تەواوی ژانرە ئەدەبیەكان گرنگە بخوێنرێتەوە، چونكە هەموویان سوودبەخشن و لە بوارەكانی خۆیاندا چێژت دەدەنێ، خوێندنەوە بەگشتی پڕت دەكا لە زانیاری و رۆشنبیری گشتیت فراوان دەكا، ئەگەر جاران شیعر پانتاییەكی بەرفراوانی لەنێو خوێنەران داگیر كردبوو، چونكە ببووە چەكی تێكۆشان و لە پاڵیشیدا تەواوی ژانرەكانی دی لە خۆیدا كۆكردبۆوە، ئەوە چیرۆكەكانی بەرئاگردان و حیكایەتەكانی شەوانەی باپیرانمان بەس بوون تا شەوانە لەنێو خەیاڵدا بنووین، وەلێ لەهەمان كاتدا ئەوسا شیعر پێشڕەوایەتی شۆڕش و سەردێڕی وتاری سیاسەكانی كوردستان بوو، بەتایبەتیش كە زۆرینەی هەرە زۆری خوێندەوارەكانی حوجرە و قوتابخانەكان لەڕێگەی شیعرەوە پانتاییەكانی ئەدەبی شۆڕشگێڕیان ناساند، زۆرینەی هەرە زۆری سیاسی و سەركردەكانی نیشتمان شیعریان كردبووە درووشمی پارتەكانیان، لە هەگبەی هەرتێكۆشەرێكی نیشتماندا چەندین دیوانە شیعر هەبوو، لە رادیۆو راگەیاندنەكانیاندا هەر بەشیعر دەستی پێدەكردو بە ئەیرەقیبیش كۆتایی دەهات.
ئەوكاتانە شیعر لەنێو دیوەخان و شەوانی بەر ئاگردان و تەنانەت زمانی منداڵەكانی پێدەپژا، هەر لە لایلایەی دایك و تا پەندو ئیدیۆمە كوردیەكان، ئاخر ئەوكاتانە شیعر باری زۆر گرانبوو جگە لەلایەنی شۆڕشگێڕیەكەی داستان و بەیت و چیرۆك و چامەی پێدەنووسرایەوە، هۆكارەكەی نەبوونی چیرۆك نووس و رۆمان نووس بوو، ئەو توانایە نەبوو تا لەجیاتی شیعر بەشێوازێكی دی پەیامەكان بگەیەنن بۆیە زۆرینەی نووسەران پەنایان بۆ شیعر دەبرد و لەوێوە گیانی شۆڕشگێڕی و تواناكانی خۆیان دەسەلماند، هەڵبەتە گەیشتنیشی ئاسانتربوو و زووتریش خوێنەر و گوێگر ئەزبەری دەكرد، ئەوە جگە لەوەی سەد ساڵێك لەمەو بەر خوێندەواری كەم بوو و زۆرینەش بەزمانی داگیركەرەكان دەیاننووسی ئێستا كە نووسەری چیرۆك و رۆمان زۆرە و هەروا وەرگێڕەكانیش شاكارەكانی نووسەرە جیهانیەكانیان بۆ كردوینە كوردی، بەتایبەتیش بەزمانێكی سادەتر دەنووسرێ، خوێنەری خوێندنەوەی رۆمان زۆر بوەو بەتاسەوە بەدوایدا دەگەڕێن، رۆمان چ دیرۆكی بێت یان خەیاڵ خوێنەر دەباتە جیهانێكی دی و لەگەڵ كارەكتەرەكاندا دەژی دەچێتە نێو روداوەكان و چێژ لە سەركەوتنی پاڵەوانەكە وەردەگرێت و بەگلانیشی دڵتەنگ دەبێت، خۆ ئەگەر رۆمانەكە دیرۆكی بێت و پشت بەخەیاڵ ببەستێ ئەوە رابردوو وەبیر خوێنەر دێنێتەوە و پێی دەڵێ تۆ لەوێوە هاتووی، ئەویش دەچێتەوە دواوەو لەگەڵ كەوتن و هەستانەوەكاندا لەگەڵ سادەیی ژیانی رابردوودا دەچێتە نێو خەیاڵ و چێژ لەم گەڕانەوە دەبینێت و زۆر جاران ئەگەر رۆمانەكە كاریگەر بێت و بەزمانێكی جوان داڕێژرابێت ئەوە خوێنەر حەزدەكات رۆمانەكە درێژ ببێتەوە.
دوای خوێندنەوەی هەر رۆمانێك خوێنەر لە زۆر بواردا سوود دەبینێت جگە لە چێژ زانیاری لەسەر رابردوو یان خەیاڵ و رستەی جوان و وشە فراوانتر دەبێت، دەتوانێ لە پەند و ئیدیۆمەكانی نێو رۆمانەكەدا سوود وەرگرێ لە ژیانی رۆژانەیدا رەنگدانەوەی هەبێ، بەجۆرێك لە نێو كۆبوونەوەو گفتوگۆكاندا خۆی بناسێنێ و فێری وشەسازی و دەوڵەمەند بوون لە قسەكردندا بێت، لێرەوەیە رۆمان خوێندنەوە ئەو دەرفەتەت بۆ دەڕەخسێنێ كە بتوانی لەنێو كۆمەڵگادا جیاواز دەركەوی یان جیاواز بیر بكەیەوەو نووسەرانی باش و خراپیش لێك جیا بكەیەوە.
لەبیرمان نەچی رۆمانە دیرۆكیەكان كە بەكۆمەكی خەیاڵ نووسراون ئاوێنەی رابردوومانن و لەنێو وێنەكانی رۆماندا نمایش دەكرێن، بەجۆرێك ئێمە رادەكێشنە نێو خەیاڵەوەو ناچاری بەردەوامیمان دەكەن لەسەر خوێندنەوەی ئەو جۆرە رۆمانانەو مانەوەمان لەنێو دنیای كتێبدا.
لێرەوە دوای تێربوون لە شیعر رۆمان و چیرۆك خوێنەریان بەلای خۆیاندا راكێشا، ئەوە بەومانایە نایەت شیعر بەهای خۆی لەدەستدابێ، هێشتا ئەو ژانرە ئەدەبیە كەپڕە لە ئیدیۆم و بەزمانێكی جیا دەنووسرێ خوێنەری خۆی هەیە، هەن لەنێو ئەو دنیایەدا نەبێ پشوو نادەن.

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن…

به‌م به‌یانیه‌ ئه‌م شیعره‌م بیرهاته‌وه‌:
(ئه‌ڵوه‌نه‌ شیته‌ بگه‌ بگارم…با سه‌ری بیه‌م له‌ قه‌وم و كارم)
خاڵۆ ره‌شید كه‌ ده‌كاته‌ برای(حوسێن)ی دراوسێم، پێشی كۆچیدوایی، سه‌ره‌تا به‌ روویه‌كی خۆشه‌وه‌ و پاشان ئه‌و كۆپڵه‌ شیعره‌ به هۆره‌ بۆمی چڕی، كه‌ لێی بووه‌وه‌، نازانم چۆن پێكه‌نینه‌كه‌ی بزربوو، له‌گه‌ل هۆره‌كه‌ی چاوی پڕ فرمێسك بوو.
پله‌ی گه‌رمی هاوینی گه‌رمه‌سیر، ئاره‌ق له‌ به‌رد ده‌رده‌هێنێت‌، چین چین ئاره‌قه‌ ده‌كه‌ین و له‌ولایشه‌وه‌ كاره‌با وه‌ك ترافیكی لێهاتووه، ماڵه‌كانمان ده‌بێته به‌ كووره‌‌‌. له‌ڕاستیدا كۆڵانه‌كه‌مان له‌م كاته‌ وه‌ك شه‌قامه‌كانی كناری شاره‌كانی ئه‌ڵمانیایه‌‌، هاتووچووی لێده‌بڕێ، بێجگه‌ له‌ هاواری(مای فلته‌ر)و ده‌نگی بڵندگۆی میوه‌فرشه‌ گه‌ڕۆكه‌كان(ئه‌و رۆژه‌ به‌ده‌نگ هاواری شوتی به‌شه‌رتی چه‌قۆ، چوومه‌ ده‌ره‌وه. شووتییه‌كم هه‌لبژادر و وتم بێزه‌حمه‌ت بیشكێنه‌، كه‌چی فرۆشیاره‌كه‌ وتی: چه‌قۆم پێ نیه‌!) ئیتر منیش ته‌ریقم نه‌كرده‌وه‌.
نزیكه‌ی 18 ساڵه‌ كاك حوسێن دراوسێمه‌، گه‌رچی له‌ناو خێزانێكی گه‌وره‌ ژیا، به‌ڵام هاوسه‌ر و مناڵی نه‌بوو. پیاوێكی سووركه‌ڵه‌ی به‌خۆ‌، هێمن، بێوه‌ی و قسه‌له‌ڕوو بوو. هه‌ندێ جار گوێم لێ ده‌بوو كه‌ كه‌سێكی توڕه‌یه‌، منیش ئه‌و خه‌سله‌ته‌‌ تا دوا رۆژی ژیانی لێیم نه‌بینی. گه‌رچی رووی خۆشی پیشان ده‌دا، وه‌لێ مرۆڤ هه‌ستی ده‌كرد له‌به‌رامبه‌ر كه‌سێكی دڵشكاو راوه‌ستاوه‌، خه‌مباری لێ ده‌باری، تاقه‌تی كێشمه‌كێش و هه‌راوهوریا و جه‌نجاڵی نه‌بوو، وه‌ك بڵێی ده‌ستی شۆردووه‌ له‌ ململانی، خۆیی به‌ رتمی بێتام و وه‌ڕه‌سئامێزی رۆژگار داوه‌: سه‌ڕه‌ڕای كات به‌سه‌ربردن له‌گه‌ل په‌زه‌كه‌ی، ماڵئاوایی له‌ ژیان كردبوو پێش ئه‌وه‌ی ماڵئاوایی‌ ئه‌به‌دی بكات.
من ئه‌و كاته‌ هێمنی و له‌سه‌رخۆیه‌كه‌ی و رێزداریم بۆ ده‌ركه‌وت، كاتێ یه‌كه‌م جار به‌شه‌و ده‌نگی بڵندگۆ بۆ بانگی چاوه‌ڕوان نه‌كراو بۆ نویژ له‌ مزكه‌وته‌كه‌وه‌ به‌رزبووه‌وه، ‌خه‌وحه‌رامبووم و به‌ توڕییه‌وه‌ چووم بۆ ناو مزكه‌وته‌كه‌ و پێیانم وت: ده‌نگی بڵندگۆیه‌كه‌ زۆر به‌رزه‌، كه‌می بكه‌نه‌وه‌. سێ كه‌س نوێژیان ده‌كرد، له‌ناویاندا كاك حوسێن له‌ نویژه‌كه‌ی بووه‌وه‌، لای لێكردمه‌وه‌ و به‌ ده‌نگێكی هێمن وتی: باشه به‌سه‌رچاو. ‌
چه‌نده‌ سه‌ره‌نجم ده‌دا، جیاوازییه‌كی گه‌وره‌م ده‌بینی‌ له‌ نێوان ئه‌م و زۆرێك له‌ دانیشتوانی ئاواییه‌كه‌، ئێواران زۆربه‌یان له‌لای دوكانه‌كانی ئاواییه‌كه‌ كۆده‌بنه‌وه‌، به‌ ده‌مه‌ته‌قه‌ی بێبایه‌خ و دووباره‌كراو، بوختان و هه‌ندێ جاریش خه‌ریك شۆخی و ده‌مه‌قاڵی كاته‌كانیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن. دنیا به‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌ بڕۆخێ، ئاگایان لێ نیه( وه‌ من چه‌؟ موشكیله‌ی من نیه‌‌…خودا خاسی كه‌د…خودا كه‌ریمه‌. ئینشه‌ڵڵا…)
به‌م دواییانه‌ ده‌مبینی حوسێن له‌ پشت ماڵیانه‌وه‌‌ به‌ گۆچانێكه‌وه‌ شۆڕده‌بووه‌وه‌ بۆ گه‌وڕی په‌زه‌كانی كه‌ تێدا چه‌ند سه‌ر مه‌ڕێكی به‌خێوده‌كرد و هه‌ر به‌ خۆیشی شوانیانی ده‌كرد تا بوون به‌ 40 سه‌ر مه‌ڕ، ئه‌وه‌ نه‌بێت به‌یناوبه‌ین برازایه‌كی هاوكاری ده‌كرد. حوسێن ئه‌م كاره‌ی نه‌كرد له‌به‌ر هه‌ژاری، به‌پێچه‌وانه‌كه‌ كرێكارێكی خانه‌نشینی بوو و توانای دارایی باش بوو. ‌‌
به‌یانییه‌كی سه‌یره‌، له‌ به‌یانیانی رۆژه‌كانی تر ناچێت، جووڵه‌یه‌كی نائاسایی شه‌قامه‌كه‌ی گرتووه‌‌‌.

• هیچ بووه‌؟
• كاك حوسێن كۆچی دوایی كردووه‌!
• چۆن؟
• به‌ڵێ، ئه‌م به‌یانیه‌ په‌زه‌كانی دیار نه‌ماون و له‌وه‌ ترساوه‌ دزرابن، ئیتر به‌ ته‌مه‌نی 72 ساڵیدا به‌ گۆچانه‌كه‌ی و شه‌له‌شه‌له‌وه‌ له‌ كناری ئه‌ڵوه‌ن تا یاڵه‌كانی میلكان، به‌دوایان گه‌ڕاوه‌ و نه‌یانیدۆزیوه‌ته‌وه‌.
  خاوه‌ن په‌زه‌كانیتر له‌ خوار ئاوایی و كه‌سوكاره‌كه‌ی هه‌ستیان به‌ دیارنه‌مانی كرد و نه‌یانزانی چی لێهاتووه‌ و له‌ كوێیه‌‌. ئیتر ئه‌مانیش به‌دوای گه‌ڕاون. له‌ دواییدا به‌ مردوویی له‌ كناری ئاوه‌كه‌ دۆزیانه‌‌وه.
  چ سه‌فه‌رێكی سه‌خت و چاره‌ڕه‌شی به‌سه‌ر برد: پاش دیپۆرتی زۆره‌ملێی ساڵی 1975 له‌ كناری ئه‌ڵوه‌نه‌وه‌ بۆ شاری سامه‌ڕا، به‌ خانه‌نشینی گه‌ڕایه‌وه‌‌‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئیمڕۆ به‌ ته‌نهایی له‌ باوه‌شی ئه‌ڵوه‌ن سه‌ربنێته‌وه‌. ته‌رمه‌كه‌ی هه‌ر له‌ نزیك ئه‌و شوێنه‌ ‌دۆزرا‌یه‌وه‌ ‌كه‌ پێشی 48 نیشته‌جی بوو‌.
  كۆچكردوو له‌ سامه‌ڕا وه‌ك كرێكارێك له‌ كۆمپانیای ده‌رمان كاری ده‌كرد. كاتێ خانه‌نشین كرا، گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ میلكان، بۆ ئه‌و شوێنه‌ كه‌ دڵی پێده‌كرایه‌وه‌. گه‌رچی ته‌نهایی لێده‌چۆڕا، به‌ده‌گمه‌ن ده‌چوو بۆ ناو شار، هه‌ر پێویستی پێنه‌مابوو. ئه‌و18 ساڵه‌ هه‌ر له‌ خوار ئاوایی ژیانی به‌سه‌ر برد، وای ده‌زانی له‌ناو به‌هه‌شته، ئه‌گه‌ر لێی دوور بكه‌وێته‌وه‌، ون ده‌بێت یان ژیان كۆتایی پێدێت، له‌وانه‌یشه‌ جۆره‌ په‌رچه‌ كرداری ده‌روونی ناخی بێت له‌به‌رامبه‌ر دیپۆرتكردنی زۆره‌ملێی یان ترسی هه‌بێت له‌وه‌ی‌ به‌ دووركه‌وتنی‌، هاژه‌ و سێبه‌ری داره‌كانی ئه‌ڵوه‌ن له‌ده‌ستده‌دا. ‌
  دوا هه‌واڵی ئه‌م شه‌و: مه‌ڕه‌كان به‌خۆیان گه‌ڕانه‌وه‌.
• ئه‌ی به‌خێر نه‌یه‌نه‌وه‌…ده‌ وه‌ره‌ له‌داخاندا شه‌ق مه‌به‌….به‌نه‌عله‌ت بن….خۆزیا دزرابان یان گورگ سه‌رتاپایانی شه‌لوپه‌ت بكردبا… تازه‌ كار له‌ كار ترازاوه‌ و جه‌نابیان به‌ باعه‌ باعه‌وه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌…ئه‌بینن چۆن ئه‌م سه‌گ بابانه‌ چونه‌ خوێنی حوسێن. ئاخر بۆچی هاتونه‌ته‌‌وه‌؟ خێره‌؟ ملیان بشكێنن و بڕۆن گه‌شته‌ڵی خۆیان بكه‌ن…هاتنه‌وه‌یان پوشێك ناهێنێ. ئه‌رێ ئێوه‌ مه‌ڕی عه‌جولی واتان بینیوه‌؟
  ئیمشه‌و شوێنه‌كه‌ی له‌بان زه‌وی گۆڕی بۆ ژێر زه‌وی، جیاوازییه‌كه‌شیان هێنده‌ زۆر نیه‌…رۆژگاره‌كانی له‌ جیهانێكی نامۆ و پڕ ژان و ته‌نهایی، خاڵی له‌ سۆز و دڵنه‌وایی و بایه‌خدان به‌سه‌ر برد…18 ساڵ له‌ دراوسێتیمان به‌ قه‌ت نیوه‌ی ئه‌م نووسینه‌ له‌گه‌ل یه‌كتر قسه‌مان نه‌كرد.
  ئه‌وه‌تا ئێستا ئه‌و رۆی و ئاگای له‌ دنیا نه‌ماوه‌ و منیش گه‌رچی له‌گه‌لی براده‌ریم نه‌بوو یان بۆ جارێك پێكه‌وه‌ چایه‌كمان نه‌خوارده‌وه‌‌، خه‌وم لێبڕاوه‌و بیر له‌ ژیانی غه‌ریب و تایبه‌تی ئه‌و ده‌كه‌مه‌وه‌: به‌ته‌نیا ژیا و به‌ته‌نیا ملی رێگای گرته‌به‌ر و رۆی،
  ماڵیئاوا و یادی به‌خێر.

