لەکورتە ڤیدیۆیەکدا هەموومان بینیمان چۆن نێرینەیەکى تاڵیبان بەقامچى لە ئافرەتێک دەدا, بەو بیانووەى بەئۆنڵاین وانەى بە قوتابییانى کچ گوتۆتەوە, دیمەنەکە ناخهەژێنە, بەڵام لەکۆمەڵگەى دواکەوتوو زۆر ئاساییە, ئەو جۆرە دیمەنانە هەمان دیمەنى دوعاى کچە ئێزیدیەکە, کاتێک بەبلۆک و شەق و پێلەقە سزایان دەدا, تا گیانى دەرچوو, هەموو ئەمانە کیشە کەڵەکەبووەکانە,لەناکاوێکدا دەتەقێتەوە و سەدایەکى گەورە بەدواى خۆیدا دەهێنێ, وەنەبێ هیچ چارەسەرێک بۆ ئەو جۆرە بابەتانە دۆزرابێتەوە, زۆرێک بۆ خۆشى سەیرى ئەو دیمانە دەکەن, هەیانە دڵى بەو دیمەنانە خۆش دەبێ کەسى قوربانى بەناپاک لەقەڵەم دەدەن, دەڵین کەى شارى ئێمە ئەو جۆرە کەسانەى تیادا بووە, کەچى ئەوەى لەبیر چووە بەکۆستەر و بەپاس بەیەکەوە دەچوونە شارەکانى دیکەى عێراق بۆ بەتاڵکردنەوەى هەوەسى خۆیان.
هەموو ئەمانە کاریگەرى درێژخایەنى دەبێ لەسەر دەروونى تاکەکانى کۆمەڵگە, سەیر نییە مامۆستایەکى ئاینى لەزانکۆدا کارێکى نەشیاو بەرانبەر بە قوتابییەکانى بکات, چونکە ئەو ئافرەتەى بەقامچى لەگۆڕەپانێکدا لێیدەدرا, بەرهەمى دەستى خۆیەتى ئێستا هەڵیدەگرێتەوە, ئەى دایکان پەروەردەى منداڵەکانیان ناکەن, دیارە تەنیا نان و شیریان پێداون و هیچ ئامۆژگارى و رێنوێنیەکیان نەداوە بەمنداڵەکانیان ئینجا چ نێر بێ یان مێ, لە پەروەردەى کۆمەڵگە و ئاین گەڕێن, لەهەمووى گرنگتر پەروەردەى دایکە, ئەو نیرانەى بەقامچى لە ئافرەت دەدەن دیارە لەلایەن دایکیانەوە پەروەردە نەکراون.
دایک هەموو شتێکمان فێر دەکات هەر لەتوندوتیژییەوە تا میهرەبانى, چ کارەساتێکە بەبلۆک لەکچیکى هەرزەکار بدەى دیارە دایکان کوڕەکانیان وا پەروەردە کردووە لەبەرامبەر هەموو رێیەک وا وەڵام بدەنەوە, نێرێکى مامۆستاى زانکۆ ئاساییە وا جرت و فرت بکات و وەڵام بداتەوە و لەهەموو شتێک خۆى بێبەرى بکات و دەشڵێ هەمووتان دەدەمە دادگە, ئەوە سیستەمى وڵاتە وەڵامى هەموو شتێک دەداتەوە, هەتا خراپترین پەیڕەو و پرۆگرامى حزبەکانیش ئەمجۆرە تاوانانە قبووڵ ناکەن, کۆمەڵگەى کوردى سەدا نەودى دژ بە ئایین نییە, بەڵکو داکۆکى لێدەکات, چۆن لێدەگەڕێن کارێکى وا نەشیاو وەک بەرزەبانان لێی دەرچێ, ئێمە هەموومان تاوانبارین کاتێک چاوپۆشى لەمجۆرە کارانە دەکەین, تکایە مەیکەنە دەستکەوتى حزبى, بەڵکو با بەدونیا بڵێین دادگە بڕیار لەسەر قوربانى و تۆمەتباران دەدا.
کێشەى ئێمە پەروەردەیە, کەس لەبابەتەکە دەرناچێ, تاوانەکە لەسەر شانى هەمووانە, ناکرێ لەبەرانبەر بەو تاوانانە خۆمان لێى بەدوور بگرین, سەنگى مەحەکیش دادگەیە, دەکرێ هەمووان لەبەردەم یاسادا ملکەچ بین, واتە بۆ هەژار و نەدار و خواپێداو و دەسەڵاتدار وەک یەک بێت, هەر چاوپۆشییەک لەم و لەو کارەساتى زیاتر بەدواى خۆیدا دەهێنێ, لەبەیانیکدا هەڵدەستین گێژەن هەموو لایەکى بردووە, ئەم نووسینە دژ بەکەس نییە, تەنیا ئاگادارکردنەوەیە لەرۆڵى یاسا, گرنگ نییە خۆمان بەکۆمەڵگەى دیکە بەراورد بکەین, بەڵکو گرنگەکە لەوەدایە چۆن یاسا و رێساکانى ئەم وڵاتە لەسەر هەمووان جێبەجێ دەکرێ و هەمووان بەئاسوودەیى لەشەقام و شوێنە گشتییەکان ئاسوودە بین, هەموو لایەک جەخت لەوە بکەنەوە, ئەو نێرانەى خۆیان بەپاڵەوانى گۆڕەپانەکە دەزانن رادەیەکیان بەپێى یاسا بۆ دابندرێ.

خۆشبەختی، خۆشگوزەرانی، ئاسوودەیی، چەندین وشەی دیکە، لەزۆربەی وتار و لێدوانەکان دووبارە دەکرێنەوە، باس دەکرێ، چۆن بتواندرێ، تاکی کۆمەڵگە و خودی کۆمەڵگە دەکرێ خۆشبەخت و ئاسوودەبن، وەک دوورکەوتنەوە لەوتار و باسە دووبارە، بەو واتایەی دەکرێ، لەهەر دانیشتێکدا گوێگری باسە بابەتییەکان بین، نەوەک تەنیا بۆ مەبەستی خۆدەرهێنان و بەرژەوەندی تاکە کەسێک ئەو چەند ساتە لەوێدا بین، کێشەکە لەوەدایە، هەمووی بەبەژن و باڵای خۆیدا دەڵێ، وەک دەبینن، نێوەی شار بۆتە چێشتخانە، بەشێکێ زۆر لەو نیوەی ماوە بۆتە دەرمانخانە و نەخۆشخانە، ئەو بەشەی ماوە بێکار لەچایخانەکانن شیکار بۆ شەڕی ئەمریکا و ئێران و ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداو دەکەن، ئەمانە لەکوێی ئاسووەیی دایە، یان لەراگەیاندنەکان بڵاودەکرێتەوە، لەوەی خەڵکی گوندێکی یەکێک لەدەڤەرەکان لەسەدا حەفتای گەنجەکانیان توانیوویانە ماستەر و دوکتۆرا بەدەست بێنن، ئەوەی سەیرە کاکی پێشکەشکار بەمێشکی دانەهات پرسیار ئەوەی لێ بکات، بهو هەموو بڕوانامە بەرزانەتان ئایا تواندراوە تەنیا خزمەتی گوندەکەی خۆتان بکەن؟ ئەمە لەکوێی خۆشبەختی و ئاسوودەییە بۆ کۆمەڵگە، بەڵێ ئەو توانیوویەتی بەهەر جۆرێک بێ، بڕوانامەیەکی بەرز بەدەست بێنێ، لەوەش سەیرتر لەوڵاتێک بڕوانامەیەکی بەدەستهێناوە، ئەگەر لەناوەوەی وڵاتیش بێت، ئەمە نهنێنییەکی تیادایە، گرنگ نیێە، با هەمووان ببنە خاوەن بڕوانامە، بەڵام چۆن دەتوانین بەو بڕوانامەیە خۆشگوزانی بۆ دەڤەرەکەت بێنیت، یان تەنیا مووچەکەت زیادیکردووە.
ئەم دوو خاڵەی باسمان کرد، تەنیا نموونەیەکە بۆ چێشتخانە و دەرمانخانە و بڕوانامە، هەمووان بەقسەکردن و وتارەکانمان باس لەپێشکەوتن و خۆشگوزەرانی دەکەین، کاتێکیش کارەکە دەبێتە جددی، خۆیان لەبابەتە بنەڕەتییەکە دەدزنەوە، خەریکی خاڵە لاوەکییەکان دەبن، باسە بنەڕەتییەکە لەبیر دەکرێ..
ئێستا لەنێو هەموو باس و خواسەکان، زیاتر چەخت لەبەلاڕێبردنی بابەتە بنەڕەتییەکە دەکرێتەوە، ئەگەر بتەوێ بچیتەوە سەر بابەتە بنەڕەتییەکەش، بۆ ئەوەی خۆشگوزەرانی بۆ وڵات بهێنیت، ئەوا تۆمەتبارت دەکەن لەوەی تۆ بۆچوونی لایەنێک دەخەیتە روو، لەو کاتە یان دەبێ بێدەنگ بیت، یاخود ئەو شوێنە جێبهێڵیت، یان ئەوەتا بەتوندی وەڵام بدەیتەوە، ئەوە خەتای ئەوانە نییە، بەڵکو خەتای راگەیاندنەکان وا خەڵکیان گۆشکردووە.

رەسووڵ بەختیار

سەنگی کەسایەتی، سەرەتا لەئاخاوتنییەوە دەست پێدەکات، لەوەش گرنگتر، کاتێ بزانیت، بەرانبەرەکەت، هەڵگری بڕوانامەیەکی باڵایە، کاتێک باس لەتوێژینەوە دەکات، سەرەتا حەزت لێیە، گوێی بۆ رادێری، بەڵام نێوەندی قسەکانی سەر بەهیچ تیۆرێک نییە، دەبینی هەر لەخۆڕا جوێن دەدا، ئەم و ئەو تاوانبار دەکات، لەوەی بڕوانامەکەی بەتەزکییە وەرگرتووە، گرنگ نییە، وەک کورد دەبێژێ، ئەو گوێزان دەژمێرێ، بەجوێنی ئاسایی ناوەستێ، چونکە وا هەست دەکا، هەقی خۆی پێ نەداوە، بۆیە پڕ دەداتە کەسوکاری، بیرتانە کاتێک پەتای کڕۆنا بەرپا بوو، خەڵکی جیهان هەموو نێردرایەوە مارێ، دەکرێ بۆ کلتووری جوێندانیش، ئەوانە بخرێنە نێو مەنجەڵێکەوە، تا خڵتی جوێدانی لێ بپارێزرێ.
وەکحۆم ئەوەی لەبیرمە تا سەرەتای نەوەدەکانیش کاتێک یەکێک قسەیەکی پلارهاوێژی پێ بگوترایە، هەرچی کەسوکاری هەبوو بێ، خۆیان لەو دانیشتنانە دوور دەخستەوە، تیایدا باس لەو پلاره بکرێ، خۆ جوێنیش نەبوو، تەنیا پلارێک بوو جێگەی خۆی گرتبوو.
سەیرە، لەگەڵ شەڕی برا کوژی، حاڵەتی جوێندان لەنێو کۆمەڵگەی کوردی بەدەرکەوت، دواتر بوو بەداردە، هەموو شاندەکانیش نەیانتوانی دەرمانێک بدۆزنەوە، لەتەک بەرپابوونی تەکنەلۆژیای ژیریش، لەدیاردە دەرچوو بوو بەکلتوور، پێمان ئاسایی بوو، لەنێو کۆمەڵگەی عەرەبی و تورکی و ئێرانیدا ئەم کلتوورە هەیە، بەڵام ئێمە خاوەنی نەبووین، بەڵام بەهۆی هاتنی رەوەندی ئەو گەلانەی باسمان لێوەکرد، کلتووری جوێندان ، بەتەواویی لەنێو کوردستاندا سەپا.
لەبیرمە لەهەشتاکان تا نەوەدەکان باسی چەند کەسایەتییەکی کوردیان دەکرد، ئەوانەی بڕوانامەی باڵایان هەبوو، لەپێش چاوی خەڵکی دیکەدا جوێنیان بەیەکتر دەدا، لەو رۆژگارە، ئەمە وەک کوفرێک وابوو.
کێشەی ئێمە لەتەک پلار و ئەو جوێندانانە نییە، لەدێرینەوە لەلای خۆماندا بۆتە ئیدیۆم، کێشەکە لەوەدایە کلتووری جوێن، هەموو لایەکی کۆمەڵگەی گرتۆتەوە، لەسۆشیاڵمیدیا، هەر یەکێک دوو قسە بکات، ئەوا جوێن بارانی دەکەن، هەندێک بەناوی راگەیاندنەوە زۆرێک لەخەڵکیان هەراسان کردووە، کاتێکیش دەدرێنە دادگا، ئەوا هەندێک لەدەوروبەریان بابەتەکە بەلایەکی دیکەدا دەبەن، ئەسڵی کێشەکەش بەلاوە دەنێن، ئەوەی زیاتریش کۆمەڵگەی هەراسان کردووە، کەسایەتی و خاوەن بڕوانامەکان لەجیاتی بابەتەکە هێور بکەنەوە، دێن خوێ بەبرینە قووڵەکە دادەکەن.

رەسووڵ بەختیار

دەرچوویەکی یەکەمی سەر ئاستی بەش و کۆلیژەکەی لەخوێندنی ساڵی 2018 -2019 دەرچووە، هێشتا چاوەڕێی دامەزراندن دەکا، ئەو یەکەمە، نازانم چۆن، ئەوە خۆی دەیزانێ، 6-7 ساڵە بێ ئیش و کار تیایدا دەسوڕێتەوە، زۆر گلەیی کرد، منیش پێمگوت: گلەیی مەکە، دەرانم، حەز دەکەی لەوڵاتی خۆتدا خزمەت بکەی، بەڵام دەزانی مامۆستا موحسین نزیکەی 20ساڵە خانەنشینە، ئەویش گلەیی هەیە، زۆرجار دەڵێ ئەم هەموو تەمەنەیان لێ دزین، لەپاش شۆڕشی 14ی تەمموزەوە ئێمە خێرمان لەخۆمان نەدیووە، ساڵێک دۆخەکە، باش و جێگیرە، دواتر قەیرانەکان دەست پێ دەکات، هەموو تەمەنمان بەقەیران و گرفت و کێشە و ڕاکە ڕاکە تەواو کرد، هێشتاش هیچ نەبووە، هیچ دیار نییە، نازانین،  کە کۆتایی بەو قەیرانانە دێ.

کێشەکە لەوەدایە هەمووان خۆیان بەشڕۆڤەکار و زانا و دانا دەزانن، هەر یەکەو بەئارەزووی خۆی بابەتەکان شەن و کەو دەکات، ئەوی دیکە، لێی دێتە وەڵام، لەجیاتی دوو قسەی جوانتر بکات، بەیەکجاڕ کێشەکە قووڵتر دەکاتەوە، .. بەڕاستی تەمەنمان لێ دزرا، بەو کێشە بێ مانایانە، بەو قەیرانە بێ مانایانە…

ئەحمەدی برام نەیتوانی لێرە لەگەڵ ئێمە درێژە بەژیان بدات، رۆیی چووە ئەڵمانیا،  ماوەی دە ساڵێکە تەنیا دوو جار ئەوم بینیووە،

محەمەدی هاوڕێم، لەگەڵ راپەڕین ئەویش رۆیشت، ئەویش لەشارێکی ئەڵمانیایە، بەکار و کاسبی خۆی سەر قاڵە، چەند جارێک هاتۆتەوە بینیوومە، بەڵام هەردووکمان داوی سپی لەسەر سەری یەک دەژمێرین، بەو واتایەی تەمەنێکی دوور و درێژیان لێ بردین، بەبێ ئەوەی هیچ کاممان بەرپرس بین لەقەیرانەکان، هیچ کێشەمان نەناوەتەوە، تەنیا هەرێممان خۆشدەوێ، دەمانەوێ خەڵک بەئاشتی و ئاشتەوایی بژیت، هیچ کات مامۆستا و فەرمانبەران بەدەست بێ مووچەییەوە نەناڵێنن، مامۆستا گۆران-ی ماڵپەڕی دەنگەکان، لەنزیکەوە نایناسم نازانم لەچ وڵاتێکە، بەڵام بەهۆی ئەم ماڵپەڕەوە مەیانەیەکمان لەنێوان دروست بووە، نازانم لەکەیەوە، نەهاتۆتەوە کوردستان، بەڵام بەهۆی ماڵپەڕەکەی هەست دەکەم، دەیەوێ داوای تەمەنە دزراوەکەی بکاتەوە، دکتۆر سلێمان و دوکتۆر وشیار، زۆر جار سوعبەتی خۆشمان دەکرد، لەبەر نادادپەروەری وڵاتێان جێهێشت، لەوانەیە ئەوان دۆخێان باشتر بوو بێ، چونکە لەو کەندایە، زوو مافی نیشتەجێ بوونیان وەرگرت، زوو زوو دەمەوێ تەلەفۆنێان بۆ بکەم، بەڵام زۆرجار دەڵێم لەوانەیە،لەکەنەدا نیوەی شەو بێ با وەڕسیان نەکەم، ئەوانیش دەیانویست لێرە لەتەک خۆمان بژین، بەڵام زاناتر بوون، بڕوام وایە، پێیان باشتر بووە، وەک چۆن تەمەنێان لێ دزرا، نەیانەوێ تەمەنی منداڵەکانیان  بدزری.

تەمەنی ئێمە لەنێوان شەڕ و کوشتار و قەیران و بێ مووچەیی فەرمانبەران و دووبارە نانەوەی کێشە تا کێشەی پێشترمان لەبیر ببەنەوە، دەزانم هەمووتان ئەو هاوڕێ و دۆستانەتان هەیە، لەناکاو بیرتان بێتەوە، بەڵام زۆڕ ناخۆسە هەست بەوە بکەین هەموو تەمەنیان لێ دزین، بەبێ ئەوەی ئاسۆیەکی ڕوون هەبێ بۆ بەیانی.

پێش ئەوەی باس لەجیاوازی بکەین، دەبێ باس لەداهێنان بکەین، چونکە داهێنان هیچ پەیوەندییەکی بەجیاوازییەوە نییە، بەڵکو کەسێکی ئاسایی، عەقڵێکی ئاسایی، کردەوەیەکی ئاسایی، کەچی لەنێوەندی، ئەم هەموو ئاساییە، خاڵێکی داناوە، ئەو ئاساییانە پەرە پێ بدا، دەبینی لەنێو جەنجاڵی ژیاندا، دەیەوێ خاڵێکی نوێ بدۆزێتەوە، بەهەوڵەکانیان دەیدۆزنەوە و دەبنە داهێنەر، بەڵام هیچ جیاواز نین، تەنیا عەقڵیان بەباشی بەکارهێناوە….هەرچۆنێک با بێنە لای ئەوانەی خۆیان بەجیاواز دەزانن.
راست دەکەن، ئەوانە جیاوازن، زوڵم و زۆری دەکەن، هیچ باکێکیان بەکەس نییە، بەڵێ جیاوازن، چونکە نازانن، دەرئەنجامی ئەم سیاسەتە، ئەوان بووکەڵەیەکن، بەدەست ئەوانی دیکەوە، یان ئەوانەی لەبنەڕەتدا خوا وایکردووە، کەم عەقڵ بن، دەبینی کەسانێکی دیکە دەیان دوێنن، کەچی قسەی جوان و بەسەلیقە و لەبنی کودی دەدەن، بەشێک لەوانە زۆر سەرسوڕمان دەبن، دەڵێن بەڵێ ئەمە جیاوازە، گۆرانیبێژێک دەنگی خۆشە، بەجیاواز نابیندرێ، ئەو جیاواز نییە، بەڵام دەنگی خۆشە، کاتێک شێوازێکی دیکە لەدەنگ بەکاردەهێنێ و سەرکەوتووە و هەوادارێکی زۆری دەبێ، ئەو جیاواز نیێە، ئەو داهێنەرە.
زۆر هەن خۆیان لەخۆیان گۆڕاوە، دەڵێن ئێمە جیاوازین، راست دەکەن، ئەوان جیاوازن،چونکە کەر لەنێوەندی هەموو ئاژەڵەکانی دیکە بەجیاواز داناندرێ، بەڵام کاتێک دەزەڕێ، جیاواز دەبێ، ئەمەش لەقورئانی پیرۆز باسکراوە، کەس بۆی نییە تانەی لێ بدات، ئەوەی کەر دەیکات بۆ خزمەتی مرۆڤ جیاوازی نییە، بەڵکو ئەرکی خۆیەتی، لەوتەی هەیە هەر وابووە، زۆر جار ئەو کەرە باز و غاردانی ئەوەندە چوستە، یەکسەر خاوەنەکەی دەڵێ، بەڕاستی جیاوازە، کەواتە جیاواز بوون بەداهێنانە، نەوەک بەقسەی هەلەق و بەلەق، شاعیرانی کلاسیک هیچ کامیان جیاواز نین، بەڵام شیعری هەندێک لەو شاعیرانە داهێنانی تیادا کراوە، نووسەرێک ئەدیبێک خۆی وا نیشان دەدا جیاوازە، بەڵام لەبنەڕەتدا ئەو خۆی بەجێاواز نابینێ، کەچی لەناکاوێکدا دەبێتە گاڵتەجاری دەسەڵات و ئۆپزسێۆن، هەرجی دەیڵێ وا دەزانێ کەس نایزانێ، هەی گوناح، خەڵک نایەوێ خۆی بخاتە نێو کەوانەیەک لێی دەرنەچێ، کەسانێک هەن خۆیان بەجیاواز دەزانن، کەچی هەر لەتەک ئەوانە دەبیندرێن، رۆژێک لەرۆژان لەپسپۆڕییەکەیان داهێنانیان کردووە.
لەنێو هەموو ئاژەڵەکان شێر و پڵنگ خۆیان بەجیاواز نەزانیووە، کەچی لەکاتی راودا، دەیانەوێ داهێنان بکەن، بەڵکو لوقمە گۆشتێک بۆ بێچووەکانی رابکێشێ، (دەزانم ئەوەتان لەناشیوناڵ جوگرافیک بینووە)٫، زەڕافە بەو زەڕافەی خۆی، خۆی بەجیاواز نازانێت، بەبێ بۆتۆکس و فیلەر بکات، کەچی شانازی بەو گەردنەی دەکات، کاتێک مانگایەک لەنێو ڕەوەیەکدایە، پەڵەی جەستەی لەدوورەوە دیارە، کەچی رەوە شێرێک دەیەوێ پەلاماری بدات، لەو کاتەدا پێش ئەوەی خۆی رزگار بکات، دەبێتە رێگرێک تا بێچووەکانی دیکە بڕۆن، خۆی دەکاتە قوربانی، لەوانەشە رزگاری بێ، بەهۆی ئەو داهێنان و گۆزرانەی بەقۆچەکانی بەرامبەر شێر دەبتەوە.
هەرچۆنێک بێ، داهێنان جیا دەکرێتەوە، لە جیاواز بوون، هەڵە بن یان هەڵە نەبن، داهێنان بەئەزموون و خوێندنەوەی دروست دێتەکایەوە، نەک خۆی بەپاڵەوان بزانی و کاغەزی کەس نەخوێنێتەوە و بێ ئەزموونێک هەڵسەنگاندن بۆ کەسانی لێهاتوو بکات.
کاتێک جیاواز دەبیت، داهێنانێکت بۆ خۆت و دەوروبەر و ژینگە و کۆمەڵگەکەت هێناکایەوە، هەی جیاواز.

رەسووڵ بەختیار

نووسەرانى کورد، بەدەست خۆیان نییە، خۆیان خستۆتە نێو گێژاوەیەک، ئەوان لەنووسینەکانیان فەرمان دەکەن، لەهەموو باەبەتێکدا وشەى ((دەبێ)) ((پێویستە)) بەکار دەهێنن، کەچى لەدواتردا دەنووسن، ئەمە تەنیا پێشنیارێکە، چەندین شیکارى سیاسى دەکەن، یەکێک دەبەنە لووتکە، ئەوى دیکە بەنزمى سەیر دەکەن، گرنگ ئەوەیە بنووسن، نووسینەکانیان ئامانجێکى کەسى و خودى بپێکێ، خۆیان وەک پاڵەوان دێتە پێشچاو، سەیرە پاڵەوانییەتییان تەنیا لەچەند مەترێکى دەوووبەریان تێناپەڕێ، ئەوە گە لەوەى کۆمەڵە هەرزە نووسەرى دیکە پەیدابوونە هەموو شتێک رەت دەکەنەوە، رێزیان لێ دەگیرێ، بەڵام خۆیان رێز لەخۆیان ناگرن، هەندێکیان هەن، لەهەموو کۆڕ و کۆبوونەوە قسان دەکەن بەبێ ئەوەى کتێبەکانیان خوێندبێتەوە، ئەوە وەک ئەو رۆژنامەنووسە هەرزانە وان بەبێ شتێک دەربارەى کێشەکان بزانن، بەخۆیان مایکەکانیان هەڵدەکەوتنە سەر کەسانى نێو رووداوەکان، لەنێوەندى کێشە ناخۆشەکان بەقوربانى دەلێن هەستت چۆنە، ئایا بیر لەوە ناکەیەوە تۆڵە بکەیتەوە، قوربانى هاندەدا تاوانێک بکات، دیارە ئەوانەش سەر بەقوتابخانەى ئەو نووسەرانەن دەبێ و پێویستە بەکاردەهێنن، زۆربەى نووسەرانى دوێنێ گفتوگۆیکى قووڵت لەگەڵدا سازدەکا، بەبۆچوونە تێکشکاوەکانى خۆى جەخت لەبەردەوامبوون دەکاتەوە، کەچى لەبنەڕەتدا تەنیا بەرگى دواوەى کتێبەکانى خۆێندۆتەوە، کە زۆر جاران تەنیا بۆ پێناسەى کتێبەکان دانراوە، کاتێکیش بۆچوونى خۆت دەڵێی گوێگرێکى باشن، کەچى لەنووسینێکدا بەناوى خۆى ئەو بابەتە بڵاودەکاتەوە، دەستى خۆشبێ هەرچى بۆچوونى جوانە گواستەوە.
پێشەکى هەر کتێبێکى نووسەرى کورد بخوێننەوە باس لەپێشکەوتن و گەشەسەندنى کۆمەڵگە دەکات، بێ ئەوەى بزانێ بنەماکانى پێشکەوتن و گەشەسەندن بەپێى شوێن و سەردەم چۆنە، چەند لاپەڕەیەک بەو باسە رەشدەکاتەوە، وەک ئەوەى ئەو لەگەڵ ئێمەدا نەبێ و لەفەزایەکى دیکەدا هاتبێ و دەیەوێ بەپێى داڕشتنە سەقەتەکانى کۆمەڵە پێش بخا، لەو لاوەش لەگفتوگۆ لابەلاکانى نێو یانە و چایخانەکان کەسانى دیکە بەنەزان سەیر دەکا، لەمێژوودا دەستێکى باڵاى هەیە، لەوەى کەسایەتییەکان بەگومڕا و ناپاک لەقەڵەم بدات، ئەگەر نووسەرەکەش ئینتماى بۆ حزبێک هەبێ، ئەوا لایەنگر و هەوادارانى حزبەکەى بەرامبەریان بەنەزان دەژمێرن.
سەیرە وەک ئەوەیە نووسەرانى کورد (لەم هەرێمە) کتێب نەخوێننەوە، وەک کەسانى ئاسایی تەنیا سەیرى تکتۆک و فەیسبووک بکەن، خۆشیان وەک قارەمەنێکى نێو ئەو دوو تۆڕە بزانن، بەئیمۆجی و دەستخۆشییەکانیان بەرامبەر هاوڕێ لەیەکچووەکانیان، وەک ئەوەى گوێ لەهیچ گۆرانییەک نەگرن دێن باس لەگەورەیى هونەرى بێگانە بکەن، کەچى کاتێک گوێ لەگۆرانییە دەگری، بە ژیرى دەستکرد دروستکراوە.
دەبێ و پێویستە بەشێوەیەک دونیا و مێشکى ئەوانى داگیرکردووە، دەیانەوێ دەستکارى هونەر و ئەدەبیاتى گەلانى دیکە بکەن، بەبێ ئەوەى زمانەکەیان بەتەواوى بزانن، ئەمجۆرە گێژاوەیە جگە لەنەخۆشى دەروونى هیچ شتێکى دیکەى پێ ناڵێن، چارەسەرىشى تەنیا بەخوداچوونەوەیە بە خویندنەوەى زیاتر، تا بزانن ئەوان لەچ گێژاوەیەک دان و دونیاش لەچ ئاستێکدا هەنگاو دەنێ، رەخنە لەئەفڵاتوون و هیگڵ و دانتى دەگرن، بەجۆرێک هەموو کتێبەکانیان خوێندبێتەوە، دواتر دەردەکەوێ، تەنیا چەند وتەیەکیان لەنێوەندى واڵى فەیسبووکى یەکێک لەهاوڕێیەکانیان بینووە، کەچى لەبنەڕەتدا کابراى نووسەرى فەیسبووکەوان وتە و قسەى خۆیەتى و بەناوى ئەفڵاتوون و تۆڵستۆ و حەمزاتۆف کردووە.
گێژاوەیەکى دیکە و نەخۆشییەکى دیکەى نووسەرانى کوردى (ئەم هەرێمە) بەهیچ شێوەیەک بەرامبەرەکانیان ناخوێننەوە، ئەوە جگە لەوەى لێرە و لەوێدا بەشێوەیەکى ناڕێک باسى لەبەرهەمى نووسەرەکانى دیکە دەکەن، وا دەزانێ ئەگەر ئەو شتێکى جوانى نووسی بێ، ئەوا ئەو نزم دەبێتەوە، لەکۆڕ و سمینارەکاندا زۆر بەجوانى دانیشتووە و خۆى وەک میوانى شەڕف دەبینێ، کەچى کە دێتە دووان، هیچ رۆشنبیرییەک لەوتەکانى نابیندرێ، بەشێوەیەک ئەو جلوبەرگەى لەبەریدایە لێى خەسارە، ئەوە جگە لەوەى نووسەرانى کورد لەوڵاتانى ئەورووپا و دەرەوەدا بەجۆرێکى دیکە سەیر دەکەن، بەو بیانووەى نووسەرانى نێو هەرێم نەگەڕاون و دونیایان نەبینووە، کەچى کاتێک خۆى دێتە دووان، هیچ رۆشنبیرى و کلتوورێکى جوانى ئەو ئەورووپایە لێى نابیندرێ. بۆیە چارەسەرى ئەم نەخۆشییە تەنیا بەتێڕوانین و خوێندنەوەى کتێب و گەڕان و سوڕان بەنێو ئاستى پێشکەتووى ئەدەبیانى گەلانى دیکە چاسەر دەبێ، ئەو کات بێ باس لەپێشکەوتنى کۆمەڵگە بکاتـ.

مرۆڤەکان بەتەواویی گۆڕاون، وەک پێشتر نییە، کاتێک لەچایخانە دابنیشیت گوێت لەهەندێک چیرۆکی سەرنجڕاکێش بێ، پێشتر، مەبەستم لەپێشتر ساڵانی نەوەد تا دووهەزارە، گوێت لەهەندێک بابەتی خۆش دەبوو.
دەیگوت: عوسمان چوومەوە گوند و دێهاتەکانی خۆمان خزمانم بینی، سەیرە هەر وەک خۆیانن هیچ نەگۆڕاون، وەکجاران پیاون لەپشت یەکن، کەس ناوێرێ زەفەریان پێ ببا، چوومە ناو باخەکان بەڕاستی خۆشبوو، شووتی سەوز سەوز بوو، یەکسەر لەبڕکی کردەمەوە، چەقۆیەکم هێنا دوو کەرتم کرد، بەڕاستی بەتام بوو، ئێستاش تامی لەژێر زمانمدایە، ئاخ چۆن بچمەوە، ئەو منداڵانە فێری شار بوون، کەس نایەت.
یەکێکی دیکە هەڵیدەدایەوە: منیش وەک تۆ زۆر حەزم لەگوندە، دەمەوێ لەم جەنجاڵی شارە رزگارم بێ، شار ئێمەی کوشت هەمووی کردین بە کرێکار و فەرمانبەر، بەڕاستی کاتێ ئەو بەڕێوبەرە رەزاگرانە دەبینم، وا دەزانم پارەی ئەم هەرێم و عێراقە هەمووی ئەوە دەیخوا.
کەچی گفتوگۆی ئێستایی نێو چایخانەکان ئێرە و ئاسمان جودایە.
هەر ئەو عوسمانەی پێشتر باسمان کرد، باس لە ڤیلا و کچی جوان و مۆدیل دەکات.
کاتێک عوسمان دێتە چایخانە بەناو هاوڕێیەکانی هەڵدەستنەوە، کاک عوسمان وەرە ئێرە، من دەچمە ئەوێ.
عوسمان وەک ئەوەی لەباب و باپیرانییەوە موڵک و ماڵی بۆ مابێتەوە، بەبرادەرە نزیکەکەی دەڵێ: ئەوە چیبوو تووشی منت کرد، زۆر کەللەرەقە، بەڵام هەر سێ دەفتەر دۆلارم لێی قازانج کرد، جارێکی دیکە، ئەو شکوڵاتانەم بۆ مەنێرە، وەڕسی کردم، وا دەزانێ خەڵکی ڵەندەنە، ڵەندەن چییە، دەتوانم لایەکی ڵەندەن بکڕم.
هاوڕێیەکەی: وازی لێ بێنە، بۆ پڕۆژە نوێیەکەمان جیتکرد؟
عوسمان: خەم مەخۆ، وەبەرهێنان لەم پڕۆژەیە دوو ملیۆن دۆڵار قازانجمانە. لەوەش گەڕێ، بۆ مانگی داهاتوو پڕۆژەیەکی دیکە هەیە، هەمووی تۆ خاوەنداری بکە، خۆت دەزانی، زۆر سەرقاڵم، ئەوە با دیاری بێ.
هەر لەنێو ئەو چایخانەیەدا، یەکێک بۆ یەکەمجارە لەو چایخانە دەبیندرێ، سڵاو دەکا، چەند کەسێک سڵاوەکەی وەردەگرنەوە، یەکسەر دەڵێن: شێرۆ ئەوە تۆیی، دەزانین لەئەڵمانیایی، ئێ ئێ هەواڵت چۆنە؟
شێرو:هەواڵم چۆن بێ، خێزانەکەم لێم جیابۆوە، کوڕە گەورەکەشم قسەم لەگەڵ ناکات، کچە بچووکەکەشم تەمەنی یانزدە ساڵە لەگەڵ دایکییەتی، بەڵام کەس قسەم لەگەڵ ناکات.

-1-

گەمەى منداڵانى شەقامیش گۆڕا بوو، ئەوان لەجیاتى تۆپی پێ، کۆمەڵ کۆمەڵ لەکۆڵان و لا کۆڵانەکاندا کۆدەبوونەوە، بەدار و قایش تفەنگیان دروستکردبوو، لەناوەڕاستى شەقامەکەدا چەند بەردێکیان دانابوو، هەر کەس بەوێدا تێپەڕ بوایە وەک مەفزرەکانى حکومەتى پێشوو و پێشمەرگە داواى هەوییەیان لێدەکردن، یان ئەگەر هەر شتکێکیان پێ بوایە داوایان دەکرد، ئەو پیاو و ژنانەى بەوێدا تێپەڕ دەبوون تەنیا پێدەکەنین و دەستیان بەسەر ئەو منداڵانە دادەهێنا، لەکۆڵاندا پیر و گەنجەکان بەژن و پیاوەوە سەیرى ئەو دیمەنەیان دەکرد و پێدەکەنین، یاخود منداڵان دەبوون بەدوو کۆمەڵەوە بەشێکیان سووپا و ئەویتریان پێشمەرگە بوون، لەناکاوێکدا هێرشیان دەکرد سەر یەک دەبوایە هێزى پێشمەرگە لەو یاریەدا سەربکەوێ، بۆیە زۆربەى منداڵەکان حەزیان دەکرد ببن بەپێشمەرگە، هەرچۆنێک بێ رێکدەکەوتن، یاریەکە بەخۆشى کۆتایى دەهات، دایکان بەبزەوە سەیرى یارى منداڵەکانیان دەکرد.
لەو رۆژانە تا دەهات نیشتمانپەروەرى و خۆشەویستى بۆ نیشتمان لەدڵى هاووڵاتیاندا زیاتر دەبوو، لەگەڵ ئەوەى تا دەهات ژیان و گوزەرانى ماڵە هەژارەکان زۆرتر زەحمەتر دەبوو، لەتەک ئەمەشدا دزى و جەردەیى هێدى هێدى پەرەى دەسەند، بەعسیش دەیویست بۆ دووبارە دەست بەسەر هەموو جومگەکانى فەرمانڕەوایى دابگرێتەوە، گەنجانى وڵاتیش لەبێ ئومێدیدا نەیان دەزانى چى بکەن، بەڵام بەشێک لەو گەنجانەى لەپێشتردا ئەندامى رێکخستنى حزبە کوردییەکان بوون، هەردەم دەیانویست تۆڵە لەبەعس بکەنەوە و لەناکاوێکدا گوزرێک لەحکومەت و بەعس بدەن، لەو سەردەمەدا هیچ یاسا و پاسا و رێسایەک بوونى نەبوو، هەر کەسێک لەسەر شەقام کلاشینکۆفەکەى دەردەهێنا چەندین گوللە یان بەسەر شەقامەکەوە دەنا یاخود گوللەى بەئاسمانەوە دەنا، ئەوانەى دوژمنکاریان هەبوو، هەل بوو تا تۆڵەى خۆیان بکەنەوە، بەتایبەتى ئەو دوژمنکاریانەى چەندین ساڵ بوو چارەسەر نەکرابوو، یان کەسانى بکوژى پێشتر موستەشار و جاش بوون، لەو کاتەدا ئەوانە تەنیا خۆیان شاردبۆوە، بەڵام لێرەو لەوێ گوێبیستى ئەوە دەبووین بەهۆى کێشەى عەشارییەوە کەسێک کوژراوە.
تا ئەو کاتەى بەتەواویی خەڵک لەخۆى بێزار بوو، کەچى پیاوانى رژێم دەیانویست هەلێک وەربگرن تا وەک پێشتر دەسەڵاتیان بکەوێتەوە دەست، لەمبارەیەوە ماوەیەکى دوور و درێژە دەمەوێ چیرۆکێکى کورت یان درێژ، یاخود نۆڤلێتێک-کورتە رۆمانێک لەبارەى ١٧ى تەمموز بنووسم، پرسیارم زۆر لەهاوڕێیەکانم کرد، زۆر بەکەمى ئەو رۆژەیان لەبیر ماوە، هیچ کام لەحزبەکانیش خۆى لێ نەکردۆتە ساحێب، چونکە ئەو رۆژە گەنجانى شارى هەولێر دەتوانم بڵێم سەرتا سەد کەسێک دەبوو، لەسەرەتاى شەقامى باتەوە و لەتەک قەلا بەرەو پارێزگا دەرؤیشتن، هاواریان دەکرد بۆ دەرەوە بۆ دەرەوە حزبى بەعس بۆ دەرەوە، دواتر بووە خۆپیشاندانێکى زۆر گەورە، هەر کەس لەلاى خۆیەوە هاوارى دەکرد بۆ دەرەوە بۆ دەرەوە حزبى بەعس بۆ دەرەوە هێرشکرایە سەر پارێزگا، لەپێش چاوانمە چۆن بەعسییە کورد و عەرەبەکان رایان دەکرد، هەتدێک لەو بەعسیانە تەقەیان دەکرد، نەمبینى کەس بریندار بێ، بەڵام تا دەهات دەنگى تەقە زیاتر دەبوو، دواتر هێزى پێشمەرگە، ئەو کات هەموو شتێک بەناوى بەرەى کوردستانییەوە بوو، بەهاناى خۆپیشاندەرانەوە هاتن.
هەموو ئەوانەى داخ لەدڵ بوون لەبەعس، خۆیان وا ئامادە کردبوو، ئەگەر بشکوژرێن هەر دەبێ بەعسییەکان وەدەرنێن و چاوشکێنیان بکەن، چاوانى پڕ ئەسرینى دایکان لەم کاتەدا ناونیشانى هێرش و بەرخودان بوو، تا تۆڵەى هەموو دڵۆپە فرمێسکێنان بکرێتەوە.
شەقامەکانى شار بۆنى خوێنیان لێدەهات، وەک ئەو رۆژە بوو، کاتێک رژێمى بەعس گەڕایەوە شارى هەولێر بەهەموو زەبروزەنگێکەوە کەوتبووە قەڵاچۆکردنى ئەو کەسانەى لەناو شار مابوونەوە، وەکخۆم سێیەم رۆژ دواى هاتنەوەى رژێمى بەعس گەڕامەوە ناو شار، لەبەستۆڕە هێدى هێدى، لەگەڵ خێزانێکى دیکە رێگەمان گرت تا بێینەوە، لەتەک ئەوەى خەڵکێکى زۆر بەپێ و بەهیلاکى و بە ئۆتۆمبێل دواى چەند رۆژێک گەیشتبوونە سنوور تا ئاودیووى ئیران ببن، لەیەکەم بازگە لەنزیک کارگەى جگەرەى هەولێر چەند سەربازێک و ئەفسەرێک وەستابوون، داواى هەوییەیان لێکردین، دواى تەماشاکردنى هەوییەکان، ئەفسەرەکە هەندێک جوێنى پێداین و گوتى: بڕۆن لێرە نەمێنن.
کاتێک بەشەقامەکاندا تێپەڕ دەبوویت بەچاوانى خۆت دەتبینى، تەرمەکان لەسەر شەقام بۆگەنى بوو بوون، دەبوایە لووتى خۆت بگرى دەنا گێژ دەبووى لەبۆن، ئەو ئۆتۆمبیلانەى تووشى هێرشى هیلۆکۆپتەرەکان بوو بوون، لەهەموو لایەکەوە سووتابوون، دیار بوو چەندین تەرمیشى تیادایە، هەر چۆنێک بێ، بەلا کۆڵانەکاندا دواى چەند سەعاتێک خۆم گەیاندەوە ماڵ، بینیم، ماڵى ئێمەش بەتەواوى هاتوونەتەوە، ئەوان تا کەسنەزان رۆیشتبوون، دواى ئەوەى بەنزین لە ئۆتۆمبیلەکە نامێنێ دوو شەو لەکەسنەزان دەبن، دواتر بەهۆى لێبووردنى گشتى دەگەڕێنەوە.
گەڕەکەکانى شار تاکە تاکە ماڵى تیادا بوو، ژیان لەو گەڕەکانە نەمابوو، کاتێکیش دەتویست بێیە دەرەوە، ئەوا بەترسەوە دەبوایە رێ بکەى، نەوەک سەربازێک لەدوورەوە تەقەت لێ بکات، دواى چەند رۆژێک تاک تاک خەلک دەگەڕایەوە، دواى هەفتەیەک ئەو جارەیان خەڵک بەکۆمەڵ و بەکۆ دەگەڕانەوە ناو شار، بازگە و هێزى سەربازیش لەنێو شاردا کەمتر بۆوە، بەماوەى مانگێک شار بەتەواویى ئاوەدانى تێکەوتەوە، تا ناوەڕاستى مانگى پێنجى ١٩٩١ هێدى هێدى خەڵک دەگەڕایەوە، لەمانگى شەشى ئەو ساڵەدا زۆربەى خەڵک گەڕایەوە ناو شار، لەتەک ئەوەى لەشارۆچکەى شەقڵاوە هێزى پێشمەرگە و بەرەى کوردستانى بارەگایان هەبوو، زۆربەى حزبەکان بارەگان لەوێدا بوو.
بۆ مانگى حەوت شار جوولەیەکى تێکەوت، کەمێک لەدووکان و بازاڕەکان کرایەوە، بەڵام ترس لەهەموو شتێک هەبوو، بەشێک لەهێزى پێشمەرگەش لەنێو شاردا بوو.
شار بەتەواویی خرۆشا بوو، هیچ کار و کاسبییەک نەمابوو، ئەوەى هەبوو، چۆن بتواندرێ رۆژانە شتێک بخۆین، چەند مانگێک بوو، خەڵکى شار و گوند و شارۆچکەکانى دیکە لەئاوارەیی گەڕابوونەوە، دواى ئەوەى راپەڕینێک هەموو کوردستانى گرتەوە، دواتر سووپاى رژێمى بەعس بەسووپایەکى زەبەلاحەوە هێرشى کردە سەر شارە گەورەکانى کوردستان، کەس بەتەماى ژیان نەبوو، نەوەک لەلایەکەوە پیاوانى رژێمى بەعس، گوللەیەک بتەقێنن لەلایەک تەرمەکەت بکەوێ، سەربازەکانى بەعس هەندێکیان بۆ پاراستنى ئەمن و ئیستغباراتى رژێم لەلایەکەوە مۆڵگەیان کردبوو، لەهەموو شتێک دەترسان، هەتا لەخۆیان و لەدەوروبەر و ئەفسەرەکانیان دەترسان، ترس باڵى بەسەر هەموو شتێکدا کێشابوو، دایکان لەگەڕەکە جوان و میللییەکان هەردەم دڵیان بەمنداڵەکانیانەوە بوو، لەشەواندا هیچ شتێک نەدەجوولا تەنیا ئەوە نەبێ ئۆتۆمبیلە تیژڕەوەکان تاک تاک بەسەر شەقامەکاندا دەڕۆیشتن، کەس نەیدەزانى ئەمانە پێشمەرگەن یان جاش و پیاوانى ئەمنى رژێمن، شەوان شار دەبوو بەیەک پارچە ئاگر، هەر کەس لەلاى خۆیەوە تەقەى بەئاسمانەوە دەنا، زۆر کەس لەو تەقە و تۆقە بریندار دەبوون و دواتر بەهۆى تلانەوە و ئازارەکانیان دەمردن، رۆژ نەبوو خەڵک بەکۆ نەچنە گۆڕستانەکان، بۆ ناشتنى تەرمى ئازیزەکانیان، ئێستا ئەگەر بچییە گۆڕستانەکان رێککەوتەکانى سەر گۆڕەکان ئەم راستییەمان بۆ دەردەخەن.
سەرەتا لەوانەیە بپرسن بۆ ١٧ى تەمموز، ئەوە رۆژى کودەتا یان ئەگەر بەزمانى بەعسییەکان بدوێین، دەڵێن شۆڕشى ١٧-٣٠ى تەمموز، یان یادى لەدایکبوونى حزبى بەعسى عەرەبى ئیشتراکییە، ئەو کاتەى بەسەرکردایەتى ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر و سەدام حسێن عێراق کەوتە دەست کۆمەڵە چەتەیەک، ناویان لەخۆ نابوو حزبى بەعس، نەوەى ئێستا نازانێ ئەو بەعسە چ کارەساتێکى بەسەر خەڵکى عیراق بەگشتى و بەتایبەتى خەڵکى کوردستان-باکوورى عێراق هێنابوو، کوشتن و بڕین لەهەموو لایەک بوو، بەتایبەت بۆ ئەوانەى بزاندرایە بەخەیاڵیش بڕوایان بەبەعس نییە، یان دژ بەبەعسن.
ئێستا خۆم لەنێوەندى ئەم باسەدا لەدڵەڕاوکێدام نازانم چۆن هەموو جوولە و بزاوتێکى گەنجان باس بکەم، نامەوێ لەنێوەندى چیرۆکێکدا بیبەستمەوە بەخەیاڵ، ناشکرێ رۆژێکى مێژووى شارێک بەچەند دێڕێک باس بکەم.
لەسەرەتاى راپەڕین، مانەوەى بەرەى کوردستانى تەنیا بیست رۆژێک بوو، واتە لە ٧-٣-١٩٩١ تا ٣١-٣-١٩٩١ تا ئەو کاتەى شارى کەرکووک ئازاد کرا، لەدواتر رژێمى بەعس بەهەموو هێزێکەوە هێرشى کردە سەر شارەکانى کوردستان و بەتایبەتیش شارە گەورەکان وەک هەولێر و سلێمانى و دهۆک، خەڵکى کوردستان هەر یەک لەلاى خۆیەوە بنە و بارەگەى خۆى تێکنا و بەرەو سنورەکان ملى نا، بەبێ ئەوەى هیچ ئاسۆییەکى هەبێ، ئەگەر هێزە نێودەوڵەتییەکان و دانوساتەکان نەبوایە، لەوانەیە بۆ ماوەى چەند مانگێک شارەکان جەنجاڵ نەدەبۆوە، دواى گەڕانەوەى بەشێک لەخەڵک بۆ ناو شارە گەورەکان، جوولە گۆڕا، وەک لەسەرەتادا گوتم: زۆربەى باوکان دەیانویست هەر چۆنێک بێ بژێوى رۆژانەیان دەستبکەوێ تا بتوانن منداڵ و خێزانەکەیان لەبرسییەتى رزگار بکەن، دایکانیش دەستیان لەسەر دڵیان بوو نەوەک گوللەیەک خۆیان و منداڵەکانیان بپێکێ.
ئەو کات تەمەنم بیست و یەک ساڵان بوو، دیمەنەکە لەپێش چاومە، ئەو کات لە چاپخانەى هەولێر دواتر ناوەکەى گۆڕا بۆ کوردستان لەدووکانەکانى نزیک باڵەخانەى پارێزگاى هەولێر شاگردى چاپخانەى کوردستان بووم، دەمبینى پیاوانى بەعس لەپێش رۆژى ١٧ى تەمموز بەهەمان شێوەى پێشتر بەخۆنیشاندانى جەبوورەتیانە دەیانویست خۆیان وا نیشان بدەن، بەوەى حزبى بەعس و دەسەڵاتییان لەم شارە هەر ماوە، بەڵام ترسێکى گەورەیان لەهەموو جوولەیەک هەبوو،
ترس لەخۆیان، ترس لەخەڵک، ترس لەجاش و چڵکاوخۆرەکانیان، ئەمنەکانم دەبینى رووخساریان هەڵبزرکابوو، ئەوانیش نەیاندەزانى داهاتوویان چۆنە، بەڵام دەیانویست وەک پێشتر لێبخوڕن، کەچى منداڵێک بەلایاندا تێپەڕ بووایە، ئەوان گومانیان لێى هەبوو، نەوەک نارنجۆکێک لەلایان بتەقێنێ، هەروەها بەچاوە ترسنۆکەکانیان سەیرى ئافرەتانیان دەکرد، دەیانویست وەک پێشتر گاڵتە بکەن، کەچى خۆیان لەکونجەکانیان نابوو، بەلەرزەوە سەیرى دەوروبەریان دەکرد ئەوانەى پێشتر لەگەڵ ئەمنەکان ئاشنایەتى هەبوو، دیار بوو بەچاو ئاماژەیان بە کێشە و رووداوەکانى رۆژانە دەکرد، ئەوان لەیەکتر تێدەگەیشتن، کەچى نامەکان بەنیوەچڵى دەگەیشت، تا دەهات ترسی زیاتریان لەسەر دەنیشت، بەڵام خەڵکیش بەگشتى نەى دەزانى بداهاتوویان چۆن دەبێ.
ئەوەى لێرەدا دەیخەینە روو باسکردنى تەواوى راپەڕینەکەى بەهارى ١٩٩١ نییە، بەڵکو لەنێوەندى ئەم چەند دێڕەدا باسکردنى چوار مانگە ، بەتایبەتیش رۆژى ١٧ى تەمموزى ١٩٩١. لەدواى ئەم رێککەوتە و خۆپیشاندانە، حکومەتى عێراق، یان راستتر بڵێین بەتەواوى بنە و بارەگەى خۆى تێکنا و هەرچى ئیدارە و چەک و تفاق هەیە بردییەوە ناو ئەو شارانەى دەسەڵاتى بەسەردا هەیە.

لە کوردەواریدا کاتێک بیانویستوویایە هانى یەکێک بدەن، دەیانگوت: چەپڵەى لێدەن بێ قسوور… با بژى هەر بژى، کاتێکیش رقیان لەکارەکانى دەبۆوە دەیانگوت: هەى لۆتى لۆتى چەندم گوت مەچووە جۆتى. بەو شێوەیە کەس و تاکەکانیان بەرز و نزم دەکردەوە.
بەپێى بەڵگەنامە میژووییەکان زۆربەى گەلانى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست لەوەتەى هەن، هەر خەریکى چەپڵەلێدانن، تاى وایلێهات گرووپى چەپڵە لێدان دامەزراوە، ئینجا هەر یەکێکیان لەژێر ناوێک، کاتێک ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی (پیاوە نەخۆشەکە) بەرەو رووخان رۆیشت، گەلانی عێراق بەکورد و عەرەبەوە تف و نەفرەتیان لەعوسمانییەکان دەکرد، لەبەرامبەریشدا لەگەڵ هاتنی ئینگلیز گەلانی عێراق لەسەر شۆستە و شەقام و کۆڵانەکاندا چەپڵەیان بۆ ئینگلیز لێدەدا، (ئەمە بەپێی بەڵگەنامە و ڤیدیۆیەکان).
کاتێک مەلیک لەعێراق دانرا هەموو پیاو ماقووڵانى وڵات سەرى رێزیان بۆ پاشا و مەلیکى عێراق دانواند، ماوەیەکى زۆرى خایاند، لەگەڵ ئەوەى بەپێى بەڵگەنامەکان بنەماڵەى پاشایەتى لەعێراق خانەوادەیەک بوون، هەردەم لەخەمى گەلانى عێراقدا بوون، تاڕادەیەک لەخەمى عێراقدا بوون،ننن بەڵام لەولاوە ئاغا و دەرەبەرگەکان خەڵکیان هەراسان کردبوو، دواتر رژێمى پاشایەتى رووخا، دیسانەوە خەڵک دووبارە هاتەوە جادە و دەستى بەچەپڵەلێدان کرد، بەڵام ئەمجارەیان لەژێر ناوى دیکە و رێکخراوتر بوو، بەڵام کارەساتەکانى گەلانى عێراق لەو ساتەوە دەستپێکرد، پارتە سیاسییەکانى عێراق لەو سەردەمەدا ساویلکەیى خەڵکى قۆستەوە، ئەمجارەیان بەدروشم و هەندێک قسەى بریقەدار خەڵکیان لەخشتە برد و بەرەو هەراسانکردنى خەڵک چوون، بەبێ ئەوەى بەرنامەیەکى روونیان هەبێ بۆ خۆشگوزەرانى خەڵک و وڵات، تەنیا بۆ ناو دەرکردن بۆنەکانیان دەهێنائارا، خەڵکیش هەر خەریکى چەپڵەلێدان بوون، بێ ئاگا لەوەى ئەو چەپڵەلێدانە دەبێتە هۆى لەخشتەبردنیان.
لەلایەکى دیکەوە گەلانى عێراق رووبەڕووى یەک دەکەنەوە بەناوى قەومیەتەوە، کورد و عەرەبیان بەدژى یەک لەقەڵەمدا، بۆ ئەمەش عەشایەرە عەرەبەکان بەهۆسە و هەرا دەهاتن گوند و دێهاتى کوردیان داگیر دەکرد، هەرهیچیان نەکردبووایە دەغڵ و دانى دێهاتەکانیان دەسووتاند، هەموو ئەمانە لەژێر پرۆسەى چەپڵەلێداندا بەڕێوە دەبرد، بەشێک لەکوردیش لەرق و قینەى دژى براکەى هاوکارى عەرەبەکانیان دەکرد، چونکە بەناو شۆڕشەکان لەسەردەمێکدا دژ بە ئاغا و دەرەبەگەکان وەستاوەتەوە، ئەوانیش لەپایتەخت هیچ بۆچوون و هەڵوێستێکى وایان نەبوو، تەنیا ئەوەى لەنێو پەرلەمانە کارتۆنی و بۆنەکاندا چەپڵەیان لێدەدا و سەریان بۆ دەلەقاند.
لەگەڵ هاتنى بەعس لەعێراق پرۆسەى چەپلەلێدان وەک بەرنامەیەکى سەرەکى لەنێوەندى دەزگە راگەیاندن و رۆشنبیرییەکان بەتەواوى دانرا، هەردەم سەرۆک بەهەر شوێنێکدا دەڕۆیشت چى بگوتایە بەباش و خراپ هەر چەپڵەى بۆ لێدەدرا، خەڵکێکى زۆر نانى ئەو چەپڵەلێدانەى دەخوارد، کەسانێکى زۆریش هەبوون لەترساندا چەپڵەیان لێدەدا، بەو شێوەیەکى بۆ چەند دەیەیەک لەمێژووى بەعس بەو شێوەیە توانى رەگى خۆى لەنێو هەموو ماڵێکى عێراقدا بسەپێنێ، ترس و چەپڵە وایکردبوو لەنێو ماڵى خۆشتدا قسە بکەى، یاخود لەگەڵ نزیکێکى خۆتدا قسە بکەى و ناڕەزایەتى دەربڕى، ماوەیەکى زۆرى خایاند زۆر کەس بەهۆى قسە نەکردنى، هەردەم لەناخ و مێشکیدا دەیهێنا و دەیبرد، بەو هۆیەوە تووشى چەندین نەخۆشى بوو، هەبوو لەداخا مرد.
کاتێک بەعس رووخا بۆ جارێکى دیکە جەماوەرى ستەمدیدەى چەپڵەرێزان هاتنەوە جادە، ئەمجارەیان زۆر بەتوندى چەپڵەیان لێدا، بەو پێیەى ئازاد بوون، خەڵکێکى زۆریش لەپێشتردا بەهۆى چەپڵەوە نانیان پەیدا دەکرد، ئەوانە ئاوارەى وڵاتان بوون، ئەمجارەیان یادى چەپڵەلێدانەکانى پێشتریان دەکردەوە.
لەکوردستانیش بەهەمان شێوەى عێراق بەزمى چەپڵەلێدان بووە پرۆسەیەک بەساویلکەییەوە چەپڵە لێدەدەرێ، بەڵکو بەهۆى چەپڵەکانەوە وڵات ئاوەدان بێ، بۆیە هەردەم چەپڵەى لێدەن بێ قسوور… با بژى هەر بژى، هەر کاتێکیش رقتان بۆوە بڵێن هەى لۆتى لۆتى چەندم گوت مەچووە جۆتى.

