زیزبوون و هاتنهوهش خۆی بوخچهكهی بۆ ههڵدهگرت، دیتم، به پێش ماڵی ئێمهدا هاتهوه، لنگه پێلاوێكی له پێ بوو، لنگێك به دهستهوه، بێریهكهشی لهگهڵ گۆریهكهی خستبووه ناو پێڵاوهكهی دهستیهوه، له بهر خۆیهوه دهیگوت:
ناكرێ، به چیاكهوتن به من ناكرێ…
پیاوه پاقڵاوه فرۆشهكه ئهوهی رستهیهك له خر پاقڵاوهفرۆشانی جیادهكردهوه، پاقڵاوهفرۆشان به:
((پاقڵاوه به شیلاوه
حهیاتی منداڵی ساوا)) منداڵیان له خۆیان خڕدهكردهوه، ههرچی ئهوه:
((پاقڵاوه به شیڵاوه
حهیاتی ژن و پیاوه)) ههندێ كهڕهتیش دهیگوت: نهیخۆیت نابیه زاوا..
ئهو پاقڵاوه فرۆشه كه كاكه لاوهیان دهگۆتێ، به پێش ماڵی ئێمهدا گهڕایهوه و دواتر منداڵ كه به سنیی پاقڵاوهوه دهیاندیت، دهیانگوت:
پاقڵاوه به شیلاوه
ههی ههی لهو كاكه لاوه
نهگهییه پشت باداوه
لاقی چهقی و بایداوه
كاكه لاوه بهو بهندوباوه زۆر تووڕه دهبوو، جارێك گهیشته كونه كهپووی و سینیی پاقڵاوهی تێههڵداو و گوتی:
وهرن خڕیكهنهوه و دیاره قوزی داكتان شیلاوی دهوێ..
ئیدی كهس كاكهلاوی له گهڕهك نهدیتهوه..
ئهو پیاوهش كه له دیرۆكی بهلاشاوه یهكهم جاشه، ماڵیان نزیك نانهواخانهكه بوو، كۆنترین نانهواخانهی بهلاشاوه، ئهو پیاوه دواتر ناوی به (جاشهكهی بهلاشاوه) رۆیشت، ئێ، جاشهكهی بهلاشاوه كه ههموو بهندهكانی پلكه بهندبێژی له بهر بوو، ههمیشه دهیگوتنهوه، پلكه بهندبێژ له كاتی جاشایهتی بهندێكی به سهردا ههڵگۆتبوو، پێشیگوتبوو، شهرممهكهو ئهو بهندهش لهگهڵ بهندان بڵێوه:
دوونێ ئهتو هۆری هۆری
هاتیهوه سهر كیره بۆری
ئهوڕۆ جاشی له ناو جاشان
قوزی داكتت لۆ وا نهخشان..
بهندهكه درێژبوو، حهیف، له بهختی جاشی بهلاشاوه ههر هێندهم لهبیرماوه..
ههر كێ دههاتهوه، گهڕهك له سیلهی سواربوون و دابهزینهكهوه دهیڕوانیێ، بهڵام حهمهد مهستانی لهوه ههڵاوارد، چ چاوێ لهو سیلهیهوه تهماشای مهستانی نهكرد، گهڕهك مهلای دۆزهخێی بهگهڵ مهده ههر ههموو به گهڕانهوهی مهستان دڵخۆش بوون، گوناه نهبا، شووشهی عهرهقیان به دیاری بۆ دهبرد، حهمهد مهستان راسته مهلای دۆزهخ گۆتهنی:
شهیتانیش هێندهی وی عارهقی نهخواردۆتهوه
بهڵام شاتكه شێت مهستانی له ریزی ئهو چوار بهلاشاوهییه دانابوو بێ راوهستان و پرسیار به دوای یهكترله دهرگای بهههشتێ دهچنه ژۆرێ، چوار كهسهكهی وا ریزكردبوو: بابم، پلكه بهندبێژ، حهمهد مهستان، بابی جۆته خوشك..
جۆته خوشكیش دێنه ناو باس و خواسهوه، بهڵام ههنكه، قسه له گهڕانهوهی حهمهد مهستانه، ئهو پیاوه تا پوونگینهی پشت بنهسراوهی بن زوورگ رۆیشتبوو، لهوێ له سهر مهزاری وهیسه قهرهنی لێی دانیشتبوو، ئهوجا ئێوه له زمانی خۆیهوه نهتانبیستووه چۆن دهیگێڕایهوه:
((له دهو جۆگهی پوونگینه دهسكێ پوونگهم به دهستهوه، له بن كێلی چاكهكه ئهوهی ژنی دنیای دێنه سهری، چوار مهشقی دانیشتم، له پێكی یهكهم و دووهم، شار ورد و درشت، به بهر دهممدا رووهو زوورگ، رووه و چیا ههڵدهكشان، له پێكی چوار، كۆچ بهرهواژبۆوه، دنیا رووی له شار كرد، له پێكی پێنج و شهش، تهقهی بڕنۆ هات، زانیم حوكمهت رووخاوه، پێكێكم به سهر پهڕۆكه كهسكهكهی وهیسهر قهرهنیدا رژاند و گۆتمێ:
موتفهركی عهرهقاوێ یهكاویهكه لۆ ههموو دهردو بهڵایهك..
هاتمه سهر رێ، به پێكهوه دهستم له پیكابێ راگرت..))
لێرهوه له سهر زاری شوفێرهكهوه، سهربردهی هاتنهوهی حهمهد مهستان ببیستن:
(( ناسیمهوه حهمهد مهستانه، قۆخهیهكی گهورهی به دهستهوه، بهر لهوهی سوار بێت، فرێكی لێدا و چۆڕبڕی كرد، تێگهیشتم چایه نیه و تاڵهكهیه..پرسیم:
+ حهمهد، چیه؟ چ دهكهی لێره؟
– هاتم چیا له بهغدا ببڕم، وهیسهلقهرهنی دهستمی گرت و نهیهێشت..))
حهمهد مهستان كهمدوو بوو، بهڵام بۆ گهڕهك ئاوهدانی بوو، بێزم له عهرهق دهبۆوه، بهڵام ههستمدهكرد شووشهی دهستی ئهلهتریكه و كۆڵانهكانی بهلاشاوه رووناكدهكاتهوه..
56
بهر له كاولبوونی دنیا زۆر سهرهات ههن و حهز به گێڕانهوهیان دهكهم، نازانم به چهندیان رادهگهم، بهڵام ههر دهبێت (مهم و زین)هكهی ئهحمهدی خانی بخوێنمهوه، بۆ من زۆر گرنگه پێش كاولبوونی دنیا بیخوێنمهوه، ئێ، وهرز زستانه، تۆ بڵی بهفرانباره، ئێوارهیه، دنیا له سهر تاریكبوونه، لهگهڵ بابم له باخچهكهی شێخ تهها سهركهوتین و گهیشتینه سهر جاده، ئهو جادهیهی له باژێڕهوه به سهر پردی سێیهمدا دێ و به پێش بهنزینخانه و بهردهم دهرگای رۆژههڵاتی باخی گڵكهند و لای شارهوانی و دهگاتهوه فلكهی (زهعیم)، ئهگهر راست بڕۆیت دهچیته پردێ و كهركووك، گوتم پردی سێیهم تۆ بڵێ پردی تهعجیل، ههینێ له ههولێرێ من سێ پردم دیتبوو، پردی یهكهم ئهوهیانه كه له شهستمهتریه و ههندێك پیاندهگوت پردی سێتاقان ئاوی رووباری گڵكهند وهردهگرێ و دهینێرێ بۆ پردی دووهم كه دهكهوێته سیمهتری، پێشتر پردی گامێشهوانانیشیان پێدهگوت، دواتر ههر به پردی سهیداوه ناوی رۆیشت، ئهو پرده دوو رووباری دهكرده یهك و به یهكهوه دهیگهیاندنه پردی سێیهم، رووباری گڵكهند و رووباری بهلاشاوه، ئێ، بابم و من گهیشتبووینه سهر جادهكه پاسكلێك له لای بازاڕهوه له لای پردهوه تیژ زۆر تیژ دهتگوت ماتۆڕه دههات، له پێشه مه شتێكی لێكهوت، بابم بانگیشی كرد:
كاكه، شتێكت لێكهوت..
وا بزانم لهو ساته ترومبێلێ هات و نهیهێشت دهنگی بابم بگاته گوێی پاسكلسوار، تا دهنگی ترومبێلهكهش نهما، كابرا زۆر دووركهوتبووهوه، كیسه كاخهز بوو، بابم ههڵیگرتهوه، گوتی:
دهڵێی كتێبه، ها بزانه چیه؟
وهرمگرت، كتێب بوو، بهڵام بۆم نهخوێندرایهوه، رهنگه به هۆی تاریكیهوه بووبێت، هاتین هاتین له نزیك هۆلی گهل ئهوهی یهكهم شانۆگهریم لهوێ دیوه، له پێش رووناكایی دهرگای ماڵێك سهر بهرگی كتێبهكهم خوێندهوه:
مهم و زین..
بابم گوتی:
مهم و زین ههقایهتێكی خۆشه، مام رهزا زۆر شهوان دهیگێڕێتهوه، گوێت لێینهبووه؟
وا بوو، من له ههقایهتبێژهوه مهم و زینم بیستبوو، دهزانن چهند رقم لهو (بهكرۆكه) دهبۆوه، ههركاتێ ههقایهتبێژ ناوی دههێنا، حهزمدهكرد پێیبڵێ بهكرۆكهی تۆڕی و خوێڕی، ههقایهتبێژ له گێڕانهوهی مهم و زین تا بڵێی زمان شیرین بوو، ئهو ههقایهتبێژه بێهوهی وشهیهكی قورس وشهیهكی ناشیرین وهك توێڕی و كهرباب و ئهو شتانهی به زاریدا بێت، بهكرۆكهی رهزا قورس نیشاندهدا، ئهو پیاوه له گێڕانهوه هونهركاریهكی دهكرد مهگهر تهنها كازانتزاكی و دیستۆڤسكی و یهشار كهمال و ماركیز و خانییهكهی كورد بتوانن وا بگێڕنهوه، سهرسامم به ئهحمهدی خانی، یهكهم كتێبی دهرهوهی ئهلفبێی كوردی و ماتماتیك و ئهو شتانه یهكهم كتێب كه خوێندبێتمهوه كتێبهكهی خانی بووه، ئهو خانییهی پێناچێ له سهردهمی خۆی كهس ناسیبێتی! دیاره ئهو ساڵهی من مهم و زینی ئهحمهدی خانیم بۆ دایكم و بابم و پیری سوارچاكان و و گوڵی كۆساران و كابانه ژیكهڵه خوێندهوه، شتێكی وا لهو شاكاره تێنهدهگهیشتم، ئاخر من پۆلی سێیهمی سهرهتایی بووم، زستانی ساڵی( 1974) بوو، زۆری نهمابوو دنیا كاول بێت، لۆوهی باشتر تێكبگهین و له مهم و زینیش بگهین، مهم و زینهكه ئهوه بوو كه ههژار كردبوویه موكریانی یان سۆرانی، واته به زاری بۆتانی نهبوو، درهنگ زۆر درهنگ ئهحمهدی خانیم به به زاری خۆی خوێندهوه..
ئهو ئێوارهیه به توور و مهم و زینهوه هاتینهوه، ههموو ئێواران دهسكه تووری ناسكی دههێنایهوه، راسته قرپی توور ناخۆشه، بهڵام خواردنی خۆشه، ئهو ئێوارانهی ساوهرمان دهبوو، توور به تامتری دهكرد، ئهو ئێوارهیه مهم و زینیشی هاته سهر، ههندێكیم به دهنگ لێ خوێندهوه:
سهرنامه به ناوی تۆ خوایه
چی بێ ئهمه پیت و پێزی نایه
سهردێری پهری ئهوین پهرستان
جێ ناز و نیازی خۆشهویستان…
ههمووان گوێیان ههڵخستبوو، دهبێت بڵێم له چهند لاپهڕهیهكی پێشهوه نه مهم نه زینمان نهدیتهوه، پێدهچوو به ههڵه مهم و زینی به سهرهوه بووبێت، بۆیه بابم گوتی:
كوا! ئهو كتێبه باس له مهم و زین ناكات..
دوای چهند لاپهڕهیێ دهركهوت ههڵه نیه و بابهتهكه مهم و زینه، بهڵام جودا لهو كاكه مهم و خاتوو زینهی ههقایهتبێژ بۆی گێڕابووینهوه، پیری سوارچاكانیش حهزی چووه مهم و زینێ، زۆر ئێواران دوای نان خواردێ مهم و زین له ژوورهكهی پیری سوارچاكان خڕیدهكردینهوه، دهیگوت:
دهی كوڕم به دهنگی بڵند شتێكمان له كاكه مهم و خاتوو زین بۆ بخوێنهوه..
دیسان كه نواندی جهژنی نهورۆز
له گوێرهی رێ و شوێنی پیرۆز
گشت ورد و درشتی ناو جزیرێ
بیگره له شوانێ تا وهزیرێ
……
پۆل پۆل دهگهڕان له كێو و دهشتێ
خهمیان دهپهڕاند له سهیر و گهشتێ…..