  سه‌لام عه‌بدوڵڵا

6 رۆژه‌(فاغنه‌ر) به‌ 25 هه‌زار سه‌ربازه‌وه‌، هه‌موو جیهانی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كردووه‌، به‌ڵام ده‌بینین نزیكه‌ی 15 هه‌زار ده‌رچووی زانكۆ و نزیكه‌ی 2 هه‌زار خوێندكاری زانكۆی گه‌رمیان، ئاماده‌ نین رۆژانه‌ دژ به‌ دانپێنه‌نانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای عیراق به‌ بڕوانامه‌كانیان ناڕه‌زایه‌تی ده‌رببڕن.
شایانی باسه:1- ‌ هه‌ڵویستی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای عیراق هه‌ر زانكۆی گه‌رمیان ناگرێته‌وه‌، به‌ڵكو ده‌رچووانی زانكۆكانی(راپه‌ڕین)،(هه‌ڵه‌بجه)و(چه‌رموو)ش.
‌2- ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ جۆره‌ مامه‌ڵه‌یه‌كی سیاسی ده‌كات دژ به‌ دانپێنه‌نانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای كوردستان‌ به‌ بڕوانامه‌كانی زانكۆی(قلم) و(كتاب) له‌ كه‌ركوك كه‌ له‌ دواییدا ته‌نها خوێندكاران باجی قورسی ئه‌و سه‌وداكارییه‌ ده‌ده‌ن.
جێی داخه‌ دوێنی ته‌نها نزیكه‌ی 100 ده‌رچوو و خوێندكار دژ به‌و بڕیاره‌ له‌به‌رده‌م كۆلیژی ئاداب له‌ خانه‌قین ناڕه‌زایه‌تیان ده‌ربڕی. بۆچی؟ ئه‌وانیتر به‌شداریان نه‌كرد؟!
هۆكاری ئه‌م كه‌مته‌رخه‌مییه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆیه‌ك له‌وانه‌(ره‌شبینی، كه‌سوكاره‌ پیاوسالاره‌كان(باوك، برا یان مێردهی ژنه‌كان قبووڵ ناكه‌ن به‌شداری ناڕه‌زایه‌تی بكه‌ن یان هه‌ر پێیان باشتره‌ كاری ماڵه‌وه‌ بكه‌ن)و هه‌ندێ له‌ ده‌رچووه‌كان باكیان نیه‌، چونكه‌ كارێك ده‌كه‌ن یان توانای دارایی خێزانه‌كانیان زۆر باشه‌ یان هه‌ندێكیش به‌ به‌رتیل كاریان ده‌ستكه‌وتووه‌.
له‌ولاوه‌وه‌ مامۆستاكانی ئه‌و زانكۆیانه‌ كه‌مته‌رخه‌من، چونكه‌ ماوه‌ی 10 ساڵ زیاتره‌ هه‌ر پشتیان به‌ بیروكراتی به‌رپرسانی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای كوردستان به‌ستووه بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م كێشه‌یه‌‌ و بۆ جارێكیش ئاماده‌نه‌بوون ناڕه‌زایه‌تی ده‌رببڕن. هۆكاری ئه‌م هه‌ڵویسته‌ش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی و حزبیان، چونكه‌ موچه‌كانیان وه‌رده‌گرن و زۆربه‌شیان سه‌ر به ‌حزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانن‌‌.
له‌پاڵ ئه‌م سته‌مكاریه‌، هه‌زاران ده‌رچووی زانكۆكانیتریش به‌هۆی سیاسه‌تی بازاڕی ئازاد و به‌رنامه‌ڕێژی راویژكارانی صندوقی دراوی جیهانی‌، بێكاركراون و حكومه‌تیش له‌دژیاندا په‌یڕه‌وی ده‌كات:
ده‌مێكه‌ به‌رپرسانی هه‌رێم به‌ ده‌رچووان ده‌ڵێن(بۆ دامه‌زراندن مه‌یه‌ن بۆ لای ئێمه‌، بڕۆن له‌ كه‌رتی تایبه‌تی كاربكه‌ن).
قوربانیانی ئه‌و سیاسه‌ته‌ بریتین له‌ ده‌رچوو و خوێندكاره‌ هه‌ژاره‌كان كه‌ هه‌موو ده‌رگاكان به‌ روویاندا داخراوه‌، ته‌نها كاركردنی نامۆ له‌ پسپۆڕیان و به‌ كرێی هه‌رزان نه‌بێت.
ئه‌م كێشه‌ و سه‌وداكارییه‌ لێكه‌وتێكی تری قه‌یرانی گشتی حكومه‌تی كه‌رتی تایبه‌ت و ئابووری لیبڕالیزمی نوێیه له‌ بواره‌كانی به‌ ئه‌هلیكردنی ته‌ندرووستی، په‌روه‌رده‌، داینگه‌، نه‌وت، گاز، كاره‌با، ئاو، ئینته‌رنێت، ته‌له‌فۆن، سیكورتی، بانق و خزمه‌تگوزارییه‌كانیتر‌.
‌له‌به‌ر ئه‌و هۆكارانه‌، تاقه‌ چاره‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌ ده‌رگای خه‌بات بده‌ن و گه‌شبینبن بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ ره‌واكانیان و خوێندكارانی فه‌ره‌نسا بكه‌ن به‌ نموونه‌ی باڵایان.
ئه‌گه‌ر فاغنه‌ر له سه‌ركێشییه‌كه‌ی به‌‌ 25 هه‌زار سه‌ربازه‌وه‌ دنیای هه‌ژاند، ئه‌وا‌ ئێوه‌ سوپایه‌كی مه‌ده‌نی له‌بننه‌هاتوون و به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانن مافی خۆتان و هه‌موو بێكاركراو و سته‌ملێكراو و كویله‌ هاوچه‌رخه‌كانی بازاڕی سه‌رمایه‌‌ دژ به‌ به‌رنامه‌ی نیولیبڕالیزمی ده‌سه‌ڵاتداران و حزبه‌كانیان به‌ده‌ست بهێنن.

سه‌لام عه‌بدوڵڵا

ئیمڕۆ یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد پاش تێپه‌ڕبوونی 10 ساڵ به‌سه‌ر ماڵئاوایی د. ئه‌حلام مه‌نسوور، به‌ناویه‌وه‌ خه‌ڵاتیان به‌خشی به‌ چه‌ند ژنێكی نووسه‌ر و ئه‌كادیمی شاره‌كه‌مان. دكتۆره‌ باجی خۆی دا وه‌ك خاوه‌ن كه‌سایه‌تی زانستی نه‌ك خۆفرۆش، رۆژنامه‌نووسێكی به‌جه‌رگ نه‌ك وه‌ك رۆژنامه‌فلوسه‌كان، رۆشنبیرێكی ئۆرگانی نه‌ك وه‌ك قه‌ڵه‌مفرۆشه‌كانی سوڵتانه‌كان و حزبه‌كانیان كه‌ به‌رده‌وام به‌روویانا ه‌وه‌ستا و به‌ دز و سته‌مكار و گه‌نده‌ڵ و كرێگرته‌ ده‌زانێ. به‌م بۆنه‌یه‌ به‌ كورتی باسی گه‌وره‌یی و گرنگی به‌رهه‌مه‌كانیم پێشكه‌ش كرد:
ئه‌حلام له‌ چیرۆكی (وێنه‌) كه‌ به‌ عه‌ره‌بی نووسیویه‌تی، ئه‌ڵێ‌(من مردوویه‌كم له‌ناو ماڵه‌كه‌م، وه‌ك شه‌هیدێك ده‌مرم.). به‌ڕاستی هه‌ر به‌و شێوه‌یه، به‌ ته‌نهایی و به‌ خه‌مباری و دنیایه‌ك دڵشكاوی‌ ماڵئاوایی كرد له‌ ژیان: (مانگ هه‌موو چركه‌یه‌ك ده‌ست به‌ گریان ده‌كات. ئایا چاوم ئه‌شكه‌وته‌؟). نا ئه‌شكه‌وت نیه‌، ناڕه‌زایه‌تیی دژ به‌ سه‌رشێتی سیستێمی نامۆبوونی مرۆڤ، ژانی له‌دایكبوونه‌ بۆ ژیانێكی نوێ.
به‌خۆی له‌وپه‌ڕی ئازاری مرۆیی هاتۆته‌وه‌ و له‌ وڵامی پرسی ته‌ناییه‌كه‌ی، ده‌ڵێ: ره‌نگه‌ وه‌ك هه‌میشه‌ بڵێن: له‌ماڵه‌وه‌ دانیشتووه‌ و تێگه‌یشتووه‌ كه‌ روحی ماندووه‌ و بێده‌نگی هه‌ڵبژاردووه‌، هیچ كارێكی نیه‌، بێجگه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌، هیچ كارێكی تری نیه‌. من وڵامیان ناده‌مه‌وه‌، چونكه‌ عیشقم خۆشه‌ویستیی له‌گه‌ل عیشقدا ده‌كا.)
ئه‌ڵوه‌نزاده‌كه‌مان‌ له‌راده‌به‌ده‌ر متمانه‌ی‌ به‌خۆ هه‌بووه‌: (ئه‌زموونه‌كه‌م وه‌ك چیایه‌كی به‌رزه‌ و گه‌ردوون به‌ردی بناغه‌ی له‌ناو دڵی روحم داناوه‌، بۆیه‌ خوێنبه‌ره‌كانم بوون به‌ رووبار و دڵم كانزایه‌كی ئاڵتوونه‌، ژه‌نگی پێی ناوێرێ).
به‌خۆی وه‌ك رۆشنبیرێكی ئۆرگانی ده‌یزانی وشه‌كانی به‌ ئاره‌ق و شكستی هه‌ژاران ئامێته‌ بووه‌ و به‌ڕووی دووڕووه‌كان ده‌ته‌قێته‌وه‌: (پێموابێت مانگ مه‌یی بێهوایی ده‌نۆشێت و لاپه‌ڕه‌كانم خوێن….ئێوه‌ به‌رده‌وام ده‌مامكتان داناوه‌ و ناتوانن وێنه‌كه‌ به‌باشی ببینن. من له‌ هیچ هه‌نگاوێكی رابردووم په‌شیمان نیم).
هه‌ر له‌ هه‌مان وتار رووی قیزه‌وه‌نی ده‌سه‌ڵاتدارن پیشانده‌دا و ده‌ڵێ: (له‌نێوچه‌وانم درووشمی ئازادی و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی درۆینه‌كانی سیاسه‌تمه‌داره‌كانی كوردستان لێ نه‌نووسراوه‌).
دكتۆره‌ زاده‌ی خۆشه‌ویستی مرۆڤ بۆ مرۆڤه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی سه‌رتاپا ساخته‌ كه‌ قینه‌یان له‌ سه‌رڕاستی هه‌ستاوه‌: (چونكه‌ من خۆشتانم ده‌وێ و ئێوه‌ش رقتانه‌ له‌ من و به‌ردتان تێده‌گرتم. ئێستا میژووی مرۆڤایه‌تی به‌ردتان تێده‌گرێ) و رووبه‌ڕوو به‌ به‌ پۆلیسیان ده‌شوبهێنێ: خۆتان ماندوو نه‌كه‌ن وله‌ییرتان نه‌چێت، ئێوه‌ پۆلیسن).
گریان بۆ ئه‌حلام سه‌فه‌رێكی له‌ مێژینه‌ی مرۆڤه‌، خۆیشی گریانه‌كانی جارێ به‌ مانگ و جارێ به‌ خدری زینده و باڵنده‌كان‌ ده‌سپێرێ: (ئه‌وه‌ته‌ خدری زینده‌ به‌ كوڵ ده‌گرێ تا كات، ئه‌ستێره‌ و په‌یگه‌ر و باڵنده‌ و داره‌كان ده‌گرین، به‌ڵام نه‌ من ده‌گریم و نه‌ وێنه‌كه‌ی نێوچه‌وانم…)یان(له‌ رۆژێكی ترسناك، سه‌رماوسۆڵدا، مانگ بێداریكردمه‌وه‌ و له‌پێناومدا ده‌ستی به‌ گریان كرد و وتی: ئه‌وانه‌ گاڵته‌یان پێكردی…من له‌پێناو ره‌نجه‌ به‌باچوو و ئاه وناڵه‌كانت ده‌گریم.)
هه‌ر وه‌ك چۆن كه‌س نازانێ خانه‌قین(شارێكه‌ لوناو باخ یان باخێكه‌ له‌ناو شار)، به‌هه‌مان شێوه‌ نازانین ئه‌حلام ئه‌ڵوه‌نه‌ یان ئه‌ڵوه‌ن ئه‌حلامه‌: (له‌ گۆرانییه‌كی رووسی(هه‌ردومان كناری رووبارێكین قه‌ت یه‌ك ناگرنه‌وه‌ و له‌یه‌كجیانابنه‌وه). به‌و شێوه‌یه‌ من و عیشق كناری رووبارێكی خوێناوین.).
‌له‌ كتێبه‌كه‌ی(ئه‌زموون). لێره‌ ئه‌م دیالۆكه‌ گه‌وره‌یی هه‌ڵویست و بڕوای وه‌ك ژنێكی نوێ ده‌رده‌كه‌وێت، چه‌نده‌ هیوای به‌رزه‌، به‌ڵام وه‌ك هه‌ر مرۆڤێك هه‌ندێ جار بێده‌نگی هه‌ڵده‌بژێری و بێزاری داگیریكردووه‌: (

• روحت و ده‌روونت ده‌گۆڕمه‌وه‌
• نامه‌وێ. ده‌مه‌وێ هه‌ر خۆم بم و وه‌كو خۆم بمێنمه‌وه‌.
• بۆ؟
• وا له‌دایكبووم، وا ژیام و به‌م شێوه‌یه‌ش ده‌مرم
• چیته‌؟ بۆچی بێده‌نگی؟
• هیچ
• ئه‌ی بۆ بێزار دیاری؟
• بێزاری بۆته‌ پێستم)
  ئه‌حلام به‌وپه‌ڕی بڕواوه‌وه‌ بێمنه‌تی خۆی له‌ ئاست مردن و خودی ژیان و ته‌نانه‌ت یه‌كانگیری له‌گه‌ل خودا پیشانده‌دا: (گه‌یشتمه‌ حاڵه‌تی نیرڤانا، به‌رزترین پله‌ی بوون و له‌حاڵه‌تی یه‌كێتی بووندام له‌گه‌ل خودا…. چی دی هیچم ناوێ. ئه‌گه‌ر گیانیش له‌ده‌ست بده‌م. گوێی ناده‌مێ، چی ده‌بێ با ببێ.)
  هه‌روا دكتۆره‌ به‌ نه‌پساوی خاوه‌ن هه‌ڵویستی خۆی بووه‌ و سازشی نه‌ناسیوه‌، بۆیه‌ ده‌ڵێ: (ده‌سه‌ڵاتی كوردی منی به‌ سه‌گ له‌ قه‌ڵه‌م داوه‌)
  لێره‌ش ده‌بینین به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو تاڵی و وێرانی دۆخی خه‌ڵكه‌كه‌،‌ ره‌شبینی رووی تێده‌كات و ده‌كه‌وێته‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ خودا: (نه‌ مردن و نه‌ خه‌و ده‌مباته‌وه‌، نازانم كه‌ی رۆژده‌كاته‌وه‌. ژیانی من ته‌نیا شه‌و ده‌یكاته‌وه‌ و رۆژیشم تاریكه‌….تاریكستان له سیخوڕیستانی كوردستانی ژێر به‌ ژێر فرۆشراو.
• خودایه‌ له‌ زمانم تێده‌گه‌یت؟
• به‌ڵێ تێده‌گه‌م. ئێوه‌ ده‌سه‌تدارانتان هه‌میشه‌ نۆكه‌ر بوون
• به‌داخه‌وه‌ ده‌زانم ده‌مێكه‌ ئه‌م راستیه‌م به‌دیكردووه.

ده‌بوو ئه‌م ئه‌ڵوه‌نزاده‌ یاخییه‌ پاش 100 ساڵ له‌دایك ببێت: ئه‌حلام ‌وه‌ك گوڵێكی سووره‌ له‌ناو وێرانی، خۆشه‌ویستیه‌ له‌ناو فه‌زای جه‌نگ و خوێنڕشتن، سه‌رڕاستیه‌ له‌ناو دنیایه‌ك له‌ دووڕوویی، له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌ كه‌ تا ئێستا تێڕوانینی نه‌ریت و مه‌زهه‌ب وه‌ك مڵۆزه‌م یه‌خه‌ی گرتووه‌‌.
لێره‌ ژنانی چینێكی دیاریكراو دێنه‌ گۆ، ئامه‌ ره‌شه‌ ده‌بێته‌ ده‌نگی چه‌وساوه‌كان له‌ شۆڕشی 1958 له‌ شاره‌كه‌. ئه‌حلام هاواری ژنه‌ ژێرده‌سته‌كانه‌ دژ به‌ جیهانگیری سه‌رمایه‌داری و ئابووری و كلتووری نامۆیی لیبڕالیزمی نوێ و نموونه‌ه‌كانیان له‌ ریزی ژنان و دژ به‌ ژنان: ئه‌م سیستێمه‌یه‌ كه‌ فێمیساید، چه‌وساندنه‌وه‌ و ئاواره‌یی و بێكاری و زه‌وتكردن و لاقه‌ و كچه‌ مۆدێل و له‌شفرۆشی له‌ دنیا به‌رفراوانتر كرددوه‌!
به‌شی دووهه‌م دوایی