رەسوڵ بەختیار

بەشی 10 و کۆتایی

دەزانی دایە، هەر کاتێک دەچمەوە ماڵ دەبینم باوکم لەدیار پەنجەرەکەیە، وەک ئەوەی چاوەڕیی تۆ بکات، لەکاتی کۆچی دوایت، نەدەبوایە پێی نەڵێین، بۆیە پێمانگوت، دایە باوکم تۆی زۆر خۆشدەوێ، وەک لەپێشتردا باسمان کردووە، پێش ئەوەی زەماوەندی هاوسەرگیری بکەن، ئێوە لەگوندی سێکانی، خزم و هاوسێی یەکتر بوون، واتە هەموو تەمەن یەکترتان ناسیووە، بۆیە، کاتێک هەر یەکێکتان توڕە بوون، ئەوی دیکە، پێدەکەنی و دەیگوت: خۆتان مشەوەش مەکەن، دوای چەند خولەکێکی دیکە، چیڕۆک حیکات بۆ یەکتری دەگێڕینەوە.
باوکم جگە لەوەی هاوسەری لەدەستداوە، هاوڕێییەکی تەمەن و خزمێکی لەدەستداوە.آ
لەبیرمه زۆر جاران ئێمەتان تاقیدەکردەوە، زۆرجار کاتێک لەسەر کێشەیەکی بچووک دەبووە کێشە، یەکێک لەئآێوە بێدەنگ دەبوون، کەمێک لالوت دەبوون لەیەکتری، دواتر لەسەر سفرەی نانخواردن هیچ شتێک نەدەما، بەڵام پلارتان لەیەکتر دەدا، وەک ئەوەی بەیەکتر بڵێن: هیچ نییە، لەبەر خاتری منداڵەکان دەبێ ئاشت بینەوە.
هەستم دەکرد، بۆیە زۆر جار نووکتەم دەگێڕایەوە،سەرەتا باوکم دەیگوت: ئەوجا نووکتە و قسەی قۆڕ مەکە، یان گۆرانی مەڵێ ئەوە دەزانی خواردن لەپێشمانە، دەتوانی وەک پیاو قسە بکەیت.
دایکم: کوڕی من پیاوە، دەزانێ چۆن قسە دەکات، ئەتووش هەموو شتێکت پێناخۆشە، با گۆرانی بڵێ، هەر خۆمانین، خۆ کەسی دیکە لێرە نییە.
ئێستاش دایە بەقسەکانی تۆ دەژێم، هەموو وشەکانت لەخەیاڵمە، هەر لەمنداڵیمەوە تا ئەو تەمەنەی ئێستا تیایدام، کە،تەمەنم پەنجاو سێ ساڵە، ناتوانم رۆژێک بێ یادکردنەوەی تۆ تێپەڕێنم، هەست دەکەم هەردەم دەستت لەسەر سەرمە و وەک گاڵتەش هەموو جاڕ پێت دەگوتم: کوڕم ئەوە سەرت بۆیە دەکەی، بەڵام لێت دێ، وەک قژی خۆتە، جیاوازیکی وای نییە، ئاگات لێ بێ تەمەن دەڕوا، دوایی فریای ڤژ بۆیە کردنەوەیەش ناێی.
لەبیرمە، هەموو جارێک دەتگوت: باسی سیروانی برادەرتم بۆ بکە، کە دایک و باوکی هەردووکیان قژیان بۆیە دەکرد، هەردوو دەستشۆری ماڵەوەیان گرتبوو، ئەو برادەرشت تارە لەخەو هەستابوو، نەیدەزانی و رێگە نەبوو لەیەکێک لەدەستشۆڕەکان ئاوێک بەرووخساری دابکات، چونکە تازە لەخەو هەڵسابوو و دەیویست بەرووخساری خەوەوە نەچێتە دەرەوە.
ئەو برادەرە هەموو کات دەیگوت: دایک و باوکم لەدژی یەک قژیان بۆیە دەکرد، تا هەردوو لا بۆ یەکتر بسەلمێنن گەنجن و پیر نەبوون.
لەهەموو خۆشتر ئەو برادەرەم دەیگوت: ئەوە تاڵێ سپی لەسەری من پەیدابووە، (بەپێکەنینەوە)، نازانم ئەوانە، واتە دایک و باوکم بۆ دان بەوە نانێن، تەمەنیان تێپەڕیووە، ئەمن لەوانە تێناگەم.
دایکم هەموو کات باسە خۆشەکانی کات باسە خۆشەکانی منداڵی خۆیی و ئێمەی باس دەکرد، دەیگوت: کاتێک منداڵ بوون، کوڕ و کچەکان لەنێو گوندەوە تا سەر زێ رامان دەکرد، ئای چەند هەستێکی خۆش بوو، لەناو زێدا مەلەوانیمان دەکرد، هەستێکی ئەوەندە مەزن بوو، وامان دەزانی هەموو دونیا موڵکی ئێمەیە، خۆزگە بەو تەمەنە دەخوازم، بەڵام ژیانی شار وەک ژیانی گوند خۆش نییە، لەگوند تەنیا سروشت، تەنیا خانووی بلۆک وەک بەندینخانە وایە، چا نییە ئێمە باخچەمان هەیە، خەڵک هەیه ئەوەندەشی نییه نازانم، ئەوە چۆن ژیانێکە. سەردەمی منداڵی تۆ کەمێک باشتر بوو، هێشتا شار ئەوەندە گەورە نەبوو، گۆڕەپانی گەورە هەبوو، لەبیرمە ئێوە کاتێک لەقوتابخانە دەهاتنەوە هەر بەدوای یەکتردا راتان دەکرد، زۆڕ جار بەر دەبوونەوە، کەچی هیچتان لێ نەدەهات، منداڵی ئێستا ساتمەیەک دەکا، دەبێ هەفتەیەک لەڕێی دوکتۆر بێن.
دایکم زۆرجار باسی منداڵی منی دەکرد و جەختی لەوە دەکردەوە، کە منداڵێکی بێدەنگ و کەمدوو بوو، بەڵام بەپێی تاقیکردنەوەی خۆم، پێموایە منداڵی هاروهاج، کاتێک گەورە دەبن هێمن و لەسەرخۆ دەبن، بەڵام ئەوانەی کەمدوو و بێدەنگن، لەگەورەیدا وەک تۆ هاروهاجن و دەیانەوێ بۆچوونی خۆیان بسەپێنن، من پێموایە، ئەوجا نازانم زانست و ئەو شتانەی ئەوڕۆ لەدونیا هەیە چی دەڵێن.
سەرەتا لەگەڕەکی مەنتکاوە و لەقوتابخانەی یانزدەی ئازار چوومە پۆلی یەکی سەرەتایی، ئەو کات کچ و کوڕ تێکەڵ بوون، پێش ئەوەی بگەینە نێوەی ساڵ کوڕەکانیان هەموو جیا کردەوە و هەر یەکەو رەوانەی قوتابخانەیەکی نزیک کرد، دایکم دەربارەی ئەمە دەیگوت: بەگریان هاتییەوە ماڵ دەتگوت ئێمەیان لەمەکتەب دەرکرد، دایکم کاتێک ئەو باسەی دەکرد زۆر پێدەکەنی و دەیگوت: رۆژی پێشتر وێنەی شەمسیت گرتبوو تا بیبەیە قوتابخانە و بیدەیە بەڕێوەبەر ، تۆ خەمی دەرکردنەکەت نەبوو، کەچی دەتگوت رسمەکەشیان نەدامەوە، چوار پێنج ڕۆژ هەر باسی ئەو رەسمەت دەکرد.
لەم کاتەدا دایکم زیاتر پێدەکەنی و دەیگوت: لە سەمیرەم پرسی( پێکەوە لەیەکی سەرەتایی بووین، خزم و هاوسێ بوو) بۆ کۆڕەکانیان گواستەوە بۆ قوتابخانەکی دیکە، سەمیرەش دەیگوت: کوڕەکان بێ ئەدەبیان کردبوو.
دایکم پێدەکەنی، بەڵام ئێستاش نەمرانی کوڕەکانی دیکە چ بێ ئەدەبییەکیان کردبوو.
دایکم: کاتێک گەورەتر بووی گەیشتییە ناوەندی هەموو رۆژێک لەکۆڵان لەقوتابخانە شەڕت دەکرد، دەتگوت ئەوان شەڕم پێدەفرۆشن، بۆیە ناچار دەبووم وەڵامیان بدەمەوە ئینجا چ بەبۆکس یان بەشەق و پێلەقە، هەندێکجار دەهاتیێەوە باشیان لێدابووی عاڤڵیان کردبووی، بەڵام هیچ کات خۆم مشەوەش نەدەکرد، دەمزانی خەتای تۆیە، ئەو رۆژانەی لەوانی دیکەت دەدا، ئەوجا لەپاش دەوامی قوتابخانە دایکیان دەهات و دەیانگوت: کوڕەکەت خراپی لەکوڕەکەمان داوە، بەڵام من ئەوانم قەردار دەکردەوە و دەمگوت ئەوانە منداڵ و هەرزەکارن بۆ ئێمە خۆمان خراپ بکەین، دوایی دەچنەوە لای یەک، تەنیا قڕە قڕ بەئێمە دەکرد، ئەوانیش قەناعەتیان دەهێنا و بەپرتە پرت دەڕۆێشتن.
دایکە، ئەمڕۆ لەگەڵ هاوڕێیکانم دانیشتبووم، هەر کەس باسی لەدایکی دەکرد، من خۆم پێنەگیرا، نەمویست لەپێش هاوڕێکانم فرمێسک لەچاوانم بێتەخوار، بۆیە بۆ ماوەیەک چوومە دەر، گریان لەقوڕگم مابوو، کاتێ هاتمەوە بابەتەکەیان گۆڕیبوو، دەزانم پێمدەڵێیت : بەهێز بە، چونکە، ئەمە رێگەی هەموومانە،لەکۆتایدا گۆڕستان دەبێتە مەنزڵمان، بەڵام دایە، هەر کاتێک رووخسار و قسە و وشەکانی تۆم وەبیردێتەوە، بەدەستخۆم نییە، دەبێ چەند چرکەیەک بگریم و فرمێسک لەچاوانم بێتەخوار، کاتێک دەچمەوە ماڵ، تۆی لێ نییە، کاتێک لەدەوامم تەلەفۆنم بۆ ناکەی، کاتێک دەچمە سەفەر و گەشتێک، کەس نییە پێم بڵێ ئاگاداری خۆتبە.
دایە لەنێو کتێب و گۆڤار و رۆژنامەکان زۆر گەڕام، تا وەسفێکی پڕبەپێست لەبارەی دایک بدۆزمەوە، بەڵام هیچکامیان بەتەواویی نەیانپێکاوە، تا باس لەگەورەیی سۆز و بەزیی دایک بکات، هەندێکیان تەنیا داڕشتنێکە و هیجی دیکە، لەوانەیە ئەم نووسینەی منیش وا بێ، نەچێتە ناوچوارچێوەی تەواویی وەسفی دایک، بەڵام لەهەمووان گرنگتر ئەوەیە، نیشتمان و خاک و زمان، هەردەم لەگەڵ وشەی دایک دێ، وەک نیشتمانی دایک، خاکی دایک، زمانی زگماک و زمانی دایک. وەکخۆت زۆرجار باست لەوەکردووە، کاتێک دایکت کۆچی دوایی کردووە، وەک ئەوە وابووە، خۆشەویسترین خاک و نیشتمانت لەدەستداوە، هیج کاتێک، هیچ شتێک جێگەی ناگرێتەوە.
دایکم: چەند خۆشبەختن ئەوانەی لەسەفەری دوورن، کاتێک دایکیان تەلەفۆنیان بۆ دەکات، هەر ئازار و خەمێکی هەبێ، لەگەڵ قسە و وشەکانی دایکی هەمووی لەبیر دەکات، بەڵام ئەوانەی دایکیان بۆ هەتاهەتایە لێیان دوورن، ئازارەکانیان ساڕێژ نابێ، ئەی نابینی کاتێک ئازارێکت هەیە، یەکسەر دەڵێیت: ئای دایە…دایە.
لەبیرمه لەکاتی منداڵیم، کە نەخۆش دەکەوتم و دەستت بەسەردا دەهێنام و دواتر دەتگوت: ئازا بە، پەلە مەکە، ئێستا خواردنت بۆ دەهێنم تا بەهێر بیت، کاتێک خواردنەکەت دەهێنا، خۆ تەنیا هێلکەیەک و پارچە نانێکی تیری و چەند قاشێک پیاز و تەماتە بوو، دوای خواردنەکە و هاندانی تۆ تا بەهێز بم، هەستم دەکرد،هێدی هێدی ئازار لەگیانم نامێنێ.
دایە، کاتێک تۆ کۆچی یەکجاریت کرد، نەمتوانی، لەلاپەڕە و واڵی فەیسبووکەکەم، بنووسم دایکم کۆچی دوایی کردووە، نەمتوانی، چونکە لەپڕیکدا بەجێهێشتین و قسە و چەندین سەعاتی پێشتر لەگوێمدا دەزرنگایەوە، هیچ کاتێک ئەو ساتەم لەبیر ناچێ، کاتێک سستەرێک لەسەنتەری دڵ پێیڕاگەیاندم دەبێ نزا بکەیت، بەڵکو خوا رزگاری بکات، باوەڕم بەقسەکەی نەکرد، بەڵام گوتم: خوا لەسەرسەرم، بەڵام دایکم لەوانەیە تووشی پەتایەک هاتبێ، کاریگەری لەسەر دڵی کردبێ، ئێوە بەو هەموو پسپۆڕی و ئامێرەوە ناتوانن شتێک بکەن، هیوایەک نییە.
سستەرەکە، کە لەژووری چاودێری چڕ هاتە دەرەوە تەنیا گوتی: نرا بکە، دایکت رزگاری بێ، ئێمە هەموو هەوڵێکمان داوە، ئەوی دیکە، تەنیا خوا دەتوانێ هەموومان بپارێزێ.
لەو کاتەدا هەستمکرد، دونیا بەسەرمدا دەڕووخێ، نەمدەزانی چی بکەم وەک منداڵێک هاوار بکەم و بڵێم: دایکم دەوێ، دەمەوێ دایکم لەو ژوورە بەسەلامەتی بێتە دەرەوە، هەستمکرد پێش چاوم تاریک دەبێ، بەڵام هێرم داخۆم و لەدڵی خۆمدا گوتم: خوا گەورەیە، دایکم بەسەلامەتی بۆمان دەهێنێتەوە، وەکجاران قسەی خۆشی بۆ دەکەم ئەویش باسی منداڵی خۆێم بۆ دەکا.
دەربڕینەکانم، لێرەوە وشک بوون، ناتوانم چیتر بەرگەی بێ تۆێی بگرم، بڕوام بەژیان و مردن هەیە، بەڵام لەناکاو مەرگ دایکت لێ بسێنێ کارەساتێکی گەورەیە، ناتوانم هیچ بیرەوەری و قسە و چیڕۆکە خۆشەکانت لەبیر بکەم، ئێستا وەک درەختێکم لەپایزدا زەرد زەرد هەڵگەڕاوم، دەزانی دایە، هاوڕێکانم، وازیان لەوە هێناوە باسی دایکیان بکەن، نەوەک من بیرەوەرییەکانی تۆم بێتەوە یاد، نەوەک جێنان بێڵم، لەدەرەوە بەکوڵ بگریم.
دایە پێش ئەوەی تۆ کۆچی یەکجاری بکەی کچان و کوڕانی هاوڕێم و منیش باسی قسه خۆشەکانی دایکمان دەکرد، هەر یەک لەلای خۆیەوە هەڵوێستی دایکان باس دەکرد، یەکێک لەو برادەرە کوڕانە دەیگوت: دایکم تا کۆچی دوایشی کرد، هەردەم بەخەندە و پێکەنینەوە پێشوازی دەکردن، ئەگەر بیزانیبایە خەمبارین، هەمووانی بێدەنگ دەکرد و دەیگوت: کوڕم دەزبینم ڕووخسارت خەمی لێ دەبارێ بۆم باس بکە، چی بووە، قسەیەکی ناخۆشیان پێگوتی یان هاوڕێیەکانت شتێکیان شتێکیان بەسەر هاتووە، یان خۆت بەشتێک دڵت ناڕەحەت بووە، بۆم باس بکە، تا چارەسەرێک بدۆزێنەوە، ئەگەر بێدەنگ بیت تەنیا خۆت دەخۆیەوە.
دایە لەیەکێک لەدەزگاکانی ڕاگەیاندن کارم دەکرد، ئەم باسەم تا ئێستا باس نەکردووە، لەو دەزگا راگەیاندنە ئافرەتێکی تەمەن سی و پێنج ساڵە هاوکارمان بوو، هەردەم ماوە نا ماوە مۆڵەتی وەردەگرت، من زۆر پرسیارم نەدەکرد، تا بزانم ئەو هاوکارەمان بۆ ئەوەندە مۆڵەت وەردەگرێ، ئەو مافەشم بەخۆم نەدەدا ئەو پرسیارە لەهاوکارانم بکەم، هەروا برادەرایەتی وام نەبوو لەگەڵ ئەو ئافرەتە تا ڕێ بەخۆم بدەم، پێی بڵێم: ماوەیەکە دیار نیت.
بۆیە هەموو ئەمانەم بۆ رۆژگار جێهێشت، تا لەو نهێنیە تێبگەم،لەگەڵ ئەوەی زۆر لەلام گرنگ نەبوو، چونکە هاوڕێیەکی نزیک نەبوو، تەنیا هاوکار بووین لەدەزگایەکی راگەێاندن.
رۆژ هات و رۆیی، رۆژێک یەکێک لەهاوکارانم ، کە زۆر لێی نزیک بوو، لێی پرسی: ئەرێ ئەو ماوەیە بۆ کوێی چووی، ئەمجاڕەیان درەنگ هاتییەوە، ئێرە وەک هاوڕێییەک چۆل دیار بوو.
ئاگادار بووم، کاتێک ئەو پرسیارەی لێکرا پەنجەکانی لەسەر کیبۆردی کۆمپیوتەرەکە رەق بوون، چاوەکانی بەکزی دەزیندران، ڤوڕگی پڕ گریان بوو، بەڵام دوای چەند ساتێک بە ئاسایی گوتی: ئێمە بەخێرانەوە ئاوارەی سووریا بووین، بۆ ماوەی چەند ساڵێک تێکەڵی ئەو کۆمەڵگەیە بووین، منیش کچێکی جوان و لەپێشچاوان بووم، کەسێکی یەکێک لەدەوڵەتە عەرەبییەکان بەقسەی خۆی ئاشقم بوو، دوای چەندین داواکاری باوکم رازی بوو، دیارە دایک و باوک دەیانەوێ کچەکانیان بچنە رێی خۆیان، باوکم قەناعەتی بەوەهاتبوو، ئێمە ئێستا بەشێکین لەو کۆمەڵگەیە، دوای پرس و ڕا لێمی پرسی، تۆ بەو کوڕە عەرەبە رازی
منیش گەنج بووم، بڕوام بەوە بوو لەگەڵ ئەو کومەڵگەیە تێکەڵین و بووینە یەک کۆمەڵگە.
زەماوەندێکی گەورە کرا، خەڵکی زۆربەی وڵاتان لەو زەماوەندە بەشدار بوون، من و پیاوەکەم زۆر یەکترمان خۆشدەویست، لەهەموو شوێنێک پێکەوە بووین، بێ یەکتر نەدەچووینە هیچ شوێنێک برادەرەکانی یەکترمان چ کورد چ عەرەب یان ئەرمەنیمان بەیەکتر دەناساند پێنچ ساڵ بەو شێوەیە بووین، هیچ گرفتێکمان نەبوو، خێزانێکی بەختەوەر، کاتێک، کە بەهاری عەرەبی روویدا هەستم کرد، پیاوەکەم هەست و بۆجوونی لەهەموو شتێک گۆڕاوە، بەیانییەۆ لەخەو هەڵسام، بانگیم کرد، هیچ وەڵامێک نەبوو، دەبێ ئەوەش بڵێم لەماوەی ئەو پێنج ساڵە دوو منداڵمان هەبوو، واتە کوڕ و کچێک، بانگی مندالەکانم کرد، هیچ وەڵامێک نییە، وامزانی خەونە، بەڵام زۆر بەهۆشیارییەوە هەڵسام و بانگی مندالەکانم کرد، بەڵام هیج وەڵامێک نییە، سێ ژوورمان هەبوو، هەر سێ ژوور گەڕام، بەڵام جگە لەمن هیج کەسێکی تیادا نەبوو.
ماوەی مانگێک لەماڵی خۆمدا مامەوە، بێ ئەوەی کەسی لێ بێ، نە پیاوەکەم، نە منداڵەکانم، لەماوەی ئەو مانگەدا خۆم دەگرت تاپرسیار لەکەس نەکەم.
رۆژێک دایکم سەردانی کردم و بێ سێ و دوو گوتی: کچم هەرچی جلوبەرگ و شتومەکت هەیە بیخە ناو جانتاکان و با بچینەوە ماڵ، دیارە لەو نێوەندەدا چەندین پرسیارم لەدایکم کرد، ئەو هەر دەیگوت: بابچینەوە ماڵ.
کاتێک چوومەوە ماڵی دایک و باوکم، هەردووکیان زۆر بەراشکاوانە گوتیان: پیاوەکەت چۆتەوە وڵاتی خۆیی، ئێستا ئەو لەوڵاتی خۆیی وەزیرە، منداڵەکانیشی لەگەڵ خۆیدا بردووە، ئەو نووسراوەش تەڵاقنامەکەتە، تۆ ئێستا راهاتووی بەتەنیا بژی.
بێگومان زۆر بۆ منداڵەکانم گریام، دوای ئەوەی هاتینەوە کوردستان، دوای چەند ساڵێک دایک و باوکم کۆچی دواییان کرد، دوایی چەند مانگێک بۆ دووبارە زۆر بیری منداڵەکانم کرد، دوایی ئەوەی زانیم لەچ وڵاتێکە، ڤیزەی ئەو وڵاتەم بڕی، دەمزانی لەچ شارێکی ئەو وڵاتەن، هەتا دەمزانی لەچ گەڕەکێک دەژین.
چووم لەو گەڕەکە، لەنزیک خانووی منداڵەکانم شووقەیەکم گرت، تۆ دەزانی دایک چۆنە، وەسف ناکرێ.
دوای ئەوەی حەسامەوە لەبەلکۆنەکە چاودێری شەقامم دەکرد، لەدواجاردا، بەیانییەک منداڵەکانی خۆم بینی، وەخت بوو ئاگرم تێبەر بێ….بەڵام نەمدەزانی چی بکەم.
رۆژێکیان پێم لەجەرگی خۆم نا، لەرێگەیان وەستام، بینیم کاتێک لەدەرگە هاتنە دەرەوە، بەڵام باوکیان لەگەڵیاندا بوو، خۆم پێ نەگیرا لەشوێنی خۆم وەستام، چونکە بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ منداڵەکانم نەبینی بوو، کاتێک نزیک بوونەوە، پێدەچوو منداڵەکانم نەمناسنەوە، بەڵام باوکیان کاتێک منی بینی زۆر پێ تێکچوو یەکسەر بەهەڵەداوان بەرەو رووم هات، هاواری کرد بەسەرما و گوتی: لێرە چی دەکەی، منیش بەئەسپایی گوتم: هاتووم منداڵەکانم ببینم.
کاتێک منداڵەکان ئەو هەڵسوکەوتی باوکیانی بینی، گوتیان بابە ئەوە کێیە؟
ئەوەندەی بەقسەی منداڵەکانم تێکچووم، قسەی باوکیان کاریگەرییەکی وای نەبوو.
باوکیان بەهاوار هاوار گوتی لێرە بڕۆ ژیانی ئەو منداڵانەش تێک مەدە، وەکچۆن ژیانی منت تێکدا، ئەگەر لەم وڵاتەش نەڕۆیی دەچمە پۆلیس سکاڵات لەسەر دەنووسم.
باوکی منداڵەکان واتێگەیشتبوو، هاتووم لەرێگەی یاساوە دەمەوێ منداڵەکانم بۆ لای خۆم ببەم.
هەرچۆنێک بێ، بۆ ماوەی چەند رۆژێک تەنیا لەدوورەوە سەیری منداڵەکانم دەکرد، دیار بوو باوکیشیان چاودێری منی کردبوو، بۆیە بەیانییەکی زوو لەدەرگا درا، کاتێک دەرگام کردەوە ئەفسەرێکی پۆلیس، لەگەڵ چەند پۆلیسێک بوون، ئەفسەرەکە بەبێ ئەوەی سڵاو بکات، بەتوندی داوای کرد، پاسەپۆرتەکەی نیشان بدەم، هەتا پاسەپۆرتەکەم بۆ هێنا، هاتبوونە ژوورەوە و ناو جانتاکان گەڕابوون.
کاتێک پاسەپۆرتەکەم نیشاندا، ئەفسەرەکە گوتی: تۆ سکاڵات لەدژ کراوە، نامەوێ ئازارت بدەم، بەڵام دەکرێ لەماوەی بیست و چوار سەعاتدا ئەم وڵاتە جێبهێلیت.
کاتێک ئەو هاوکارەمان ئەم بەسەرهاتەی خۆیی دەگێڕایەوە، چاوی پڕ فرمێسک و قوڕگی پڕ لەگریان بوو، دەیگوت: لێناگەڕێن، منداڵەکانم ببینم، بەڵام ماوە نا ماوە سەفەر دەکەم، لەدوورەوە دەیان بینم، دڵم داناکەوێ ساڵێ چەند جارێک نەیان بینم، لێناگەڕێم باوکی بمبینێ نەوەک تۆمەتێکم بۆ هەڵبەستێ، هەروا کوڕەکەم ئێستا گەورە بووە، لەفەیسبووک ئەکاونتێکی داناوە، بەناوێکی دیکە کردوومەتە هاوڕێی فەیسبووکی خۆم، با هەندێک گەورەتر بێت، ئینجا خۆم ئاشکرا دەکەم، ئێستا پێیناڵێم نەوەک باوکی لێنەگەڕێ، دواتر بلۆکم بکات.
کاتێک گوێم لەو باسە بوو، تێگەیشتم دڵ و مێشکی دایک هەردەم بیر لەچی دەکەنەوە، هەردەم دەیانەوێ منداڵەکانی لەبەرچاوی خۆیی بێ، تا هەست بەهەموو ئازارەکانیان بکات، لەلایی خۆیەوە، چارەسەر دابنێ تا منداڵەکانی هەردەم خۆشگوزەران بن.
کۆتایی
دایە وەکخۆت هەموو جار باست لەوە دەکرد هەموو شتێک کۆتایی دێ، بۆیە کۆتایی بەچیرۆک و بیرەوەرییەکان دەهێنین، لەگەڵ ئەوەی تا ئێستا دەنگت لەنێو گوێمدا دەزرنگێتەوە، کەواتە دەنگی دایک لەنێو ماڵدا گەورەترین و مەزنترین پاداشت و نیعمەتە، دایە، کاتێک دەچمەوە ماڵ هەست بەدەنگت دەکەم، کاتێک لەدەوامم زۆر جار بیری ئەوە دەکەم، کاتێک تەلەفۆنت دەکرد و دەتگوت: کەی هاتییەوە لەگەڵ دەستی خۆت ئەو شتانە بێنە، ئەگەر پارەکە زۆر بوو، پارەکەت دەدەمەوە، منیش پێدەکەنیم و دەمگوت: مادام تەلەفۆنت کردووە، با لەسەر حیسابی من بێ، تۆش پێدەکەنی و دەتگوت: با لەسەر حیسابی تۆ بێ، بەڵام کوڕم، هەر دەوامت تەواو بوو، وەرەوە، میوانمان هاتووە، خزمی خۆمانن.
دایکم خزمەکانی خۆیی زۆر خۆشدەویست، هەردەم زۆر دڵخۆش دەبوو کاتێک خزمەکان سەردانیان دەکرد، قسەی خۆش و سەبووردەی بۆیان دەگێڕایەوە، لەنێو هەموو خزمانیش خاڵەکانی خۆی زۆر خۆشدەویست، زۆر جار باسی یەکێک لەخاڵەکانی دەکرد، بەشێوە زارە لوڕییەکەی دەیگوت: خاڵم، گەلیک گەنجێکی قۆز بوو، زورێک لەکچان وەشن، شەمام دواتین، ئەوە خاڵەت ببینین، ئەڕا بەئیمەی ناناسێنی، ئەوە ماموستاشە.
دایە، هەموو ئەمانەم بۆ خاڵۆت گێڕایەوە، ئەویش زۆر پێدەکەنی، خاڵی دایکم دەیگوت: ئەو شتانە بە دایکی منداڵەکان بڵێ، با بزانین ئەو چی دەڵی، (بەپێکەنینەوە)، ئەوە لەتەنیشتمە گوێی لەهەموو قسەکانتە، ئەویش پێدەکەنی.
دایە، هەمووان بەکۆچی تۆ، تاسان، هەمووان خرم و کەس و ناسیار و هاوسێیەکان، باس لەوە دەکەن ژنێکی مەزن بووی، توانیت یانزدە منداڵ بەجوانترین شێوە پەروەردە بکەی، لە 22-11-2023، کاتێک کۆچی هەتاهەتایت کرد، همووان لە هەموو ساتێکدا یادت دەکەینەوە، تۆ بەجەستە لەگەڵمان نیت، بەڵکو بەقسە وهەست و رووح هەردەم لەگەڵمانی، کاتێک هەر یەکێکمان دەچێنە دەرەوە، لەبەر خۆماندا دەڵێین: دایە، دەچینە دەوام، دەچینەبازاڕ، یان لەناو گەڕەکدا دەبین، بەدەست خۆمان نییە، دەبێ وابڵێین.
کوڕەکان، کچەکان، نەوەکانت، هیچ کاتێک تۆ لەبیر ناکەن، تا ئێستاش نەوەکانت، کاتێک دەیانەوێ کارێک بکەن، دەڵێن، نەوەک داپیرە پێی ناخۆش بێ با بچین پێی بڵێین.
دایە، کاتێک ئەو وشانە دەنووسم سەرەتای مانگی یەکە، نمە بارانێکە، کەشەکەی زۆر جوان کردووە، دەزانم تۆ زۆر بەو نمە بارانانە دڵت خۆش دەبوو، هەمیشە دەتگوت: ئەمساڵ بەپیت و بەرەکەت دەبێ، هەرچی جوتێارە دڵی خۆشە، چونکە زەوییەکەی باش ئاو دەخوا و لەدواتردا بەرهەمی رۆر دەبێ.
دایە، ئێستا بارانە بەخوڕی کرد.
دایکم: ئەوەش باشە، پاش نمە باران، هەردەم بارانی بەخوڕ دێ، دیارە ساڵەکەتان بەپیت و بەرەکەت دەبێ، هەردەم سوپاسی خوا بکەن، وڵاتتان ئاوەدان دەکاتەوە، ئێوەش دەبێ جوولەیەک بکەن، تا وڵات بەجوانترین شێوە ببوژێتەوە.
دایە، تەنیا ئەو ماوەیە هەست دەکەم پیربوومە، پێشتر کاتێک تۆ مابوویت وەکجاران هەڵسوکەوتم دەکرد، بەڵام ئێستا وەک پیرێک رێدەکەم، هەموو شتێک لەلام گۆڕاوە، ناتوانم وەکجاران بەئارەزووی خۆم را بکەم و یارییەکان بکەم، بێ تۆیی وایکرد هەموو شیرازەییەکم بگۆڕێ، دایە خوات لەگەڵ تا ئەو کاتەی لەرۆژیی دوایی یەکتر دەبینینەوە، خوات لەگەڵ.

9

دایکم زۆر جار باسی کەسانێکی دەکرد، کە لەزووەوە دوای ژنهێنان و شووکردن، یان دوایی ئەوەی چەند منداڵێکیان هەبووە دواتر لێکجیا بوونەتەوە، ئەمەش بەهۆی کێشەی لابەلا و سووک و چرووک.

دایکم: زۆرێک لەو منداڵانەی لای داپیرە و باپیرە گەورە بوونە، سەیری چاوەکانیان بکە، لەهەموو سۆزی دایک و باوکیان دوورن،ئەوە جگە لەوەی هەندێک منداڵ کەوتوونەتە سەر جادە، ئەوانە تووشی دەیان کێشەی گەورە دەبن، هیچ کاتێک سۆز و بەزەییان نییە، بەرامبەر بەکەسانی دیکە، بۆیە بەشێکیان دەکەونە بەندینخانە، دواتریش سەرەڕایی ئەوەی باشتر نابن، هەندێک لەوانە وەک دڕەندەیان لێ دێ، بەڵام بەشێکی دیکە، کە داپیرە و باپیرە بەهەموو شێوەیەک ئاگاداری نەوەکانیانن، دەبینی مرۆڤی سەرکەوتوویان لێ دروست دەبێ، بەڵام هەردەم ئاهێک ناخیاندایە، کاتێک دەبینن دایک و باوکێک دەستی منداڵەکانیان گرتووە و قسەی خۆشیان بۆ دەکەن و نازیان دەدەنێ.

هەموو ماڵێک بایی خۆی کێشەی بچووکی تیادایە،ئینجا لەنێوان خوشک و برا بێ یان لەنێوان برایەکان، بۆ ئەمە دایک و باوکم زۆر بەنەرم و نیانی دەیانویست کێشەکان چارەسەر بکەن، زۆر جار دایکم لەو پەڕی توڕەبووندا زیاتر بە کوڕەکانی دەگوت:  کاکە لێرە ئەو بەزمە مەنێنەوە، هەر کەس با ژن بێنێ و بڕۆنە ماڵی خۆتان، من و باوکت تاقەتی کێشمە کێشمی ئێوەمان نییە، (بەپێکەنینەوە) پیاو ئەو پیاوەیە، بتوانێ ماڵ و منداڵ پێکبێنێ، سبەی رۆژیش زوو زوو سەردانمان بکەن تا نەوەکانمان ببینێن.

کاتێک باوکم گوێی لەو قسانە دەبوو و پێدەکەنی و دەیگوت: لێانگەڕێ، با هەر کێشمە کێشیان هەبێ، زۆر توندی بکەن، هەموویان دەردەکەم.

لەبیرمە دایە، کاتێک درەنگ دەهاتمەوە ماڵەوە، یەکسەر دەتگوت: “لەکورە بووی، ئەوە را وا درەنگ دێتەوە”بەلوڕی”، منیش بۆ ئەوەی خۆم قورتار بکەم و بیانوویەک بۆ ئەو دڕەنگ هاتنەوەیە بدۆزمەوە، باسی ئەوەم دەکرد، لەگەڵ هاوڕێیەکانم سەردانی هاوڕێیەکی نەخۆشمان کرد، دڵی زۆر پێخۆشبوو، بۆیە زۆر ڤسەی خۆشمان کرد، چەندین یادگاریمان گێڕایەوە، قسە قسەی ڕاکێشا و هەمووان درەنگ هاتێنەوە.

دایکم: خوا خێرتان بنووسێ، سەردانی نەخۆش خێرە، ئەرکە. “ئیوەش رۆژێک دبووک وا چاوەڕێی برادەرەکانتان بکەن”.

کوڕم، تۆش دەبێ ئاگاداری خوشک  و براکانت بیت، دوێتەکان خەمی تۆیانە، وەشن بەو شەوی زمستانە تا ئێستا نەهاتوویەتییەوە”.

– دایە خەمی منت نەبێ، ئەوە بەرێککەوت وا درەنگ هاتمەوە.

دایکم: دونیا وەک پێشتر نییە، خراپەکار زۆر بووە، دەزانم تۆ خراپە ناکەی، بەڵام هەندێکجار لەناکاو کەسێکی خراپ تووشی بەڵایەکت دەکا، تۆی بێگوناح دەبی بەتاوانبار، ئەوە جگە لەکێشە و سەر ئێشەی بەلاش.

دایە ئێستا بیری ئەو قسانەت دەکەم، هەردەم بوونی دایک سۆز و میهرەبانییە، سەیرە دایە باوکی دڵزاری هاوڕێم تەمەنی لەسەرووی حەفتا ساڵییەوەیە، نزیکەی بیست ساڵە دایکی کۆچی دوایی کردووە، کاتێک باسی سۆز و میهرەبانی دایکانیان کردبوو، ئەو بەو تەمەنەوە بەکوڵ گریا بوو، بۆیە دایک هیچ کاتێک لەبیر ناکرێ، کەس ناتوانێ شوێنی دایک بگرێتەوە.

دایە ئەمڕۆ زۆر بیرم دەکری،  کاتێک هاتمەوە ماڵ هەموو ژوورەکان گەڕام، چوومە قاتی سەرەوەش لەوێ نەبووی، خوشک و برایەکانم بەتیچاوێکەوە سەیریان دەکردم، دەیانزانی بەدوای تۆدا دەگەڕێم، هەموویان گریان لەقوڕگیان مابوو، نەیاندەویست بەئاشکرا بەرامبەر بەیەکتر بگرین، کاتێک سەیری باوکم کرد، بێ تۆیی پێوە دیار بوو، ئەوەی گرنگە، هەموو کات کوڕ و کچەکان دڵی باوکم دەدەنەوە و زۆر ئاگادارین و نایانەوێ باوکمان لەهیچ شتێکی کەم بێ، زۆر جار بە ئاماژە داوای شتێک دەکا، یەکسەر لێی تێدەگەن،بۆ نموونە کاتێک بیەوێ پەرداخە ئاوێک بخوا، یاخود بیەوێ پیاسەیەکی پێ بکەن بەناو باخچەکەمان، ئەگەر کەشەکە زۆر سارد نەبێ دەچێتە باخچەکە چەندین هەنگاو دەهاوێ و سەیری دار و درەختەکان دەکا. تا ئەو کاتەی بەخوێی ئاماژە دەکا تا بیبەنەوە ژوورێ، ئەگەر کەشەکە سارد بێ ئەوا هەر لەنێو ماڵەوەدا سەر لەهەموو ژورەکان دەدا، دواتر دێتەوە جێگەی خۆێ دادەنیشێ، باوکم دڵخۆش دەبێ کاتێک میوانمان دێ، هەردەم بەبزیەکەوە گوێ لەقسەی میوانەکان دەگرێ، هەر ئەمڕۆ بەباوکم گوت: باوکە دەچمە دەرەوە، چەند سەعاتێکم پێدەچێ دێمەوە.

باوکم بەئاماژە رێگەی پێدام بچمە دەرەوە، کاتێک سواری ئۆتۆمبێلەکەم بووم، یەکسەر بڕیارمدا بچمە گۆڕستان، لەدڵی خۆمدا گوتم : ئەمڕۆ کەس لەگۆڕستان نییە، بەدڵی خۆم بەرامبەر گۆڕەکەی دایکم دەگریم، کاتێک گەیشتمە گۆڕستان، نزیکەی سەعاتێک لەنێو گۆڕستاندا بووم، زۆربەی کاتەکە لەبەرامبەر گۆڕی دایکم بووم، کە گەیشتمە سەر گۆڕی دایکم، دایکم گوتی: کوڕم ئەوە هاتی، بەو،سەرمایە کەس لەگۆڕستان نییە، خۆ جلوبەرگی باش و ئەستورت لەبەرە، کوڕم دەترسم سەرمات بێ.

– دایە بیرم دەکردی، خوشک و برایەکانم و باوکم و نەوەکانت بیرت دەکەن، دایە خەمی منت نەبێ، سەرمام نییە، تەنیا هاتووم بتبینم، گوێم لەقسەکانت بێ.

دایکم: ئێستا من دوورم لێتان، بەڵام ئاگاداری هەمووتانم، هەستتان پێدەکەم، منیش پێش ئێوە دایکم کوچی دوایی کردووە، دەزانم، کۆچی دایک چەند بەئێش و ئازارە، چا نییە، ئێوە گەورە بوون و لەخەم دەرجوون، ئەی چی بەو منداڵانە دەڵێن کاتێک لەتەمەنی بچووکیدا دایکیان کۆچی دوایی دەکا، هەردەم لەنازی دایکیان دوورن، کوڕم خەم لەمن مەخۆن، تەنیا مشووری حاڵی خۆتان بن و ئاگاداری یەکتر بن، لەگەڵ خوشک و برایەکانتان یەکترتان خۆشبووێ.

بەدەست خۆم نەبوو زۆر بەکوڵ لەسەر گۆڕەکەی دایکم گریام، نەمدەویست جێی بێڵم، بەڵکو کەمێک لەخەمەکانم کەم بێتەوە، دواتر ماوەیەک بەنێو گۆڕەکان گوزەرێکم کرد، کێڵەکانم دەخوێندەوە، کەسی کۆچکردووی وای تیادا بوو، هەر زوو لەتەمەنێکی بچووک و گەنجێدا کۆچی دواییان کردبوو، هەشبوو تەمەنێکی زۆڕ ژیا بوو، بەڵام ئێستا هەمووان لەنێو ئەو گۆڕستانەدان، لەم کاتەدا گوێم لێ بوو دایکم پێیدەگوتم: باشترین شت ئەوەیە لەکاری رۆژانە و لەژیانیدا راستگۆ و خێرەومەند بیت، چونکە هەمووان لەکۆتایدا دەبردرێنە گۆڕستان، هەرگیز زوڵم لەکەس مەکەن و خۆتان بەگەورەتر مەزانن، تاکە شت ئەوەیە ژیان تەنیا چاوتروکانێکە کۆتایی دێ.

لەنێوەندی ئەو بیرکردنەوانەدا بووم، لەناکاو دەستێک لەسەر شانم دانرا، راچڵەکیم، کاتێک ئاوڕم دایەوە، پیاوێکی تەمەن سەرووی شەست ساڵان، بەئەسپایی گوتی: بەڕێز لێرە چی دەکەی، لەدوورەوە تۆم بینی لەسەر گۆڕێک بەکوڵ دەگریای، ئەمڕۆ کەس نایەتە گۆڕستان بەخۆت دەزانی رۆژی هەینی نییە.

– هاتووم، سەر لەگۆڕی دایکم بدەم.

کاتێک گوێی لەوشەی دایک بوو، فرمێسک لەچاوانی هاتە خوار، دەستی لەسەر شانم لادا و گوتی:  لێرە من پاسەوانی ئەو گۆڕستانەم، لەبەر خاتری دایکم بوومەتە پاسەوانی ئەو گۆڕستانە، دایکی منیش لێرەیە، دیارە هەموومان دایکمان خۆشدەوێ، بەڵام باوەڕ ناکەم کەس وەک من دایکی خۆشبووێ، کاتێک گەنج بووم دایکم کۆچی دوایی کرد، دوای خوێندن تەواوکردن بوومە مامۆستا تا خانەنشینیش بووم، هەموو رۆژێک سەردانی ئەم گۆڕستانەم دەکرد، تا چەند ساتێک لەلای گۆڕەکەی دایکم دابنیشم و قسەی دڵی خۆمی بۆ بکەم، دواتر بوومە پاسەوانی گۆڕستان، ئێستاش شارەوانی و خەڵکی خێرەومەند هاوکاریم دەکەن، تا ئەو رۆژەی منیش کۆچی دوایی دەکەم، هەر لێرەم، کە کۆچیشم کرد، ئەوا هەر لێرەم.

ئەو کاتەی گۆڕستانەم بەجێهێشت و سواری ئۆتۆمبیلەکەم بووم، دوایی چەند ساتێک دوای رۆیشتنم، باران بەنەرمی باری هێدی هێدی بارانەکە بەهێزتر دەبوو، تا ئەو کاتەی زۆر بەخوڕی کرد، یەکسەر قسەکانی دایکم بیر دەهاتەوە  کاتێک دەیگوت: ئینشائەڵا ئەمساڵ ساڵێکی پڕ خێر و بەرەکەت دەبێ، دوور دەکەونەوە لەوشکەساڵی، وڵات لەهەموو ڕوویەکەوە دەگەشێتەوە و نەخۆشی و زەلیلی کەس ناگرێتەوە. کاتێک ئەو وشانەم بەبیڕ دەهاتەوە بەدەست خۆم نەبوو، فرمێسک لەچاوانم دەهاتە خوار، لەشوێنێک ڕامگرت و دابەزیم، ئاسمان زیاتر برووسکەکانی بەهێز دەبوو، کاتێک ناوی تۆم دەهێنا و دەمگوت:خوا حافیزت بێ دایە، بەڵام تۆ هەر لەخەیاڵ و دڵمی، لەم کاتەدا پاسمان برووسکەکانی بەهێزتر دەکرد، لەم نێوەندەدا دایکم گوتی: کوڕم، سەرمات دەبێ و نەخۆش دەکەوی، با باران زیاتر لێت نەدا، بڕۆ بەخوات دەسپێرم.

ئەو ساتانەی هەموومان لەیەکتر کۆدەبووینەوە، حەزت دەکرد، گوێت لەقسەی هەموومان بێ، بۆیە دەتگوت: تەنیا قسەی ناخۆش مەکەن، چی دەڵێن “قەینێکەیەک” بڵێن، منیش دەستم بەنووکتە گێڕانەوە دەکرد، تۆ و باوکم پێدەکەنین، منییش دڵخۆش دەبووم بەپێکەنینی ئێوە.

تۆ هەردەم ئەو چەترە بووی، هەمووانت لەنێو ماڵدا لەتەک یەکتر دادەنا و هەردەم وشەکانت خۆشەویستی لێدەباری، زۆر جاریش باسی کێشە و گرفتەکانی خەڵکمان دەکرد و دەتگوت: هەر کەس بەپێی عەقڵی خۆی دەژیی، هەیە، (بەپێکەنینەوە) هەیە ئەو عەقڵەی هەیەتی بەشی ناکات، کەسی عاقڵیش لەدەوریدا نییە، بۆیە دەبینی لەخت و خۆڕایی تووشی بەڵای خۆی دەبێ، گرنگ ئەوەیە هەوڵەکانت بۆ ئەوە بێ زیاتر لەدەوروبەری خۆت تێبگەی، دەنا لەناکاوێکدا کڕین و فرۆشتنت پێ دەکەن.

دایکم هەردەم جەختی لەوەدەکردەوە، چۆن خۆشگوزەرانی خۆت لەلا گرنگە، بەو شێوەیە خۆشگوزەرانی خەڵکت لەلا گرنگ بێ، هیچ کات ئێریی بەکەسانی دیکە مەبەن، تەنیا لەزانست نەبێ، هەوڵ بدەن، هەردەم لەزانست و ئەدەبدا لەپێش خەڵکی دیکەوە ببن، پارە و پوول دێ و دەڕوا بەڵام کەسایەتی مرۆڤ، ئەگەر بیپارێزیت هەردەم دەبێتە هاندەرێک خەڵک بەچاوی کەسێکی دانا سەیرت بکەن، قەت خۆتان مەخەنە ناو کێشە و قسەکردنەکان، تا خاوەن کێشە تکات لێ نەکات هاوکاری بکەی.

زۆرجار لەماڵەوە باسی دەرەوەی وڵاتانی دەرەوەمان دەکرد، باسی خۆشگوزەرانی هاوڵاتییانی ئەو وڵاتانەمان دەکرد.

دایە، هەرگیز لەبیر ناکەم، کاتێ دەچوومە دەرەوەی وڵات، هەردەم دەتگوت:  کوڕم کاتێک هاتییەوە،هەموو جوانی و ناخۆشییەکانی ئەم وڵاتەم بۆ باس بکە، حەزم لێیە بزانم خەڵک وەک ئێمەن، بزانم باشترن یان خراپتر، نامەوێ باسی خەڵکی دەوڵەمەندم بۆ بکەی، دەمەوێ بزانم کەسێکی هەژار لەو وڵاتانەی گوایە پێشکەوتووترن لەئێمە چۆن باشتر دەژین.

کاتێک باسی تورکیام بۆ دەکرد، دەیگوت: حاڵی کوردەکان چۆنە؟

دەزانم دەڵێی وەک پێشتر دەڵێی: شوفێری تەکسی و چایخانە و چێشتخانە هەمووی کوردانی دیاربەکر و قارس و سێواس و ماردین وئاگری و بەتلیسن.

بەپێکەنینەوە، بەڵام حەز دەکەم دووبارە ئەوەم بۆ بگێڕییەوە، کاتێک لەچێشتخانەیەک یەکەو لیرەیەکت دا بەشاگردە کوردەکان، باستکردووە، بەڵام بیگڕەوە.

دایە، لە ئەنتاڵیا چوومە چێستخانەیەک هەموو شاگردەکان بەکوردی بەخێرهاتنێان کردم، دەیانگوت پسمام خێر هاتی، کەرەم کە، کاتێک خواردنەکەیان هێنا، دوای نانخواردن، پارەی خواردنەکەیان هێنا، بەپێی لیستەکە پارەمدا.

دواتر، بۆ ئەوەی بەخشیش بدەمە، شاگردەکان، بانگم کردن و،گوتم: ئێوە کوردن، ئەوان گوتیان بەڵێ کڕمانجین.

منیش گوتم: ئەوە یەکەو دوو لیرە ( ئەو کات دوو لیرە دۆلارێک،و،نیوی دەکرد)، ئەوە خێر نییە، ئەوە نەوتی کوردستانە، ئێوە یەکەو دوو لیرە هەقتانە، بەڵام بەکەس مەڵێن، چونکە،سی ملێون،کورد لێرە دەژی، ناتوانم پارەی ئەو سی ملێونە بدەم، ئێوە قسە مەکەن، خۆم چارەسەری دەکەم.

ئەوانیش پێدەکەنین، دەیانگوت: بەڵام؟هەمووان هەقیان هەیە.

منیش پێمدەگوتن: هەمووتان دەبێ لەنەوتی،کوردستان، هەقی خۆتان وەربگرن، بەڵام ئەوەندە لای منە.

هەمووان دەستیان بەپێکەنێن دەکرد، دەیانگوت  تەمامە پس مام

دایکیشم پێدەکەنی و دەیگوت: دیارە پارە و پوولی نەوتەکە هەمووی لای تۆیە.

8

کاتێک ئەو دێڕانە دەنووسم زۆر بیری دایکم دەکەم، دەمەوێ هەموو قسەیەکی تۆمار بکەم، کە ژیانیدا گوێم لێبووە، بۆیە هەوڵ دەدەم هەموو وشەیەکی بنووسمەوە، بێگومان تەنیا دایکم ئەو قسانە ناکات، بەڵکو هەموو دایکان ئەو جۆرە قسانە دەکات، دەیەوێ منداڵەکانی لەسەر قسەی خۆش و ئامۆژگاری رابێنێ،
کاتێک کەمێک گەورەتر بووین، چوینە قوتابخانە هەموو رۆژێک، کە لەقوتابخانە دەگەڕاینەوە لەبەر دەرگا چاوەڕێی دەکردین، دایکم : وەک من و باوکت مەبن، هیچمان نەخوێند، ئێوە دەبێ بڕوانامەی بەرز بەدەست بێنن، هەتا دەستتان لەکارێک گیر دەبێ و بۆ خۆتان ژیانتان زامین بکەن. هەردەم پێمی دەگوت: تۆ لەداهاتوودا دەتەوێ ببی بەچی؟
منیش دەمگوت: حەزم لێیە ببمە دکتۆر، دەڵێن دوکتۆرەکان زۆر دەوڵەمەندن.
دایکم: (بەپێکەنینەوە) : لەئێستاوە دەتەوێ دەوڵەمەند بیت، بەڵام کاتێک بوویە دکتۆر و دەوڵەمەند بووی، هەژار و نەدارەکان لەبیر نەکەی.
کاتێک بوومە پۆلی سێی سەرەتایی بەتەواویی دەمتوانی بخوێنمەوە، بۆیە زۆر جار کاتێک لەگەڵ باوکم دەچوومە بازاڕ بەباوکم دەگوت: ئەو رۆژنامە و گۆڤار و کتێبانەم بۆ بکڕە، باوکیشم (بەپێکەنینەوە) دەیگوت: کوڕم بەشێک لەو رۆژنامانە عەرەبین، تەنیا ئەوانە کوردین.
هەرچۆنێک بێ باوکم رۆژنامەکانی الثوره و عێراقی بۆ دەکڕیم، کە عەرەبی بوون.
هەروەها رۆژنامەکانی پاشکۆی عێراق و رۆژنامەی هاوکاری، کە بەکوردی بوون بۆی دەکڕیم.
کاتێک دەهاتینەوە ماڵ بەدایکمی دەگوت: ئەوە کوڕەکەت ئەو هەموو رۆژنامەی پێکڕیم.
دایکیشم پێدەکەنی و دەیگوت: دەبا بزانین دونیا لەچیدایە، دەی کوڕم بۆمان بخوێنەوە.
کاتێک دەستم بەخوێندنەوەی رۆژنامەکان دەکرد.
دایکم زەردەخەنەیەکی دەکرد و دەیگوت ئافەرین، ئەوە زانیمان شەڕی عێراق و ئێران بەردەوامە و سەدام حوسێن وایگوتووە، لەلاپەڕەکانی دیکە بزانە چ باسە؟
بێگومان لەلاپەڕەکانی دیکە چەندین وتاری نووسەرانی ئەوکات بڵاوزووبۆە، لەتەک چەند شیعرێک.
لەبیرمه رۆژێک دایکم گوتی: باشە ئەوە رۆژنامە کوردییەکان، دەی رۆژنامە عەرەبییەکانمان بۆ بخوێنەوە و بەکوردی بومان باس بکە، بزانین چ دەڵێ، لاپەڕەکانی یەکەم و دووەم مەخوێنەوە، هەمووی باسی سەدم حوسێنە، بڕۆ لاپەڕەکانی دیکە.
کاتێک لاپەڕەکانی دیکەم دەخوێندەوە، هەندێک وشەم بەتەواوەتی نەدەرانی، بۆیە نەم دەخوێندەوە.
کاتێک وتارێکم تەواو دەکرد، دایک و باوکم دەیانگوت: ئەمە عەرەبی نازانین ئەو هەموو خوێندنەوەیە، باسی چی دەکرد.
منیش بەئارەزووی خۆم باسی شتێکم دەکرد، دایکم زۆر کەیفی پێدەهات..
باوکم عەرەبی دەزانی، بە دایکمی دەگوت: شەمام، بەو قسانە باوەڕ مەکە، ئەوە بەکەیفی خۆی قسان دەکا، دەوێ پێمان بڵێ عەرەبیش دەزانێ. بەڵام خوێندنەوەکەی باشە بۆ ئەو تەمەنە، کەچی لەماناکانی فێڵ لەئێمە دەکا، ئەوەی ئەو باسی دەکا، هێچ پەیوەندییەکی بەوە نییە، کە لەو رۆژنامانەدا هاتووە.
لەبیرمە کاتێک تەمەنم دە و یازدە و دوانزدە ساڵان بووم کاتێک لەگەڕەکی مەنتکاوە بووین، نزیکەی سێ دینارم پێبوو، ئەویش بەهۆی هەڵگرتنی هەندێ پارە لەلای خۆم، کە ڕۆژانە پێیان دەدام گردمکردبۆوە.
لەوبەری ماڵی خۆمان پاس هەبوو بۆ بازاڕ، سواری پاسێک بووم بۆ باراڕ، ئەو کات ناو شاری هەولێر ئەوەندە گەورە نەبوو، هەر زوو گەیشتینە بازاڕ، یەکسەر چوومە، لای کتێبحانەلەک لای ئۆرزدی باک، ئێستا ئەو شوێنە ناوی هوتێلی تاوەرە، لەنزیک دادگای کۆن، چوومە کتێبخانەکە و چەند رۆژنامەیەکم هەڵگرت و بەخاوەن کتێبخانەم گوت: پارەی ئەو رۆژنامانە چەند دەکا.
خاوەن کتێبخانەش سەیرێکی کردم: تۆ دەتوانیت، ئەو ڕۆژنامانە بخوێنیتەوە؟

• بەڵێ دەتوانم ئەو ڕۆژنامانە بخوێنمەوە.
  خاوەن کتێبخانە: فەرموو، ئەو لاپەڕەیەم بخوێنەوە.
  کاتێک ئەو لاپەڕەیەم بۆ خوێندەوە، یەکسەر گوتی: دەتوانی رۆژنامەکانی عەرەبیش بخوێنیەوە، کاتێک بۆم خوێندنەوە، خاوەن کتێبخانەکە، بەچاوێکی زەق زەق سەیری دەکردم،
  خاوەن،کتبخانە: تۆ هموو ڕۆژێک وەرە لای من من رۆژنامە کوردی و عەرەبییەکان بەخۆڕایی پێدەدەم.
  کاتێک ئەو دیمەنەم بۆ دایکم گێڕایەوە، زۆر پێکەنی.
  دایکم: چۆن ئێمەت هەڵخەڵەتاندووە کاتێک لاپەدە عەرەبییەکان دەخوێنیەوە، باسی شتێکی دیکە دەکەی، ئاواش کابرای کتێبخانەت هەڵخەڵەتاندووە، خوا دەرانێ چێت بۆ خوێندۆتەوە.
  لەم کاتەدا دایکم و باوکم و خوشک و برایەکانم هەموویان پێدەکەنین.
  زۆرجار بیرم لەژیانی دایکم دەکردەوە، ژنێکی نەخوێندەوار چۆن دەتوانێ وەک خوێندەوارێکی زیرەک بیر دەکاتەوە، وەک کاتێک چیڕۆک و حیکایەتێکی بۆ دەگێڕامەوە، سەرەڕایی گێڕانەوەی چیڕۆکە، شیکردنەوەی بۆ ناوەڕۆکی چیڕۆکەکە دەکرد، وەک فیڵبازی ریوویی و ئازایەتی شێر، دەیگوت: ریوویی هەرچەند فێڵباز بێ و کار و کردەوەکانی زۆڕ چالاک و کارامەیی دەکرد، بەڵام فێڵ و درۆیی تیادایە، لەناکاوێک ئاشکرا دەبوو، لەوسەرەوە بەبێ هیچ دەگەڕایەوە، ئەوە جگە لەوەی هەموو گیان لەبەر و ئاژەڵەکانی دیکە، بەچاوێکی سووک سەیریان دەکرد. واتە کەسی فێڵباز و درۆزن لەکۆتایدا شەرمەزار دەبێ، بەڵام شێر کردەوەکانی راست و دروستن، نەک لەبەر ئەوەی پاشای دارستانە، شێر پێی شوورەییە کاری نابەجێ بکات، بەڵکو سەرەڕایی دەسەڵاتەکەی، کە زۆربەی پاژەڵەکانی دیکە لێی دەترسن، دەیەوێ بۆ هەمووان بسەلمێنێ دەتوانێ بەئارەزوویی خۆی هەموو شتێک بکات، بەڵام ناکرێ کاری نابەجێ بکات، شێر دەیەوێ شکۆی خۆی بپارێزێ، ئەگەر بەد بێ، دواتر ئەوە دەزانێ، کە لەنێو ئاژەڵەکانی دیکە، بە بەد و نابووت باس دەکرێ.
  زۆرجار بەدایکم دەگوت: دایە تۆ ئەو چیڕۆکانە لەکوێ دەزانی، کێ بۆی گێڕاویتەوە.
  دایکم : چیڕۆک و حیکایەت گەلێک زۆرە، منیش لەدایکم گوێم لێبووە، ئەویش ئەوها هەموو باس و حیکایەتەکەی بۆمان شیدەکردەوە، ئێمەش هەموو جار پرسیارمان دەکرد، بۆ لەبابەتی درۆ و فێڵ چیرۆک و حیکاتەکان کۆتایی دێ.
  لەمبارەیەوە داپێرەتان دەیگوت: کاتێک درۆ و دەلەسە کەوتە نێو بابەتەکان شتەکان بەلاڕێدا دەڕوا، بۆیە ناکرێ هیچ کاتێک درۆ بکەین، کاتێک درۆ دەکەین ماڵی خۆمان و خزمان وێران دەکەین.
  کاتێک گەورەبووم زۆر جار بەدایکم دەگوت: لەبیرتە ئەو چیرۆک و حیکایەتانەت بۆ دەگێڕایەوە، بەڵام باشە دایە ئەوە ڕیوویی دەیەوێ بەو شێوەیە ژیانی خۆی مسۆگەر، هیچ جۆرە شێوازێکی دیکەی نییە، سوختەی وایە، ئەی چی بکات.
  دایکم: خۆی ژیان بریتییە لەراستی دروستی کارەکان، بەشێکی دیکەی پەیوەستە بە فرت و فێڵ و درۆ، ئەوە مانای لێزانی نییە، بەڵکو مانای ئەوەیە لەشەو رۆژێکدا هەموو شتێک بەدەست بێنێ، دواتریش ئاگات لێ نییە، هەمووی لەدەست دەدەی.