دهمخوێندهوه، مهم و زینم دهخوێندهوه، دهبێت بڵێم زۆر وشه ههبوون، تێیاننهدهگهیشتم، بابم و پیری سوارچاكان و دایكم و گوڵی كۆسارانیش تێینهدهگهیشتن، لێ كهس نهیدهپرسی: ئهرێ…
ئهز دووم تهواوكردووه و سێم تێنهپهڕاندووه، شێخی خانی دهخوێنمهوه، ئهو خانییهی دواتر زۆر دواتر ناسیم و زانیم چ كانیاوێكی سازگاره، ههر كهسێ لێی بخواتهوه، چهند ناسك بێت، ناسكتر دهبێتهوه، به درۆ كهس ناتوانێ لێی بخواتهوه!
}رێك لهو ساتهی كه ئهو چهند دێره دهنووسم ، پێكێك ویسكیم تێكرد و كهمێك دهنگم دایه تهلهفزیۆن، چ ببیستم! سهرۆكی توركان ئهو پیاوهی به ههردوو شمشێری عوسمانلی و و ئهتاتوركی دهیهوێ كورد ببڕێتهوه، قسهیهكی وای كردووه، گوایه حیزبهكهی ئهویش له ئهحمهدی خانی خواردۆتهوه، دهبێ بڵێم شهكرت شكاند! تۆ ئهگهر له میزی ئهویشت خواردبایهتهوه، هێنده له شێخی خانی دهگهیشتی كه سووكایهتی پێنهكهیت، تۆ سووكایهتی به میللهتێك دهكهیت كه خاوهنی باباتایهری ههمهدانی و مهلای جهزیری وئهحمهدی خانی و مهولهوی و نالی و هێمن و پهشێوه، گهمژهیی وایه{
ئێ، من مهم و زینم دهخوێندهوه، بهو چاوانهی خۆم دیتم، گوڵی كۆساران هورده فرمێسكانی ههڵدهوهراند، بهڵام نهمزانی بۆ مهمه، یان بۆ زین، ئهها، زین روو له مۆمی داگیرساو:
فرمێسك لهگهڵ مندا دهڕێژی
چۆن وا دهبێ هیچ شتێ نهبێژی
مهم له دیجله دهپرسێ:
كێت هێنده له ناو خهیاڵ و بیره
گرتووته ههمبێزی خۆت جزیره…
پیری سوارچاكان دوو دێری مهم و زینی لهبهركردبوو، دوو دێری پێشهكی زوو زوو له بهر خۆیهوه دهیگوتهوه:
كوردیش كه ببایه یهك دڵ و دهست
دهستیاندهكهوت ژیانی سهربهست
رۆم و عهرهب و عهجهم سهروبهر
بۆ ئێمه بهنی دهبوون و نۆكهر
جارێك گوتی:
ئهگهر خوێندهواریم ههبا ئهو قسانهم له سهر ئهو بهرده، بهردی پیرۆز دهنهخشاند..
هاته سهرم له جیاتی پیری سوارچاكان ئهو ئیشه بكهم، ئهو خوێندهواریی نیه، خۆ من ههمه، بهڵام نهمدهزانی چۆن و به چی ئهو ههموو وشهیه له سهر ئهو بهرده جێ بكهمهوه، بیستبووم، بهڵام لهبیرمنیه ههینێ دیتبووم یان نا كه ههڵكۆڵین له سهر بهرد ههیه، خودایه چۆن ئهو دوو دێرهی خانی لهبهر خاتری پیری سوارچاكان له سهر بهردی پیرۆز بنهخشێنم، حهیف چهندی مێشكی خۆم گوشی و بیرمكردهوه شتێكم نهدیتهوه شیعر له سهر بهرد ههڵكۆڵێ، به قهڵهم دهمنووسی دیار نهدهبوو، زوو دهسڕایهوه، بهڵام بڕیاڕم دا له سهر دیوار له نزیك دهرگای حهوشه به دیوی ژۆرێدا ههڵیانكۆڵم، گهیشتبووینهوه دهمهو پایز، دیواریان سواخدهدا، پێش وشكبوونهوهی قوڕ، خانیم له سهر دیوار ههڵكۆڵی و گۆتمه پیری سوارچاكان:
باپیره، قسهكانم لێره نووسیوهتهوه.
پیری سوارچاكان چاوی پێدا گێڕا، سهری گۆپاڵهكهی به كهلێنهكان، به پیتهكاندا دهگێڕا، دهتگوت به گۆپاڵ شیعرهكه دهخوێنێتهوه، گوتی:
ئافهرین كوڕم، خۆزگه دهمزانی بیانخوێنمهوه..
ئێ، بهر له كاولبوونی دنیا، با كهمێكیتر له كن مهم و زین بمێنینهوه، دێتهوهبیرم، چوونی بهكرۆكهی مهرگهوهڕی دڕكی مهم و زینان بۆ بهههشتێ، ههرای نایهوه، خانی بهكرۆكه دهنێرێته بهههشتێ! لهوێ لهو كۆشكه ههشت قاتیهی كه خودا داویهتیه مهم و زین، قاتێك بهر بهكرۆكه كهوتووه، ئهوه نیه دهڵێ:
هۆی من بوو بهوان درا بهههشتێك
دایانمێ ئهویش له ههشتێ مشتێك
گوڵی كۆساران تووڕه دهبوو، له سهری خۆی دهدا و دهیگوت:
های لهو قسهیه! كاكه مهم و خاتوو زین به هۆی بهكرۆكهوه چوونهته بهههشت؟! من باوهڕ بهوه ناكهم، خودا شتی وا ناكات..
دایكم و تووڕهتر:
ئهگهر ئهو قسهیه راست بێت، خودا باش و خراپی تێكهڵ كردووه
بابم ههڵدهداتێ:
وای له بهسێ، به گژ خوداشدا دهچێ، كچێ، دهست له كاری خودا وهرمهده، تۆ چ له نهێنی ئهو دهزانی؟!
دایكم دهڵی:
كوو به گژیدا نهچم!
دایكم پێیوابوو ئهگهر بهكرۆكه، بهكرۆكهی دڕكی مهم و زینان گهیشتبێته بهههشت، ههرچی سهگ و سوار و گهجهر و گوجهر و جڕوجامشت ههیه ههموو دهچنه بهههشتێ و ئهوهش لهگهڵ بهههشت نایهتهوه، ههرچی بابم بوو، وای بیرنهدهكردهوه، پێیوابوو ئاساییه نهك بهكرۆكه، بهڵكو كهسی لهو بهدرهفتارتریش رهنگه به هۆی چاكهیهكهوه، خودا لێی خۆش بێت و ههڵیداته ناو بهههشتێ، بابم دهڵێته دایكم:
تۆ باش لهوه نهگهیهشتی كه خودا بۆچی بهكری مهرگهوهڕی برده بهههشتێ..
روو له من دهكات:
دهی كوڕم ئهو جێیه بۆ دایكت بخوێنهوه كه زین باسی چاكهی بهكرۆكه دهكات:
كتێبهكه دههێنم و تهواوێك دهگهڕێم تا لاپهڕهی پاڕانهوهی زین بۆ بهكرۆكه دهبینمهوه:
گهر پیسی وهكو بهكر نهبووبا
هیچ دوور نهبوو ئابڕووی مه چووبا
….
گهر ئهو نهدهبوو به لهمپهری مه
گومرایی دهبوو به رێبهری مه
وا دهرنهدهچووین له شهرمهزاری
پیرۆز نهدهبووین له كوردهواری
مهم و زینی ئهحمهدی خانی له زۆر جێیان لهگهڵ كاكه مهم و خاتوو زینی ههقایهتبێژهكهی ههولێرێ، ههقایهتبێژهكهی سهیداوه نهدههاتهوه، پێچهوانه دهكهوتهوه، به تایبهتی له دڕكی مهم و زینان، لهوهی ههقایهتبێژ، كاتێ برادهرهكهی مهم بهكرۆكه له خوێن دهگهوزێنێ، دلۆپێ لهو خوێنه پیسه دهپهڕێته نێوان گۆڕی زین و مهم، یهكسهر دهبێته درهختێكی ناحهز، درهختێك چ درهختێ به درهختی نازانێ، ئهو خوێنه درهخته رهگ له نێوان ههر دوو گۆڕ دادهكوتێ و ناهێلێ زین و مهم له ناو گۆڕێش بگهنه یهك، كهچی لهوهی شێخی خانی له سهر راسپاردهی زینێ، گۆڕی بهكر دهكهوێته دامهنی گۆڕی مهم و زینێ و ههر ئهویش بۆی دهپاڕێتهوهو…
له كاكه مهم و خاتوو زینی ههقایهتبێژهكهی ههولێرێ چ ههواڵێكی وا له بهههشت و دۆزهخهوه نایه، بهڵام ههموو دهزانن جێی بهكری مهرگهوهڕ بنهبانی دۆزهخه، كهچی له مهم و زینی شێخی خانی له رێی پیاوچاكێكی چیا نشینهوه ههواڵ دێ كه بهكر له بهههشتێ له ناو كۆشكی مهم و زینێ له خزمهتی وانه..
جیاوازی گهلهكن له نێوان خانی و ههقایهتبێژ، بۆیه بهكرۆكه ههر له جزیره و بۆتان نا، له ههولێرێش له ماڵی مهش كێشهی دهنایهوه، بهڵام ئهوهی لای ئێمه كێشهی سووك، كێشهی مهیلهو پێكهنیناوی، گوڵی كۆساران به پێكهنینهوه دهڵێ:
ئهگهر راست بێت، بهكر له بهههشت بێت، خهڵك له كهتن و دوو دڵ لێكردن سلناكهنهوه.
پیری سوارچاكان دهڵێ:
كچێ ههمین، بهههشت به بهكر پیس نابێ، تۆ لهوه بترسێ ترك پێی بكهوێته بهههشتێ!
ئیدی كتێب له ماڵی ئێمه بهزمی خۆشی نایهوه، مهم و زین نهنه خان و كچهكهی مام جهلهبوان و ژنێكی حهسارهكه و ژنه شهله جوانهكه و مهریهم و كهویاریشی له دهوری من خڕدهكردهوه، لهو ساتانهی مهم و زینم به دهستهوه بوو، دهمخوێندهوه، وا ههستمدهكرد جێی ههقایهتبێژهكهی سهیداوهم گرتۆتهوه، ههمووان چاویان له زاری من بڕیوه، شام به خۆم دههات، كابانه ژیكهڵه به پێكهنینهوه دهیگوت:
دهڵێی بوویه ئهو پیاوه گهورهی كه قهرهجهكه گۆتی!
}لێره، لهو دوا رستهیه، چهند رۆژێك له گێڕانهوه وهستام، ههستمدهكرد شت ماوه و لهبیرمچووهتهوه، چوومهوه كۆڵانی منداڵی و كن دایكم و بابم، باسی كتێبهكهم بۆیان كرد، دایكم دیار بوو لهبیری مابوو، بهڵام شتێكی وای بۆم نهگێڕایهوه شتێك بخهمه سهر گێڕانهوهكهم، جگه له فریشته و پیازهكه، بابیشم دیتنهوهی كتێبهكه و خوێندنهوهی من و شتێك له بهكرۆكهی لهبیر مابوو، جگه له دهلاقهی كتێب كه بۆ من دهلاقهیهكی له گێڕانهوه كردهوه{
وابوو له ماڵی ئێمه له ژوورێ، دیاره تا درهنگ ئێمه یهك هۆدهمان ههبوو، هۆدهی دانیشتن، هۆدهی نان خواردن، هۆدهی نووستن، ههر یهك هۆده بوو، دوای وهی من و براكهم چووینه قوتابخانه، بابم چهند دهلاقهیهكیتری له دیوار كردهوه، دهلاقهكهی من ههر له پشت سهرم بوو به بڵندایی تا پشتێنی خۆم، كتێبهكانم لهوێ دادهنا، دایكیشم پهردهیهكی جوانی له رهنگی كهواكهی خۆی پێدا شۆڕكردبۆوه، بهڵام نه به دهلاقهی من نه بههی براكهمیان نهدهگۆت دهلاقهی كتێب، دهلاقهكان له ژمارهی خێزان پتر بوون، ههر كهسه و شتی خۆی لێدانابوو، ههریهكه و به ناوی خۆی دهناسرایهوه، ئهوه دهلاقهی بابم، ئهوه دهلاقهی دایكم، ئهوه دهلاقهی كابانه ژیكهڵه، ئهوه دهلاقهی كهریم، ئهوه دهلاقهی رادیۆ…دوای دیتنهوهی مهم و زین و خوێندنهوه و سهرسامبوون بهو كتێبه، بابم له بڵندایی بهژنی خۆی له تهنیشت دهرگا، دهلاقهیهكی گچكهی كردهوه، دهلاقهیهك بڵندایی ههر بستێك دهبوو، بهرینیشی له بست و قولانجێك تێنهدهپهڕی، ئهو تایبهت بوو به مهم و زینی شێخی خانی، دایكم بهرگێكی جوانی بۆ مهم و زین دووریبوو، له شێوهی بهرگه بالیف، تۆ بڵێی له شێوهی توورهگه، كتێبهكهمان دهخسته ناویهوه، هاتهوهبیرم بابم گوتی:
بۆوهی خهڵك به قورئانی تێنهگات با رهنگی مهم و زین كهسك نهبێت..