له‌ په‌راوێزی خوێندنی رۆمانی(ئه‌ڵوه‌ن)
له‌سه‌رده‌می به‌درخانییه‌كانه‌وه‌ هیچ نوسینێكی فێمنستی به‌ ره‌هه‌نده‌ سۆسیالیست و واقیعییه‌كه‌ی به‌ زمانی كوردی نه‌نووسراوه‌ به‌تایبه‌تی به‌ زاراوه‌ی كه‌ڵهوڕی تێكه‌ڵ به‌ سۆرانی). له‌بواری رۆماندا( ئه‌ڵوه‌ن) ده‌نگی ژنه‌ هه‌ژار و په‌راوێزخراو و زه‌وتكراو و لێقه‌وماو و ماندووكانه‌. پاش نووسینی ئه‌م رۆمانه‌ به‌ 27 ساڵ، به‌ڕێز خه‌نده‌ مه‌حه‌ممه‌د جه‌زا كتێبێكی بڵاوكرده‌وه‌ به‌ناو(ئۆقیانووسێك له‌ تاوان) كه‌ هیچی له‌م رۆمانه‌ كه‌متر نیه‌.
راسته‌ دكتۆره‌ وێنه‌ی( كامۆ)ی له‌ ژووره‌كه‌ی هه‌ڵواسیوه‌ و راستیشه‌ له‌ هه‌ندێ نووسین مۆركی بێهوده‌ییان هه‌یه‌، ئه‌ی چاوه‌ڕوانی چی له‌ ژنه‌ یاخییه‌ك بكه‌ین له‌ناو ئه‌م زبڵخانه‌ كه‌رپیاوسالارییه‌؟
په‌یامی رۆمانی ئه‌ڵوه‌ن ریچكه‌یه‌بێهوده‌یی نه‌گرتووه‌‌ و نموونه‌ی ئه‌ده‌بی ریالیستی سۆسیالیستیه‌، قاره‌مانی رۆمانه‌كه(‌ئامه‌ ره‌ش) باوشی ژن و مناڵه‌(ئه‌حلام)‌ تۆقێنراو و هه‌ڕه‌شه‌لێكراو و به‌ زۆره‌ملی له‌شفرۆش و هه‌ژاره‌كانه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م.‌
ئامه‌ ره‌ش(دایه‌نی ئه‌حلام)له‌گه‌ل‌ هه‌ژاری و بێده‌ربه‌ستییه‌كه‌ی ئاگای له‌ ده‌وری خۆی هه‌بوو.
كه‌سایه‌تی حه‌سه‌ن توتنچی و دوكانداره‌كانی ده‌وربه‌ری دوكاتی باپیره‌ی، یه‌كه‌م نموونه‌ی سته‌مكاری پیاوسالارانه‌یه‌ له‌ ژیانی ئه‌حلامی هه‌رزه‌كار كاتی ده‌چێته‌ سه‌ر دوكانی باپیره‌ی تا له‌ نوێژ ده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌حم رووبه‌ڕوویان ده‌وه‌ستێته‌وه‌: (ئه‌ی دوێته‌ فره‌ جه‌ربه‌زه‌س…ئاخر چوین وه‌ئیمه‌ ئویشد گه‌واد…درووكه‌ن…دووفاقی و دوو به‌ره‌كی و درۆده‌كه‌ن)
نه‌ك هه‌ر دوكانداره‌، مالی ره‌شید به‌گ به‌ هۆلاكۆ و ته‌یمورله‌نگ و ره‌به‌نه‌كانی سه‌ده‌ی ناوه‌راست و ره‌شید به‌گیش به‌ راسپۆتین شوبهاند. له‌گه‌لیدا كاتێ زوڵمكاری حاجییه‌ك ده‌بینێ پێی ده‌ڵێ: تاوان خوداس… تو حاجید،له‌ خوددا پاڕێده‌و، وه‌ شورته‌ و كه‌له‌پچه‌ عاله‌مه‌گه‌ خاس كه‌ید؟) هه‌روا ئه‌كبه‌ر سه‌گكوژ بوو و سه‌عه‌ ده‌هۆڵچی قه‌له‌ره‌شه‌كانی ده‌كوشت)
گه‌رچی ئامه‌ ره‌ش ژنێكی نه‌خوێنده‌وار و هه‌ژار و چاره‌ڕه‌شه‌، كه‌سایه‌تییه‌كی ئاشتیخوازی دژ به‌ جه‌نگ و كوشتنیشه‌‌: (چه‌ند جار وتمه‌سه‌ پیان: خوین مه‌رژنن).
ئێستا مناڵ فڕێدان زیاتر بووه‌ له‌ جاران ، له‌ رۆمانه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر زه‌ق ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌، بۆ نموونه‌ وه‌ك هه‌واڵ ده‌گات ئامه‌: (مناڵیگ له‌به‌رده‌م مزگه‌وت فڕێدانه‌) و له‌وه‌ش تراژیتر ئه‌وه‌یه‌، هه‌ر كچێك یان ژنێك مناڵی سرووشتی ببێت، به‌نهێنی له‌لایه‌ن ئامه‌وه‌: (شوین گومیان كه‌م..قه‌حرخۆم، به‌س چه‌ بكه‌م).
ئه‌حم خۆڵ ناكاته‌ چاوكان و هه‌ر باسی ژن وه‌ك به‌ شێوه‌ی ئه‌رینی ناكات و راشكاوه‌ باسی فه‌ریده‌ به‌ربووك و ئه‌نه‌ ئه‌ڵماس چۆن قه‌واده‌یی بۆ حه‌سه‌ن ئاغا كردووه‌: (حه‌سه‌ن ئاغا دۆست نه‌نه‌ ئه‌لماس بی،‌ ژ‌ن جوانیش ئه‌رای ئه‌هاورد).
له‌ رۆمانه‌كه‌، ئه‌ڵوه‌ن رۆڵی فریادره‌س ده‌بینی له‌ ژیانی ئامه‌ و خودی ئه‌حلام، نه‌ك ته‌نها له‌م به‌رهه‌مه‌، به‌ڵكو له‌ چه‌ندین به‌رهه‌م و وتاری تر، هه‌ر چۆن په‌نای بێ ناهانه‌، ئه‌ڵوه‌نیش به‌هه‌مان شێوه‌: (ئامه‌ هه‌ر كه‌ خه‌م دایده‌گرت، ده‌ستمی ده‌گرت و ده‌یبردم بۆ سه‌ر ئه‌ڵوه‌ن و خه‌مه‌كانی ده‌دا به‌ ده‌م رووباره‌كه‌وه‌).
خه‌مه‌كانی زیاتر خه‌می ژنان و كچانی شار بوو، بۆ نموونه‌: ( فه‌یمه‌ 3 رۆژ بوو له‌ناو خانه‌كه‌ مردبوو، بونی كردبوو….بووكه‌كه‌ی شه‌فه‌ بنی نیه‌)
ئه‌حلام دیارده‌ی كوشتنی بووك به‌ هۆی جیاواز پیشانده‌دا و ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تی ئامه به‌ ده‌م تلیاق خواردن و جگه‌ره‌كێشان یان سه‌رخۆشییه‌وه‌ دنیا ده‌گرته‌وه‌‌: (ئای كه‌ وێنه‌یه‌كی سامناك بوو…له‌توپه‌تیان كرد. ئامه‌ هه‌زار جوێنی دا به‌ شه‌فه‌ و سه‌ید زاده‌ و دایكی باوكی و هه‌موو خانه‌قین، به‌ مه‌ و شه‌رع و مه‌رع، به‌ نێر و مێ).
هۆكاری فێمیساید له‌ رۆمانه‌كه‌ حه‌سه‌ن ئاغای ده‌ره‌به‌گ و هاوڕێی قائمقام و به‌ڕێوبه‌ری پۆلیس و به‌رپرسسه‌كانی تر بوو: ( حه‌سه‌ن ئاغا ئه‌مر كرد بكوژنه‌ی).
له‌به‌ر ئه‌وه‌ی رووداوه‌كانی رۆمانه‌كه‌ له‌ گه‌ڕه‌كی (چایلغ)ه‌، ئه‌حلامیش رۆڵی چاودێریش ده‌بینی و ده‌نووسێت : (ئیتر چایلغ له‌و رۆژه‌دا نه‌ك ته‌نیا نموونه‌ی هه‌موو جیهان بوو، به‌ڵكو مێژووی هه‌موو مرۆڤایه‌تی له‌ چاو ئه‌و چه‌ند سه‌د مناڵه‌ به‌ وردی دیار بوو.)
هه‌ر له‌ مناڵییه‌وه‌ ئه‌لفوبێی دركی به‌ جیاوازی چینایه‌تی كردووه‌و رۆڵی پێشره‌وایه‌تی بینیوه‌ له‌ناو مناڵه‌كان. ئه‌حلام ئه‌مه‌ له‌ بیروه‌رییه‌كانی له‌باره‌ی رۆژانی جه‌ژن ده‌رخستووه‌ : مناڵه‌ هه‌ژاره‌كان له‌ رۆژی جه‌ژن: (رۆژی جه‌ژن بۆ مناڵه‌ هه‌ژاره‌كان ده‌بوو به‌ هه‌زار سه‌عات……ئه‌گه‌ر گه‌وره‌ بید چه‌ كه‌ی. گه‌وره بید سێ حكومه‌ت ده‌یده‌ یه‌كه‌و)
شانازی و سه‌رسامی ئه‌حلام به‌ كه‌سایه‌تی (ئامه‌ ره‌ش)ی دایه‌نی و باوه‌شی میهره‌بانی و دڵنه‌وایی گه‌یشتۆته‌ ئه‌و راده‌یه‌ كه‌ له‌ وڵامی پرسیاری(تو دوێت كید؟): ده‌مویست بڵێم ئامه‌ ره‌ش…له‌ سینه‌ما له‌ باوه‌شی ئامه‌ خه‌وی لێده‌كه‌وت.)
له‌ رۆمانه‌كه‌ زۆر به‌ ده‌گمه‌ن باسی هاوسه‌ری ئامه‌ حاجی بیسمیلا) ده‌كرێ، ئه‌وه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی ‌رووكه‌ش.‌ دایكی 3 كچ بووه‌(سه‌عدیه‌ و سعاد و وه‌جیهه‌). سه‌عدیه‌ له‌لایه‌ن ره‌حیمه‌ كه‌چه‌ڵ زه‌وتكرا و كه‌ناسه‌كه‌ ده‌ستی راستی به‌ خوێنه‌كه‌ی وه‌ردا و به‌سه‌ر وچاوی ره‌حیمه‌ كه‌چه‌ڵ هێنا. ره‌حیمه‌ به‌خۆیشی گه‌وادی له‌سه‌ر سه‌عدیه‌ ده‌كرد: ( ره‌حیمه‌ كه‌چه‌ڵ پیاوهكانی ده‌هێنا و مراقب به‌له‌دیه‌كه‌ش و به‌ هه‌ڕه‌شه‌ ….وووو)
سه‌عدیه‌ له‌پێناو ئه‌وه‌ی ئازار دایك و باوكی نه‌بینێ: (نه‌وتی رژانه‌ سه‌ر خۆی و به‌ شخارته‌ ئاگری خۆی دا.
له‌ناو خه‌ڵك باسی (بێ بنه‌یی سه‌عدیه)یان ده‌كرد‌: (دوێته‌گه‌ی گان ئه‌یا….ئامه‌ خۆیشی).
ئه‌حلام له‌م باره‌یه‌‌ ئه‌ڵێ: (دوێتم لای خوداش شكات نێكه‌م…ئامه‌ ماڵ به‌ ماڵ و دوكان به‌ دوكانی ده‌كرد و زیاتر تلیقاقی ده‌كێشا و چاكتر مه‌ست ده‌بوو…زۆرجار له‌ چه‌ڵپاوی رێگاكاندا ده‌كه‌وت ئه‌وجا نه‌ك هه‌ر مناڵه‌كان، پیاوه‌ گه‌وره‌كان و ئه‌فندیه‌كانیش گاڵته‌یان پێده‌كرد و خۆیشی وڵامی كه‌سی نه‌دایه‌وه‌ و گاڵته‌ی به‌وان و دنیا ده‌كرد).

ئامه‌ی هه‌ژار(هاوڕێ فاتمه‌ گوێری بێوه‌ژن و پاقڵه‌فرۆش بوو و پێكه‌وه‌ سه‌ردانی پرسه‌كانیان ده‌كرد).
ئه‌حلام‌ لێره‌وه‌ هه‌نگاویكی تر ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌ بۆ خستنه‌رووی گرێ و ململانییه‌كان:
مچه‌ تورشیفرۆش، به‌یانیان خایه‌ و نیوه‌ڕوان تورشی و شه‌ویش پاره‌كه‌ی ده‌دا‌ عه‌ره‌ق. ئه‌ی چی به‌ پاره‌كه‌ی بكات؟
گرنگی مچه له‌ گرنگی ئامه‌ كه‌متر نیه‌، كه‌سایه‌تییه‌كی تری تراژیدی ‌رۆمانه‌كه‌یه‌، كوڕی باوكێكی هه‌ڵهاتوو له‌ شاره‌زوور و هه‌ژاره‌، له‌لای حه‌سه‌ن ئاغا كاری ده‌كرد و ئه‌م له‌بری خوداوه‌ند چاره‌نووسی ره‌شی بۆ ئه‌به‌د دیاری كرد. ئه‌و كاته‌ مچه‌ دركی به‌ دنیا كرد، به‌ چاوی خۆی ده‌یبینی دایكی چۆن له‌شفرۆشی ده‌كات و رقی له‌ باوكییه‌، به‌ڵام نه‌یده‌زانی دایكیشی له‌لایه‌ن دڕنده‌كه‌وه‌ به‌ زۆره‌ملی زه‌وتكراوه و به‌خۆیشی مناڵێكی سرووشتیه‌. لێره‌و و له‌وێ گوێ له‌ قسه‌ی خه‌ڵك ده‌بوو، ئه‌مه‌ بوو به‌ گرێ كوێره‌ و دوای وڵام ده‌گه‌ڕا: كوڕی كێیه‌؟
له‌ گفتوگۆیه‌ دڵته‌زێن له‌نێوان مچه‌ و ئامه‌ ئاراسته‌ی رۆمانه‌كه‌ دیاری ده‌كرێت. ‌
ئامه‌ جێگای متمانه‌ بوو، بۆیه‌ مچه‌ باسی هه‌ستی خۆی بۆ فاتمه‌ی له‌لادا كرد، به‌و ته‌مایه‌ بیگه‌یه‌نێت به‌ دڵبه‌ره‌كه‌ی: ئامه‌ باسی هه‌ستی خۆشه‌ویستی مچه‌ی تورشی و خایه‌فرۆشی بۆ فه‌یمه‌ زۆر به‌ جوانی كرد.
گه‌وره‌ترین سوێندی ره‌مه‌زان (وه‌ پاكی ئامه‌ قه‌سه‌م) بوو. ره‌مه‌زان له‌گه‌ل سه‌به‌ كچی و پیرۆزی ژنی خێزانێكی تری هه‌ژاری چایله‌غ بوون له‌گه‌ل پوره‌ سوڵتانه‌ی كوێر و سواڵكه‌ر.
ره‌مه‌زان وه‌ك پیاوێك كه‌سایه‌تی ئیجابی ناو رۆمانه‌كه‌ی و ئه‌حلام هاوڕێتی سه‌به‌ی كچی كرد و یاری له‌گه‌ل ده‌كرد و دڵیده‌دایه‌وه‌، چونكه‌ به‌رده‌وام به‌ هۆی كاری باوكییه‌وه‌ سووكایه‌تی پێده‌كرا: (زۆربه‌ی ئێواران ده‌چووم بۆ كه‌لاوه‌ شڕه‌كه‌ی ماڵ سه‌به‌ و پێكه‌وه‌ به‌ لۆكه‌ و په‌ڕۆ كۆن بووكه‌شووشه‌مان ده‌رووست ده‌كرد. ئه‌وه‌نده‌ سه‌به‌م خۆشده‌ویست ناتوانم باسی ئه‌و سۆزه‌ پاكه‌ بكه‌ كه‌ هیچ لافاوی قینی چینایه‌تی بیڕوخێنێ. ده‌ربه‌ستی لێدان نه‌هاتم ئه‌وه‌نده‌ له‌سه‌ر حه‌ق و ناحه‌ق لێیاندام. پاش هه‌موو تێهه‌ڵدانێك ئامه‌ له‌باوه‌شی ده‌گرتم و فرمێسكه‌كانمی ده‌سڕیه‌وه‌:
(هیچ شتێك تامی ئه‌وه‌ی نه‌بوو سه‌ر له‌‌ سه‌ر سنگی ئامه‌‌ بنێم).
مه‌لیحه‌ ناوی یه‌كێك بوو له‌ كڵۆڵه‌كانی گه‌ڕه‌كه‌كه‌مان، به‌بێ دایكی گه‌وره‌ بوو. باوكی دایكی كوشتووه‌، هه‌ر جارێ پرسیاری دایكی بكربا، یه‌كسه‌ر وه‌ك جانه‌وه‌ر پێ ده‌وت: (جاریكی تر بپرسید سه‌رت بڕم). مه‌لیحه‌ی به‌دبه‌خت له‌ مناڵانی گه‌ڕه‌ك و له‌ ته‌نانه‌ت له‌ كچ و ژنه‌ گه‌وره‌كانیش گوێ له‌ قسه‌ی و قسه‌لۆك ده‌بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ته‌ فریادره‌سی ژانی سته‌ملێكراوان وه‌م فریشته‌ په‌یدا بوو: (ئامه‌ ناخی خۆی ده‌كرده‌ گۆڕستان تا خه‌م و په‌ژاره‌ی ئه‌و كچه‌ به‌سته‌زمانه‌‌ تێدا بشارێته‌وه‌). ئه‌حلام به‌م شێوه‌یه‌ كاره‌كته‌ری باوكی مه‌لیح ه‌ وه‌سف ده‌كات: (باوكی مه‌لیحه‌ باوك نه‌بوو، هیچ نه‌بوو جیای بكاته‌وه‌ له‌ هه‌ر جانه‌وه‌رێك.
باوك مه‌‌لیحه‌ خه‌ریك بوو مه‌لیحه‌ به‌ شوو بدا، به‌ڵام به‌كێ؟ به‌ كه‌سێكی قیزه‌وه‌ن، بۆیه‌(مه‌لیحه‌ په‌نای بۆ ژنه‌ پیره‌كه‌ی دراوسیان ده‌برد كه‌ هه‌موو پێان ده‌وت میمی….میمی كه‌سی به‌ پیاو نه‌ده‌زانی). میمی دیسان به‌خۆیشی قوربانی ده‌ستدرێژی سێكس بوو له‌لایه‌ن قه‌ساوێكه‌وه‌.
میمی له‌باره‌ی پلانی به‌شوودانی مه‌لیحه‌ زۆر به‌ توڕه‌یی هه‌ڵده‌چێ و ده‌ڵێ: گوی وه‌ روح خاوه‌نیان توان بێنه‌ده‌ حوسه‌ قاچاخچی، ئه‌یه‌ خوداش قبووڵی نێكه‌د، به‌س دنیا نه‌ وه‌ حه‌ز منه‌ نه‌ وه‌ حه‌ز تو. ئه‌ی سه‌ك باوگه‌ وه‌ عومر باباده‌.
مه‌لیحه‌ بیر له‌ هه‌ڵهاتن ده‌كاته‌وه‌ و لێی ده‌پرسێ: (ئه‌ڕا كوره‌ هه‌ڕا بكه‌م، خودا له‌ كوره‌س تا بچمه‌ لای. تو جاری ئه‌ڕام په‌یای بكه‌. له‌ كوره‌ خۆم بشارمه‌وه‌. بچمه‌ ناو ته‌نویره‌گه‌ یان ناو كولانه‌گه‌؟
میمی: هههههه فه‌رقی نیه‌، ده‌ست گرن و خه‌نه‌ده‌ ناو ته‌نویره‌گه‌.
ئه‌حلام به‌شێوه‌یه‌كی ئۆستادانه‌ زۆری تاوانی ده‌ستدرێژی سێكسی به‌م شێوه‌یه‌ ده‌خاته‌ روو:
(میمی هاواری له‌ده‌ستدانی كچێنییه‌كه‌ی له‌لایه‌ن فه‌تاح قه‌ساب له‌گه‌ل هاواری مه‌لیحه‌ تێكه‌ڵ كرد) و پێی وت بۆ فریادڕه‌سه‌ بلیمه‌ته‌كه‌یان بۆ بانگ بكات: (خۆم چاره‌د كه‌م، خۆم چاره‌د كه‌م بچیده‌ كوره‌، بكه‌فیده‌ی ده‌س گورگه‌یل تر فایده‌ی نیه‌. بچووه‌ لای ئامه‌ ره‌ش بانگی بكه‌ ئه‌ڕام ئامه‌ ره‌ش وه‌ك فریادره‌سێك)
مچه‌ ئێستا تێگه‌یشت له‌ مه‌به‌ستی ره‌فه(باوكی مه‌لیحه‌) كاتێ ده‌هات بۆ ماڵیان، جگه‌ره‌ی له‌گه‌ل خۆی نه‌ده‌هێنا و ئه‌وه‌یشی بۆ روونبووه‌وه‌ كه‌ ره‌فه‌ گوادیشی ده‌كرد، بۆیه‌ بیر له‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ له‌ ره‌فه‌ ده‌كاته‌وه‌: (ئیمرو منیش مه‌مگ دوێته‌گه‌ی ره‌فه‌ فلیقانم و حه‌ق خۆم سه‌ندم)
دایك و باوكی مچه‌ له‌ ماڵ حه‌سه‌ن ئاغا كاریان كرد و پێیان باس كردبوو كه‌(حه‌سه‌ن ئاغا وه‌ دایگد كرد و دویاخر وه‌ زوور دانه‌ی باوگد).
نووسه‌ری رۆمانه‌كه‌ به‌ زمانی كچێكی جوان) هاوسۆزی خۆی له‌گه‌ل مچه(مناڵێكی سرووشتیه‌)‌ ده‌رده‌بڕێ پێی ده‌ڵێ: (گویزه‌ل ئۆغڵان). ئیتر مچه‌ه‌ شیره‌مه‌نیفرۆش و ناتر و بار هه‌ڵگر، ئاشقی كچه‌كه‌ ده‌بێ.
كه‌سایه‌تی مچه‌ كه‌ له‌مه‌ودوا رۆڵی زیاتر ده‌بینێ له‌ په‌ڕه‌سه‌ندنی رۆمانه‌كه‌:(مچه‌ راهاتووی ئازار بوو، خۆی ئازار بوو)
له‌ناو خه‌م و په‌ژارو سووكایه‌تی كۆمه‌ڵگه‌ و هه‌ژاری و گۆمانه‌كانی گه‌نجێك نازانێ كێ باوكێتی و بۆی ده‌گه‌ڕێ، له‌ شه‌وێكدا‌ دایكی خۆیی كوشت( وای ده‌زانی ئه‌و لكانه‌ له‌ نه‌وچه‌وانی بوو ئه‌گه‌ر به‌ر تفی مه‌لیحه‌ نه‌كه‌ون سپی نابنه‌وه‌) و بردی بۆ سه‌ر قه‌بری”باوكی”. له‌م كاته‌ ترسناكه‌دا ئامه‌ ره‌ش په‌یدا ده‌بێ و دیالۆكێكی هه‌ژێنه‌ر و دڵته‌زێن دێته‌پێش:
(مچه‌: ئامه‌ ئه‌ڕا كه‌ كۆرپه‌ بیم زینده‌ وه‌چاڵ نه‌كردیده‌م ئه‌ڕا هیشتیده‌م له‌ی دنیا پیسه‌ تا ئه‌ی كرده‌وه‌یله‌ گشتی بانه‌ سه‌رم. مچه‌ هه‌مان قسه‌كانی دایكی دووباره‌ كرده‌وه‌ كه‌ هیواداربووه‌ لافاوه‌كه‌ بیبات و نه‌جاتی بێت و ئه‌م هه‌موو ده‌رده‌سه‌ری و به‌ده‌به‌ختیه‌ نه‌بینێ)
ئامه‌ قسه‌كانی فاته‌ی دایكی مچه‌ وه‌بیرهاته‌وه‌ كه‌ چۆن هاوار و تكاكردنیشی به‌هانای نه‌هاتن و حه‌سه‌ن ئاغا به‌پلان و به‌زۆره‌ملی زه‌وتی كردووه‌. هه‌روا باوكی(مچه)ش‌ باسی شه‌وی زه‌وتكردنی فاته‌ی بۆ ئامه‌ ره‌ش گێڕاوه‌ته‌وه.‌
حه‌سه‌ن ئاغا له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی دڕنده‌یه‌كی بێبه‌زه‌یی بووه‌، له‌گه‌ل ژنه‌ یاساییه‌كانیشی درۆزنی كردووه‌ و دووڕوو بووه‌ له‌گه‌لیان.
كاتێ كرێگرته‌ و خزمه‌تكاره‌كان له‌نێو خۆیان باسی كوشتنی ئاغاكه‌یان و كوشتنیان كردووه‌؟ له‌وڵامدا وتویانه‌(كی ئیوه‌تمان كه‌د؟) و هه‌ندێكیان ده‌ڵێن(خۆمان زه‌ویه‌گه‌ی له‌ناو خۆمان به‌ش كه‌ین)، یه‌كێكیتر وتوویه‌تی(ئینجا حكومه‌ت چوین ری ده‌د. كشتمان گرێین و حه‌بس كرێین و ماڵ و مناڵمان له‌ وه‌رگی مرن).
هوشیاری ئه‌و زوڵملێكراوانه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و راده‌یه‌ ده‌ڵێن: (قه‌در سه‌گه‌كان له‌لای ئاغا له‌ ئیمه‌ زیاتره)‌ و ئه‌حلام به‌م شێوه‌یه‌ باسیان ده‌كات: (ره‌نجبه‌ره‌كان هه‌موو شتێكیان ده‌زانی…ده‌یانزانی ئاغا هیچ نیه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مان نه‌بن، باوه‌ڕیان به‌خۆیان هه‌بوو. له‌ناو یه‌كدا پشتگیری یه‌كتریان ده‌كرد و بۆ یه‌ك ده‌سووتان و یارمه‌تی یه‌كتریان ده‌دا). ئه‌مه‌ راسته‌ به‌ڵام به‌كرده‌وه‌ رارا و بێهه‌ڵویست بوون و هیچیان نه‌كرد و كه‌ په‌یدا ده‌بوو سه‌ریان بۆ داده‌نواند:
(له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێكیان ده‌زانی و له‌ناخه‌وه‌ رقیان له‌ ئاغا بوو، كه‌چی هیچیان نه‌ده‌كرد. كه‌ ئاغا ده‌رده‌كه‌وت، ره‌نگیان زه‌رد هه‌ڵده‌گه‌ڕا وهیچیان پێنه‌ده‌وترا جگه‌ له‌(ئاغا ئه‌مر كه‌ید…به‌ڵێ ئاغا..)