  گفتوگۆکانی من و دایکم لەبارەی ئەو باسانە بەردەوامبوو.
  داێکم: باشە دەوڵەمەند بیت، بەڵام دەوڵەمەندییەکە بنەمایەکی هەبێ، کەسانێک هەن لەپڕێکدا دەوڵەمەند بوون، ئەمەش وایکرد گومان لەلای دەوروبەر دروست بێ، بۆیە زۆرجاران رووبەڕووی ئەو پرسیارە دەبێتەوە، لەلایەن ئەو کەسانەی شەرمیان لێ ناکەن، ئەوانیش واتە تازە دەوڵەمەندەکان چەندین بڕ و بیانوو دەدۆزنەوە بۆ تێگەیاندنی بەرامبەرەکانیان، دیارە بەرامبەرەکانیش باوەڕ بەو قسانە ناکەن، بۆیە زۆر لەپێش خۆیی و کەسانی دیکەدا باسیان لەوەکردووە، دەوڵەمەندییەکەی بەشێوەیەکی شیاو و شەرعی نییە،بزانە قۆڵی کێیان بڕیووە، یان دزییان کردووە، یاخود بازرگانییەک دەکا جێگەی گومان بێ.
  ئەو چیرۆکانەی دایکم دەگێڕایەوە، هەموو پەند بوو، ئەو کاتانەی دەیزانی خۆمان بەتەلەفزێۆن خۆمان سەرقاڵ دەکرد، وازی لەچیرۆک و حیکایەت دەهێنا لەگەڵ ئێمە سەیری تەلەفزێۆنی دەکرد.
  دایکم هەردەم پرسیاری لەوە دەکرد، ئەو شتانەی دەیبینین هەمووی خەیاڵاوییە، چۆن دبێ ئەو جڕناوفڕنایە نیشانی منداڵ بدرێ، کەچی بەرنامە و فیلمەکان منداڵانە بوون، بەڵام لەهەندێک بابەتی دیکە دەیگوت: نیشاندانی ئەم فیلمانە بۆ فراوانکردنی مێشکی منداڵە، بەڵام نابێ ئێوە ئەو جوولە و خۆ فڕێدانانە دووباره بکەنەوە، نەوەک بکەون و جەستەتان بریندار بێ.
  هەروەها دایکم. لەبارەی جیاوازی لەنێو منداڵەکان، باسی لەوە دەکرد کچ و کوڕ هیچ جیاوازییەکییان نییە، ئەوەی جیاوازی بکات، خوا دەیگرێ، بۆ ئەمەش هەموو جار باسی دایکی محەمەدی دەکرد، دەیگوت: دایکی محەمەد دە ساڵێک لەمن گەورەتر بوو، زۆرجار ئامۆژگاری دەکردم و داکۆکی لەوە دەکرد، کە هەر جیاوزییەک بکرێ، رەنگدانەوەی لەسەر منداڵەکان دەبێ، دەبێ زۆر ئاگادار بین، وەک ئەگەر هێلکەیەک بۆ دوو کوڕت بکوڵێنیت کاتێک خستتە بەردەمیان، دەکرێ هێلکەکە، لەناوەڕاست وەک یەک دابەش بکەی، چ کوڕە گەورە و بچووکەکە، کاتێک هەست بەزۆری لایەکی هێلکەکە بکەن، لەوانەیە جاری یەکەم هیچ کامێکیان قسە نەکەن، بەڵام لەدواتردا ئەمە دەبێتە کێشە.
  دایکم: کوڕەکانی دایکی محەمەد، سەرباز بوون، لەباشووری عێراق، هەر کاتێک بگەڕابوونەوە لەسەربازی، جگە لەدڵخۆشی، پێشتر لەو ماڵەدا هەر شتێک بخواربووایە، ئەوا بۆ ئەو دوو کوڕەشی هەڵگرتبوو، وەک ئەگەر هەر دانە گوێزێکی دابووە کچەکان، ئەوا هەر یەکەو دانە گوێزی بۆ کوڕەکانیشی هەڵگرتبوو.

  هەمیشەش دایکم باسی لەنەبوونی جیاوازی دکردەوە لەنێو ماڵمان.
  دایکم: راستە کوڕە لەوانەیە لەدواتردا کاسبی بۆ ماڵەوە بکەن، لەکار ماندوو بن، بەڵام کچەکانیش هاوکاری زۆری دایک و باوکیان دەکەن، بەتایبەتی ئەو کاتەی ئێمە پیر دەبین، یاخود نەخۆش دەکەوین، ئەوە تەنیا کچەکانە هاوکاری ئێمەیان پێدەکرێ، بێگومان ئەمەش بەپێی پەروەردەی ئەو خێزانەیە، کە کچ و کوڕەکان تیایدا ژیاون.
  دایکانی هەموو دونیا خۆشبەختیان بۆ منداڵەکانیان دەوێ، دەکرێ منداڵەکانیشی لەکاتە ناخۆشەکانی دایک و باوک هاوکاریان بکەن، وەکچۆن سەردەمێک دایک و باوک ئاگاداری منداڵەکانی بووە، بەو شێوەیە منداڵەکان کاتێ پێڕاگەیشتن بەو شێوەیە ئاگادار و هاوکاری و بەتەنگەوە هاتنی دایک و باوکیان بێن.
  دایکم زۆر دڵخۆش دەبوو، کاتێک هەموومان لەسەر سفرەی نانخواردن هەموومان ئامادەین، ئێنجا لەو کاتەدا کاتێک خواردن دادەنرا، دەیگوت: هەر کەس بایی خۆێی خواردن لەناو قاپەکانی بکات، بەتایبەتی برنج، کە لەچەند بەلەمێکی برنجدا دادەنرا، بچووک بووین هەر وایدەگوت، گەورەش بووین هەر وایدەگوت، منیش هەندێکجاڕ هەر بۆ گاڵتە دەمگوت:دایە ئێستا گەورە بووین، ئەوە دەرانین.

  دایکم: ئێوە بچووک بن یان گەورە بن هەر وەک پێشتر تەماشاتان دەکەم.
  باوکم بەپێکەنینەوە لەم کاتەدا وەڵامی دەدایەوە و دەیگوت: شەمام بۆ واز لەمنداڵەکان ناهێنی تا بەئارزووی خۆیان خواردن بخۆن.
  دایکم: نا ئەگەر لەقاپ و دەفرەکان زیاد تێکەن، ئەوا دواتر دەمێنێتەوە، گوناحە ئەو خواردنە نازدارە فڕێ بدرێ.
  زۆر جار باسی دکتۆر بابانیشی بەبیرم دەهێنایەوە: ئەدی ئەتوو باسی دکتۆر بابانت نەکرد، کە دەیگوت: ئەم ناوچەیە تووشی کێشەیەکی گەورە دەبێ، بەهۆی فڕێدانی ئەو هەموو پاشماوەی خواردنە، گوناحە ئەم هەموو خواردنە لەناو سەلەی زبڵ فڕێ بدرێ.

7

دەستە خوشکەکانی دایکم، جگە لەچەند ئافرەتێک، کە خەڵکی گەڕەکی خۆمان بوون، چەند دەستە خوشکێکی تەمەنی گەنجیشی زۆر جاران سەردانی ماڵی ئێمەیان دەکرد، ئەوکات من زۆر بچووک بووم، ئاسایی بوو لەگەڵیان دادەنیشتم، هەردەم قسەی خۆشیان دەکرد، باسی هەموو شتێک دەکرا، هەر لەئەحواڵی منداڵەکان تا دەگاتە سیاسەت و پارە و خانوو و سەردەمی گەنجیان، هەرووەها هەر یەکێکیان باسی گوند و دایک و باوکیان دەکرد.
لەپاشاندا چەندین قسەی خۆشی رۆژانەیان باس دەکرد. لەکاتێکدا ئەو ئافرەتانەی باسیان دەکەم هیچیان لەژیاندا نەماون.
دایکی عەلی یەکێک لەوانە بوو، لەگەڵ دایکم بەشێوەزاری لوڕی قسەیان دەکرد، هەردەم دایکی عەلی باسی خانەقینی دەکرد، زیاتر باسەکانی لەبارەی جوانی و ناخۆشی ئەو شارە بوو، هەروەها زۆر جار باسی لەئاوارەبوون دەکرد، کە چۆن لەو شارە بەهۆی کوردایەتییەوە دەرکراون، دواتر چۆن لەهەولێر گیرساونەتەوە.
دایکی عەلی بەردەوام نیگەران بوو سەبارەت بە داهاتووی منداڵەکانی و دەیگوت:راستە منداڵەکان تا ئێستا بچووکن، بەڵام ژیانی ئاواڕەیی زۆر ناخۆشە، تۆ لەشوێنی خۆت دەرکرێی، دەبێ لەسفرەوە دەست پێبکەی، راستە باوکی منداڵەکان پیاوێکی کاسبە لێناگەڕێ پێویستمان بەچی بێ، بەڵام وەک گوتم ئەویش دەبێ لەسەرەتاوە دەست پێبکات، لەم شارە راستە ناسیاومان هەیە، بەڵام باوکی عەلی نەفس بەرز بوو، بڕواناکەم داوا لەوان بکات کارێکی بۆ بدۆرنەوە.
دایکم: دایکی عەلی خەم مەخۆ، ئێمە خوامان هەیە، باوەڕ بکە، دەبینی منداڵەکان گەورە دەبن و کچەکان شوو دەکەن و کوڕەکان ژن دەهێنن.
کاتێک دایکی عەلی گوێی لەو قسانە دەبوو، زەردەخەیەکی دەکرد و دەیگوت: بۆیە تۆم خۆشدەوێ،چونکە هەردەم شتەکان ئاسان دەکەی.
زۆرجار دایکی عەبدوڵڵا و دایکی عەلی و دایکی سمکۆ و دایکی نەوزاد و دایکى سەنگەر و دایکم پێکەوە دادەنیشتن، کاتێک دەهاتنە ماڵی ئێمە ئاگام لێ بوو دایکی عەبدوڵڵا بۆ ئەوەی باسی ناخۆشییەکانی ژیان نەکرێ، قسەی زۆر خۆشی دەکرد، هەردەم کە ئەو دەهات دەمبینی هەمووان پێدەکەنین.
هەمووکات دایکی عەبدوڵڵا دەیگوت: ئێوە بۆ خۆتان دڵتەنگ کردووە دەبێ بۆ منداڵەکانتان بژین، ئەوەی رۆیی رۆیی. بە پێکەنیکەوە بەدایکم و دایکی عەلیشی دەگوت لەبەینی یەک بەو شێوەزاری لوڕییە قسە مەکەن، کاتێک ئێوە بەو شێوە قسە دەکەن، هێر نییە لەئێوە بگات.
لەم کاتەدا هەمووان پێدەکەنێن، دەستیان بەقسەی خۆشی ڕۆژانە دەکرد.
دایکى عەلى بەپێکەنینەوە دەیگوت: زۆرجار دەچووم سەموونى ئیعاشەم دەهێنا، کاتێک باوکى عەلى سەیرى سەموونەکانى دەکرد و بەدایکى عەلى دەگوت: دیسان سەموونەکان رەقن، تۆ نازانى من ددانەکانم کەڵکی نەماوە، دەزانم تۆ بەشێوەزارى لوڕى قسەت کردووە و هەر گوتووتە : ئێژم ..ئێژم, کرێکارەکانى سەموونى ئیعاشە وایانزانیووە تۆ سەموونى رەق ساردبۆوە و رەقت دەوێ.
لەم کاتەدا هەموویان دەستیان بەپێکەنین دەکرد و چەندین قسەى خۆشیان دەکرد.
کەچی دایکى نەوزاد زۆر بەکەمى پێدەکەنى, وەک لەپێشتردا باسم لێوە کردووە ئەو دوو براى پێشمەرگەى شەهید بوو بوون, هەردەم خەمناک بوو, من لەچاوانى دەمبینى بیری برایەکانى دەکرد، چەندین یاد و یادگاری لەنێو مێشکیدا، زۆر جار دەیگوت: ئەو برایانەم لەهەڕەتی لاوی دابوون، ئێستا بیریان دەکەم، منیان زۆر خۆسدەویست. دەستەخوشکەکانى دیکەشى و دایکم هەردەم دڵیان دەدایەوە و دەیانگوت: بیر لەمنداڵەکانت بکەوە, سوپاس بۆ خوا ئەوان لەسەر رێبازى کوردایەتى شەهید بوونە, خو کارێکى خراپیان نەکردووە, گرنگە پیاو و ئافرەت بەسەربەرزى سەربنێتەوە.
دایکى سمکوش زۆرجار باسى لەئاوارەیى دەکرد و دەیگوت: ئێمە لەساڵى حەفتاکان دوور خراینەوە بۆ شارۆچکەیەکى نزیک شارى حیللە, بەراستى سەردەمێکى ناخۆش بوو.
دایکی سمکۆ: رۆژێک باوکى سمکۆ بەکارێک گەڕابۆوە کوردستان, دواى رۆیشتنى، پیاوانى رژێم یان پۆلیس, دەورى ماڵى ئێمەیان گرت, هەموومانیان بەرەو بەندینخانە برد.
دایکی سمکۆ سەرەڕایی ئەم هەموو خەم و خەفەتە پێدەکەنی و دەیگوت: سەیر بوو, ژنێکى عەرەب لەگەڵ ئێمەدا لەبەندینخانە بوو. کاتێک ئێمەى بینى وەک شێتى لێهات, بەتایبەتى ئەو کاتەى زانى ئێمە کوردین، لەناو بەندینخانەکە هاوارى دەکرد, ئەوانە دەمخۆن, ئەدى ناڵێن کورد جنوکەیە, ئەو ژنە تا ئەو کاتەى لەبەندینخانەدا دابوو هەر هاوار هاوارى بوو.
دایکى سمکۆ بۆ دەستەخوشکەکانى دەگێڕایەوە و دەیگوت: لەبیرمە ئەو کات پۆلیسەکان لەزیلە سەربازییەکە منیان لە منداڵەکان جیا کردەوە، واتە تەنیا مەترێک دوور بووم لەمنداڵەکان, کەچى سمکۆى کوڕم هاوارى دەکرد و دەیگوت: دەچمە لاى دایکم, سمکۆ ئەو کات زۆر بچووک بوو, وەک دەزانن منداڵیش زۆر هۆگرى دایکییەتى, بۆیە بەردەوام بۆ باوەشى من دەگریا.
دایکى سەنگەر، کە لەگەڵ دایکم خەڵکى هەمان گوندن, ئەویش بەهەمان شێوە چەندین ئێش و ئازارى هەبوو، ئەویش وەک دایکى نەوزاد بیرى برایەکانى دەکرد، چونکە برایەکانى ئەو لەئەنفالدا ونبوون تا ئێستاش هیچ سۆراخێکیان نییە.
لەنێوەندى گێڕانەوەى ئەو خەم و ئازارانە زۆر جار دەمبینى فرمێسک لەچاوانیان دەهاتە خوار. بەڵام هەمووان دڵى یەکتریان دەدایەوە, هیچکات نەیاندەویست دانیشتنەکەیان ببێتە یەک پارچە خەم, بۆیە دووبارە چەندین قسەى خۆشیان دەکرد و زیاتریش باسیان لەچەتوونى منداڵەکانیان دەکرد.
هەندێک رۆژ کاتێک ئەو دەستەخوشکانە لەگەڵ یەکتردا دادەنیشتن، باسی خەم و پەژارەی ژیان،منیش لەلای خۆم بەرچاوم تاریک دەبوو، لەهەندێک قسەیان بەتەواویی تێدەگەیشتم، ئەو تەمەنەی باسی دەکەم، تەمەنم خۆی لەسێ چوار ساڵ دەدا.
کەچی هەندێکجاری دیکەش کاتێک لەگەڵ یەکتردا دادەنیشتن قسەی ژنانەیان دەکرد، هەروا دوور لەخەم و پەژارە باسی رۆژە خۆشەکانی ژیانیان دەکرد، بەتایبەتی ئەو کاتەی پیاوەکانیان هاتنە داخوازییان، لەگەڵ قسەی دیکەی زیاتر، بەتایبەتی رۆژی زەماوەندکەیان، کەچۆن شایی و هەڵپەڕکێ لەوسەر بۆ ئەوسەر بوو.
ئێمە لەهەولێر لەچەندین گەڕەک ژیاوین سەرەتا لەگەڕەکی سێتاقان ماوەی ساڵێک لەو گەڕەکە بووین، ئێمە لەوێدا کرێچی بووین، دواتر هاتینە گەڕەکی مەنتکاوە لەو گەڕەکە خانووی خۆمان بوو، رووبەری خانووەکە سەد مەتر بوو، ماوەی زیاتر لە دە تا پانزدە ساڵ لەو گەڕەکە بووین، دواتر چووینە گەڕەکی 92 ئەمجارەیان خانووەکەمان دووسەد مەتر بوو، گەڕەکێکی تا بڵێیت خۆشبوو، هەموو خەڵکەکە یەکتری دەناسی لەناخۆشی و خۆشیدا بەتەنگ یەکترەوە دەهاتن.
ئاگادار بووم ژنانی کۆڵانەکەمان دایکمیان زۆر خۆشدەویست وەک گوتم کاتێک دایکم قسەی دەکرد دەیزانی چی دەڵێ هەردەم حەزی بەوە نەدەکرد کەس بەخراپە باسی ئەویتر بکات، بۆیە زۆرێک لە ژنانی کۆڵانەکەمان دڵێان بۆ دایکم دەکردەوە، لەدوورەوە دەمزانی دایکم زۆر بەجوانی ئامۆژگارییان دەکات، بەڵام ئەو کات نەمدەتوانی لەتەک دایکم دانیشم، چونکە گەورە بوو بووم.
دایکم هەردەم لەگەڵ ئەو ژنانە دادەنیشت، کە کێشە و گرفت نانێنەوە لەسەر شەڕی دوو منداڵ، بەژنەکانی کۆڵانەکەمانی دەگوت: ئێوە سەیرن، بۆ لەسەر منداڵ تیتکی(قژی) یەک دەگرن، ئەی نازانن ئەوانە منداڵن، ئەوجا بەتەواویی نەیدەزانی بەشێوەزاری سۆرانی وابڵێ دەیکردە لوڕی، ژنەکانیش هیچ تێنەدەگەیشتن و دەیانگوت: شەمام هیچ تێنەگەیشتین، ئەمەش هۆیەک بوو تا ژنەکان لەگەڵ یەکتر پێک بێنەوە، کێشە لەسەر شەڕی دوو منداڵ دروست نەکەن.
دەستەخوشکەکانی دایکم زۆرجاران باسیان لەدایکیان دەکرد، کە چەند میهرەبان و ژەنێکی بوێر بووە، هەردەم بۆ پاراستنی منداڵەکانی لەهەر ناخۆشییەک رووبەڕووی چەندین کێشە بۆتەوە، راستە رۆژگاری ئەوان هەموو شتێک وەک ئێستا بەردەست نەبووە، بەڵام هەوڵەکانیان بۆ ئەوە بووە منداڵەکانیان چ کوڕ چ کچ خۆشبەخت بن.
بەشێک لەو ژنانە باسیان لەوە دەکرد، نازانن دایک چییە، چونکە کاتێک لەدایکبووە، دایکیان کۆچی دوایی کردووە، بۆیە ئەو ژنانە، بەدایکم و ژنەکانی دیکەی دەگوت: باسی دایک بکە، من نازانم سۆزی دایک و باوەشی دایک چییە، من وادەزانم خوشکە گەورەکەم دایکمە، چونکە ئەو بەخێوی کردووم.
ئیتر دایکم و دەستەخوشکەکانی هەر یەک بەدەربڕینی سادەی خۆیان باسی دایکیان دەکرد، باسیان لەوەدەکرد، هیچ کاتێک دایکیان جیاوازی لەنێوان کچ و کوڕەکان نەدەکرد.
بەپێچەوانەوە دەیانگوت: کچەکان بۆ ئێمە باشترن، چونکە لەوانەیە کوڕەکانمان لەبەر کێشە و گرفتی ژیان و بژێویی ناتوانن زۆر سەردانمان بکەن، دوای ئەوەی زەماوەندی خۆیان دەکەن، بەڵام کچەکان زوو زوو سەردانمان دەکەن، چونکە کچەکان هەردەم خۆیان بەبەشێک لەدایک و باوکیان دەزانن.
بۆ وەبەهێنانەوەش دایکم باسی لە داپیرەی و داپیرەم دەیگوت: کوڕەکانیش زۆر باشن سەردانی من و باوکی دەکەن، چ پێویستییەکمان هەبێ دابینی دەکەن، کەچی کچەکان هەر بزانن کەمێک نەساخم دێن و هەموو خزمەتێکم دەکەن، سەرەڕایی ئەوەی هەندێجار رۆژانە، سەردانمان دەکەن، بەتایبەتی ئەو کچانەی ماڵیان لەمن نزیکە، کچەکانی دیکەش ئەوان وایان داناوە، هەموو هەفتەیەک سەردانمان دەکەن.
چەندین چیڕۆک هەیە، سەبارەت بەدایکان، دایکی بەکر، کە ناسیارمان بوو، کوڕەکەی لەساڵانی هەشتا تا راپەڕین پێشمەرگە بوو، لەساڵانی هەشتا و حەفت و هەشتا وهەشت ئەو کاتەی رژێم بەکیمیاویی لەزۆربەی گوندەکانی کوردستانیدا، هەردەم لەماڵەوە ئوقرەی نەدەگرت و بیری کوڕەکەی دەکرد.
عەلی، کە چەند ساڵێک لەبەکر گەورەتر بوو، بوو بوو بەپێشمەرگە لەنێوەندی گوندەکانی ژێر دەسەڵاتی پێشمەرگە بوو.
دایکی بەکر هەردەم داوای دەکرد سەردانی کوڕەکەی بکات، دوایی ئەوەی سەردانی کرد، هەڕ ئەو رۆژە رژێمی بەعس بەکیمیاویی لەو گوندانەی دا،
دایکی بەکر تا کۆچی دوایی کرد، بەهۆی بۆمبارانی کیماویی، سینگی بەو کیمیاوییە ژەهراویی بوو بوو، زوو زوو نەخۆش دەکەوت، و چارەسەریان دەکرد، تا ئەو کاتەی نەخۆشییەکەی لێ توند بوو، لەکۆتایدا کۆچی دوایی کرد، دایکی بەکر ژنێکی زۆر ئازا و بوێر بوو، هەردەم دەیویست منداڵەکانی بەکوڕ و کچەوە لەپێشچاوی بێ، ئەم ئومێدەی هەبوو، بۆیە کاتێ کۆچی دوایی کرد، هەموو منداڵەکانی لەتەکیدا بوون، کاتێک چاو داخست، گومانی لەوە نەبوو منداڵەکانی دەتوانن، ژیانی خۆیان بەڕێوە ببەن، نەوەک تەنیا وەک خەمێک بمێننەوە، حەسرەت لەدڵیدا بێ.
زۆرێک لەدایکان، هەتا ئەو کاتەی کۆچی دواییش دەکەن، حەسرەت لەدڵیان دەمێنێتەوە.
وەک ژنێک لەگەڕەکەماندا تا ئەو کاتەی کۆچی دوایی کرد، هەر لەبەردەم دەرگا دادەنیشت چاوەڕێی کوڕەکەی دەکرد، هەندێک هەواڵ هەبوون کوڕەکەی سەرباز بووە لەشەڕی عێراق و ئێراندا ونبووە، هەندێکی دیکە دەیانگوت کوڕەکەی بەدیل گیراوە، کەچی هەندێک لەو سەربازانەی هاوڕێی باسیان لەوە دەکرد، لەبۆمبارانی ئێرانییەکان بەرکەوت و شەهید بوو، چەند سەربازێک جەختێان لەوەش دەکرد، بەچاوی خۆمان لاشەکەیان بینووە، کە هیج هەست و خوستی نەبووە، بۆیەش نەیانتوانیوە تەرمەکەی بهێننەوە، لەپاش بۆمبارانکردن، ئێرانییەکان هێرشیان هێناوە و دەستیان بەسەر ئەو ناوچەیەدا گرتووە.
هەرجونێک دایک هەردەم لەبەر دەرگا بوو، ئومێدی بوو کوڕەکەی لەدوورەوە ببینێ و بەرەو لای بچێ تا لەباوەشی بکا و تێر تێر کوڕەکەی بۆن بکا.
مەزنی دایک لەوەدایە هیج کات کۆڵنادات تا بەخۆشگوزەرانی منداڵ و نەوەکانی ببینێ، خەندەی منداڵ و نەوەکانی گەورەترین خەڵاتە، هەردەمیش قسە نەرم و نیانەکانی ئاڕاستەیان دەکات.
دایکم تا چەند رۆژێک پێش کۆچی دوایی پێیگوتم: کوڕم تەمەنت گەورە بووە، پێمخۆشە منداڵ و حاڵی تۆ ببینم، وەک برایەکانی دیکەت، حەزم لێیە زەماوەندی تۆش ببینم.
داێکم: کوڕم زۆر گرنکە بچییەوە ناو ماڵی و حاڵی خۆت چەند رۆژێک جارێک یان هەفتەیەک جارێک سەر لەئێمەش بدەیت، دواتر دەبی بەباوک و منیش لەگەڵ منداڵی تۆ پێدەکەنم و لەباوەشی دەگرم، کوڕم دونیا تەنیا ئەو ساتە خۆشانەیە تیایدایی، تۆ خۆت و ئێمەش لەو ساتە خۆشانە بێبەش مەکە، ژیان تەنیا کتێب و دەوام و باراڕ و سەیران و گەشت نییە، پێکهێنانی خێزانیشە.
هەرچۆنێک بێ ئەو ساتەی نەبینی من ماڵ و حاڵی خۆم هەبێ، پەشیمانم لەوەی دایکم بێبەشکرد لەو ساتەی بمبینێ لەنێو ژیانێکی دیکەدام.
زۆرجار دایکم بەپێکەنێنەوە دەیگوت: تۆ لەرانکۆی پێم سەیرە لەو هەموو کچە جوانانەی زانکۆ کەست بەدڵ نەبوو، تۆ ئەو هەموو جارە دەچییە وڵاتان کچێک نەبوو بەدڵت بێ، گرنگ نییە چ نەتەوەیەک بێ، گرنگ ئەوەیە تۆ ببینم لەنێو ماڵی خۆتدا، لەدەرەوە بە، لەوێ بژی، دەمەوێ ببینم لەگەڵ خێزانەکەتدا قسەم لەگەڵدا دەکەن، گرنگ نییە ئێرانی، تۆڕانی، ئەوڕووپی بێ، گرنگ ئەوەیە من ببینم تۆ هاوسەرت هەیە.
دایکم ژیانی ناخۆشی و سەختی زۆر بینیبوو، بۆیە هەردەم دەیویست و منداڵ و نەوەکانی هیچ ناخۆشییەک نەبینن، کاتێک باسی یەکێکمان دەکرد، کە دۆخی لەخراپیدایە، دەیگوت: هەر چۆنێک دەبێ هاوکاری بکەن، پێویستی بەچی بوو بەپێی ئیمکان هاوکاری بکەن، چونکە ژیان ئاوایە هەر رۆژێک یەکێک دۆخی خراپ دەبێ، هەر کەسێکیش لەشەقام و جادەکان ئینجا هەر چییەک بێ، هاوکاری بکەن، ئینجا سواڵکەر بێ، یان هەژار، نەکەن ڕووتان وەرگێڕن، ئەگەر پارەیەکی کەمیش بێ، هاوکاری بکەن.
زۆرجار دایکم دەیگوت.: خەڵکم بینیووە، دۆخیان لەوپەڕی باشیدا بووە، کەجی لەناکاو هیچیان بەسەر هیچەوە نەماوە، زۆر هەژار کەوتوون، دیارە ئەمەش هوکاری خۆێ هەیە، دیارە کاتێک دەکەون،خەڵکی دیکە دەیان هۆکاری بۆ دەدۆزنەوە، بۆیە ئێوە دەبێ خۆتان لەو ڤسانە بپارێزن و هیجکات ناو و ناتۆرە و هۆکاری خراپ نەدەنە پاڵ خەڵکی.

6

بەو پێیەی نۆبەرەمە، پەیوەندی من و دایکم زۆڕ پتەو بوو، لەگەڵ ئەوەی هیچ دایکێک جیاوازی ناکات لەنێو منداڵەکانی ئینجا کوڕ بێ یان کچ، بەڵام هەردەم مامەڵەی دایک و باوک لەگەڵ کوڕ، یان کچی گەورەی ماڵەوە جیاوازە.
زۆرجار لەگەڵ دایکم باسی کێشەکانی دەوروبەرمان دەکرد، ئەو هەردەم باسی لەوە دەکرد، مرۆڤ کوڕ و کچی هەر کەسێک بێ، دەبێ بزانێ لەگەڵ دەوروبەر چۆن مامەڵە بکات، دایکم دەیگوت: هەموو کێشەکان، بەهۆی کەم عەقڵی ئەو کەسانەیە، کاتێک رووبەڕووی دەبنەوە، بۆیە دەکرێ ئێمە لەتوڕەبوون و لەهێمنی و لەهەموو بوارەکاندا عەقڵ بەکاربێنین، راستە پەروەردە و ئامۆژگاری گرنگە، بەڵام ئێمە چۆن بەپێی ئەو پەروەردەیە قسە دەکەین.
دایکم لەدرێژەی قسەکانیدا دەیگوت:هەتا پێتان دەکرێ دەبێ رێز لەدەوروبەر بگریت، چونکە لەکۆتایدا رێزی خۆت دەگری، زۆر جاری وا هەیە بەشێوەیەک توڕەبوونی پێوە دیارە لەگەڵ یەکێک قسە دەکەی، دەبینی دوای چەند ساڵێک کەسەکە پێت دەڵێ تۆ لەو هەڵوێستە رێزت نەگرتم و بەتوڕەیی قسەت لەگەڵدا کردم.
زۆرجار کاتێک دەچوومەوە ماڵەوە، یەکسەر دەیگوت: ورە بزانم چ باسە، بۆم باس بکە، بەپێکەنینەوە دەیگوت بەڵام قسەی تەلفزێۆنم بۆ باس مەکە، تەماشای هەموویم کردووە، تۆ لەو رۆژنامانە کار دەکەی، بەس بزانم ئەو رۆژنامانە چ سوودێکی هەیە،
دەربارەی منداڵیم دایکم دەیگوت: دوو جار زۆری نەمابوو بخنکێیت، جارێکیان لەسەر لێواری بیری ئاو بوویت کەوتییە ناو بیرە ئاوەکە ئەگەر باوکت هەر ئەو کاتە بەفریات نەهاتبوایە ئەو دەخنکای باشبوو بیرە قووڵ نەبوو، بۆیە باوکت دەستی راکێشایی و دەریهێنای.
جارێکی دیکەش، ئا ئەوەم لەبیر چوو ئەمایان لەپێشتر بوو، لەسەراوی گوندەکەمان کەوتییە ناو حەوزی ئاوەکە زۆر بچووک بووی، باشبوو یەکێک لەو ژنانەی لەوێدا بوو هەر زوو لەناو حەوزی ئاوەکە دەریهێنای.
دایکم لەنێو ماڵدا هەردەم بەزەردەخەنەوە پێشوازی لێدەکردین، لەهەموو تەمەنم تەنیا چەند جارێک کەمێک بەتوڕەیی بینیوومە، زۆر بایەخی بەخزم و ناسیارەکان دەدا، کاتێک ئەو خزم و ناسیارەیانەمان دەهاتنە ماڵی ئێمە، دایکم زۆر دەگەشایەوە، هەردەم قسەی خۆشی بۆیان دەکرد، ئەگەر کێشەیان هەبووایە، هەردەم دڵی دەدانەوە، زۆر دایکانە و بەرپرسیارانە لەگەڵ دۆخەکە خۆی دەگونجاند، هەردەم دەیگوت: دەبێ لەگەڵ خرم و ناسیارەکان باشبی، تۆ وەک کوڕی گەورە ئەو ئەرکەت لەسەر شانە، هیچ کاتێک نابێ پەیوەندی لەگەڵ خزم و ناسیارەکان بپچڕێنیت.
پەیوەندی دایکم، لەگەڵ،خوشک وبرایەکانی دیکەم بەهەمان شێوە بوو، زۆر جار گوێم لێ دەبوو، ئەو قسانەی لەگەڵ مندا دەیکات، بەهەمان شێوە، لەگەڵ خوشک و برایەکانم دەیکرد و دەیگوت: دەبێ رێزی یەکتر بگرن، چونکە کارەکە وایە، گەورە و بچووکی هەیە.
دایکم ئافرەتێک بوو باڵای بەرز بوو، کاتێک باسی ئەمە دەکەم، یەکسەر قسەی نەوزادی هاوڕێم هاتەوە و ئەو دەیگوت: لەهەر کوێیەک ژنێکی باڵابەرز ببینم جلێکی رەشی لەبەردا بێ و چەفیەیەکی سپی لەسەردا بێ وا دەزانم دایکمە.
هەروەها دەیگوت: دایکم بۆیە جلی رەشی لەبەردا بوو، چونکە دوو برای پێشمەرگەی شەهید بوو بوون.
چەندین ساڵە دایکی کۆچی دوایی کردووە، بەڵام هیچکات دایکی لەبیر نەچووە، دەزانم کۆچی دوایی دایک چەند بەئازارە، ونبوونی دایک لەنێو ماڵدا کەلێنێکی گەورە دروست دەکات و هیچ شتێک قەرەبووی ناکاتەوە.
هەروەها عەبدوڵڵای هاوڕێم باسی لەوەکرد، پێشتر، کەئێواران دەچوومەوە دایکم هەندێ قسەی خۆشی دەکرد و منیش چەند نوکتەیەکم دەگێڕایەوە، دەستمان دەکرد بەپێکەنین، ئێستا ماوەی چەند ساڵێکە دایکم کۆچی دوایی کردووە، ئێواران نازانم بچمە کوێ، وەک ئەوەی شتێکم ونکردووە و هەردەم بەدوایدا دەگەڕێم، کاتێک دەچمە ماڵی دایکم، بەڵام دایکم لەوێ نییە، دڵم تەنگ دەبێ، بیری قسە خۆشەکانی دایکم دەکەم.
لەلایەکی دیکەوە بیرم ناچێ دایکم حەسرەتێک لەدڵی مابوو چونکە دایکم زۆر جار و بەبەردەوام، باسی لەوە دەکرد تا زەماوەند و هاوسەرگیری بکەم.
دایکم: تا نەمردووم پێمخۆشە لەماڵی خۆتدا بتبینم، منداڵەکانت ببینم، تا پێم بڵێن داپیرە، دەزانی چەند هەستێکی پڕ لەچێژە، کاتێک نەوەکانم پێمدەڵێن داپیرە، وەک ئەوەیە خەڵاتێکی گەورەم وەرگرتبێ.
من بەڵێنم پێداوە، بەڵام تا رێکدەکەوێ، ئینجا زەماوەندێکی گەورە ساز دەکەین.
کەچێ مەرگ رێگەی نەدا ئەو حەسرەتە لەدڵیدا دابمرکێتەوە.
لەزەماوەندی براکانم دڵی زۆر خۆشبوو، لەپێش چاومە، زۆر بەجۆش و خرۆشەوە بەخێرهاتنی میوانەکانی دەکرد، بەهەندێک لەمیوانەکانی دەگوت: نووخشە لەکوڕ و کچانی ئێوەش بێ.
هەردەم دایکم، باسی لەوە دەکرد، کە هیچ شتێک لەوە خۆشتر نییە، ماڵ و حاڵی خۆت هەبێ، هەست دەکەی ئارامی، بەڵام گرنگ ئەوەیە کێ وەک هاوسەرت هەڵدەبژێریت، بۆ کوڕ و کچ وەک یەکە، بۆ کوڕ لەمێژە گوتوویانە هاوسەر و ژنی باش ماڵ رووناک دەکاتەوە، بەڵام هەندێکجار کەسانیک هەن تووشی بەڵای خۆیان دەبن، ئەو ماڵەی لێدەکاتە دۆزەخ، بۆ کچانیش بەهەمان شێوە دەبینی ژنە تا بڵێیت لە هەڵسوکەوت نەرم و نیانە، بەڵام تووشی پیاوێک دەبێ، لەپێشچاوی دەبێتە دڕندە، ژیانی لێ تێکدەدا بەهۆی کارە خراپەکانی.
لەو رۆژەوەی دایکم کۆچی دوایی کردووە، لەدوا رۆژەکانی وەرزی پایز، شەو و رۆژی شارەکەم بۆتە یەک پارچە تەم، لەگەڵ ئەوەی ژیانی ماڵەوەمان بۆتە تەمێکی لەسەر نیشتووە، بەم شێوەیە، کۆڵان و گەڕەک و شار نقوومی تەم بووە، کۆچی دوایی رووحی پەپوولەیی دایکم لەهەموو شتێکدا رەنگی داوەتەوە، جگە لەوەی ئێمە لەپڕێکدا بێ دایک ماینەوە، بەو شێوەیە تەم باڵی بەسەر هەموو شتێکدا کێشاوە،
ئێستا ژیانم تەنیا تەمێکە، بێ ئەوەی هیچ لایەک ببینم، لەدەستدانی دایک وەک ئەوەیە نەزانی چی دەکەی، بۆ کوێ دەڕۆی، ئەگەر شار هەمووی هاوڕێت بێ و شار گەشاوە بێ، بەنەبوونی دایک و زەردەخەنەی دایک هیچ مانایەک نابەخشێ، راستە خوا رۆژێکی بۆ هەمووان داناوە و بۆ لای خۆی دەتباتەوە، بەڵام ئازاری ئەو بردنەوەیە زۆر گەورەیە.
جارێکی دیکە، لەگۆڕانی وەرزەکاندا دایکم لەباخچەکەمان هیچ ناچێنێ، بەکەسیشمان ناڵێ بڕۆن لەبازاڕ تۆیی ئەو رووەک و سەوزەیەم بۆ بێنن، لەپایزدا کۆچتکرد، لەگەڵ کۆچی دایکم گەڵای دار و درەختی باخچەکەشمان وەری، هەردوو دار کاژی دەرەوە لەحەژمەتا سەریان دانواند و کۆچی تۆیان بەکۆچی دار و درەخت وەرینی گەڵاکان ناو برد، جارێکی دیکە کاتێک دێمەوە ماڵەوە تۆ لەناو باخچەکەمان نابینم، منیش حەوسەڵەی ئەوەم نەماوە سەیری هیچ کام لەدار و درەختەکان بکەم.
دەزانی دایە، بۆ یەکەمجار لەژیانمدا بینیم باوکم فرمێسک لەچاوانی هاتەخوار، ئێمە هەموومان دەزانین باوکم تۆی زۆر خۆشدەویست، چونکە سەردەمێکی دوور و درێژ لەگەڵیدا ژیایی، کاتێک سەیری باوکم دەکەم، دەزانم هەموو ژیانی بۆتە یادگاری، ئەویش وەک ئێمە زۆرجار ژوورەکانی ماڵەوە دەگەڕێ، دەیەوێ بزانیت لەکام ژووری، بەڵام ئێمە و باوکمان بەهەناسە ساردی دەگەڕێینەوە و لەشوێنێکدا کرۆمەڵە دادەنیشین…بێدەنگ نامانەوێ قسە لەگەڵ کەسدا ناکەین، تا ئەو کاتەی لەناخەوە بەکووڵ دەگرین.
هەردەم ئەو قسانەم دێتەوە، کە دەتگوت: دەزانن بەدرێژایی ئەمساڵ کەرووز و توور و پیازم نەکڕیووە، هەموویم لەو باخچەی ماڵەوەمان بەرهەم هاتووە.
هەر جارێ یەکێکمان پێمان دەگوت: خۆت زۆر ماندوو مەکە.
دایکم: نا نا ماندوو نابم، هەروا خۆشم مەشغووڵ دەکەم، بێزار بووم ئەوەندە سەیری تەلەفزێۆن بکەم، ئەو هەموو هەواڵە درۆیە، لەتەک ئەوەی هەر تەلفزێۆنێک بەئارەزووی خۆی باسی ئەم هەموو کێشەیە دەکات، ئەرێ بەڕاست شەڕی ئۆکرانیا و فەڵەستین چی لێهات، وابزانم کەس دان بەبەرامبەرەکەی نانێ، چەند گوناحن کاتێک دەبینم ئەو خەڵکە ئاوارە دەبن، بەو سەرمایە دەبینم منداڵەکانیان لەژێر خیوەتدا دەلەرزن، رۆژئاوایی کوردستانیش بەو شێوەیە، هەردەم لەژێر بۆمبارانن، نازانم بۆ هەرجی شتێکی لەدەست بێ دوژمنی کوردە، کەچی کورد هیچ کاتێک دوژمنایەتی هیچ میللەتێک ناکات، هەردەم داوای ئاشتی و برایەتی دەکات، بەڵام وەڵامی داگیرکەرانی کوردستان تەنیا شەڕ و بۆمبارانکردنە.
ئەو کاتانەی بۆ گەشت دەڕۆیشتم، ئینجا چ لەناوەوەی کوردستان بێ، یان دەرەوەی دایکم پێیدەگوت: ئەوجا نەچی مەلەوانی بکەی، ئەدی گوێت لێ نییە، رۆژانە چەند کەس لەو زێ و رووبارانە دەخنکێن، نازانم ئەتوو مەلەوانی یان نا، بەڵام دەزانم ئاو و ئاگر ئامانیان نییە.
کاتێک لەناو ئۆتۆمبیل بەرەو سەیران و گەشت دەڕۆیشتم، دوای نیو سەعات، یان سەعاتێک دایکم تەلەفۆنی دەکرد و دەیگوت :برادەرەکانت ئەوانەی زانکۆن یان ئەوانەی گەڕەکن.
منیش دەمگوت: چەند کەسێکین، برادەرەکانی زانکۆن، پێکەوە لەزانکۆین.
دایکم: ئێ باشە، سەلامیان لێ بکە، بەڵام ئاگاتان لێ نزیک ئاو مەکەون و مەلەوانی مەکەن.
تا دەگەیشتمە شوێنی مەبەست دایکم چەند جارێک تەلەفۆنی دەکرد، ئەو کاتانەی گەشتم دەکرد بۆ دەرەوەی وڵات، بیزانیبایە ئینتەرنێتم هەیە، تەلەفۆنی دەکرد و دەیگوت: کوڕم ئاگات لەخۆ بێ، پیاوی خراپ زۆرە، نزیکی ئەوانە مەبۆوە، یان لەو دەریایانە مەلە مەکە، دەڵێن دەریا شەپۆڵی زۆر بەهێزە، هەموو شتێک هەڵدەلوشێ.
دایکم زۆر جار باسی ئەو کەسانەی دەکرد، کە لەدەریاکاندا دەخنکێن، بەتایبەتی ئەوانەی لەدەریای ئیجەدا دەبنە خۆراکی ماسی و نەهەنگەکان.
دایکم: دیارە بەشێکیان بۆ ژیانێکی خۆشتر کۆچیانکردووە و دەیانەوێ بچنە ئەورووپا، بەشێکیشیان لێرە بێ ئێشە و دەیەوێ لەو ئەورووپایە کارێکی دەستکەوێ، کەچی لەناو ئەو بەلەمە شڕ و وڕانە، بەلەمەکانیان تێکدەشکێ و ژیانیان لەناو ئەو دەریایانە کۆتایی دێ و دەخنکێن. ئاخ چ ئازارێکی گەورە بۆ دایک و باوک و خوشک و براکانیان جێ دەهێڵن، دەزانی چ کارەساتێکی گەورەیە تۆ بەدەستی خۆت بڕۆیت دواتر لەبەردەم دواتر ببی بەخۆراکی دەریا و کەس نەزانێ تەرمەکەت لەکوێیە، ئەمە دەبێتە حەسرەتێکی گەورە لەدڵی دایکان.
دایکم هەردەم دەیگوت: دڵم خورپە خورپێ دێ، کاتێک بەلەمی کوچبەران لەنێوەندی دەریادا لەتەلەفزێۆن دەبینم، بەڕاستی کارەساتە کاتێک ئەو رۆڵانەم بەبەرچاوی خۆمان دەبینین، بەرەو چارەنووسێکی نادیار دەڕۆن.
زۆر جار دەمبینی دایکم، لەلایەک دادەنیشت، بێ ئەوەی هیچ قسەیەک بکات، لەدەوروبەر رادەما و سەیری هەمووانی دەکرد، دواتڕ کاتێک بانگمان دەکرد، دایە…دایە، ئەویش وەک ئەوەی خەیاڵی بۆ دوور رۆیشتبێ یەکسەر رادەچڵەکی و دەیگوت: چ بووە بۆ بانگم دەکەن.
یەکێک لەخوشکەکانم دەیگوت:دایە خۆ نەخۆش نیت…بۆ وا واکزی.
دایکم :نە نەخۆشم نە کزم، بیرم لەو چەندین ساڵەی رابردوو دەکردەوە، کە چۆن بەو هەموو نەهامەتییە ئێوە گەورە بوون، سوپاس بۆ خوا ئێستا هەمووتان خوێندنی تەواو کرد…
بەپێکەنینەوە دەیگوت : حەزم لێ کوڕی نۆبەرە ببێتە مەلا، لەخانەوادەی ئێمە پێشتر هەتا ئەو دوایەش مەلایەکمان هەبوو، شارەزایی دین و شەریعەت بوو، بەڵام هیچکام لەکوڕەکان نەبوون بەمەلا.
کاتێک باسی سەردەمی منداڵی ئێمەشی دەکرد، پێدەکەنی و دەیگوت: کوڕی گەورەمان ئەوەندە خۆشدەویست،زۆر نازمان دابوویێ، بۆیە ئەویش زۆر چەتوون بوو، تا تەمەنی دە ساڵیش هەر کێشە و گرفتی بۆمان دەنایەوە، چونکە لە دەرەوە و قوتابخانە بەئارەزووی خۆی نەبوو، بۆیە زۆربەی رۆژەکان شەڕی دەکرد، یان لەمنداڵی خەڵکی دابوو یان منداڵی خەڵک باشیان لێدەدا، بەڵام کوڕ و کچەکانی دیکەی دوای ئەو زۆر باشبوون، شەڕیان لەگەڵ کەس نەدەنایەوە، ئەوان زیاتر حەزیان لەماڵەوە بوو، هاوڕێیان هەبوو، بەڵام زیاتر منداڵانی گەڕەک بوون کاتێک جوونە قوتابخانە و تەواوکردنی هەر ئەوانە هاوڕێیان بوون.
هاوکات دایکم دەربارەی گەڕەکەمان هەردەم دەیگوت: نازانم ئێمە هەستمان وایە، کە خەڵکی پێشتر کەسانی باشتر بوون، یان پەیوەندی بەوەوە بوو، خەڵکی گەڕەک بەگشتی هەژار بوون، هەموو لایەک یارمەتی یەکتری دەدا، بەبێ ئەوەی کەس منەت بەسەر ئەوی دیکەدا بکات.
ژیانی منداڵیمان راستە خۆشبوو، بەڵام زۆرجار دەبووە سەر ئێشە بۆ باوانمان، بۆیە هەموو کات بیر لەوە دەکەمەوە، لەگەڕەکدا شەڕی دوو منداڵ دەبووە کێشەیەکی گەورە لەنێوان دوو خێراندا، ئەوەی لەلام سەیرە ئێستاشی لەگەڵدا بێ، خێزان و خانەوادەکان زۆر بەکەمی بیر لەوە دەکەنەوە تا بڵێن ئەوانە منداڵن.
باشبوو لەگەڕەکی ئێمە هەموو وەک خزم و ناسیاری لێهاتبوو، بەڵام لەگەڕەکانی دیکە شەڕی دوو منداڵ دەبوو بەشەڕی دوو خێڵ و هۆز، زۆر جار چەندین کەس دەکوژرا، لەمباڕەیەوە دایکم قسەی خۆی هەبوو: منداڵی کەمزان، دایک و باوکی کەمزان دەبێتە کێشەیەکی گەورە، وەک ئەوەی شەڕی گەورەی لێ دێ، کلاشیکۆف و چەکی دیکە بەهۆی کێشەیەکی بچووکی نێوان دوو منداڵ، گەڕەک و شارێک هەراسان دەکات.
هیچ کاتێک وەک دایک، کەسێکی دیکە بەهانای منداڵەکانی نایەت.
دایکم: کاتێک منداڵ بووم، دایکم هەردەم لەدەورم بوو، ئەو کات ئێمە لەگوند بووین، راستە هەمووی خزم و کەسی یەکتر بووین، بەڵام هەردەم کاتێک رامدەکرد بەرەو گرد و جیا و زێ لەدوام دەهات، ئەوەندە دڵی لەلام بوو، نەوەک شتێکم لێ بێ، کاتێک دەچوومە سەر زێ لەگەڵم دەهات.
دایکم هەموو کات لەگەڵ خۆێدا دەیبردینە نێو زێ، تا فێری مەلەوانی بم، هەردەمیش باوکم پێی دەیگوت: ئاگات لێ شەمام، ئاو ئامانی نیێە، وەکچۆن ئاگریش بەو شێوەیە ئامانی نییە، بۆیە دەڵێم زێ و ئامانی نییە، چونکە لەوانەیە،لەناکاو زیاد بکات، لەگەڵ گێژلووکەی ئەو ئاوە بتانبات.