ئێستاش دوای ئهو ههموو ساڵه رهنگی بهرگی مهم و زین له چاومه، شینێكی ئاسمانی بوو، رێك له سوخمهی چهند ساڵێك دواتری كهویار، رهنگه ههردووكیان له یهك تۆپه كوتاڵ بڕابن! دێته بیرم جارێك ژنێك گۆتیه دایكم:
ئهرێ، بهسێ، قورئانی ماڵان بهرگی كهسكه، هینگۆ لۆ شینه؟
دایكم گۆتی:
كچێ بابانت، ئهوه قورئان نیه، ههقایهتی كاكه مهم و خاتوو زینه
ژنهكه گۆتی :
كچێ، فڕێیده له جێی وی قورئان دانێ، دهنا فریشته سهر بهو ماڵه داناگرێ!
دایكم تووڕهبوو:
وهی پیاز، ئهگهر به هۆی كاكه مهم و خاتوو زینهوه فریشته نهیهته ماڵی ئێمه، با ههر نهیهت.
ناوی دهلاقهی كتێب له زاری مهلایهكهوه گۆڕا بۆ دهلاقهی مهم و زین، دیتهوه بیرم مهلایهك ههبوو، سهردانی دهكردین، كاتێ زانی كتێبی ناو دهلاقه كه بهرگێكی جوانی تێگیراوه، مهم و زینه، به دهلاقهی مهم و زین ناوی هێنا، له زاری ویهوه بڵاوبۆوه، ئهو مهلایه سهرچیخ نهچووبم كۆمۆنیست بوو، بیستبووم له دوای نوێژی ههینیان پارهی بۆ كۆمۆنیستان خڕدهكردهوه، من له بابمم بیستووه: ئهگهر ههموو شوعیهكان وهك مهلا سهدیق و حاجی كهریمی حاجی وسوو بان، منیش دهبوومێ..
دێرێكی مهم و زینم بۆ مهلاكه خوێندهوه، كتێبهكهی له دهستم وهرگرت، سهری به سهردا گرت و چهند لاپهڕهیهكی لێ ههڵدایهوه، چهند دێرێكی به دهنگ خوێندهوه، ههستمكرد له خوێندنهوه لاسایی ئهو پیاوه دهكاتهوه، كه له رادیۆوه دهنگیم بیستبوو، دواتر زانیم ناوی شوكروللای بابانه، لهوهوه منیش دهمویست دهمهلاسكهی شوكروللای بابان بكهمهوه، مهلاكه قسهیهكی كرد ههرچهنده چ بڕی تێنهگهیشتم بهڵام بهلامهوه بایهخدار بوو، بۆیه ههوكهش پێوه به ئاوازهی خۆیهوه له گوێم ماوه:
دهبوو وهكو گوڵستان و بوستان له حوجران خوێندرابا..
خوێندنهوهی مهم و زین منی به قسه هێنا، ماڵێ مه ههموو كهمدوو بوون، بهڵام ئهوان له چاو من دهكهونه چێوهی زۆربڵێكانهوه، من قهتقهتۆكێ سهری قسهم نهكردۆتهوه، ئهگهر كوو دهنا له قسانم ههڵنهدهدایێ، باگۆی پرسیارانیشم بهكورتی دهدایهوه كهم وا بووه له (ئا، نا، نازانم، وایه) هێوهتر دهچوو، كهچی ئهوهتا مهم و زینی خانی منی كردۆته جێنشینی ههقایهتبێژی سهیداوه، ههموو قڕوقهپ و تهنێ خۆم قسه دهكهم و شیشه شین و سۆرهكهی مهلاشم بۆ نایه!
قسهدهكهم و ههموو تهماشای زاری من دهكهن، بهڵام هێشتا كابانه ژیكهڵه له من به دهم و دووتره، ئاخر ئهو بێ كاخهز دهتوانێ تا زاری شل دهبێ قسه بكات، بهڵام من كاخهزم له پێش نهبێ ههر دوو سێ رستهم له باردایه، كۆتایی دێت و قسهم بۆ نایه، كابانه ژیكهڵه له ههمووان باشتر ئهوه دهزانێ، لهبیرمه گوتی:
تۆ ههقایهتبێژی سهر كاخهزی..
كابانه ژیكهڵه ههینێ نهیدهزانی بنووسێ و بخوێنێتهوه، ویستی فێری بكهم، ههوڵمدا، بهڵام دیاربوو نهمزانی، لهبیرمه جارێك خهتخهتۆكهیهكی كرد، پرسی:
ئهوهی نووسیومه چیه؟
پێیپێكهنیم و گوتم:
هیچ..
به سهر خۆیدا شكایهوه، ئیدی باسی خوێندنهوه و نووسینی نهكردهوه، پاشترێ له نههێشتنی نهخوێندهواری ساڵێكی نهبرد هێند جوانی دهنووسی، ئیرهییم به خهتی وی دهبرد، مهم و زینم دایێ و گوتم:
ها، ئێستا خۆت بیخوێنهوه
گوتی:
نا، تۆ بۆت خوێندمهوه، جوانت خوێندهوه..
دنیا له سهر كاولبوونه، مهم و زین با ههر له دهلاقهی مهم و زین و له ناو بهرگه شینهكهی خۆی بمێنێتهوه، ئهگهر له كاولبوونی دینا تێدانهچوون، تێدا نهچووین، دێمهوه دیداری..
دنیا به بهریهوه نهما، سهربرده ما، بهڵام ناپرژێمه سهریان، سهرێ له هۆلی گهل دهدهم، تاوێ به دیار شانۆگهریهكهوه دادهنیشم، دێمهوه و ئیدی تهواو، خزمێكی ماڵی فازیل رێحانه، ههردووكمانی به دوای خۆی دا، من له سهر قسهی رێحانه چووم، ئهو دیتبووی، له ریزهكانی ناوهندێ دانیشتین، یهكهم جارمه بێمه ئێره، له سینهما ناچێ، له باتی شاشهی دیوارێ، له زهوی جێیهك ههبوو وهك سهكۆ، لهپڕ دهنگێك له گوێی من له دهنگی دێو! دهچوو، هۆڵهكهی خسته لهرزه، چاودهدهمێ پیاوێكی گچكهڵه له سهر سهكۆیهكه، چما ئهو دهنگه دێویه لهو پیاوۆكهوه هاته دهرێ! یهكهم شانۆگهریی دیتم ئهوه بوو، نایهتهوهبیرم چی بوو..
دنیام به دهستێ راگرتبێ ناهێلم بكهوێ تا تۆڵهی كهویار له زهنگهزۆران نهكهمهوه، ئهو جۆره راوهش له بابمهوه فێربوومه، له كهندی بهر ماڵان كۆلكهدارێ ههیه وهك بڵێی له سهر تهنیشت راكشاوه، كهمی له دهرێ و پێدهچێ زۆری له بن زهوی بێ، چ پێناچێ سهر به ئاوماڵك بێ، ئاو كۆلكهی وا گهورهی پێنایه، رهنگه به رهگهوه ئێره زێدی خۆی بێ، ههرچی بێ، لهگهڵ خاك مهیلهو تهخته و بۆته شاری زهنگه زۆره، نیوهی زهنگهزۆرهی شار لهو شارهوه سهردهكهن و به گهڕهك و شار وهردهبن، زهنگهزۆرهی گهوره، دڕ، چۆته ناو جۆڕكێ و بهئێستری داوه كلكی پێ رهپ كردووه، به سهر سهبكهوه ههڵنیشتووه و به سهگی داوه سهبكهی له پێش چاو خستووه، زهنگهزۆرهی ناو كۆلكهدارێ له قاشوانێش ناگهڕێنهوه، قاشوانێ دوو بهرده، كهمێك له ناری ئێستر پانترن، له سهبكهی سهگیش تهنكتر نهبن ئهستوورتر نین، بهڵام تا راوی زهنگهزۆرهیان پێنهكهیت ههر بهردن و نابنه قاشوانێ، من ئهوه نهبووم بچمه شهڕی قاشوانێ، بهڵام كاتێ چاوی كهویار فرمێسكی دهباراند و جێگهستهی زهنگهزۆرهم به سهر روومهتیهوه دیت، بڕیارمدا بچمه شهڕی زهنگهزۆرهوه و تۆڵی كهویار بكهمهوه:
كۆلكه دار كونێكی تێدایه گچكه، مشكی پێوه ناچێ، زهنگهزۆره قل قل لێیهوه دێنهدهرێ و به كۆڵانێ وهردهبن و تووشی ههر چی بن پێوهی دهدهن، ئێ، چاودێ، راوه زهنگهزۆره، قاشوانێ ببینه:
له سهر زگ راكشاوم دهستم به بهردهوه له سهر كونی زهنگهزۆرهیه، ئێستا كون كهوتۆته نیوان دوو بهرد، دووبهردی روو له یهكتر، دوو بهردی سوار، سوار بۆ بهر یهك كهوتن، لهو ساتهی زهنگه زۆره سهر دهردههێنێ، قاشوانێ دهستپێدهكات، شهق! بهردهكان بهر یهك دهكهون و زهنگه زۆره دهفلیقێتهوه، وهك ئهوهی گۆڕهو شاری بدهیت، زۆرم كوشت، به قهد دڵۆپه فرمێسكهكانی كهویار پتر، ئهو ناوه دهبێته كوشتارگه، مێرووله رێچكه دهبهستن و لاشهكان دهگوازنهوه، قاشوانێ دهستوبردی دهوێ، خاوخلیچك بی دهبیه خۆراكی زهنگهزۆره، قاشوانێ له شهڕه بڕنۆ دهچێ، له فیشهك تێكردنهوه و پڕكردنهوه دهستت سووك بێ، كهس پهنجهكانت نهبینێ!
سهنگهر چۆلكردنیش هونهرێكه له دهستی ههموو كهس نایه، نهڵێی بهردهكه بكه سهرقاپی شارهكه و تهواو، نا، پاڵهپهستۆی زهنگهزۆره زۆرهو بهرد ههڵدهداتهوه، تۆ دهبێت هێند گورج قیتبیهوه و یهكپێ ههڵێی گوللهی بڕنۆ نهتگاتێ..
دوور نیه تۆش تووشی كتێبێكی وا بووبیت، كتێبێك تێدامابیت داخوا رۆمانه یان یادهوهری، دیاره قسه لهو یادهوهریانهیه كه به گۆتهی گۆتیاران بێت هێند له رۆمان نزیكبوونهتهوه، دهستی هونهركاری تخووبی نێوانیانی سڕیوهتهوه..
بۆئهوهی مهبهستم روونتر بگات، چهمكی یادهوهری له چهمكی یاداشت جیادهكهمهوه، یاداشت ههموو ئهو یاداشتانه دهگرێتهوه به زمانی رهق و تهق، یان به زمانی سیاسهت و مێژوو، دوور له هونهری گێڕانهوه و هونهركاری نووسراون، واته نهبوونهته دهقی ئهدهبی، ههرچی یادهوهرییه وهك ههر دهقێكیتری ئهدهبی دهقه، ئهو جۆره یادهوهریانه له ناو كورد ناڵێم نیه، چونكێ پێڕانهگهیشتووم ههرچی ههیه بیخوێنمهوه، بهڵام ئهگهر ههشبێ زۆر دهگمهنه، بۆیه دهبێت له دهرهوهی ئهدهبیاتی كوردی ئهو یادهوهریانه بخوێنینهوه..
به پرسیارێكهوه دهچمه نێوان قسان و به دهوری ناونیشانی بابهتهكه دهسووڕێمهوه و ههوڵی لێ نزیكبوونهوهی دهدهم: داخوا دهقێكی دیاریكراو ههیه ههم رۆمان بێ ههم یادهوهری؟
له بهرایی دهڵێم قسهی من لهوه نیه رۆمان تا كوێ كهلك له یادهوهری وهردهگرێ، یان یادهوهری تا چهند باڵ به سهر پانتایی رۆماندا دهكێشێ، قسهم لهوهش نیه ژانرهكان تا چهند لێكدی نزیك دهبنهوه، قسهی من لهوهیه تا چهند یادهوهری وهك ژانرێكی ئهدهبی له ناو رۆمان كه ژانرێكیتره دهتوێتهوه و وهك ژانرێكی جیا نامینێتهوه، له قسان خۆی له دهستدهدات، یان تێكهڵ نابێت و خۆی دهپارێزێت.