دیداری مچه‌ و ئامه‌ له‌سه‌ر قه‌بران تروپكی رۆمانه‌كه‌یه‌:
(ره‌نگه‌ هیچ ساتێك ته‌مه‌نی تاریكی و بێده‌نگی له‌ ژیانی ئامه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و شه‌وه درێژ نه‌بووبێت). ئامه‌ له‌ خۆڕا فێری تلیاقخواردن نه‌بووه‌و، ویستویه‌تی كاره‌ساته‌كانی بیربچێته‌وه‌. یه‌كێك له‌وانه‌ وه‌ك نموونه‌ كاتی له‌دایكبوونی مچه‌یه‌: (هه‌موو رۆژه‌كه‌ ده‌گریا). ئه‌حلام وه‌ك بڵێی قه‌ده‌ری مچه‌ هه‌ر له‌ كاتی له‌دایكبوونیه‌وه‌ دیاربووه‌: (هیچ كاتێ رۆژێ له‌ ته‌مه‌نم وه‌ك ئه‌و رۆژه‌ نه‌گریاوم. مچه‌ بۆ شیر و منیش مه‌گه‌ر خوا به‌ گه‌وره‌یی خۆی بزانێ چه‌ند به‌ كوڵ و بۆچی ده‌گریام.)
دكتۆره‌ وێنای تراژیدی تاوانی زه‌وتكردنه‌كه‌ ده‌كات و كاریگه‌ری له‌سه‌ر باوكی مچه‌ و له‌ زمانی ئامه‌وه‌ ده‌نووسێت: ده‌روونی ئاگری ئه‌گرد وه‌ك ئاگری‌ كادانه‌كه‌. ئه‌و ئاگره‌ له‌ كادانه‌كه‌ قژ سه‌ری چه‌رمی كرد‌. ئه‌و دویكه‌له‌ له‌ یاروو له‌ كادانه‌كه‌ ده‌رچی بییه‌ په‌رده‌ییگی ره‌ش وه‌ر چاوه‌گانی پووشی و كووری كرد).
ئامه‌: (سه‌رم بێسه‌ قه‌ورستان). ئامه‌ دیداری خۆی له‌گه‌ل مام سه‌مین گۆڕهه‌ڵكه‌ن باس ده‌كات كه‌ چۆن هه‌ر له‌و دیداره‌ كۆرپه‌ی(نایاسایی) لوتفیه‌ی كچی مكاك سه‌مین پێیه‌ و ده‌یه‌وێ له‌گۆڕی بنێ. له‌لایه‌كه‌وه‌ ئامه‌ ده‌ترسێ و له‌ولاوه‌ سۆزی مام سه‌مین بۆ كۆرپه‌كه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ بزانێ.
شۆڕشی 1958 لایه‌نی تری رۆمانه‌كه‌یه‌ و دكتۆره‌ له‌ دیدی ژنانی هه‌ژار و زۆرلێكراوان دژ به‌ سته‌مكاری حكومه‌ت و په‌یمانی به‌غدا، ده‌خاته‌ روو و ئامه‌ ره‌ش وه‌ك پێشه‌نگی ژنان پێمان ده‌ناسێنێت:
دایكی : عنقلابه‌
(ده‌شێ هۆی ئه‌و خۆپیشاندانه‌ گه‌وره‌یه‌ی خانه‌قین ئه‌و هه‌مكه‌ زوڵم و زۆره‌ بێ كه‌ ببوه‌ كۆت و ده‌م و زمانی خه‌ڵكه‌كه‌ی به‌ستبووه‌وه‌ . به‌راستی رۆژی هه‌ژار و ئاواره‌ و لێقه‌وماو و به‌شخوراوان بوو. كه‌ بینیان ئامه‌ ره‌ش له‌ پێشی خۆپیشاندانه‌ گه‌وره‌كه‌ی شاره‌وه‌، هه‌ژار پێویستی به‌وه‌ نه‌ما كه‌سێكی مانای شۆڕشیان بۆ روون بكاته‌وه‌.
پیرۆز بێ حلفی به‌غدا روخا…ئیستعمار و كلكه‌كانی گۆڕبه‌گۆڕ كران…)

• ئامه‌ كۆڕی بۆ ژنان و پیاوان ده‌به‌ست. هه‌رچی هه‌ژار هه‌یه‌ به‌ده‌وری كۆبوونه‌وه‌
• ئامه‌ زۆر به‌ گه‌رمییه‌وه‌ داوای خۆشه‌ویستی و یه‌كگرتنی خه‌ڵكی شاره‌كه‌ی ده‌كرد…شۆڕش هی ئێوه‌یه‌ و بۆ ئێوه‌یه‌ و ..بیپارێزن…رۆژی شه‌ره‌ف و گه‌رامه‌تی هه‌ژارانه‌)
• هه‌موومان تاوانیارین(بێده‌نگی …نه‌زانین..قایل بوون…ملكه‌چی)… (داوای لێبووردنی ده‌كرد)
• ئامه‌: موسته‌شاری هه‌ژاران و ده‌نگی راسته‌قینه‌یان…كۆتری ئاشتی…شاژنی شار
• به‌داخه‌وه‌ حه‌سه‌ن ئاغایشی له‌ كوشتن رزگار كرد
• ئامانجی خه‌ڵكه‌كه‌ له‌ شۆڕشه‌كه‌ به‌دی نه‌هات.
  پاشان هه‌ر بۆ ئامه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و دۆخیه‌كه‌ی پاش سه‌ركه‌وتنی شۆڕش، روون ده‌كاته‌وه‌: (جار جار ده‌بینرا، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ به‌ مه‌ستی به‌ رێگه‌دا ده‌ڕۆیشت، له‌تری ده‌دا..تومه‌ز ئه‌وی بێچاره‌ش له‌ وه‌ڕه‌سی رووی كردۆته‌ هه‌مان به‌زمی تلیاكێشانه‌كه‌ی جاری جارانی)
  ئه‌وجا باسی زه‌وتكردنی ژنێكی حه‌سه‌ن ئاغا ده‌كرێ وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ بۆگه‌نی خێزانی خه‌سه‌ن ئاغا: (زه‌ینه‌ب ژنی حه‌سه‌ن ئاغا له‌لایه‌ن كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌یه‌وه‌ زه‌تكرا)
  كاتی خۆی حه‌سه‌ن ئاغا‌ له‌سه‌ر رووبار كچێكی جوان وه‌ك(زه‌ینه‌ب) ده‌بینی چۆن له‌گه‌ل خۆشه‌ویسته‌كه‌ی(عه‌لی) به‌نهێنی یه‌كتریان له‌ ئامێز گرتووه‌. ئاغا ده‌كه‌وێته‌ داڕشتنی پیلانێك: كوشتنی عه‌لی(دۆستی زه‌ینه‌ب) به‌ده‌ست نوور(پیاوی حه‌سه‌ن ئاغا) بۆ ئه‌وه‌ی زه‌ینه‌ب بخوازێ
  زه‌ینه‌بیش پاش زه‌وتكردنی: (خۆیی خنكاند)
  حه‌سه‌ن ئاغا ته‌نها شێوه‌ی له‌ مرۆڤ ئه‌چێ. ئه‌م جاره‌یان كچی برای(مه‌ریه‌م) زه‌وتده‌كات و ده‌ی‌كوژێ و براكه‌ی خۆی سه‌عدی(باوك مه‌ریه‌م)یش ده‌رمانخوارد ده‌كات.
  حه‌سه‌ن ئاغا پرسیار له‌ ئامه‌ ئه‌كات:
• ئامه‌ چوین بچمه‌ لای خودا؟ چه‌ بویشمه‌ پی؟
• جه‌نه‌ت!! هه! جه‌نه‌ت ها له‌ كوره‌؟ وه‌ ده‌س كی كه‌فد؟ دنیا خۆی قیامه‌ته‌
  حه‌سه‌ ئاغا چوو بۆ لای ئامه‌ ره‌ش به‌و مه‌به‌سته‌ بیكوژێ، چونكه‌ سوور ده‌زانێ به‌وه‌ی كه‌ ئامه‌ ئاگای له‌ هه‌موو تاوانه‌كانی هه‌یه‌. داوای ئاوێنه‌ی كرد له‌ ئامه‌ تا پڕ به‌دڵ سه‌یری خۆی بكات….ئاوێنه‌كه‌ی شكاند به‌بێ ئه‌وه‌ی یه‌كێكیان بێته‌ ده‌نگ، ویستی سه‌ری ئامه‌ی پێ ببڕێت به‌ڵام نه‌یتوانی له‌ شوێنی خۆی هه‌ستێته‌وه‌، پارچه‌یه‌كی تری له‌ ئاوێنه‌كه‌ شكاند و چه‌قاندی سه‌ر دڵی خۆی.
  جا كێ بڕوا ده‌كات به‌وه‌ی حه‌سه‌ن ئاغا خۆیی كوشتووه‌؟ له‌ كوێش؟ له‌ماڵی ئامه‌ ره‌ش.
• میمی تو باوگم كوشتی؟
  كچه‌كانی حه‌سه‌ن ئاغا له‌ پۆلیسخانه‌ په‌نجه‌ بۆ ئامه‌ درێژ ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئامه‌ وڵامی هیچ پرسیارێك ناداته‌وه‌. خه‌ڵكه‌ بوون به‌ دوو به‌ره‌. به‌ره‌یه‌كیان ده‌یانوت ئامه‌ ده‌مێكه‌ ئه‌م بڕیاره‌ی داوه‌ و به‌ره‌كه‌ی تر به‌رگریان له‌ ئامه‌ ده‌كرد.
  زۆری نه‌برد له‌شار هه‌واڵێكی تر بڵاوبووه‌وه‌ و سه‌چاوه‌كه‌ی پۆلیسێك بوو به‌ناو(ئه‌مین هیتله‌ر) گوایه‌ مچه‌ به‌خۆی له‌ پۆلیسخانه‌ ئاماده‌ بووه‌ و وتوویه‌تی: ( من وه‌ ده‌س خۆم له‌ ماڵه‌گه‌ی ئامه‌ حه‌سه‌ن ئاغا كوشتمه‌). هه‌ندێ له‌وانه‌ی چڵكاوخۆری ماڵ حه‌سه‌ن ئاغا بڕوایان به‌ قسه‌كه‌ی مچه‌ كرد و ده‌یانوت(مچه‌ گه‌وره‌ بیه‌ و زاند حه‌سه‌ن ئاغا چه‌نی ته‌عدا له‌ دایكی ئه‌كرد. دی حه‌ق خۆی و دایگی له‌لی سه‌ند).
  مچه‌ هه‌ندێ جار له‌ناو خه‌ڵك هاواری ئه‌كرد و ده‌یوت: (نه‌ نه‌ ئامه‌ حه‌سه‌ن ئاغا نه‌كوشتیه‌. ئامه‌ پیاوكوژ نیه‌).
  مچه‌ له‌ بارودۆخێكی ده‌روونی خراپ چوو بۆ لای مه‌لیحه‌ له‌شفرۆش، به‌ڵام ئه‌م جاره‌یان مه‌لیحه‌ قایل نه‌بوو خۆیی بۆ رووت بكاته‌وه‌، له‌به‌رده‌می دانیشت و پێیوت: ئامه‌ حه‌سه‌ن ئاغا كوشت. عاله‌م وه‌ها ئویشن.)
  مه‌لیحه‌ به‌ هێمنی خه‌تای له‌شفرۆشییه‌كه‌ی له‌ئه‌ستۆی مچه‌ هه‌ڵده‌گرێ(خه‌تای تو نه‌وی…من هه‌ر چاره‌ ره‌شه‌گه‌م ئه‌هاوردمه‌ بان ئه‌ی كاره‌…تاوان تو نه‌وی، تاوان باوه‌ ژنم بی و خۆشم ترنۆك بیم و ئه‌ی كاره‌ قبووڵ كردم. ئه‌گه‌ر خاس بیاتام خۆم ئه‌كوشتم….گشت روژیك و گشت شه‌ویگ عاله‌م وسن ئه‌ڕام…هه‌ر ده‌قیقه‌ییگم مردنه‌…روژی هه‌زار جار مرم و زینگه‌و بووم….)
  مه‌لیحه‌ هه‌ست و بیری خۆی وه‌ك سۆزانییه‌ك به‌ ژان و خه‌مباری و گریانه‌وه‌ بۆ مچه‌ ئه‌گێڕێته‌وه و پاشان ئه‌ڵێ كێ ناڵی تۆ له‌من به‌دبه‌ختتری، به‌ڵام تۆ پیاوی ئه‌توانی قسه‌ بكه‌، من ناتوانم قسه‌ش بكه‌م. گاڵته‌ی به‌ خوداش دێ و ئه‌ڵێ هه‌ر ئه‌وه‌‌ مابوو مه‌لایكتان بێن بۆ لام، ته‌نانه‌ت حاجی و مه‌لا و فه‌قیه‌كانیش ده‌چوون بۆ لای.
  مچه‌ ئه‌م جاره‌یان بێده‌نگ نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی ئینسانبوونی خۆی بسه‌لمێنێ و به‌ مه‌لیحه‌ی وت:
  ‌(گوش مه‌ته‌كن، مه‌ترس، هه‌ر چوینیگ بوو من قوتارد كه‌م و خوازمه‌د، سه‌ر هه‌ڵگرین، ئه‌ڕا شاریكی تر چیمن و…له‌ی جه‌هه‌نمه‌ قوتار بووین…دوویر، فره‌ دوویر كه‌فیمن. باوه‌ڕ بكه‌ وه‌ فقه‌وره‌گه‌ی…)
  له‌م كاته‌ ئیتر مه‌لیحه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی برینداركردنی مچه‌ی هه‌بێت باسی حه‌سه‌ن ئاغای(سه‌گ باوگ)ی بۆ كرد و چۆن ده‌ستی نه‌پاراستووه‌ له‌ هیچ كژ و ژنێك و (10 مناڵ دیرد، مناڵه‌گان نێزانن كی باوگیانه‌).
  مچه‌ دیالۆكی خۆی و ئامه‌ی بیركه‌وته‌وه‌ له‌سه‌ر قه‌بران: ( ئامه‌ بویش كوڕ باوگ خۆمم یا نه‌؟)
  و رۆیشت.
  ئیتر مچه‌ تا به‌یانی خه‌وی لێنه‌كه‌ت و سبه‌ی چوو بۆ پۆلیسخانه‌ و به‌ ئه‌فسه‌ره‌كه‌ی وت( من حه‌سه‌ن ئاغا كوشتم)و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك قسه‌كه‌ی نه‌گۆڕی و دوا داوای ئه‌وه‌ بوو بیبه‌ن بۆ لای ئامه‌ ره‌ئ و داوای لێبووردنی لێ بكات، چونكه‌ بێتاوانه‌ و بووه‌ به‌ هۆی زیندانكردنی و پاشان پۆلیس هه‌رچی لێ ئه‌كه‌ن با بیكه‌ن.
  هه‌ر كه‌ گه‌یشته‌ لای ئامه‌، یه‌كسه‌ر به‌ده‌م گریانه‌وه‌ كه‌وته‌ سه‌ر ده‌ستو قاچی و وتی: ئه‌ڕا كوشتیده‌ی؟ من بكوشتامه‌ی خاستر نه‌وی؟ حه‌ق ئه‌ی عاله‌مه‌ له‌لی بسه‌ندام…ئاخر ئه‌ڕا؟ ئه‌ڕا؟
  لێره‌ ئه‌حلام دوا گرێی رۆمانه‌كه‌ی ده‌كاته‌وه و به‌ده‌م ئامه‌ ره‌شه‌وه‌ ده‌ڵێ:
  (نه‌ كوڕم. چوین بود كوڕ باوگ خۆی بكوژد. هه‌ر چه‌ بوود باوگیه‌)
  له‌م رسته‌ دنیا له‌به‌رچاوی مچه‌ ره‌ش بووه‌وه‌، ده‌یویست حه‌قیقه‌تی خۆی بزانی:
  یه‌كسه‌ر مچه‌ وه‌ك پڵنگ ده‌ستی خسته‌ بینا قاقای ئامه‌ و خنكاندی به‌بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی بێت، مچه‌ رێ له‌ ‌قسه‌كه‌ی ئامه‌ بگرێ، نه‌یویست بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌روونی وێرانی…..ه‌ده‌میه‌وه‌ هاواری ده‌كرد: ئامه‌ بیژ ئامه‌، من كوڕ باو‌گ خۆمم یا ….؟ بیژ
  ‌یاساوڵه‌ چه‌نده‌ به‌ قۆناغه‌ تفه‌نگ به‌ربووه‌‌ گیانی مچه‌، به‌ڵام ئه‌م هه‌ستی پێنه‌كرد تا ئامه‌ له‌به‌رده‌ستی ساردبووه‌وه‌. ئه‌وجا هه‌ستی كرد هێزێكی زۆر سه‌یر له‌ په‌نجه‌ی ده‌ستییه‌وه‌ بۆ سه‌ری هه‌ڵده‌كشێت، دڕندانه‌ هێرشی كرده‌ سه‌ر پۆلیسه‌كه‌ و تفه‌نگه‌كه‌ی له‌ده‌ستی سه‌ند، هێنایه‌ سه‌ر پێ و فیشه‌كێكی نایه‌ نێوچه‌وانی خۆی و په‌له‌ خۆێنی سوور و گه‌رمی خۆی پژانده‌ سه‌ر ته‌رمه‌كه‌ی ئامه‌.
  (رێككه‌وت نه‌بوو سه‌ری مچه‌ له‌سه‌ر سنگی ره‌شی ئامه‌دا‌ دوا ئارامی گرتبوو و هه‌رچی خه‌م و په‌ژاره‌ و ئاواره‌یی هه‌بوو له‌رێی خوێنه‌كه‌ی سه‌ریه‌وه‌ ده‌تكایه‌ ‌سه‌ر سنگی ئامه‌ و كراسه‌ شڕه‌كه‌ی ئامه‌ خوێنه‌كه‌ی ده‌مژی.)
  ئه‌حلام به‌م شێوه‌یه‌ كۆتایی هێنا به‌ رۆمانی ژنانی سته‌مدیده‌ و خه‌ڵكی هه‌ژار و په‌راوێژخراوه‌كان، به‌ڵام هێشتا هه‌ر ته‌سكینی به‌دڵ نایه‌ت و ئه‌م جاره‌یان راسته‌وخۆ و به‌ روونی دێته‌ گۆ:
  وێنه‌كه‌ی ئامه‌ ده‌دڕێ و ده‌ڵێ: بمبووره‌ هه‌ی پیرۆزتر له‌ دایك….چیت بۆ بنووسم…ئاممه‌ گه‌وره‌تری له‌ نووسین
  ئه‌حلام پارچه‌ شیعره‌كه‌ش ده‌دڕێ و ده‌یخاته‌ سه‌ر پارچه‌ وێنه‌ دڕاوه‌كه‌ی ئامه‌، په‌نا بۆ حه‌پی تروپ تیزۆل ده‌بات بۆ خه‌وتن، گڵۆپه‌كان ده‌كوژێنێته‌وه‌ به‌ره‌و جیهانی خه‌و چاوه‌كانی له‌یه‌ك ده‌نا، به‌ڵكو سنگه‌ ره‌شه‌كه‌ی ئامه‌ وه‌ك چۆن له‌ مناڵی فرمێسكه‌كانمی هه‌ڵده‌مژی، ئه‌م جاره‌یان خه‌م و په‌ژاره‌ییم هه‌ڵمژێ و ده‌سته‌ زبره‌كانی به‌ میهره‌وه‌ بهێنێته‌وه‌ به‌ سه‌رما.
  دكتۆره‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و وه‌ك بڵێ كورتی هێنابێت له‌ وه‌سفر ئامه‌، هه‌ر تینوێتی پێی ناشكێ و دووباره‌ به‌ پارچه‌ شیعره‌ك ئامه‌ ره‌شمان پێده‌ناسێنێ:
  ئه‌ی ئامه‌ی سه‌ر گۆڕستان
  ئه‌ی گۆڕستانی گه‌ڕۆك و ئاواره‌
  سه‌رت
  نه‌زرگای خۆت بوو
  سه‌رت
  ئیمام و پیر و پیاوچاكان بوو
  سه‌رت
  دۆزه‌خی هه‌میشه‌یی گیانی وێڵت بوو
  ئامه‌ سه‌رت
  له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی گۆڕستان بوو
  هه‌رچی نزای مرۆڤ هه‌بوو
  هه‌رچی نوێژی ئێواران هه‌بوو
  ئا له‌وێوه‌
  بۆ باره‌گای یه‌زدان ئه‌چوو……
  خه‌ڵكت فێركرد
  سه‌ربه‌رز بژین
  خه‌ڵكت فێركرد
  بۆ سه‌ربه‌ستی خۆبه‌خت كه‌ن
  ئه‌ی ئامه‌ ره‌ش
  ئه‌ی مرۆڤی راستگۆ و یه‌ك روو
  ئه‌ی چاوتێری خاوێن و پاك
  ئه‌ی سه‌ربه‌رز
  ئه‌ی سه‌ربه‌ست
  ئه‌ی ئامه‌ ره‌شی دایه‌ن
  ئه‌ی مامۆستای نه‌خوێنده‌وار
  ئه‌ی تێكۆشه‌ر
  هیچ كه‌متر نیت له‌ راهیبه‌یه‌كی ده‌ربه‌ده‌ر
  هیچ كه‌متر نیت
  له‌و كه‌سانه‌ی وه‌كو پێغه‌مبه‌ر
  نامه‌ی خۆیان
  به‌ مرۆڤفی كڵۆڵ وڕنده‌ ئه‌گیه‌اند
  ئه‌ی ئامه‌
  ئه‌ی دایه‌ن
  پێغه‌مبه‌ران نامه‌ی خوایان پێ بوو بۆ ژیان
  تۆیش نامه‌ی مرۆڤڤت پێ بوو بۆ یه‌زدان….