رەسووڵ بەختیار

5

دایکم، لەنێو ماڵدا هەستی بەهەموومان دەکرد، دیارە هەموو دایکانی دونیا ئەو هەستەیان هەیە، هەستى دایک وەک هەستى خواوەند و ئەو کیانەیە، کە نایەوێ هیچ کاتێک تەخت و تاراجى بێتە لەرزین، دایک بەو مانایەى خۆشەویستى هەمووان لەخۆى کۆدەکاتەوە و هیچ کاتێک لێ ناگەڕێ هیچ کام لەئەندامانى خێزانەکەى هەست بەکەموکورتى بکەن، بۆیە هەردەم بەچاوى دایکایەتییەوە دەڕوانێتە هەموو شتەکان.
دایک و باوکم هەمیشە بەچاوى خۆشەویستییەوە دەیانڕوانییە یەکتر، بۆیە کاتێک سەرنجەکانى دایکم دەبینى دەمزانی باوکمی زۆر خۆشدەوێ، کاتێک باوکم نەخۆشکەوت، هەردەم لەتەنیشتی دادەنیشت بەدەستەکانی خۆی خواردنی پێدەدا و دەیگوت:دەبێ خواردن بخۆیی، لەتەک ئەمانەشدا چەند وردە یادگارییەکی دەگێڕایەوە تا باوکم دڵی پێخۆشبێ.
هەردەم دەیگوت: رۆژی زەماوەندەکەمان لەبیرە، تا ئەم دوایەش پێڵاو و جلوبەرگی بووکێنیم هەر مابوو، بەڵام بەم دواییە نازانم بۆ ئەو کەلوپەلانە ون بوون، وابزانم چونکە چەند جارێک لە گەڕەکێک بۆ گەڕەکێکی دیکە بارمانکرد، لەو ناوە ونبوو، لەگەڵ ئەوەی باش ئاگەداری بووم تا ون نەبێ، بەڵام دیارە لەگەڵ شتە کۆنەکان منداڵەکان فڕێیان داوە.
چەند لباد وو جاجمێکی سەردەمی زوومان مابوو، لبادەکەم بۆ نۆبەرەی یەکەم کڕیبوو، تا لەسەری بخەوێ، ئێمە پێمانوابوو لباد زۆر باشە تا منداڵ لەسەری بخەوێ، بەتایبەتی بۆ پشت و ماسوولکەکانی، نازانم ئەو لبادەش چی لێهات، دیارە منداڵەکان لەگەڵ شتە کۆنەکاندا فڕێیانداوە.
دایکم لەساڵی 1968 شووی بەباوکم کردووە، لەساڵی لەسەرەتای 1970 یەکەم کوڕی نۆبەرەیان دەبێ، ئەویش نووسەری ئەو یاداشتانەیە.
دوای چەند مانگێک لەگوندی سێکانی سەر زێی بجووک لەوراتی کۆیە دێنە هەولێر، دێنە گەڕەکی سێتاقان، من لەسێ ساڵییەوە هەستم بەوە کرد ماڵمان لەشارە، گەڕەکی سێتاقانم لەبیرە، لەنزیک مزگەوتی سەید غەریب وەک خەون لەبیرمە دەیانگوت : زۆربەی ماڵەکانی گەڕەکی سێتاقان خۆشناون.
لەسەرووبەندی نسکۆی شۆڕشی ئەیلوول باوکم بڕیاریدا بچینەوە گوندی سێکانی، تەواو لەبیرم نییە، لەساڵی 1974 یان 1975 کاتێک گەیشتینەوە نزیک گوند لەسەرەتای گوندەکەمان گردێک هەبوو ناوی “شێخ رەسوول”ە، ژنێک لەدامێنی گردەکە، بەکووڵ دەگریا،.
لەو کاتە بەدایکم گوت:دایە ئەو ژنە جل رەشە بۆ دەگرێێ، ئەویش گوتی: رۆڵە ئەوە کوردستان تاوایتەوە، ئەو ژنە کوڕێکی شەهید بووە و جەرگی سووتاوە.
دیارە ئەو کارەساتە کاریگەری لەسەر هەموو تاکێکى کورد هەبوو، لەبیرمە کاتێک سەیرى رووخسارى دایک و باوکم دەکرد، تراژیدیک لەچاوانیان دەبیندرا، کاتێک ئاگام لێیان نەدەما فرمێسکەکانیان دەسڕییەوە، منیش بەدایک و باوکم دەگوت: ئەوە چی بووە. بۆ کەس قسە ناکا. دەتان بینم فرمێسکەکانتان دەسڕنەوە, کەچى دایک و باوکم هیچییان نەدەدرکاند و دەستیان بەسەرمدا دەهێنا و دەیانگوت: بیرى لێ مەکەوە, ئێوە ساغبن هەموو شتێک چارەسەر دەبێ.
ئەوەی لەبیرمە بۆ ماوەیەکی کەم لەگوند ماینەوە، هەر زوو هاتینەوە هەولێر، ئەمجارەیان هاتینە گەڕەکی مەنتکاوە، زۆربەی دانیشتووانەکەی مەنتک بوو، بۆیە ئەو ناوەی لێنرابوو، بەڵام ئەمجارەیان کرێجی نەبووین، لەبیرمە باوک و دایکم هەردووکیان، خشتی قوڕیان دروست دەکرد، تا خانوویەک لەسەر ئەو پارچە زەوییە دروست بکەن، کە باوکم کڕیبووی.
پەیوەندێ نێوان دایک و باوکم زۆر باشبوو، تا ئەو تەمەنەش هەستم نەکردووە، دەنگ بەرامبەر یەکتر بەرز بکەنەوە.
هەندێکجار توڕە دەبوون، بەڵام بەچەند قسەیەکی ئاسایی لەگەڵ یەکتر دەدوان، باوکم هەردەم دەیگوت: باش نییە، دەنگە دەنگ لەگەڵ خێزانت بکەی، چونکە، خۆمان ژن و مێردێک و دوو کوڕمان هەیە، بۆ شیرازەی خێزان تێک بدرێ، لەو کاتانەدا باوکم، باوکی خۆی بەبیر دەهاتەوە، کە چەند خراپ بووە، لەگەڵ دایکی، جگە لەدەنگە دەنگ و کێشە، ژنیشی بەسەردا هێناوە، بۆیە باوکم هیچ کات نەیدەویست کێشەی دایک و باوکی لەخێزانی خۆیدا دووبارە بێتەوە.
دایک و باوکم زۆر گونجاو بوون لەگەڵ یەکتردا، جگە لەوەی خزم بوونە، باوکم و دایکم بەهۆی ئەو خزمایەتیەوە یەکتریان ناسیووە، دایکم دەیگوت: راستە چەند ساڵێک لەمن گەورەترە، لەگەڵ ئەوەی خزمم بووە، باوکتان کەسێک بوو زۆر رێزی لەخۆی دەگرت، هیچ کات قسەی نابەجێی نەدەکرد، بۆیە، کە هاتە داوا و خوازبێنی شووم پێکرد، لەتەک ئەوەی شوو پێکردنەکەی من، ژن بەژن بوو، کەچی باوکتان کەسێکی شیاو بوو.
کاتێک داپیرەم، دایکی باوکم لەتەمەنی حەفتا ساڵیدا هاتە ماڵی ئێمە، دایکم وەک دایکی خۆی سەیری دەکرد، بەئێمەشی دەگوت: ئاگاتان لێ بێ، دڵی داپیرەتان نەیەشێنن، ئەوە داپیرەتانە، ئێمە دەبێ هەموومان لەخزمەتی دابین، ئاگاتان لەهەموو قسەیەکتان بێ، نەوەک دڵی بڕەنجێنن، بەخۆتان دەزانن ئەوانەی پیر دەبن، لەشتێکی بچووک دڵی دەیەشێ، هەردەم قسەی خۆشی بۆ بکەن، بەڵکو ئەویش چیرۆک و حیکایەتان بۆ دەگێڕێتەوە، داپیرەتان ژنێکی وریایە، چیرۆکی فۆلکلۆری زۆر دەزانێ.
هەردەمیش بەمنی دەگوت: بەتایبەتی تۆ دەبێ بیدوێنی تا چیڕۆک و حیکایەتت بۆ بگێڕێتەوە، تا سبەی رۆژ سوودی لێوەڕبگیری و لەنووسین و کتێبەکانت باسی بکەی.
دایکم کاتێک سەیری کتێبەکانی ژوورەکەمی دەکرد دەیگوت : کوڕم ئەو هەموو کتێبە سوودێکی وای هەیە بۆ ژیانی خۆت؟

• دایە باشترە لەوەی خۆم بەشتی پڕووپووچ خەریک بکەم و کێشە و گرفت بۆ ئێوە دروست بکەم.
  دایکم: ئافەرین کوڕم، کوڕی دایک و باوکی خۆتی، ئەی تۆ لەو رۆژنامە و گۆڤارانە ئیش دەکەی هیچ سوودێکی هەیە، بۆ ژیانت لەو ڕۆژنامە وگۆڤارانە لەرووی پارەوە هیچت دەستدەکەوێ، یان تەنیا حەز و ئارەزووە، کوڕم ژیانیش پێویستی بەهەوڵە تا لەپای ئەو هەوڵە بتوانێت شتێکت دەسکەوێ، چونکە ژیان تەنیا خوێندنەوە و نووسین نییە.
  داپیرەم زۆر دایکمی خۆشدەویست، نەک لەبەر ئەوەی دایکم بەهەموو شێوەیەک ئاگای لێیەتی، بەڵکو دایکمی بەباشترین دایک لەقەڵمدەدا .
  داپیرەم دەیگوت: دایک دەبێ وا بێ سەرەڕایی هەموو ناخۆشییەکان، بەڵام ژنێکە لەهەموو دۆخەکاندا ورتەیەکی لێوە نایەت و ڕازییە و بەو بەشەی خوا بۆی داناوە.
  ئەگەر باس لەپەیوەندییەکانی دایک و باوکم بکەم، وەک پەیوەندی ژن و مێردێکی ئاسایی کوردەواری وابوو، ئەوەی دایکمی لەژنەکانی دیکە جیا دەکردەوە، زۆر حەزی بەوە نەبوو زۆر قسە بکات.
  هەردەم دەیگوت: بۆ هەر باسێک پێویست بەدرێژ دادڕی ناکات، چارەسەرەکە چۆنە دەکرێ وابێ، بەدوو رستە کۆتایی بەهەموو کێشەکان دێ، گرنگ ئەوەیە، ئێمە چۆن بۆ کێشەکان دەڕوانین، ئەسڵی باسەکان چین.
  زۆرجار لەگەڵ باوکم باسیان لەکێشەیەک دەکرد، پێیدەگوت: خۆی ئەو کێشانە پێویستی بەوە نییە، زۆڕ لەسەری بدوێین، کڕۆکی بابەتەکەیە لێرەیە، بۆیە دەکرێ وا بکەین، ئەگەر بەرامبەریش رازی نەبوو، دەمشڕ بوو، وازی لێبێنن باشترە، هەتا خۆێ عاقڵ دەبێ و کێشە و گرفتەکان کۆن دەبن و رۆژگار خۆی چارەسەری دەکات.
  باوکم کاتێک ئەو قسانەی لەدایکم دەبیست، دەیگوت:شەمام باشبوو خوێندەوار نەبووی، ئەتوو دەبوویە حاکم، (لەم کاتەدا هەموومان پێدەکەنین) دایکیشم زۆر بەخۆشییەوە دەیگوت: حاکم خوێندوویەتی و بەپێی رێسا و یاسا قسان دەکا، بەڵام ئەگەر حاکم عاقڵ نەبێ، هیچ کات ئەو رێسا و یاسایانە سوودی نییە.
  دایک و باوکم هەردەم نێوانیان باشبوو، ئەو وردە شەڕانەی، کە لەنێوان ژن و مێردەکان روویان دەدا، دیارە دایک و باوکی منیش بەدەر نین لەمە، بەڵام دایکم هەردەم هێمنتر بوو، هیچ کات نەیدەویست ئەو وردە شەڕانە پەرە بسێنێ.
  بۆیە دەیگوت: پیاوەکە، باقسەی تۆ بێ، بەڵام دەکرێ ئەو باسانە لەپێش منداڵەکان بەدەنگە دەنگ نەبێ، هێمنتر بە، با کاریگەری لەسەر منداڵەکان نەبێ.
  لەم قسانەدا باوکم زەردەخەیەکی دەکرد و دەیگوت: شەمام، تۆ زۆر زیرەکی، دەتەوێ لەناڵ بدەی لەبزماریش بدەی، باشە خوا رەرای هەق با قسەی تۆ بێ.
  لەئێستادا کاتێک ئەم دێڕ و وشانە دەنووسم، ئاسمان و سەر زەوی یەک پارچە تەمە رادەی بینین تەنیا پەنجا مەترە، دایکم ئەمجۆرە کەشانەى زۆر پێخۆشبوو، زۆر لەلای جوان بوو.
  لەبارەی شەوان و رۆژانی تەم دەیگوت: گوندی سێکانیم دێتەوە یاد، کاتێک منداڵ بووم تا هەرەزەکاریش کاتێک گوندەکەمان نقوومی تەم دەبوو، وام دەزانی باڵ دەگرم و لەنێو تەمدا یاری دەکەم، دەمویست تەمەکان بگرم، چەند دەڕۆیشتم و هەنگاوم دەنا هەر تەم بوو، چەند خۆشبوو لەنێو ئەو تەمانەدا رامدەکرد و دەوەستام، ئەو جۆرە کەشە زۆر خۆشە، زۆر جوانە هەستت بەوە نەدەکرد سەرماتە، تەنیا لەنێو تەمەکاندا یاریم دەکرد، تەمی شار لەلای من جیاوازی هەیە، لەگوند تەم لەنێو شاخ و گردەکاندەکاندا خۆی دەشاردەوە، بەڵام لەشاری هەولێر تەم جیاوازە تەم ناتوانێ لێرە خۆی بشارێتەوە، ئەو تەختاییەی هەولێر، تەمەکەی هەمان جوانی گوندەکەمان نییە، نازانم, لەوانەیە لەبەر ئەوە بێ هەر سۆزم بۆ گوندەکەمانە، یان تەمی نێو شار جیاوازە لەگەڵ تەمی گوند.

رەسووڵ بەختیار

4

دایکم یەکێک بوو لەو ژنانەی بوو، کاتێک قسەی دەکرد، دەیزانی چی دەڵێت، هیچ کاتێک قسەی بەخۆڕایی نەدەکرد و قسە و قسەڵۆکی بۆ کەس نەدەهێنا ئارا و دەیگوت: قسەکردنی زۆر و زیاد، هەردەم سەر ئێشە بۆ خۆیی و بەرامبەرەکەی دروست دەکات.
من نۆبەرەی ئەو بووم، هەردەم دڵمان بۆ یەکتر دەکردەوە، هەموو کات دەیگوت: ئەگەر کێشەت لەدەرەوە هەبوو، پێویست ناکات بۆ کەسی دەرەوە باسی بکەیت، وەرەوە لەلای من باسی بکە، من دایکتم لەهەموو کەس باشترت دەناسم، هەروا لێرە لەماڵەوە هەموو شتەکان باس دەکەین، چۆن باشبێ وا چارەسەری دەکەین.
ئێستا کەسێکی وا نییە، دڵ و دەروونی خۆمی بۆ هەڵڕێژم، پێشتر هەردەم دایکم بەپشت و پەنای خۆم دەزانی، لەلای من دایکم خواوەندێکە، هیچ کات لەپەرستنی پەشیمان نابمەوە، خواش هەردەم لەنێو ئایتەکانی دایک بەخواوەندێک دەناسێنێ، هەموو کات لەهەر کارێمکدا دەگوت: ئەگەر دایکم رازی بێ ئەوا لەو کارەدا سەرکەوتووم، ئەگەر نا هەموو کارەکەم لێکهەڵدەوەشێتەوە.
ئێستا کاتێک بەشەقامەکاندا رێدەکەم، وا دەزانم سەرگەردانم، کاتێک بەرەو ماڵەوە دەڕۆم، هەر وا دەزانم لەماڵە، کەچی کاتێک دەچمە ماڵەوە هەموو ژوورەکان بەدوایدا دەگەڕێم، وەک منداڵێکی ساوا چاوەڕێم، دایکم پێمبڵێ: ئەمڕۆ زوو هاتییەوە، دیارە دەوامتان کەمتر بووە.
ژمارەی تەلەفۆنی دایکم بەداێی نووسی بوو، پێشتر زوو زوو تەلەفۆنی بۆ دەکردم و دەیگوت:کاتێک هاتییەوە ئەو شتانە لەگەڵ خۆتدا بێنە، منیش دەمگوت:دایە، ئەگەر درەنگ هاتمەوە، خۆ هیچ نابێ.
ئەویش لەوەڵامدا دەیگوت: هەڕ کاتێک هاتییەوە، بەڵام ئەو شتانەی پێمڕاسپاردی لەگەڵ خۆتدا بێنە.
زۆرجاران سەیری تەلەفۆنەکەم دەکەم، بەڵکو دایکم تەلەفۆن بکات و بڵێ میوانمان هەیە، زوو ئەو شتانە بهێنەوە، خوشکەکانت هاتوون، هەندێک چوکلێت و خواردنی منداڵانەش بۆ منداڵەکانیان بێنە، هەموویان دەڵێن: خاڵمان لەکوێیە.
ئێستا وەکجاران دایکم تەلەفۆن ناکات، هیچ هەواڵی منیش ناپرسێ، بۆیە هەست بەبۆشایەکی گەورە دەکەم، وا دەزانم قورسایی هەموو دونیا لەسەر شانمە، وەک منداڵێکی ساوا چاودەگێڕم تا دایکم دەستی بەسەرمدا دابێنێ، هەموو ژوورەکان دەگەڕێم، کەچی دایکم دیار نییە، قوڕگیشم گیرایە، دەمەوێ هاوار بکەم:دایە..دایە.
دەزانم دایکم ئاگای لێمە، بۆیە کاتێک دەگەڕێمەوە لای ماڵەوە یەکسەر دەڵێم:دایە ئەوە گەڕامەوە ماڵەوە.
دەستم بۆ هیچ ناچێ، هەر کاتێک بمەوێ کارێک بکەم، یەکسەر وازی لێدێم نەوەک دایکم رازی نەبێ و پشتگیریم نەکات…بۆیە سەرگەردان …سەرگەردان بەشەقامەکاندا رێدەکەم.
وەک لەسەرەتادا باسمکرد، ئێستا تەمەنم 53ساڵە وەک پیرێک وام، وەک منداڵێکی ساوام بێدەسەڵات…ناتوانم هیج هەنگاوێک بهاوێم، ئەو هەنگاوانەی دەیهاوێم خۆم زۆر بەبێدەرەتان دەزانم، وەک ئەوەی لەوڵاتێکدا بم تا منی تیادا نامۆ بم، کەس لەزمانم نازانێ، منیش زمانی ئەوان نازانم، زۆر هەوڵدەدەم بەزمانی ئاماژە تێیان بگەنم، کەچی ئەوان وەک کەڕوڵاڵ وان لەزمان و نەزمانی ئاماژە دەزانن، تەنیا سەریان بادەدەن، بەشێوەیەک وا دەزانم ئەوانیش دایکیان کۆچی کردووە.
چیرۆکی هەموومان لەیەکتر دەچێ، میهرەبانێ دایکم وەک میهرەبانی هەموو دایکانە، لەم رووەوە دایکم دەیگوت: هەموو دایکانی دونیا لەیەکتر دەچن، هەموویان میهرەبانن و منداڵەکانی خۆیان وەک چاویان خۆشدەوێ، هەڕ منداڵێکی یان هەر نەوەیەکی بیر لەوە بکاتەوە، کە جیاوازی لەنێوانیان دەکا، ئەوا بەهەڵە داچوونە، گەوڕەیی دایک لەوەدایە ئەگەڕ منداڵ و نەوەکانی لەدووری هەزاران کیلۆمەتریش بن، ئەوا دڵی دایک هەستی پێدەکا.
گەوڕەیی دایکیشم رۆژانە لەپێش چاوم دووباڕە دەبۆوە، دەیگوت: کوڕم دەزانم هیچ شتێکی خراپ ناکەی، لەرووخسارت دەخوێنمەوە ئەمڕۆ چ کارێکت ئەنجامداوە، دەزانم خێر بووە یان شەڕ.
هەمووجاڕ بەدایکم دەگوت: دایە، تۆ چۆن دەزانیت، کاری باشمکردووە، یان خراپەکاری، دەیان کیلۆمەتر لێت دوور بوومە، هەموو ئەوانەی لەگەڵمدا بوونە، تۆ هەڕ نایانناسیت، تۆ چۆن دەزانی ئەوڕۆ کارێکی سەر شێتانەم نەکردووە، غەدرم لەکەس نەکردووە.
دایکم: دەزانم کەسی خراپ بۆ شاردنەوەی کارە خراپ تاوانەکانی، لەنێو ماڵێ خۆیدا کێشە دەنێتەوە، تا کەس لێی نەپرسێ، ئەوڕۆت چۆن بەڕێکرد، یان لێی نەپرسی ئەوە بەدرێژایی ئەو رۆژە لەکوێ بوویت.
زۆرجار دایکم دەیگوت: دایکانی کورد، یان دایکانی رۆژەهەڵاتی ناوەڕاست، زۆر جیاوازە لەگەڵ هەموو دایکانی دونیا، دایکانی ئەم ناوچەیە، هەردەم لەنێودووتۆیی خەم و پەژارەن، چونکە دایکان لێرە هەموو کات لەنێو شەڕ و جەنگەکاندان، راستە ماوە ناماوە ئاشتی بەرقەرار دەبێ، کەچی لەناکاو شەڕ و شۆڕێکی گەورەی بۆ دەهێننەکایەوە، لەم کاتەشدا تەنیا دایکان جەڕگسووتاو دەبن، سەیرەکە لەهەموو لایەک شەڕە، جەنگە، ئەوە تەنیا رۆڵەی ئەو دایکانە دەبنە سووتەمەنی.
دایکم دەستی بۆ ئاسمان بەرزدەکردەوە و دەیگوت: خوایە بەگەوڕەیی خوت رۆڵە و نەوەی دایکان بپارێزە تا چیتر جەرگسووتاو نەبن، با دایکان ئەو ڕۆژگارەی ماویانە بەئاسوودەیی رۆژەکانیان بەڕێ بکەن.
ماناکانی دایک زۆرن، ناتوانم پڕ بەپێستی دایک و وشەکە، هیچ شتێک بنووسم، دەستەوەستان وەستاوم، لەئاست وشەی دایک، هەر مانایەکی پێببەخشیت، ئەوا بەتەواویی ناتوانیت گەورەیی و میهرەبانی دایک شیبکەیتەوە، هەموو دانا و ئەدیب و نووسەر و شاعیر هەریەک لەلای خۆیەوە، باسی دایکی کردووە، هەمووان ئاست میهرەبانی و گەورەیی دایک کڕنووش دەبەن.

رەسووڵ بەختیار

٣

دایکم: ئێمە دەبێ بەهێز بین بەرامبەر بەهەموو کارەساتەکان, خۆمان نەکەین بەقوربانى کارەسات و نەبینە خۆراکى دەم کارەساتە نالەبارەکان.
وەک دەزانن هیچ شتێک لەدایک گەورەتر نییە, دایک واتە نیشتمان و خۆشەویستى و خاک ئینجا چ جاى دایکێک لەنێوەندى زۆربەى کێشە و گرفت و ناخۆشى و بێدەرەتانى و ئاوارەیدا ژیا بێ, دایکانى هەمووان هەرهیچ نەبێ چەندین حەسرەتى لەدڵدا دەمێنێتەوە تا ئەو کاتەى سەر دەنێتەوە, دایکم سەرەڕایی هەموو ناخۆشییەکان هەردەم دەیگوت: ئێمە هەردەم دەبێ بەهێز بین, هێزێک نەتوانێ بمانڕووخێنێ, چونکە هەر کاتێک هەستت بەداڕمان کرد وەک ئەوەیە هەموو تەمەنت بەخۆڕایی رۆیشتبێ، بۆیە تەنیا بەخۆشەویستى و لێبوردەیى دەتوانین بەسەر هەموو شتەکاندا زاڵ بین.
دایکم: دەکرێ هەموومان یەکترمان خۆشبوێ, هیچ کاتێک رق و قینە ئەنجامى نابێ جگە لەماڵوێرانى.
دایکم زۆرجار باسی لەخۆشەویستی دەکرد و دەیگوت،:کاتێک ئێوە یەکترتان خۆشویست، کەس ناتوانێ بێتە نێوانتان، تەنیا خوشک و برا بۆ یەکتر دەمێنن، هەروا دەکرێ خەڵکتان خۆشبوێ،هیچ کاتێک دژایەتی کەس مەکەن، راستە ئەو قسانەی دایکم ڤسەی هەموو دایکێکە، بۆیە هەردەم دووبارەی دەکردەوە: جگە لەکەسە نزیکەکانی خۆتان خەڵکیشتان خۆشبوێ، ئێوە خۆشەویستی و رێزیان نیشان بدەن، ئەگەر کەسەکان هەرچەند خراپیش بن، رۆژێک دێ هەست بەسۆز و رێز و خۆشەویستی ئێوە دەکەن، قەت رقتان لەکەس نەبێتەوە، چونکە تەنیا رقە خێزان و ماڵ و هاوڕێیەتی و خزمایەتی تێکدەدا، ئاژاوەکان هیچ ئەنجامێکی نییە.
دایکم لەگەڵ کەس نەیخوێندبوو، بەڵام لەسەردەمی منداڵی و گەنجیەتی هەردەم لەتەک خوێندەوارەکان بوو، وەک خوێندەوار وابوو, رۆژگار هۆکارێک بوو تا نەچێتە بەر خوێندن.
دایکم: زۆر لەمێژە لەبیرمە لەم هەولێرە چەندین خانەوادە بەهۆی نەگونجانیان لەگەڵ یەکتردا پەرتەوازبوون، دوای دەیان ساڵ هەموو لایەک پەشیمان بوونەوە، بەڵام دوای چی، دوای ئەوەی هەندێکیان کەوتنە بەغدا، و شارەکانی دیکەی عەرەبان، بەم دواییە لەیەکتر ئاشکرا بوون ئەمانە کەسی نزیکی یەکترن، بەڵام ئەو رق و قینەیەی سەردەمی زوو، هەر هۆیەکە تا بەتەواویی لەیەکتر نزیک نەبنەوە.
دایکم: راستە ئەو قسانە ئاسایین زۆر کاریگەری نییە، بەڵام ئەگەر بەوردی لێی بڕوانین، سەیرەکە چەند بەئازارە، بۆیە دەکرێ هەموومان یەکترمان خۆشبوێ وەک پێشینینان گوتویانە: دونیا شەو و رۆژێک نییە، چاو هەر بەچاو دەکەوێتەوە، تەنیا چیا بەچیا ناکەوێ.
شتێکی زۆر سەرنجڕاکێش زۆر جار لەنێوەندی قسەکانی دایکمدا بەدی دەکرا، دەیگوت: ئاوازەکانی قسەی خۆش و خۆشەویستی و دڵنەوایی یەکتر وەک ئەو ئەو چوار شێوازەی کوردی وایە، هەر شێوەیەک بەکوردی قسە دەکات، هەر هەموویان ئاوازێکی جوانی کوردیان بەبەری ئەو کوردییە جوانەی ئێمەدا کردووە.
وەک لەسەرەتادا گوتم، دایکم لەیەکێک لەگوندەکانی زێی بچووکی وراتی کۆیە، یان گوندەکانی ئەو دیوو بەستی شەرغە لەدایکبووە، دایکم ناوی “شەمام”ە، شێوەزاری گوندەکەمان لەبن زارەکانی لوڕییە، وەک باوکم بەتەواوی ئەو شێوە زارە و بن زارەی دەزانی، تا کۆچی دوایشیکرد، بەتەواوی زاڵبوو بەسەر شێوەی لوڕی، ئێمە وەک ئەو نەماندەزانی، کاتێک بەشێوەی سۆرانی قسەی دەکرد، ئەگەر بەتەواوی نەیتوانیبووایە، ئەوا هەر بەلوڕی قسەی دەکرد، ئەو شێوە زارەی زۆر خۆشدەویست، هەردەم دەیگوت:قسەکردنی ئێمە زۆر خۆشە، بەمنداڵی گوێم لەدەیان گۆرانی لەو شێوەیە بووە، ئێوەش بزانن باشە، خۆتان بەتەواوی خۆتان فێر بکەن.
زۆرجار دایکم بۆ ئەوەی ئەو شێوە زارەمان لەبیرنەچێ ئەوا بەلوڕی بانگی دەکردین، ئێمەش زۆرجار لەبیرمان چووبۆە، چونکە زۆربەمان لەهەولێر لەدایکبووینە.
لەبیرمە زۆر جار ئەگەر باوانم بیانویستبووایە لەنێوان خۆیان باسی بابەتێک بکەن، ئێمە لێیان تێنەگەین، بەلوڕی قسەیان دەکرد، ئینجا ئەو شێوەزارە لەزاری دایک و باوکم ئاوازێکی زۆڕ خۆشی هەبوو، وەک ئەوەی ئێمە گوێمان لەشیعرێکی زۆر جوان بێ، ئەوە جگە لەوەی کاتێک هەندێک نووکتە و قسەی خۆشیان بەو شێوەیە دەگێڕایەوە، لەنێوان یەکتردا پێدەکەنین، ئێمەش لەبەرامبەریان تەنیا واقوڕمابووین، تا ئەو کاتەی ئاسانتریان دەکرد، ئینجا لەگەڵیان پێدەکەنین.
ئەو کاتانەی زیاتر هەموومان پێکەوە بووین، لەماڵدا، باس لەوە دەکرا، چۆن تەنیا چوار گوند وەک سێکانی و سێگردکان و کانی لەلە و ئۆمەرگومبەت شێوەزاریان جیایە لەگەڵ دەڤەری کۆیە -وراتی کۆیە-هاوکات زۆر جار خەڵکیش ئەو پرسیارەی لێکردووین، بەپێی چەند بەڵگەیەکی مێژوویی دوایی شەڕی چاڵدێران لەکرمانشاوە و لەپاشاندا بەچەند قۆناغێک هاتووینەتە دەربەندی زەهاو، لەقۆناغێکی دیکەی ئاوارەیدا هاتوونەتە گوندەکانی سەر زێی بجووک، بۆ دواجار لەوێدا نیشتەجێ بوونە.
وەک گوتم دایکم ئەو شێوەزارەی زۆر خۆشدەویست و هەردەم دەیگوت، ئەو گۆرانی و تەمسیلانە زۆر خۆشن، کە بەشێوەی ئێمەیە. هەموو وشە و دەربڕینەکان لەدڵەوە دەردەچن, هەمووى وشەى رەسەنى کوردین.
زۆرجار ئەو رستەیەشى دووبارە دەکردەوە, کە شێوە ئاخاوتنەکانى کوردى ئینجا بەهەر شێوەیەک بێ لەکۆتایدا ئاوازێکى کوردى زۆر جوان بەگوێماندا دەچرپێنن.

2

دایکم سەرەتا زۆر قەڵس دەبوو بەبێنی ئەو کتێب و رۆژنامە و گۆڤارە زۆرەی لەماڵماندا هەیە، دواتر ئەویش وەک ئێمە حەزی بەوە دەکرد بزانێ لەنێوەندی ئەو کتێبانە چ دەگوزەرێ.
دە ساڵێک پێش ئێستا، لەنوویینێکدا باسم لەوە کردووە، لەنێوەندی کتێب و نووسینەکاندا گەورەی و پیرۆزی مرۆڤ دەدۆزیتەوە، ئەوکات بەشێک لەسایتەکان بڵاویان کردەوە، واتە ئەو سایتانەی گرنگی بەکتێب دەدەن.
رۆژێکیان دایکم گوتی: من نەخوێدەوارم، بەڵام کچەکان، کوڕەکان، نەوەکان، زۆر خەریکی ئەو کتێبانەن، بۆیە منیش پێمگوتن: بۆم بخوێننەوە، ئەوانەی ئێوە دەیخوێنەوە.
کاتێک بۆمان خوێندەوە، یەکسەر گوتی: ڕۆژانە ئەوەی ئێوە دەیخوێننەوە بۆم بخوێننەوە، هەست دەکەم، ئەوانە جۆش و خرۆش دەبەخشنه مرۆڤ، منیش حەز دەکەم، گوێم لەو ڤسانە بێ، دیارە ئەو هەموو کتێبە زۆرەی ناو ماڵی ئێمە (حونەرێکی) هونەرێکی تێدایە، دەبینم هەمووتان جگە لەدەرس و دەورتان خەریکی خوێندنەوەی ئەو کتێبانەن، دەزانم شیعرەکانی حاجی قادری کۆیی و نالی و ئەحمەد موختاری جاف دەخوێننەوە، زۆر جاڕ هەست دەکەم، ئێوە لەگەڵێدا هەست بەخۆشی دەکەن، با منیش گوێم لەو شیعرانە بێ، حەز دەکەم کتێبەکانی دیکە، کە دەخوێننەوە، منیش بزانم چ دەڵێت، تا بزانم نووسەرانی کورد تا چەند توانیویانە لەحاڵی میللەتەکەیان گەیشتوون.
ئێستا دەمەوێ بگەڕێمەوە بۆ ساڵی 91 واتە لەراپەڕیندا، دوای گەڕانەوەمان لەکۆڕەو ئێمە زۆر زوو هاتینەوە ماڵ، بێگومان نە نەوت نەکارەبا هیچ شتێک نەبوو، بۆ ئەوەی کوانووی ئاگرمان هەبێ بۆ چێشتلێنان، دایکم گوتی: ئەو رۆژنامانە بۆ هێدی هێدی نەیسووتێنن لەجیاتی نەوت و دار.
بێگومان ناچاری وایلێکردێن رۆژنامە هێدی هێدی بچێتە دەم ئاگردانەوە بۆ ماوەی چەند رۆژێک رۆژنامەکان تەواو بوو، ئینجا دەستمانکرد بەسووتاندنی گۆڤارەکان بۆ ئەوەی نان و چێشتی پێ ئامادە بکەن، دایکم ماوە ناماوەش پێدەکەنی دەیگوت: بینن ئەو وەرقە و پەرەقانە بینن، با بیسووتێنین، زیاتر ئەوانە بێنن، رسمی سەدامی تێدایە، هەر رسمێکی رەفیق حزبی ئەوانە بێ باشتر دەسووتێ.
ئێمەش لەگەڵ دایکم پێدەکەنین و قسەی خۆشمان دەکرد، هەردەم دەیگوت سەردەمێکی زۆر ناخۆش بوو، بڕوا و نەیەتەوە، خوا نەکا میللەتێک دیل بێ، تەواو کارەسات بەسەریدا دەبارێ، ئەوەی لەسەربازی رادەکا و ئەوەی لەشەڕی عێراق و ئێران کوژرا یان شەهید کرا، ئەوە جگە لەو دایکانەی جەرگسووتاو بوون، کوڕەکانیان بەبیانووی تەنزیم و رێکخستن خرانە زیندانەوە و دوایش لەسێدارەدران.

1

ئێستا تەمەنم 53ساڵە، هیچ کاتێک وەک ئێستا بەسات و کات رۆژی وا ناخۆش تێنەپەڕیووم، هەردەم ئەو کاتانەی دایکم دەبینی، دەمگۆت دایە چۆنی، ئەویش یەکسەر چاوەکانی بریسکەی دەهات و دەیگوت : وەرە پێم بڵێ بزانم هەواڵ و ئیخباری دونیا چییە، منیش بۆ ئەوەی دڵتەنگ نەبێ دەمگوت لەدەرەوە لەخاریخ لەوڵاتان شەڕ و شۆڕێکی زۆر هەیە، بەڵام زۆر دوورە لەئێمە، کەچی دایکم دەیگوت: نا کوڕم، ئەوانەی تووشی ناخۆشی و کارەسات دەبن، ئەوانیش دایک و خوشک و برا و نەوەیان هەیە، هیچ جیاوازی نییە، لێرە شەڕ بێ یان لەو خاریجە.
زۆر جار دایکم بەدیار ئاوارەکانی سوریا و ئۆکرانیا و فەڵەستین و ئەفغانستان فرمێسک لەچاوانی دەهاتە خوار و دەیگوت: کوڕم، ئەوانیش وەک ئەو کوردەی خۆمان، هەردەم لەڕاکردندان، گوناحن، هەق نییە، وایان لێ بێ، ژیان لەلای هەمووان خۆشە، خوا زاڵم بەدەرد ببا.
دایکم ئافرەتێکی نەخوێندەوار بوو، بەڵام کاتێک باسی شەڕ و ئاشتی دەکرا لەزۆرێک لەسیاسییەکان باشتری دەزانی و هەمیشە دەیگوت :تەنیا بەئاشتی و بێ شەڕ دەتوانین وڵات ئاوەدان بکەینەوە، زۆر گوناحە ئەو گەنجە جوانانە ئااوارەی وڵاتان بن، راستە ئەو گەنجانە دوای ماوەیەک لەخۆشیدا دەبن، بەڵام ئەی چی بەدڵی دایک و باوکیان دەڵێین، ئەوان هەردەم لەچاوەڕوانی رۆڵەکانیانن، ئەگەر بۆ ساتێکیش بێ حەزیان بەوەیە رۆڵە و نەوەکانێان لەباوەش بگرن.
دایکم لەو ژنانە بوو، منداڵ و نەوەی خۆیی و منداڵ و نەوەی کەسانی دیکەی وەک یەک سەیر دەکرد، هەمووانی بەیەکسانی ماچ دەکرد، بەتایبەتی لەو بۆنانەی کە مێوانمان دەهات، یان لەکۆڵان منداڵێکی دەبینی، زۆر دڵی پێی خۆش دەبوو.
دایکم خەڵکی گوندێکی بەستی شەرغەیە، بەو مانایەیە، هەردەم زی و رووبار و چەم و کستوکاڵ و سەوزایی بینیووە، هەردەم باسی زێ و بەرزبوونەوەی ئاو و رووبارەکانی دەکرد، کاتێک باسی چەمەکانی دەکرد، وەک ئەوەی باسی بەهەشت بکات، دەیگوت: جوانی ئەو دار و درخت و بەرووبوومانە لەخەیاڵم دەرناچێ، من ناتوانم لەنێو خانوویەکدا بژیم، تەنیا چوار دیوار بێ، خانوویەک بکڕن، با باخچەی هەبێ. من ناتوانم لەخانوویەک بژیم باخچەی نەبێ، دەزانی باخچە و سەوزایی مانای چییە، مانای ئەوەیە ئێمە هەردەم لەبەهەشتین، ئێمە دەبێ بەهەشت بۆ خۆمان دروست بکەین.

• دەزانی هەر دار و درەختێک راز و نیازی خۆی هەیە، خۆشەویستی نیشتمان لێرەوە دەست پێدەکات، کاتێک سەوزایی بەکۆڵانێک دەبەخشی، دەبێ بزانی هەمووان چاو لەتۆ دەکەن تا بەهەشتێک لەنێو ماڵی خۆیان دروست بکەن.
  ئێستا ئەو قسانە لەگوێمدا دزرنگێتەوە، لەنێو ژوورەکەم هاواڕ دەکەم، دایە، بیری ئەو قسانەت دەکەم.
  وەک گوتم دایکم ژنێکی نەخوێندەوار بوو، کەچی هەموو جار دەیپرسی: ئەرێ شەڕی کۆسۆڤۆ چی بەسەر هات، ئەوە سڕبییەکان ئەوەندە داخ لەدڵن، من باوەڕ ناکەم، چونکە ئەوانیش دایکیان هەیە، ئەوە تەنێا چەند داخ لەدڵێکە دەیانەوێ هەموو شتێک تەفروتوونا بکەن، من دەرانم ئەوانیش لەپاڵ سەنگەرەکانێان بیری دایک و باوک و نەوەکانێان دەکەن.، بەڵام ئەوە ئەرکە پێیان سپێردراوە تاوەکو هەموو شتێک بسووتێنن، دەزانم لەپاڵ سەنگەرەکانێان چ ئازارێک دەچێژن، بۆیە خۆیان ئاشکرا دەکەن تا گولەیەک بیانپێکێ و لەو هەموو ئازارە رزگاریان بێ.

تۆفانەکەی دوامان. یاخود، تۆفانەکەی دوای ئێمە.
وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: رەسوڵ بەختیار

لەم کتێبەدا باس لەهەموو ئەو تۆفانانەی سەر زەوی دەکا، هاوکات لێکدانەوەی ئاینییەکان بۆ تۆفان و کۆتایی، لەم کتێبەدا خراوەتە روو.
ئەم کتێبە لە بڵاوکراوەکانی دەزگای رۆسا-یە.
لەم شوێنانە دەستدەکەوێ:
1-دەزگای رۆسا ناو بازاڕی رۆشنبیران.
2-داون تاون، دوکانی ژمارەf74.

نازانم چ ناوێکی لێ دەنێن چیرۆک یان یاداشت یاخود سەر بوردە، بەڵام ژیانی گەنجێکی تەمەن 10-15 ساڵە لەهەشتاکانی سەدەی رابردوو بەو شێوەیە بوو.
،ئێمە لەسەرەتاوە هەڵخەڵەتاوین، باوک و باپیرانمان باسیان لەکورد دەکرد، ئێمەی منداڵ گۆێمان دەگرت بەتاسەوە گوێمان لەشیعرە کوردییەکان دەگرت کاتێک باسیان لەکوردایەتی دەکرد، خەممان دەخوارد کاتێک یەکێک بڕوای بەو دۆزە نەبوو، کاتێک تەمەنم 10-15 ساڵان بوو، بەشداریمان لەو خۆپیشاندانە دەکرد، کە گەنچە خوێن گەرمەکانی زانکۆ لەشەقامەکانی هەولێر سروودی ئەی رەقیبیان دەگوتەوە، ئای چەند شاگەشکە دەبووین، کاتێک بەعس بەو هەموو توند و تیژییەی هەترەشی لەو سروودە دەچوو، لەوەش گەڕێ کاتێک خۆپیشاندەران دەکەوتنە نێو کۆڵانەکان دایک و خوشکان چۆن بەهەلهەلەوە دەهاتنە نێو کۆڵان هاواریان دەکرد بژی پێشمەرگە …بژی کوردستان، …ئەوانەی بڕواشیان پێ نەبوو، بەمەلوولییەوە لەلایەک دەوەستان و سەریان دەلەقاند، دەیانزانی هەر یەک لەو مێرد منداڵ و گەنجانە لەلایەن بەعس بگیرێن، بێگومان لەسێدارە دەدرێن.
چەند مەزن لام چەند گەنجێک هەڵیانکوتایە سەر بانی قوتابخانەی رووناکی کچان و ئاڵای عێراقیان دابەزاند و دواتر سووتاندیان، لەبیرم ناچێ، چۆن ئەمنەکان تەقەیان دەکرد، باشبوو کەس نەکوژرا، کاتێک گەیشتینە جادەی سەرەکی رووناکی – ئیسکان، خۆپیشاندەرەکان هێرشیان کردە سەر پاسێکی -ئامانەیەکی- مەسڵحە و سووتاندیان چەند دڵمان پێخۆشبوو، گرنگ ئەوەیە زیانێک بەحکومەت بگەیەنین، تەقەی ئەمن و پۆلیس زیاتر بوو، هەر یەک بەلایەکدا پەرتەی کرد، کەوتنە ناو کۆڵانان.
گوێمان لەئێزگەی سەرەوە – کورد- دەگرت، چەند پێی شاگەشکە دەبووین، چۆن باسی ئەو خۆپیشاندانەی دەکرد..بەبەرگری و بەرەنگاربوونەوەی نەتەوەیەک هاواری دەکرد و دەیگوت: ئەوەتا کوڕان و کچانی کورد.
سەیرە کاتێک پۆلیس و ئەمنەکان بدوای پێشمەرگە دەگەڕان لەناو شارە پەیڕەوی گرتنی -كمل اربعین- چل کەسیان سواری دەستگیر دەکرد، بەبێ ئەوەی هیچ شتێکی لێ بپرسن، ئەو گەنجانەی دەخرانە نێو ئەو پاسەوە وەک ئەوەی بچنە سەیران تا سەرا گۆرانیان دەگوت، نەێاندەزانی ئەوان گیراون، ئەوکاتە ئاگادار دەبوونەوە، ئەوان گیراون، کە خۆیان لەنێو تەلەبەندا دەبینیەوە، درەنگ لەسەعات 9ی شەو پێیانگوتین ریزبن، کاتێک گەیشتە من پێیگوتم : ناوت چییە، منیش گوتم ناوم رەسووڵ عەزیز-ە

• باشە جارێکی دیکە نامەوێ چڕوچاوت ببینمەوە، رووخسارت بەپێشمەرگە دەچێ.
  (سەیری وێنەیەکی دەکرد) بەڵام ئەوە تەمەنی لەتۆ گەورەترە، دەموچاوت بەو پێشمەرگەیە دەچێ، بەڵام ئەو تەمەنی زۆر لەتۆ؟گەورەترە، بڕۆ جارێکی دیکە نەتبینمەوە.
  لەبیرمە کاتێک پێشمەرگە لەو پەڕی هێزدا بوو، لەدرەنگانی شەو دەهاتنە ناو شار وەک گەڕەکەکان باداوە و مەنتکاوە و 92، چەند دڵمان پێخۆشبوو، ئەوکاتەی چوونە ناو مزگەوت سروودی ئەی رەقیب و ئ یان ئەی شەهیدان.- لە بڵندگۆیی مزگەوتەکان پەخش دەکرد، ئێمەی گەنج و هەرزکار باڵامان زیاتر دەبوو.
  ئەمە بەشی یەکەمە، لەوانەشە دوا بەش بێ، لەبارەی چۆنیەتی هەڵخەڵەتاندنی هەرزەکاڕ و گەنجی کورد لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی رابردوو.

نامانەوێ بچینە ناو گوتار و چەمکە فەلسەفییەکان، وەک ئەوانەی شتێکی وای لێ نازانن، کەچی خۆیان کردۆتە دەمڕاستی ئەو گرووپ و لایەنانەی باس لەئازادی دەکەن، کەچی دوای ماوەیەک دەردەکەوێ ئەوانە خزێندراونە ناو تۆڕەکانی ئازادی، یان دوای ماوەیەک لەهەموو خاڵ و پرۆسەی ئازادی پاشگەز دەبێتەوە، بەو پێیەی بەپۆستێک پۆستێکیان پێ بەخشی.
کەس تۆمەتبار نییە سەر بەچ ئایدۆلۆژیا و رێباز و لایەنێکی، گرنگ ئەوەیە تۆی مرۆڤ بتوانی وەک مرۆڤ قسە بکەی، وەک مرۆڤ مامەڵە بکەی، ئێمە دەزانین زۆرێک لەپڕێک بوونەتە کوڕێک، بەڵام مافی کەسانی دیکە موڵکی تۆ نییە تا بەئارەزووی خۆت، قسەی لەسەر بکەیت.
لەسەرتادا باسمان لەوەکرد پێویست ناکات شەن و کەوی فەلسەفە و ئایدلۆژیایەکان بخەیتە روو، ئەوەی هەیە بەپێی بە پێی ئەزموونی رۆژانە دەبیندرێ، نەک فڵان و فیسار وایانگوت.
تۆ دەبینی لەو وڵاتانەی جۆرێک لەژیاری پێوە دیارە، لەمامەڵە و قسەکردنی رۆژانەدا بەدەردەکەوێ، کاتێک قسان لەتەک یەکتردا دەکەن زۆر بەسانایی و بێ گرژی لەتەک یەکتردا بەیەک دەڵێن بەیارمەتیت دەتوانم لەم کورسییەوە بچمە کورسییەکی دیکە، (یەکەم رێگەی گرتووە) ، دووەم کەمێک ماندووە و شوێنەکەی ناخۆشە.
دەسەڵات و تاکیش دەکرێ زۆر بەهێمنی و بێ توندوتیژی هیچ لایەک و بەپێی ئەو یاسا و رێنوێنانەی هەموو لایەک ئاشنان پێی.
ماوەیەکی زۆر لەرۆژنامە و گۆڤارەکان کارم کردووە، زۆرجاڕ و بەردەوام ئەو کێشەی ئازادی رادەربڕین لەنێوان تاک و دەسەڵاتدا بۆتە جێگەی پرسیار، بەڵام هیج کات لەم دوو لایەنە بەهێمنی لەگەڵ یەکتردا ئاخاوتنیان نەکردووە، تاک زوڵملێکراوەکان وا دەزانن بەهێرشکردنە سەر دەسەڵات ئەوا دەتوانێ هەموو ئامانجەکانی بەدەست دێنێ، ئەو نازانێ ئەو وشنانەی ئەو دەریدەبڕێ تەنیا لەکەدارکردنی بەرامبەرەکەیەتی، دیارە دەسەلاتیش لەبەرامبەر ئەو قسانە چەندین دامودەزگا و پارێزەری هەیە، ئەمجارەیان تاکی قوڕبەسەر سەرەڕایی نەسەندنی مافەکانی تۆمەتبارە بەلەکەدارکردن، کاتێک رووزەڕووی دادگا دەبێتەوە سەری سوڕ دەمێنێ و ریاتریش رق ئەستوور دەبێ، دوای کێشمەکێشمێکی کەم و زۆر تاکی خاوەن ماف دەخرێتە زیندانەوە، چونکە دەکرا تاکی زوڵملێکراو یان وستوویەتی ئازادانە رای خۆی دەربڕێ، کەچی ئەو هێرش دەکات.
لێرەوە دەکرێ عەقڵ بکەینە سەنگی مەحەک، شتێک هەیە پێی دەڵێن : دەکرێ بەنەرم و نیانی لەگەڵ یەکتردا بدوێین، ئەگەر دەسەڵات بەنەرم و نیانی بەرامبەر ئازادی رادەربڕین بجوولێتەوە مانای ئەوە نییە لاوازە، بەڵکو لەسۆنگەی هێزەوە قسە دەکات، هاووڵاتییانی خۆشی رادێنێ بەوەی هەڵسوکەوتەکان نەرم و نیان بێ، چونکە کۆمەڵگەی ژیار بەگەڕانەوە بۆ عەقڵ پێشدەکەوێ.
لەکۆتایدا ئازادی رادەربڕین هەموومان جوان دەکا رێگە نادا گرژی و توندوتیژی ببێتە لەمپەر لەبەردەم مامەڵەکردنی ژیارانە.
کۆمەڵگەی کوردستان بەهەموو پێکاتەکانەوە، جۆرێک لەگرژی و توندی لەهموو ئاکار و رووخساریدا زۆر بەروونی بەدەردەکەوێ، ئەگەر کەمێک پێداچوونەوە بکەین، ئەوا جوانترین نموونە لەم ناوچەیە دەخەینە روو، ئەو ناوچەیەی لەئێستادا لەگوگڵ ئێرسیشدا بەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناوی دەهێندرێ.

ئەوەی لەو ماوەیەدا، لەنێو کۆچە و کۆڵانەکانی شارەکانی کوردستان لەئارادایە، هەڕەشەیەکی سەرەکییە بۆ گۆڕانی نەرێنی کۆمەڵگە، بەهۆی لاساری چەند تاکێکی کۆمەڵگەوە، وا خەریکە حاڵەتەکان ببنە دیاردە، ئەمەش لەپای چەند کەسێک لەپڕێکەوە بوونەتە کوڕێک، لەسەر شەقامەکان بەبەرچاوی خەڵک بەگشتی یاسا پێشێل دەکرێ، کوشتن و بڕین لەحاڵەتەوە هێدی هێدی پەرە دەسێنێ، لەسەر شکاندنەوەی سووکانی ئۆتۆمبیلەکان، دوو کەس دادەبەزێ بێ سێ و دوو هەڵدەکوتنە سەر یەک، یەکێک بەرامبەرەکەی دەکوژێ، دواتر لەتیڤی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان تەواوی وێنە و ناوەڕۆکەکە دەخرێتە روو، بێ ئەوەی حسێب بۆ خانەوادەی بریندار یان کوژراوەکە بکرێ.
کێشەی سەرەکی تەنیا توڕەبوون و هەڵچوون و لاساری چەند کەسانێک نییە، بەڵکو وەک لەپێشتر باسمان لێوە کرد، وا خەریکە لەحاڵەتەوە ببێتە دیاردە.
بوونە دیاردەی ئەم کارەساتانە، بۆ دواتر پەلوپۆ دەهاوێ، رگەکانی لەدارێکی ئاساییەوە، موتربە دەکرێ، لەناکاوکادا دەبینی باخچە “کۆمەڵگە”کەت پڕیەتی لەو دار و درەخت و لقوپۆپانە.
لەگەڵ ئەوەی دەرچووی هیچ پەیمانگە و زانکۆیەک نیم، بەڵام بەحوکمی کارم هەردەم ئاشنایەتیم لەگەڵ کەسانی ئەکادیمی و دڵسۆزانی چارەسەری قەیرانەکان بووە، سەرەتا سەرچاوەکان دیاری دەکرێ لەپاشاندا بۆ خوێندنەوەی پەو سەرچاوانە دەبینی لەنێوەندی بابەت و کتێبێکدا چەندین باس و خواست خراوەتە روو، بۆت دەردەکەوێ کێشەی سەرەکی بێ ئاگایی و ناهۆشیاری بەشێکی کۆمەڵگەیە، ئەو بەشەش بەدرێژایی مێژوو سوودمەند و کەڵەگا و بێ منەت بوونە لەهەموو شتێک، ئەوان بەپێی سەردەمەکان مامەڵەیان کردووە، بەرژەوەندی خۆیان لەچیدا بووە، وایانکردووە، هیج کات گوێیان بەبنەما و کلتوڕ و نەریت نەداوە.
ئەگەر سەرنجتان دابێ، کاتێک تۆ لەشوێنێکی گشتیت، هەست دەکەی ئەو کەسە لاسارانە لەوێدا بوونیان هەیە، بۆیە وای دادەنێت لەناکاو کێشەیەک روو بدات، بۆیە دەبێ زۆر بەئاگاییەوە بڕوانیت و مامەڵە بکەی.
کێشەی سەرەکی کەس و، تاکی لاسار، هەردەم وادەزانی خۆی لەسەر هەقە و هەموو ئەوانی دیکە وەک بووکەڵە سەیر دەکا، بۆیە وا دەزانێ دەکرێ پەم بووکەڵانە یاری لەگەڵدا بکەی، یان یاری پێبکەی.
ئەوەی سەیرە، زۆربەی ئەو کارە نەخوازراوانە لەلایەن کوڕان و کچان و کەسانی نزیکی بەرپرسانن، واتە ئەوانەی لەنێوەندی کۆمەڵگەدا بەرپرسیاریەتی چاکسازی و بەرەو خۆشگوزەرانی و خستنە رووی راستییەکانە، دیارە ئەمەش کێشەکە ئاڵۆزتر دەکا.
ئەم شێوەی ئێستا هەمان شێوەی سەدەی نۆزدەی وڵاتانی ئەورووپایە، بەتایبەتی وڵاتی فەڕەنسا، ئەو کاتەی نووسەر و رۆشنبیران و رۆژنامەنووس و ئەکتەر و شێوەکارەکان زۆربەی زۆری بەرەو لاساری و خۆ دەرخستن و نانەوەی کێشە خۆیان ئامادە دەکرد، ئەو نووسەرانەی رۆمانیان دەنووسی زیاتر رۆمانەکانیان باسی لەسۆزانییەکانی بەر تیشکی گڵۆپەکانی پاریس دەکرد، کوڕە دێهاتییەکانیش کاتێک ئەو دیمەنەیان دەبینی جۆش و خرۆشیان بەرەو کاری لاساری دەڕۆیشت.
گەنجی پەم دەڤەرە ئەوەی لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەیبینێ، وا دەزانێ زۆربەی راستییە، بۆیە ئەویش بەدوای تێرکردنی ئارەزووەکانی دەگەڕێ، لەم هەلومەرجەشدا کاتێک لەنێو واڤیعدا خۆی دەدۆزێتەوە دەبینێ بابەتەکە پێچەوانەیە، لەمەوەش کاردانەوەی دەبێ، خۆی بەونبوو دەزانێ، دەیەوێ خۆی بدۆزێتەوە، بەهۆی کاری لاساری ژیانی خۆی و خێزانێک تێک دەدا.

رەسوڵ بەختیار

ئەو گاڵتەجاڕییەی ئێستا لەئارادایە هیچ پەیوەندی بەرۆژنامەوانییەوە نییە، تەنیا کەسانێک، بوونەتە هەواداری بەرپرسێک، پژمینێکی ئەو دەسەڵاتدارە دەکەن، بەهەواڵ و راپۆرت و ریپۆرتاژ، وێنە و قسە سواوەکان وا جوان دەکەن، هەست دەکەی، ئەمانە لەوڵاتێکی ئەورووپی دەژین، لەرۆژی رۆژنامەگەریش هەر ئەوانە لەلایەن بەرپرس و دەزگا سێبەرەکانیان خەڵات دەکرێن، ئەو تۆڕە کۆمەڵایەتیانەش بەیەکجاری کارەکەی شێواندووە، یەکێک ساتمەیەک دەکا، هەموو پەیچ و ئەکاونتە ساختەچییەکان دەیکەن بەهەرا، وەک ئەوەی تەنیا لەم دەڤەرە ئەو ساتمەیە لەئارادا بێ.

رۆژنامەوانی و سێبەرەکانی حزبەکان وایان شێواندووە، بەسووپایەکی دکتۆری دەروونی چاک ناکرێ، گەنجان و هەتا پیرەکانیش بەدوای هەڵە ناباوەکانی ئەو لاپەڕانە کەوتوون، بەبێ ئەوەی هیچ کاتێک لەهۆکارەکان بپرسن، کێ لەپشت ئەم هەرا و قەیرانانە دایە، بەڕێوەبەرانی قەیرانەکانیش لەدوورەوە پێکەنینیان دێ، دواتر لایەنە پەیوەندیدارەکان لەسەر مێزێک کۆدەبنەوە و چەندین ئاڵایان لەپشتە، دووبارە خەڵک بەهۆکاری کێشەکان دادەنێن.

ئەم چەند دێڕەی سەرەوە تەنیا خستنە رووی  ئەو ساتمانەیە، کە رۆژانە خەڵکی پێوە خەریک دەکەن، دیارە هەر هەموو ئەمانە ناچێتە نێو دووتۆیی رۆژنامەوانییەوە تەنیا بۆ کات بەڕێکردن و بەکاربردنی چەند ویستێکە، تا کێشە گەورەکان لەبیر بچنەوە، خەڵک بەشتی لاوەکی خەریک بکەن.

لێرە لەبەر پەیچ و سایت و سێبەرە ساختەکان توانیان رۆژنامەوانی کاغەز لەناو ببەن، زۆر کەس هەیە دەپرسێ، هەندێکجار ئەوانەی دامەزرێنەری ئەو رۆژنامە و گۆڤارانە بوونە، پرسیاری مانی دەکەن و دەڵێن: ئەرێ ئێستاش دەردەچێ، کێ ماوە، کێ وتار و بابەتە ئەدەبی و رۆژنامەوانییەکان دەنووسێ، وەکجاران جۆش و خرۆش بۆ نیشتمان و خاک و پەروەردە و خوێندن هەیە.

هەر خۆی وەڵام دەداتەوە، بێگومان نەخیر هیچ شتێک لەباری خۆیدا نەماوە، چونکە چاوەشەکان هەموو شتێکیان لەبار برد.

رۆژنامەوانی کوردستان تا ئەو کاتەی هیز و تاقەتی هەبوو بۆ خوێنەران دەیتوانی پەیامە جوانەکان بخاتە روو، لەگەڵ ئەوەی زۆربەی رۆژنامە و گۆڤارەکان لەوکات حزبی بوون، بەڵام رەنگدانەوەی حزبەکانی زۆر بەکەمی لەسەر دیار بوو، تەنیا ئەوە نەبێ لەیادەکان ئەوە رەنگیدەدایەوە، بەڵام لەکۆتایدا گۆڤار و رۆژنامەکان پەیامەکانیان بۆ رۆشنبیری و بیری ئازاد بوو.

هەر چۆنێک بێ، لەئێستادا هیچ روویەکی رۆژنامەوانی نەماوە تەنیا لاپەڕە دیجیتاڵە سێبەرەکان لەگۆڕەپانەکەدان، کاتێک هەواڵیان نامێنێ باس لەسوود و زیانەکانی سیر و پیاز دەکەن.

رۆژنامەوانی کوردی یان کوردستان، وەک وەڵات و نەتەوەکانی دەوروبەرمان مێژوویەکی دوور و درێژیان، هەقە نییە تەنیا تەندابێ بەکەسانی سێبەر و ماستاوچی، لەگەڵ ئەوەی چەندین یاسا هەیە، بەڵام هەموو یاساکان دەرەقەتی ئەو بایە بەهێزەی تەکنەلۆژیا نەهاتن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ناکارابوونی دەزگا چاودێر و سەندیکا و وەزارەتە پەیوەندی دارەکان.

لەتەک ئەوەی خودی رۆژنامەوانی رۆژانە خەسڵەتی خۆی لەدەست دەدا، خوێنەران بەشتی لاوەکی و گاڵتەجاڕی ئینتەرنێت خەریکن، هیچ بەهایەک نابەخشن، هاوکات ئەمە گەورە و بچووک دەگەرێتەوە، دایک و باوک لەناو خێزاندا هەوڵی ئەوە نادا منداڵەکانی رۆژێک لەرۆژان رۆژنامەیەک یان کتێبێک بخوێننەوە، بگرە خۆشیان تاقەتی ئەوەی نییە رۆژانە بۆ چەند ساتێک ساتمەیەک بکا بابەتێک بخوێنیتەوە، دیارە ئەمەش پەروەردەی ئەو چەندین ساڵەیە، هەمووان خۆیان خەریککردووە بەئۆتۆمبێلی جوان و ڤیلا و ئەپارتمانەکان.

ئەم دۆخەی ئێستا پێویستی بەوەیە، بەهەموو لایەک خوێندنەوە بگەڕێنینەوە نێو خەڵکی، تا نەوەکان بزانن رۆژنامەگەری کوردی خاوەن سەروەرییەکی مەزنە، جێگیربوونی زمانی کوردی هەروا لەخۆڕا بەردەوام نەبووە، بەڵکو بەدرێژایی مێژوویی رۆژنامەگەری کوردی قەڵەمە پاکەکان لەپشتەوەی بوونە و هەنگاو بەهەنگاو کردوویانەتە ئەستێرەیەکی درەوشاوە.

هەردوو چاوانی فرمێسک تیایدا زابوو، نەیدەوانی هیچ قسەیەک بکات، لەخۆشیاندا دەیویست باڵ بگرێ، لەکاتێکدا ئەو بۆیە لەبەندینخانە بوو، سێجار بەسەر چەند ماڵێکی دادابوو بۆ دزیکردن، لەنێو بەندینخانە کاتێک هەواڵیان پێدا، لەم نزیکانە ئازاد دەبێ، هەر لەدڵی خۆیدا دەیگوت: ئازاد بوون بۆ کەسێکی سیاسییە، نەک بۆ دزێکی وەک من، کەسێک پانزدە ساڵە لەنێو کونجی زینداندا بێ، سی ساڵیشم ماوە.
ئەو دزە سێ دزی بچووکی کردووە ئەگەر بەراوردی بکەی بەدزە هاوڕێیەکانی نێو بەندینخانە، هەر دزییەکی بەجیا دادگایی کراوە، بۆیە نزیکەی چل و پێنج ساڵ حوکم دارابوو، لەماوەی ئەو پانزدە ساڵەدا کەس سەردانی نەدەکرد، هیچ کاتێک خواردنێکی خۆشی لەدەرەوەی بەندینخانە بۆ نەدەهات، هەر تەنیا خواردنی بەندینخانەی دەخوارد، لەگەڵ ئەوەی لەنێو بەندینخانەدا ئەو بەدزێکی بچووک ناسرابوو، دزە گەورەکان هەموو کات گاڵتەیان پێدەکرد، پێیاندەگوت: تۆ تەنیا چەند مریشکێک و کەڵەشێرێک و مەڕی شوانەکان دەرەوەی شارت دزیووە، ئەوەندە ساڵە لەژوورەوە بیت، ئێمە چەند سەد دەفتەرێکمان دزیووە و وەک تۆ حوکممان بەسەرد دراوە، دەوەرە لەدەرەوە چەند نەفەر کەبابێکمان بۆ هاتووە، وەرە لەگەڵمان بخۆ.
دزەکە:راستە منیش وەک ئێوە دزم، لەگەڵ دزیەکەی من وەک خۆتان دەڵێن، هیچ نییە، بەڵام ناتوانم نانی ئێوە بخۆم، راستە دزم، بەڵام ناتوانم لەگەڵ دزە ناقۆڵاکان تێکەڵ بم.