ئهوهی رۆمان و یادهوهری لێكنزیك دهكاتهوه ههندێ رهگهز و تهكنیكن، تۆ چاودێ زمانی یادهوهری نه زمانی مێژووه نه زمانی سیاسهت، رێك زمانی رۆمانه، زمانێكه كهم و زۆر شیعرێتی تێیدا زاڵه، به ئاگا لهوهی شیعرێتی له رۆماندا رێژهییه، به ئاسایی وهرگره زمانی یادهوهری له زمانی رۆمان سهرتریش بێ، دهگهرێتهوه ئاستی یادهوهرنووسهكه، كهواته ئهگهر بتهوێ له رێی زمانهوه ئهو دوو ژانره ئهدهبیه لێك جیا بكهیتهوه، كاری نهكردهیه..
له یادهوهریدا خهون ههیه، یادهوهرنووس به گێڕانهوهی خهونهكانی و گرێدانهوهی به سهربردهكانی جوانیهكی وا به گێڕانهوه دهدات رۆماننووسیش له رۆماندا ههر هێندهی له دهستدێ له خهونهوه جوانیی وا به دهستبێنێ، خهون رهگهزێكی یادهوهریه و لێی نابێتهوه، یادهوهری له خهیاڵرۆشتنیش هاوشانی رۆمان دهروات، خهیاڵرۆیشتنێكی وا له كتێبی سیاسهت و مێژوو جێی نابێتهوه، ئهدی شۆڕبوونهوه بۆ ناخ و خوێندنهوهی ترس و شهرم و رارایی له سیمای كهسهكانهوه، ئهدی…
تۆ له دهستپێك، گهڕانهوه بۆ پاشێ، خۆدواندن، گفتۆگۆ و گرێچن و یهكانگیری و چارهسهر و ئهوانه وردبهوه، دهڵێی رۆمان له یادهوهریی خواستوون، خوێنهرێك ئهگهر به ناو كتێبی بیرهوهری و یاداشته رهق وتهقهكاندا هاتبێ، لهپڕ بكهوێته سهر كتێبێكی یادهوهری، ئاساییه به رۆمانی تێبگات، ئاخر ئهم هونهركاریانه پتر به هونهركاریی رۆمان ناسراون، به راست ئهو رهگهز و تهكنیكانهی ههوكه له چیرۆك و رۆمان بهكاردێن، پێشترێ پێش رۆمان له یادهوهری بهرچاوناكهون؟ بۆ ئهوه دهبێ بگهڕێنهوه بۆ مێژووی ئهدهبی گێڕانهوه، یادهوهری و چیرۆك و رۆمان و ههقایهتان، دیاره ئهو بابهته له جغزی ئهو نووسینه جێی نابێتهوه.
به گشتی ههندێك تهكنیك و رهگهز ههن له رۆمان و یادهوهری بهكاردێن، ههرچهنده لهبهر دڵی رۆماننووسان گرانه بهڵام پێمخۆشه بڵێم رۆماننووس و یادهوهرنووس له یهكودووی دهخوازن، لێرهوه رۆمان و یادهوهری لێكدی نزیكدهبنهوه، بۆیه به ئاسایی وهرگره ئهگهر خوێنهرێك ههبێ دوای لێبوونهوه له كتێبێك بڵێ:
ئهرێ ئهوهی خوێندمهوه، یادهوهری بوو یان رۆمان؟
تا ئێره كهم شتێك بوو له بارهی لێكنزیكی و وێكچوونی رۆمان و یادهوهری، لێ كاتێ جیاوازیی نێوانیان دێته گۆڕێ وێكچوون چهندێ زۆر وبتهو بێ، رهنگه خۆی له بهر جیاوازیهكان نهگرێ و به دوو ژانری سهربهخۆ بمێننهوه، ئاخر یادهوهری له سهر دوو ستوون ههڵدهنرێ: راستگۆیی، جوانگۆیی، ههرچی له رۆمانه راستگۆیی بهو واتایهی له یادهوهریدا ههیه، بوونی نیه، یادهوهرنووس له ئاست كهس و رووداو و جێ و دهم، دهستی بهستراوه، بهو واتایهی ناتوانێ جێگۆڕكیان پێبكات، یادهوهری نووسینهوه دیتن و بیستنه، ئهگهر كتومتیش وهك خۆی نهبێ، هێنده دوورناكهوێتهوه كه كهسه راستهقینهكان له خۆیان بكهونه گومان و به زهحمهت خۆیان بناسنهوه، ناكرێ كهسی زیادهش قیتبكرێتهوه، له یادهوهری سهربردهكان روویانداوه، یادهوهرنووس وهك خۆی دهیانگێڕێتهوه، ئهوهیه له گێڕانهوه دهستی هونهركاریان دهگهیهنێتێ، بهڵام به شێوهیهك نا كهسهكان سهربردهكان نهناسنهوه، له یادهوهری جێ و دهمی دیار ههیه..
دیاره رۆمان بهو شێوهیه وابهستهی هیچ كام لهوانه نیه، له كاتێك ئهگهر سهرهاتێكی راستهقینهش بابهتی رۆمانهكهبێ، گهمهی وای تێدهكات، له خهیاڵهوه به شێوهیهك دایدهڕێژێتهوه نهناسرێتهوه، یان له جێ جێ لهگهڵ سهرهاته راستینهكه دێتهوه و شتێكی لێ دهناسرێتهوه، رۆماننووس ئازاده له گێڕانهوه، له خهیاڵكردنی بێ كۆتا، له سهراوبنكردنی سهربردهكان، رۆماننووس دهشێ دنیایهكت بداتێ كهس پێی نهخستبێته ناوی، یان بڵێین دنیایهكی نوێ، دیاره دنیای یادهوهرنووس دنیای رابردووه، دنیایهكی كۆنه، بهڵام هێزی گێڕانهوه جوانی دهكات، وهك دنیای رۆمان جوان. ئهو دوو جوانیه به تهنیشت یهكهوهن، تۆ بڵێی تێكهڵ نهبن و نهبنه یهك؟ ئاخر ههندێك پێیانوایه رۆمانه یادهوهریش ههیه، رهنگه گیروگازیهك لهوه ههبێ، له سهری ناڕۆم..
من وای دهبینم یادهوهری ژانرێكی ئهدهبیی سهربهخۆیه، وهك رۆمان سهربهخۆیه، یادهوهرنووس هاوشانی رۆماننووسه و له جوانگۆیی جێی یهكتر ناگرنهوه، وهك چۆن شاعیر جێی رۆماننووس، رۆماننووس جێی چیرۆكنووس ناگرێتهوه، یادهوهری هیچی له رۆمان كهمتر نیه، بۆیه بۆ پیاههڵدانی یادهوهریهك ناكرێ به رۆمانی ههژمار بكهیت، ئهگهر واتكرد له یادهوهریت كهم كردهوه، پێموایه یادهوهری ههیه به ههندێ دهسكاریهوه دهبێته رۆمان، دیاره دهسكاریهكه به پلهی یهكهم له راستگۆییهكهوهیه و یادهوهری لهكهدار دهكات، ههینێ له یادهوهری دهردهچێ، مهبهستمه بڵێم یادهوهرنووس ئهگهر مهبهستی بێ یادهوهریهكهی دهكاته رۆمان، كه نایكاتێ نیشانهی ئهوهیه یادهوهری هاوشانی رۆمان رادهگرێ، رهنگه سهرتریش، وای دهبینم یادهوهرنووس ههر كاتێ حهزبكات رۆماننووسه، بهڵام بۆ رۆماننووس بهو ئاسانیه نیه ببێته یادهوهرنووس، ئاخر بتهوێ به خهیاڵدا بفڕی و دهستبهرداری راستگۆییش نهبیت، زهحمهتتره لهوهی لهو سهری خهیاڵهوه بۆ چی گوتن و راستگۆیی بگهڕێیتهوه..
55….
دنیا له سهر كاولبوونه، له لێوار لهناوچوونه، دهستوبردی لێدهكهم، ههندێ بزگوڕی یادهوهریم قوتاردهكهم، نامهی كوڕه قۆزهكه و ههندێ بزگوڕیدی، كوڕێكی قۆز ههیه، پرچی له بن تیشكێ رۆژێ بریسكهی دێ، به گۆتهی گۆتیاران به رۆنی تایبهت چهوری دهكات، ئهو كوڕه ماڵیان له كۆڵانی پێنجهمه، له رێزی ماڵی دهروێش خهجیجه، كوڕه قۆزهكه كوشتهی كچێكه، ماڵیان له كۆڵانی پشت ماڵی كهویاره، كوڕه له خوێندهواری هێ له بێ دهرناكات، كهچی ههمیشه پهندانێكی جوانیشی له سهر بهڕكه، لێ كچه وا دیاره خوێندهواره، كوڕه به كاخهز و پهندانهوه دێت و دهڵێ:
+ تۆ دهزانی كاخهز بنووسی؟
– دهزانم
+ باش دهزانی؟
– دهزانم ههموو شتهك بنووسم.
+ دهی بنووسه، بهڵام به كهس مهڵێ چیم نووسیوه.
نووسیم، به پهندان نووسیم، پیت له خۆی پتر كشا، وشه خشا، رسته خۆی نهگرتهوه، یهكهم جارمه به پهندان بنووسم، تا ئهو ساته ههر به پێنووسی دار نووسیبووم، نه به وشك نه به تهڕ نهمنووسیبوو، گۆتمه كوڕی قۆز:
من نازانم بهو قهڵهمهی تۆ بنووسم، هی خۆم دێنم..
هێنام، نووسیم، لاپهڕه و شتێكم بۆی نووسی، لێ ئێستێ تهنێ رستهیهكم لهبیره(( دایكی حهفت كوڕانیش بیت ههر به تهماتم))..
كوڕه قۆزهكه درههمێكی دهرهێنا، چهندی كردی لێم وهرنهگرت، رۆیی، رۆژی دوایی هاتهوه:
+ تۆ دهزانی كاخهز بخوێنیهوه؟
– ئا، دهزانم ههموو شت بخوێنمهوه.
+ ئێ، وام زانی تهنها دهزانی بنووسی، دهی ئهو كاخهزهم بۆ بخوێنهوه.
نامهیهكی دوو لاپهڕهیی دا دهستم، به جارێك و دوو تێنهگهیشت، من واتێگهیشتم تێناگات، بۆیه هێنده پێم دووباره دهكاتهوه، شهش حهفت جار بۆیم خوێندهوه، دوایی زۆر درهنگ تێگهیشتم چهند بارهكردنهوه، له تامهزرۆییهوهیه نهك تێنهگهیشتن، یهك دوو رستهی نامهی كچهكهم له یاده (( یان بۆ تۆ دهبم، یان بۆ گڵ، بابی حهفت كوڕانیش بیت ههر به تهماتم..))
كوڕه دوای تێكچوونی دنیا تێداچوو، ههواڵی مهرگیم له رادیۆوه بیست، دوای ئهو ههواڵه تاڵه، ههواڵێكی تاڵ له كۆڵانی كچهوه به گهڕهك بڵابۆوه:
كچهكهی مام… شێت بووه.
وا بزانم تهنێ من هۆی شێتبوونهكهیم دهزانی، كچه به كۆڵانێ كهوت، له پڕ بزربوون، دواتر بیستمهوه به شێتی بن ترومبێل دهكهوێت، نهمزانی چ گۆڕستانێكی بهركهوت..
شاییهك ههیه ههر دهبێت بیگێڕمهوه، ئاخر ئهو كچهی بۆ كوڕه شێت بوو، رهنگه ههر بۆ گهیشتن به كوڕهش خۆی خستبێته بن تایهی ترومبێلهوه، دهزانی لهو شاییه چ شاییهكی كرد، ئێستاش لهرینهوهی سینگ و بهرۆكی له نیگامه كه ههینێ له جوانییهكی سادهی منداڵانه چ جوانیهكیدیم لهو لهرینهوهیه نهدی، ئێ، له سهرهوهی حهسار، لهو گۆڕاییهی تهنیشت ماڵی عهباس، ئهو عهباسهی حكومهت ههموو ددانهكانی دهرهێنابوو- له بیرنهكهم، سهرهاتی عهباس دێتهوه ناو گێڕانهوه- لهوێ لهو گۆڕاییه گهورهیه شاییهكه نه سهری دیاره نه بنی، بهلاشاوه شایی وا گهورهی به خۆیهوه نهدیوه، دیاره له دوای یازدهی ئازارهوه یان ئهو رۆژهی دنیای به باری خۆشیدا ههڵگێڕایهوه تا رۆژی كاولبوونی دنیا، بهلاشاوه چهند زهماوهندی به خۆیهوه دیوه، زۆر جار مام دێوانه به زوڕناكهی ههموو گهڕهكی ههڵپهڕاندووه، بهڵام هیچیان له یادهوهریی من وهك ئهوهیان به دهنگ و رهنگهوه خۆ نیشاننادهنهوه، ئهوهتا كوڕه رهشتارهكه ئهوهی له كۆڵانی دۆمان منی ئاشنای دهف كرد، ئهو كوڕهی دهنگێكی ههیه له گوێی من بارانییه، لهگهڵ كوڕێكی سووركهڵه، وهك دهڵێن چاوی نابینێ، له كهركووكهوه هاتووه، ئهو دووه به دوو قۆڵی شاییان گهرم كردووه، ئهو ههولێری و كهركووكیه ئهوهی دهیڵێن نایڵێنهوه، لهوان گهڕێ، با تهماشای كچهكه بكهین، وهی وهی چ شاییهك دهكات، له ههموو كچان، له ههموو ژنان جوانتر خۆی دێنێ و دهبا و بادهدات ، باشه من بهو منداڵیه به چی شاییی جوان له نا جوان جیادهكهمهوه! نازانم، لهرهی سینگ و بهرۆكی له نیگام ناچێتهوه، ئهوهشم لهبیرناچێتهوه، منداڵ له پشتهوه كهلانگوچكی ژنانیان لێكدی گرێ دهدا، منیش كهلانگوچكی كچهكهم له هی ژنێك گرێ دا، دیاره پیاوێكیان نێوان بوو، ههینێ ههموو شاییهكانی بهلاشاوه رهشبهڵهك بوون، كهم پیاو ههبوو دۆی له دهست نهبێ، بهزمی گرێدانی كهلانكوچك درێژهی دهبێت، دوایی دهچمهوه لای، ئهرێ كچه له دهستی كوڕه قۆزهكه نهبوو!