كۆرپه‌ی مرۆڤ ده‌كوژن
تا ئێره‌ به‌ هه‌موو خستنه‌ڕوو و هه‌ڵسه‌نگاندنی رۆمانه‌كه‌ به‌ كه‌مووكوڕییه‌وه‌، ئێستا ده‌بێ ئه‌م پرسیاره‌ كه‌ین: ئایا ئێمه‌ له‌ به‌ پێی چ یاسایه‌كی نووسراو و نه‌نووسراوی دڕنده‌ ده‌ژین؟
ئه‌مه‌ چ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌ به‌ ئاشكرا یان نهێنی رێگه‌ به‌ كوشتنی كۆرپه‌ی مرۆڤ ده‌دا چونكه به‌ گوێره‌ی تێگه‌یشتن و یاسا و رێسا و نه‌ریتی نه‌هاتۆته‌ دنیا؟
له‌گه‌ل هه‌موو به‌رزی ئاستی رۆمانه‌كه‌ و بیانووه‌كان بۆ پاراستنی ژیان و ئابرووی ژنان و كچان و خێزانه‌كانیان‌ له‌و سه‌رده‌مه، ئایا‌ رێگه‌یه‌كی تر نه‌بووه‌ بۆ پاراستنی كۆرپه‌كان؟ ئایا هوشیاری نه‌گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستیانی چاره‌سه‌رێكی ئینسانیتر؟
ئه‌وه‌ چ ئینسانییه‌ت و كه‌رامه‌ت و شه‌ره‌ف و سه‌ربه‌زییه‌كه‌ خۆی له‌ كوشتنی كۆرپه‌ ده‌بینێته‌وه‌؟
نه‌خێر، ئه‌و قۆناغه‌ به‌ ئێستاشه‌وه‌، په‌ڵه‌یه‌كی ره‌شه‌ به‌ نێووچه‌وانی هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌ و مرۆڤایه‌تی. هیچ هۆیه‌ك قابیلی قبووڵ نیه‌ بۆ ئه‌م دڕندایه‌تییه‌ نیه‌: به‌ڵێ چاره‌سه‌ری ترشایان به‌ مرۆڤ هه‌یه‌:
له‌م چه‌ند ساڵه‌ دیارده‌ی كۆرپه‌ فڕێدان له‌سه‌ر(زیڵخانه‌، به‌رده‌م مزگه‌وت و كناری شه‌قام و سه‌رڕێگاكان) زیاتر به‌رچاوده‌كه‌ون، به‌ڵام هه‌وڵی تری مرۆڤدۆستانه‌تریش هه‌بوو: كاتێ كچێك رووبه‌ڕی ده‌ستدرێژی ده‌بێته‌وه‌ و له‌ ئه‌نجامدا مناڵی ده‌بێ. ئه‌م رووداوه‌ ده‌بێته‌ هۆی هه‌ڕه‌شه بۆ كوشتن، به‌ڵام به‌ ده‌ستوه‌ردان و هه‌وڵی هاوڵاتییه‌ك، چاره‌سه‌رێك دۆزرایه‌وه‌، نه‌ كچه‌كه‌ و نه‌ كوڕه‌كه‌ و نه‌ كۆرپه‌كه‌ تیرۆركران.
له‌ زۆربه‌ی وڵاتان مافی مناڵی یاسایی و مناڵی سرووست یه‌كسان كراون. كاتی ئه‌وه‌ش هاتووه‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان له‌م وه‌حشیگه‌رێتیه‌ رزگار بكه‌ین و چیتر كۆرپه‌ی مرۆڤ زینده‌به‌چاڵ، فڕێدان و كوشتن نه‌بنه‌وه‌.

له‌ وتاره‌كانی:
1- له‌ وتاری(ده‌سه‌ڵات) ناڕه‌زایه‌تی خۆی ده‌رده‌بڕی دژ به‌ ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌رێم و ده‌نووسێت( ئیمرۆ رۆژی قومار و قاچاخچێتیكردنه‌ به‌ نه‌وت و ئه‌تك به‌ یه‌كتری كردن و بێ وه‌فایی و بێ كاری و بێ كه‌لتوور سالاریه….ده‌عوه‌تی سه‌رمایه‌داره‌ كورده‌كان له‌ هه‌نده‌رانه‌وه‌ بۆ دوورگه‌ی هاوای…‌ و بۆ جیڤارایه‌ك ده‌گه‌ڕێ وڵامی ئه‌م بارودۆخه‌ بداته‌وه‌…بۆشایی روحی…..ئێستاش سه‌رمایه‌داری سالارییه…سه‌رلێشێواوی: قه‌یرانه‌كه‌ ته‌نها قه‌یرانی كۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌روونی نیه‌، به‌ڵكو قه‌یرانی وره‌ دابه‌زین و رووخان و كۆس كه‌وتنه‌ و ره‌نج بێوه‌ری و هه‌ناسه‌ ساردی میلله‌ته‌‌)…
2- بۆ ریش چوو، سمێڵیشی نایه‌ سه‌ر: باسی له‌ده‌ستدانی كه‌ركوك ده‌كات و نه‌فره‌ت له‌رووی داگیركه‌ری به‌ریتانیای داگیركه‌ر تا هه‌تا هه‌تایه‌ ره‌ش بێت)
3- هۆ گه‌رلیاكان هۆ: چیم ده‌وێ؟ ئێوه‌م ده‌وێ. ئێوه‌ كێن؟ ئێوه‌ منن
4- میلله‌ته‌كه‌م: ئینتما بۆ مناڵان و هه‌ژارانی میلله‌ته‌كه‌م ئه‌تپه‌ره‌ستم گیانم فیدات بێت، هه‌میشه‌ داده‌ی مناڵانت له‌ ئۆغردایه‌. ویژدان بۆ تۆ چاو بۆ تۆ و ئه‌خلام مه‌نسووریش بۆ تۆ.
5- خه‌ونێكی ره‌ش و خوێناوی: به‌ ره‌شبینی باسی قه‌یره‌كان ده‌كات و له‌دواییدا ده‌نووسێ: چاره‌نووسمان هه‌ر بێده‌نگییه‌ و به‌س! مردنێكی هه‌میشه‌یی و بێ هیواین له‌ ژیان. ئه‌مه‌ راستی چاره‌نووسی ژنی كورده‌.
6- منیش له‌ زیندانم له‌ كوردستانێكی ئازاد: گه‌نجان، بێوه‌ژنه‌كانی ئه‌نفال، هه‌ڵه‌بجه‌، زیندانییه‌كانة قه‌یره‌ كچان ، پێشه‌رگه‌، گه‌ریلا
7- كرێكاره‌كان، بێكاره‌كان، برسیه‌كان….ئه‌مرۆ به‌‌ره‌تان ده‌كه‌مه‌وه‌ وه‌ك هه‌موو رۆژێك، ئێوه‌ نه‌بوونایه‌ وه‌كو سادق هیدایه‌ت خۆمم ده‌كوشت. من له‌ پێناو ئێوه‌دا بووم به‌ ویژدان، پێنووسه‌كه‌م هه‌ر ئه‌مانه‌تی ئێوه‌یه‌ و له‌ گیرفانمدایه‌، نایفرۆشم، نه‌مفرۆشتووه‌، ئه‌یبه‌م به‌ ژێر گڵه‌وه‌….بڕوام به‌ حزبه‌كان نیه‌..منیش ئۆپۆزیتسیونێكی ته‌نیام، گوێم هه‌یه‌ به‌ڵام كلكم نیه، ناشبمه‌ كلكی كه‌س. من تۆم، تۆ منیت. مه‌ده‌د!‌
8- ئه‌ی شۆڕشگێڕانی جیهان مه‌ده‌د: له‌ به‌غدا هاوڕێی شه‌هید ئارام و ره‌فیق سابیر بووم. ئه‌م دووانه‌ رێگای راستیان پیشاندام و قاچم نه‌خلسكیا، ته‌سلیمی راگه‌یاندنی به‌عس نه‌بووم….به‌تاقی ته‌نیا وه‌ك شیوعییه‌ك تا ئه‌م ساته‌ ماومه‌ته‌وه. هیچم نیه‌، ته‌نها خۆم و پێنووسه‌كه‌م. له‌ هیچ ده‌زگایه‌ك كار ناكه‌م، چونكه‌ جێگه‌م نیه‌…زۆر به‌خته‌وه‌رم چونكه‌ پێنووسه‌كه‌م نه‌فرۆشته‌ هیچ جزبێك:
من چی بكه‌م به‌م سه‌ره‌، فێر بووه‌ به‌ ناعه‌داڵه‌تی بڵێ نا)!….

روونی له‌ خۆشاردنه‌وه‌یه‌ نه‌ك له‌ وشه‌كان‌،
‌حه‌قیقه‌تمان له‌ سات و چركه‌كانی‌ جێژوانی بێده‌نگیمانه‌،
له‌ ‌پاڵ ئاوازێك، كناری شعرێك یان له‌ قه‌دو باڵای گۆرانییه‌كه‌‌‌
له‌وانه‌یه‌
له‌سه‌ر باڵی په‌ڵه‌ هه‌ورێك یا سێبه‌ری نه‌مامێكه‌:
باران ئه‌بارێ،
ده‌نگی ئه‌بیستم و بۆنی ئه‌كه‌م
چاو بۆ ئاسوو هه‌ڵده‌بڕم،
روخساری ئه‌بینم
كه‌ هاوه‌ڵی مۆسیقا ئه‌كه‌م
له‌گه‌ل بێده‌نگی ئه‌و،
په‌نگ ئه‌خۆمه‌وه‌.
هه‌رچی ئه‌كا یا نه‌كا
بۆ هه‌ركوێ بچی یا نه‌چی
هه‌ر له‌ مه‌ودای هه‌ناسه‌مه‌
كه‌چی نه‌ ئه‌و دیاره‌ و
نه‌ منیش ئوقره‌ ئه‌گرم
هه‌ر هێنده‌ ئه‌زانم
له‌ گه‌ل نه‌مام و
تۆنی(سیمفونیای بێده‌نگی)م
له‌گه‌ل بێزاری و سه‌رسامی و پرسه‌ بێ وڵامه‌كانمان
پیاسه‌ئه‌كه‌م‌.
ئێمه‌ خۆشه‌ویستیمان راده‌ستی بێده‌نگی و دووری كردووه‌:
من هێز و چێژ له‌ بوونت وه‌رده‌گرم، بوون
(دادگاكانی پشكنین)هێشتا حاكمن
به‌ڕێزه‌كان: من باسی قومری ناو لانه‌كه‌ی پشت ماڵه‌كه‌‌م ئه‌كه‌م!

ژه‌هری بیر و هه‌ڵویستی پیاوساڵارانه‌ له‌ ریزی خودی بزووتنه‌وه‌ی ژنانی كۆنه‌پارێز، بۆرژوا و “مۆدێڕن”یش ده‌بینین و ده‌خوێنین. له‌م باره‌یه‌وه‌ بیانوی سه‌رسوڕهێنه‌رانه‌ ده‌خه‌نه‌ڕوو و پێیان وایه‌ كرێی كار‌ی ژنان:

• حه‌قه‌ مۆچه‌ بێكاری بۆ ژنان ته‌رخان بكرێت.
• ئه‌و بۆچوونه‌ گاڵته‌جاڕییه‌. ژنان دووبه‌رامبه‌ری پیاوان به‌بێ پشووی رۆژێك یان دوو رۆژ له‌ حه‌فته‌یه‌كیش كارده‌كه‌ن، واته‌ رۆژی 16 سه‌عات و له‌لانی كه‌م بۆ ماوه‌ی 18 ساڵ، ئیتر موچه‌ی بێكاری مانای چییه؟!
• جێگیركردنی كاری ماڵ بۆ ژن
• به‌بێ داواكارییه‌كه‌مان، هه‌زاران ساڵه‌ كاری ناوماڵ له‌سه‌ر ژن سه‌پێنراوه‌‌ و پێویستی به‌ ئێمه‌ ناكات هه‌وڵ بۆ جێگیركردنی بده‌ین!. ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت كاری(به‌رهه‌مهێنه‌ری و خزمه‌تگوزاری) ژن له‌ناوماڵ: 1- به‌رامبه‌ری هه‌بێت. 2- چیتر چاوه‌ڕوانی ده‌ستی پیاوه‌كان نه‌كه‌ن. 3- له‌ كوێلایه‌تی دارایی و به‌ گشتی ئابووری رزگاری ده‌بێت. ئه‌م داواكارییه‌ تا ئه‌و رۆژه‌یه‌ سۆسیالیزم به‌رقه‌رارده‌بێت و ژنانی سۆسیالیست و شۆڕشگێڕ رابه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن بۆ به‌ كۆمه‌ڵایه‌تیكردنی كاری ناوماڵ.
• كۆنه‌پارێزه‌كان به‌ ئه‌ركی سه‌رشانی ژنانی ده‌زانن و به‌ فه‌رمانی خوداش ده‌بێ ئیتاعه‌تی پیاو بكه‌ن، واته‌ به‌ ره‌وایه‌تكردنی كوێلایه‌تی ژن و به‌ئه‌ركی شه‌خسی پیاوی ده‌زانن پێداویستی ژن پڕ بكاته‌وه‌(پیاوی بێكار و كرێكاری كاره‌ هه‌رزانه‌كان ده‌توانن پێداویستی ژن پڕ بكه‌نه‌وه‌؟!)
• هه‌ر ژنان مناڵ به‌خێوناكات، له‌ داینگه‌ و باخچه‌ی مناڵان و قوتابخانه‌ش به‌خێو و په‌روه‌رده‌ ده‌كرێن
• بارگرانییه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ له‌سه‌ر دایكانه.
• كاری ناو ماڵ كاری به‌رهه‌مهێنه‌ر نیه.
• ئه‌مه‌ زۆر كورتبینانه‌یه‌، چونكه‌ دایكان هه‌موو ئه‌ركی رێكخستنی ژیانی خێزان له‌ ئه‌ستۆیانه‌ و به‌بێ كاری ژنان له‌ ماڵ مه‌حاڵه‌ پیاوان بتوانن درێژه‌ به‌ كاره‌كانیان بده‌ن و پشكێكی گرنگی زێده‌بایی سه‌رمایه‌داران له‌م كاره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ وه‌رده‌گرێ.
• گۆڕان پرۆژه‌ یاسای‌ دابینكردنی‌ بیمه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بۆ كابانی‌ ماڵ‌ كه‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ بۆ كراوه‌.
• 1- ئه‌مه‌ پڕۆژه‌ی به‌نده‌یه‌له‌ 20.4.20089 ده‌ستمان پێكرد و ئیمزا و پشتیوانی هه‌زاران ژن به‌ رێكخراوه‌كانیشیانه‌وه‌. 2- له‌ پشتخانی تیئۆری ماركسی سه‌رچاوه‌ی وه‌رگرتووه‌و بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان‌ له‌مه‌یه‌ خافڵ بوو. 3- بیمه‌ی كۆمه‌ڵا‌یه‌تی چی؟ بۆچی كابانی ماڵ بێكاره‌؟‌. ئه‌وه‌ نیه‌ رۆژانه‌ 16 سه‌عات كارده‌كه‌ن؟!. 4- پڕۆژكه‌ له‌ وه‌ك مافی ره‌وای ژنانه‌وه‌ كردیان به‌ پڕۆژه‌ی خێرخوازی و به‌زه‌یی. 5- زه‌مینه‌یان خۆشكرد بۆ ره‌خنه‌ی ژنانی مۆدێڕن كه‌ به‌ فه‌رمی بوون به‌ ده‌مڕاستی حكومه‌تی پیاوسالار له‌ هه‌رێم به‌ناو جه‌نده‌ر. 6- نه‌زانی و شه‌رمه‌زارییه‌كی قورسه‌ بۆ به‌لارێبردن و ناونانی پڕۆژه‌كه‌ به‌(بیمه‌ بۆ كابانی ماڵ). 7- هه‌ڵبه‌ت من و هه‌ر كه‌سێك خاوه‌ن پڕۆژه‌ بێت، زۆری پێخۆشه‌ پشتیوانی لێ بكرێت و ئامانجه‌كه‌ی بپێكێت، به‌داخه‌و گۆڕان به‌و شێوه‌یه‌ نه‌یخسته‌ڕوو.
• ژن فێری ته‌مه‌ڵی ده‌كات.
• كاركردنی 16 سه‌عات له‌ رۆژێكدا به‌بێ كرێی كار، ته‌مه‌ڵی نیه‌، كه‌ وه‌ربگرێت ته‌مه‌ڵییه‌؟!
• ئه‌وه‌ به‌خشینه‌وه‌ی پاره‌یه‌ و ژن فێری مشه‌خۆری ده‌كات‌
• وه‌رگرتنی كرێی كاری كرێگرته‌یی هێزپڕۆكێنی به‌بێ پشوو به‌ درێژایی ته‌مه‌نیان مشه‌خۆری نیه‌، زێده‌بایی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رمایه‌ی پیاوسالار‌ مشه‌خۆری و سته‌مه‌.
• پڕۆژه‌كه‌ بیرێكی كۆنه‌خوازییه
• كاری ناوماڵ به‌بێ كرێ كۆنخوازی و سته‌می عه‌قڵ و ده‌سه‌ڵاتی پیاوسالاریه‌.
• ده‌بێته‌ هۆی ئاماده‌نه‌بوونی ژنان له‌ بواره‌كانی ژیانی گشتی
• 1- ئاماده‌نه‌بوونی ژنان ده‌گه‌ڕێته‌ بۆ بیری كۆنه‌خواز و كاری كوێلایه‌تی ناوماڵ. 2- ده‌یان هه‌زار ژن له‌ فه‌زای گشتی كارده‌كه‌ن و كه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ ده‌بێ باری شێتانه‌ی كاری ناوماڵ ئه‌نجام بده‌ن. كورتبینی ره‌خنه‌ی ئه‌و خانمانه‌ به‌ روونی دیاره‌.
• به‌شێك له‌ ژنه‌ لیبڕاڵه‌كان و سۆسیالدیموكرات و كۆنه‌پارێزه‌كان هاوڕان له‌گه‌ل حزب و رێكخراوه‌ پیاوسالاره‌كان
• 1- ئه‌م به‌ڕێزانه‌ نابینن ته‌واوی ژنان له‌ ئاوایی و سه‌دان هه‌زار ژنان‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ كارده‌كه‌ن و، ده‌بێ كاری ناوماڵیش به‌ بێ به‌رامبه‌ر ئه‌نجامبده‌ن، هاوكات زۆر ژنانی هه‌ژار و بێبه‌ش له‌ ده‌رامه‌ت هه‌یه‌ . 2- كێشه‌یان له‌ گه‌ل سیستێمی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رمایه‌داری پیاوسالار‌ نیه‌ و به‌هۆی دابینكردنی‌ خه‌رجی و پله‌وپایه، یاسا و راگه‌یاندن‌ هاوپه‌یمانی موقه‌ده‌سیان له‌گه‌ل به‌ستووه‌. 3- دوورن له‌م بیرو بۆچوونانه‌: (پرسی ژن پرسی چینایه‌تیه، پرسی چینایه‌تی پرسی ژنه‌… پرسی ژن به‌ سۆسیالیزم چاره‌سه‌ر ده‌كرێت…به‌شێكی گرنگی قازانجی سه‌رمایه‌داری له‌سه‌ر ره‌نجی بێ به‌رامبه‌ری كاری ژنانه‌ له‌ ماڵ) 4- هێنانی ژن بۆ ناو خه‌بات و ناسینی سه‌نگه‌ری خۆی له‌ خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی دوورده‌خه‌نه‌وه‌.