• هەر وا بیر بکەوە، بۆیە کاتێک چوویە دەرەوەش هەر نابیت بەهیچ.
• گرنگ نییە، ببم بەشتێک، من لەبەر برسییەتی دزیمکردووە، بەڵام ئێوە لەتێریدا دزیتانکردووە.
  لەنیو ئەو گفتوگۆیانەدا، دووبارە چووەوە ناو خەیاڵەکانی، ئەمجارە ئەگەر لێبوردنی گشتی بمگرێتەوە، ئەگەر خۆم و هەموو ماڵەوە لەبرسانا بمرن ئەوا دزی ناکەم، ئەگەر هەر کاریشیان پێ نەدام ئەوا خۆم و خوشک و براکانم دەکوژم، تا چیتر خەم بەم دونیایە نالەبارە نەخۆین، چەند مانگێک لەنێو ئەو خەون و خەیاڵانە دابوو، رۆژێک نەیدەزانی چ باسە چەند پۆلیسێکی بەندینخانە، لەگەڵ کۆمەڵە بەندییەک یان چەند دزێکی ناقۆڵای ناو زیندانەکە، دەستیان بەگۆرانی گوتن کرد، ئەویش لەکونجێکی بەندینخانەکە چاوی زەق بۆوە، پرسیاری نەکرد، چی بووە؟ پۆڵیسێک، کە زۆر لێی نزیک بوو بووە برادەری و کەمێک ئاگادار بوو، لێی چووە پێش و پێیگوت: هەڵسە ئەوە بەبۆنەی تۆوە ئاهەنگ دەگێڕین، تۆ ناوت لەو لیستی لێبوردنی گشتیدایە و بەر دەبی، چیتر لەو کونجەدا ناتبینمەوە!
  دزەکە کاتێک گوێی لەقسانە بوو، هەموو رابردووی وەک شریتێکی سینەمایی هاتەوە بیر، لەخۆشیانا نەیدەتوانی لەجێگەی خۆی هەڵسێ، نەیدەزانی لەخۆشیانا پێبکەنێ یان بگرێێ..لەشوێن خۆیدا بەبێ دەنگی مایەوە، کەچی شایی و بەزمی پۆلیس و بەندییەکان هەر بەردەوام بوو.
  کاتێک دەروازە گەورەکەی زیندانیان بۆ کردەوە هێشتا باوەڕی نەدەکرد، دوای ماوەیەک لەئازاد بوون. یەکێک لەپۆلیسەکان لەنزیکەوە دەیناسی بینیبووی، کە ئێستا کەسێکی ماقووڵە و خاوەن ماڵ و منداڵ، بەشێوەیەکی لێهاتوو چووەتەوە ناو کۆمەڵگە، ئەو چەند ساڵەی ناو بەندینخانە و لێبوردنە گشتییەکە زۆر کاریگەر بووە لەسەری، بۆتە کەسێکی بەسوودی کۆمەڵگە.

نازانم دەبێ لەسەردەمەکانی پێشتریش هەر وابووە، یان تەنیا ئەم رۆژگارە، کەسانێکی والێکردووە، لەهەموو بوار و کار و کردەوەکاندا خۆی بەپاڵەوان بزانی، کەچی لەهەندێک قۆناغی ژیانیدا سودێکی بۆ خانەوادە و هۆز و شار و گەڕەکەکەی خۆی نەبووە، کەچی بەپێچەوانەوە دژایەتی هەموو شتێکی کردووە، خەڵکی بەگرتن داوە بۆ چەند قڕوشێک ئامادە بووە، بەپێش جەیش و جاشدا بڕوا، هەرچی گەڕەکی شارە بیکاتە کەلاوە، لە لادێی و گوندەکاندا زوڵمی لەجووتیاران کردووە، سەردەمانێک ئێمەی گەنج نەماندەوێرا بەکۆڵانەکەیاندا بڕۆین، نەوەک بیانووییەکمان پێ بگرن، بەچەند کەسێک بە شەق و شولاق لێمان بدەن.
ئەمە قسەی پیاوێکی بەتەمەن بوو، دیار بوو زۆر خەفەتی لەو بابەتە دەخوارد، بەرامبەرەکەی هەڵدەدایە و گوتی: حاجی لەوەگەڕێ، هەر ئەوانە ئێستا بوونەتە پیاوی ناو پیاوان، لەنێو کۆمەڵگەدا تەنیا وەک پێشتر قسەیان دەڕوا.
ئەو گەنجەی لەدەوروبەری ئەوانە دانیشتبوو، دیاربوو لێیان تێنەدەگەیشت، چەند جارێک هەوڵیدا پرسیاران لێ بکات، بەڵام لەرووی نەدەهات، کاتێک چووە ماڵەوە پرسیارەکانی لەباوکی کرد، ئەو بەپێکەنینەوە پێیگوت: بڕۆ بخوێنەوە، ناو دێڕەکان بخوێنەوە، هەرچی کۆن و نوێیە بیخوێنەوە، ئینجا تێدەگەی دۆخەکە بۆ گۆڕاوە، بەوە هەڵمەخەڵەتێ نووسەر و رۆژنامەنووس و شاعیرێکی ناودارە، راستە تۆ سەیری دەقەکان دەکەی، لەوانەیە زۆر جوان بێ، بەڵام دیسان پەڕی سەردەمێک بخوێنەوە، بزانە دوو روویی گەیشتۆتە چ قۆناغێک، بزانە ئێستا چی دەنووسن.
باوکە ئەوە باسی چیم بۆ دەکەی؟ خۆ من دەمەوێ بزانم ئەوانە لەفەیسبوکدا دەیانبینم هاوکاری خەڵک دەکەن، یەکسەر وێنەکیش لەگەڵ کەسە بێدەرەتانەکەش دەگرن، دواتر لەلاپەڕەکەیان بڵاوی دەکەنەوە، کەسانێک دەستخۆشی لێدەکەن، بەپیاوی سەردەمی دەناسێنن، لەگەڵ ئەمەش کەسانێک هەزار جوێنی پێدەدەن و بەکەسێکی درۆزن دەیناسێنن.
(بەپێکەنینەوە) هەندێک کەس هەن رابردوویان ئەوەندە ناشیرینە، دەیانەوێ بەچەند هاوکارییەکی خەڵکی هەژار و ئاوارە و بێدەرەتان خۆیان خۆشەویست بکەن، وا دەزانن خەڵک رابردووی لەبیر چووە.
گەنجەکە هیچ قسە و پرسیارێکی دیکەی نەکرد، لەلایەکەوە خۆی گرمۆڵە کرد و کەوتە ناو خەیاڵی بیرکردنەوە لەخۆی، وا خۆی نیشان دەدا، هیچ کاتێک بەو شێوەیە نابێ، لەژیاندا راستە و ڕاست دەڕوا.
ئەو پێیوابوو ئەوانەی بەو شێوەیەن، دەبێ خواردن و خەوتنیان ئاڵۆز بێ، چۆن دەبێ مرۆڤ لەراستی لابدا و چۆن دەتوانێ لەنێو کۆمەڵگە زۆڵم بکات.
دواتر لەدڵی خۆیدا گوتی: باوکم باسی لەوەکرد، بڕۆ بخوێنەوە، واتە چی بخوێنمەوە، کتێب، رۆژنامە، یان سەیری تەمسیلی، گۆرانییە کۆنەکان بکەم، بەڵام ئەمە کاتێکی زۆری دەوێ تا بزانم دۆخی ئێستا و رابردوو و نێوان رەش و سپی لێکجیا بکەمەوە.
گەنجەکە بڕیاریدا هێدی هێدی بەو بابەتانە بچێتەوە، ماوەیەک سەری لەزۆر بابەت دەرنەدەچوو، بەڵام دواتر گەیشتە ئەنجامێک ئەوانەی بۆ پارە و پوول، پۆست و ڤیلە بووبوونە پیاوی سەردەمێک، لەم سەردەمەش بابەتەکانیان بۆ بەژن و باڵاکانە….جگە لەوەی دەیانەوێ شتێکیان دەستبکەوێ، بەهەمان شێوە دەیانەوێ رابردووی خۆیان سپی بکەنەوە.

چایخانەکەی سەر شەقامەی نزیک ئەو جادەیەی بەسەر قەڵادا سەر دەکەوێ، زۆر چەنجاڵ بوو، هەبوو تەنیا دانیشتبوو، هەبوو لەگەڵ هاوڕێیەکانیدا لەگفتوگۆدا بوو، کەس سەیری کەسی نەدەکرد، هەر کەس بەخۆیەوە خەریک بوو، لەناکاو کوڕێکی باڵا بەرز و پۆشتە بەدووری دوو مەتر وەستا، بەدەنگێکی بەرز دەستی بەقسان کرد وەک ئەوەی لەنێو پۆلدا بێ وانەیەک پێشکەش بەقوتابییانی بکات، دەیگوت: هەموو ئاسمانەکان پاشایەکیان هەیە، ئەو پاشایە بڕیار دەدات ئاسمان چی بکات، ببارێنێ یان بگرمێنێ و هەورە تریشقە و بروسکەکانی کوێ بسووتێنێ، گوێ بگرن دەبێ بەراز و نیازی ئەو پاشایە بجوولێینەوە، دەنا هەمووان لەسێدارە دەدرێن، دەزانم لەژێر لێوەکانتانەوە بزەتان دێ و گاڵتە بەقسەکانم دەکەن، بەڵام رۆژێ دێ بەقسەکانم باوەڕ دەکەن، دەبێ لەگومڕایی رزگارتان بێ، هەتا هەتا نابێ گومڕا بن.
جولەکانی وەک مامۆستایەکی لێهاتوو وابوو، چەند هەنگاوێکی نا و راوەستایەوە، دووبارە دەستی بەقسان کرد، بەڵام کەس وەڵامی نەدایەوە، وەک ئەوەی پێی بڵێن تۆ مامۆستایەکی لێهاتووی، هەندێکی دیکە قسەی کرد، بەڵام چۆن رۆیی نەگەڕایەوە، دیارە پێیوابوو پەیامەکەی گەیشت.
کاتێ رۆیشتم و نزیک ترافیکەکە بوومەوە گڵۆپی سوور داگیرسا واتە دوای 126 چرکە دەتوانیت بڕۆیت، بیرم لەو دیمەنە دەکردەوە دەکردەوە، ئەو گەنجە وەک مامۆستایەکی بەویقار وانەکەی خۆی گوتەوە، ئەوەی لام گرنگ بوو لەو دیمەنە کەس وەڵامی نەدایەوە، چونکە پێشتر شار لەمجۆرانەی تیادا بوو و خەڵک بەبینینی ئەو جۆرە دیمەنانە یەکسەر هۆهایان لەو کەسە دەکرد، بەڵام ئەو جارەیان وەک ئەوەی هیچ نەبوو بێ، کۆتایی بەوانەکەی هێنا و رێگەی خۆی بڕی، لەو لێکدانەوە و خەیاڵانە دابووم، لەنێو ئۆتۆمبێلە وەستاوەکان ژنێک هاواری کرد، دیار بوو بەپڕتاو لەئۆتۆمبیلێک هاتۆتە خوارەوە، هەزار جوێنی بەشوفێرەکە دا، شوفێریش لەئۆتۆمبیلەکەی هاتەخوارەوە تکای لێدەکرد بێتەوە ناو ئۆتۆمبیلەکە، بەهەڵسوکەوتیان دیار ئەوان ژن و مێرد بوون، لەیەک تێنەگەیشتنێک کردوویانەتە هەرا، ئەمجارەیان جیا لەدیمەنی پێشتر هەر یەکەو کامیرای مۆبایلەکەیان روو لەو ژن و مێردە کرد.
ئێستا لە چرکەی 87 داین، کاتێ ژن و مێردەکە مۆبایلەکانیان بینی هەر یەکەو بەبێ دەنگی چوونەوە نێو ئۆتۆمبیلەکە.
لەچرکەی 86 سواڵکەرەکان بەخێرایی بەرۆکی شوفێرەکانیان دەگرت، چ بەدەست پانکردنەوە یان کلێنس فرۆشتن بەسەر ئۆتۆمبیلەکاندا دابەش بوو بوون، لەنێو ئەم دیمەنەشدا لەنێوان سواڵکەرەکان بوو بەشەڕ، بەشێک لەو سواڵکەرانە سووری بوون، کلێنس فرۆشەکانیش بەنگلادیشی بوون، سواڵکەرە سوورییەکان بەعەرەبییەکی سووری بە بەنگلادیشییەکانیان دەگوت: پێمان نەگوتی لێرە مەمێنە، ئێرە شوێنی ئێمەیە بۆ کەسی دیکە نییە لێرە بێ.
بەنگلادیشیەکەش بەسەرسوڕمانەوە بەکوردییەکی رەوان گوتی: خۆ من سواڵ ناکەم، کاسبی دەکەم، کلێنس و گوڵ دەفرۆشم.
لەو دەنگە دەنگە چرکەکانی ترافیکەکە خۆی لە 10چرکە نزیک دەکردەوە، تا دەهات کێشەی نێوانیان زیاتر دەبوو، ئەوەی سەیرە پۆلیسی هاتووچۆش لەدوورەوە پێدەکەنی.
لەچرکەی 3دا هەموو ئۆتۆمبیلەکان خۆیان ئامادەکرد تا بەتیژڕەوی ترافیکەکە ببڕن.
کاتێک گڵۆپی سەوز داگیرسا لەئاوێنە بەرزەکە سەیری بەنگلادیشی و سووری و ئۆتۆمبێلی ژن و مێردەکەم کرد، تا دەهات لەبەر چاوان ون دەبوون.

هەرگیز لەبیرم ناچێ، کاتێک لەسەر کورسییەکەی تەنیشتم، لەچایخانە هەڵسا و خواحافیزی کرد، هەنگاوێکی هەڵهێنا و ئاوڕێکی دایەوە، لەو کاتەدا هەستم کرد، شتێکی لەدڵدایە و نەیویستووە پێم بڵێ، منیش زۆر بەئاسایی سەیرم کرد، چونکە پێیموابووە قسەیەکم نەکردووە دڵی گەرد بگرێ، هیچمان قسەمان نەکرد، ئەویش هێدی هێدی رێگەی دەبڕی، تا لەپێش چاوانم ون بوو، کەچی نەمزانی ئەو ئاوڕدانەوەیە وەک خواحافیزی یەکجارەکی بێ وایە.
ئەو زۆر بەکەمی قسەی بۆ برادەرانی دەکرد، بەڵام کاتێک باس دەهاتە سەر ئەدەب و زمان و ئەو شۆسیال میدیایە ئەمڕۆ، یەکسەر دەیگوت:تازە کار لەکاڕ ترازاوە بەکەس چاک نابێتەوە، خۆ ماندوو مەکەن، دەسەڵات هەموو شتێکی دابەشکردووە، سەیرەکە سواڵکەرەکانیش شاریان بەسەر خۆیاندا دابەشکردووە، هەر سواڵکەرێک لەگەڕەکێک سواڵ دەکات، بۆی نییە بچێتە گەڕەکێکی دیکە.
با ئەوەشمان لەبیر نەچێ ئەو هاوڕێیەم ماستەری لەزمان و ئەدەبی کوردیدا هەبوو، بەکولەمەرگی خوێندنی تەواو کردبوو، بۆیە هەردەم بەهای بۆ بڕوانامەکەی هەبوو، چونکە بەهەوڵ و کۆششی خۆی بەدەستی هێنابوو، نەوەک کوڕی دەوڵەمەندێک بێ، یان حزبێک پشتی بوو بێ، یان لەبەر ئەوەی کوڕی باشبووە و بەڤیتامین واو بڕوانامەی بەدەستهێنابێ.
کاتێکیش باس دەهاتە سەر زمانی کوردی، هەموو لێکدانەوەکانی لەلای هەمووان پەسەندبوو.
ئەوەی زۆر سەیر لەلام، پێدەچوو کەسەرێکی گەورەی لەدڵدایە، زۆرجار دەمدواند و پێداگریشم دەکرد تا دڵی زیاتر بکاتەوە، هەرچی لەدڵیدایە بیڵێ، ئەو دەیگوت:لێگەڕێ باهەر لەدڵی خۆمدا بێ، چونکە قسە زۆرە و لەوانەیە دەربڕینەکانم فریام نەکەوێ، بەڵام زۆرجار دووبارەی دەکردەوە: زۆر تەنگەتاوم مەکە، من خەڵکی ئەو شاخانەم، وەک شاخ هەموو شتێکمان لەدڵمان هەڵگرتووە، تازە تەمەنم نزیکەی شەست ساڵە، چی بڵێم و چی بکەم، وەک ئەوەی پیرێک دەیەوێ بەئومێد بگات وایە.
چەند رۆژێک دوو رۆژ دوای ئەو ئاوڕدانەوە و خواحافیزییە، لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان وێنەی هاوڕێکەم بینیووە، بەڵام لەژێر وێنەکەی نووسرابوو، مامۆستای سەرسەختی زمان ئەم بەیانییە ماڵئاوایی لێکردین.

ئێمە زوو زوو خەون دەبینین، خەونێک ناتوانین پێشبینی بکەین، دەڵێن خەیاڵی زانستی هەیە و بۆتە راستی ئەگەر باس لەدێرینی پەم شارە بکەین، ئەوا بەسەدان بەرگی کتێب تەواو نابێ، بەڵام باکەمێک لەو خەیاڵانە،دوور بکەوینەوە، هەر کاتێک لەگەڵ بەتەمەنەکان دەئاخفی، باسی جوانی شار و خۆشییەکانی دەکەی، یەکسەر هەڵی دەدەنەوە و دەڵێن: لەم شارەی ئێمە تەنیا ئاوی کەسک و سۆر هەبوو، هەفتەی چەند رۆژێک خەڵکی شار لێی کۆدەبووینەوە، کوڕ و کاڵ و کچان لەدەوری کۆدەبوونەوە.

• ئێستا ئەو هەموو شوێنە هەیە کەچی ناگاتە دەقەیەک لەخۆشییەکانی ئەو کات.
  لەچایخانە کۆنەکان کاتێک پیرەمێردەکان دەبینی، بەشێکیان زۆربەی قسەکانیان باس لەنافورەی کەسک و سۆرە.
• خۆشترین سەیرانگەی شار و وڵات ئەوێ بوو.
  لەلاپەڕەکانی ئەنتەرنێت گەڕام، بزانم نافورەی کەسک و سۆر چی لەسەر نووسراوە، لەگەڵ ئەوەی من تاڕادەیەک وەکو خەون ئاوی کەسک و سۆرم لەبیرە، بەڵام هیچ کاتێک وەک سەیرانگە نەمبینیووە.
  لەلاپەڕەکانی ئینتەرنێت چەندین بژاردەی پێدام، ئەوەی لام سەیر بوو گۆرانییەک بوو لەبارەی نافورە کەسک و سۆرەکە.
  گۆرانیبێژەکە زۆر بەجۆش و خرۆشەوە گۆرانییەکەی دەگوتەوە.
  لەتەک ئەوەی چەند کەسێکی دیکە گۆرانییەکەیان گوتۆتەوە.
  هاوڕێیەکم گوتی: لەهەر زەماوەندێکدا، ئەگەر بووک و زاوایان بەدەوری نافورەی ئاوی کەسک و سۆردا بسوڕاندبوایە، ئەوا دیارە ئەو بووکە زۆر خۆشبەختە، لەگەڕەک و شاردا باسی لێوە دەکرا.
  یەکێک لەو پیرە پیاوانەی، کە ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە، ئاخێکی هەڵکێشا، چیرۆکی خۆی گێڕایەوە.
  زۆرێک لەو کچانەی رۆژگارێک خۆشم ویستوون وا دەزانن لەبەر ئەوان هاوسەرگیریم نەکردووە، بەڵام هەموو ئەو خونچە گوڵانە، کە ئێستا هەر یەکەو چەند منداڵێکیان هەیە، زۆر جار لێرە و لەوێ بابەت و کتێبەکانم دەبینن، بەدەستەخوشکە کۆنەکانیان دەڵێن، ئەو شێتە وازی لەو قسە پڕوپووچانە نەهێناوە، لەجیاتی ئەوەی ببێتە خاوەن پیشانگەی ئۆتۆمبێل، یان چەند باڵەخانەیەکی،هەبێ ئێمە لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەیبینین، هەر باس لەبنەما و تیۆڕ و ئاکار و رەوشت دەکا. ئەو کچانەی خۆشم ویستوون
  ئەوکاتەی گۆرانییەکان لەگوێمان دەزرنگایەوە، ئێمە بەجۆش و خرۆش لەهەموو شوێنێک دەمانویست یەکتر ببینین، وشە و دێڕەکانی ئەو گۆرانییە عاشقانەمان بۆ یەکتر دەگوتەوە.
  ساڵ دێت و دەڕوا ئەوان لەشەقامی باتا و سەهۆڵەکە و لەمۆڵ و باخچەکان دەمبینن، بەپیاوەکانیان دەڵێن ئەو کوڕەم رەفز کردەوە، ئێستاش وەک جاران شێتانە بەشەقامەکاندا ڕێ دەکات، ئەگەر لەگەڵ دەستەخوشکەکانیان بن، ئەوا هەوڵ دەدەن قسەم لەگەڵ بکەن، من ئەوان ناناسمەوە، چونکە تەمەنێکە رووخساری ئەوانەم لەپێشچاو نەماوە، سەیرە، جارێکیان یەکێک لەگەڵ دەستەخوشکەکانی بوو، دەمویست بپەڕمەوە ئەوبەری شەقامە دەنگێک بانگی کردم، هەر زوو زانیم یەکێکن لەوانەی پێشتر چەند قسەیەکم لەگەڵ کردووە لەبارەی داهاتوو، کاتێک ئاوڕم دایەوە وامزانی ئەو ساتەیە، کە دڵی خۆم بۆ کردەوە، بێ ئەوەی بهێڵێ سڵاوی لێ بکەم گوتی: شێتوشوور ئەوە بۆ خۆت لێم لادەدەی.
  لەراستیدا بەدەنگ دەمزانی کێیە، بەڵام لەرووخساردا نەمناسییەوە، هەردوو رووخسار چرچ و لۆچ بوون، ئاسەواری منداڵبوون و سەختی ژیانیان پێوە دیار بوو، منیش بەپێکەنینەوە گوتم: ئەوە دەزانم شێتم، بەڵام نازانم کامەتان بانگتان کردم، لەوانەیە تەمەن وا لێکردبم نەتانناسمەوە…بەڵام ئێوە بەتەواوی من دەناسن، چونکە زۆڕ کەس باس لەوە دەکا من رووخسارم نەگۆڕاوە، تەنیا سەر و ریش و سمێڵم سپی بووە، ئێوە وەک نافورەی کەسک و سۆر وەک ئەوەی تەنیا وەک یادگاری ماون.
• باشە ئەو چیڕۆکەی تۆ چ پەیوەندی بەنافورەی کەسک و سۆر هەیە؟
• هەموو بابەتەکان پەیوەندییان بەیەکترەوە هەیە، من کە چیرۆکی خۆم بۆت باس دەکەم، ئەمەش وەک دێرینی و خەون و خەیاڵی ئەو کاتە، بەرزی و باڵایی تاڤگەکە لەکۆتایدا بوو بەهەڵم.
  خەونمان زۆرە، هەر لەنافورەی کەسک و سۆرەوە دەست پێ دەکات، بەتایبەت کچانی ئەو سەردەمە لەبووکێنیدا بەو دەورە سوڕاونەتەوە، هەر بەیادی جاران چاوەکانیان گەش گەش دیارە هەر وادەزانێ ئەو کاتەیه، کە بەبووک براوە، چەندین چیڕۆک بۆ کچانی ئەم سەردەمە دەگێڕێتەوە، بەپێچەوانەی ئەمەش ئەو کچانەی کاتێک بە بووک رۆیشتوون کەچی بەدەوری ئاوی کەسک و سۆر نەسوڕاونەتەوە لەنگییەک لەتەواوی زەماوەندیکدا دەبینێ، ئەویش چەندین چیڕۆکی خەیاڵی دەگێڕێتەوە و کۆی هەموو قسەکانیشی لەو کاتەدا خانەوادەکەیان پرسەیان هەبووە، نەدەکرا لەبەر خزم و کەس و نزیکەکان دەهۆڵ و زوڕنا و رەشبەڵەک لەدەوری ئاوی کەسک و سۆردا بێ.

رۆژانە لەسەرۆکایەتی زانکۆدا سەر لەهاوڕێکانم دەدەم، بەتایبەتی ئەوانەی، لەهۆبەکانی دیکە کار دەکەن، هەندێکجار قسەی خۆش و نوکتە بۆ یەکتر دەگێڕینەوە، هەندێکجاریش دڵنەوایی یەکتر دەدەینەوە، ئەمڕۆ سەرم لەدوو هاوڕێدا، کە لەیەکێک لەبەڕێوەبەرایتەکان کار دەکەن، دوایی چاک و خۆشی، یەکێک هاتە ژوورەوە ، من بەتەواویی نەدەهاتەوە خەیاڵم ئەمە هاوکارمان بێ، دوایی روونکردنەوە ئینجا ناسیم، ئەو وەک ئەوەی بۆ ئەوە هاتبێ پرس و رایەکمان پێ بکا، گوتی: دەمەوێ ژنی دووەم بهێنم،
هیچ،قسەیەکم نەکرد، هاوڕێیانی دیکەم، پێیان گوت: تۆ لەمێژە دەتەوێ ژنی دووەم بهێنی.
ئەو بێ سێ و دوو گوتی : خێزانەکەم رازییە، بۆیە من هاتووم ئەم باسە، لەگەڵ ئێوە تاوتۆ دەکەم.
هاوڕێی ئەو برادەرانەی رۆژانە سەردانیان دەکەم، کپ و بێدەنگ بوون، سەیری منیان کرد، منیش گوتم: ئەگەر خانوو و شوێنی گونجاوت هەیە، دەزانم هیچ قسەیەکی ناچێتە گوێت، بەڵام دەکرێ زیاتر بیری لێبکەیتەوە…
چەندێن باس و خواسی دیکەمان کرد، باس لەمووچە و سەرمووچە و بەرزکردنەوەی پلەی مووچەییمان کرد، دەوام تەواو بوو.
من ماوەیەکە دەچمەوە ماڵ سەر خەوێک دەکەم، دواتر دەچمە کتێبخانەیەک یان کتێبێک دەخوێنمەوە یان ئەوەتا خەریکی هەندێک بابەتی وەرگێڕان دەبم، چەند ڕۆژێکە کتێبێکی عەرەبیم لەلایە و دەزگایەک راسیپاردوومە ئەو کتێبە بکەمە کوردی، چەندین لاپەڕەم لێ کردۆتە کوردی، دوایی ئەوەی ماندوو بووم کۆمبیوتەرەکەم کوژاندەوە و بەرەو بازاڕ رۆیشتم، کات حەفتی ئێوارە بوو، لەوکاتانەش چەند هاوڕێکم دەبینم، کاتێ گەیشتمە ئەوێ، لەپاش چا خواردنەوە چەند قسەیەک هەر یەکەو سەیری مۆبایلەکەی کرد، تا بزانێ هەواڵی نێو تۆڕە کۆمتڵایەتییەکان چییە؟
سەیر بوو لەیەککاتدا سەرمان لەسەر مۆبایلەکان هەڵگرت و سەیری یەکترمان کرد وەک ئەوەی شۆک بین سەیری یەکترمان دەکرد، وەک بەبێ دەنگی بەیەکتر بڵێین: دوێنێ و پێرێ ئەو هاوڕێیە لەچایخانە لەگەڵمان دانیشتزوو، کەچی ئەمڕۆ لەلاپەڕەی فەیسبووکدا لەلایەن هاوڕێکمان بڵاوکراوەتەوە، کە هاوڕێیەکی خۆشەویست کۆچی دوایی کردووە.
کەسمان بۆ ماوەی چەند خولەکێک قسەمان نەکرد، دواتر وەک هەواڵێک یەکێک لەدانیشتووەکان گوتی: ئەو هاوڕێییەتان، کە زۆر هۆگری زمان و زمانەوانی بوو، نزیکەی کاتژمێرێکە کۆچی دوایی کردووە.
لەم ماوەیەدا لەناکاو گوێمان لەوە دەبێ یەکێک لەهاوڕێییەکانمان بەکوتوپڕ کۆچی دوایی دەکات، هەندێک هاوڕێ زۆر نزیکن، هەندێکی دیکە تەنیا سڵاومان لەگەڵیان هەیە، بەشێکی دیکە لەوانە هاوکارمانن، ئەوە جگە لەوەی هەندێک لەوانە لەچایخانە ناسیوومانن، بەڵام وتە و قسە خۆشەکانی هیچ کام لەمانە لەبیرمان ناچێ.
سەیرە ئێمە تەمەنمان گەورە بووە، یان ئەو هاوڕێیانە کاتیان هاتووە و بۆ دواجار سەر دەنێنەوە، ئەو هاوڕێیەی ئێستا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان زانیم کۆچی دوایی کردووە، ئەو رۆژە هاتە تەنیشتم دوایی ئەوەی زۆر بابەتمان باسکرد، ئەویش باسی کۆچی دوایی یەکێک لەهاوڕێیەکانی کرد، بەڵام زۆر درێژەی نەداێێ، تەنیا گوتی: لەفەیسبووک باسی نەخۆشکەوتنی هاوڕێیەکی کرد، زۆرم پێناخۆش بوو، کەچی ئەوەی سەیرە دوای جەند خولەکێک ئەو پۆستە لابرا، پێدەچوو خۆی نەبێ، بەڵکو یەکێک لەخانەوادەکەی بێ ئەمەی بڵاو کردۆتەوە، دوایی ئەوەی نەخۆشەکە بەخۆ هاتۆتەوە، پێی گوتوون: ئەو پۆستە رەش بکەنەوە، من نەخوش نەکەوتووم، تەنیا لەپڕێکدا ئاگاام لەخۆم نەبووە.

رەنگی هەردەم هەڵبڕزکابوو، بەڵام بەردەوام پێدەکەنی، پێکەنینێک لەدڵ و دەروونی دەهاتە دەر، کاتێکیش دەستی بەقسەکردن دەکرد، بەهیچ شێوەیەک بواری بەبەرامبەرەکەی نەدەدا، ئەو مێژووی شاخ و ئاوارەیی و خۆشەویستی و کار و نووسینی هەمووی باس دەکرد، لەبیری دەچۆوە پێشتر ئەو قسانەی کردووە، بۆیە دووبارە هەموو شتێکی دووبارە بەجۆش و خرۆشەوە باس دەکردەوە، زۆرێک لەهاوڕێیانی پێیاندەگوت، پێشتر باستکردووە، بەڵام ئەو کەمێک رادەما و دەیگوت: نازانم باسمکردووە یان نا، بڕوا بکەن زۆر ماندووم، پێمخۆشە هەموو ماندووبوونەکانم بۆتان باس بکەم، ئەوەندەم دەردەسەری و ناخۆشی بینیووە، پێمخۆشە کاروانی ژیانم بۆتان باس بکەم.
هەموو جارێک ئەو قسانەی دووبارە دەکردەوە، تا وایلێهات کاتێک قسەی دەکرد، کەس لەدەوری نەدەما، بۆیە ئەوەی شارەزایی نەبوایە لەچایخانە لەتەنیشتی دادەنیشت، چونکە پیاوێک بوو لەرووخساردا بەویقار بوو.
ماوە نا ماوە خۆی ون دەکرد، ئێمەی هاوڕێی چەند ساڵەی، بۆ ئەوەی بزانین دڵی لێمان زوویر نەبووە، تەلەفۆنمان بۆ دەکرد، کاتێک وەڵامی دەدایەوە دەیگوت: دەزانم بیرم دەکەن، هەقی خۆتانە ئێوە تەمەنێکی کورت ژیاون، بەڵام من تەمەنی ئەستێرەکانم هەیە، دەتانەوێ قسەم لێوەربگرن و وتەکانم بەناوی خۆتان بڵاو بکەنەوە.
ئێمەش هیج قسەیەکمان نەدەکرد، نەوەک دڵی زوویر بێ، بۆیە تەنیا پێدەکەنین، ئەویش دەیکردە پێکەنین و دەگوت: دیار دەبم، ئێوارە لەچایخانە دەتانبینم.
کاتێک دەگەڕایەوە، هەمان بەزمی پێشتر، ئەوەی شارەزایی نەبوایە وایدەزانی شێتە و تەنیا لەپێناوی قسەکردن قسە دەکات، بەڵام ئەو هەرگیز گوێی بەو قسانە نەدەدا تەنیا باسی لەتەمەنی ئەستێرەکان دەکرد وەک ئەوەی هاوڕێی گیانی بەگیانی ئەستێرەکان بێ.
کاتێک باسی لەئەستێرەکان دەکرد بەوردی یەکە یەکەی لەیەکتر جیا دەکردەوە، بەشێک لەبابەتەکانی زانستی بوون، بۆیە جێگەی سەرنج بوو، سەبارەت بەتسۆنامی هەزار و یەک بەڵگەی دەهێنایەوە و دەیگوت: تسۆنامی سروشتی نەبوو، دەستکردی زلهێزەکان بوو، تەنیا چەندین هەزاران کەسیان نغرۆ کرد، مەبەستیان لەوێدا دامەزراندنی چەندین پڕۆژە بوو، خەڵکی ئەو ناوچانە بەهیچ شێوەیەک زەوییەکانیان نەدەفرۆشت و خۆیان نەدەکرد بەبەشێک لەو سەرمایەدارە ناقۆڵایانە، ئەوان دەیانویست بەسروشتی خویان وەک باب و باپیرانیان لەوێدا بژین، راست نییە ئەستێرەیەک رژاوە، یان داکشانی مانگ بێ، بەڵکو ئەوان بۆ تاڤیکردنەوەیەکی ئەتوومی ناوچەیەکیان خستە ژێر ئاوەو و وێرانیان کرد.
ئێمە لەنێو خۆمان ناومان نابوو پیاوی ئەستێرەکان، ئەو ناوەی لەلا گرنگ بوو، کاتێک لێمان دەپرسی: دەی پیاوی ئەستێرەکان، پێمان بڵێ هەواڵی ئەم دەڤەرە چییە؟
پێدەکەنی و بەلەخۆباییەوە دەیگوت: لەکۆتایدا گەیشتنە ئەوەی، تەمەنی من تەمەنی ئەستێرەکانە، تەمەنم ملێۆنان ساڵە، من بەنێو گەردووندا سۆراومەتەوە، ئێوەی نەزانن تەنیا چەند بابەتێکی پڕووپووچی مێژووی باس دەکەن، خۆشتان لێی دڵنیا نین قسەکانتان تا چەند راستە.
کاتێک لەقسەکانی بێزار دەبووین و هەڵیدەدایەوە: نەمگوت ئێوە تەمەن کورت و بێ ئەزموونن عەقڵتان ئەو بابەتانە قبووڵ ناکات.
بۆ ئەو هیچ کاتێک درەنگ نەبوو تا بچێتە ماڵەوە، کاتێک ئێمە پەرتەمان لێدەکرد، ئەویش وەک ئێمە ملی رێگەی دەگرت، دەمانبینی کاتێک لەگەڵ یەکێک دەوەستا، وەک ئەوەی تازە بەتازە هاتۆتە بازاڕ، زۆر جار درەنگانی شەو دەگەڕایەوە.
بۆ دواجار نەمان بینووە چەند مانگێک بەدەر نەکەوت، هاوڕێیانی هەر یەک لەلای خۆیەوە تەلەفۆنی بۆ دەکرد، بەڵام تەلەفۆنەکەی داخرابوو، هەموو دەیانگوت هیوامان وایە نەخۆش نەکەوتبێ، هیچی بەسەر نەهاتبێ، چونکە قسەکانی لەهەمووان جیاوازتر بوو.
شەوێک لەدەوری کاتژمێر دە تەلەفۆنم کرد، بەڵکو تەلەفۆنەکەی کردبێتەوە، کاتێک زەنگم لێدا زەنگ رۆیشت دوای چەند چریەک یەکێک تەلەفۆنەکەی هەڵگرت، دوای هەواڵ پرسین لەپیاوی ئەستێرەکان، وەڵامدەرەکە گوتی: من کچی ئەوم باوکم نەخۆشە و ناتوانێ وەڵام بداتەوە.
چەند رۆژێک دوای ئەو تەلەفۆنە لەهەمان کاتی شەودا، ژمارەی پیاوی ئەستێرەکان هاتە سەر شاشە، هەڵمگرت: یەکسەر گوتی : ئەوە باوکم دەیەوێ قسەت لەگەڵ بکا، ئەو بەپێکەنینەوە گوتی: چۆنی دەزانم بیری باسی ئەستێرەکان دەکەی، من سوپاست دەکەم، گەلەئەستێرەکانیش شادن بەوەی لێمان دەپرسیی.
زۆر قسەی خۆشمان کرد، دواتر خواحافیزی کرد و گوتی:پێمخۆشە تەلەفۆن دەکەی، ئەو قسە خۆشانەم بۆ دەکەی.
بەڵام پیاوی ئەستێرەکان لەچایخانە و لەبازاڕ نەبیندرایەوە، هاوڕێیان زۆریان تەلەفۆنیان دەکرد، بەڵام تەلەفۆنەکەی داخرابوو،.
دوای چەند مانگێک هەواڵی کۆچی دوایی پیاوی ئەستێرەکان لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبۆوە، چوین بۆ پرسەکەی لەوێدا هاوڕێیان بڕیاریاندا یادی بکەنەوە و هەموو جارێک وێنەکەی لەنێوەندی گەلە ئەستێرەیەک دابنێین.

•
• ناوی نووسه‌ر: رسول به‌ختیار
• هه‌ڵه‌چنی: عه‌بدوڵڵا ره‌حمان
• دیزاین: عیماد حه‌سه‌ن
• چاپی یه‌كه‌م 2022

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن….

• گەنجێک چەقۆیەکی لەهاوڕێیەکەیدا، دوو بریندار گەیاندرانە نەخۆشخانە.
• باوکێک منداڵەکانی خۆی دەکوژێ.
• لەسەر میرات دوو بنەماڵە بووە شەڕیان سێ کەس کوژراوە، پۆلیس چەند کەسێکی گرتووە.
• ئەو بەنزینە هەموو ئۆتۆمبیلەکانی پەکخستووە.
• نووسەرێکی ناودار پێویستی بەهاوکاری هەیە.
  هەموو ئەمانە و دەیان و سەدان مانشێتی رۆژانە، لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەبیندرێ، زۆربەی بۆ لایک کۆکردنەوە و دژایەتیکردنی بەرەیەک دژ بە بەریەکی دیکە، جگە لەوەی هەموو ئەو هەواڵانە ناخ هەژێنن، دەبیندرێ دەیانەوێ چ ژەهرێک فڕێبدەنە ناو کۆمەڵگە، بەرزکردنەوەی چەند کەسێک لەسەر حسێبی چەند کەسێکی دیکە و هەڵڕشتنی دەروونێکی پیسی لەمێژینەی چەند کەسێک ئامانجیانە بەچاوانی خۆیان ببینن تاکی کورد تا چەند بەرەو رسوایی هەنگاو دەنێ.
  کاتێک باس لەپەروەردە دەکرێ، هەمووان پێدکەنن و ئەو بابەتە پەراوێز دەخەن، چەندین قسە و باسی بەتاڵ و خاڵی لەمەعریفە دەخەنە روو، وا لەو کەسە دەکەن بیر لەپەروەردە نەکاتەوە، بۆ خۆی هەرچۆنێک بێ نەخش دەربێنێ.
• ئەوەی تۆ باسی دەکەی کاتی بەسەر چووە، تەنیا لەنێو کتێبە کۆنەکاندا ماوە.
  ئەو راست دەکات، چونکە لەدایک و باوکێکە بەقبووڵ خاس چوونەتە زانکۆ و لەماستەر و دکتۆرادا هەموو پێداویستییەکیان پێ بەخشیوون، هەتا نامە و تێزەکانیان لەناو هەناوی کتێبەکان دەرهێناوە، لەبازاڕدا بۆیان چێکردووە.
  دەروونە نەخۆشەکان لەپلە و پۆستەکاندا یاری بەخەڵک دەکەن، لەشوێنە فێنکەکانیان لێدوانی زەق و بێ مانا دەدەن، راگەیاندنی قێزەوەنیش وەک ئەوەی داهێنانی کردبێ دەیقۆزێتەوە بەو بیانووەی یەکەم کەس بووە ئەوە جۆرە هەواڵەی بڵاوکردۆتەوە، ریکلامیشی بۆ دەکات و کەسانی نەزان و نەخۆشی وەکخۆیان چەپڵەی بۆ لێدەدەن و لەلای خۆیان بڵاوی دەکەنەوە، بەوەش ناوەستن دەیخەنە نێو هەواڵەکانی تیڤی و رادێۆیەکان و گۆرانی و مۆسیقای لەگەڵ تێکەڵ دەکەن.
  بۆ ئەمەش بەناوی کەسانی پسپۆڕ چەندین لێدوانی سەیر و سەمەرە دەدرێ، هیچ کامێکیان بەلای پەروەردەوە ناجن، وەک ئەوەی لەژیانیان وشەیەکی پەروەردەکاریان گوێ لێ نەبوو بێ.
  بەوەش ناوەستن لەشاشە و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەئاشکرا دژایەتی ئەم دەڤەرە و ئەو دەڤەرە دەکەن، وەک گوتمان دەیانەوێ دەروونە پیسە لەمێژینەکەیان وەک ژەهر بڵاوە پێبکەن، ئەوەش لەبیر دەکەن، رۆژێک دێ خۆیان یەکەم زەرەرمەندی ئەو نێوەندەن، لەخوت و خۆڕایی شەڕ دەهێننەکایەوە تا ماوەیەک لەپشت مێزەکانیان پێبکەنن، ئەوان زیاتر کە دەدوێن باس لەپاڵەوڵنییەتی خۆیان دەکەن، کەچی لەو لاوە تەلەفۆنێکیان بۆ دێ، یەکسەر دەبنە شێری سەر کاغەز، ئەمجارەیان بەشێوەیەکی دیکە بابەتەکە دەقۆزنەوە، باس لەسەرەوەری هاووڵاتی و نیشتمان دەکەن، بەبێ ئەوەی رۆژێک لەرۆژان قسەیەکی خێریان بۆ ئەو گەلە ستەم دیدەیە کردبێ، بەڵکو تەنیا بەدوای بەرژەوەندی خۆیان کەوتوون.
  راگەیاندنی قێزەوەن بۆ چەند دەسکەوتێک لاوازییەکان دەقۆزێتەوە، هەرچی لایەنی پەروەردەیی هەیە دەیەوێ رایبماڵێ تا هەمووان بخاتە ئاستەکەی خۆی، زۆر جارانیش خۆی لەبیر دەچێ دێ باس لەبنەما و بەها پەروەردییەکان دەکات، یەکەم شت دژ بەهموو بنەماکانی کۆمەڵگەی خۆیەتی، هەمووی سفر دەکاتەوە و بۆچوونی سەیر و سەمەرەی قوتابخانە و زانکۆ ئەهلییەکان دەکاتە سەنگی مەحەک، ئەو لەبیری چووە، کەسانێکی ئاست نزم، کە دەرچووی زانکۆی ئاست نزمی وڵاتانن، دەبنە رابەری قوناغی کۆلیژەکان، ئەو تەنیا مەلزەمەیەکی لەدەستە، ئەگەر ئەو مەلزەمەیەی لێ وەربگریتەوە، نەک هیچ نازانێ، بەڵکو قسەشی بیر دەچێتەوە.
  راگەیاندنی قێزەوەن گرنگی بەو کەسانە دەدات، تۆمەتی بێلایەنی و لایەنداری دەداتە پسپۆڕان وا دەزانن هەموو وشەکانیان پرۆگرامکراوە، قسەی ئەوان شوێن بەوان لەق دەکات.
  هەموو ئەو هەواڵە پیس و پۆخڵانەی رۆژانە لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی کوردی بڵاو دەکرێتەوە راستە بڵقی سەر ئاوە، بەڵام کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر عەقڵی تاکەکانە، دوور یان نزیک کاریگەری دەبێ، هەرنا ئەو گەنجانەی کە چاویان کردۆتەوە تەنیا ئەو وشە و هەواڵە پیس و پۆخڵانەیان بینیووە.

هەندێک ئافرەتی بەتەمەن هەن، تا ئێستاش لەژیاندا ماون و باسیان لەوەدەکرد، کە ” هەندێک ژن هەبوون، هەرگیزا و هەرگیز بازنەی دوومیان نەبینی، تەنیا لەبازنەی یەکەمی بەرزدا لەناو ماڵەکانیان سەیری دەشتاییەکانیان دەکرد.
ئەو ئافرەتانە ئێستا نەوەکانیان گەورە بوونە، رۆر جار دەڵێن، لەوەتەی بەرزایی بازنەی چۆڵ بووە، ئەو بەرزاییە بەهەمان شێوەی کۆنی دەرناکەوێ، ئێمە دەمانەوێ رۆژانە پیاسە لەوێدا بکەین، کەچی ئێستا دوور کەوتینەوە، زۆر بەکەمی و بەرێککەوت دەچینە بەرزاییەکانی بازنەی یەکەمی شەقامە بازنەییەکان.
زۆربەی ئەوانەی لەبەرزاییەکانی شەقامە بازنەییەکان بوون، بەئەسڵ خەڵکی شوێنە دوورەکانی ئەم بەرزاییەن، کەچی بەشێکیان نکۆڵی لەئەسڵی خۆیان دەکەن و خۆیان بەنەتەوەیەکی دیکە دەزانن، بەبێ ئەوەی هۆیەکی بنەڕەتی هەبێ، زۆر جاریش خۆیان وادەنێن ئەوان بنەڕەتی ئەو شەقامە بازنەییانەن، هەرچۆنێک بێ دۆخ و رۆژگار زوو زوو کودەتا بەسەر یەکدا دەکا، دووبارە ئەوانە خۆیان دەخیلی خزمە نزیکە و دوورەکانی ئەسڵی ناوچەکان دەکەن.
بابگەڕێنەوە ئەسڵی مەسەلەکە، لەدوای راپەڕین، وەکچۆن زۆر شت گۆڕا بەو شێوەیەش کرانەوە لەزۆربەی شتەکان هاتە ئاراوە، ژنان و کچانیش بەشێوەیەکی دیکە گۆڕانکاری بەسەر ژیانیان هاتە ئارا، وەکچۆن کاتێک زانکۆیان گواستەوە بۆ سێیەم بازنە، گۆڕانکاریەکی گەورە لەسەر ژیانی خەڵک هاتە ئارا، پێیان سەیر بوو کچ و کوڕ لەگەڵ یەکتردا پیاسە دەکەن، لەدوای راپەڕین، زۆرێک لەکچانی یاخی بەمانا چالاکوان و رۆژنامەنووس پەیدابوون، نەک ئەو ئافرەت و کچانی لەهەناوی حزبەکان دەرچووبێ، ئەوانە تەنیا وەک بووکەڵەیەک رێکخرا بوون، تا ژمارەی ئەندامانیان لەنێو حزبەکانیان زۆرتر بکەن.
ئەو کچ و ئافرەتانەی یاخی بوو بوون زۆربەیان لەلایەن برا و کەسەکانیانەوە، بەبیانووی پاراستنی شەرەفیان کوژران، بەشێک لەوانەی لەژیاندا مان، هەندێکیان وازیان هێنا یان چوونە هەندەران، یاخود شوویان کرد، ئەمە وەنەبێکۆتایی پێهاتبێ، بەڵکو لەهەر قۆناغێکدا کچان و ژنانی دیکە دەهاتنە ئارا، ئەمجارەیان بەگوڕ و تینێکی دیکە، بەشێکیان زۆر بەنەزانانە کاریان دەکرد بۆیە زوو زوو لەخشتە دەبران، ناو و ناتۆرێکی دیکەیان بەسەردا دەچەسپاند.
لەلایەکی دیکەوە کچان هەردەم چیرۆکێکی تایبەتیان هەبوو.
بەگاڵتەوە بەهاوڕێیەکەی دەگوت: دەزگیرانەکەت، نا نا خۆشەویستەکەت، لەوانەیە لەم نزیکانە ببێتە دەزگیرانت، ماوەیەکی زۆر بەدواوەم بوو، رۆژێکیان لەرێگەی بازار، هەرچی راز و نیازی هەبوو درکاندی، وشەکانی ئەوەندە بریقەدار بوون، هەموو کچێکی هەرزەی فریوو دەدا.
هەموو ئەو گۆرانییانەی بۆ غەریبی، لەغەربیدا دەگوترێن، تەنیا بۆ چەند ساتێک مێشکت، رووحت، بیرکردنەوەکەت وەک جۆگەلەی ئاودێری، کێڵگەکان ئاو دەدا.
ئاوێک نازانێ بۆ کوێ دەڕوت، بەڵام دەزانی سەرچاوەیەکە بۆ ژیان، بۆیە بەو دەشت و دەرەدا هەنگاو دەهاوێ.
لەبارانێکی زۆر و بەڕێژنە، زۆرجاران ماڵی هەژاران ئاو دەیبا، بەپێی سەرچاوە ئاینییەکان، ئەمە تۆڵەی خۆی دەکاتەوە، یان دەیەوێ، هەرچی بوونەوەر و گیا و گۆڵێک هەبێ ئاوی بدات.
-تۆ پەیوەندییەکم بۆ بدۆزەوە، لەنێوان ئەو قسە باق و بریقانە و ئەو کەسەی باسی لێوە دەکەین.
هیچ وەڵامێکی نەدایەوە، چەند بابەتێکی لابەلای باسکرد و خواحافیزی کرد.
کاتێک تەنیا مایەوە هەرچی ئەو باس و خواسانەی بوو بوونە یاد، وەک شریتێکی سینەمایی دەهات و دەچوو، لەهەندێک یادەوری هەڵوەستەی دەکرد، بەتایبەت ئەو ساتانەی لەدەرەوەی وڵات لەگەشت دابوو، جوانی و لەنجە و لاری کچەکان دڵی هەموو گەنجێکی دەبرد، کاتێ بەوێدا تێدەپەڕین.
کوڕ و پیاوانیش ئێستا وەک جاران نەماون بەشێک لەوانەی خۆیان بەشاعیر و نووسەر دەزانن بەشێکیان هەردەم لەنێوەندی باڕ و یانەکان کەوتوون.
لەگەڵ پێکی یەکەم دەستی بەقسان کرد، وەک ئەوەی لێن نەگەڕێ کەس قسەیەکی دیکە بکات، قسەکانی وا دەکرد، هیچ بوارێکی نەدەدا کەسیتر قسە بکات، تێگەیشتن لەقسەکانی کەمێک زەحمەت بوو، چونکە لەنێوەندی شەش وشە، چواریان دەیگوت: من…من، بۆیە کەسی دیکە وەڵامی نەدەدایەوە یان قسەی پێ بڕن، چونکە زۆربەی ئەوانەی لەوێ دانیشتبوون، هەمان سوخەتیان هەبوو، تا دەهات قسەکەری یەکەم، قسەکانی بەگوڕتر دەبوو، چونکە لەنیگاکان هەستی بەوە دەکرد، ئەو تەنیا دەیەوێ خۆی قسە بکات، دەیزانی هەمووشیان گاڵتەیان بەقسەکانی دێ، باشبوو، کە دەیویست پێکی دووەم هەڵدا،، یەکسەر یەکێکی دیکە هەڵدایەوە و گوتی:دەزانیت بێتامت کرد و بوار بەکەس نادەیت کەسێکێ دیکە قسە بکات.
لەم کاتەدا هەناسەیەک وەبەر هەموو ئەوانە هاتەوە، کە لەو هۆڵەدا دانیشتبوون، بۆیە دەڵێم هەموو هۆڵەکە، چونکە هەمووان گوێگری ئەو بوون، دەنگی بەپێی ریتمی وتاردانەکەی بەرز دەکردەوە.
یەکێک بەهەمان گوتار ئەو هەڵیدایەوە : تۆ باس لەتەکنیکی چیرۆک و شیعر و رۆمان دەکەیت، کەچی خۆت لە چیرۆک و رۆمان و شیعرەکانت، هیچ کام ئەو تەکنیکەی تیادا نییە، کەچی فیستڤاڵەکان ئێوە دەستنیشان دەکەن بۆ هەڵسەنگاندن.
کابرای یەکەم پێک کاتێک ئەو قسانەی دەبیست، چووەوە نێو خۆی، وەک ئەوەی لەوێدا نەبێ.
ماوەیەک هۆڵەکە بێدەنگ بوو، هەر کەسێک خەریکی خواردنەوەی خۆی بوو، بۆیەش کەسێک نەدەدوا، نەوەک قارەمانێکی دیکە لەو هۆڵەدا پەیدا بێت.
“قارەمان ئەو جۆرە شوێنانە هەر تا کاتژمێرێک بڕ دەکەن”، ئەمە قسەی یەکێک بوو تا لەیەکێک لەمێزەکان دانیشتبوو، ئەو بەچرپەوە، بەگوێی هاوڕێیەکەیدا دەچرپاند، دیار بوو ئەویش داوەتکرابوو، بۆیە زیاتر لەسەری نەڕۆیشت.
لەو بێدەنگییەدا لەناکاو بوو بەهەرا، دوای ئەوەی دوو کەس چەند جوێنێکیان بەیەکتڕدا، چەند پیاوماقووڵێکی یەکێک لەبوارەکان کەوتنە نێوانیان، هەردووکیان لەتەک یەک دانیشاند، پێم سەیر بوو، مەی خوارەکان ئەو جۆرە دەمەقاڵێیەیان لا ئاسایی بوو، ئەگەر بتڕوانییە رووخساریان،هەستت بەوە دەکرد، پێیانخۆشە جوێن بەیەکتڕ دەدەن، بۆیە هەریەک لەلای خۆیەوە منگە منگی دەهات، پێدەچوو ئەو منگە منگە پەیوەندی بەبابەتە رەخنەییەکانەوە هەبێ، کە لەرۆژنامەکاندا سەبارەت بەشیعر بڵاودەکرێتەوە.
لەم کاتەدا کابرا مێوزیکژەنەکە خۆی بەژووردا کرد بینی هەموو بێدەنگن، کەچی ئەو، هاواری کرد، ٔ”گۆڕانی بڵێن وەک ئەوەی دوا ساتە””، دەستی میوزیک ژەنین کرد، بەعودەکەی میوزیکێکی لێدا و هەر بەخۆی شیرین ئەمڕۆ بەهارەی دەگوتەوە”، مەی خۆرەکانیش وەک ئەوەی هیچ نەبوو بێ، لەدوایدا دەیانگوتەوە.
لەسەرەتای هەشتاکانی سەدەی بیستەم کاتێک زانکۆ گوازرایەوە بازنەی سێیەمی، شەقامە بازنەییەکان، ئەم دەڤەرە جۆش و خرۆشێکی دیکەی بەخۆیەوە بینی، رژێمیش هەتا دەکات، تەنگی هەڵدەچنی بەخەڵک، قوتابییانی زانکۆ زۆربەیان خەڵکی شەقامە بازنەییەکان نەبوون، بەڵام خۆشەویستیان بۆ بازنەکانی نیشتمان، لەناکاو دەستیان بەخۆپیشاندان کرد، زۆرێک لەکوڕان و کچان کەوتنە زیندانەوە،
ئەم خۆپیشاندانانە وایان لەخەڵک کرد، هەموو تێڕوانینەکانیان سەبارەت بەزانکۆ بگۆڕن، لەبازنەکان بەهەموو شێوەیەک هاوکار بوون لەگەڵ قوتابییان هەرچی بیانویستبایە بۆیان دەکردن، پێشتر زۆر بەکەمی خانوویان دەدا بەکرێ، کەچی لەپاش ئەم هەڵوێستەیان لەزۆربەی رووەکان شتەکانیان بۆ دەستەبەر دەکردن، هۆیەک نەما تا هەموو لایەک بەیەکتر ئاشنا بکرێتەوە.
هەر لەو سەردەمە گەڕەکێک بەناوی ناچاری لەپشت بازنەی سێیەم هەبوو، ئەم گەڕەکە لەخەڵکی هەژار و بێدەرتان پێکهاتبوو، هەر یەک لەلای خۆیەوە چەند هۆدە خانوویەکی بەقوڕ دروستکرد بوو، خێزانەکان لەوێدا دەژیان، ماوەیەک بوو شارەوانی لەدەوری ئەو گەڕەکەدا دەسوڕایەوە، بەخەڵکەکەی دەگوت: ئێوە سەرپێچیتان کردووە، هەر کەس بەئارەزووی خۆی خانوو دروست دەکات لەماوەیەکی کەمدا زیاتر لەهەزار خانووی قوڕ دروستکراوە، ئەمە پێچەوانەی یاسای شارەوانی و یاساکانی حکومەتە.
رۆژ بە رۆژ خانووەکان قوڕەکان زۆرتر دەبوو، شارەوانی و دەزگاکانی حکومەت سەریان سوڕما بوو، بەرۆژ ناوچەیەک چۆڵەوانی بوو، بۆ بەیانی، کە دەهاتنەوە زیاتر لەبیست خانووی لێ دروستکراوە، هەروەها خێزانەکانیش تیایدا دەژیان.
ئەم کردەیە رۆژ بەرۆژ پەرەی دەسەند تا بووە گەڕەکێکی گەورەی بازنەی سێیەم.
شارەوانی چەند جارێک ئاگاداری خەڵکەکەی کردەوە تا ئەو خانووانە جێ بهێڵن، تا بڕوخێندرێ، بەڵام کەس گوێڕایەڵی ئەو قسانە نەبوو.
پاش ئەو هەموو کێشە و بینەوبەردەیە، ئەنجوومەنی راپەڕاندن و پارێزگای هەولێر بەشۆفەڵ و گرێدەر و پۆلیسەوە چوونە گەڕەکی ناچاری دەوری ئەو گەڕەکەیاندا و فەرمانیان دەکرد ئەم گەڕەکە بڕووخێندرێ، لەباتی هەر خانوویەک گەڕەکێکی دیکە بەناوی گەڕەکی “حی سەدام” دروست بکرێ، خەڵکی گەڕەک بەکۆی گشتی رازی بوون.
تەنیا یەک کەس ڕازی نەبوو، ئەندامانی ئەنجوومەن و شارەوانی خەڵک زۆر داوایان لێکرد، بەڵام رازی نەبوو، بۆیە بۆ ماوەی چەند ساڵێک ئەو خانووە بەتەنیا مایەوە، تا مردیش خانووەکە وەکخۆی مایەوە، کاتێک کۆچی دوایی کرد، ئینجا خانووەکەیان رووخاند.
ئەمەو چەندان کێشەی دیکە لەو سەردەمەدا بوونی هەبوو، زۆربەی ئەو چیرۆک و رووداوانە ونبوون لەچاوان