رهنگه چیدی كوڕه قۆزهكه نهبینمهوه، بۆیه حهزدهكهم پێشتر له كوێم دیوه و چی كردووه به بیری خۆم بهێنمهوه، كوڕه قۆزهكه برادهری قادری شۆڕهبی بوو، جاری یهكهم له سهرهوهی بهراوی پیری سوارچاكان دیتم، جهمهدانی نا ههوریی بهستابوو، له یادهوهیی من كۆنترین و جوانترین ههوریی پیاوان ههوریی سهری كوڕه قۆزهكهیه، رانكوچۆخهیهكی خاكی له بهر بوو، پشتێنێكی قهفقهفیی وهك پشتێنی بابم، كوڕه قۆزهكه پێشمهرگه بوو، بهڵام نازانم بۆ چهك و رهختی شانی خۆی نیشانی نیگام ناداتهوه، ئهوهی لهبیرناچێتهوه كوڕه قۆزهكهی نزیك كۆله، كۆلی ئاوێ، جوان دێـتهوهبیرم، لهبیرناچێتهوه، سیمای كۆلی ئاوی بزنان و حریتهی كچان و دهنگ و رهنگی كوڕه قۆزهكه لهبیرناچنهوه..
له خوار بیرهكه ئهو بیرهی دۆتمامهكهی منی شێت كرد، له بن داربیهكان ئهو داربیانهی رهگیان نازانم له كوێی عهردێ و چڵهپۆپهیان له ههورێیه، لهوێ كۆلی ئاوێ ههبوو، چهند كۆلێ به دوای یهكهوه بزنهگهلیان لێ ئاودهدا، درێژیی ههر كۆلێ بهژن و نیوێكی سێبهری كوڕه قۆزهكه دهبوو، سێبهری ئهو ساتهی كوڕه قۆزهكهم له خهیاڵ ماوه، نازانم له چ كاتی رۆژ بوو، لێ دهزانم سێبهرهكه كۆلێ كورتتر له نیو كۆلیش درێژتر بوو، بهرینی كۆل ههر هێندهی كالانی خهنجهرهكهی پیری سوارچاكان دهبوو، وهی چ كالانێكی جوانی ههبوو، كوڕه قۆزهكه دهیگوت:
كالانێك ده بڕنۆی پێبدهی قازانجته
قووڵایی كۆل ههر بستێ دهبوو، كۆلهكانیان به بڵندایی بهژنی بزن كهمێك نزمتر له سهر كۆلكه دار دانابوو، دهبێت بڵێم ئاخوڕهكانیشان ههر ئهو بڵنداییهیان ههبوو، واته بزنهگهل به پێوه ئاو و ئالیكیان دهخوارد و پێویستی نهدهكرد خۆ بچهمێننهوه، كوڕه قۆزهكه دهیگوت:
له دختۆرێكم بیستووه: مرۆڤ پێویسته بهو شێوهیهی بزن نان بخوات، له بزنهوه فێربێت..
منیش له كۆلی بزنان ئاوم خواردهوه، كوڕی سابیری دهستاڕ له من باخۆشتر بوو، یارمهتیدام له ئاو خواردنهوه، زانی من كێشهم لهگهڵ كردنهوه و بهستنهوهی زاركی كونده ههیه، زانی له كاتی چۆك دادانهوهش بۆ كانی جاروبار دهستم له سهر بهرد دهترازێ و دهواودهو دهكهومه ناو ئاوێ، تێیگهیاندم باشترین جێ بۆ ئاو خواردنهوه كۆلی بزنانه، یهك دوو جار لهگهڵ بزنان و له كۆلی بزنان ئاوم خواردهوه، جارێك دیاره كوڕه قۆزهكه چاوی لێدهبێ، ئاگام لێبوو دهستێك نهرم پشت ملی كراسهكهمی گرت و به ئهسپایی سهرمی له سهر كۆلی بزنان بهرزكردهوه:
+ ئهوه چ دهكهی كوڕه؟!
– ئاو دهخۆمهوه
+تامی خۆشه؟
– ههندهك بۆنی بزنی لێدێ..
كه زانی فیتی كوڕی دهستاڕه، دهستی گرت و پێیگوت:
خوات به قوربانی …. بكات، دهنا شهرتبێ میزی بزنم دهرخوارد دهدایت..
كوڕه قۆزهكه تێیگهیاندم كه ئاوی كۆل پیسه و نابێت بیخۆیتهوه و دهستتی پێبشۆیت، رووی له كوڕه كرد:
باشه ئهگهر خاوێنه، وهره خۆت بیخۆوه.
بهراست ئهو كوڕه لهو ئاوهی نهدهخواردهوه، ئهدی جاری یهكهم سهری به سهر كۆلهكهدا نهگرت و نهیگوت:
ئهها، وهك من بخۆوه..
تێگهیشتم خۆی نهیخواردبۆوه، فێلی له من كردبوو..
كوڕی سابیری دهستاڕ ویستی فێڵی حهولوای سهر پنچكانیشم لێبكات، لهوێش ههر كوڕه قۆزهكه فریام كهوت، كوڕی دهستاڕ گوتی:
حهلوایهك ههیه، ناوی حهلوای سهر پنچكانه، حهلوایهكه زۆر خۆشتر لهو حهلوایهی له ناو تهنهكهی ناو تێڕكهكهی قهرهنی بهقاڵه
گوتم:
له حهلوای ناو قهیسهریش خۆشتر؟
گوتی:
خۆشتر، با بچین، ئهو حهلوایه تهنها له سهر پنچكان ههیه، بیبینه و بیخۆی
رۆیشتین، بهرهو لای كانی ژنان رۆیشتین، پنچك پنچك له دووی حهلوای سهر پنچكان دهگهڕاین، دیتمانهوه، له سهر پنچكێ كهمێك حهلوامان دیتهوه، شێوهی حهلوا لوولهیی بوو، ههر هێندهی ئهو پارووه نانه ئهستوور بوو كه گوڵی كۆساران به تهڕه پیاز بۆی دهكردم و به دۆوه دهمخوارد، پارووی باریك، كوڕی دهستاڕ، نیشانی دام و گوتی:
ئهوهش حهلوای سهر پنچكان، ههڵیگره و بیخۆ
گوتم:
تۆ ناخۆی؟
گوتی:
نا ئهوه تۆ بیخۆ، من حهلوایدی دهبینمهوه..
حهلوام له سهر پنجك ههڵگرتهوه، حهڵوایهكی وشك، رهنگی جوان نهبوو، بهڵام دیاره تام به رهنگ نیه، دهمویست بۆ زارمی ببهم، كوڕه قۆزهكه له سهر سهرم پهیدابوو، گوتی:
كوڕه، ئهو چیه به دهستتهوه؟
گوتم:
حهلوای سهر پنچكانه
گوتی:
به تهمای بیخۆی! ههی گێله، زوو فڕێیده، ئهوه گووی سهگه، به تهمای گووی سه بخۆی؟ زانی ئهوهش كوڕی دهستاڕ پێمیكردووه، كهوته دوای، گوتی:
دهستی خوشكتم شكاوه، دهنا دهزانم چیت لێدهكم..
نایهتهوهبیرم، حهلوای سهر پنچكانم پێش ئاوی كۆلێ به دهستهوه گرت، یان ئاوی كۆلێم زووتر خواردهوه، به ههرحاڵ به ئاگرێك دوو جار دهستم سووتا، ئاگری كوڕی دهستاڕ، بهڵام له ئاگری سێیهم خۆم پاراست و تێنهكهوتم، له خوارێ، له خوارێی بهراوهكهی پیری سوارچاكان، ئهو بهراوهی له كانی پیاوانهوه ئاوی بۆ دههات، هێسترێك تۆپیبوو، دالاشی دنیایێ له سهری نیشتبوونهوه، وابزانم ههر لهو سهروبهنده ئهو قسهیهم بیست و ئیدی لهبیرم نهچووهوه( له ههر شوێنێ داڵاشت دیت ئهوه كهلاك ههیه)، ئێ، كهلهشی هێستر كهوتبووه نزیك كهندڕێ، كهندڕیش به قهلقهلاشك داپۆشرابوو، كوڕی دهستاڕ، هاته بن گوێم:
بڕۆ، له بن ئهو قهلقهلاشكانه خۆت بشارهوه و پێی دوو داڵاش بگره
گوتم:
یهكهم جار ئهتو وا بكه، ئهمن دوایی..
زۆری گوت و نهمسهلماند، وهڵلا به سهری تو، دیتم، چووه ناو كهندڕێ و خۆی خسته بن قهلقهلاشكان، ئهرێ ئهنگۆ دهزانن قهلقهلاشك چیه؟ دهزانم قسهتان له بارهی قهلقهلاشكهوه بیستووه، به تایبهتی ئهوهی دهڵێ ( قهلقهلاشك له خۆی به شك) بهڵام من له نزیكهوه قهلقهلاشكم دیتووه، ئێوهش ههوڵدهن له نزیكهوه بیبینن، تا پتر له شكهكه تێبگهن، ئێ، كوڕی دهستاڕ چووه بن قهلقهلاشكان و خۆی بۆ داڵاشان دانووساند، من له دوورهوه، دوورایی سێبهرێكی عهسرانیی بهژنی خۆم، ئهوهتا داڵاشهكان به دندووكه گهورهكهیان پشك پشك گۆشت له لهشی كهلاكهكه دهپچڕن و خێرا خێرا قووتیدهدهن، وهی چهند دهترسم، دهمهوێ بزیڕێنم و ههڵێم دهنگم دهرنایه، قهدهمم شكایه، ئیدی به دیار ئهو دیمهنهوه ئهبلهق ماوم دیمهنی هێستری تۆپیو و دندووك داپچڕینی داڵاش و كوڕی دهستاڕی بن قهلقهلاشكان، وهی چیم دیت! به سهری ههر ههموومان دیتم، بهو چاوانهی خۆم دیتم، كوڕی دهستاڕ پێی به زهویهوه نهما، بهرزبۆوه، دوو داڵاش له باڵیاندا و بهرزیانكردهوه، كوڕی دهستاڕ دهستهكانی به پێی دوو داڵاشهوه، پێیهكانی بهژنێك بهژن و نیوێك پتر، له عهرد بڵندبۆتهوه، لهو ساته سهرهاتی (ئهو كوڕهی داڵاش بردی)م بیركهوتهوه، كه له زاری خاڵم بیستبووم، بهر له گێڕانهوهی سهرهاتهكه، با بزانین كوڕی دهستاڕ له كوێ كهوتهوه، لهو ساته، ئهو ساتهی دوو داڵاش و كوڕی دهستاڕیان بۆ ئاسمان دهبرد، منیش له سهر زهویهوه به حهپهساوی تهماشامدهكردن، دهنگی كوڕه قۆزهكه هات:
كوڕه زوو پێی یهكیان بهرده..
كوڕی دهستاڕ به قسهی كرد، داڵاشێكیان چووه ئاسمان و داڵاشێكیش لهگهڵ كوڕی دهستاڕ هێواش هێواش بهرهو زهوی، بهرهو نیشتنهوه، پێی گهیشتهوه زهوی، كوڕه قۆزهكه گوتی:
بهریده، ئهوهیش بهرده
بهریداو فڕی، كوڕی دهستاڕ، رهنگی وهك پهلكه پیازی لێهاتبوو، پێنهدهچوو خوێنی تێدامابێ، كوڕه قۆزهكه پرسی:
تۆ به مردنی خۆت نامری، كهتنی سهیر دهكهیت..
كوڕی دهستاڕ، كهتنهكهی به مل مندا هێنا، كوڕه قۆزهكه ههر هێندهی گوت:
دهستی خۆش، تۆڵهی سهردهرێ و بهر دهرێی لێكردیهوه..
دهستی منی تێدا نهبوو، بهڵام زۆر به خۆم نازیم، زوو زوو دهمگوته كوڕی دهستاڕ:
ئهوهات لێدهكهم، حهلوای سهر پنچكانم دهدهیتێ!