ئێمه‌ رزگاری ژن له‌ رابه‌رایه‌تیكردنی خه‌باتی چینایه‌تی له‌ ریزی حزبه‌ شیوعییه‌كان ده‌بینین بۆ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و به‌ كۆمه‌ڵایه‌تیكردنی كاری ناو ماڵ، واته‌ به‌ كۆمه‌ڵایه‌تی كردنی داینگه‌، چێشتخانه‌، شۆردن، گواستنه‌وه‌ی مناڵ و هه‌ڵوه‌شاندنی كلتوری سته‌مكار و قیزه‌وه‌نی ئه‌وانه‌ی كاری ماڵ وه‌ك كاری ژن ده‌بینن و، ئه‌وه‌ی ده‌مینێته‌وه له‌ كاری ماڵ به‌ یه‌كسانی ئه‌نجام بدرێن. له‌م قۆناغه‌ كه‌ حكومه‌ت به‌رنامه‌ی لیبڕالیزمی نوێ به‌ شێوه‌ی توندڕه‌وانه‌ ده‌سه‌پێنێت، و ئه‌ركه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر شانی خۆی هه‌ڵده‌گرێت و راده‌ستی كه‌رتی تایبه‌تیان ده‌كات، باری ژنان قورستر بووه‌. بیركردن له‌ خزمه‌تگوزاری گشتی بۆ دایكان و ژنانیان كرد به‌ خه‌ون. یه‌كێك له‌‌ پڕۆژه‌ی‌ یه‌كسانخواز و ئازادی خوازی ئیمڕۆ بریتیه‌ له‌ : داوای كرێی كار بۆ كاری ناوماڵ نه‌ك ته‌نها لێره‌ به‌ڵكو له‌ هه‌موو وڵاتان.

كۆمه‌ڵه‌ وتار..

1- چۆن فاشیزم پێناسە بكەین؟
2- حزبی بەعسی فاشی، لەباری ئیدۆلوژی،دەسەڵات و پەیوەندێكانی
3– ناوی ئەو شەركەت و رێكخراوە ئەلمانییانە كە پشتگیریان كردووه‌ له‌ رژێمی فاشیستی (ئیراق)
4- جینۆسایدی گەلی كوردستان، یاسا نیونەتەوەییەكان و ئەركەكانمان
5- بازرگانی به‌ قوربانیان

بۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە کلیکی ئێرەبکەن..

ماوه‌یه‌كه‌ ژیژك وه‌ك فه‌یله‌سوفێكی(چه‌پ، رادیكاڵ، ماركسی، شیوعی، لینینی)به‌ وێنه‌یه‌كی ستالین له‌ ژوور سه‌ریه‌وه‌ ناوی كه‌وتۆنه‌ ناوان، به‌ڵام نازانم بۆچی به‌و شێوه‌یه‌ لێی تێنه‌گه‌یشتم. سوپاس بۆ هاوڕێم دلیر زه‌نگه‌نه وتارێكی(گابڕیل روكهێل- فه‌یله‌سوف و ره‌خنه‌گرێكی فه‌رنسی ئه‌مریكیه‌ و مامۆستای فه‌لسه‌فه‌یه‌ له‌ زانكۆی فینوفا) بۆ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی وه‌رگێڕا و له‌ سایتی(الحوار المتمدن، له‌ 29.1.2023)بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م وتاره‌ پشتی به‌ 99 سه‌رچاوه‌ به‌ستووه‌ و له‌ سایتی-Counterpunch.org-)بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌م وتاره‌ دوور ودرێژه‌ به‌شێوه‌ی زانستی حه‌قیقه‌تی كه‌سایه‌تی، په‌یام و ئامانجی ژیژك ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ مرۆڤ له‌به‌رده‌می سه‌رسام ده‌بێت كه‌ چۆن ماركسییه‌كه‌ و ئه‌م هه‌موو هه‌ڵویسته‌ رقئامێزه‌ی هه‌یه دژ به‌ ماركسیزم(له‌بیرتان نه‌چێت چۆن به‌ناو رۆشنبیرانی سه‌ربه‌خۆ، پۆپه‌ر و فه‌رنسیه‌ بلیمه‌ته‌كانیان له‌ خه‌ڵك كردبوو به‌ بیرمه‌ندی گه‌ور و ئه‌مه‌ش به‌شێكه‌ له‌و راستیانه له‌باره‌ی ژیژك‌‌:
– ژیژك له‌ گۆڤاری(فۆرین پۆلیسی)وه‌ له‌ ساڵی 2012 به‌ یه‌كێك له‌ باشترین 100 بیرمه‌ندی جیهانی هه‌ڵبژێردرا. دیك تشینی، ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، نه‌ته‌نیاهو، ئه‌ئیر داغان(به‌رپرسێكی مۆساد) هاوبه‌شی ئه‌و ‌هه‌ڵبژارده‌یه‌ن.

• به‌شداری كردووه‌ له‌ دامه‌زراندنی حزبی لیبڕال دیموكرات (LDS)و یه‌كێك بووه‌ له‌ قسه‌كه‌ره‌كانی. یه‌كێك بووه‌ له‌و 4 ئۆپۆزیتسیونه‌ بۆ سه‌ركایه‌تی یه‌كه‌م كۆماری سلۆڤینیا جیابوو.
• ئاره‌زووی جێبه‌جێكردنی سیاسه‌تی(دووباره‌ داڕشتنی ئابووری لیبڕالی. داوای(خصخصه‌)ی كردووه‌ و وه‌ك ئایدولۆچییه‌كی سه‌رمایه‌داری به‌شێوه‌یه‌كی لابه‌لاكه‌رانه‌ داوای(سه‌رمایه‌داری زیاتر بۆ حاڵه‌ته‌كه‌مان كه‌ مانای بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی زیاتری هه‌یه‌)
• به‌ گوێره‌ی بۆچوونی تۆمی مایرز(نووسه‌ری ژیاننامه‌كه‌ی)، ژیژك له‌ وڵاته‌كه‌ی رقی له‌ رۆشنبیری شیوعی هه‌بوو.
• یه‌كه‌م كتێبی له‌باره‌ی هایده‌گه‌ر كه‌ نازییه‌ك بوو و له‌ لێی په‌شیمان نه‌بوو. ئه‌م كتێبه‌ بوو به‌ سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كی ئۆپۆزیتسیونی سلۆڤینی دژ به‌ شیوعییه‌ت.
• به‌شداربوو له‌ دامه‌زراندنی لقی فه‌ره‌نسی ده‌زگای فێركاری(جان هوس) و سپۆنسه‌ره‌كانی بۆیتین بوون له كۆمپانیا و سه‌رچاوه‌ی حكومه‌تی رۆژئاوایی و لیستێك له‌‌ پاڵپشتانی كارى تێكده‌رانه‌ دژ به‌ شیوعییه‌ت و له‌وانه‌ ده‌زگای مارگریت تاتشه‌ر، صندوقی كۆمه‌ڵگه‌ی كراوه‌(سۆرۆس)، ده‌زگای قۆرد، سی ئای ئه‌ی، نید.
• دكتۆرای دووهه‌می له‌ پاریس له‌ 1985 گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ یوگسلاڤیا و سه‌رنجی رای گشتی وه‌رگرت وه‌ك ئۆپۆزیتسیونێك خاوه‌ن ئاراسته‌ی رۆژئاوایی سه‌ر به‌ تیئۆری فه‌ره‌نسی دژ به‌ شیوعییه‌ت و رایگه‌یاند(وه‌ك كه‌سێك به‌شداربووم له‌ هه‌ڵوه‌شاندنی ده‌سه‌ڵاتی سۆسیالیستی له‌ یوگسلاڤیا). نووسه‌ری ستونی سه‌ره‌كی حه‌فته‌نامه‌ی(ملادینا) كه‌ به‌شێك بوو له‌ لایه‌نه‌ به‌رهه‌ڵستكاره‌كانی حكومه‌ت.
• له‌ راپۆرتێكی دووروودرێژی حزبی شیوعی یوگسلاڤیا كه‌ پشتیوانی له‌ سی ئای ئه‌ی وه‌رگرتووه‌ و له‌و راپۆرته‌ تیشك خراوه‌ته‌ سه‌ر سه‌ر بڵاوبوونه‌وه‌ی دژ شۆڕشی ئه‌وانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ مانه‌وه‌ی یوگسلاڤیای یه‌كگرتوو ده‌كه‌ن.
• دوای ئه‌وه‌ دانی ناوه‌ به‌وه‌ی كه‌ رێك ئه‌وه‌ ئاراسته‌ی بووه‌ وه‌ك ئۆپۆزیتسیونێك به‌شداری كردووه‌ له‌ روخاندنی شیوعییه‌ت.
• به‌شداره‌ له‌ پاراستنی مافی مرۆڤی 4 تاوانباره‌كه‌ كه‌ داوای هه‌ڵوه‌شاندنی سیسستێمی سۆسیالیستیان كردبوو و روخاندنی وڵاته‌ سۆسیالیسته‌كان. ئه‌م ئاراسته‌یه‌ هاوتای رێنمایه‌كانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌مریكایه‌ ژماره‌ 133(NSDD) سه‌رۆك رۆناڵد ریگان كه‌ له‌ 1984 بانگه‌وازی كرد بۆ به‌رفراوانی هه‌وڵه‌كان بۆ”شۆڕشێكی هێمنانه‌” بۆ روخاندنی حكومه‌ت و حزبه‌ شیوعییه‌كان له‌ یوگسلاڤیا و وڵاته‌ سۆسیالیستیه‌كان.
• بوو به‌ سه‌فیی زانستی وڵاته‌كه‌ی پاش تێكدانی یوگسلاڤیا
• به‌ دڵسۆزی مایه‌وه‌ بۆ لیبڕالیزم و دژایه‌تی شیوعییه‌ت و وتی: كارێكم كردووه‌ له‌پێناویدا نزیكه‌ی هه‌موو براده‌ره‌كانم دۆڕاند. هه‌رگیز چه‌پێكی بائیشی وا ناكات.
• به‌ته‌واوه‌تی پشتیوانیم كرد له‌ حكومه‌تی سلۆڤاكیا. حزبی (LDS) وه‌ك حزبێكی سه‌رمایه‌ هه‌وڵیدا بۆ هه‌ڵوه‌شاندنی خۆماڵیكردن و جێبه‌جێكردنی(خصخصه‌). ئه‌مه‌ له‌ سیاقی پاڵنانی صندوقی دراو و بانقی جیهانی بوو بۆ ریفۆرمی ئابووری سه‌خت و كه‌رتی پیشه‌سازی وێران كرد و ده‌وڵه‌تی خۆشگوزه‌رانی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ و كرێی كاری حه‌قیقی هه‌ره‌سی هێنا. كرێكاران به‌ شێوه‌یه‌كی ترسناك بێكاركران(614000 هه‌زار كرێكار له‌ كۆی هێزی كاری پیشه‌سازی 2.7ملیون كرێكار له‌ نێوان 1989-1990 له‌سه‌ر كار لابران.
• پشتیوانی سه‌ره‌كی بوو بۆ ئه‌ندامبوونی سلۆڤاكیا له‌ یه‌كێتی ئۆروپا و ناتۆ.
• ئه‌م رۆشنبیره‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی سه‌ر به‌ رۆژئاوابوو كاتێ وڵاته‌كه‌ی سۆسیالیستی بوو.
• له‌هه‌ڵمه‌تهی بۆ هه‌ڵبژاردنی به‌ سه‌رۆكی حكومه بانگه‌وازی كرد بۆ پاكسازی ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت له‌ سۆسیالیسته‌كان و وتی: له‌ سفره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كه‌م بۆ ئیداره‌دانی كاروباری ناوخۆ و پۆلیسی سیاسی. ئه‌و بانگه‌شانه‌ خه‌ونی سی ئای بوو.
• له‌ ژیاننامه‌ی ئه‌م گاڵته‌جاڕه‌(لاكان)یه ‌هاتووه: له‌(سلۆڤینیا) من وه‌ك كه‌سێكی بێهه‌ڵویستی تاریك، شووم، سیاسه‌تمه‌دارێكی پیلانگێڕ‌. من ئه‌م پیاهه‌ڵدانه‌م پێخۆشه‌ و له‌لا‌مدا زۆر دڵگیره‌.
• له‌ وڵامی بۆدمانكردنی یوگسلافیا به‌ڵێ یان نا، وه‌ك چه‌پێك ئه‌مه‌یه‌: هێشتا هه‌ر بۆمبارانكردن به‌س نیه كه‌رچی زۆر دواكه‌وتووه‌….من هه‌میشه‌ ئه‌مویست رۆژئاوا ده‌ستوه‌ردان بكه‌ن.
• گه‌رچی خۆی به‌ توندڕه‌و پیشانده‌دا، به‌ڵام پاپه‌ندی درووشمه‌كه‌ی مارگریت تاتشه‌ره‌(ئه‌ڵته‌رناتیڤ نیه‌).
• سه‌رمایه‌داری له‌ هه‌موو سیستێمه‌كان خراپتره‌، به‌م سیستێمێكی باشترمان نیه‌.
  ئه‌م گاڵته‌جاڕه‌ نیو‌لیبڕاله”ماركسیه‌”‌ به‌ناوبانگه‌ له‌ دنیای سه‌رمایه‌داری… لاده‌رێكی هه‌ڵپه‌رسته‌ بۆ دوا وشه‌كه‌ی مانیفێستی كۆمونیستی: ئه‌ی رۆشبیره به‌كاره‌كانی سه‌ر به‌ رۆژئاوا یه‌كگرن و كتێبه‌ داهاتووه‌كه‌م بكڕن یان فیلمه‌ یان هه‌ر شتێكم، هه‌ر شتێك.
  گاڵته‌جاڕی ژیژیك له‌ راگه‌یاندنی كوردی وه‌ك رزگار و پیامبه‌ری ئازادی پیشانده‌درێ. ئه‌وه‌ نیه‌ له‌ سایتی وشه، 17.4.2019‌) هاتووه‌: ( له‌باره‌ی ئازادییه‌وه‌ش ژیژك له‌و بڕوایه‌دایه‌، كه‌ ئازادی له‌ تۆڕی پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌ دروست ده‌بێ، كه‌ سه‌ره‌تا له‌ خانه‌واده‌ و دواتر له‌ بازاڕه‌ دواتر دێته‌ ژێر ده‌ستی حكوومه‌ت و سیسته‌مه‌ جیا جیاكانی فه‌رمانڕه‌وایی، ئه‌و سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ شتێك ڕوون نابێ و حه‌قیقه‌ت نییه‌، ئه‌گه‌ر له‌ پشته‌وه‌ی پێوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیسته‌می سیمبۆل و هێماكان بوونیان نه‌بێ، كه‌واته‌ ئه‌و دوو شته‌ی پێناسی مرۆڤن، له‌ هه‌مان كاتدا وه‌دیهێنه‌ری ڕووناكی و ئازادین بۆ ژیانی مرۆڤه‌كان.)
  ئه‌مانه ئه‌ڵێی میمونن، به‌ سه‌رسامیه‌وه‌ بۆ ئه‌م جۆره‌ گاڵته‌جاڕانه‌ ده‌ڕوانن و لێیان بووه‌ به‌ په‌یامبه‌ر. هه‌ر راستیانه‌ ئازادی له‌ تۆره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان سه‌رچاوه‌ وه‌رده‌گرێت؟ تۆ بڵێ ئازادی له‌ رزگاریمان له‌ كاردا نه‌بێت؟!
  سایتی(رۆژنیوز، 29.9.2022) به‌بێ ئه‌وه‌ وردببنه‌وه‌، وته‌یه‌كی ژیژكیان وه‌رگرتووه‌ و له‌ پێشه‌وه‌ وه‌ك فه‌یله‌سوف و ره‌خنه‌گری به‌ناوبانگ پێهه‌ڵده‌ڵێن: ئەو ڕاپەڕینەی بە دروشمی “ژن، ژیان، ئازادی” لە دوای كوژرانی ژینا ئەمینی لە وڵاتی ئێران سەریهەڵداوە، جیاوازە لەگەڵ بزوتنەوە و فێمینیزمی وڵاتانی پێشكەوتوو و دژە پیاو نییە.)
  ژیژیك له‌و وته‌یه‌ش: 1- راستی نه‌پاراستووه‌، چونكه‌ تووشی گشگیركردن بووه‌(بزووتنه‌وه‌ی فێمینسته‌كان). 2- هه‌موو فێمنیسته‌كانی رۆژئاواش دژی پیاو نین. چه‌ندین ره‌وت و بۆچوونی جیاوازیان هه‌یه‌ و ناكرێ هه‌ڵویستی فێمێنستێكی سۆسیالیست و فێمنستێكی راستڕو و كۆنه‌پارێز و دیموكرات و ئه‌نارشی و لیبڕال به‌ یه‌ك چاو ته‌ماشایان بكرێ. 3- مه‌عریفه‌تێكی نوێ نیه‌ كه‌ داخوازی ژنان و شێوه‌ی خه‌باتیان له‌ ئێران یان هه‌ر وڵاتێكی تر جیاوازن. نه‌ داخوازایان گشتگیر ده‌كرێ و نه‌ ناوه‌ڕۆكی بزووتنه‌كانیان.
  له‌ نامیلكه‌یه‌كی ده‌زگای ئایدیا(100 كتێب) تایبه‌ت به‌ كابرای قه‌شمه‌ر، له‌ گفتوگۆی تاتس تسایتوونگ، به‌ راشكاوی نه‌زانی خۆی درخستووه‌ له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی(به‌هاری عه‌ره‌بی): ئەوەی ئێمە لەم شۆڕشانەدا دەیبینین بریتییە لە، بزووتنەوەیەکی ئونیڤێرساڵ« جیهانی، کە خەبات بۆ ئازادیی و هاوکاری زیاتر دەکات«.
  ئه‌م قه‌ره‌قوشه‌”چه‌په‌” له‌باره‌ی كۆمونیزم به‌م شێوه‌یه‌ ده‌دوێ: (- لە ڕوانگەی منەوە، كۆمۆنیزمی سەدەی بیستەم، مەزنترین كارەساتی ئەخلاقی- سیاسییە لە مێژوودا، كارەساتێكی گەورەتریشە لە فاشیزم، بەڵام لە سەرەتای رۆژانی شۆڕشی ئۆكتۆبەر دا وێڕای بوونی چەمكی (دڕندەیی سور)، ئازادیی تایبەتی و تەقینەوەی ئەدەبی بەرلەوەی ببێتە كابوس(
  ژیژك به‌ خۆی گه‌مژه‌یی خۆی ده‌رده‌خات كاتێ دوو سیستێمی جیاواز به‌ ناو و ناوه‌ڕۆك و ئامانج و پێكهات و فه‌لسه‌فه‌ و بۆچوون به‌یه‌ك ده‌شوبهێنێ، به‌داخه‌وه‌یه‌ سووپای سووری سۆڤێت سه‌ركه‌وتنی به‌سه‌ر نازیزم به‌ده‌ستهێنا و ته‌نانه‌ت سوڤێت به‌ خراپتر له‌ رژێمی نازی هیتله‌ی ده‌زانێ:
  “ئەگەر ئاستێکی دیاریکراوی ئازارەکان بپێویت، ستالینیزم لە نازیزم خراپتر بوو”، وادیارە بە داخەوە دەڵێت کە سوپای سووری ستالین شکستی بە ئامێری جەنگی نازی هێنا. [4] ئەو پێداگری دەکات کە ڕەیخی سێیەم لە توندوتیژییەکانیدا وەک کۆمۆنیزم “ڕادیکاڵ” نەبووە و “کێشەی هیتلەر ئەوە بوو کە ئەو بەس توندوتیژ نەبووە”. [5] ڕەنگە بتوانێت هەندێک ئامۆژگاری لە ماو تسیتۆنگ وەربگرێت کە بە گوێرەی ئەم تیۆریستە گەورەیە “بڕیاری بێبەزەییانە بۆ برسیکردنی دەیان ملیۆن کەس و مردنی” داوە. [6]
  له‌ڕاستیدا هه‌ڵپه‌رستێكی لیبڕاڵ و گاڵته‌جاڕ له‌ ده‌زگای رۆشنبیری ئیمپریالیسسته‌كانه‌ و له‌به‌رچاوی رۆشنبیره‌ كارتۆنییه‌كان بووه‌ به‌ فه‌یله‌سوف.
  ئه‌م بابه‌ته‌ زۆر هه‌ڵده‌گرێت و هیوادارم هاوڕێ و براده‌ری تر خه‌می نووسینێكی تری هه‌بێت له‌م باره‌یه‌وه‌.