بیرکردنەوە لەشەقامە بازنەییەکان، وەک ئەوە وایە بیر لەگەورەترین شاری دونیا بکەیتەوە، هەموو بازنەکانی دونیایەک خۆشی و ناخۆشی و خەم و پەژارەوە و جوانی و ئەوین و دڵداری و سەرکەوتن و شکست و بەرەو لووتکە دەنوێنێ، بەشێوەیەک ئەو شەقامانە هەموو شتێک لەخۆ دەگرێ، بێ ئەوەی رۆژێک لەرۆژان دڵی غەریبەکیان شکاند بێ، ئەو غەریبانەی روو لەشەقامە بازنەییەکان دەکەن، بەشێکیان دوای ئەوەی دەوڵەمەند دەبن، نکۆڵی لەچاکەکارییەکان دەکەن، بەکورتی سپڵە دەردەچن، لەئێش و کارەکانیان هیچ کاتێک خەڵکی شەقامە بازنەییەکان بەشدار پێ نەکرد، نەوەک رۆژێک بێ یەکێک لەو لەو لاوە باسی رابردووی بکات، لەوە دەترسن رۆژێک لەرۆژان ئەو کاتانەی بیر بێتەوە، کە پەنای دەبردە بەر خەڵکی ئەو شەقامانە، کەچی ئێستا دەوڵەمەند بووە خۆی بەمیری زەمانە دەزانێ، بەشێکی دیکەی بەپێچەوانە بوون هەردەم هیچ شتێکی شەقامە بازنەییەکان لەیاد ناکات، بەردەوام بەشانازییەوە دوێنێ و ئەمڕۆ بەیەکەوە گرێ دەدا.
هیج کاتێک شەقامە بازنەییەکان هیچ شتێکی بەچاوی هیچ غەریبێک نەداوەتەوە، نەوەک خۆی بەبچووک بزانێ ، کەچی بەکەسێکی خویان دەزانی، چونکە ئەو بازنانە هەردەم جێگەی هەمووان دەبێتەوە، بۆیە پێدەگوترێ شار دەبێ هەمووان لەخۆ بگرێ، کاسبکارێکی هیندی و بەنگالی و عەرەب و بیانییەکانی دیکە لەخۆی دەگرل، شەقامە بازنەییەکان هەردەم خۆی بەمەڵبەندی گەورەیی هەرێم و دڤەرەکان زانیووە، بۆیە جێگەی هەمووان دەبێتەوە.
هەندێک کارەسات هەیە قەد لەیادی تاکەکانی شەقامە بازنەییەکان ناچێتەوە،
لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی بیستەم وڵاتەکەمان تووشی گەورەترین کارەسات بۆوە، رژێمی ئەو کات بۆ قەڵاچۆکردنی تاکەکانی ئەم کۆمەڵگەیە هەڵمەت و هێرشێکی ناڕەوای خستە سەر هەموو بارنەکانی ئەو وڵاتە و ناوی نا ئەنفال، لەتەلەفزێۆن بەشێکی نیشان دەدا گوایە ئەوانە دەستیان لەگەڵ دوژمندا گرێداوە، جگە لەوەی سەدان کەسی بێ سەر و شوێن کرد، دەیان هەزاڕ خانەوادەشی ئاوارەی دوا بازنەی شەقامە بازنەییەکان کرد،
بەهەمان شێوە زۆرێک لەپیاوانی رژێم زوربەیان خەڵکی بازنەکان نەبوون، بۆیە زۆر بەڵ رەقی دژ بەخەڵکی بازنەکان بوون، چونکە تاکەکانی شەقامە بازنەییەکان هاوکاری ئاواره و بێدەرەتان و گوند سووتاوەکان دەکرد، بەهەموو ئامرازێکی گەیاندن هاوکاریان پێشکەش دەکرد، ئەوکات خەڵکی شەقامە بازنەییەکان هەموو خەمیان ئەوەبوو چۆن بتوانن خۆیان لەسەگەکانی رژێم بپارێزن، رژێمێک بەهۆی جاش و مەفرزە خاسە و ئەمنە خۆفرۆشەکانی راوی خەڵکیان دەنا، گەنجەکان ئەوانەی کەمێک هەست و جۆش و خرۆشیان هەبوو، بۆ جوانی وڵات، بەهەند وەرگرتنی ئەو جوانی و خاکە پیرۆزە، هەبوو لەتەک لایەنەکان دەستی هەبوو، گەلێکجار لەگەڕەکە دوورەکانی بازنەکان لەسەر دیوارەکان دورشمیان دژ بەرژێم دەنووسی، هەرچۆنێک بێ با کەمێک دوور بکەوینەوە لەو کەشە باس لەم دواییە بکەین، ئێستا سەگ لەنێو هەموو بازنەکان زۆر بووە، لەبەر برسییەتی زۆرجار دەیانەوێ پەلاماری خەڵک بدەن.
لێتان ناشارمەوە، لەسەگ و حەپە حەپەکەی زۆر دەترسم، کاتێک سەگ لەسەر رێگەم بێ بەهەر شێوەیەک خۆم لاددەم، زۆرجاریش هەیە تووش دەبم سەگەکان چەند مەترێک لێم دوورن ئازایەتێ من نەبووە خۆیان لێ لاداوم، بەڵکو رێبوارێکی دیکە زۆر شارەزایانە لەخۆی دووڕخستۆتەوە، رێبوارەکە وەک ئەوەی بزانێ دەترسم، پێیدەگوتم:نابێ بترسیت ، هەرچەند رابکەیت ئەو هەر بەدواتەوەیە، بۆیە نابێ بترسیت.
بیرمە سەردمێک لەرۆژنامەیەک کارم دەکرد بارەگای رۆژنامەکەمان نزیک بازاڕ بوو، شەو نیوە شەو دیزاینی لاپەڕەکانی رۆژنامە تەواو بوو، دوایی حواحافیزی هاوکارانم ملی رێگەم گرت هاتمە ناو بازاڕ، بەڵکو تەکسییەکم دەستکەوێ بۆ ماڵەوە، هەتا نزیک بانکی رافدێن هاتم…گوێم لە حەپەی سەگ بوو ترسێک کەوتە دڵم، بەڵام هەر بەردەوام بووم لەرۆیشتن، دووسەد مەترێک هەنگاوم نا لەناکاو سێ سەگ دەوریان دام، لەترسا رامکرد دووجار بەر بوومەوە هەردوو چۆکم بریندار بوو، هەستم بەوەکرد خوێنی لێدێتە خوارێ…شەکەت بووم و راوەستام سەگەکان هەندێک پێم حەپین دواتر وازیان هێنا…لەم کاتەدا لەدوورەوە تەکسییەک هات دەیزانی هەترەشم چووە و زۆر لەو سەگانە دەترسم …گەیشتە لام ،گوتی: سواربە با رزگارت بکەم، دوایی سواربوونی تەکسییەکە…شوفێرەکە قسەی وای نەکرد…تەنیا داوای ناونیشانی ماڵەوەی لێکردم…چەند رۆژێک دواتر برینی چۆکەکانم هەر ساڕێژ نەبوون…بەڵام بڕیارمدا چیتر لەسەگ نەترسم…..ماوەیەکی دوور و درێژ تووشی سەگ و حەپە حەپی نەبوومەوە، کەچی لە چیرۆک و رۆمان، بابەتەکان و لەزۆر شوێن باس و بابەتی سەگ بەرچاوم دەکەوت وەک سەگی هار و سەگی پیس و سەگی بەوەفا و سەگی برسی، هەموو ئەمانەش بەپێی کلتووری گەلان باس دەکرا، هەردەم دەمویست شتێک بدۆزمەوە تا سەگەکان تاوانبار نەکەم، بەڵکو تەنیا ترسەکەم هۆیەکە، چەند ساڵێکێ پێچوو ماڵمان بۆ گەڕەکێکێ دوور لەسەنتەری شار باریکرد، گەڕەکە نوێیەکەمان لەگەڵ ئەوەی لە خانووی گەورە و فراوان پێکهاتبوو، بەڵام دەوروبەری چۆلەوانی بوو…یەکەم شەو گوێم لەحەپەی سەدان سەگ بوو، بەڵام ئەمجارە نەترسام و لەدڵی خۆمدا گوتم: دەبێ ئەو سەگانەی دێنە سەر رێم، بکەمە هاوڕێ …تا پێم بکرێ خواردنیان بۆ پەیدا بکەم….بەیانی کاتێک بۆ سەر کار رۆیشتم دووبارە حەپەحەپی سەگ دەستی پێکردەوە تا گەیشتمە نزیک جادەی سەرەکی و سواری پاس بووم نزیکەی دە سەگ بەدوامەوە بوون ….نەترسام و نەشلەژام بۆیە ژمارەی سەگەکان تا دەهات کەمتر دەبوون، کاتێک ئاوڕم دایەوە تەنیا دوو سەگ مابوون، تەماشم کردن لەچاوانیان دیار بوو برسییانە….دوای گەڕانەوەم لەکار نزیک گەڕەکەمان بوومەوە..بینیم سەگەکان لەو چۆڵوانییە پاڵ کەوتبوون…چەند جارێک حەپەحەپیان کرد، وەک ئەوەی بەسەگەکانیتر بڵێن: گەڕایەوە …..ئەم دیمەنە رۆژانە دووبارە دەبۆوە… زۆرێک لەشەوەکانیش کاتێک بەتەنیا دەگەڕامەوە هەر لەدوام بوون، وەک ئەوەی بیانەوەی بەسەلامەتی بمگەیەننە ماڵەوە، هەتا نریک دەرگا دەهاتن و دواتر پەرتەیان لێدەکرد.لەم ماوەیە کێشەیەکم تووشبوو و چارەسەرکردنی کەمێک ئەستەم بوو، کێشەکەشم لەلای کەس باس نەدەکرد، زۆرجار بەخەمباری ملی رێگەم دەگرت، هەستیشم بەوە دەکرد، سەگەکان دەزانن کێشەیەکم هەیە، دواجار بڕیارمدا کێشەکە بەو جۆرەی خۆم دەمەوێ چارەسەری بکەم، ئەمجارەیان هەستم بەوەکرد، سەگەکان لەدەورم دەسۆڕانەوە تا هەر نەبێ ئاماژەیەک بدەن، کە بڕیارەکەم دروستە، دوای ئەوەی بڕیارمدا کاتێک شەو، کە هاتمەوە ئەمجارەیان سەگەکانی ئەو چۆلەوانییە هەموویان دەستییان بەحەپ حەپکرد، لەلای خۆم وام لێکدایەوە سەگەکان خۆشحاڵن بەو بڕیارە.
شەوانی ساڵانی هەشتای سەدەی بیستەم زۆر جیاوازە، لەگەڵ شەوانی ساڵانێ دوو هەزار و هەژدە و نۆزدە و بیست و بیست و یەک و بیست و دووی سەدەی بیست و یەک، شەوانی پێشتر هەر زوو، کە ئێوارە دادەهات هەموو خەڵکی بازنەکان بەرەو ماڵەوە دەڕۆیشتن، ئەو کات تەنیا لەبازنەی دووەم چەند چایخانەیەک هەبوو، بەڵام تەنیا ئەو کەسانەی لێبوو شەڕانی بوون، زۆربەی تاکەکان لەو سەردەمە خۆیان لەشەڕ و لاشەڕ لادەدا، گەنجەکانی ئەو سەردەمە لەوە دەترسان، لەلایەن کەسێکەوە تۆمەتێکیان بۆ داڕێژن، بۆ ئەو شەقامەی لەئێستادا بیست و چوار کاتژمێر جمەی دێ، ئەو کات لەشەواندا تەنیا تا دەوری کاتژمێر دەی شەو گەنجەکان دەچوونە ئەو چایخانانە، زۆر جار شەوان گەنجەکان لەنێوان یەکتردا بەشەڕ دەهاتن بەتایبەتی ئەو گەنجانەی شەوان لەباڕەکان دەگەڕانەوە، زۆربەیان چەقۆیان پێ بوو، ئەو کات جۆرە چەقۆیەک باو پێیان دەگوت چەقۆی بەحەلقە، زۆر بەکارامەیی دەیان توانی بیکەنەوە و رایبووەشێنن، گەلێکجار خەڵکی بێتاوانیش لەو بەینەدا برینداز دەبوون.
هەروەها لەو ساڵانەدا کەسانێک هەبوون پێیان دەگوتن “شەقاوە”، بەپێچەوانەی هەموو شەقاوەکانی شارەکانی دیکە، شەقاوەکانی ئەم بازنەیە هیچ ئازایەتییەکیان پێوە دیار نەبوو، شەقاوەی بازنەکانی یەکەم و دووەم تەنیا زۆڵمیان لەکەسانی هەژار و بێدەرەتان دەکرد، ناوی کەس ناڵێم، بەڵام ئەوانەی دەیخوێننەوە ناوەکان دەزانن، زۆرجار ئەو شەقاوانە رێگەیان لەقوتابییان دەگرت تا شتێکیان لێ بسێنن وەک چەند دینارێک، ئەگەر رووبەڕوویان ببوایەوە، خۆیان وا نیشان دەدا پارەیان پێ نەماوە، ئەگەر بتویستبوایە دەستیان لێ بووەشێنیت خۆیان لێت لادەدا و تۆیان بەئازا دەناساند و دەیانویست ببنە هاوڕێت.
دوای راپەڕین، هەموو ئەو شەقاوانەی لەژیاندا مابوون تێکەڵ بەلایەنەکان بوون، هەر ئەو پیاوە ترسنۆکانە ئەمجارەیان چەندین کەسیان بەچەکەوە لەگەڵدا بوو، ئەمجارەیان بەشێکیان دەستیان بەدزی کرد، یاخود وەک پێشتر بەسەر خاوەن و دوکان و کۆگا و کارگە و کۆمپانیاکانیان دادا تا خاوەیان لێوەربگرن، کاتێک شەڕی ناوخۆیی روویدا زۆربەی ئەوانە بوونە پاڵەوانی ئەو شەڕە و بەشێکیان لێ کوژرا.
بەشێکی دیکەیان تێکەڵ بەو کۆمپانیانە بوون، کە کەرەستەیان بۆ شارەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق دەبرد، ئەوانیش لەلایەن گرووپە تیرۆرستەکان کوژران.
هەموو ئەوانەی شەقامە بازنەییەکانیان خوێندۆتەوە، زۆر جار کاتێک دەمبینن جەخت لەوە دەکەنەوە، ئەو نووسینە لەنێوەندی کتێبێکدا بەناوی رۆمان یان چیرۆک لەچاپ بدەم، بەشێک لەوانە هاوڕێمن خۆیان لەنێو ئەو بارنانە دۆزیوەتەوە، هەندێکیان بەخۆشحاڵییەوە باسی دەکەن، بەشێکی دیکەش زیاتر باس لەو رۆژگارانە دەکەن، کە لایان تاریک بووە، هەمان شێوەش دوای راپەڕین دووبارە بۆتەوە.
رۆژانی رووناک و تاریک لەشەڤامە بازنەییەکان زۆربەی رێژەییە لەیەکێکەوە بۆ یەکێکی دیکە دەگۆڕێ، ئەو رۆژانەی لەلای خەڵکێک رووناکن، لەوانەیە دۆخی ماددی و دارایی باش بوو بێ، گرنگ ئەوەیە زۆرێک لەوانە رابردووی خۆیان لەبیر نەچووە.
زۆرێک لەوانەی لەشەقامە بازنەییەکان نیشەجێن، عەرەب و گەلانی دیکەن، لەمێژە لێرەن رۆژە رووناک و تاریکەکان وەک تاکەکانی ئێرە باس دەکەن، بەبێ وشەیەک زیاد بکەن، ئاه و حەسرەتی چەندین ساڵیان لەنێوەندی چیرۆک و گێڕانەوەکانیان بەدی دەکرێ.

رەسوڵ بەختیار

لەهەموو بازنەکانی جیهان کێشە و گرفتەکان بوونی هەیە و بەردەوامە، بەردەوامبوونی کێشەکان، بەپێی دۆخ و ئاکار و نەریت و کەشەکان گۆڕانکاریان بەسەردا دێ، لە شەقامە بازنەییەکانی ئەم کیشوەرە
کێشەیەکی گەورە لەنێوان بازنەی یەکەم و بازنەکانی دیکە هەیە، کاتێک چەندین بازنەی دیکە دروست بوو کێشەکە زیاتر پەرەی سەند.

• کێشەی چی، هەر لەخۆتەوە دەتەوێ کێشە بخەیتە ئەوە نێوەندەوە، لەوەتەی هەین، هەر وابووین، هەر وا دەبین، سروشتی ئێرە وایە.
• ناکرێ، دەبێ هەموو شتەکان وەکخۆی باس بکرێ، ئێمە کەس ناکەین بەقارەمان و پاڵەوان.
• پاڵەوانی شەقامە بازنەییەکان، ئێستا بەشێکیان خاوەن هەموو شتێکن، ڤیلا و مەزرەعە و چوونە دەرەوەی وڵات و کۆمپانیای زەبەلاح و هەموو شتێک.
• ئەی بەشەکەی دیکە؟
• کەوتوون و پیربوونە، کەس لێیان ناپێچێتەوە، وەک ئەوەی هیچ کات، بەم بازنانە گوزەریان نەکردووە.
  پێم سەیرە، زۆرێک لەوانەی لەشەقامە بازنەییەکان لەدایکبوون، هەندێ چیرۆکی سەیر دەگێڕنەوە سەبارەت بە شەڕە بەرد لەنێوان گەڕەکەکان، لەم شەڕە بەردی نێوان گەڕەکەکان رۆژانە سەری چەندین کەس دەشکا،
• ئەم کارە زۆر بڕی نەکرد، ئەوانەی سەریان دەشکا لەرۆژێکی ئاساییدا کەسی سەر شکاو چەندین کەسی لەگەڵ خۆیدا دەبرد و بەبەرد هێرشیان دەکردە سەر کوڕانی گەڕەکەکانی دیکە، زۆڕ جاڕ پەنجەرەی ماڵان دەشکا و زیانێکی زۆر بەر خەڵک دەکەوت.
  کاتێک ئەم رووداوانە لەچایخانە و دانیشتەکان باس دەکران دەبووە هۆی پێکەنین و گاڵتەکردن بەیەک.
  مێژووی ئەم رووداوە زیاتر لەپەنجا ساڵە، بەڵام هاوسەردەمەکان، کاتێک باس لەدووبەرەکی و خۆ جیاکردنەوە، چەندین باسی لەمجۆرە دەخەنە روو، کە رۆژانێک خەڵکی شەقامە بازنەییەکان پێوەی تلاونەتەوە و کێشەیەکی گەورەی ئەو کات بووە،
  ئەم شەقامە بازنەییانە لەوەتەی هەیە خەڵکی غەریبی بەخۆیەوە گرتووە، بەڵام چۆن ئەمجۆرە کارانە روویداوە، دیارە بۆ خۆ رزگارکردن لەم بابەتە یەکسەر دەڵێین: سیاسەتێکی لەپشت بووە، کە تا ئێستا ئەو سیاسەتە پەیڕەو دەکرێ، بەڵام بەشێوەیەکی دیکە.
  لەساڵانی شەستی سەدەی رابردوو، شەقامە بازنەییەکان، کێشەی گەورەی تیایدا روویداوە، چایخانەکان بەشێکی زۆری شوێنی دانیشتی شوعییەکان بووە، ئەو چایخانانە سەرەڕای ئەوەی هەندێکجار بۆتە شوێنی رۆشنبیری، تیایدا بەیاننامەی تیادا بڵاوکراوەتەوە چ بەنهێنی یان بەئاشکرا، زۆرجاریش کۆبوونەوەی نهێنی تیایدا ئەنجامدراوە، کاتێک حزبە نەتەوەییەکان گەشەی کردووە، زۆر کێشە کەوتۆتە نێوان حزبە نەتەوەییەکان و چەپەکان
  ئەمە لایەنێکی شەقامە بازنەییەکانە، کەچی لایەنی رۆشنبیری، هەر زوو بەهاتنی چاپخانە سەریهەڵدا، کاتێک لەچاپخانەیەکدا کارم دەکرد، سەیرم پێهات ئەم چاپخانە بچووکە چ ئەرشیفێکی مەزنی هەیە.
• دەزانی تا ئەم چاپخانەیە هاتۆتە سەر پێ خاوەنەکەی چ ئێش و ئازارێکی بینیووە؟
• چۆن لەچ روویەکەوە؟
• خاوەنی ئەم جاپخانەیە زیاتر لەشەست جار گیراوە و براوەتە بەندینخانە.
• بۆ چاپکردنیش لەو سەردەمە تاوان بووە؟
• نەخێر تاوان نەبووە، بەڵکو خاوەن چاپخانەکە بەوە تاوانبارکراوە، کە جەندینجار گۆڤاری نەتەوەیی لەو چاپخانەیە چاپکردووە، هەندێکجاریش چەندین تۆمەتی هەمەجۆریان ئاراستەی خاوەن چاپخانە و ئەوانەی لەوێ شاگرد بوونە کردووە.
  لەنێو بازنەی یەکەمدا ئەوانەی نووسەر و رۆشنبیری سەردەمی خۆیان بوونە، بەپەنجەی دەست دەژمێردرێن، هۆیەکیشی ئەوە بووە، زیاتر ئەوان خەریکی کاسبی خۆیان بوونە و زۆر بەکەمی بواریان هەبووە کتێب و رۆژنامە بخوێننەوە، بەڵام خوێندەوارەکانیان بەتایبەتی مامۆستاکان خوێنەری باشبوون، هەردەم رۆژنامە و کتێبی ئەو سەردەمەیان پێ بووە، ئەگەریش برادەرێکی نزیکی نەبوایە، زۆر حەزی نەدەکرد گفتوگۆ بکات.
  لەبازنەی دووەم و سێیەم نووسەری گەورەی تیادا هاتۆتەکایەوە و توانیوویانە بازنەکان تێپەڕێنن و ببنە هێمایەک لەناوچەکەدا، دیارە کێشەی هزری و بیرکردنەوە لەهەموو رووەکانەوە لەنێوان نووسەر و بیرمەندانی بازنەکان دروستبووە، لەهەشتاکانی سەدەی بیستەم بەشێکیان بۆ بەرژەوەندی خۆیان لەهەموو روویەکەوە چەپڵەیان بۆ دەسەڵات و رژێمی ئەو کات لێدەدا، ئەوان لەزۆربەی شتەکان سوودمەند بوون، بەشەکەی دیکەی نووسەران و رۆشنبیران چوونە شاخ، بەقسەی خۆیان ئەوان پیاوی ئەو نەبوونە چەک هەڵگرن، بەڵام لەو شاخانە لە چەندین بڵاوکراوەی شاخ دەیانووسی.
  لەلایەکی دیکەوە ئەو بەشەی چووبوونە شاخ نەیانتوانی بەردەوام بن، بۆیە روویان لەهەندەران کرد، دەبێ ئەوەش بڵێن، لەو سەردەمە شەڕی نێوان عێراق و ئێران لەوپەڕی دابوو، بۆیە لەترسی سەربازی روویان لەشاخ و هەندەران کردبوو.
  لەدوای راپەڕین، کاتێک لایەنەکان هاتنەوە ناو شار دووبارە هەموو ئەو رۆشبیر و نووسەرانە بۆ جارێکی دیکە بوونە دوو بەرە، کاتێکیش شەڕی ناوخۆیی روویدا رق و قینەی چەند ساڵەیان دژ بەیەکتر هەڵدەڕژاند، ئەمانە چیرۆکی نەبڕاوە و بەردەوامە.
  با لەوەگەڕێن، هەندێک دیمەن لەم دوایەدا بینیم، بووە جێگەی سەر سوڕمان لەلام.
  ماوەیەک بوو، بەکۆڵانەکەمان رەتدەبوو، لەدوورەوە سەیرم دەکرد، ئەو وەک هەر کەسێکی ئاسایی وابوو، رێکپۆش بوو، بەڵام هیچ کات سەیری ئەولا و ئەولای خۆی نەدەکرد، ماوەیەکی دوور و درێژ بەو شێوەیە دەمبینی، گوێم لەدەنگی نەبوو، رۆژێک رێککەوت بەرامبەرم دەهات، سڵاوێکم لێکرد، کەچی وەڵامی نەبوو، تەنیا لەبەرامبەرم وەستا دەستێکی لەسەر شانم دانا، وەک ئەوەی بەدوای شتێکدا بگەڕێ، دەستی لەقژمدا و بەدەستەکانی رووخسارمی پشکنی، پێمگوت: تۆ لەم کۆڵانەی حەز دەکەم یەکتڕ بناسین، پێدەچێ تۆ کوڕێکی بەتوانا بی و هەردەم دەتبینم بەهێمنی بێرەدا تێدەپەڕی، تۆ قوتابی کۆلیژی یان پەیمانگە…ئەو دەیویست قسەیەک بکات، بەڵام هەرچەندی دەکرد، نەیدەتوانی ورتەیەک لەدەمیدا بێتە دەرەوە، بۆیە بەبێ خواحافیزی ملی رێی نا.
  لام سەیر بوو، بۆیە هەردەم حەزم دەکرد لەدوور و نزیکەوە بیبینم، ئەوەی لام سەیر بوو رۆژێک بینم وەک گەنجەکانی ئەم رۆژگارە ئامێرێکی ميوزيكى بەپێچراوی لەناو چەرمێکدا بوو، دڵخۆشبووم، گوتم دیارە ئەم کوڕە گەنجە کاری هونەری دەکات و میوزیک دەژەنێ، هەرچۆنێک بێ چەندین رۆژی دیکە بەو شێوەیە بینیم، هەندێک رۆژ دایک و باوکی یان خوشک برایەکانی لەگەڵیدا بوون، ئەوەی گرنگ بوو، یەکێک لەبرایەکانیم ناسی، ئەو زانی چەندین پرسیارم هەیە، بۆیە یەکسەر گوتی : لێهاتی برام نەخۆشی ئۆتیزمی هەیە، ئەو قوتابی میوزیکە، ئاگاداربە کاتێک بەکۆڵان بەتەنیا بوو رایمەگرە، نەوەک کاردانەوەیەکی خراپت بەرامبەر بکات، ئێمە چەندین دەفتەر دۆلارمان خەرجکردووە تا هەرچۆنێک بێ سەدا چل وەک مرۆڤێکی ئاسایی بێ، مامۆستا و قوتابییەکان هەموو ئاگاداری ئەون، هەردەم بۆ گەشت و سەیرانەکان لەگەڵ خۆیان دەیبەن، تەنیا دڵی ئەو رازی دەکەن. لێهات بەردەوام بەخۆی ئامێرە میوزیکەکەی دەبیندرا.
  رۆژێک بەرامبەرم وەستا بەئاماژەی رووخسارییەوە دیار بوو، دەوێ شتێکم بداتێ، کاتێک بەرامبەری وەستام، یەکسەر کاغەزێکی رەنگاوڕەنگی دایە دەستم، کاتێک سەیرم کرد چەند وێنەیەکی خۆی بوو، لەلایەک کەمانجێکی دەژەنی و لەلایەکی دیکەوە ئۆڕگی دەژەنی، لێهات کاتێک ئەو پەڕەکاغەزەی دامێ، بەبێ ورتە رۆیشت. کاتێک سەیری تەواوی ئەو کاغەزە رەنگاو ڕەنگەم کرد، تیایدا نووسرابوو، خۆشحاڵین بەئامادەبوونتان لە کۆنسێرتی میوزیکەکانی لێهات، کاتە دەی بەیانی رۆژی پێنجشەممە دانرابوو، زۆر حەزم دەکرد، هەر زوو رۆژی پێنجشەممە بێ، تا بەدەم داوەتەکەیەوە بچم، رۆژی پێنجشەممە لەپێش هەمووان لەبەردەم هۆڵەکەدابووم، هێدی هێدی خەڵک دەهاتن، وایلێهات بەردەم هۆڵەکە جێگە نەمابوو بووەستیت.
  لەدوورەوە بینیم لێهات بەپۆشتەیی لەئۆتۆمبیلەکە دابەزی، کاتێک سەری بڵند کرد، یەکسەر لەدوورە روانییە من، بەئاماژەی چاوەکانی دیار بوو، بەهاتنم زۆر حۆشحاڵە، کاتێک لەدەسپێکی کۆنسێرتەکە، یەکێک هاتە سەر تەختەی شانۆ و داوای لەلێهات کرد بێتە سەر تەختەی شانۆ تا دەست کۆنسێرەتەکەی بکات، لێهات لەپشتەوە دانیشتبوو، کاتێک هەڵسا، بەهەنگاوی ورد، دەستی لەسەر شانی هەموو ئامادەبووان دانا، ئەمکارە نزیکەی نیو کاتژمێری خایاند، خەڵکەکەش ئەمەیان لەلا ئاسایی بوو، لەپاشاندا یەکسەر چووە سەر تەختەی شانۆ، بێ یەک و دوو، بەرامبەر بەئۆڕگەکە بۆوە و دەستی بەژەنین کرد، هەر لەسەرەتاوە هەمووانی سەرسام کرد، کاتێک ئاوڕم دایەوە دایک و باوک و خوشک و برایەکانی فرمێسک لەچاوەکانیان دەهاتەخوار، هۆڵەکە بێدەنگ، کەس ورتەی لێوەنەدەهات، منیش بەدەست خۆم نەبوو، لەدڵەوە دەگریام، هەر من وانەبووم بەڵکو هەموو ئامادەبووانی هۆڵەکە دەستیان لەسەر چاوانیان دانابوو، فرمێسک لەچاوانیان دەهاتەخوار.
  ئەم دیمەنە و سەدان دیمەنی دیکە لەنێوەندی ئەم بازنانە بوونی هەیە.
  هەرچۆنێک بێ دیمەنەکان بەردەوام دووبارە دەبنەوە، ژیان خۆی وایە، منداڵێکی ئۆتیزم ئەگەر گرنگی پێبدرێ لەوانە داهێنان بهێنێتە ئاراوە، لەم سەردەمە جەنجاڵەدا سەدان و هەزران کێشەی بێ چارەسەر ماونەتەوە، هەندێ کێشە هەن، کێشەی باب و باپیرانمان، کەجی تا ئێستا چارەسەر نەکراوە، چونکە کەسێک نییە بەدوای چارەسەری کێشەکانەوە بچێ
  بەهەمان شێوەی لێهات کەسانێک هەن ژیانیان ئێستا لەوپەڕی ناخۆشییە و کەس لێیان ناپرسێتەوە، ئەوانە رۆژانێک ژیانیان لەپێناو ئەو بازنانە بەختکردبوو، کەچی ئێستا وەک بێ نەوایەک وان، نەخۆش و پەککەوتەن، چیرۆکی ئەوانە دەکرێ یەک لەدوای یەکتردا بگێڕینەوە، چونکە کەسانێک بوون بۆ سەرفرازی شەقامە بازنەییەکان تێکۆشاون، بەڵام ئێستا ئەوانە لەسووچێکی ماڵەکانێان کەوتوون، بێ ئەوەی کەس لێیان بپێجێتەوە، هیوایانە رۆژێک پێشتر کۆچی دوایی بکەن و نەبنە بارگرانی بەسەر کەسەوە.
  رۆژانێک ئەوانە بارگرانی زۆر کەسیان بەشانەوە بوو، بەڵام ئێستا قبووڵ ناکەن ببنە بارگرانی بەسەر کەسەوە.
  تەنیا داخ لەو رۆژانە دەخۆن، کە خزمەتی کەسانێکیان کردووە، ئێستا بەتەلەفۆنێک، کە هیچی تێناچێ، هاوڕێیە دێرینەکەیان بەسەر ناکەنەوە.
  باوەڕ ناکەم رۆژگاڕ وا گۆڕابێ، بەڵام تەنیا ئەو چەند وشەیەم لەدەست دێ، کە لێرەدا بۆ ئێوەی باس دەکەم.
  هەموو کات باسی لەنووسین و پرۆژەکانی دەکرد، هەردەم پێیوابوو بەنووسینەکانی دەتوانی جوانترین وڵات و سیستەم بهێنێتەکایەوە، بەڵام ئێستا لەجێگە کەوتووە، هیچ شتێکی لەخەیاڵ نەماوە.
  ئەو پێشتر لەشاخ و کێوان شەڕی بۆ بستە خاکێک کردووە، چەندین ساڵ ئاوارەی وڵاتان بوو، کاتێک گەڕایەوە سەر و ریشی سپی سپی، بێ تاقەت و وزە تەنیا سەیری دەوروبەری دەکرد، پێی سەیر بوو، ئەوانەی لەسەردەمێک زوڵم و زۆریان دەکرد، ئێستاش وەک ئەو کات خانووەکانیان بەرزترە لەخەڵکی ماندوونەناس، ئەمە دەبێ چ حکمەتێکی تیادا بێ، یان دەبێت بگەڕێنەوە چوارگۆشەی یەکەم، کە هەژار و دەوڵەمەند هەردەم بوونیان هەیە، ئەی چ جای ئەوانەی لەسەردەمانێک لەگەڵ رژێم دەستیان تێکەڵ کردبوو، ئێستاش بەهەمان شێوە لەگەڵ دەسەڵات و رژێم دەستیان تێکەڵکردووە.
  -ئیتر ژیان وایە، هەر ئەوان جوانترین و بەرزترین کۆشک و تەلاریان هەیە، کەچی خەڵکی رەسەنی شەقامە بازنەییەکان کەوتوونەتە دەرەوەی شار، دەیانەوێ هەر جۆنێک بێ ئەو تەمەنەی ماویانە بەئاسوودەیی بەڕێ بکەن.
  -ناکرێ لەهەموو سەردەمێک هەر ئەوانە باڵا دەست بن، کەچی کوڕ و کچانی هەژار و نەداری شەقامە بازنەییەکان هەوڵیانداوە، تا بەم رۆژە بگەین.
  -ئەوە تۆ چی دەڵێیت، لەوەتەی دونیا دونیایە هەر وابووە.
  کێشە و گرفتی ئەو شەقامە بازنەییانە هەرگیز تەواو نابێ، چۆن بڕۆین و بێن هەر دەگەڕێنەوە چوار گۆشەی یەکەم، وشەکان، وتارەکان، بانگەواز و داخوازییەکان دووبارەیە، ئەو دووبارە بوونەوەنەوەیە دڵ و دەروونمانی پڕ لەگومان و لێکدانەوە کردووە، لێکدانەوەیەک هەر چی بکەین هەر دەگەڕێنەوە چوار گۆشەی یەکەم.
  شاخ و چیاکانیش دەڕواننە گومان و گریمانەکان، ئەو کاتەی هەمووان یەک ئاست بووین، کەس بەخیلی بەکەس نەبرد.
  ئەو نەتەوانەی لەنێوەندی شەقامە بازنەییەکان بوون، هیچ کات نە ئێمە نە ئەوان جیاوازی نەدەکرا، هەتا هەڵگری باوەڕ و ئاینە جیاکانیش لە بۆنە و ئاهەنگ و ناخۆشییەکان بەشداری یەکترمان دەکرد.

رەسوڵ بەختیار

ساردی و گەرمی لەشەقامە بازنەییەکان وەک گەرمی و ساردی هیچ شوێنێک نییە زۆرجار باس لەوڵاتان دەکەن و دەڵێن : ئەم ئەفریقیایە ئەوەندە گەرمە، هەتا خەڵکەشی رەنگی گەرمیان هەڵگرتووە، ئەوەتا رەنگیان دوای کوژاندنەوەی ئاگر رەنگی خۆڵەمێشیان گرترتووە

• ئەوانە رەش نین، بەڵکو رەنگیان رەش بووە، بەڵام دەروونیان ئەوەندە سپییە، هەتا یپی پێستەکان سەریان سووڕماوە، سەیری ددانەکانیان بکە ئەوەندە سپییە، ئەوە رەنگدانەوەی دڵ و دەروونیانە.
  -سەیری سپی پێستەکان بکە دڵ و دەروونیان رەش رەش، سەیری ددانەکانیان بکە، رەشهەڵگەڕاوە.
  هەر لەسەرەتای زستاندا شەقامە بازنەییەکان ساردیەکەی جۆرێکە حەز بەوە دەکەی یەکسەر رووبکەیتە شارەکانی ناوەڕاست، چونکە بەڕاستی ساردە و زۆر بەزەحمەت گەرم دەبیەوە، دواتر لەگەڵ ساردییەکەی را دێی وەک هەموو خەڵک چاوەڕوانی شەپۆڵی سارد و بەفر و باران دەکەی، بەفر و ساردی هەراسانی دەکردی بەهیچ شێوەیەک بۆ ساتێکیش گەرم نەدەبییەوە، هەموو جل و بەرگەکانت دەپۆشی، کەچی هەر گەرم نەدەبوویەوە. دەمانویست بەفر و بارانێک کەمێ بوارمان بدا پیاسەیەک بکەین، هەناسەیەک بدەی نەوەک لەسەرمانا رەق ببینەوە.
  لە سەرەتای ساڵانی هەشتاکانی سەدەی بیستەم بارانە بەخوڕەکانی زۆر جار چەند رۆژێکی دەخایەند، خۆم شایەدم چل رۆژ باران بەردەوام بووە بێ ئەوەی لێی بکاتەوە، هەموو شوینە لابەلایەکانیش شێوەی لافاوی بەخۆیەوە دەگرت، ئەوەی جێگەی دڵخۆشی بوو لەناوەڕاستی زستاند بەفر بەرزاییەکانی بازنەی یەکەمی دادەپۆشی، بەڵام زستانەکە زیاتر سارد و سڕتڕ دەبوو،.
  تەنیا جوتیارەکانی دەرەوەی بازنەکان، کە لەبازنەکان نیشتەجێ بوو بوون حەزیان دەکرد زیاتر باران بێ، تا زەوییە کێڵدراوەکانیان زیاتر ئاو بخوا، ئاوی باران تا سەر زەوی بهاتبووایە، ئینجا دەیانگوت: ئەمساڵ دەغڵ و دان زۆر دەبێ، خەڵکی بازنەییەکانیش بەتەواوی لەباران بێزار بوو بوون، لەبەرامبەردا جووتیارەکان پێاندەگوتن: ئێوە دژ بەهەموو شتێک دەوەستنەوە، ئەو بارانە خێر و بەرەکەتە هەموو نەخۆشییەک لەگەڵ خۆیدا دەبا، دواتر ئەگەر گەنم و دەغڵ و دان نەبێ، ئێوە ئارد لەکوێ دەهێنن، ئەی ئاشەکان چۆن کاریان هەبێ.

  هەندێک گەڕەکی بازنەی دووەم، خانووەکانی کۆن بوون و کۆڵانەکانیشی تەسک بوون، ئاوڕۆکانی ئەو گەڕەکانەش وەک کۆڵانەکانی تەسک و باریک بوون، بۆیە زوو پڕ دەبوونەوە ئاوی پیسی زێرابەکان دەهاتە ناو کۆڵانەکان، خەڵکی ئەو گەڕەکانەی هەراسان دەکرد. تا شارەوانی دەگەیشت زۆربەی ماڵ و حاڵ نقوومی ئاو دەبوون. ئەمە هەموو ساڵێک دووبارە دەبۆوە، تا ئەم دوایانەش چارەسەرێکی وای بۆ نەکراوە، لەم ساڵانەی دوایدا بەهۆی فراوابوونی بازنەکان چەندین گەڕەک و شاری نوێ دروست بوون، ئەوەی لەنیوەندی بازنەکان دەژیان دەوڵەمەند بوون رۆیشتن بەرەو دوا بازنە، لەوێدا لەناو ڤێلەکاندا دەژین، بەڵام ئەم فراواابوونە چەندین زەرەری هەبوو، چونکە ئەم فراوانبوونە پلانێکی تۆکمەی لەپشت نەبوو، بۆیە لەمساڵدا واتە لە بیست و دووی سەدەی بیست و یەک بەهۆی بارانی بەخوڕ زۆر ماڵی هەژار تووشی لافاو بوونەوە، بەشێکیان هەرچی ماڵ و حاڵ هەزوو کەوتە ژێر ئاوەوە.

  کەچی لەسەدەی رابڕدو میسرییەکان لەشەقامە بازنەییەکان هاتبوون بۆ کاسبی لەوەرزی زستاندا زۆر بێزار دەبوون، چونکە لەژیانی خۆیاندا سەرمای وایان نەبینی بوو، بۆیە زیاتر حەزیان بەوە دەکرد لەو وەرزەدا بچنە شارەکانی ناوەڕاست و باشوور، میسرییەکانیش وەک خەڵکی شەقامە بازنەییەکان هۆگری هەموو شتێک بوو بوون، کاتێک دەچوونەوە وڵاتی خۆیان هەر زوو زوو دەگەڕانەوە، وەک ئەوەی غەریبی بکەن، زۆرجاران لەنێو شەقامدا خەیاڵ دەیانیبردووە بۆ رۆژانی منداڵی.

  مستەفا خەڵکی شاری ئەسیووت بوو، بۆ کاسبی هاتبووە شەقامە بازنەییەکان، زۆر جار بەزەردەخەنەیەکەوە دەیگوت: دەبوایە خەڵکی ئێرە بوومایە، سەیرە من لەکیشوەرێکی دیکەوە هاتووم، کاتێک دەچمەوە ئەسیووت، دەمەوێ هەر زوو زوو بگەڕێمەوە ئێرە، بەڵام زستانەکەی گەلێک ساردە، پیاو نازانێ روو لەکوێ بکات، هاوینەکەشی دەیپڕوکێنێ و خۆت لەو گەرمییە راناگریت.
  بەشێک لەقوتابیانی سوودان لەکۆلیژی زانست و ئەندازیاری دەیانخوێند ئەوانیش زۆر بێزار بوون لەزستنانی شەقامە بازنەییەکان.
  محەمەد کوڕێکێ باڵابەرزی رەش رەش خەڵکی شاری ئوم دەرمانی سوودان بوو، زۆر جاڕ لەیانەی کۆلیژ باسی لە زستان دەکردوو و دەیگوت: من قۆناغی یەکەمی کۆلیژی زانستم، هەموو سودانم بینیووە و لەو شارەی تیایدا لەدایکبووم، و تا ئەم کاتەش ساردی وام نەدیووە، ساردییەکەی زۆر وشکە، شتی وام نەدیووە، بەڵام شەڤامە بازنەییەکان سیحرێکی تایبەتی هەیە، ئەو بازنەییانەی ئێوە هەرگیز و هەرگیز تەواو نابێ، ئێوە زۆر خوش بەختن کەوتوونەتە ئێرە و خاوەنی ئەم بازنانەن.

  -دەزانم ئێوە بێزارن لەفەلەستینییەکان، ئەوان دژی هەموو شتێکی شەقامە بازنەییەکانن، ئەوان خۆیان بەشۆڕشگێڕ دەزانن، بەڵام دژ بەهەموو شۆڕشگێڕی دیکەن، ئەوان لێرە لەگەڵ رژێم دەستیان تێکەڵکردووە، بەشێکیان لەدائیرەی ئەمن دەوام دەکەن، لەگەڵ هەندێک خۆفرۆش راپۆرت لەسەر قوتابییەکانی شەقامە بازنەییەکان دەنووسن و خەڵک بەگرتن دەدەن.
  دەبێ ئەوەش بڵێین زۆرێک لەکرێکار و ئەندازیاری هیندی و پاکستانی لەو سەردەمەدا لەدەزگە فەرمییەکانی حکومەت کاریان دەکرد، وەک چاپخانە و چەند کارگەیەکی دیکەی حکوومی، بەشێک لەوانە مامۆستا بوون، وەک ئەوەی خزمەت بەرۆڵەی وڵاتەکەی خۆیان بکەن بەو جۆرە دڵسۆز بوون، ئەوان زانست و زانیارییەکی زۆریان لەلابوو، هەموو کات دەرگایان کرابۆوە بۆ هەر پرسیارێک، بەڵام ئەوان سەریان لەهەندێک بابەت دەرنەدەچوو، بۆیە هەندێکجار بەترسەوە پرسیاریان دەکرد: دەزانین زستانەکە سەختە، بەڵام شەوان لەگەڵ بروسکە گوێم لەتەقە دەبێ، ئەمە چییە، خۆ ئێران نەهاتۆتە ژوورەوە؟

  کاتێک متمانەی بەقوتابییەک بایە جوێنی بەرژێم دەدا، کاتێک هەستی دەکرد بەرامبەرەکە، لەگەڵیدا قسەی نەدەکرد پێدەکەنی و دەیگوت:بەهەڵە تێمەگەن مەبەستم رژێمی هیندستانە.
  لەو رۆژگارەدا شەوانی سەخت و سارد و سڕ پێشمەرگەی لایەنەکان دەهاتنە نێو دوا بازنەکان، زۆرجاران بەسەر ئەو ماڵانەیان دادا، کە پەیوهندییان لەگەڵ رژێم و ئەمن و جاشەکان هەبوو، هەندێک شەو تابەیانی شەڕ و کوشتار دوا بازنەی دەگرێتەوە، گەلێکجار رژێم بەهۆی جاشەکانیان گەڕەکانی دوا بازنەیان گەمارۆ دەدا، زۆرجاریش جاشەکان بەخۆیان دیواری هەندێک ماڵیان بەپەمپی بۆیە دەنووسی، هەموو نووسینەکانیش دروشم بوو دژ بەڕژێم، تا گەنجەکانی ئەو گەڕەکە بەگرتن بدەن و خەڵکی بازنەکان چاوترسێن بکەن، بەو شێوازە قێزەوەنەیان چەندین گەنجیان بردە بەردەم سێدارە، یان لە زیندندا گیانیان لەدەستدا.
  زستانی شەقامە بازنەییەکان لەگەڵ هەر شەپۆڵێکی دەریای ناوەڕاست رۆژ بەرۆژ ساردتر و ساردتر دەبێ، هەموو ئەو گەلانەی بەپێی شەپۆڵەکانی دەریای ناوەڕاستن و بەشێک لەدەڤەرەکەیان چیا و دۆڵ و کێوی تیادا بێ بەو شێوەیە زستانیان بەڕێ دەکرد.
  بەهار لەشەقامە بازنەییەکان زۆر کەمە و زۆر بڕ ناکا، دەتوانین بڵێن دە تا پانزدە رۆژە، لەدواتر یەکسەر گەرم دەبێ، تەنیا لەکاتی نەورۆزدا هەست بەفێنکی دەکەی، بۆیە گەرمێکی لەناکاو، زۆر جاریش تەپ و تۆزێکی لەگەڵدایە لەهەموو روویەکەوە بێ تاقەت دەکات، وەک ئەوەی لەبازنەیەکی سەحراوی بیت وایە و وشک برینگە،.
  هەست بەوەرزی پایز دەکەی تەنیا لەبەر ئەوەی بەچاوانی خۆت دەبینی چۆن گەڵای درەختەکان دەوەرێ، کەچی بەهەمان شێوە کەشەکە لەگەڵ و تەپ و تۆزدا زۆریش گەرمە، هەموو چاوەڕێ دەکەن زستان بێتەوە، بەڵکو ئەو تەپ و تۆزە کۆتایی بێ.

  لەهەشتاکانی سەدەی رابردوو، زۆر بەکەمی خەڵکی شەقامە بازنەییەکان بیری لەوە دەکردەوە گەشت بۆ سەر دەریا و بازنە فێنکەکان بکات، لەوانەیە لەبەر کەم دەرامەتی بێ یاخود ئەو کات رژێم لەشەڕدا بوو لەگەڵ ئێراندا رێگەی بەکەس نەدەدا گەشت بکات، نەوەک نەگەڕێتەوە یان لەدەرەوەی وڵات پەیوەندی بەئۆپزسێۆنەوە بکات.
  بەڵام لەدوای راپەڕین دەروازەکان کرایەوە زۆربەی ئەو خەڵکەی لەگەرمی هاوینی بازنەکان بێزاربوون، لەفڕۆکەخانەی شەقامە بازنەییەکان سواری فڕۆکە دەبوون بۆ ماوەی مانگێک یان دوو هەفتە خۆیان دوور دەخستەوە لەو شەقامانە.
  لەهەشتاکانی سەدەی رابردوو سەرەڕایی گەرمی، کەچی گەشتیارانی ناوەراست و باشووری عێراق روویان لەشەقامە بازنەییەکان و ئەو هاوینەهەوارانەی سەر بەو شەقامانە دەکرد، ئەوان وایاندەزانی هاتوونەتە بەهەشت، ئێستاش پیاو و ژنە بەتەمەنەکانیان خۆزگە بەو رۆژانە دەخوازن، کە هاتوونەتە شەقامە بازنەییەکان.
  رۆژێک لەچایخانەیەکی بازنەی یەکەم دانیشتبووم، چەند کەسێکی بیانی هاتنە تەنیشتم، پێدەچوو ئەو بیانیانە خەڵکی ئاسیای دوور بوون، چاوەکانیان بچووک بچووک ئەوەندە گەرمایان بوو هەموو لەشیان کەوتبووە نێو ئارەقە، یەکێکی خەڵکی شەقامە بازنەییەکانی لەگەڵ بوو و گوتی: بیرتان ناێێ کاتێک لەوێ بووین پە ئێوەم گوت: دەتانبەمە شوێنێک هاوینی بەڕاستی گەرمه و زستانیشی بەپێچەوانەوە زۆر سارد و سڕە.
  یەکێک لەو بیانیانە گوتی:گەرمییەکەی زۆر ناخۆش نییە بەڵام ئەوەی سەیرە رۆژ و شەوی وەک یەکە، باشە زستانیش بەو شێوەیە دەگەڕێنەوە تا بزانین ساردییەکەی چۆنە؟
  برادەرێک بۆی گێڕامەوە گوتێ : کاتێک لەیەکێک لەشارەکانی باشوور قوتابی پەیمانگەی مامۆستایان بووم، لەرۆژی دەرچوونمان هاوڕێیەکی بازنەکانی ئەو شارە زۆر لێم نزیک بوو گوتی: حەز دەکەم پەیوەندیمان هەر بمێنێ هەر کاتێک هاتمە باکوور حەز دەکەم بێمە شەقامە بازنەییەکان و ٮێم ٮو ماڵی ئێوە.
  -کاتێک دێییە شەقامه بازنەییەکان پێننج جار لەیەکەم بازنە بسوڕێیەوە دواتر وەرە بازنەی دووەم، ناوی من بێنە دەتهێننە ماڵی ئێمە.

  ئەوم لەبیرچووبۆە لەرۆژێکی گەرمی مااگی ئاب، بەنوێژی نیوەڕۆ لەدەرگە درا، کاتێک دەرگام کردەوە بینیم، ئەو برادەرەی باشوورە، کە لەپەیمانگە پێکەوە قوتابی بووین، دوای دانیشتن و کەمێک حەسانەوە گوتی: ماڵی ئێوەم زۆر بەئاسانی دۆزییەوە، بەڵام ئەو پێنج جارەی سوڕامەوە بەراستی ماندوو بووم.
  لەهاوینی ساڵانی هەشتای سەدەی بیستەم پێشمەرگە کەمتر روویان لەشەقامە بازنەییەکان دەکرد، بەدرێژایی هاوین چەند جارێک لەدەرەوەی شەقامە بازنەییەکان چالاکیان دەنواند، لەرەبیە و سەربازگە بچووکەکانیان دەدا، دواتر هەر بەو شەوە روویان لەکێوان دەکردەوە، دواتر هەواڵەکان دەگەیشتە هەموو شەقامە بازنەییەکانی تەی دەکرد.
  دوای ڕاپەڕین، زۆربەی ئەو شۆڕەسوارانە گەڕانەوە پێڵاوی لاستیکیان لەپێ بوو، ئێمە شانازیمان بەوانەوە دەکرد، کە ساڵانێک لەو دەشت و کێوانە و لەدەربەدەری خەباتیان کردووە، زوری نەبرد وەک ئەوەی پیشەی خۆیان بێ، بەشێوازی بیری حزبایەتی تەسک مامەڵەیان لەتەک خەڵکەکە دەکرد، خەڵکیش هەر خۆیان دژ بەیەک دەجوولانەوە، شەقامە بازنەییەکانیان وەک ساڵانی هەشتا تاریک کرد، تا وایلێهات شەڕی خۆ بەخۆییان کرد، یان ناویان لێنابوو شەڕی براکوژی، سەدان خەڵکی بێگوناه کوژران، بەهەموو چەکێکی بەردەست هێرشیان دەکردە سەر بارەگای یەکتری.
  شەڕ روژ بەرۆژ زیاتر پەرەی دەسەند، لەم شەڕەدا تەنیا خەڵکی شەقامە بازنەییەکان زەرەرمەندی یەکەم بوون، کۆڵانێکی بازنەییەکانی کردە دوو بەش، تا دەهات لەگەرمای هاوینی پڕوکێنەر شەڕەکە گەرمتر دەبوو، بەتۆپ و هاوەن لەبەرزاییەکانی بازنەی یەکەمیان دەدا، ئەوە جگە لەوەی دەزگای راگەیاندنی هەردوو لا بەجۆش و خرۆشەوە جوێنیان بەیەکتر دەدا وەک ئەوەی دوژمنی لەمێژینەی یەکتر بن، لەراستیدا دوژمنی لەمێژینەی یەکتر بوون، چونکە کاتێک لەشاح و کێوان بوون هەر بەو شێوە حەڵکی دێهاتەکانیان هەراسان دەکرد.

  راستە ئەو رۆژانە بەسەر چوون، کەچی کاریگەری ئەو شەڕانە تا ئێستا ماوەتەوە، چونکە خەڵکێک تا ئێستا دەیەوێ ئەو رۆژانە بگەڕێتەوە بەحسێبی خۆی تۆڵەی خۆی دەکاتەوە، ئەمە برینێکە، زۆر کەسی ئاوارەی وڵاتان کرد، هەرگیزاو و هەرگیز نایانەوێ بگەڕێنەوە، ئێستا زۆرێک لەوانە نایەنەوێ بەهیچ شێوەیەک هەواڵی هیچ کامە لەشەقامەکان بزانن.
  کاتێک ئەم وشانە دەنووسم لەژێر دیواری بەرزاییەکانی یەکەم بازنە دانیشتووم، بیر لەو رۆژانە دەکەمەوە، کە تا ئێستا کاریگەری ماوە، پێم خۆش نییە ئەم وشانە دەنووسم، بەڵام ئەمەی سەرەوە مێژووە.