ئێ، با له زاری خاڵمهوه شتێك له سهرهاتهكه بگێڕمهوه:
((مامتان رۆژیك ویستی به دهردی ئهو كوڕهم ببات كه داڵاش بردی، دهیویست له نزیك كهلاكێ خۆم دانووسێنم و پێی دوو داڵاش بگرم و بفڕمه ئاسمان، مامتان گوتی:
فڕین به ئاسماندا زۆر خۆشه، من زۆر جار فڕیوم، بڕۆ پێیان بگره و پیاسهیهك به ئاسماندا بكه، ههر كاتێ دهستهكانت ماندوو بوون، پێی داڵاشێكیان بهرده، ئهویدی به نهرمی دهتهێنێتهوه سهر زهوی..
من به قسهم نهكرد، ئاخر سهرهاتهكهم بیستبوو، لهو بهستی شهرغهیه كوڕێك دووربێ له ئاوزهی تۆ، له نزیك كهلاكێ، خۆی له بن قهلقهلاشكان دادهنووسێنێ، پێی دوو داڵاش دهگرێ، دهفڕێ، لهگهڵ داڵاشان دهچێته ئاسمانێ، له بڵندایی زۆرهوه، نازانم داڵاشهكان دهندووكی لێدهدهن، یان خۆی لهبیردهچێ كه نابێت پێی ههردووكیان بهردا، ئیدی له ئاسمانهوه دێته خوارێ و له ناو بهستێ زرمهی لێوهدێ و كهس به سهری ڕاناگات، لهو رۆژهوه بابی بڕنۆی له شانی كردووه و له زگی ژن و منداڵی خۆی دهگرێتهوه و به فیشهكی دهدا، داڵ و سیساركه كهچهڵه و ئهو شتانه دهكوژێ، ئهگهر هێنده گوللهی به داڵاشهوه ناوه، به حكومهتیهوه نابا، حكومهت بێ سهرباز دهمایهوه، دهزانن چهند داڵاشی كوشتووه! جاری وابووه، به یهك گولله پێنج شهشێكی پهلهواژ كردۆتهوه، بهستی شهرغه ناوی لهو پیاوه نا(داڵاشكوژ)، ناویان له كوڕهكهشی نا( ئهو كوڕهی داڵاش بردی)، له ژیانه، هێشتا داڵاشكوژ له ژیانه، بهڵام زۆر پیره و چاوهكانی له دهستداوه، به نابیناییش تهقه له داڵاشان دهكات..))
منیش ئهگهر ئهو سهرهاتهم نهبیستبا و به قسهی كوڕی دهستاڕم كردبا، دوورنهبوو سهرهاتی ئهو كوڕهی داڵاش بردی دووباره بێتهوه..
لهگهڵ كوڕی دهستاڕ پڕ سهرهاتم، تا دنیا كاولنهبووه، با پێكهوه سهردانی تركزاده بكهین، پشیلهیهكمان ههیه جوانی چ پشیلهیهكی گهڕهك شان له شانی نادا، له ترسنكۆكیش بای له خڕ پشیلان بڕیوه، جووجكهیهك بۆی بێ تا پێی تێدایه ههڵدێ، كێشكه له بن كلكی گهمه دهكهن ناوێرێ ئاوڕیان لێداتهوه، پیری سوارچاكان پێدهچوو لهبهر جوانیهكهی بێ به تایبهتی چاوهكانی ناوی نابوو تركزاده، من چ پشیلهیهكهم نهدیوه چاوی جوان نهبێ، بهڵام چاوی تركزاده جوانیی ههمی چاوهكانی تێدا دهدرهوشایهوه، شهوان دهتگوت لایتی قهڵهمن، زۆر جار بابم دهیگوت:
ئهگهر رێ تاریكه تركزاده پێش خۆتان بدهن..
تركزاده ماڵیی ماڵی ئێمه ببوو، نهدهچووه چ ماڵان، ئهگهر چووباش زوو دههاتهوه و نهدهمایهوه ئاخر دهزانی بابم چ نازێكی دهكێشا، خۆی برسی كردبا، پشیلهی برسی نهدهكرد، سبهینان تا قاپه ماستی له پێش تركزاده دانهنابا، خۆی دهوی لێنهدهدا، به چاوی خۆم دیتوومه، پشكه گۆشتی بهشی خۆی لهگهڵ تركزاده كهرتكردووه، من درهنگ پێكهوتم هۆگریی بابم بۆ پشیله له چیهوهیه، وای گێڕایهوه:
پێشتر دێڵه سهیهكی به بام به ههزار پشیله نهدهگۆڕیهوه، نهمدههێشت لێم نزیكبكهونهوه، بهڵام لهو جارهی كه دوو پشیله هاتنه سهر رێم، یهكیان ئامبازم بوو، ملمی گرت، زارمی كردهوه و ئهو پارووه گۆشتهی هێشتا قووتمنهدابوو، به پهنجه نینۆكیهكانی دهری هێناو خستیه زاری خۆیهوه، پشیلهكهیدی كلكی له لوولاقم ئاڵاندبوو، به بهستنهوه بهستبوومیهوه، پیشیله هاتنه زمان، یهكیان دهیگوت: من گونی دهخۆم…ئهویدی: منیش كهپووی..
زۆر ترسام خۆم راپسكاند، راپسكانێ ئهگهر پێم به زنجیری حهفت لۆ له چیاش ببهسترێتهوه، زنجیریش نهپسێ چیا له دووم دێ، خۆ راپسكاندنهكه نهبا لهو خهونه بێ گون و كهپوو دهمامهوه، ئیدی لهو خهونهوه من بوومه دۆستی پشیله..
تركزاده له پاكوتهمیزی شهڕی لهگهڵ گوڵی كۆساران دهكرد، به دهسته گرمۆله جوانهكانی هێند جوان دهموچاوی خۆی دهشووشت، گوڵی كۆساران گوتهنی: بووك بیبینێ حهزی دهچێته دهموچاوشووشتنێ..ئهو قسهیهی دایكم زۆر جار به ئێمهی دهگوت:
جوان دهموچاوتان بشۆن، ههر پشیلهشۆری نهكهن.
ئهو قسهیه لهگهڵ تركزاده نهدههاتهوه، خۆ له تهمهنی خۆشی پیسایی نه له ژوورێ نه له حهوشه نهدهكرد، دهچووه ئهو بهری كهندێ، یان بن ئهو دارتێلهی ماوهیهك ماڵی مهریهمی رووناكدهكردهوه و دواتر له تاریكی گرت، لهوێ قۆرتی ههڵدهكهند و دهیكرد و دهیشاردهوه، جارێ چووم ههڵمدایهوه، ویستم لهوه بگهم كه دهڵێن: رهنگ نیه بڵێی پشیله گووت به دهرمانه…تێینهگهیشتم، ئۆی گۆڕی پشیله چهند دووركهوتهوه، بمبوورن، له ههندێ سهربرده چیڕهم زۆر درێژه..ئهوهتا دوو سهگ نازانم له كوێوه پهیدابوون، پێشتر لهگهڕهك نهمدیتبوون، سهریان له دووی تركزاده ناوه،پشیله یهك رێی له پێشه، ئهویش دیواری پشتهوهی ماڵی عهلی خان، هیچ چار نیه دهبێت ههڵگهڕێ، ههڵگهڕا، بهو چاوانهی خۆم دیتم دوو ریز یان سێ مابوو بگاته سهر ستاره و له چنگی سهگ رزگاری بێت، سهرنهكهوت و كهوت و كهوته ناو زاری سهگ، به گریانهوه هاوارم بۆ بابم برد، تا گهیشت كهلوپهل بووبوو، دوا ههناسهی بوو، بابم تهرمی پشیلهی خسته گوشێكهوه، به دوو دهوێكهوه له كهند پهڕیهوه، منداڵه ورتكه وه دووی كهوتن، له دهو رێی سهید مارف قۆرتێكی قووڵی لێدا، پشیلهی خسته ناویهوه، له كاتی پڕكردنهوه، دهیگوت:
چ بكهم، خۆ خوێن به خوێن ناشۆمهوه، بچم ههردوو سه له خوێن بگهوزێنم…
دێتهوهبیرم، من و فازیل رێحانه و كوڕی پۆلیسهكه و كهویارو…. دوو بهردی گهورهی پانمان له سهری چهقاند،ئا، دوای رۆیشتنی بابم، ههندێك دهسكاری گۆڕهكهمان كرد، ئهوهی بابم خڕو خڕ بوو، ئێمه وهك گۆڕهكانی سهید مارف درێژووكانیمان كردهوه، به پێنووسی دار له سهر بهردێكیان نووسیم:
(ئهوه گۆڕی خوالێخۆشبوو تركزادهی پشیله) دیاره چاوم له سهر كێلهكانی گۆڕستان كردبوو، بهڵام ههر زوو رێحانه(خوالێخۆشبوو)هكهی رهشكردهوه و گوتی:
ههتیم ئهوه مهنووسه دهنا، خودا دهوت خواردهكات..
به چوار دهوریا غهره بهردیشمان ههڵدایهوه، نازانم كێبوو پارچه پهڕۆكێكی كهسكیشی به دارێكهوه كرد و له سهر گۆڕهكهی چهقاند، حهمهد مهستان گوتبووی:
دوای چهند ساڵێكیتر، گۆڕی پشیله دهبێته مهزاری پیرۆزی ئهسحابهیهك و ژن له بنی دنیاوه دێنه سهری و دهپاڕێنهوه: قوربانی جدت بم، دهبمه سهگی بهر قاپیهكهت، به هانامهوه وهره..
حهیف، بابم زوو گۆڕهكهی تهخت كرد، نهیهێشت ببێته مهزاری ئهسحابه، ههرچهنده دوو سێ ههوڵدرا بۆ زیندووكردنهوهی گۆڕهكه، بهڵام سهرینهگرت…
54
هێشتا دنێ كهمێكی ماوه كاولبێ، وا چاكه ئهو قیچه دهرفهته له دهستنهدهم، تاكه پێڵاوهكهم كه قوڕ قووتیدا ببینمهوه، خلیسكانێی سهر شهختهش لهگهڵ كهویار خۆشه، ئهدی راوه شهمشهمه كوێره! نامهیهكی عاشقانهش بۆ ئهو كوڕه قۆزهی كه پرچی له بهر تیشكی رۆژێ دهبریسكایهوه، دهخوێنمهوه..
وای، ئیرهییم بهوانه دهبرد، به بن باراندا دههاتنه قوتابخانه و پشكه قوڕێكت به پێڵاویانهوه نهدهدی، قوڕبهسهری بۆ ئێمهمانانه، بایی كهندووێك قوڕ به پێڵاومانهوهیه، زۆر جار له پشتێن بۆ خوارێ له قوڕ ههڵدهكێشرێ، ئێمه له خانووه قوڕهكانهوه بهڕێدهكهوین و به رێوبانی قوڕدا دهگهینه زێوهر، بهرێوهبهر پێنهدهچوو قهت به رێی قوڕدا شهش شهقاوی هاویشتبێ دهیگوت:
داوهشێن، دهڵێی قوڕكاریتان كردووه، پشكه قوڕێكتان پێوهبێ، پێ ناخهنه ژۆرێ.
خێرا خێرا به ئاوی سوولاوكه، بهو سۆندهی له بهلووعهكهی ناو باخچهوه گهیشتبووه سهر دهرگا، جوان شهرواڵ و پیڵاومان خاوێن دهكردهوه، تا وانهی دووهم و سێیهمیش دهلینگ وشكنهدهبۆوه، نیوان ئیسكان و بهلاشاوه قوڕه، قوڕێك دهڵێی بنێشته، كهتیرهیه، پێوهتنووسێ، لێتنابێتهوه، شهوێك خهونێكی جادهییم دیت، جادهی ناو خهونهكه ئێستاش دهتوانم وهك خۆی بیكێشم و نیشانی خۆمی بدهمهوه، لهو خهونه جادهیهكی بهرینی قیڕتاوی لووس لووس وهك كهزیی كهویار لووس، دهرگای ئێمهی گهیاندبووه دهرگای زێوهر، جادهیهك ئهگهر قوڕاویشی به سهردا باریبا، ئاوێكی روون روون له ئاوی كوپه روونتر، له ئاوی چاو روونتری پێدا دهڕۆیی، به بن شۆستهكاندا جۆگهله ئاوێك له جۆگهله ئاوی بنهسراوه روونتر له لهلای ماڵی ئێمهوه بهرهو قوتابخانه نهرم نهرم به پێی ئێمه جۆگهی بهستبوو، چهند خۆش بوو، دهچووینه قوتابخانه و دههاتینهوه، پێمان به قوڕ نهدهبوو، كهس پێینهدهگوتین:
منداڵانی پێڵاو به قوڕ..
خهونهكهم بۆ ههمووان گێڕایهوه، دایكم گوتی:
ئاو له خهونێ باش نیه، بهوهی باشه روون بوو نه شێلوو، خوا به خێری بٍگێڕێ..
پیری سوارچاكان ههڵیدایێ:
من ئهو جادهیه نابینم، بهڵام تۆ دهیبینی، رۆژێ دێ له شاردا رێی خۆڵ و قوڕ نابینیهوه..
رێی زێوهر له دهشتی بهرازگر قوڕاویتره، ترومبێلیش هێندهیدی قوڕوای دهكات، له جێی تایه جۆگهلهیهكی قوڕاوی ههڵدهستێ، باش بوو جۆگهی خهونهكه وا قوڕاوی نهبوو، لهم لا و لهو لا چۆكێك قوڕ ههڵدهداتهوه، ناتوانین له رێیه قوڕهكه لادهین، دهكهوینه سهر عهردێكی هێند نهرم و قوڕاوی ههر چۆن پێت دانێی، تا چۆكان دهچهقی، خۆ ئهگهر لهگهڵ ههڵكێشانهوهی پێت، پێڵاو بهجێبمێنێ، مهگهر دهستهكانی كاك حووج دهنا چ دهستێ نایانبینێتهوه، ئهو كاك حووجه پیاوێكه نهك تا دهست ههڵبڕی، بهڵكو تا بهرد ههڵدهی كهڵهگهته، پیاوی وا بڵند نازانم لهو دنیا، بهڵام له دنیای خۆمان باوهڕناكهم كهس دیتبێتی، ههر لهوهشهوه ناویان نا حووج، ژنهكهشی ههر بهژنی پنچكه گیایهكی ههبوو، گهڕهك ناویان نابوو داده پنچك.. پێڵاوهكهم لهبیرناچێ، بهڵام وێنهیهكی جوانی كاك حووج و داده پنچك با پێكهوه بهرێ خۆی بدهینێ، ماڵیان له خوار ماڵی ئێمه له دهو كهندێیه، خانووهكهیان گچكه و نهویه، له داده پنچكم بیستووه:
تا ئێستا له ژوورێ پیاوهكهمم به راوهستاوی نهدیتووه..
له كهس نا، به چاوی خۆم دیتوومه، سهركهوتنه سهر بانی داده پنچكم دیتووه، له سهر بانی خۆمانهوه دیتم، ئهها چاودێ، كاك حووج دانیشت، سهری نهوی كرد، داده پنچك چووه سهر ملی، حووج ههستایهوه، پنچك دهستی به گوێسوانهكهوه، به لێواری سهربانهكهوه گرت و سهركهوت، حووجیش پێی خسته سهر تهنهكه بوو، كۆسپه بوو، به بازێكی حووچانه خۆی ههڵدایه تهنیشتی و پێكهوه چوونه ناو كولهكه و بزربوون..
زۆر له پێڵاوهكه دوور كهوتمهوه!
وا بزانم ههر له سهروبهندی خهونهكه بوو، سبهینانێ پێشهوهی بگهینه جادی قیڕتاو، به سهر گۆمیلكهیهكدا بازمدا، بۆ نهچهقیم! پێیهكم تا بن چۆكم له قوڕ ختم بوو، دوای ههولێكی زۆر پێم بێ پێڵاو هاتهوه سهر زهوی، بارانیش دهباری، شێوام، جێی پێڵاوم بزركرد، به خۆم و براكهم و كوڕی شهكهراتفرۆش، له بن باران له ناو قوڕ دهستمان ههڵكردووه و له دووی پێڵاو دهگهڕێین، زۆریش نهماوه، زهنگ لێبدا، ئهولا پێڵاو ئهم لا پێڵاو، پێڵاو زهوی قووتیدا، گۆتمه وان:
ئێوه بڕۆن، درهنگه..
بهجێیاننهدههێشتم، گوتم: بڕۆن، به مامۆستا بڵێن، ئهو پێڵاوی بزربووه، درهنگ دێ
نهڕۆیشتن، لهو ساته حووج پهیدا بوو، قۆڵی ههڵكرد، وهی چهند درێژ بوو، دوو هێندهی قۆڵی بابم دهبوو، دهستی گێڕا، دهستی گێڕا، پێڵاوی دهرهێنا و گوتی:
ها، له خۆڕا پێ مههاوێ، بزانه له كوێی دادهنێی..
چاكهی حووجم له بیرنهچوو، پاشتر شتێك لهچاكهكهیم دایهوه..
له بهردهم ماڵی پنچك و حووج گۆماوێكی به قهد جێ خانووێك ههیه، جێیهكی نهبێ، هێنده قووڵ نیه، ههر بستێك دوو بستی حووج دهبێ، زستانێكی شهختهییه، ههر سهر له ئێواره دار و بهرد دهیبهستێ، سبهینان به ئاوی گهرم نهبێت بهلووعه نابێتهوه، ئهو گۆمه جێی گهمهی ماستاو خواردنهوهیه، منداڵان بهردی پانی بهقد ناولهپ گچكهتر، به خۆ خواركردنهوه و حێل به گۆمهكهدا دهدهن و سهر ئاو و ئاو ههڵبهز ههڵبهز دهڕوا، ئیدی دهژمێرین، بهردهكه چهند جار خۆ له ئاوهكه دهخشێنێ( ماستاو دهخواتهوه) و بهرزدهبێتهوه،بهرد ههبوو بیست ماستاوی دهخواردهوه، گهمهیهكی خۆشه، گهورهش بهشداری دهكهن، ئا، مراویهكهم بیركهوتهوه، بهردێك لهو ههموو بهرده به تهپلی سهری مراویهك كهوت، مراوی سووڕا سووڕا، دهندووكی له عهرد دهداو بۆ ئاسمانی دهبردهوه، دهتگوت بهرده و ماستاو دهخواتهوه، وهیش، كهوت و مرداربۆوه، كێ كوشتی؟ كێ كوشتی؟ بۆ به ملی مندا نههات! ههواڵ گهیشته ژنی سهموونفرۆش، به جوێنهوه پهیدا بوو:
كێ كوشتی؟ سهری له دوڕ قوزی دایكی دهنێم..
راستی نازانم من كوشتم یان نا، ئیدی بوومه مراویكوژ، لۆم هات، ههڵاتم، لهو دهمه بابم پهیدا بوو، گوتی:
سهری له قوزی دایكی مهنێ، مراویهكهت بقرسێنه و پارهی خۆت وهرگره..
قرساندی و وهریگرت، زۆری نهبرد پارهكهی گێڕایهوه، مێردهكهی گوتبووی:
بڕۆ، پارهكهی بۆ نهبهیتهوه، پێت بهو ماڵه ناكهوێتهوه.
خۆشتر له بهرد و ماستاو خلیسكانێی سهر شهختهیه، ناوه ناوه گۆم دهیبهست، دهبووه شهختهیهكی ئهستوور سهر سبهینان خلیسكانێمان له سهری دهكرد، منداڵ دههاتن، فازیل رێحانه، خالید چاو بهخاڵ، كوڕی پۆلیس و كوڕی شهكهراتفرۆش و كچی مهستان و كهویار دههاتن، چ ناسك بوو گهمهی سهر شهخته، خلیسكانێ لهگهڵ كهویار، خلیسكانێیهكه وێنهی كهویار و رۆیشت و نهمدیتهوه، لهبیرنهكهم، ئهو ناوه، سهر شهختهی جێی گهمهی منداڵان، بڕێ جار دهبووه شهڕگهی گهورانیش، دوو شهڕیانم وهك توانهوهی شهخته له یاده، ئهوهتا دوو پیاوی چوارشانه به مستهكۆڵه بهربوونهته گیانی یهكتر، مستی وا له یهكتر دهدهن، به گا بكهوێ دهتڕێ، بهر دیوار بكهوێت به لادا دێ، به دهم شهڕهوه گهیشتنه رۆخی گۆمی شهخته، خودا هیچیان به سهر نهخات، خلیسكانێیان لێ تێكداین، شهخته شكا، پێیهكان تا بن چۆك له بن شهختهن، شهڕ گهرمه، گهرمایی شهڕ شهختهی تواندهوه، گۆم ئێستا لیتاوه، درهنگ دوو سێ زهلام گهیشتنێ و لێكیان كردنهوه، لهوێ بیستم كه ئهو دوو پیاوه زۆر جاریدی به قسه تێكگیراون و قهت تهبا نهبوونه و ههمیشه كێشهیان له نێوان ههبووه، پیاوێك گوتی:
شهڕی ئێوه تا قیامهت درێژدهبێتهوه.
ئهمن درهنگ له زاری بابمهوه پێكهوتم شهڕی ئهو دووه له سهر چی بووه: (جهلال)یان مهلاییه و (مستهفا)یان جهلالی، شهڕهكانیشیان له سهر ئهو دوو شتهیه، نازانم بۆچی ناوهكانیان ناگۆڕنهوه!
گۆمی شهخته قسهی زۆر له سهره، ئهو گۆمه بێ ئاویی به خۆیهوه نهدهدیت، كهندی پێش ماڵمان له هیچ جێیهكی له خاتووناوهوه تا دهگاته سهیداوه مسته ئاوێكی نهدهما، كهچی گۆمی شهخته ناڵێم له سهری دهڕوا، بهڵام كهمیشی نهدهكرد، له كوێوه ئاوی دهڕژایێ، نهمدهدیت، گۆمی شهخته له پێش ههموو گۆمان دهیبهست و دوای ههموو گۆمانیش شهختهی دهتواوه، گۆمی شهخته پێدهچوو له بنهوه كانیهكی ههبێ و ههڵقوڵێ، پێدهچوو به دزیی ههولێرهوه پهیوهندیهكی نهێنی لهگهڵ سهفین، لهگهڵ كوێستانێ ههبێ، ئهوه قسهی داده پنچكی ژنی حووج بوو..
شهڕی دهلینگهكانیشم دیت، ژنهكهی ئهو بهری كهندێ نازانم چهند دهرپێی ههیه، بهڵام ئهگهر بیستیشی ههبێت ههر ههموویان دهلینگیان سووره، سوور سوور وهك تهماته سوور، ژنێكی بهری پنچكه گیاش كه دهرگایان به سهر گۆمی شهختهوه بوو جگه له دهلینگی زهرد كهس به چ رهنگێكیدی نهیدیتووه، ئهو دوو ژنه دهلینگ جوایهزه دوژمنی بابه كوشتهی یهكتر بوون، مهریهم گوتهنی:
ههوێ هێنده رقی له ههوێ نابێتهوه..
شهڕێك له شهڕهكانی دهلینگ زهرد و دهلینگ سوور كهوته دهو گۆمی شهخته، لهوێ دهستیان له تیتكی یهكتر نابوو، یهكتریان به سهر شهختهدا رادهكێشا، به كۆمهڵێك ژن دهست و تیتك له یهكتر نهدهبوونهوه، ئهو شهڕه زۆری ترساندم، شهڕی ژنان له شهڕی پشیله ترسناكتره كه پێموایه له شهڕی ئاژهلان هی پشیله ترسناكترینیانه، جارێك شهڕی دوو پشیلهم دیت، حهفتهیهك خهونم بهو شهڕهوه دهدیت و له شیرنه خهوێ رادهپهڕیم و دهمزیڕاند، هێندهی نهمابوو بمبهنهوه ئۆمهرمهندان، دێتهوهبیرم مێردهكانیان به دزی ژنهكانیان چاكوچۆنی یهكتریان دهكرد، ئهوه ئاشكرا دهبێ و دهگاتهوه دهلینگ زهرد و دهلینگ سۆر، باش لهبیرمنیه چ دهقهومێ، ئهوه نهبێ ئهو دوو پیاوه بڕیار دهدهن ژنهكانیان تهڵاق بدهن، بهڵام دیاره باوهڕ به یهكتر ناكهن، ترسی پهشیمانبوونهوهیان ههیه، ئهوهتا مێردی دهلینگ سۆر دهڵێ:
دهی، تۆ تهڵاقی بده، پیاونهبم تهڵاقی نهدهم
مێردی دهڵینگ زهرد:
دهی، تۆ بهردێكی تهڵاق فڕێده، من دوو ههڵدهدهم
مێردی دهلینگ سۆر:
باشه، تۆ له پێش من بهردی سێیهم ههڵدهدهی؟
ناگهنه یهك، مهلای كۆمهنیست، وا بزانم ناوی سهدیق بوو، دهگاتێ و دهڵێ:
ئهگهر درۆ ناكهن، من رێگایهكتان بۆ دهبینمهوه، ههردووكتان پێكهوه و له چاوترووكانێ تهڵاقتان بكهوێ..
دیاره ههردووكیان به قسهی مهلا رازی دهبن، مهلا دهڵێته مێردی دهلینگ سۆر:
چ دهڵێم له دووم بڵێوه
له دووی دهڵێتهوه:
ههر سێ تهڵاقم بكهوێ ئهگهر تۆ ژنهكهت تهڵاق دا منیش ژنهكهم تهڵاق بدهم…
مهلا دهڵێته مێردی دهلینگ زهرد:
دهی، ژنهكهت تهڵاق بده، ئهگهر ئهو تهڵاقیشی نهدا، تهڵاقی كهوتووه،
مێردی دهلینگ زهرد زاری تهڵاقی وهك دهستی قووچاوه و چهندی دهكات ناكرێتهوه، مهلا بانگی ژنهكان دهكات و پێیاندهڵێ:
چیدی به شهڕ بێن، مێردهكانیشتان تهڵاقتان نهدهن، تهڵاقتان دهكهوێ..