لەنێو خەیاڵێکی قووڵدا بووم، سەبارەت بەوانەی ماوەیەکی دوور و درێژە شەقامە بازنەییەکانیان جێهێشتووە، بەڵام ئەوانە رۆژانە تەلەفۆن دەکەن، کاتێک تەلەفۆن یان ئەوەتا پارەیەکی زۆریان ناردووە تا زەوی و زار و خانووی پێبکڕن، یان ئەوەتا لەبانکەکانی ئەو وڵاتانەی تیایدا نیشەجێن ، بەهۆی ئەو پارە زۆرەوە باجێکی زۆریان دەکەوێتە سەر، یاخود دەیانەوێ لە نێو بازنەکاندا کارێکی پێبکەن، بۆ ئەوەی، کە هاتنەوە وەک هەموو دەوڵەمەندەکانی دیکە بەرژەوەندی گەورەیان هەبێ و بتوانن، ئەگەر زۆریش نەبێ ببنە ژمارەیەک لەنێو دەوڵەمەندەکانی دیکە، لەلایەکی دیکەوە بەشێک لەوانە هەردەم ئارەزوو دەکەن، ئەگەر بەوێنە و ڤیدێۆش بێ جوولە و شەقام و دووکانەکان ببینن.
لەو لێکدانەوە و خەیاڵانە دابووم دەنگی ژنێکی تەمەن پەنجا ساڵە خەیاڵەکەی پچڕاندم، ئەو ژنە لەیەکێک لە چایخانەکانی بازنەی یەکەم دانیشتبوو، لەهاوار کردنەکەی بەدەر دەکەوت، لەگەڵ کوڕ و زاوایەکی دانیشتووە، زۆر بەتوڕەیی قسەی لەگەڵ کوڕەکەی دەکرد و دەیگوت: باس لەژنەکەی خۆت مەکە، نامەوێ گوێم لەناوی بێ، ئەمە پیسە و دەیەوێ هەمووان بەشەڕ بێنێ، هەموو شتێکمان بۆ کرد، کەچی ئەو هەر خێسە لەئێمە دەکا، وا دەزانێ ئێمە دەبێ لەخزمەتی ئەودا بین، چی پێ دەڵێن بەپێچەوانەوە وەڵام دەداتەوە، دژی ئێمە کارەکان دەکات.
ئەو ئافرەتە بەتەمەنە نموونەی دەیان دایکن، کە کێشەیان لەگەڵ بووکەکانیان هەیە و دەزان تەنیا بەدەرکردن لەماڵەوە دڵیان ئاو دەخواتەوە.
بەشێک لەخەڵکەکە، لەئێستادا ناژین، بەدوای مێژووەوەن، هەردەم باس لەسۆڵتان و میرەکان دەکەن، کە لەسەردەمی ئەواندا چی بەرپا بووە، ژیان چۆن گوزەراوە، ئەو ژنەش وادەزانی ساڵانی نەوەدی سەدەی رابردووە، هەموو کەسێک بەشتێک رازی بن، کەس ورتەی لێوە نەێێ، ئەو کەمێک دەنگی نزمکردەوە وەک ئەوەی شەرم لەدەوروبەرەکەی بۆت و گوتی: ئەو مۆبایل و ئایپاد و فەیسبووکە بەجارێک دونیای تێکداوە.
زاواکەی بەپێکەنینەوە گوتی: خۆ سەردەمی پێشتر نییە، دایە هەموو شتێک گۆڕاوە، ئەگەر شتەکان نەگۆڕابێ، چۆن تۆ لەیەکێک لەچایخانەکان دادەنیشی و بەئارەزووی خۆت قسە دەکەی، پێشتر بوایە هەزار ناو و ناتۆریان بەرامبەر بەتۆ و بەئێمە ناو شاری دەتەنی.
بابەتەکان رۆژانە دەگۆڕێ ئەوەتا وەک ئاشووری و کلدانەکانی دوا بازنە هەر باس لەشکۆمەندییەکانی رابردوو دەکەن، رابردوویەک لەگەڵ گۆڕانی دەسەڵاتەکان ئەوان سوودمەند بوونە، دوای راپەڕین هەموو بیانییەکان بەناوی نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمپانیاکان روویان لەدوا بازنە کرد، چونکە ئەوان لەخەڵکەکەی دیکە زیاتر کراوەتر بوون، هەرووەها ئەوان وەک خاوەن کۆمپانیا و بەرپرسانی یوئێن کریستیانی بوون، خەڵکی بازنەکان لەکوولە مەرگی دەژیان، کەچی ئەوان شەقیان لەپارە دەدا، کاتێک کارەکان سوودی نەما ئەوان چوونە هەندەران و یەکسەر مافی پەنابەریەتیان پێدرا، بەو بیانووەی لەلایەن خەڵکی مووسڵمانەوە غەدریان لێدەکرێ،
لەزۆر لاوەش بیستراوە نەوەی سێیەمی خانەوادە جووەکان بەدزی و بەناسنامە و پاسەپۆرتی دیکە سەر لەبازنەی خوارەوە دەدەن، دوای کەمێک فرمێسک رشتن و هەوڵی لابەلا دەیانەوێ خانووەکەی باپیرە و داپیرەیان ببینن، بەشێکیان بەهۆی چاوساغی و زانیاریان دەربارەی مێژووی ئەو خانووانە، هاوڕێ جووەکەی دەبینێ، کاتێک دەچنە شوێنەکە دەبینێ خانووی باب و باپیرانیان کراوەتە گەراجی ئۆتۆمبێل.
ئێستا زۆر بەکەمی ئەو باس و خواسانە لەنێو بازنەکان دەخرێتە روو، چونکە بەشێکی خەڵکی شەقامە بازنەییەکان بوونەتە بازرگان، کاتیان نییە تەنیا بۆ خولەکێکیش لاپەڕەیەک بخوێننەوە، تەنیا باس لەملێون و ملیار دۆلار و دینار دەکات، هەندێکیان وایلێهاتووە بازرگانی لەگەڵ چین هەیە، هەرچی کەلوپەلی خراپی ئەو وڵاتە هەیە، لەنێو بازنەکان ساغی دەکاتەوە، گرنگن نییە ئێرە ببێتە زبڵدان، تەنیا گرنگ ئەوەیە لەبازرگانییە پارەیەکی زۆر بەدەست بێنن.
هەردەم گلەیش لەخەڵکی شەقامە بازنەییەکان دەکەن، تەنیا دەیانەوێ بەقەرز کاڵاکانیان بکڕن، بەڵام زۆر بەخۆشییەوە باس لەکڕیارە عەرەبەکان دەکەن، کە بێ هیچ مامەڵەیەک کاڵاکان دەکڕن، سوودێکی زۆر لەوانە دەبینن، عەرەبەکان پێشتر بەگەشت دەهاتنە شەقامە بازنەییەکان، بەڵام ئێستا بەشێک لەبازنەکان عەرەبی تیادا نیشەجێیە، بەبیانیووی ئەوەی شار گەورە بووە، شار کەس خاوەنی نییە، بەڵکو شار موڵکی مرۆڤایەتییە، ئێستا لەنێو بازاڕی بازنەی یەکەمدا لەپێج کەس، سێیان عەرەبە، هەندێکجار لەچایخانەکان تەنیا دەنگی ئەوان دێ.
ئەوانەی باسمانکرد عەرەبەکانی ناوەڕاست و باشوورن، بەڵام عەرەبی سووری لەهەموو شوێنێک دەبیندرێن، ئەوان سەرەتا لەکەمپ بوون، دواتر هاتنە نێو بازنەکان، هەموو کارێک دەزانن، بەپارەیەکی کەم کار دەکەن، کوردانی رۆژئاوا ئێرە و هەموو بازنەکان بەماڵی خۆیان دەزانن، هیچ کاتێک بیر لەوە ناکەنەوە، ئەوان بەشێک نین لەو بازنانە، بازاڕ و کار زۆر برەوی پێدراوە لەتەک ئەوەی خەڵکی بازنەکان بەدوای مووچەوەن زۆر بەکەمی حەز بەکار دەکەن، دەیانەوێ وەک فەرمبانبەر و پۆلیس و مامۆستا کار بکەن، ئەگەر دەوڵەمەندیش بن، زۆر بەکەمی لەسەر کۆمپانیا و دووکان و چایخانەکانیان دادەنیشن، ئێستا ئەوانەی کار دەکەن زۆربەی سوورین، گلەیش دەکەن دەڵێن ئەو سووریانە کاریان نەهێشتووە، لەو لاوەش بەنگلادیشییەکان وەک خەڵکی بازنەکان مامەڵە دەکەن، خەڵکی بەگشتیش ئەو بەنگلادیشیانەی خۆشدەوێ، چونکە کەسانی کاسب و بێدەنگ و رووخۆشن تەنیا دەیانەوێ کار بکەن، ئەگەر ئەوان نەبن، سەرتاپای شەقامە بازنەییە دەبێتە زبڵخانە، لەپارک و باخچە و شارەوانییەکان هەر ئەوان دەبیندرێن بەپارەیەکی کەم کار بکەن.
ئیتر پاڵەوانی راستەقینە بازنەکان لەرووی کارەوە ئێستا ئەوانەن، کەچی پاڵەوانە راستەقینەکان خۆیان لەپەنا و پەسێوان شاردۆتەوە، ئێواران زۆربەیان بەرەو بازنەی یەکەم دەکشێن، بێدەنگ، کەچی هەڵگری دەیان کێشەی دارایی و کۆمەڵایەتی، ئەو کاتەش ئاشکرا دەبێ، کە باریان قورسە و کێشەکان تەنگی پێ هەڵچنیوون، لەگەڵ یەکەم پێکدا دەردە دڵ و دەروونی خۆی هەڵدەڕێژێ، گرنگ نییە هاوار بکا، یان دەست بەگریان بکا، گرنگ ئەوەیە ئەوەی لەناخیدایە هەڵیڕێژێ، بەشێک لەوانە خۆیان بەنووسەر و شاعیر دەزانن، بەچەند پەڕەگرافێکی هەڵبزرکاو دەردە دڵی خۆی لەکاغەزێکدا نووسیووە، یان شیعرە بێ ماناکانی بەگوێی هەموو لایەک دەچرپێنێ، ئەم بەزمە تا درەنگانی شەو بەردەوامە، لەکۆتایشدا لەنێوان ئەوانەی بەخۆیان دەڵێن هاوڕێ و برادەر لەسەر شتێکی زۆر سانا دەبێتە شەڕیان.
لەوەی گەڕێن، ئەم خۆڵبارینەی ئەم چەند رۆژە، هەموو ئەوانەی سووکە نەخۆشییەکیان هەیە کەوتۆتە ژوورەوە، هاووڵاتییانی هەموو بازنەکان پێیانوایە ئەمە غەزەبی خودایە، چونکە بەشێک لەبازنەکان زێتر لەرادەی خۆیان دەوڵەمەند بوونە و بەئارەزووی خۆیان تەخشان و پەخشان بەپارە دەکەن، شەوان لەسەر مێزی قوماردا پارەکانیان هەراج دەکەن، هیچ کاتێکیش هەژارەکانیان لەیاد نییە، هەردەم لەسەر مێزی خواردنەوەدا لەگەڵ کچە جوانە لوبنانی و سووری و عێراقی و چینییەکان پێک لێ دەدەن، کاتێکیش سەرخۆش دەبن، بەلارە لار کچە جوانەکان بن باڵیان دەگرن و بەرەو ئۆتۆمبێلە دوا مۆدیلەکانیان دەڕۆن، لەوێوەش بەرەو ئەو شوقەیە دەچن، کە تەنیا لەبەر چاوانی ئەو کچە سۆزانییانە کڕیوویانە.
کاتێک بەیانی دادێ، وەک ئەوەی هیچ نەبوو بێ، دیسان تۆز و خۆڵەکە دەچێتە نێو چاو و قوڕگیان، هەرجی قسەی بێ مانایە دەیکەن.
-خوا دەزانێ غەزەب لەکێ دەگرێ، ئەو خەڵکە، لەجیاتی ئەوەی رێز و بەزەیی بەرامبەر بەیەکتر بنوێنن، کەجی بەرژەوەندییەکان چاوی کوێر کردوون، لێرە و لەوێ تەقە لێک دەکەن.
شار گەورە بووە، بازنەکانیش زیاتر بوون بازنەی دووەم لەپێشتردا جێگەی کێشە و گرفت بوو، هەر لەو سەردەمە حکومەتە یەک لەدوای یەکەکان کێشەیان لەگەڵ بازنەی یەکەم نەبوو، چونکە لەژێر کۆنترۆڵی خۆیاندا بوو، کەسانی بازنەی دووەم، کاتێک دەهاتنە بازنەی یەکەم هەستیان دەکرد لەهەموو لایەکەوە چاودێری دەکرێن، خەڵکی بازنەکانی دیکە بەگشتی هەژار بوون، هەردەم بەدوای کاردا دەگەڕان، هەندێکیان لە بێکاری دەچوونە شارە عەرەبەکان لەوێدا وەک فیتەر و وەستای دیواڕ و کرێکار کاریان دەکرد، عەرەبە گەشتیار و نیشتەجێبووەکانی ئەو کات زۆر بەلەخۆباییەوە دەسوڕانەوە، هیج حسێبێکیان بۆ خەڵکی بازنەکان نەدەکرد، ئەمنەکانی ئەو کات عەرەب بوون، لەگەڵ بەشێک لەخەڵکی بازنەکان بوونەتە چاوساغی ئەو ئەمنە عەرەبانە، جەندین جۆر ئەمن هەبوون، وەک ئەمنی ئابووری-ئیقتسادی هەردەم بەدوای ئەو مێردمنداڵانەوە بوون، کە لە بازنەکانی دیکەوە بۆ کاسبی هاتبوونە بازنەی یەکەم، بەبیانووی فرۆشتنی کاڵای قاچاخ ئەو ئەمنانە کێشەیان دروست دەکرد.
ئازاد: ئەو ئەمنانە لێناگەڕێن ئێمە کاسبی بکەین، قوتابخانەشمان لەدەستچوو، کارکردنیش ئەوە خۆت دەیبینی بەو جۆرەیە.
عەلی: دەکرێ رۆژانە لەقازانجەکەی خۆمان شتێکیان بدەینێ، یان هەفتەی گرۆزە پاکەتێک.
-ئێمە عەرەبی نازانین، چۆن تێان بگەیەنین؟
-زمانی ناوێ ئەوان لەزمانی بەرتیل تێدەگەن.
ئەم بەرتیل وەرگرتنە زۆر تەشەنەی کرد، وایلێهاتبوو هەموو بازاڕ تەنیا بەرتیل وەرگرتن بەڕێوەی دەبرد، ئاشنایەتی دووکاندار و کاسبکارەکان لەزۆر رووەوە بەهێز بوو بوو، هەر کەسێکیش لەنوێوە دەهاتە نێو ئەو بازنەیە بۆ کاسبی، لەهەموو روویەکەوە دژایەتی دەکرا، تا ئەو کاتەی کۆدی بەرتیل پێدانەکەی دەدۆزیەوە چەندینجار دەستگیر دەکرا.
لەبەرزایی بازنەی یەکەمدا بازاڕێک پەیدابوو بوو، چەند ناوێکیان لێنابوو، هەبوو دەیگوت بازاڕی ئێرانی، یان بازاڕی خومەینی، هەموو شتێک لەوێدا هەبوو ئەوەی لەتاران هەبوو لەبەرزایی بازنەی یەکەمیشدا هەبوو، ئەوەی سەیرە ئەو کات لەگەرمەی شەڕی نێوان عێراق و ئێران، سەیر بوو قاچاخچییەکان چۆن ئەو کەلوپەل و کاڵانەیان دەهێنا،
زۆرجار لەوێدا دەبووە تەقە و راوی کاسبکارەکانیان دەنا، بەشێک لەو دەسگێڕ و کاسبکارانە دەستگیر دەکران، چەند رۆژێک بەند دەکران و بەڵێنیان دابوو جارێکی دیکە ئەو کارە نەکەنەوە، بەڵام راستەوخۆ لەپاش بەربوونیان دەستیان بەو کارە دەکردەوە. دووبارە دەگیرانەوە، بەڵام نەدەبرانە بەندینخانە، بەڵکو کاسبکارەکان ئەمجارەیان لەگەڵ پۆلیس و ئەمنەکانی ئیقتسادی ریککەوتبوون، ماوە ماوە گرۆزێک پاکەتی کێنتیان بۆ بێنن، لەگەڵ ئەوەی گرۆزێک پاکەت زۆر بوو، کەچی ئەوان ناچار بوون لەبەر بژێوی ماڵەوەیان رازی بن.
هەمان کارەسات و هەمان رووداو دوای راپەڕین دووبارە دەبۆوە، ئەمجارەیان بەجۆرێکی دیکە بوو، خەڵکی بازنەکان بەگشتی هەژار بوون، بۆ ئەوەی کارێک بکەن و بژێوێ ماڵ و منداڵیان دابین بکەن ئەمجارەیان کەلوپەلیان لەبازنەکانەوە دەبردە ناو شارەکانی دیکەی عێراق، سەیتەرە و بازگەکان زۆر بەتوندی لەگەڵ خەڵکی بازنەکان دەجوولانەوە تا وایلێهاتبوو چەند کەسێکیان بەکەلوپەلەوە دەسووتاند تا خەڵکەکە بەتەواوی چاو ترسێن بن. بەڵام خەڵکەکە ئەوەندە بێحاڵ بوون بۆیە هەرگیز وازیان نەدەهێنا، لەوێوەش هەرچی بۆ ناو بازنەکانی هەرێم باشبوو دەیانهێنا، دەیان و سەدان کەس لەو رێگەیە مرد، دەیان و سەدان کەس دەستگیر کران و بۆ چەندین ساڵ لەزیندان مانەوە، ئەمجارەیان بابەتەکە گۆڕا و بەمانا نەتەوەیەکەی هاتە ئارا.
هەرچی بڵێن سەبارەت بەو رۆژە هەموارانە تەواو نابێ، ئێستاش برینی ئەو کاتە ساڕێژ نەبووە، ئەو نەوەی ئێستا پێڕاگەیشتووە هیچ کام لەم مێژووە نازانێ، وەک رەخنەگری رۆمان ئەم رووداوانە و گێڕانەوەی بە تەکنیکی رۆمان نازانێ، کەچی دەکرێ هەموو ئێش و ئازاری رابردوو بنووسێنەوە، ئینجا رەخنەگران چۆنی لێک دەدەنەوە گرفت نییە، کێشەی ئێمە بەگشتی لەنێو چوارچێوەکان یەکتر ناخوێنینەوە، لەهەشتاکانی سەدەی بیست چەند کتێبخانەیەکی فرۆشتنی کتێب لەنێو بازنەی خوارەوەی شەقامە بازنەییەکان هەبوو، ئێمەی گەنج بەجۆش و خرۆشەوە رۆژانە سەردانی ئەو کتێبفرۆشەمان دەکرد تا بزانین چ کتێبکی نوێ دەکەوێتە بازاڕەوە ناوی خۆمان دەنووسی نەوەک کتێبە نوێیەکەمان بەدەست نەکەوێ، ئەو کات شاعیر نووسەرانمان زۆر خۆشدەویست، نەک وەک ئێستا هەر ئەوانە دابەشبوونەتە سەر حزبەکان، لەوانەشە هەقی خۆیان بێ،چونکە بژێو و ژیان ئێستا بۆتە ئاستەنگێکی گەورە.

رەسوڵ بەختیار

6

بازنەی هاوڕێیەتی لەشەقامە بازنەییەکان توندوتۆڵە، مەرجیش نییە، ئەم توندوتۆڵییە بەردەوام بێ، ئەمەش دەکەوێتە سەر هەڵسوکەوتی بەرامبەرەکان، لەکاتێکدا زۆربەی خەڵکی بازنەکان یەکتری باش دەناسن، ناسینێکی دوور و نزیک بەشێکیان هەر لەدێرینەوە خانەوادەکانیان یەکتر دەناسن، بەشێوەیەک هەموو سەروکاریان لەگەڵ یەکتردا بووە، لەناخۆشی و خۆشییەکاندا لە شەڕ و ئاشتیدا، لەلایەکی دیکەوە هەموو خەڵکی شەقامە بازنەییەکان زۆر بەئاسانیش لەگەڵ خەڵکی دەرەوەی بازنەکانی دیکە دەبنە ناسیاری یەکتری، لەپرسە و ئاهەنگەکاندا کاتێک یەکتر دەبینن وەک هاوڕێ و ناسیاری یەکتری مامەڵە لەگەڵ یەکتردا دەکەن، تا وای لێدێ متمانەی پێدەکەن و نهێنی خۆشیان لەلا دەدرکێنن، نهێنییەکانی شەقامە بازنەییەکان زیاتر لەرووی کار و بازرگانییەوەیە، کە لەدێڕ زەمانەوە چەند خانەوادەیەک دەستیان بەسەردا گرتووە، بەڵام کاتێک دوو هاوڕێ لەمنداڵییەوە یەکتر دەناسن،بابەتەکە دەگۆڕێ، دیارە هاوڕێیەتی لەهەموو رووەکانەوە زۆر هەڵدەگرێ تا چیرۆکەکانی هاوڕێیەتییەکان بگێڕینەوە.
فەرهاد هاوڕێی منداڵیمە پێکەوە چووین بۆ قوتابخانە، لەگەڵ ئەوەی چەند ساڵێک لەمن گەورەترە، بەڵام لەتەسکەرەی نفووسەکەی هەمان ساڵی لەدایکبوونی من نووسراوە، بەشێکی زۆری قۆناغەکانی خوێندنمان بەیەکەوە تەواو کرد، ئەوەی سەیرە ئەو ساڵەی من دەرنەچووبام، ئەویش بەهەمان شێوە دەرنەدەچوو، پێدەچوو ئاستی تێگەیشتنیشمان هەر لەیەک دەچوو، یاریی تۆپی پێ و هەموو یارییەکانمان لەبازنەی سێیەمدا بوو، بەڵام باوکمان لەبازنەی یەکەمدا کاری دەکرد، هەردەم کاتێک باوکمان ئێمەی دەبردە بازنەی یەکەم دڵمان زۆر خۆش دەبوو، منداڵانی بازنەی یەکەم زۆڕ جار بەڕقەوە سەیری ئێمەی دەکرد، بەڵام هەندێکی دیکە هەستیان دەکرد ئێمە دەبین بەهاوڕێیان بۆیە پێیان دەگوتین خۆتان لەهەندێک منداڵی بازنەی یەکەم بەدوور بگرن.
کاتێک دەچووینە قوتابخانە هەردەم ئەو کتێبە قورسانە لامان بارگرانی بوو، لەقۆناغی ئامادەیدا پێمانوابوو، ئەگەر خوێندن تەواو بکەین وەک ئەوەیە، گەورەترین بارگرانی ژیانمان لەکۆڵ دەبێتەوە، کێشەی ئێمە خوێندنەکە نەبوو، بەڵکو قورسی کتێبەکان بوو، رۆژانە پێنج کتێبمان دەبردە قوتابخانە، سەردەمی ئێمە جانتایەکی واش نەبوو، تا وەک کۆڵەپشت هەڵیگرین، بەڵکو بەلاستیک دەمانبەستایەوە، هەرچۆنێک بێ چەند ساڵێکی دیکە لەقۆناغەکانی خوێندن بەیەکەوە بووین، ساڵی خوێندنی نوێ، یەکەم رۆژی خوێندن چوومە ماڵی فەرهاد، کە چەند مەترێک لەماڵی ئێمەوە لەولاتر بوو، کاتێک پرسیاری فەرهادم کرد، دایکی گوتی: چیتر فەرهاد ناخوێنێ، باوکی لەبازاڕ دوکانێکی بۆ گرتووە، لەوێ کار دەکات، بەڵام تۆ وەک ئەو مەبە، دەتوانی درێژە بەخۆێندن بدەی.
-چۆن واتە لەمەودوا بەتەنیا بچمە قوتابخانە، فەرهاد لەگەڵم نایەت، ئێوە بۆ واتان کرد، خۆ چوونە قوتابخانە رێگە لەهیچ ناگرێ.
-بەڵێ بەتەنیا دەچی، ئەگەر تۆش کارێکت دۆزیەوە، دەتوانی واز لەقوتابخانە بێنیت، کوڕم مەکتەب، خزمەت بەکەس ناکات، بڕۆ بۆ خۆت پیشەیەک فێربە.
کاتێک لەوێ رۆیشتم وامزانی دونیا بەسەرمدا رووخاوە، هەرچی یاد و یادگاری هەبوو، هەموو بەمێسکمدا گوزەری دەکرد.
ئەو کاتەی هەرزەکار بووین، دەچووینە کۆڕ و سمینار، فەرهاد زۆر حەزی بەکۆڕ و سمینارەکان نەدەهات، هەمیشە دەیگوت: لەو قسە گەورانە هیچ شین نابێ، سەیری رووخساری بکە، پێدەچێ نەخۆشی کەم خوێنێ هەبێ، لەجیاتی ئەو قسانە بابچێ چارەسەرێک لەخۆی بکات، ئەو قسە زلانە فلسێک ناکات.
کەچی کاتێک من و فەرهاد دەچووینە ئاهەنگ و کۆنسێرتێک، دەیگوت: باشە، دەتوانین کەمێک مێشکمان بحەسێتەوە، لەو هەموو چەنجاڵییەی رۆژانە تووشی دەبین. (ئەو کات تەمەنمان بۆ شانزدە حەڤدە ساڵان دەبوو).
لەبیرمە گۆرانیبژێکی ناوداری عەرەب هاتبووە یەکێک لەهۆڵەکانی ئەودیوو
بازنەی سێیەم، لەقاتی سەرەوەی هۆڵی جەماوەردا جێگەمان بۆوە، من گۆڤاری ئەلف بام لەلا بوو، ئەو گۆرانیبێژە عەرەبە وا قسەی دەکرد وەک ئەوەی لەشارێکی عەرەب نشین بێ، منیش لەو قسانە وەڕسبووم، دەمویست کارێک بکەم ئاهەنگەکە بشێوێنم، بۆیە دەستم کرد بەدڕاندنی گۆڤارەکەی دەستم هەموو لاپەڕەکانم دڕاند و چەند لاپەڕەیەکم دەکرد بەتۆپەڵەیەک لەسەرەوە فڕێم دەدایە خوارەوە، هەموو ئەوانەی رقیان لەو گۆرانبێژە هەڵسابوو، هاوکاریان دەکردم، لەرێکخستنی تۆپەڵە کاغەز، هەریەکەو لاپەڕەیەکی لوول دادا و فڕێی دەدایە خوارەوە تاوەکو لەناوەندی شانۆکە بکەوێتە خوارەوە.
تەنیا فەرهاد نەبێ گوتی: ئەوە چی دەکەی، خەریکی ئاهەنگەکە لەهەمووان تێک دەدەی.
ئەو راستی کرد، ئێستاش ئەو گۆرانبێژە عەرەبە کاتێک چاوپێکەوتنی لەگەڵدا دەکەن و لێی دەپرسن: لەچ ئاهەنگێک پەشیمانی.
گۆرانیبێژە عەرەبەکە: کاتێک لەشەقامە بازنەییەکان ئاهەنگم ساز دەکرد، ناخۆشترین رۆژ بوو لەژیانمدا، دواتر هەستم دەکرد، جەماوەرەکە حەز بەوە دەکەن، گوێیان لەگۆرانی بێ، بەڵام بەزمانی خۆیان، بۆیە چەند کەسانێک لەجەماوەرەکە لەو نێوەندە کێشەیان هێنا ئارا، منیان سەخڵەت کرد، بەچەند کردەوەیەک کۆتاییان بەئاهەنگەکە هێنا.
لەهەموو بازنەکان کەسانێک هەن حەز بەهونەر و ئەدەب و زانست دەکرد، زۆربەی ئەوانەی ئەو خولیایەیان هەبوو ئێستا لەنێوەندی هەموو ئەم دەڤەرە بەخولیایەکانیان ناودارن، کەسانیکن بوونەتە سەرچاوەی ئەدەب و هونەر لەبازنەکان.
با لەچیرۆکی هاوڕێیەتی دوور نەکەوینەوە، مەرج نییە هەموو هاوڕێیەتییەک سەرکەوتوو بێ و هەردەم ببن بەپشت و پەنای یەکتر، کاتێک گوێبیستی ئەوە دەبووین، دوو هاوڕێ لەسەر چەند بابەتێک کێشەیان کەوتۆتە نێوانیان، یەکێکیان دەمانجەی لەسەر سەری هاوڕێیەکەی داناوە و کوشتوویەتی.
-چۆن؟
-یەکێکیان پەیوەندی لەگەڵ کچێکدا هەبووە، کاتێک زانیوویەتی هاوڕێیەکی چۆتە داخوازی و کچە و دایک و باوکی رازی بوونە، ئەو هاوڕێیەی پەیوەندی لەگەڵ کچەدا هەبووە، لەگەڵ هاوڕێیەکەی رێککەوتووە، تا لەدەرەوەی بازنەکان مەی بخۆنەوە، دوای مەستبوون، کوڕە ئەویندارەکە چەند گولەیەک بەسەر هاوڕێیەکەوە دەنێ و دەیکوژێ.
-دواتر کارەکە کەوتە دادگا، کوڕە ئەویندارەکە لەزیندان حوکمی بیست ساڵەی بەسەردا سەپێندراوە.
-ئەی کچەکە چی بەسەر داهات؟
-کچە شووی بەکوڕێکی دیکەی هاوڕێی کرد.
ئێستا کوڕە ئەوێندارە لەزیندانە و کچەش دوو کوڕ و کچێکی هەیە.
کێشەکان لەشەقامە بازنەییەکان ئەوەندە زۆرن، لەژمارە نایەن، کاتێک بەشەقامێک دادەڕۆی بێ ئەوە پرس بکەی، لەچاوانی رێبوارەکان خەمێکی گەورە دەبینی، ئەم بینینە تەنیا لەچاوانی بەتەمەنەکان نییە، بەڵکو لە چاوانی هەرزەکار و گەنجەکانیش داهاتوویەکی نادیار دەبینی.
-کێشەت چییە؟
-رۆژنامەی شەقامە بازنەییەکان بەرۆژی نیوەڕۆ، راستییەکان چەواشە دەکەن، کەس کاغەزی کەس ناخوێنێتەوە.
-ئەها مەبەستتە، تەنیا دەیانەوێ قسەی گەورە بکەن، تۆش بەرامبەریان بڵێیت، تۆ راستی و هەر تەنیا تۆ، کەچی تۆ دەزانی راستییەکان چییە، هەست بەکڕۆکی هەموو بابەتەکان دەکەی .
-تا ئێستا لێت تێنەگەیشتووم، دەتەوێ چی بڵێت؟
-تۆش ناتەوێ تێبگەیت، تۆ یەکێکی لەنێو شەقامە بازنەییەکانت، باپیرانیشت هەر لێرە بوونە. چۆن نازانی کێشەی ئێمەی گەنج چییە، یان دەتەوێ وەک ئەوانی دیکە باس لەشاکارەکانی دەسەڵات بکەم.
باوکم زۆر جاران بۆی گێڕاومەتەوە، کە شەقامە بازنەییەکان هەر لەدروستبوونییەوە تا ئێستا هەر وابووە.
-کوڕم بۆ کەس خۆت خەتابار مەکە، گۆڕانکاری زەحمەتە، مەگەر دەسەڵاتێکی دیکە بێ سەر لەنوێووە هەموو شتەکان بەرەواژ بکاتەوە، دەزانم ئەو دەسەڵاتە سەرەتا بەهێز حوکم دەکا، بۆ ماوەیەکیش دەیەوێ خۆی شیرین بکات، بەڵام لەژێرەوە هەرجی شیرینی ئەم شەقامە بازنەییانە هەیە دەیخۆن و دەیکەن بەمەزەی مەی خواردنەوەکانیان، کێشەکە لەوەدایە ئەگەر قسان نەکەی دڵ و دەروونت کرمی دەبێ، قسانیش دەکەی زیاتر خەفەتی پێدەخۆی، کەسانی ماستاوچیش نان و ماست بەقسەکانت دەخۆن.
-بازنەی یەکەم مێژووەکەی بۆ چەند هەزار ساڵێک دەگەڕێتەوە، دەیان شەڕ و شۆڕ بۆ داگیرکردنی بازنەی یەکەم دراوە، هیچ کاتێک بازنەی یەکەم خۆی رادەست نەکردووە، چارەنووسی هەردەم بەدەست خۆی بووە.
-دەتەوێی بڵێی ئێستا داگێرکراوین، داهاتوومان دیار نییە، چاوەڕوانی چارەنووسی خۆمان دەکەین.
لەم دوایەدا فەرهادی هاوڕێم دیتەوە، ماوەیەکی باش لەگەڵ یەکتردا دانیشتین، ئەو هەردەم باسی لەوە دەکرد و دەیگوت: تۆ زۆر دەست لەکونان وەردەدەیی، باوەڕ بکە هیچ سوودی نییە، بۆ خۆت هەر دەبێ لەو شەقامە بازنەییانە بیخولێنیەوە، ئەو گۆرانکاریانەی تۆ و دەیان کەسی دیکە باسی لێوە دەکەن، مەترێک بڕ ناکات، بۆ خۆت هەڕ بڵێ.
وەک لەپێشتردا باسم کرد، فەرهاد چەند ساڵێک لەمن گەورەتر بوو، ئەو عەقڵی بەسەر زۆر شتدا دەشکا، هەمیشە دەیگوت: خۆتان سەخڵەت مەکەن، کار و کاسبی خۆتان بکەن و نوێژ و رۆژووی خۆتان بگرن، قەت خۆتان تووشی کێشەی لابەلا مەکەن، چونکە بەهیچ کام لەئێوە ئەو دۆخە ناگۆڕێ.
چەندین خاڵ و بابەتم دەخستە پێش فەرهاد، بەڵام ئەو هیچ کات لەگەڵ بۆچوونەکانم نەبوو.
فەرهاد: ئێمە لەبیست ساڵییەوە ئەو قسانەمان دەکرد، ئێستا تەمەنمان لەپەنجا تێپەڕیووە، هەر هەمان قسە دەکەین، وەک شەقامە بازنەییەکان تەنیا لەدەوری خۆمان دەخولێینەوە، ئەگەر یەک خاڵ بەرەو پێش چووبێ ئەوا هەقتە ئەو قسانە بکەی.
لەکاتی نووسینی ئەم چیرۆکە ئێستا لەخوارەوەی بازنەی یەکەمداین، خانوو پێشتر خانووەکان یان تەلارەکانی سەردەمی زوو دەیڕوانییە دەشتاییەکان، کەچی ئێستا دەڕوانیتە چەند شووقەیەکی پەرش و بڵاوی کاولبوو، ئەوەندە پیس و پۆخڵە تەنیا گەشتیارە عەرەبەکانی باشوور پێی رازی دەبن، بۆ چەند شەوێک لەبەرامبەر پارەیەکی کەم تیایدا دەخەون. کەچی تەنیا حەفتا ساڵ پێش ئێستا جووەکان ئەو شوێنەیان کردبووە خۆشترین بازاڕی ئەو کات، پەرستگەکانیان لەو دەورە بوو، تا ئەم دوایەش ئەستێرەی داوود لەسەرەوەی خانووەکان لەگۆشەیەکدا نەخشێندرا بوون، بەم دواییە کەسانێک دەمارگیر بۆ سڕینەوەی ئەو مێژووە، هەموو نەخشەکانی ئەستێرەی داوودیان شێواند، بەڵام لەوەتەی ئەوان ڕۆیشتوون، ئەم شوێنە بۆ ماوەیەک لەلایەن کەسانێکەوە داگیر کرابوو، وەک ئەوەی وەک میرات بۆ ئەوان ماوەتەوە، ئێستا ئەم خانووانە هەمووی چۆڵە و کەسی تیادا نییە، بەو بیانووەی شوێنەواری بازنەی یەکەمە، کەچی ماوە نا ناماوە چەند خانوویەک دەڕووخێندرێ و دەکرێتە گەراجی ئۆتۆمبیل.
وەک باسی لێوە دەکەن جووەکانی بازنەی یەکەم بۆ ماوەی هەزران ساڵ لەبازنەی یەکەمی خوارەوە ژیاون، راستە ژمارەیان زۆر نەبووە، بەڵام توانیبوویان جێ پەنجەی خۆیان لەهەموو کارێک جێبهێڵن.
زۆرێک لەوانەی لەبازنەی یەکەمدا ژیاون ئێستا تەمەنیان نەوەد ساڵ دەبێ، کەمێکیان بیریان ماوە، کە چۆن هەڵسوکەوتێان کردووە، سەبارەت بەهاوڕییەتی نێوان مووسڵمان جووەکان، مام سڵێمانی تەمەن نەوەد ساڵ باس لەوە دەکات، کە جووەکان حەزیان بەهاوڕێیەتی هەبووە، هەردەم دڵکراوە و کەسانی میواندار بوونە، کەچی مووسڵمانەکان زۆر بەکەمی هاوڕێیەتیان لەگەڵ جووەکاندا کردووە بەو بیانووەی غەیرە دینن.
زۆر جار لەگەڵ فەرهاد باسمان لەمەرگ و ژیان دەکرد، هیچ کات لەمردن نەدەترساین، پێمانوابوو ژیان دەرفەتێکە تا بتوانین خزمەت بەکەسە نزیک و دوورەکان بکەین، هەمیشە مشتومڕمان بوو لەسەر ئەوەی چۆن جێ پەنجەی خۆمان جێبهێلین، ئینجا بەکار و کردەوە و نووسین و داهێنان یان هەر پیشەییەک بێ، سەر لەبەری مێژووی ئەو ناوچەیەمان دەخستە بەر باسەکانمان.
ماوەیەکی دوور و درێژ بوو فەرهادم نەبینی بوو، لەگەڵ ئەوەی لەبۆنە و یاد و جەژنەکاندا سەردانی یەکترمان دەکرد، چەند رۆژێک پێش جەژن ویستم سەردانی فەرهاد بکەم، دوای ئەوەی لەدەوام هاتمەوە، برایەکم تەلەفۆنی بۆ کردم، زۆر بەپەشۆکاوی گوتی: فەرهاد جەڵتە لێداوە و نەگەیشتۆتە نەخۆشخانە و کۆچی دوایی کردووە.
کاتێک ئەو هەواڵەم بیست بۆ چەند خولەکێک بێدەنگ بووم، قوڕگم پڕ گریان بوو، نەمدەزانی چی بڵێم.
ئێستا هاوڕێی منداڵیم چۆتە دونیایەکی دیکە، ناوێرم سەردانی ماڵەوەیان بکەم نەوەک دایک و باوکی دووبارە دەست بەگریان بکەنەوە.
ئیتر فەرهاد لەنێوەندی هەموو نووسین و چیرۆک و وتارەکانم رەنگدەداتەوە، ئەگەر رستەیەک هی خۆم نەبێ، ئەوا بێگومان فەرهاد خاوەنییەتی.
هەردەم یاری و رۆژانی قوتابخانەم دێتەوە یاد، فەرهاد یەکێک لەو هاوڕێیانە بۆ دووبارە لەشەقامە بازنەییەکان دووبارە نابێتەوە.

رەسوڵ بەختیار

(4)

دوورکەوتنەوە لەشەقامە بازنەییەکان واتە دووری لەهەموو شتێک، ساتێک دوور بکەویەوە، وا دەزانی چەند رۆژێکە، لەشەقامە بازنەییەکان دووری، هەیە وادەزانی بەشێک لەگیانی ونە، بۆیە بەهەڵەداوان دەیەوێ بگەڕێتەوە نێو ئەو شەقامە بازنەییانە، هاوکات ئەم دوورییە زۆر بەئازارە، کەچی ناتەوێ بۆ جارێکی دیکە نزیکەکانی خۆت ببینیەوە، ئەو نزیکانەی بەشێکن لەخەم و هەردەم خەم و خەفەتت بۆ دروست دەکەن، ئەوانە بەشێکن لەگێژاوەی نێو کۆمەڵگە، خۆشیان بەپیاوچاک و باوەڕدار دەزانن، کەچی گەردێک باوەڕ و دادپەروەریان لەناخ و مێشکدا نییە، ئەی هەر ئەوانە نین، پشتگیری لەدەسەڵاتی خراپ دەکەن، بەناوی نیشتمانپەروەر زوڵم و زۆری لەنێو نیشتماندا دەهێننەئارا، گەردێک خۆشەویستی لەدڵ و دەروونیاندا نییە، لەکاتێکدا خۆشەویستی چیرۆکێکی دورودرێژی هەیە لێرە،، لەو سەردەمانەی خۆشەویستی نیشتمان وای لەخەڵکەکە کردبوو رووبەڕووی دوژمنان ببنەوە.
خۆشەویستی لەتەک ئەوەی مانای پاکی و گومان و باڵایی دەبەبەخشێ، بەڵام زۆر بەکەمی دڵدار و ئەویندارەکان دەگەن بەیەک، ئەو ئەوێندارانە لەتەک ئەوەی کێشەیان لەگەڵ خودی خۆیان هەیە، کێشەیان لەگەڵ هەموو دەوروبەرەکەشیان هەیە. سەردەمانێک بەهۆی تەماشاکردنێک کێشەی گەورە رووی دەدا، ئەگەر بهاتبووایە، بزاندرایە، دوو ئەویندار لەباخچەیەکی نزیک لەشەقامە بازنەییەکان ژووانیان هەبووە، ئەوا دوای چەند کاتژمێرێک لاپەڕە درۆزنەکان بەند و بالۆری سەیریان دەکوتی، کە ئەویندارەکان باوڕیان نەدەکرد، ئەو هەموو سینارێۆیە لەپای چی بووە. وایان دەزانی ئەوان پاڵەوانی فیلمێکن، کەچی ئەو پاڵەوانانە تەنیا چەند کاتژمێرێکی دیکە دەتوانن پێبکەنن، ژیان لەم خاڵەوە بەرەو مەترسی دەڕوا.
ئاڤێستا باوەڕی نەدەکرد تووشی ئەم گێژاویە ببێ، چونکە باوک و برایەکی چەکدار هیچ کات ئەو بەزم و رەزمە قبووڵ ناکەن. ئەو برا و باوکانە زۆرن، خۆیان بەپیاو دەزانن، هەردەم خۆیان بەپیاوی سوڵح دەزانن. کارژین، لەگەڵ ئەوەی کەیفی بەهەموو سینارێۆیەکان دەهات، بەڵام دەیزانی داهاتوویەکی ترسناک چاوەڕێی دەکرد، بۆیە ئەویش پەنای بردە بەر مام و خاڵە چەکدارەکانی دیکەی چەندین بیانووی دەهێنایەوە و خۆێ بێ بەری دەکرد، لەهەموو شتێک، لەدواتردا مام و ئامۆزا چەکدارەکانی رازی کرد تا لەگەڵ باوک و برا چەکدارەکانی ئاڤێستا بدوێن، دوای کێشمەکێشمێکی زۆری نێوان هەردوو لایەنی چەکدار، بەتوڕەییەوە، لەسەر ئەوە رێککەوتن تابێ بەهیج شێوەیەک نەکچە و نە کوڕە پەیوەندییان بمێنێ، هەر کەس بەڕێی خۆیدا بڕوات، هەر کاتێکیش ئەمە دووبارە بۆوە، ئەوا جێگەی قبووڵ نییە، بەمشێوەیە کچە و کوڕە هەتا لەبینینی یەکتریش بێبەش دەکران، نەدەبوایە لەسەر شەقامە بازنەییەکانیش چاوان لەبەرامبەر یەکتر بەرزبکەنەوە.هەموو ئەوێندارە یاخیبووەکان، لەرووداوێکی تەماویدا کۆتایی بەژیانیان دێ، نەخاسمە کچ بێ، بەشانازییەوە لەلایەن برا و باوک و ئامۆزا چەکدارەکانەوە دەکوژرێ، نەوەک خەڵک بەبێ شەڕەف سەیریان بکەن و پێیان بڵێن نەیانزانی منداڵەکانیان پەروەردە بکەن. کەچی بۆ خۆیان ئاساییە لەگەڵ کچە سووری و لوبنانی و بیانییەکانی دیکە رابوێرن. کێشەیەکی دیکە، ئەم کێشەیەش لەدێرزەمانەوە یەخەی خەڵکی شەقامە بازنەییەکانی گرتووە، کچی هەندێک خێڵ و هۆز تەنیا دەبێ شوو بەکوڕانی هۆزی خۆیان بکەن، بەتایبەتی ئەوانەی خاوەن هێز و پارەن، ناکرێ کچێکی دەوڵەمەند شوو بەیەکێک بکات، لەهۆزێکی دیکەیە و باری ئابووریان کەمێک لەخۆیان نزمتر بێ.
کاتێک یەکێک لەو کچ و کوڕە یاخیبووانە خەڵتانی خوێن دەکرێ، هەموو ئەوانەشی دەستیان لەو تاوانە هەیە ئەوانیش دەنگیان بەرز دەبێتەوە دژایەتی ئەمجۆرە توندوتیژییە دەکەن، ئەمجارەیان داوای گۆڕان و وەرچەرخانی کۆمەڵگە دەکەن، تا لەو بۆتەیە دەربچن.
کێشەکە بەم دەنگ بەرزکردنەوەیە دانامرکێتەوە، بەڵکو گرفت و ناکۆکییەکان دەست پێدەکات، دواتر هەموو لە لاپەڕە درۆزنیەکانیان باس لەدابونەریت و پاکی و هاوسەنگی کۆمەڵگە و رەوشت دەکەن، ئەوەش لەبیر دەکەن خۆیان یەکێکن لەو قوربانییانە.
دوای ئەوەی کێشەی ئاڤێستا و کارژین پەرەی سەند، پاش چەند رۆژێک لاپەڕە درۆزنەکان فرمێسکیان دەڕشت، کە کچ و کوڕێکیان خەڵتانی خوێن کرد و جوانە مەرگیان کردوون، دانیشتنی هەردوو لای چەکدار تەنیا درۆیەک بوو، باوک و برای چەکدار سەرەتا ئاڤێستایان کوشت، دواتر کارژینیان لەنێو ماڵ دەرهێنا و لەپێش چاوی دایک و باوکیان کوڕە گەنجێکی بیست ساڵەیان کوشت.
سەرەڕایی ئەو هەموو پێشکەوتنە و خۆ بەرۆشنبیر زانین، کەچی رۆژانە قوربانییانی وەک کارژین و ئاڤێستا دووبارە دەبێتەوە، کارژین تەمەن بیست ساڵە قۆناغی دووەمی کۆلیژی هونەرە جوانەکان، ئەو زۆر حەز و ئارەزووی لەمیوزیک بوو، بۆیە لەبەشی میوزیکدا یەکێک لەو قوتابی و خوێندکارە زیرەکانە بوو، لەلایەن هاوپۆل و مامۆستایانی بەش زۆر خۆشەویست بوو، ئەو هەردەم بەئامێرە میوزەکەکەی لەنێو شاردا دەسوڕایەوە، هەتا رۆژانی پشووش هەر ئاوێزانی ئامێرەکەکەی دەبوو، زۆرجاران لەچایخانە و شوێنە گشتییەکان میوزیکی دەژەنی، ژەنینی میوزیکەکەی دەبووە خۆشحاڵی ئامادەبووان. چیرۆکی خۆشەویستی کارژین و ئاڤێستا بۆ قۆناغی ئامادەیی دەگەڕێتەوە، بەڵام لەزانکۆدا زیاتر یەکتریان ناسی، لەکۆلیژ و پۆلدا کەس بەو پەیوەندیەی نەدەزانی، زۆر بەنهێنی یەکتریان دەبینی، هەردەم لەچاوانیان دەخوێندرایەوە، کە داهاتوویەکی باش چاوەڕوانیان ناکات، هەمیشە دایکی ئاڤێستا دەیگوت: نەکەی تووشی بەڵایەکمان بکەی، تا کۆلیژ تەواو دەکەی باس لەبابەتی غەرامیات مەکە.
ئاڤێستا: (بەپێکەنینەوە) دایە مەترسێ، هیچ شتێکی وام نییە.
دایکی ئاڤێستاش بەو قۆناغەدا تێپەڕیووە، بەڵام زوو زوو ئەویندارەکەی نێو شەقامە بازنەییەکانی جێهێشت، ئێستاش لەشارێکی دوور دەژی.
دایکی ئاڤێستاش بەفەرمان و رازیبوونی باوک و براکانی شووی کرد، هەرچۆنێک بێ، هەموو ئەوانەی باس لەو کێشەیە دەکەن، خۆشیان لەباوک و برای ئافێستا باشتر نین، چونکە کاتێک باس لەشارەکانی دیکە دەکەن، بڕوایان بەڕەوشتی کجان و ژنانی ئەو شارانە نییە، شتێکی وا سەبارەت بەئازادی کچان نازانن، لەلای ئەوان تەنیا قسەی گەورە و بێ ناوەڕۆک هۆیەکە بۆ دەربازبوون لەهەموو ئەو شتانەی لەدەوروبەریان روو دەدا.
کاتێک خەڵک بەگشتی گوێبیستی کوژرانی ئاڤێستا و کارژین بوون، زۆر تاسان، بەتایبەتی کەسانی شوێنە گشتییەکان ئەو شوێنانەی کارژین میوزیکی تیادا دەژنی.
دەبێ ئەوەش بڵێن، هەموو شەقامە بازنەییەکان هەمان کلتوریان نییە، دابەشبوونی شەقامە بازنەییە سەرەکییەکان چەندین هۆکاری لەپشتە، زۆرێک لەوانەی لەشوێن و گوندە دوورەکان هاتوون، ئەو شەقامە بازنەییە لاوەکییانەیان هەڵبژاردووە، کە رێگاکەی بەرەو شوێن و شار و گوندەکانی خۆیانە دەڕوانێ، هەندێک بازنە هەیە خۆشویستی و ئەوینداری تا رادەیەک بۆ کچ و کوڕانیان ئاساییە، بەمەرجێک هەردوو خانەوادە بەو پەیوەندییانە بزانن، زۆر ئاساییە بۆ کۆلیژ لەگەڵ یەکتردا بچن.
ئەو جۆرە دابەشبوونە وەنەبێ هەڕ لەخۆڕا هاتبێتەکایەوە، بەڵکو لەدێرزمانەوە هەر وابووە، مێژووی ئەم دابەشبوونە بۆ چەندین سەدە دەگەڕێتەوە، بەتایبەتی لەسەردەمی عوسمانییەکانەوە سەری هەڵداوە، کاتێک عوسمانییە دەسەڵاتدارەکان خۆیان لەخەڵکی گشتی جیاکردەوە، تەنیا ژن و ژنخواریان لەگەڵ نزیکەکانی خۆیان دەکرد، کاتێک کوڕە هەژارێک دڵی بەیەکێک لەکچانی ئەو خانەوادانەوە بوو، تەنیا بەزانینی لەلایەن یەکێکەوە، کوڕەیان دەهێنا دارکاریان دەکرد، سەرەڕایی ئەوەی کچە دەپاڕایەوە، کەهیچ پەیوەندییەکی لەگەڵدا نییە، بەڵام ئەو پاڕانەوە دادی نەدەدا، زۆرجار خانەوادەی کوڕەکەیان شار بەدەردەکرد.
لەلایەکی دیکەوە دابەشبوونەکان شێوەیەکی دیکەی بەخۆیەوە دەگرت، ئەوانەی لەگەڵ عوسمانییەکان خزمەتیان دەکرد، لەگەڵ رۆژگاردا فێری تورکی بوو بوون، ئەوانە لەبنەڕەتدا لەهۆزە کوردییە رەسەنەکان بوون، بەڵام دواتر نکۆڵیان لەرەسەنایەتی خۆیان کرد و بوون بەتورکمان، هەموو ئەمانە لەبازنەی یەکەمی شاردا دەژیان، وایان لەمنداڵ و نەوەکانیان کرد، هەر بەتورکمانی قسە بکەن و بدوێن، لەبنەچەی هەر کامێکیان بکۆڵیتەوە، خەڵکی گوندێکە و بەکوولەمەرگی گەیشتۆتە بازنەی یەکەمی شار دواتریش لەگەڵ عوسمانییەکان دەستی تێکەڵ کردووە و بوونەتە سەرباز و خزمەتکار، زۆر بەکەمی یەکێکیان باش کاتبی یەکێک لەسەرا و قشەڵەکان بووە، تەنیا بەردەست و خزمەتکار بوونە، بەڵام بەهۆی کۆچی جووەکان، ئەوانە دەوڵەمەند بوون و بوون بەپیاو ماقووڵی بازنەی یەکەمی شار، هەتا وایان لێهات دژایەتی بازنەکانی دیکەی شار بکەن، لەتەک گۆڕانی سەردەمەکان زۆرێک لەوانەی لەبازنەی یەکەمدا بوون گواستیانەوە بۆ بازنەی دووەم، وایلێهات کاریگەری هەبێ بەسەر خەڵکی رەسەنی بازنەی دووەم، هەروا زۆرێک لەمانە لەگەڵ رژێم و سیستەمە یەک لەدوای یەکەکان دەستیان تێکەڵ کرد، هەمیشە دژایەتی خەڵکی رەسەنیان دەکرد، بەڵام ئەمجارەیان بوون بەخوێندەوار خۆیان بوون بەسەرکار، دیارە بەردەوام دژایەتی خەڵکی ڕەسەنیان دەکرد، خەڵکە رەسەنەکەش وەنەبێ سڵ بکەنەوە بەرامبەریان، بەڵکو هەموو شێوەیەک بەرپەچیان دەدانەوە، ئەمەش تا ساڵی پەنجاکان ئەم کێشانە لەو پەڕی دابوو.
خەڵکی رەسەنی ئەم شارە کوردن، سێ بەش و نیوی شارەکە خەڵکە رەسەنەکەن، ئەوانی دیکە بەشێکیان کلدان و ئاشوورن، خەڵکێکیش بۆ سامان و دەسەڵات خۆیان کردۆتە تورکمان، وەنەبێ لەنێو بازنەکان تورکمان نەبێ، بەڵکو لەسەدا دووی بازنەی یەکەم تورکمانن، ئەوانەشن کاتی خۆی لەئازەربایجانەوە بەشێکیان بەهۆی جەنگ و برسییەتی ئاوارە بوونە ئەم بازنەیە، ئەم بەشەیان کارامە بوون لەپیشەکان وەک چەغماخچی و دەباغ و دارتاش و قەساب.
هەروا کەسانێکی بەتوانا و خوێندەوار لەنیوەی یەکەمی سەدەی بیست لەوڵاتانی دەوروبەر خوێندیان و بڕوانامەی بەرزیان بەدەستهێنا، هەندێک لەوانە نیشتمان پەروەری و سەربەخۆیی وڵاتەکەیان کەوتە مێشک و هەموو هەوڵێکیان دەدا ژیانیان لەپێناو سەربەخۆیی بەخت بکەن، بەڵام هەوڵەکانیان زۆر بڕی نەکرد، تەنیاش بووە بەشێک لەمێژوویەکی درەوشاوە.
خانووی نێو شەقامە بازنەییەکان لەسەرەتاکانی سەدەی بیستەم و تا نیوەی یەکەم زۆربەی بەقوڕ دروستکرابوون، تەنیا خانووی دەوڵەمەندەکان نەبێ لەکەرپووچ دروستکرابوو، بەڵام خانووی جووەکان زۆربەی لەبەرد و کەرپووچ بنیاتنرابوو، دیارە خانووی هەژارەکان تەنیا ژوورێک و بەرهەیوانێک بوو، بەڵام خانووی دەوڵەمەند و جووەکان دوو نهۆم بوون، لەتەک ئەوەی خۆی لەچەندین ژوور دەنواند، خانووەکانی بازنەی یەکەم دەیڕوانییە دەشتاییەکان، خانووی جووەکان لەخوارەوە بوو، بازاڕیان بەتەواوی لەژێر دەستدابوو. ئەوەی سەیرە خانووی جووەکان بەردەکانی گەورە و پان بوون تا لەزستاندا ژوورەوە سەرما نەبێ و لەهاویندا تینی گەرما نەگاتە ژوورەکان.
شلۆمۆ تەمەن پەنجا ساڵ هەموو کات لەگەڵ هاوڕێ موسڵمانەکانیدا باسی لەوە دەکرد، ئێمە لەهەموو شتێک لەئێوە زیرەکترین: سەیرەکە لەکاسبیدا هەردەم ئێمە زیاتر قازانج دەکەین،لەگەڵ ئەوەی هەموو شتێکمان هەرزانترە، ئێمە کاتێک فەردە شەکرێک بەکیلۆ دەفرۆشین بەهەمان نرخ دەیفرۆشین، چەند قرۆشێک قازانج دەکەین، دوای تەوابوونی فەردە شەکرەکە، ئێمە سوود لەگونیە و فەردە شەکرەکە دەبینین یاخود دەیفرۆشین، ئێوە هەردە سەرسوڕمانن چۆن دەتوانین کیلۆی شەکر بەهەمان نرخ دەفرۆشین، ئێوە فێری کاسبی نابن، تەنیا دەزانن جوێن بەئێمە بدەن.
شلۆمۆی دوکاندار لەبازنەی یەکەمی خوارەوە لەخانوویەک دەژیا، هەموو خەڵکە دەوڵەمەندەکەی بازنەی یەکەمی سەرەوە ئێرەییان پێدەبرد، ئەویش زۆرجار بەتەوسەوە بەبرادەرە مووسڵمانەکانی دەگوت: ئێوە نازانن لەخانوویەکی خۆشیشدا بژین، تەنیا دەتوانن پارە کۆ بکەنەوە لەبەینی دەرز و دەلاقەکانی دابنین، کاتێکیش دەچن پارەکە دەربهێنن لەبیرتان دەچێ لەکوێ شاردیتانەوە، بۆیە دوای ماوەیەک هەموو پارەکەتان،دەڕزی، کاتێکیش دەیدۆزنەوە بەکەڵکی هیج نایەت.
مامۆستا پۆڵس لەبازنەی دەرەوەی ناوەندی شاردا دەژی، ئەو هیچ کات هەستت نەدەکرد کریستیانە، تەنیا بەناوەکەی جیا دەکرایەوە، ئەو کلدانی بوو، بەقسەی خۆی ئەو باوەڕدارە و هەردەم دەچێتە کڵێسا، وەک مامۆستای بیرکاری لەپۆلدا زۆرجار ئاین بیرکاری لەیەکتر نزیک دەکردەوە، ئەو دەیگوت : ژمارەی یەک زۆر گرنگە، چونکە هەموو شتیک لەسفرەوە دەست پێدەکات، کە گەیشتییە ژمارە یەک واتە هەنگاوی گەورەت ناوە، ئەوەتا خوا تەنیایە و یەکە، خوای هەمووشمانە، دەکرێ ئێمە هەردەم خوامان لەبیر بێ.
مامۆستا پۆڵس زۆرجار لەگەڵ مامۆستا مووسڵمانەکان گفتوگوی ئاینی دەکرد، کاتێک مامۆستا مووسڵمانەکان قسەی مامۆستا پۆڵسیان نەدەسەلماند، ئەو دەیگۆت: ئێوە باوەڕداریتان لاوازە.
مامۆستا مووسڵمانەکانیش بەپێکەنینەوە دەیانگوت :بەڵێ کەسێکی گاوەر نابینی چ باوەڕدارێکی بەهیزە.