(نه..) كۆمۆنیست بوو، (خا..) پارتی، دێتهوهبیرم سهعید دهیگوت:
ئهمریكا و رووسیا دهچنه شایی یهكتر، بهڵام (نه..) و (خا…) له تازیهی یهكتر نابینین.
ئهو ساڵانه له گهڕهك ناوه ناوه شهڕه دهندووك له نێوان پارتی و كۆمهنیستان بهرپا دهبوو، دیاره من ههر وهك ناو دهمناسین، نهمدهزانی چ تشتن، بهڵام دهمزانی پیری سوارچاكان حهزی به چارهی كۆمۆنیستهكان نهدهكرد و دهیگوت:
مهبنه شیوعی..
من كه موریدی پیری سوارچاكان بووم، رقم له شیوعی دهبۆوه، بهڵام مام عوسمان و مهلا شیوعیهكهم زۆر خۆش دهویست، باپیریشم ئهو دوو كهسهی خۆشدهویست، ئهو مهلایه زۆر كۆمۆنیست بوو، پیاوێك كه نازانم كێ (گرده) یان دهگۆتێ، كابرایهكی زۆر زهرد بوو، دهیگوت:
ههر كهسێ له دوای ئهو مهلایه سۆره نوێژ بكات، جێی چهقی ئاگره، چونكێ دوای نوێژ پاره بۆ شوعیه گاورهكان خڕدهكاتهوه..
بهڵام پیری سوارچاكان كه تا دۆزهخ دژی كۆمهنیستان بوو، دهیگوت:
وا مهڵێ، گرده وا مهڵێ، به دووری مهبینه ئهوانه پێش تۆ بچنه بهههشتێ
گرده كه ههر هێندهی باگوردانێ دهبوو، ههڵدهستایهوه سهر چیچكان و ناو لهپێكی له چۆكی خۆی دهدا:
ئهوانه! نه دهزانن قیبله له كوێیه، نه ماڵی مهلا مستهفا، دهچنه بهههشت؟!
پیری سوارچاكان:
وهلڵا گرده، هێندهی من رقت لێیان نابێتهوه، بهڵام زۆریان دهزانن قیبله له كوێیه، بۆ مهلا سهدیق له من و تۆ جوانتر روو له قیبله ناكات؟! مهلا مستهفاش پهیوهندی به بهههشت و ئاگرهوه نیه..
بلۆكبڕهكه، ماڵیان له بهری موفتیه، بابم گۆتهنی: پیاوێكی زۆر سۆره. دهڵێته پیری سوارچاكان:
مام حاجی، كردهوهكانی تۆ، قسهكانی تۆ زۆر شوعیانهن، بهڵام تێناگهم بۆچی هێنده رقت له شوعیانه؟!
پیری سوارچاكان:
تۆ بلۆكبڕێكی باشی، بهڵام چ لهو شتانه تێناگهی، بڕۆ كن مهلا سهدیق با ههندێكت فێربكات..
من شتێكی ئهوتۆم لهو مهلایه بیرناكهوێتهوه، دهنا وهك پیری سوارچاكان دهیگێڕمهوه، نازانم ماڵیان كهوتبووه كوێ، جار و بار لهگهڵ بابم دهمدیت..
بوهستن، بهر له كاولبوونی دنیا دایكم ناوكی ئهو ژنهش دێنێتهوه، ژنه قهڵاتیهكه، من لهبیرمچوو بڵێم دایكم له ناوكهێنانهوه ناوی گهڕهك گهڕهك رۆیشتبوو، ژن له تهعجیل و تهیراوه و ئهو سهری شارهوه به لاكه لاك دههاتن، له بن دهستی دایكم رادهكشان و قیت قیت دهچوونهوه، زۆر ژنم دیتووه له سهر پشت راكشاون و دایكم به ئهسپایی كراسهكهی ههڵداونهتهوه و بۆ ماوهی نیو وانهیێ دهستی له زگی ناون، ژن ههبوو ماوهی وانهیهكی ویستووه، دوایوه بنپیاڵهیهكی له سهر ناوكی دادهنان و به چهفیهیهك دهیبهست و هێلكهیهكی كوڵاوی دهرخوارد دهدان و دهیگوت:
ههسته، بهڵات لێبڕا، ئاگاداربه شتی گران ههڵمهگره و هێنده ترسنۆكیش مهبه به تڕی گهوره راچڵهكێی..
دیاره به قسهی خهڵك بێت ناوك له شتی گران و راچهنین دهكهوێت، دایكم خۆیشی ناوكی دهكهوت، به دهستی خۆی دهیهێنایهوه، دههات، بهرده جۆینێكی دههێَنا، له سهر زگی خۆی دادهنا، جار جاره جێی دهگۆڕی، به دهستی خۆی بنپیاڵهكهی دهبهست، جارێك ناوكی پیری سوارچاكانیشی هێنایهوه، وا بزانم لهو سهروبهنده بوو پلكه شایهر بهندێكی به سهر دایكمدا ههڵگۆ، ههر كاتێ كهسێ بهبیریهێنامهوه دهیڵێمهوه، ئێ، وێنهی زۆر لهو ژنانهی بۆ هێنانهوهی ناوك دههاتنه كن دایكم، هێند روون دهدرهوشێنهوه ههر دهڵێی سیوهیله و تازه ههڵاتووه، ژنێك له سهر قهڵاتهوه هاتووه، به دوو ژنان بن پیلیان گرتووه، كراسێكی زهردی له بهره، رهنگ به بهریهوه نهماوه، رهنگی كراسهكهیم له قسهیهكی گوڵی كۆسارانهوه لهبیرماوه:
كچم، تۆ رهنگی كراسهكهتت گرتووه، یان كراسهكهت هی تۆ؟
ژنه گوتی:
پله حاجی، نهخۆشیهكهم دهستی لێ ستاندووم، چهند دختۆرم كردووه، بهلاش بووه..
دایكم هێشتا دهستی نهگایاندبووه زگی، گوتی:
له گوینه ناوكت بێ، كوا درێژبه
ژنه راكشا، دایكم گوتی:
نهمگوت! خهمت نهبێ، به ترومبێل له سهر قهراتهوه هاتی، بهڵام به پێی خۆت سهردهكهویهوه…
كابانه ژیكهڵهی راسپارد، هێلكهیهكی بۆ بكوڵێنێ، ژنه دهڵێ:
هێلكهی چی؟ به خودای خواردنی ناو بهههشتێشم لهپێش دانێن، دڵم نایبات..
دایكم دهڵێ:
پهلهت نهبێ، ههر ئێستا دهڵێی: چ بوو، هێلكهكه نهكوڵا!
وا بوو، دوای بهستنی بنپیاڵهیهك به زگیهوه، هێلكهی خوارد و به پێی خۆی رۆیی..
من له دایكمهوه شتێ فێری هێنانهوهی ناوك بووم، له فێربوونهكه گهڕێ، ئێستا نا، پاشان ئیشم پێیدهبێ، ئێستا قسهم له یهكهم دهست له سهر ناوكنانه، جوان وهبیرمدێ، ژنه جوانه شهلهكه له بن دهستی دایكم راكشابوو، له جۆگه بازیدابوو، ناوكی كهوتبوو، دایكم لهبیریچووبوو هێلكهی بۆ بكوڵێنێ، دهستی خستبووه ناوكی، بهبیریهاتهوه، به ژنه جوانه شهلهكهی دهگۆ:
دهستت توند بخه ئهها ئێرهی زگتهوه..
دیاربوو دهستدانانهكهی به دڵ نهبوو، بانگی منی كرد، وام كرد، له سهر بنكراسهكهیهوه دهستم خسته سهر ناوكی، به هێلكهوه هاتهوه، دهستمی لادا و دهستی خسته جێی دهستمهوه و دوای كهمێ، گوتی:
كوڕهكهشم فێری ناوكهێنانهوه بووه، ناوكت جوان هاتۆتهوه، خراپیش كهوتبوو، بهلای دڵتا كهوتبوو..
یهك دوو جاریش ناوكی دایكمم هێنایهوه، ئاخر ئهویش كه ناوكی چهند گهڕهكی دههێناوه خۆشی ناوكی دهكهوت، نهمگوت دهچوو به بهرده جۆین ناوكی خۆی دههێنایهوه، زۆر جار دهستی شل دهبوو، بانگی منی دهكرد، بهردهكهی بۆ راگرم، جاروباریش بهردهكهی لادهدا و دهستمی دهخسته سهرناوكی و فێری دهكردم چۆنچۆنی دهستم بجوولێنم..
دایكم دهیگۆ:
ناوك به سێ لادا دهكهوێ: چهپ، راست، لای دڵ، لای دڵهكه به زهحمهت دێتهوه..
شاتكه شێت كه فشهی به ناوك و ماوك دههات، جارێك پرسی:
ئهدی به لای خوارێدا، به لای قوزدا..
دایكم گۆتی:
ئهگهر هی تو بهوێدا كهوت، به پیاوهكهت بڵێ بۆت بێنێتهوه..
راوی شهمشهمه كوێران له راوه خۆشهكانه، گهلهك له راوی جورج و مارمیلۆق گهلهك خۆشتره، مانگه شهوی بهلاشاوه بڕهك له ئهستێرهكانی كهمتر شهمشهمه كوێرهی ههیه، ئهرێ كام وهرز بوو؟ منداڵان ناویان نابوو وهرزی شهمشهمه كوێره! دوای شیوێ، هێشتا دوا پاروو ههر له زاری بوو، منداڵ به كڵاوی بابیانهوه دههاتنه كۆڵانێ، دهچووینه ئهو بهری كهندێ، گهمهی ئێمهو شهمشهمه كوێره دهستپێدهكرد، زۆر جاری تا مانگ ئاوادهبوو، گهمه درێژهی دهبوو، منداڵ له سهر عهرد و شهمشهمه كوێر له حهوا، بهڵام نهوی، كڵاوهكان دهیانگهیشتنێ، هێندهی ژمارهی ئهستێران، كڵاوی بابمم ههڵدایه حهوایێ، بۆ گرتنی شهمشهمه كوێران، پێوه نهبوو، پێوه نهبوو..
شهمشهمه كوێره شهڕی كڵاوی زۆر كردووه، چاودێ، ئهو ههموو كڵاوهی بۆ دهچێ، سووك و هاسان به كهلێناندا دهردهچێ، هێندهی پارتیزانێ شارهزای شهڕه، بۆیه ئهگهر كوو، دهنا پێوه نابێ، تا شهمشهمهكوێرهیهك به كڵاوهوه دهبێ، قهتارهیهك ئهستێره دهڕژێن، دوو سێیهكهم لهبیره كه له نزیك دارتێله دهلاقهدارهكه پێوهبوون، لێ وهبیرمنایه كهوتنه بن كڵاوی كێ، دهیانخستنه ناو تهنهكهوه و سهریان دادهخست، كاتێ رۆژ دهبۆوه، به دڵی خۆمان تهماشای ئهو شته ناشیرینهمان دهكرد، دهبێ شتێ ههبێ لهو ناشیرینتر، پلكه بهندبێژ له بارهی شهمشهمه كۆرهوه بهندێكی درێژ، درێژتر له كۆڵانی ماڵی كهویاری خستبووه سهر زاری منداڵانی بهلاشاوه:
قوربانت بم خودایه
شتی وات داهێنایه
پهشیمانی له دوایه
مهلاش واقی وڕمایه
له ناشیرینی شهمشهمه كۆره گهڕێ، خۆشمان هێنده لهو جوانتر نین، راوهكهی خۆشه و مانگهشهوی بهلاشاوهی تریفهییتر كردووه، مهمكدانیشی به حهوا ئێخستووه، كچهكهی ماڵ له نزیك حهسارێ، ئهوهی خاڵێكی له رووه دهڵێی له وهنهوشهی وهرگرتووه، وای چهند جوان بوو،سوێند بخۆی لێت ناكهوێ، نهخشی كردگار نا، نهخشی نهخشكاره، كهمهك جوانتر با دهمگوت كهویاره! ئهو كچه له ماَلیان كڵاو نهبوو، بابی وهك ئێمه سهر كۆت بوو، حهزیشی له راوه شهمشهمه كۆرهی بهر تریفهی مانگهشهو بوو، شهوێك دهیبڕێ و تاكێك له مهمكدانی دایكی هێنا، چهند جارێ ههڵیدا شهمشهمه كۆره پێوه بوو، به مهمكدانهوه بوو، سهرهاتهكهی گهیشتبۆوه بابی كیژه، گوتبووی:
منیش بام پێوه دهبووم..
حهمهد مهستانیش گوتبووی:
ئهدی ئهگهر دهرپێی ژنان ههڵدهی داخوا چهندی پێوه بێ!