رەسوڵ بەختیار

لەوانەیە بپرسن، بۆچی تا ئێستا هیچ کام لەپاڵەوانێک دیار نییە، بۆیە هەموو ئەوانەی لەشەقامە بازنەییەکان دەژین، هەموویان پاڵەوانی سەرەکین، یاخود هەموو ئەوانەی رۆژێک لەرۆژان ئەگەر بەرێکەوتیش بێ، لەسەر شەقامە بازنەییەکان تێپەڕیوون، یان ئەوەتا بەهۆی کارێک روویان لەو شەقامانە کردووە، پاڵەوانەکان جۆراجۆرن، وەک رەنگەکان هەر یەکەو مانایەک دەبەخشێ، زۆرجاران ئەو رەنگانە داهێنانیان هێناوەتەکایەوە، کەچی نکۆڵی دەکا و دەڵێ:
-من خەڵکی ناو شەقامە بازنەییەکان نیم.
-تۆ پرسیارت کردووە، لەکوێ لەدایکبوومە؟
خەڵکی شەقامە بازنەییەکان گوێ بەم قسانە نادەن، بەڵکو پێیانوایە تۆ بەشێکی دانەبڕاوی ئەو نێوەندەیی، بۆیە دەبینی هەموو ئەوانەی بەئەسڵ خەڵکی ئەوێ نین، هەندێکیان دوای بیست ساڵیش دەبێ، شێوە زاریان وەک خەڵکی شەقامە بارنەییەکان نەکردووە، بۆیە ئاساییە چۆن قسە دەکات ئەوان بەشێوەزاری شەقامە بازنەییەکان وەڵام دەدرێتەوە، بەڵام دڵتەنگ دەبن کاتێک یەکێک لەدانیشتۆانی نێو ئەو شەقامە بازنەییانە دەوڵەمەند دەبێ، کەچی بەشێوازێکی ناشیرین، باس لەشەقامە بازنەییەکان دەکەن.
جەژن و بۆنە و یاد، حزبی نەتەوەی و ئاینی، چالاکی مەدەنی و خێرخوازی، جوانی و ناشیرین، رۆژانە لەسەر ئەو شەقامە بازنەییانە دەبیندرێ، هەوادار و دژەکان هەردەم لەگەڵ یەکدا هاوڕێن، زۆر بەکەمی رق و قینەیان بەرامبەر یەکتر هەیە، سەردەمانێک ڕاپورت نووسین دژ بەیەک باو بوو، کەچی لەکۆتایدا گەیشتنە ئەو بۆچوونەی هەموومان خەڵکی شەقامە بازنەییەکانین، بۆیە ئەمجارەیان بەدڵێکی فراوانەوە گوێیان بۆ بۆچوونی یەکتر دەگرت.
ئیبراهیم ئەندامی یەکێک لەحزبە ئاینییەکان بوو، سەرەتای جۆش و خرۆشی باوەڕداری وایلێکردبوو سڵاوی لەزۆرێک لەهاوڕێییەکانی نەدەکرد، چونکە پێیوابوو سڵاوکردن لەوانە جایز نییە، رۆژ لەدوای رۆژ بۆ سڕینەوەی ئەو بۆچوونە، هاتەوە وەک پێشتر سەردانی هاوڕێیەکانی دەکرد، بگرە وایلێهاتبوو گەشتی دەرەوەی وڵاتیش لەگەڵ ئەوانە دەکرد، کە سەردەمانێک پێوابوو جایز نییە سڵاویان لێ بکات، بەو پێیەی ئەوانە لەنێو حزبی نەتەوەیی و چەپدان.
شاکر: بۆ سەردەمانێک سڵاوت لەئێمە نەدەکرد و خۆت لالووت نیشان دەدا؟

• (بەپێکەنینەوە) ئێ مەبەستت ئەوەیە، ئەو رۆژگارە گەمژە و گێل بووم، بەڵام ئەوەی راستی بێ، سەیرم کرد، ئەوانەی بەو شێوەیە فێریان دەکردین، لەگەڵ کەسانی گومڕاش دادەنیشن و بەشداری خواردن و خواردنەوەشیان دەکەن، دەزانی رۆژگارێکی سەیر بوو کاتێک بیری لێدەکەیتەوە یان ئەوەتا دەبێ پێبکەنی یان بگرێی بۆ ئەو عەقڵە پووچەی هەمانبوو، واز لەمە بێنە سەرداانی برای خۆمم نەدەکرد، کەچی ئەو هەردەم بەپێکەنینەوە لەرێگەکان بەرەو رووم دەهات.
  -تۆ ئێستا باوەڕداریت گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە؟
  -نەخێر، ماوەیەک بۆ ئەوەم بوو، تۆ بهێنمە سەر بیروباوەڕی خۆم، کاتێک نەمتوانی، پێمباش نەبوو، هاوڕێیەتیشتان لەدەست بدەم.
  زۆرێک لەوانەی لەحزبە نەتەوییەکان بوون، بەرق و قینەوە دەیانڕوانییە هەوادارانی حزبەکانی دیکە، هەیانبوو ملی نزیکترین هاوڕێی خۆی دەشکاند، ئەمەش تەنیا بۆ دەستخۆشییەک بوو، سەردەم تێپەڕی زۆرێک لەو بابەتانە بوو بەبەرژەوەندی و کار و هۆیەک بۆ دەوڵەمەندی، تا وایلێهات لەگەڵ هەوادارانی حزبەکانی دیکە کۆمپانیا دابنێن و بۆ هەڕ پرۆژەیەک پشکی هاوبەشیان هەبێ و سوێند بەسەری یەکتر بخۆن، سەرەڕایی گەشتکردن بەیەکەوە، خەڵکە نزیکەکانی خۆیان لەهەموو کۆمپانیا و شوێنێکدا دادەمەزراند.
  خەڵکی ئەم دەڤەرە، بەقسەی خەڵکی دەڤەرەکانی دیکە بێ، نازانن ئۆتۆمبێل باژۆن، راستە ئۆتۆمبلی بەهاداری دوا مۆدیلێان هەیە، بەڵام شتێکی وای لێ نازانن، تەنیا بۆ ئەوەی ئۆتۆمبێلی دوا مۆدیلیان هەبێ، هەندێکجاڕ وەک ئەوەی بەیەکتر نیشانی بدەن، خۆیان بە دەوڵەمەند دەزانن، ئەوە بەشێکیان، بەشەکەی دیکە هێمن هێمن بۆ کارەکانیان ئۆۆمبێل لێدەخۆڕن، رۆژ نییە لەسەر شکانەوە کێشەی گەورە روو نەدا، بەڵام لەکۆتایدا یەکتر ماچ دەکەن وەک ئەوەی هیچ نەبوو بێ، هەندێکجار لەشەڤامە بازنەییەکان لەیەکتر دێنە خوارەوە، هەزار جوێن بەیەکتر دەدەن، کەچی کاتێک یەکێکی کەمێک ماقووڵ دێتە بەینیان داوای لێبوردن لەیەکتر دەکەن، سەیرەکە لەوەدایە، دەبن بە برادەر، بۆ هەندێک بابەت راوێژ بەیەکتر دەکەن لەپرسە و تازیە و خۆشییەکاندا بەشداری دەکەن، هەموو کات سوپاسی ئەو رێککەوتە نالەبارە دەکەن.
  کێشمە کێشمی ئەو شەقامە بازنەییانە کۆتایی نایەت، زۆرێک لەماستەرپلان دانرا، زۆرێک لەرێکخراوەکانی چالاکی مەدەنی و ژیار و رۆشنبیری دانرا، تا هیچ نەبێ کێشەکی بچووکی ئەو شەقامە بازنەییانە چارە بکەن، بەڵام هەموو ئەوانەی بەو کارانە هەڵدەستان هیچیان یەکێک لەو ژاڵەوانانە نەبوون، کە لەشەقامە بازنەییە لاوەکی و سەرەکییەکاندا سەری هەڵدابێ، هەموو ئەوانەی باس و خواستەکان دەخەنە روو، یان ئەوەتا بەدوای کارێک دەگەڕا، کەچی لەشەقامەکانی خۆیدا نابووت دەبیندرا، بەڵام لەو لاترەوە پێیانگوتبوو:بڕۆ لەشەقامە بازنەییەکان لەدووتۆیی مەدەنی و رۆشنبیری و ژیاریدا خۆت بنوێنە، ئەوان زۆر حەز بەقسەی بریسکەدار دەکەن.
  ئەو نازانی بەدرێژایی مێژوو، زۆر هاتوون خۆیان بەپاڵەوان زانیووە، کەچی شەقامە بازنەییەکان کردووینەتە پەندی زەمانە.

شەقامە بازنەییەکان (2)

هەرچەند، دەتەوێ لەشەقامە بازنەییەکان دوور بکەویتەوە، کەچی سۆز و مێشک و دڵت دەیەوێ بگەڕێتەوە، ناتەوێ ببێتە بەشێک لەژیانت.
سیاح تەمەنی لەسەرووی شەست ساڵییە، چەند جارێک ویستی خۆی دوور بخاتەوە، چەندین کێشەی نایەوە، تا وایلێهات کەسوکاری هاشای لێ بکەن، دووریان خستەوە و لەهەموو شتێک بێبەشیان کرد، ئەویش بەهەلی زانی بۆ یەکجارەکی لەشەقامە بازنەییەکان دوور بکەوێتەوە.
سیاح: رۆیشتم زۆر دوور رۆیشتم، دوورترین شوێنی ئەم جیهانە بوو بەمەنزڵم، دەستم بەکار کرد، پارەیەکی باشم کۆکردەوە، خانوو و ئۆتۆمبێلم کڕی، کارێکی باشم هەبوو، تا وایلێهات زنجیرەیەک ریسەۆرانتم هەبوو، سەدان کەس لەلام کاری دەکرد، هیچ کاتێک ئەوانەشم قبووڵ نەدەکرد، خەڵکی شاری شەقامە بازنەییەکان بێ، تا لەیەکێک لەریستۆرانتەکانم کار بکات، خێزانم پێکەوە نا، خێزانەکەم یەکێک لەو خاتوونانە بوو، لەدایکبووی شەقامە راستەکانن، ئۆلیڤای ناو بوو، هەموو کات دەیویست، باسی شەقام و شێوەی خانوو و ژیان و گوزەرانی شەقامە بازنەییەکانی بۆ بکەم.
ئۆلیڤیا: دەبینم هەردەم وەک یەکێکی بیرت لەلای خۆت نەبێ، پێم بڵێ چیتە؟
سیاح:هیچ نییە، ماندووم، بۆ نایەی چەند رۆژێکی دیکە بەیەکەوە پیاسەیەکی سەر زەریای ئەتڵەسی بکەین، لەوێدا بۆ ماوەی مانگێک لەمۆتێلێک دەمێنینەوە.
ئۆلیڤیا: تۆ هەردەم دەتەوێ دوور بکەویتەوە، نەخێر، من حەزم بەوەیە بۆ پیاسە و گەشت بچینە یەکێک لەو شارە گەشتیاریانەی لەسەر دەریای ناوەڕاستە.
سیاح: حەزی پێ ناکەم.
ئەو سەرەڕایی هەموو ئەو شتانە، هەردەم بیر و هۆشی لەلای شەقامە بازنەییەکانە، بەڵام هەردەم وا نیشان دەدا. خۆی دوور دەخاتەوە، کەچی شەوو رۆژ و لەکاتی کارکردندا دڵ و هۆشی لەلای شەقامە بازنەییەکان بوو، زۆر جار بیری لەو رۆژگارە دەکردەوە، کە لەنێو شەقامە بازنەییەکاندا بوو، تەنیا دیمەنێکی لەلا شیرین بوو، بەتایبەتی ئەو شەوانەی خەوی لێ نەدەکەوت، هەمیشە دڵی خۆی دەدایەوە، مادام خەو ناچێتە چاوم، بەڵام ئەمە هەلێکە هەموو ئەستێرەکان بژمێرم و سەیری مانگ بکەم چۆن دوای ماوەیەک لەشوێنی خۆی نامێنێ ئەگەر کەمێکیش جوولا بێ، ئەوا رووناکییەکەی بەرەو کزی دەڕۆیشت، کاتژمێر دوای کاتژمێر رەنگی ئاسمان گۆڕنکاری بەسەردا دێ، لەنزیک کاتژمێرەکانی دەمەو بەیان کاتێک سەیری مانگی دەکرد، دەیبینی مانگ بەتەواوی شوێنی خۆی گۆڕیووە و ئاسمانیش بەرەو کاڵبوونەوەی تاریکی دەڕۆیشت، لەم کاتەدا چاوەڕوانی رۆژهەڵاتن دەبوو، ئاسمان هێدی هێدی، سپی دەبوو، هەموو خانوو و باڵەخانەک لەتاریکیدا دیاڕ نەبوون، کەچی لەو کاتەدا بەڕوونی دەبیندران، کاتێکیش خۆر دەردەکەوت، لەدوورەوە تیشکەکانی دەچەقییە نێو چاوانی.
سیاح هەردەم ئەو هەستەی لەدڵ و دەروونیدا بوو، کاتێک یادی ئەو شەوانەی دەکردەوە بزیەک دەکەوتە سەر لێوانی.
ئەو زۆرجار یاد و خەمی شەقامە بازنەییەکان تینی بۆ دەهێنا، ناچار تەسلیم بەخەیاڵەکانی دەبوو، بۆیە تەلەفۆنی بۆ یەکێک لەوانە دەکرد، کە خەڵکی شەقامە بازنەییەکانە، کاتێکی دادەنا تا لەگەڵ چەند کەسێک لەیەکێک لەریستۆرانتەکانی کۆ ببێتەوە و وتویژەکانیان بەزمانی شەقامە بازنەییەکان بێ.
کاتێک لەگەڵ یەکتردا دادەنیشتن، هەردەم بەسیاحیان دەگوت: بو هیج کەس لەزنجیرە ریستۆرانتەکانت وەرناگری تا وەک شاگرد و کرێکار و سەرکار لێرەدا کار بکەن، کەجی کاتێک تەلەفۆن دەکەی مکوڕی لەسەر ئەوەی لەدەوری یەکتردا کۆ ببینەوە و یادی کۆڵان و بازاڕ و قوتابخانە، شەڕ و کێشە و گرفتەکانی ئەو رۆژگاڕە بکەین.
باسکردنی دیمەنەکان وەک ئەوەیە، هەموو ئەوانەی لەشەقامە بازنەییەکاندان حەز بەبینینی دەریا دەکەن، پارەیەکی زۆر خەرج دەکەن، تا گەشت بکەن، تا دەریا ببینن، کاتێک دەچنە سەر دەریا زۆر سەرسوڕمانن بەشەپۆڵەکانی دەریا، بۆیە دەچن مەلەوانی دەکەن، مەلەوانی ئەوان زۆر جیایە لەهەموو مەلەوانزانەکانی دیکە، ئێمەمانان تەنیا بۆ ئەوەی شەپۆڵەکان لێمان بدات دەجینە ناو دەریا، بۆیە دەیان مەتر دەجینە نێو دەریاکە، چاوەڕوانین شەپۆڵێکی گەورە لێمان بدا، ئیجا ئەو شەپۆڵە بۆ کوێمان دەبا گرنگ نییە، ئێمه زۆر خۆشی لەو شەپۆڵانە دەبینین، لەدانیشتنەکانمان دەیان وەسفی جۆروجۆری بۆ دەبینینەوە.
سیاح: ئێوە دەزانن، بەهەموو شێوەیەک هەوڵمدا لەشاقامە بازنەییەکان را بکەم، دوورترین شوێنم هەڵبژارد، تا هیچ پەیوەندییەکی بەشەقامە بازنەییەکانەوە نەبێ، کەچی خەون و خەیاڵ و هەستم هەمووی لای ئەو شەقامانەیە، ماوەیەک دەمویست مێژووی بسڕمەوە، بەڵام هاوڕێیان ئێستا تەمەنم بەرەو پیری دەڕوات، ئەو چەندین سالەی لێرەم هەوڵمدا هەموو شتێک بسڕمەوە، وامکرد، هەموویم لەخۆم دوور خستەوە، کەچی نەمتوانی بۆ ساتێکیش بێت، لەخەیاڵ و دڵ و دەروونم دووری بخەمەوە، هەردەم لەنیوە شەودا خەون بەیەکێک لەشەقامەکان دەبینم، کاتێک چاو شارکێمان دەکرد، کچە نازدارەکانیش کاتێک تێدەپەڕیم، بزیەکی پڕ لەخۆشەویستیت ئاراستە دەکات. دەزانن کاتێک ئۆلیڤیا پرسیاری خۆشەویستی و دڵداری نێو شەقامە بازنەییەکانم لێدەکات، بە زمانی ئەو ناتوانم بەتێروتەسەلی دەربڕینەکانم بخەمە روو.
ئۆلیڤیا: باشە تۆ زمانی ئێرە لەمن باشتر دەزانی، کەچی ئێستا لاڵ بوو؟
ناچار بێدەنگ دەبم دەچمەوە نێو دڵ و دەروونی خۆم.

رەسوڵ بەختیار

(١)
خۆم لەچیرۆکە نادزمەوە، بەڵام دەکرێ لەپێشەکیدا باس لەو شوێنە بکەم، تیایدا دەمەوێ پێی ئاشنا بن، ئەم شارەی تیایدا دەژیم، جیا لەهەموو شارەکانی دیکەی جیهان، شەقامەکانی بازنەییە، هەر کەسێک لەگوندێک و شارێکی ئەم وڵاتەوە بێ، یاخود لەوڵاتێکی دیکەوە هاتبێ ئەگەر یەکێکی ئەم شارەی لەگەڵدا نەبێ، تەنیا لەبازنەیەکدا دەسوڕێتەوە، لەو شوێنەی هەنگاوی ناوە، دەگەڕێتەوە هەمان شوێن، تەنیا یەکێک لەسوودەکانی ئەم شەقامانە ئەوەیە، بەهیچ شێوەیەک ون نابی، تەنیا خولانەوە و ماندووبوونت زیاتر دەبێ.
هەر یەکێکی بیانی پێ بنێتە سەر ئەم شەقامە بازنەییانە، زوو وەڕس دەبێ، دەبینێ خەڵک گرنگی بەهیچ نادەن، وەک ئەوەی تەنیا لەبازنەیەکدا دەخولێنەوە، سەرەتا رقی لەخەڵکەکەی دەبێتەوە، کەچی کاتێک یەکێک دەدوێنێ، هەست بەوە دەکا، هەڵەبووە لەبڕیاردانی رقلێبوونەوە، بۆیە دەیەوێ لایەنە شاراوەکان بدۆزێتەوە، کاتێک لەو شتانە دەکۆڵێتەوە، دەبینێ بۆتە یەکێک لەخەڵکی ئەم شارە، زۆرجاریش هەیە، لەشارەکانی دیکە باس لەو شارە دەکرێ، ئەو وەک خەڵکی دێنرینی وەڵام دەداتەوە، یەکێک لەخەسڵەتەکانی شەقامە بازنییەکان ئەوەیە، زوو زوو ئاشنایەتیت، لەگەڵ خەڵکی دیکە دەبێت، عەرەبەکانی ناوەڕاست وباشووری عێراق، لەپاش راکردنیان بۆ ئەم شارە، واقیان وڕما کاتێک لەو شەقامە بازنەییانە دەسوڕانەوە،
ئەگەر کوڕێک بەدوای کچێکەوە بێ، تەنیا لەشەقامە بازنەییەکانی هەلی ئەوەی بۆ دەڕەخسێ، ئەو کچەی بەتامەزرۆوە بیبینێ، ئەوا لەیەکێک لەشەقامە بازنەییەکان، ئەوڕۆش نەبێ، بۆ رۆژێکی دیکە، رێککەوتێک دێ، ئەگەر لەنزیکەوەش نەبێ، ئەوا لەدوورەوە هەر دەبێنێ.
وەنەبێ ئەم شارە تەنیا لەبازنەیەکدا، نەخێر ئەم شارە سەدان شەقامی بازنەیی لاوەکی و دەیان شەقامی بازنەیی گشتی و مەزنی تیادایە، هەر گەڕەکێکی نێو هەر شەقامێکی بازنەیی لاوەکی، هەندی شارۆچکەیەکە، شەقامە بازنە مەزنەکانیشی بەقەد شارێکی گەورەیە.
جوانی شارەکە، بەشەقامە بازنەییەکانییەتی، هەموو پاڵەوانانی نێو ئەو شەقامانە رۆڵیان هەبووە، لەپێشخستنی هونەر و رۆشنبیری وڵات، بەڵام زۆر بەدەگمەن هەر یەک لەوانە دێن، باسێکی کورت لەپاڵەوانییەتییەکەی بکات، هەردەم دەیەوێ، خەڵک بابەت و هونەر و ئازایەتییەکەی باس بکات، وەک زۆرێک لەخەڵکی شارەکانی دیکە نین، مێشێک بکەنە گامێشێک.
ئێستا ئەو شەقامە بازنەییانە بۆتە سەنتەری بازرگانی، هەرچی هیندی و بەنگلادیشی و نیپالی و چینی، هۆڵەندی و ئەورووپی بەگشتی لەنێو ئەو شەقامە بازنەییانە بەرژەوەندییان هەیە، ئەوە جگە لەعەرەبی و عێراقی و سووری و لوبنانی، خۆیان بەخەڵکی نێو ئەو شەقامە بازنەییانە دەزانن، زۆرجار کاتێک لەیەکێک لەچایخانەکان، کە دادەنیشی، دەبینی خەڵکی رەسەنی نیو شەقامە بازنەییەکان بەدەگمەن دەبیندرێ،
ئەوەی خراپە زۆرێک لەو بیانیانە کاتێک هەڵەیەک دەکەن و دەبێتە بنێشتە خۆشەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، خەڵک بەگشتی هەموو تۆمەتەکان دەخەنە پاڵ خەڵکی رەسەنی نێو شەڤامە بازنەییەکان.
راستە چیرۆکەکەمان پەیوەندی بەشەقامە بازنەییەکانە، کەچی هەر پاڵەوانێکی ئەو نێوەندە، ئەگەر لەدوورترێن شوێنی جیهان بێ، هەردەم لەنێو شەوانی سوور بێ، یان یەکێک بێ لەدەوڵەمەندەکانی شەقامە راستەکان، کەچی هەموو کات بیری لەلای یەکێک لەشەقامە بازنەییە لاوەکییەکانە، ئاکاری کوڕی دەرمانسازەکەی سەنتەری شار، زۆرجار لەنێو تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان زۆڕ بەوردی دەگەڕێ، تا یەکێک بدۆزێتەوە، خەڵکی ئەو شەقامە بازنەییانە بێ، پێی سەیر بوو لەنێو چەند وێنەیەک هاوڕێیەکی قۆناغی سەرەتایی دۆزییەوە، یەکسەر بێ سێ و دوو تەلەفۆنی بۆ خاوەن وێنەکە کرد، کە لەفەیسبووک هاوڕێییەتی، دوای گفتوگۆیەکی زۆر ژمارەی هاوڕێیەکەی پێدا، ئەویش لەوڵاتێک دەژێا سەرجەم شەقامەکان راست راستە و هیچ خوار و خێچییەکی تیادا نابیندرێ، یەکسەر تەلەفۆنی کرد، بەڵام وەڵام نەبوو، دووبارەی کردەوە، چەند جارێکی دیکە دووبارەی کردەوە، بەڵام هەر وەڵام نەبوو، لەکۆتایدا بێ ئومێد بوو، چەند کاتژمێرێکی پێچوو، زەنگی تەلەفۆنەکەی لێیدا، کاتێک وەڵامی دایەوە، ئافرەتێک بەزمانێکی بیانی گوتی: تەلەفۆنت کردبوو.
ئاکار:بەڵێ، ئەمە ژمارەی هاوڕێیەکمە بەناوی دانەر؟ ئەو خەڵکی نێو شەقامە بازنەییەکانە؟
ئافرەتە بیانییەکە: بەڵێ، ژمارەی دانەرە، بەڵام ئەو لەکارهاتۆتەوە، زۆر ماندووە و خەوی لێکەوت، بۆیەش وەڵامم دایەوە، چونکە چەندینجار تەلەفۆنت کردووە.
ئاکاڕ: باشە کاتێک لەخەو هەڵسا پێیڕابگەیەنە، کە ئاکاری هاوڕێی قۆناغی سەرەتایی بەتامەزرۆیە لەگەڵت بدوێ.
ئاکار زۆر تامەزرۆ بوو، قسە لەگەڵ دانەر بکات، بڕیاریدا ئەگەر شەویش دابێ، نەخەوێ تا ئەو کاتەی دانەر تەلەفۆن دەکاتەوە، هەرچۆنێک بێ خۆی سەرقاڵکرد بەکاری نووسینگە و وێنەیادگارییەکانی ئەو وڵاتەی تیادا نیشەچێیە، بەڵام بەهیچ شێوەیەک سۆزی پێ نەدەبەخشی، هیچ یادگارییەکی قووڵی لەگەڵدا نەبوو، دوای چەند کاتژمێرێکی دیکە، زەنگی تەلەفۆنەکەی ئاکار لێیدایەوە، یەکسەر وەڵامی دایەوە: هەلەو دانەر چۆنی.
دانەر: تۆ کێی؟
ئاکار: من ئاکارم، لەسەرەتایی پێکەوە دەمانخوێند.
دانەر: نازانم بیرم نەماوە، بەڵام بەڕێز دەکرێ هەندێک وەسفی خۆت و شەقامە بازنەییەکان بکەیت، لەبیرم نەماوە، ئەوکاتەی چوومە هەندەران، تەمەنم بیست ساڵان بوو، من ئێستا تەمەنم شەست ساڵە، چل ساڵە من لەئاوارەیی و پەناهەندەیی دام.
ئاکار ئاخێکی هەڵکێشا:راست دەکەی، من ئەو هاوڕێیەتم لەدوای قوتابخانە شەڕە بەردمان لەگەڵ منداڵانی گەڕەکی نێو شەقامە بازنەیەکی دیکە دەکرد، چەند جارێک سەری هەردووکمان شکاوە.
دانەر بێدەنگ بوو، وەک ئەوەی هاتبێتەوە سەردەمی منداڵی، ئاکار تەنیا گوێی لەپرمەی گریان بوو، بۆیە ئەویش دەستی بەگریان کرد، وەک ئەوەی لەزینداندا یەکتریان دۆزیبێتەوە و باوەش بەیەکتردا بکەن.
دوای هێوربوونەوە، ئەوجارەیان ورد و درشتی هەموو شتێکی سەردەمی نێو شەقامە بازنەییەکان باسکرد.
زۆرێک لەوانەی خەڵکی شەقامە بازنەییەکانن وەک زۆرێک لەخەڵکی شەقامە راستەکان کەوتوونەتە شوێنە لابەلایەکانی دونیا، شڤان یەکێکە لەوانەی وەک بازرگانێک دەچێتە زۆرێک لەوڵاتان، ئەو رۆژە لەدانیشتنێکدا گوتی:لەیەکێک لە فرۆکەخانەکان کاتێک دابەزیم، لەهۆڵی پێشوازی پۆلیسێک داوای پاسەپۆرتی لێکردم، کاتێک بینی خەڵکی یەکێک لەگەڕەکەکانی شەقامە بازنەییەکانم، فرمێسک لەچاوانی هاتەخوار، واقم وڕما، پۆلیسەکە بەدەنگێکی نووساوەوە گوتی: داوات لێدەکەم، ئەمڕۆ ئێوارە، کاتێک دەوامم تەواو بوو، دەبێ بێی بۆ ماڵی ئێمە، چونکە، هاوسەرەکەشم وەکخۆم خەڵکی گەڕەکەکانی نێو شەقامە بازنەییەکانە، رۆژ نییە، لەیادی شەقامە بازنەییەکان، چاوانی پڕ فرمێسک نەبێ،

رۆژ نییە، لەم بازاڕە نەبێتە شەڕ و هەڵا، زۆربەی شەڕ و شۆڕەکانیش زیاتڕ بەهۆی فێڵێکردنی هەندێک لەوانەیە لەچەقی شاردا دراو دەگۆڕنەوە، زۆر بەدەگمەن دراوەکان قەڵپ بن، بەڵام هەندێک لەخەڵکی فێڵزان هەیە، دراوی قەڵپی پێیە، دوای گۆڕینەوەی پارەکانیان بۆ دۆلار، چەند خولەکێکی پێدەچێ، لەچەقی شاردا دەبێتە شەڕێک، زۆرجار پۆلیسیش پێی کۆنترۆڵ ناکرێ.
چیڕۆکەکەمان هیچ پەیوەندی بەدراو گۆڕینەوە و پارەی قەڵپ نییە، بەڵکو ئەمە قسەی یەکێکە لەوانەی بەدرێژایی ژیانی تەنیا فرت و فێڵی کردووە، ئەو ئێستا کەسێکی ئاسایی کۆمەڵگەیە، دەیەوێ سوود بەهەموو لایەک بگەیەنێ، بەڵام کەس باوەڕی پێ ناکا، گەورە و بچووک بەقسەکانی پێدەکەنێ، ئینجا قسەکانی لەهەر بوارێک بێ، راست بێ یان چەوت، ئەویش لەکۆتایدا دەڵێ خوا کارتان راست بکاتەوە، گرنگ نییە پێدەکەنن، گرنگ لەوەیە رۆژێک دێ ئەو قسانەتان بیر دێتەوە، ئینجا دەڵێن عەباسی کڵۆڵ راستی دەکرد.
هەر کاتێک ئەو دەیبینی بەقسەکانی پێدەکەنن، بۆ ماوەیەک خۆی ون دەکرد، هەروەها مۆبایلەکەشی دادەخست، ئەوەی سەیرە دواجار کاتێک خۆی لەهەموو ناسیارەکان ونکرد، ئێوارەیەک لەتەفزێۆن چاوپێکەوتنی لەگەڵدا دەکرا، لەهەمووی گرنگتر لەناو پەخشی راستەوخۆی هەواڵەکان بوو، ئەو شیکردنەوەی بۆ دۆخی ئابووری دەکرد، نەک وەکو پسپۆڕێک، بەڵکو وەک کەسێکی بەئەزموون لەبواری ئابووری، گرنگتر لەمەش دوو پسپۆڕی ئابووری، کاتێک ئەو قسەی دەکرد، دوو پسپۆڕەکە بەجۆش و خرۆشەوە زیاتر لەبابەتە قسەیان دەکرد، هەرچۆنێک بێ دەقی چاوپێکەوتنەکەی نێو هەواڵی ئێوارە خۆی لەچەند خولەکێک دەنواند، کەچی دواتر قسەکانی عەباسی کڵۆڵ لەشریتی هەواڵەکان دەنووسرایەوە.
رۆژی دواتر زۆر بەپۆشتەیی بەدەرکەوتەوە، ئەمجارەیان هەموویان لەبەری هەڵسان و چاوەڕێ بوون قسەیەک بکات، ئەویش هەڵیدایەوە و گوتی: دەزانم هەمووتان پێتان سەیرە، بۆ لەو چاوپێکەوتنە بووم، یان چۆنیان زانی لەو بوارە ئەزموونم هەیە، پێتان سەیر نەبێ وەکخۆتان دەزانن لەژیانمدا سوودم نەبووە، بۆ کۆمەڵگە، بەڵام باش بزانن، ئەوانەی زۆر پاک و بێگەرد و دڵسۆزی وڵاتن، هەردەم پەراوێز دەخرێن، منیش ئەو ئەزموونە پڕ لەفرت و فێڵەکانم دەخەمە بەردەمتان، تا کەسانی وەک من دووبارە نەبنەوە.
-تۆ چۆن وا بەخۆت دەڵێی.
-ئەی چی بڵێم، خۆ دیسان دەست بەدرۆیان ناکەمەوە، وەک ئەوەی بینیتان، بڕوابکەن ئەوەی راست و دروست بێ جێگەی نابێتەوە، ئەوان وا سەیری من دەکەن، کەسێکی ئەزمووندارم، کەچی هەموو ئەزموونەکەم بەهۆی دزی و فرت وفێڵ و نێو زیندانەکانەوە بووە.
یەکێک لەولاتر بەپێکەنینەوە هەڵیدایەوە: هەموو ئەوانەی باستکرد، بەئەزموون بەخەبات بۆت نووسراوە.
ئەوانەی دانیشتبوون هەموویان دایانە قاقای پێکەنین، ئەویش گوتی: هەروا گاڵتە بکەن، لەبەر گاڵتە و پێکەنین، خۆتان لەبیرچووە و رۆژ تا ئێوارە لەچایخانەکان کەوتوون، ئێوە هەر بۆ ئەوە باشن یەکێک لەو لاوە بێ قۆڵتان ببڕێ، هەموو ئەو کارە خراپانەی لەپێشتردا کردوومە، بەهۆی گەمژەی وەک ئێوە بووە.

کورتەچیڕۆک

چەند خولەکێکە ئیمێڵێکم بۆ هاتووە، داوا دەکات پشتگیری لەگەلی ئۆکراین بکەم، چەند رۆژێک پێش ئێستاش، بەهەمان شێوە، ئێمڵێکم بۆ هات داوا دەکات واژووی داواکاری گەلانی ناو دارستانەکان بکەم، چونکە سەرمایەداران دەیانەوێ بەشێک لەدارستانەکەیان ببڕنەوە، دیارە ئێمەش لەگەڵ هەموو گەلێکی ستەم دیدەین، چونکە خۆمان هەردەم لەژێر هەڕەشەداین، ئەمە قسەی یەکێک لەوانە بوو لەدانیشتنێکی ئاسایی لەگەڵ هاوڕێ تورک و عەرەبە سووری و ئەو هیندییە بوو، کە لەچێشتخانەی نزیک کۆمپانیایە کاری دەکرد.
-کەس ئەو چیرۆکە دووبارە نەکاتەوە، کاتێک باس لەوە دەکات، شەڕ کۆتایی دێ، دایکێکیش چاوەڕوانی کوڕەکەی دەکات، دایک هەموو کاتێک لەبەر دەرگایە، لەکاتی خەوتنیشدا کاتێک گوێی لەچرپەیەک دەبێ یەکسەر رادەپەڕێ، لەو کاتەشدا چاوەڕێی کوڕەکەیەتی، بەڵکو باوەشی پیادا بکات، لەخۆشیدا هۆڕ هۆڕ بگریێ، ئینجا دڵنیا بێ لەوەی شەڕ کۆتایی هاتووە.
عەرەبە سووریەکە:هەر لەبەر ئەوەی دەمانویست پشت بەخۆمان ببەستین، هەرچی باڵەخانە و کارگە هەبوو، لەگەڵ زەویدا یەکسانیان کرد، راستە دەستەڵات گەندەڵ بوو، کەچی دەکرا، بەئاشتییانە و گفتوگۆی لۆژیکیانە، هەموو ئەو کێشانە چارەسەر بکرێ،
کوڕە هیندییەکەی چێشتخانە:من پێم سەیرە باس لەوەستانی شەڕ دەکەن، ئێمە و پاکستان زیاتر لە هەفتا ساڵە لەیەکتر جیابووینەوە، بۆ ئەوەی هەردوو لا بەئاشتییانە بژین، چەندین گفتوگۆ و بڕیار و دانوستاندن و رێککەوتن کراوە، هەردوو لا رازین لەسەری، کەچی تا ئێستا شەڕ لەو نێوەندە نەوەستاوە، هەردوو لا بەئەتۆم هەڕەشە لەیەکتر دەکەن، هیندی و پاکستانییەک لەهەر کوێی ئەم جیهانە یەکتر ببینن، چاو لەیەکتر زەق دەکەنەوە.
-وەک ئەو شیعە و سوونییە وان هەردوکیان ئاوارەی ئێرەن، بەڵام هیچیان ئامادەنین، لەشوێنێکدا لەگەڵ یەکتردا کاڕ بکەن.
سەیر بکە، پێم بڵێ چۆن شەڕ کۆتایی هاتووە، ئەو منداڵە دەبینی، جوانترین جلی پۆشیووە، دایک و باوکی کار بۆ ئەو دەکەن، سەیری چاوانی بکە، حەسرەتێکی تیادا دەبینی، وا هەست دەکات کارەساتێک بەڕێوەیە، بۆیە چاو بەهەموو لایەکدا دەگێڕێ، ئەو پێمان دەڵێ : نەخێر شەڕ کۆتایی نەهاتووە.

ماوەیەک بوو بەتەنیا لەبازاڕ دەمبینی، لەکۆمەڵگەی ئێمەدا ئافرەت نابێ بەتەنیا بسوڕێتەوە، بەڵام ئەو هەردەم بەتەنیا بوو، نەدەبوایە لێی نزیک ببمەوە، نەوەک خەڵک بەچاوێکی دیکە سەیرم بکەن، نەوەک بڵێن هەردەم بەدوای کچ و ژنانەوەیە، خۆشی یەکێک لەوانە بوو، بەهیچ شێوەیەک سەیری کەسی نەدەکرد، زۆر بەکەمیش پیاوان سەیریان دەکرد، ئەو ئافرەتێکی شڕ و وڕ بوو، خەم و خەفەتی رۆژگاریش وەک پیرێکی لێکردبوو، تەمەنی نزیک سی ساڵانێک دەبوو، هەندێکجار لەچایخانەکانی سەر شەقام وەک هەموو خەڵک دادەنیشت و چای دەخواردەوە بەکوردییەکی شکاویش بەچایچییەکەی دەگوت پارەم پێ نییە.
ماوەیەک لەپێش چاوان ونبوو، دواتر لەنزیک باخی شار بینیم لەگەڵ ئەو پیرە پیاوانە دانشتووە، کە وەکخۆی بێکەسن، دیار بوو ئەو پیرە پیاوانە زۆر کەیفیان بەقسەی ئەو ئافرەتە بێکەسە دەهات…من هەندێک لەو پیاوە پیرە بێکەسانەم دەناسی، زۆرێک وەکو من هاوکاری دەکردن، لەو کاتەی منی بینی بانگی کردم و دوای چاک و چۆنی، سەرحانی پیر گوتی:لەشارەکەتان بێکەسێکی دیکە زیاد بوو، ئەم ئافرەتە ئاوارەی مووسڵە دوای ئەوەی شارەکەیان وێرانکرا بەهۆی شەڕ و شۆڕ و نالەبارییەوە بەتەنیا رووی لێرەکردووە، بزانە کارێکی بۆ نادۆزییەوە، لەماڵێک خزمەت بکات.
کاتێک ئەو ژنە ئاوارەیە گوێی لەوشەی خزمەت بوو، رووخساری تێکچوو، بەکوردییەکی خراپ گوتی: باسی چیتانکرد..
سەرحانی خەڵکی شاری ناسرییەیە، ماوەی چەند ساڵێک بوو لەشارەکەمان دەژیا. کوردییەکی باش فێربوو بوو رووی لەمن کردوو و گوتی: ئێمە هیچ وشەیەکی خراپمان لەدەم نەهاتۆتە دەرەوە، بۆیە بەعارەبی مەبەستەکەی روونکردەوە.
ژنە عەرەبەکە: کەمێک بەهێمنی گوتی: من ناتوانم خزمەتی کەس بکەم، ماوەیەکی دەمبینن، چ کارێک دەکەم.
لەوکاتەدا شوێنەکەی جێهێشت، منیش بەسەرحانم گوت:مام سەرحان ئەوە ئافرەتە ناوی چییە.
-ئیسرا موسڵاوی.
دوای ئەوەی دۆخەکە هێور بووەوە، موسڵ ئازاد کرا، ئیسرا لەچاوان ونبوو، منیش ئەوم هەر لەخەیاڵ نەمابوو، رۆژگاڕ هات و چوو رێم کەوتە بازاڕێکی نێو یەکێک لەگەڕەکەکان، لەبەردەم دوکانێکدا لەپیاوێکی تەمەن نزیک حەفتا ساڵە ورد بوومەوە، هەستم کرد، ئەو کەسە دەناسم، کاتێک ئەو پیرە پیاوە سەری بەرزکردەوە، یەکسەر گوتی: فەرموو مامۆستا، بەدەنگی زانیم ئەوە سەرحانی ناسرییەیە، ئەو زۆر پۆشتە بوو، لێنەگەڕا هیچ پرسیارێکی لێبکەم یەکسەر گوتی: ئیسرای مووسڵاویت لەبیرە، ئەو کەسی نەماوە، بەڵام موڵکێکی زۆریان لەشارەکەی خۆیان هەبوو، هەموو شتێکی فرۆشت و گەڕایەوە ئێرە، ئێستا ئەو هاوسەرمە، کاتێک گەڕایەوە، هەرچی هەژار و ئاوارەی، کە خۆی رۆژانە قسەی لەگەڵ دەکردن لەخۆی کۆکردەوە و هەریەکەو دوکانێکی لەیەکێک لەگەڕەکەکان بۆ دانان.

دانەر چاوەڕێ بوو، گەورە بێ، تا ببێتە ئەندازیار و هەرچی کەموکوڕی شارۆچکەکەیان هەیە چاک بکاتەوە، چیتر لافاو نەگاتە نێو گەڕەکەکەیان و کەس لەبەر لافاوە لەناکاوەکان نەخنکێ.
ڕەنگی چاوی منداڵەهەژار جیایە، لەگەڵ ڕەنگی چاوی منداڵەخواپێداوەکان. چاوەکانی ئەو منداڵە هەژارە ماڵیان لەسەر بەستەکەیە، سەرەڕای منداڵییەکەی، چاوەکانی چاوەڕێی دەیان خۆزگەن. باشترین بەڵگەش بۆ ئەمە لەکەرەنتین، زۆربەی منداڵەکان لەنێو ماڵدا ئایپادیان هەبوو، کەچی ئەو منداڵە، مۆبایلی دەستی دایک و باوکیان نوکیای ئاسایی بوو، کە تەنیا بۆ تەلەفۆنکردن بەکار دێ. ماڵی منداڵەهەژار لەتەپوتۆزدا پڕ دەبێ لەبۆنی ناخۆش و بنمێچەکەیان زۆری نامینێ بڕووخێ. لە با و بارانیشدا کۆڵانی منداڵە هەژارەکان هەمووی دەبێتە قوڕ و لیتە، کەچی هەر ئەو منداڵانە هەموو سروودە نیشتمانییەکانیان ئەزبەر کردووە.
دانەر یەکێکە لەو منداڵانەی تاقە کوڕی ماڵەکەیانە تەمەنی لەگڕوگاڵدایە، کاتێک سەیری دایک و باوک و خوشکەکانی دەکات، دەزانی دەبێتە هۆی ئازاردانیان بۆ هەتاهەتایە. کاتێک دایکی دەیهێنێتە کۆڵان دەبینێ منداڵەکانی دیکە یاریی دەکەن، کەچی ئەو لە ناخیدا دەزانێ لەگەڵ منداڵانی کۆڵانەکەی گەورە نابێ و دەبێتە کۆستێکی گەورە بۆ هەموو خەڵکی هەرێم.
رەیان دەیەوێ گەورە بێ تا ببێتە ئەندازیاری کشتوکاڵ ئەو بیابانەی لەجیاتی ئەوەی تەنیا تۆز و خۆڵی لێ ببارێ، بیکاتە مێرگی بیابان نەوەک کاروانچییەکان لەو بیابانە لەتێنووتی بخنکێن.
دانەر دەزانی وەک رەیانی وڵاتی مەغریب دەبێتە باس و خواسی دەزگاکانی راگەیاندن، تەنیا بۆ پڕکردنەوەی هەواڵەکانیان ناوی دانەر و رەیان دەهێنن، جیاوازی نێوان ئەو دوو شوێن و وڵاتە جوداییەکی ئەوتۆی نییە، تەنیا منداڵی و هەژاری بەتەواوی بەیەکتریان دەبەستێتەوە، کۆستی دانەر لە دڵ و ناخی ئەم هەرێمە هیچ کاتێک بیرناچێتەوە، رەیانی مەغریبیش لەتەک تەکبیری جەماوەر جاوەکانی زەق دەبێتەوە و نازانێ چ قەوماوە لەم دەڤەرە.
ماوەیەکە خەڵکی هەژار و کەم دەرامەتی شارۆچکەکەیان بەدوای دانەردا دەگەڕێن، بەڵام بێسوود تەنیا ئاخ و هەناسەی سارد بۆ هەمووان مایەوە.
رەیان دوای پێنج ڕۆژ لە هەوڵدان و دەرهێنانی لەنێو بێرێکی زیاتر لە سی و دوو مەتر، بەڵام تەرمەکەیان هێنایە دەرەوە. دانەر چاوەڕێی دەکرد تا لەنێو مێرگەکانی بەهەشت پیاسەیەک بکەن، دانەر باس لەشارۆچکە خێرلەخۆنەدیوەکەیان بکات، رەیانی مەغریبیش باس لەگوندەکەیان بکات.
ئێستا ئەوان لە دیار یەکتر دانیشتوون، هەر یەک بەزمانی خۆی باس لەجوانی و گوڵ و گەمەی منداڵانی کۆڵان و بیابان دەکەن.

شەو بوو، لەناکاو بوو بەهەرا دەنگ بەتەواوی لەنێو کۆڵانەکە دەبیسترا، لەوکاتەی چوومە دەرەوە بینیم ئافرەتێک لەبەر دەرگا بەهەداوان خۆی لەدەستی پیاوەکەی رزگاڕ بکات، پیاوەکە کاتێک منی بینی شەرمێک دایگرت، هەر لەو کاتە باوکی کوڕەکە هەردووکیانی بردە ژوورەوە بەتوندی پێیانیگوت: شەرم بکەن، هەموو هاوسێییەکانتان هەراسان کردووە، من تا ئەو کاتە ورتەیەک لەدەمم نەهاتبووە دەرەوە، بەڵام باوکی کوڕەکە بەشەرمەوە گوتی: خۆت دەزانی ئەو دەنگە دەنگە لەنێوان ژن و مێردا روو دەدا.
هیچ قسەیەکم نەکرد، تەنیا سەرێکم بۆ لەقاند، لەچاوانی ئەو ئەوەم خۆێندەوە، کێشەیەکی گەورە لەنێوان ئەو ژن و مێردە هەیە، چەندین نهێنی پێشترە ئێستا ئاشکرا دەبێ.
دەتوانم بڵێم سەدا چلی گەڕەکەکەی ئێمە تا ئێستاش عەرەبن، بەشێکی زۆر لەوانە ئاوارە بوونە، وەک هەمان دیمەنی دوورخستنەوەی خێزانە کوردەکان بوون، لەدوای شۆڕش لەجێگە و رێگەی خۆیان دوور خرانەوە بۆ باشووری عێراق، لەچاوانی هەردوو لا دەخوێندرێتەوە زوڵم و زۆری بەم رۆژەی گەیاندوون، هەرچۆنێک ئێستا دوور لەشار و گەڕەکەکانی خۆیان نیشتەجێن.
ئەو رۆژە یەکێک لەو عەرەبانەی سڵاو لەیەکتر دەکەین، بانگی کردم و گوتی: چووم ماسی زیندوو بکڕم دوای ئەوەی داوای پاککردنەوەم کرد، کابرای ماسی فرۆش لەکاتی سک هەڵدڕینی ماسییەکە و پارچە پارچەکردنی، کەچی ماسییەکە هەر دەجوولایەوە، ئەو هاوسێییەمان لەوێ بوو ئەویش بۆ ماسی کڕین هاتبوو، کاتێک ئەو دیمەنەی بینی ئەو شوێنەی جێهێشت، کاتێک بەماسی فرۆشەکەم گوت: بۆ؟ کەچی هێچ وەڵامێکی نەدامەوە، ئێستا لەتۆ دەپرسم : بۆ؟ منیش پێکەنیم رۆیشتم، کەچی ئەو بەدەنگێکی بەرز گوتی:دەزانم ئێوە بەزاڵم و دڕندە لەئێمە گەیشتوون.
لام بوو بووە مەراق تا بزانم نێوان ئەم ژن و مێردە بۆ وا ئاڵۆزبوو، بەڵام لەهەندێک بابەت بپرسیت، هەرچۆنێک بێ زۆربەی عەرەبە نیشتەجێبووەکانی گەڕەکەکەی ئێمە منیان دەناسی، یەکێک لەوانەی منی بەهاوڕێ دەزانی، گەنجێکی باڵابەرزی رەشتاڵە بوو، بێ ئەوەی بزانی دەییبنم ماوە نا ماوە بەکۆڵانەکەی ئێمەدا داهات و سەیری ئەو ماڵەی دەکرد، رۆژێک هەر خۆی بابەتەکەی کردەوە و گوتی: دەزانم گومانم لێدەکەی، کە بەدوای شتی خراپدا دەگەڕێم، بەڵام بابەتەکە بەجۆرێکی دیکە، من کوڕە هەژارێکی شارێکی ناوەڕاستی عێراقم…خێزانی ئەو کوڕەی هاوسێتانم خۆشدەویست، ئەویش منی خۆش دەویست، چەند جارێک چووم بۆ داخوازی، بەڵام باوکی ئامادەنەبوو، هیچ وەڵامێکی خانەوادەکەی ئێمە بداتەوە، ئەو ماڵەی هاوسێتان، یەکێکن لەدەوڵەمەندەکانی شارەکەم، چەند جارێک لەو شارەی لێیهاتووین گرفتیان بۆم دروستکردووە و کەووومە نێو کێشمەکێشی پۆلیس، هەر ئەوان بەزەبری پارە ئەو کچەیان بۆ کوڕەکەیان خواست، کێشەی ئەو شەوەش بەهۆی ئەوەوە بوو لەرێگە گەیشتینە بێ ئەوەی هیچ قسەیەک لەگەڵ یەکتردا بکەین، تەنیا ئەو خەندەیەکی کرد، بەچاو سڵاوی لێکردم، بەڵام ئەوم نەزانی لەدوورەوە مێردەکەی بینیوویەتی، کاتێکیش بەکۆڵانەکە تێدەپەڕم هەر تەنیا بۆ خەندەیەکە و بەم خەندەیەش دڵم ئاو دەخواتەوە و هیچ مەبەستیکی دیکەم نییە.

پێکەنین و گاڵتەکانیش بۆتە بەرژەوەندی ئێمە ئێستا لەنێوەندی بێرۆکە سەیر و سەمەرەکانداین، هیچ شتێک بەهای نەماوە، هەر چۆنێک بێ دەبێ خۆ گونجاندنێک لەو نێوەندەدا بهێنینەئارا، دەنا لەبێرکردنەوەکەدا نغرۆ دەبی و لەدواتردا چەندێن نەخۆشی دەبێتە بەشێک لەجەستەت، هەر هیچ نەبێ تووشی نەخۆشی گەدە و قۆڵۆن دەبیەوە…
–ئەگەر باسی زەمانی زوو دەکەی، یان ئەوەتا رۆژگارێک، خۆت بەتەنیا بینیووە، ئەگەر باس لەئاینەکان و هەرچی بت و سەنەمی پێشووە، ئەوا تا بەیانی لەگەڵ سەکترو سەدان کەسی دیکە بدوێن، ناگەینە ئەنجام،
–لەوەگەڕێ ئەو گەنجەی لەکۆڵانەکە تێپەڕی، زۆر مڕوومۆچ بوو، کێشەی ئەمە چییە، دیار بوو تۆی دەناسی، بەلاچاوێک سەیری کردی..
-زۆر باش نایناسم، بەڵام کەمێک لەکێشەکانی دەزانم، کێشەی سەرەکی ئەم گەنجە دڵدارە و ئێستا کچە لێی بایداوەتەوە، دەڵێ :شووت پێناکەم، چونکە لەتۆ باشتر شەیدام بووە…زۆر بەراشکاوانە پیێیگوتووە: ناتوانم لەخانوویەکی سەد مەتری بژیم، دەچم لەڤێلایەک دەژیم چیم بووێ بۆم دەکرێ، لەجیاتی رابکەم بۆ دامەزراندن، خۆی کۆمپانیای هەیە و لەلقێکی کۆمپانیاکە خۆم دەبم بەخاوەن و بەڕێوەبەر.
–باشە، ئەمە شتێکی ئاشکرایە و بیانوویەک نەماوەتەوە بۆ بەناو خۆشویستێ، ئێستا هەمووی بۆتە حەز حەزۆکێ.
کێشەکان ئەوەندە زۆڕن لەژمار نایەن، پێشتر پێمان سەیر بوو، لەرێگەی فەیسبووک کچ و کوڕێک یەکتریان دەناسی و دواتر لەنێوەندی قسەکانیان خۆشەویستیان ئاڵوگۆڕ دەکرد، هەڕ لەوێدا هۆڵ و ناوی منداڵەکانیان دادەنا، ئەمە هەمووی لەدواتردا بووە شتێکی ئاسایی، سەدان بگرە هەزران کەس لەدونیادا بوون بەهاوسەری یەکتری….تا ئێرەش ئاسایی بوو، بەڵام پۆپجی یاریکردنە زیاتر منداڵ و هەرزەکاران یاری دەکەن.
باوکی کوڕە و کچە لەسەری خۆیان دەدەن و دەڵێن، مادام وایلێهات با هەر یەکەو دوو برادەری خۆی لەپۆپجی بێنێ بۆ شایەدی.

هەر ناوێکی لێ دەنێن، گرنگ نییە، ئەوەی لەلام جێگەی ئاماژەکردنە، لەنێو مینی پاسەکەدا، لەتەنیشت گەنجێکێ بیست ساڵە دانشتبووم، ئەو ماسکی بەستبوو، لەچاوەکانیدا شتێکی وا نەبوو تا بزانم لەرووی عەقڵییەوە تەواو نییە، بەڵام لەناکاو بێدەنگی ناو مینی پاسەکەی شکاند و دایە تریقەی پێکەنین، کەس خۆی مشەوش نەکرد و کەسیش ئاوڕی نەدایەوە، دیار بوو لەپێش ئەوەی سواری پاسەکە بم، چەند جارێک دابوویە تریقەی پێکەنین….زۆری نەبرد جارێکی دیکە دایەوە تریقەی پێکەنین، ئەمجارەیان خۆم پێ رانەگیرا و گوتم: خۆش دەبی خۆش دەبێ.
ئەوەی سەیرە هەموو سەر نشینەکانی نێو پاسەکە دەستیان بەپێکەنین کرد، منیش لەگەڵیان پێکەنیم، وەک ئەوەی نووکتەیەکی خۆش گێڕدرابێتەوە. هەرچۆنێک بێ، گەیشتینە جێگەی مەبەست….ئەوەی سەیرە لەکاتی دابەزین گەنجەکە لێم هاتە پێش و گوتی: منیش دەزانم خۆش دەبێ، بەڵام ئەو کاتە خۆش دەبێ رۆژگار ئێمەی لەهەموو شتێک کردووە، ئەو کات تاقەتی ئەوەشمان نامێنێ چەند چرکەیەک ئاسوودە بین، دەبێ چاوەڕێی مردن بکەین، بۆیە من هەردەم پێدەکەنم دەمەوێ لەئێستاوە قەرەبووی هەموو ناخۆشییەکانی ئەوکات بکەمەوە.

لەچایخانەی مەچکۆ لەتەک کۆمەڵێک کەس باس نەهامەتی و هەژاری و جەنگمان دەکرد، وەک دەزانن هەمووان خۆیان بەپسپۆڕی بوارەکان دەزانی، لەبابەتی هەژارییەوە، باسی مووشکەکانیرووسیایان دەکرد، دواتڕ باسی هەموو رێ و شوێن و سیستەمەکانی ئەمریکا، لەلایەن یەکێکی دیکەوە، دەخرایە بەرباس وەک ئەوە وابوو لەکۆنگریس لەگەڵ ئەندامەکان دانیشتبێ، لەو قسانە دابووین پیاوێکی باڵابەرز و تەمەنی زیاتر لەچل ساڵ دەبوو، سڵاوێکی کرد و هات لەتنیشتمان دانیشت، دوای چەند خولەکێک یەکێک لەوانەی هەر لەوانەی قسەی دەکرد، هاتە سەر باسی مێژووی ئەورووپا، وای باس دەکرد هەموو مێژووی ئەورووپای خوێندۆتەوە، بەڵام لەقسەکانی دیار بوو تەنیا چەند زانیارییەکی لەلابوو، کە لەفەیسبووکدا خوێندویەتییەوە، پیاوە باڵابەرزەکەش بەکوردییەکی پچڕ پچڕ هەڵیدایەوە و گوتی: ئەوانەی تۆ باسی دەکەیت، منداڵی پۆلە سەرەتاییەکانیش دەیزانێ….
هەموو واقیان وڕما و یەکێک بەوی گوت:بەزمانەکەتەوە دیارە خەڵکی ئێرە نیت.
پیاوە باڵابەرزەکە: تەواوە، من خەڵکی ئێرە نیم، بەڵکو پەنابەرێکم پەنام هێناوەتە وڵاتی ئێوە، بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، من ماوەی مانگێکە هەتوومەتە ئێرە، ئەوەی لەهەموو گفتوگۆکان لێرە و لەوێ گوێم لێبووە، ئێوە لەهەموو شتێک شارەزان، تا سەر ئێسقان نیشتمانپەروەرن، بەڵام کردەوەکانتان هیچ ئەو شتانە بەدەر ناخا…..
کاتێک پەنابەرەکە ئەو قسانەی کرد، هەموو دایانە قاقای پێکەنین و گوتیان برا هەموو شتانە فشەیە، تەنیا کات بەسەر بردنە.
پەنابەرەکە سەرێکی بادا و گوتی: من لەسەر بۆچوون و ڕای ئازاد گیراوم و دواتر لەوڵاتی خۆم رامکردووە و ئێستا پەنابەرم…
کەس قسەی لەسەر ئەو بابەتە نەکرد و دوای چەند خولەکێک پەرتەیان لێکرد.
ماوەی چەندین ساڵی پێچوو، وڵاتی پەنابەرەکە ئاژاوەی کەوتە ناو و هەرچی دەسەڵاتی پێشووترە رووخا، کاکی پەنابەریش لەچایخانە و شەقام و کۆڵانەکان نەبیندرا.
رۆژێک بەڕێککەوت سەردانی وڵاتی کاکی پەنابەرم کرد، کاتێک چوومە سەنتەری شارێک بینیم چەندین وێنەی کاکی پەنابەر بەگەورەیی هەڵواسراوە، پێمخۆشبوو گوتم لەوانەیە پەنابەرەکە ئێستا کەسێکی دڵسۆزی وڵاتەکەی بێ….
لەسەر شەقامدا پرسیارم لەچەند کەسێک کرد، تا بزانم ئەو کەسە کێییە….چەندین کەس ئامادە نەبوون وەڵامم بدەنەوە…بۆیە وازم هینا گوتم چیتر پرسیار ناکەم، لەنێوەندی ئەو پرسارانەم دیار بوو یەکێک لەو لاترەوە تێبینی کردبوو، تا بزانم ناوی ئەو وێنە گەورەیە کێییە، لێم نزیک بۆوە و گوتی: دیارە زۆر مکوڕی لەوەی بزانی ئەو کەسە کێییە، با پێت بڵێم: خاوەنی ئەم وێنەیە چەندین ساڵ لەمەوبەر پارە و سامانێکی زۆری لەم وڵاتە بردۆتە دەرەوە، پاشان خۆشی رایکرد، دوای نەمانی حکومەتی پێشوو، گەڕایەوە وڵات ئێستا ئەمە زنجیرەیەک چێشتخانەی هەیە، ئێستاش دەیەوێ وەک داکۆکیکارێک لەڕای ئازاد بچێتە پەرلەمان.

سوپاس بو نامەکانتان تیایدا داوا دەکەن دەنگت پێبدەین، وێنەکانتان دەریدەخەن ئێوە بەشێکن لەمێژوو، جونکە پڕن لەزانیاری، ئێوە پڕۆسەی پەروەردە و خوێندنی باڵاتان بردۆتە ترۆپک لەتەک ئەوەی باس لەپرۆسەی حکومەتی شکستخواردوو دەکەن.
سوپاستان دەکەین زۆر لەمێژە ئەم وشە بریقەدارەرانمان بیر چوو بوو. سڵاوتان لێبێ بۆ بەرنامە و پڕۆژەکانتان تیایدا ھەوڵ دەدەن ھەلی کار دابین بکەن، لەبیر مەکەن ئەو مامۆستایەی بەرشەق درا لەپێشەوەیە بۆ دەنگدان، ئەو ئافرەتەی قسەی ناشیرینی پێدرا دروشمەکانی بۆ سەرخستنی ئێوەیە.

سوپاستان دەکەین ئێوە زوو زوو شانازییەکانمان بیر دەھێننەوە، سوپاستان دەکەین ئەوە ئێوەن سیستەم و خزمەتگوزاری پێمان ئاشنا دەکەن. ئێوە زۆر باڵان، توانیتان وشە زاراوەکان یەکبخەن. ئەوەنییە دوو رێکخراوی ژن و ئافرەتان ھەیە.
سوپاستان دەکەین ئێوە بەسیستەم کار دەکەن ئەوە نابینن دوو دەزگای ئاسایش و پێشمەرگە ھەیە، ھەر یەکێکان جلێکی تایبەتیان پۆشیووە، بەڕاستی ئەمە ھەلی کارە بەسیستەم، ئەوەتا مامۆستای پەروەردە و خوێندنی باڵا لەنێوەندی ھەر ھەڵەیەک دابێ ئەوە حزبەکانیان ھەرچییەک بێ پەردەپۆشی دەکەن، زۆر سوپاستان دەکەن ئەم ھەرێمە بچووکەتان کردۆتە کەمپی دوو زۆن…زۆر سوپاس باس لەدەوڵەتی مەدەنی دەکەن.