ئه‌م تێبینیانه‌ له‌گه‌ل ڤیدیوكه‌ بڵاوده‌كه‌مه‌وه‌ و خۆتان گوێ له‌ بۆچوونه‌كانی د. كاوه‌ بگرن له‌گه‌ڵ رێزم.

1- له‌ پێناسه‌كردنی‌ ده‌سه‌ڵات كورتی هێناوه‌: أ- به‌ڕاشكاوی ناڵێ وابه‌سته‌ی ئیمپریالیزمه و خزمه‌ت به‌ ئه‌جندای ده‌كات له‌سه‌ر حیسابی خه‌ڵكی كوردستان. ب-‌ ته‌نها له‌ ئاست گه‌شه‌سه‌ندنه‌وه‌ دواكه‌وتوو نیه‌، به‌ڵكو پاش ئه‌زموونی 30 ساڵ له‌ حوكمڕانی نموونه‌ی سته‌مكاری و ناپاكیه‌ له‌ گه‌ل و نیشتمان.

2- كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كان هاتوون و سنووریان داناوه‌ و ئه‌م سته‌مه‌ له‌ خه‌ڵكی كوردستان كراوه‌‌، ئه‌ی گوتاری(ئه‌نتی ئه‌مپریالیزم)ی سه‌رجه‌م چه‌په‌كانی دنیا كوا؟

3- یان ناوه‌ندی فراوان بۆ چه‌پ یان (له‌گه‌ل رێگای هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ل لایه‌نه‌كانی تر كه‌ (مۆركی دیموكراتی و گه‌شه‌پێدان)نیان هه‌یه‌. ئه‌و حزبانه‌ چ سته‌مكارییه‌كیتر بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی چیتر بیر له هه‌ماهه‌نگیان له‌گه‌ل نه‌كرێت؟

4- ‌  (ئێمه‌ تیئۆرییه‌ سۆسیالیستیه‌كه‌‌مان هه‌ڵبژردووه به‌ قوتابخانه‌ جیاوازییه‌كانی) مانای چییه‌؟

5- به‌دیل چییه‌؟ ئه‌مه‌ ناوه‌ڕۆكی هه‌موو مه‌سه‌له‌كانه‌. بۆچی هێشتا نازانن هێزی بزوێنه‌ر و مه‌به‌ست له‌ گۆڕانكاری كێیه‌؟ بۆچی هێشتا روون نیه‌؟ كامه‌ به‌رنامه‌؟ ناوی نیه‌؟ ئه‌م شه‌ڵه‌ژان و‌ ناڕوونیه‌ چییه‌؟

6- باسكردن له‌ ره‌سه‌نایه‌تی‌ بزووتنه‌وه‌ی فێمنستی له‌ كوردستان نیوه‌ی راستییه‌كانه‌ و نیوه‌كه‌ی تری بریتیه‌ له‌ كاریگه‌ری ژنه‌ شیوعییه‌كانه‌ له‌ دنیا‌.

7- ‌هه‌ر(ناسه‌قامگیری ئاسایشی ناوخۆ، هێرش دژ به‌ ژنان و قورسی ژیان)؟. ئه‌ی هێرش بۆ سه‌ر مافی ئه‌و چینه‌ كه‌ حزبی شیوعی بۆی درووستبووه‌؟ بۆچی به‌رژه‌وه‌ندی چینی كرێكار و بێكاری و مه‌رجه‌ شڕه‌كانی كاركردن له‌ وته‌كان ره‌نك ناداته‌وه‌؟

8- حزبی شیوعی كه‌ی ده‌ست له‌ هه‌وڵی دیالۆكی نیشتمانی له‌گه‌ل ئه‌و حزبانه‌ هه‌ڵناگرێ؟

9- پاش ئه‌زموونی 30 ساڵ له‌گه‌ل ئه‌و حزبانه‌، هێشتا هه‌ر یه‌كه‌م هه‌نگاوتان له‌گه‌ل ئه‌و حزبانه‌یه‌‌؟ مه‌عقوله‌؟

10- نه‌ ئه‌زموونی كۆمۆنه‌ی پاریس و یه‌كێتی سۆڤێت تاقی ده‌ینه‌وه‌. ئه‌زموونی چینیش دووباره‌ ناكه‌نه‌وه‌. ئێمه‌ باسی مه‌تریالیزمی دیالێكتیك ده‌كه‌ین و ئه‌مه‌ش موڵكی كه‌س نیه‌…. ئه‌مه‌ واتای چییه‌؟! واته‌ بۆ نموونه‌: ئه‌م حكومه‌ته‌ سه‌رمایه‌داری وابه‌سته‌یه‌. كرێكاران و بێكار و هه‌ژار و كارمه‌نده‌كانی كوردستان وه‌رن له‌گه‌ل حزبه‌ ده‌سه‌تداره‌كان دیالۆكی نیشتمانی بكه‌ین! ئه‌مه‌ مێتۆدی مه‌تریالیزمی دیالێكتیكی و مێژوییه‌؟

11- ئه‌ستفاده‌ له‌ هه‌موو فكرێك ئه‌كه‌ین. فكرێكی مرۆڤایه‌تی‌، فكرێكی تێكۆشه‌رانه‌. یه‌عنی چۆن؟

12- (‌له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌ركه‌كانی خۆتدا). ئه‌ركه‌كانی حزبی شیوعی و چه‌پ له‌م رۆژه‌ چییه‌؟

13- له‌ خوێندن و بدواچوون بۆ هه‌ڵویستی حزبه‌ شیوعییه‌كانی دنیا(ئه‌ڵمانیا یان یونان و وڵاتانیتر…) هه‌مان گوتاری چینایه‌تی و ئه‌نتی ئیمپریالیستیان هه‌یه‌‌.

14- به‌دیلی كۆمونیستی و سوسیالیستی، گۆڕانكاری به‌سه‌ر نه‌هاتووه‌.‌

15- كه‌س له‌ده‌ره‌وه‌ نه‌هاتووه‌ بۆ ته‌لقینی ژنانی كوردستان، به‌ڵام  كاریگه‌ری دیدی ژنانی سۆسیالیست و ره‌وته‌كانیتریش كاریگه‌ریان هه‌بووه‌.

16- كه‌وابێ، بۆچی ژن له‌ناو حزبی شیوعی رۆڵی كاریگه‌ری نیه‌؟ ئه‌و هه‌موو پیاوه‌ به‌ڕێزانه‌ چییه‌؟

17- ئه‌مه چۆن به‌رهه‌ڵستكارییه‌كی چه‌په‌ هه‌ر هه‌وڵ بۆ یه‌كڕیزی و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ل راستڕه‌و كۆنه‌پارێز و سه‌رمایه‌دار و كرێگرته‌كان ده‌دا و پێشتریش به‌شداریشی كردووه‌ له‌ حكومه‌ته‌ سته‌مكاریه‌كان و سه‌پاندنی لیبڕالیزمی نوێ؟!

18- خانمێك پێی وایه‌(چینی كرێكار و سه‌رمایه‌دار)ی ئێمه‌ نیه‌! چۆن نیه‌؟ ئه‌ی كرێكارانی كه‌رتی نه‌وت و گاز و بیناسازی و تواندنی ئاسن و كشتوكاڵ و ده‌رمان….هتد چیین؟

19- براده‌رێك ئه‌ڵێ: 1-(فكری چه‌پ له‌ ده‌ره‌وه‌ بۆمان هاتووه‌). به‌داخه‌وه‌ له‌بیری چووه‌ كه‌ بیر و فكری عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵاییه‌تی له‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كان هه‌یه‌ و له‌وانه‌ له‌ كوردستانیش به‌ نموونه‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی له‌ ئاواییه‌كان وه‌ك له‌ وڵاته‌كانی تر. 2- به‌پێچه‌وانه‌وه‌. راگه‌یاندنی چه‌پ به‌شێوه‌ی جۆرادۆر هه‌یه‌.

20- عه‌داله‌تی كۆمه‌یه‌تی لا‌ی حه‌قه‌ و باڵی(حه‌مه‌سوور) له‌ ئاست عه‌مه‌لی له‌ چیدا به‌رجه‌سته‌ بوو؟

21- عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی پێشی(بزووتنه‌وه‌ی حه‌قه) وباڵی (حه‌مه‌سووری) و(ئبیراهیم خانی ده‌لۆ) له‌ كورستان وه‌ك هه‌موو گه‌لان به‌ دید و كارو چالاكی هه‌ره‌وه‌زی هه‌بووه‌. بۆ نموونه‌ ماركس له‌ باسی كۆلۆنیالیزمی ئه‌فریقا ده‌ڵێ كۆلۆنیالیسته‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی دڕندانه‌ كۆمه‌ڵه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كانیان له‌ناوبرد. ‌خه‌بانی چینایه‌تی و عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵا‌یه‌تی له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تی بوونی هه‌بوو و هه‌یه‌. له‌ مانیفێستی كۆمۆنیستی باسی سۆسیالیزمی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و خه‌یاڵی و بۆرژوایش كردووه‌. ماركسیزم هێشتا لووتكه‌ی هوشیاری چینایه‌تی مرۆڤایه‌تییه.‌

22- وڵامه‌كه‌ی بۆ پرسی چینایه‌تی له‌ كوردستان درووست نیه‌، چونكه‌ ده‌مێكه‌‌ چینی كرێكار وخه‌بات و داخوازی و گیانبه‌ختكه‌رانی هه‌یه‌(كرێكارانی گاورباغی، نه‌فتخانه‌ و پاڵاوگه‌ی ئه‌ڵوه‌ن، جووتیارانی هۆرین و شێخان(لینین جووتیاره‌ هه‌ژاره‌كانی رۆژهه‌ڵات به كرێكار ده‌زانێ)و ئێستا سوپایه‌كمان هه‌یه‌ له‌ كرێكارانی نه‌وت و گاز و هه‌زاران كارگه‌‌.

23- 1-پێشی 2016 به‌رنامه‌ی فرۆشتنی كه‌رته‌ گشتیه‌كان ده‌ستپێكردووه‌: ده‌رهێنان و گواستنه‌وه‌ی نه‌وت، پۆست، پاره‌، بازرگانی، خانوبه‌ره‌، كاره‌با، ئاو…هتد. 2- به‌ ئه‌هلیكردن به‌سه‌رپه‌ره‌شتی صندوقی دراو له‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایش 1483له‌ 2005 هاتووه‌.

24- (خانمێك ده‌ڵێ: تاك‌ به‌ هۆی كاڵا نامۆ نابین، به‌ڵكو به‌ هۆی خێڵ و نه‌ریت و ئاین توشی نامۆبوون ده‌بیت). ئه‌ی به‌ هۆی كاڵا و كار و بێكاری هه‌ست به‌ چی ده‌كات؟!

25- له‌سه‌ر هه‌ڵویستی ژنانی سۆسیالیست و ماركسی له‌باره‌ی پرۆژه‌ی لیبڕالی (جه‌نده‌ر)كه‌ پڕۆژه‌ی حكومه‌ته‌ و ئیمزای مه‌سعود بارزانی و په‌رله‌مان و ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران له‌ 2010بازده‌دا. ده‌بوو به‌ڕاشگاوی هه‌ڵویستی ماركسی له‌باره‌ی جه‌نده‌ر و كۆنه‌پارێزان ده‌ببڕێ. هێزی ئێمه‌ لێره‌یه‌. ژنانی ده‌وروبه‌ری هاوپه‌یمانی و ئه‌نجومه‌نی خانمان و رێكخراوه‌ ئیسلامییه‌كانی ژنان دووڕوون و به‌شدارن له‌ سته‌مه‌كان دژ به‌ ژنان به‌و مانایه‌ كه‌ پشتیوانی له‌ حزبه‌ پیاوسالار و سته‌مكاره‌كان ده‌كه‌ن.

26- ترامپ نوێنه‌رایه‌تی‌ لیبڕالیزمی نوێیه‌(بۆ ناو ئه‌مریكا)و جیهانگیر، نه‌ك ته‌نها بۆ ناو ئه‌مریكا  

27- هه‌زار خۆزگا به‌و شێوه‌ نه‌هاتبانه‌ جواب. ئه‌وه‌ ئه‌ركی چه‌پ نیه‌ پشتیوانی له‌ پڕۆژه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و حكومه‌ته‌كانی یه‌كێتی ئۆروپا و كۆمپانییه‌كانیان. ئه‌ركی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ كار بۆ بره‌ودان به‌ كلتوور و خه‌بات و دیدی ژنانی سۆسیالیست بده‌ین.

له‌دواییدا هیوادارم ئه‌م پرسیاره‌ له‌ خۆمان بكه‌ین: چه‌په‌كانی ئه‌مریكای لاتین چۆن توانیان كیشوه‌ره‌كه‌یان بكه‌ن به‌ كیشوه‌ری سوور؟

!

ئه‌مه‌ی ده‌یخوێننه‌وه‌ بیرو بۆچوونی شاره‌زایان و لێكۆڵه‌ره‌وانان له‌باره‌ی پۆستمۆدێرنه. ده‌مێكه‌ ده‌بوو ئه‌م بۆچوونانه‌ بڵاوبكه‌مه‌وه، به‌ڵام سه‌رقاڵبوون به‌ پڕۆژه‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی، دووری خستمه‌وه‌‌.
پاش ده‌ركه‌وتنی ده‌سته‌واژه‌ی(پۆستمۆدێڕن) له‌ساڵی 1979له‌لایه‌ن جان فرانسوا لیوتار له‌ كتێبه‌كه‌ی(دۆخی پاش مۆدێرنێته‌) باسی: 1- هه‌ره‌سی حیكایه‌ته‌ گه‌وره‌كان + ئینكاركردنی راستی بابه‌تییانه + نه‌بوونی راستی‌ گه‌ردونی سه‌ربه‌خۆ.
ئایا چی له‌پشت ئه‌و بۆچوونانه‌ خۆی گه‌مارۆ داوه‌؟
له‌م رۆژانه‌ باسی‌ پۆستمۆدێرن گه‌رمبووه و ته‌نانه‌ت له‌ كۆڕێكدا نووسه‌رێكی چه‌پ وتی (چه‌په‌كان ده‌توانن سوود له‌م ره‌وته‌ وه‌ربگرن)!. ئه‌ م ره‌وته‌ له‌ كوردستان به‌شێوه‌ی ئه‌ده‌ب و هه‌ڵویستی سیاسی سه‌قه‌ت و نه‌زان رۆڵێكی شوومیان بینی، ماوه‌یه‌ك بوون به‌ پشتوپه‌نای گۆڕان و رێكخراوه‌ ئیسلامیه‌كان و ئێستاش بابه‌تی(جێنده‌ر)یان گه‌رمكردووه‌ كه‌ به‌ بڕیاری حكومه‌ت و په‌ر‌‌له‌مانی پیاوسالاری پۆستمۆدێرن له‌ ساڵی 2010وه‌وه‌ سه‌رۆكی ئه‌وسای هه‌رێم(مه‌سعود بارزانی) و سه‌رۆكی په‌رله‌مان (‌د. كه‌مال كه‌ركوكی) ئیمزایان كردووه‌‌.
پۆستمۆدێرن به‌ بۆچوونی ئه‌م فه‌یله‌سوف و زانا و سیاسه‌تمه‌دارانه‌ به‌م شێوه‌یه‌یه‌:

• چۆمسكی: پۆستمۆدێرنه‌ بێمانایه‌، چونكه‌ هیچی بۆ توێژینه‌وه‌ یان زانستی ئه‌زموونگه‌رایی زیادنه‌كردووه‌.
• فریدری جیمسون(ره‌خنه‌گری لیتراتۆر و بیرمه‌ندی ماركسی): پۆستمۆدێرن لۆژیكی سه‌رمایه‌داری دره‌نكه‌.
• ریشارد داوكینز هه‌ڵسه‌نگاندنێكی باشی كردووه‌ بۆ قسه‌ بێمانا ره‌سه‌نه‌كانی ئان سۆكال و یان بریكمۆند و ده‌ڵێ: ئه‌وانه رۆشنبیرگه‌لێكی فێڵبازن، هیچیان پێ نیه‌ بۆ وتن، به‌ڵام ئاره‌زوویه‌كی به‌هێزیان هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ژیانی ئه‌كادیمی، سه‌ركه‌وتووبن.
• له‌ وتاری رێكخراوی komaufau به‌ناو(شیكردنی گوتار یان شۆڕش)هاتووه‌:
  أ- (ئەم هێرشانە بە تایبەتی فێڵبازن، چونکە ئایدۆلۆژیای بنەڕەتی خۆی وەک پێشکەوتنخوازانە نیشاندەدات و لە ڕاستیدا هێرش دەکاتە سەر مارکسیزم. ئەمەش بۆ نموونە بە دڕاندنی پێکهاتەکانی مارکسیزم- فەلسەفە، ئابووریی سیاسی و سۆسیالیزمی زانستی- و بە وردکردنی لایەنە شۆڕشگێڕەکانی مارکسیزم-لینینیزم. ئایدۆلۆژیاکانی بە ئامانجی چەکداماڵینی ڕۆحی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و چینی کرێکاره‌….ئەمڕۆ کاریگەرییەکی باڵادەستی هه‌یه‌….بۆ نموونە لە شێوەی تیۆری جێندەری بۆرژوازی…)
  ب- 2 لە ڕوانگەی فەلسەفیەوە مەترسییەکانی پۆستمۆدێرنیزم لەوەدایە کە هێرش دەکاتە سەر هەموو چەمکێکی جیهانبینییەکی یەکگرتوو، وەک ئەوەی پێشکەش دەکرێت بە ماتریالیزمی دیالکتیکی. بەڵکو بە ڕواڵەت توخمە تاکەکەسییەکان لە مارکسیزمەوە وەردەگرێت کە لە دەرەوەی ناسینەوە دەیشێوێنێت و لەگەڵ بیرۆکەی بۆرژوازی کۆنەپەرستانەی وەک فەلسەفەی فریدریش نیچە کۆیان دەکاتەوە….
  لە ئاستی سیاسیدا گرنگترین تایبەتمەندی و دەرئەنجامەکانی پۆستمۆدێرنیزم لەمڕۆدا ئەمانەی خوارەوەن:
  1- شیکاری ماتریالیستی پەیوەندییەکانی سته‌مكاری و چەوساندنەوە لە سەرمایەداریدا فڕێ دەدرێت. پەیوەندییەکان له‌ نێوان كرێكار و پیاوسالاری و بارودۆخی ستەمکاری تایبەتی وەک ڕەگەزپەرستی لەیەکتر جیاده‌كه‌نه‌وه‌. بەڵکو ئەم پەیوەندیانە بە شێوەیەکی ئایدیالیستی شان بە شانی یەکتر وەک پرسیاری تەنیا ئەخلاقی دەخه‌نە ڕوو.
  2- چەمکە ماتریالیستەکانی کۆمەڵگەی چینایەتی و ئیستغلالکردن بە چەمکی ئایدیالیستی- ئەخلاقی “ئیمتیازات” دەگۆڕن.
  3- چینی کرێکار وەک بابەتێکی شۆڕشگێڕ لە ڕووی دەروونییەوە لەناو دەبه‌ن. خاڵی ئاماژە لە ئایدۆلۆژیا پۆستمۆدێرنەکاندا زۆرجار تەنیا ئەو “کۆمەڵگانە”ن کە لە کەمینە چەوساوەکانی وەک ڕەشپێستەکان،LGBTI و هتد پێکهاتوون، کە بەشە بۆرژوازی و کۆنەپەرستەکان تێیدا بەشدارن.
  ئەو “کۆمەڵگە”یانەی باس دەکرێن زۆرجار بە شێوەیەکی زۆر ئایدیالیستی پێناسە دەکرێن، بۆ نموونە بە وێناکردنی “ڕەشپێستەکان”، “سپیپێستەکان” یان ڕەگەزەکان وەک بنیاتێکی دەروونی یان زمانەوانی.
  4- بەپێی بیرۆکەکانیان، سەرچاوەی گۆڕانی کۆمەڵایەتی تاکەکەسییە نەک بابەتێکی بەکۆمەڵ.
  5- چینی بۆرژوا مه‌ترسیان نیه‌ لە ئایدۆلۆژیای پۆستمۆدێرنه‌، چونكه‌ ڕێگەی پێدەدرێت دەسەڵاته‌كه‌ی بمێنێته‌وه‌. شۆڕشی سۆسیالیستی و دیکتاتۆری پرۆلیتاریا بەزۆری لە ڕوانگەی دژە تۆتالیتاریزمەوە ڕەت دەکه‌نەوە.
  6- ململانێی چینایەتی لادەبرێت و جێگه‌كه‌ی به‌ سیاسەتی ناسنامه‌ ده‌سپێرن، واتە شەڕێکی فەرهەنگی پەرشوبڵاو لەناو سیستەمی سەرمایەداری.
  7- پۆستمۆدێرنیزم وەک هێرشێکی بەرەیی بۆ سەر جیهانبینی زانستی – دوا هەڵوێستی ئایدیۆلۆژیای بۆرژوازیه‌
  8- لیوتارد له‌سه‌ر داوای حكومه‌تی كه‌نه‌دی له‌ ساڵی 1979 كتێبی((Das postmoderne Wissenله‌ چاپدا.
  9- پۆستمۆدێرن ، ناعه‌قڵانیت و ئیدۆلۆژی به‌ره‌ی لیبڕالیزمی نوێه‌.
  10- ده‌بی هوشیار بین كه‌ لیبڕالیزمی نوێ له‌ سه‌ر ئاستی سێ به‌ره‌و هێرش بۆ رێكخستنی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كات: 1- به‌ره‌ی ئابووری. 2- به‌ره‌ی ئیدۆلۆژی كه‌ پیشه‌سازی زه‌به‌لاحه‌ و ئامانجی ئه‌مه‌یه‌(أ- جیهانگیری خۆشبه‌ختی بۆ جیهان ده‌هێنێ. ب- ئه‌م پیشه‌سازییه‌ پێویستی به‌ كرێگرته‌یی زانۆك و په‌یمانگه‌كانی توێژینه‌وه‌ و كرێگرته‌یی میدیایی چه‌كدار به‌ زانیاری…. 3- به‌ره‌ی میلیتاریزم.)

هه‌ر چۆن فۆكۆیاما بانگه‌شه‌ی(كۆتایی مێژووی كرد)، ئه‌م ره‌وته‌ش به‌ هه‌مان شێوه‌(مه‌رگی مۆده‌رنێته‌)یان راگه‌یاند و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵناسی فه‌ره‌نسی(Baudrillard)‌ له‌ كۆڕێكی ساڵی 1984دا له‌به‌رده‌م گوێگره‌كانی وت (ساڵی 2000 روونادات) – سه‌رچاوه‌:وتاری بیرگت ڤارتمان له‌ گۆڤاری Das argument، ژماره‌ 155، لاپه‌ڕه‌ی 29 له‌ 1986) و پاشان فۆكۆش له‌ كتێبه‌كه‌ی-وشه‌ و شته‌كان- هه‌ستا به‌ راگه‌یاندنی مه‌رگی مرۆڤ و دژایه‌تی زانست!
بۆدیارد له‌ 1978پێشبینی كۆتایی مێژوو ده‌كات و پێی وایه‌ (رووداوی زۆر راسته‌قینه‌یه‌)وه‌ك سه‌رئه‌نجامی گه‌شه‌ی قه‌یراناوی كۆمه‌ڵگه‌ی مۆدێرنه‌یه‌ كه‌ چیتر له‌كۆتاییدا رێگه‌ به‌ دوارۆژ نادات.

له‌ كوردستانیش كۆمه‌ڵێ(نۆ- سه‌ر)یش هه‌ستان به‌ نووسین و بڵاوكردنی به‌رهه‌مه‌كانیان به‌ بیروبۆچوونی(دۆلۆز، لیڤی شتراوس، بۆدیارد، لیوتار، فۆكۆ)كه‌ له‌ نیتشه‌ و هایده‌گه‌ر سه‌رچاوه‌یان وه‌رگرتووه‌ و به‌عه‌قڵی وێرانیان دوو دنیابینیان ئانێته‌كرد(بیری نیتشه‌ و ماركسیزم) و مه‌عریفه‌ته‌كه‌یان ئه‌مه‌: عه‌قڵ، زانست، ماركسیزم، پێشكه‌وتن شه‌رعه‌تیان له‌ده‌ستداوه‌!
له‌ وتاری(Eine marxistische Kritik der „postmodernen Identitätslinken“ und des identitätspolitischen Antirassismus) ئاماژه‌ ده‌كات بۆ دژایه‌تی پۆستمۆدێرنه‌ بۆ ماركسیزم‌:
ناوزڕاندنی مارکس و ئەنگڵس بە “ڕەگەزپەرستی ناشرین”
مارکسیزم هەموو پرسەکانی ڕەگەزپەرستی و سێکسیزم و تایبەتمەندییە شوناسییەکانی دیکە کە مرۆڤەکان لەسەریان جیاکاری دەکرێن، تەنیا وەک “دژایەتی لاوەکی” لەپاڵ “دژایەتی سەرەکی” نێوان سەرمایە و کرێکاران مامەڵەی لەگەڵ دەکات.

(د) مارکسیزم “ئۆرۆسەنتریکە” و بەمجۆرە لە کۆتاییدا شێوازی بیرکردنەوەی ڕەگەزپەرستی و کۆلۆنیالیزم بەرهەم دەهێنێتەوە. بە بڕوای مارکس و ئەنگڵس، خەڵکی “باشووری جیهانی” تەنیا وەک قوربانییەکی پاسیڤی ئەو مێژووە دەردەکەون کە ئەوروپییەکان دروستیان کردووە. مارکسیزم بەهۆی یۆرۆسەنتریزمی خۆیەوە، بەها گشتگیرەکانی ڕۆشنگەری دەخاتە سەر هەموو مرۆڤایەتی، لەبری ئەوەی ناسنامە “تایبەتمەندە” کولتوورییە جیاوازەکانی “ژێر ئەلتەرنەکان” لە باشووری جیهانیدا بناسێت. بەم شێوەیە مارکسیزم – ئاخر خۆی تیۆری پیاوە سپی پێستەکانی ئەوروپایە – شێوازی بیرکردنەوەی کۆلۆنیالیزم و باوکایەتی بەرهەم دەهێنێتەوە.[10]
(هـ) ناوزڕاندنی مارکس و ئەنگڵس بە “ڕەگەزپەرستی ناشرین” – بۆ نموونە بەهۆی هەڵبژاردنی وشەکانیانەوە، کە هەندێکجار لە ڕوانگەی ئەمڕۆوە ڕەگەزپەرستانە، یان نوکتەی درشت لە نامەنووسییە تایبەتەکانیاندا – تایبەتمەندییەکی تایبەتی نوێنەری لێکۆڵینەوەکانی دوای کۆلۆنیالیزم نییە ، بەڵام سەر بە دژە کۆمۆنیستەکانی بۆرژوازییە بە گشتی تۆنێکی باش.[11] کەواتە دەبێت هەموو مارکسیزم بە ڕەگەزپەرستی لەکاربخرێت؟
ئه‌م نووسینه‌ ده‌كه‌م به‌م ‌ پرسیاره‌: ئایا چه‌پ له‌ وڵاتی ئێمه‌ چ سوودێك ببینێ له‌م ره‌وته‌؟

كۆلنتای ده‌ڵێ: (خۆشه‌ویستی ده‌بێت به‌ عیباده‌تی مرۆڤایه‌تی) و ده‌بینین پیاوسالاره‌كان:

• ‌(خه‌ج و سیامه‌ند، شیرین و فه‌رهاد)یان خۆشده‌وێت و هاوسۆزیانن، به‌ڵام وه‌ك كه‌سوكار قبووڵیان ناكه‌ن.
• له‌به‌ر خۆیان گۆرانی عیشق و خۆشه‌ویستی ته‌نانه‌ت بێشه‌رمانه‌(مه‌مكی خڕ كرد)ده‌ڵێنه‌وه‌ و بانگه‌وازی كوشتنیش ده‌كه‌ن(ئه‌گه‌ر به‌ خۆت رازی بیت، دایكت ده‌رمانخوارد كه‌م) و سێكسیترین گۆرانی ده‌ڵێن و هه‌ڵپه‌ڕكێی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن!
• به‌ شان و باڵای خۆشه‌ویسته‌كانیان هه‌ڵده‌ڵێن، به‌ڵام قوڕ به‌سه‌ر ئه‌و‌ كه‌سه‌ هه‌مان گۆرانی بۆ مێیینه‌‌ خزمه‌كانی بڵێت.
• هه‌ر چۆن له‌ مزگه‌وت ژن و پیاو جیاده‌كه‌نه‌وه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ ناو خێزان و قوتابخانه‌ و…هتد.
  سیستێمی پیاوسالاران به‌ زه‌بری نه‌ریتی قه‌ده‌غه‌، توندكردنی مێینه‌ له‌ ناوماڵ و سزادانی كه‌سایه‌تی و هه‌ست و سۆزیان له‌ فه‌زای دووڕوویی، ناپاكی، درۆ و قینه‌ و غیره‌…هتد، وه‌ك موڵك و(شت)ی تایبه‌ت ره‌فتاریان له‌گه‌ل ده‌كه‌ن و‌ ژان و خه‌م و نائومیدی و خوێنی ژنان لێكه‌وتۆته‌وه‌.
  خۆشه‌ویستی (دانایی و به‌هه‌ره‌ی بوونی مرۆیی)، كه‌چی ده‌سه‌ڵات و ئاینزاكان له‌ دژیدا راده‌وه‌ستن و به‌ ره‌وشت و به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی پاشماوه‌ی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و سه‌رمایه‌داری به‌ بێڕه‌وشتی و به‌ڕه‌ڵایی و شه‌رم و”بێشه‌ره‌فی”مۆریان كردووه‌:
  یه‌كه‌میان ده‌یه‌وێت رابردوو به‌ زیندوویی رابگرێت، دووهه‌مه‌كیان وه‌ك بازرگانێكی ساخته‌چی له‌گه‌لیان یه‌كده‌گرێته‌وه‌و هاوكات كۆت و زنجیری هاوچه‌رخ له‌ مل ژنان ده‌كه‌ن.

ژنان به‌ بێده‌نگی و بێده‌سه‌ڵات له‌ ئاستیاندا رانه‌وه‌ستاون‌ و هه‌موو شێوه‌كانی خه‌باتی ئازادیان ‌گردۆته‌ به‌ر و هه‌وڵده‌ده‌ن له‌‌ زۆره‌ملی و سته‌م و فرتوفێڵ و فه‌نتازیای پیاوسالاران رزگاریان ببێت.
ئه‌لكسه‌نده‌ر كۆلنتای له‌باره‌ی خۆشه‌ویستی پێیانده‌ڵێ:(خودی خۆشه‌ویستی وزه‌یه‌كی داهێنه‌رانه‌ی مه‌زنه‌، ئاسۆی روحی ئه‌وه‌ی ده‌یبینی و ئیلهامی پێده‌به‌خشێ، ده‌وڵه‌مه‌ند و به‌رینده‌كات. گه‌ر خۆشه‌ویستی نه‌بێت مرۆڤایه‌تی هه‌ستی ده‌كرد دزراو و ئينكار و نه‌فره‌لێكراوه‌. هیچ گومانم نیه‌ له‌وه‌ی كه‌ خۆشه‌ویستی له‌ دواڕۆژدا ده‌بێت به‌ عیباده‌تی مرۆڤایه‌تی.)
خۆشه‌ویستی هه‌ر به‌(وزیه‌كی داهێنه‌ر) بۆ ژیانی مرۆڤایه‌تی نه‌زانراوه‌:
لینین له‌ وته‌یه‌كید ده‌ڵێ: شوعییه‌ت ده‌بێ له‌ گه‌ل خۆیدا زاهدی نه‌هێنێ، به‌ڵكو شادی و خۆشییه‌ك كه‌ پله‌ی كه‌ماڵی ژیانی خۆشه‌ویستیش بیورووژێنێ….نه‌ وه‌ك خۆشه‌ویستی پیاوانی ئاینی و نه‌ وه‌ك دۆن جوان و نه‌یش وه‌ك به‌كارهێنانی لووتبه‌رزێكی دووڕوو بۆ خۆسه‌رقاڵكردن.)
لێره‌ به‌هۆی فشاری كۆمه‌ڵایه‌تی، زۆربه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان به‌ناچاری بۆ ده‌ربازبوون له‌ كۆت و زنجیره‌‌كانی پیاوسالاری كه‌‌ هاوشێوه‌ی پۆرنۆگرافیه‌‌ وهوشیاری تێكده‌دا‌، په‌نا بۆ دووڕووی ده‌به‌ن و، ئه‌وه‌ی له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی دنیا ئاساییه و كه‌س په‌یوه‌ندی پێوه‌ نیه‌‌، لێره‌ وه‌ك”جنۆكه‌”به‌ هه‌زار شێوه‌ به‌ نهێنی ئه‌نجام ده‌درێن. زۆر هه‌یه‌ ئیراده‌ی و ویستی پیاوه‌كه‌ی جێبه‌جێ ده‌كات، به‌ڵام روحی له‌ شوێنێكی تره‌. له‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری گۆرانییه‌كان ژن ده‌هێنرێنه‌ ئاستی جه‌سته‌ی. ئه‌ی كه‌سایه‌تی، كه‌رامه‌ت، ویژدان و بیر و هه‌ڵویست و هوشیاری و ئاره‌زووه‌كانی؟!
له‌ ژێر ئه‌و فشاره‌ شێتانه‌یه‌، كچان ناچاركراون خۆیان له‌گه‌ل دنیابینی پیاوان بگونجێنن و به‌ ره‌واڵه‌ت ملكه‌چی”فه‌رمان و سنوره‌”درۆزنه‌كان ببن، ژیانی خۆیان ده‌خه‌نه‌ مه‌ترسی. ئه‌وجا هه‌زاران خێزان هه‌یه‌ هیچ شتێكی سۆزداری ژن و پیاوه‌كه‌ به‌یه‌ك نابه‌ستێته‌وه‌(هه‌ر چركه‌یه‌كی مه‌رگێكی راسته‌قینه‌یه‌، هه‌ستی خۆبه‌كه‌مزانین، خه‌مۆكی و بێزاری و وێرانی كه‌سایه‌تیه‌ و جووتبوون وه‌ك ئه‌ركێكی بێتام به‌ هه‌ستی زه‌وتكردن). كه‌م نین ئه‌و كچانه‌ كه‌ بوون به‌ قوربانی ساده‌ترین مافی مرۆڤ.
تێگه‌یشتنی لیبڕاڵی و به‌ناو”ئازاد”بووه‌ به‌ ته‌واوكه‌ری پیاوسالاری شێوه‌ كۆنه‌كه‌ی( له‌شفرۆشی به‌نهێنی، فره‌ژنی، گه‌شتی سێكسی بۆ وڵاتانیتر، لاقه‌ی كچان له‌ شوێنه‌ گشتیه‌كان، شێوه‌ زۆره‌كانی هاوسه‌رگیری كاتی”حه‌ڵاڵ”، سێكس به‌ نهێنی له‌پال هاوسه‌ری فه‌رمی). ئه‌و دووڕووییه‌ به‌ زه‌بره‌ به‌ مه‌لها، له‌شفرۆشی، كچانی قومارخانه‌ و مه‌یخانه‌ و دوكان و سه‌نته‌ری نه‌رگیله، سه‌نته‌ره‌كانی مه‌ساج وته‌نانه‌ت و صالۆنه‌كان به‌شێوه‌ی جۆراوجۆری ناڕاسته‌وخۆ به‌كارده‌هێنرێن بۆ بازاڕی سێكس.‌ ئه‌وجا لایه‌كیان به‌ ناوی”شه‌رف و نه‌ریت و ئاین” هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌ ده‌كه‌ن و هه‌زار تانه‌ و ته‌شه‌ر هه‌ڵده‌واسن و خۆیان به‌ پارێزه‌ری پیاوسالاری كۆنه‌كه‌ پیشانده‌ده‌ن كه‌ دژی ژنانه‌ و لاكه‌ی تر به‌ناوی”شارستانیه‌ت و ئازادی ومافی مرۆڤ” بێڕه‌شترین و خوێڕیترین نموونه‌ی پیاوسالاری ئه‌نجامده‌ده‌ن دژ به‌ ژنان: دنیایه‌ك له‌ درۆ، دنیایه‌ك به رۆژانی ساخته‌ی دڵته‌زێن.‌
ژنان له‌ دنیای پیاوسالاری به‌ هه‌ردوو رووكه‌یه‌وه‌ له‌ بواری خۆشه‌ویستی و هاوسه‌رگیری له‌ناو كاره‌سات، ئاژاوه‌، پشێوی، نامۆیی، شكاندنی كه‌رامه‌ت، كه‌سایه‌تی و وێرانی رۆژه‌كانیان به‌رێ ده‌كه‌ن.
كۆلنتای ده‌ڵێ: ئه‌م چه‌رخه تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ غیابی”هونه‌ری خۆشه‌ویستی”. مرۆڤ به‌ته‌واوه‌تی نازانن په‌یوه‌ندییه‌كی روون و پرشنگداریان هه‌بێت و له‌ شه‌قه‌ی باڵ بدا، به‌های هاوڕێتی سۆزداری نازانن. خۆشه‌ویستی ئیمڕۆ یان تراژیدیایه‌كی جه‌رگبڕه‌ یان سه‌ڕه‌ڕۆییكی سووك و رووكه‌شه‌. ده‌بێ مرۆڤایه‌تی له‌م قه‌یرانه‌ رزگار بكه‌ین. خه‌ڵك رابهێنین بۆ ژیان له‌ كاتژمێره‌ دڵخۆش و روونه‌كان به‌بێ ئه‌وه‌ی خه‌مه‌كان باریان گران بكات. سایكلۆژیای مرۆڤ ئاماده‌ نابێت بۆ پێشوازی له‌ خۆشه‌ویستی مه‌زن‌ و پاكژ له‌ لایه‌نه‌ تاریكه‌كانی گه‌ر به‌ قۆتابخانه‌ی هاوڕێتی عاشقانه‌ تێنه‌په‌ڕێت.)
خۆشه‌ویستی گه‌وره‌ترین بیرمه‌ند بۆ خۆشه‌ویسته‌كه‌ی له‌ چه‌ندین هۆنراوه‌ ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌‌و مرۆڤ سه‌رسام ده‌كه‌ن:

(جێنی! ئایا چاكه‌ی پایه‌به‌رز‌ هی منه‌؟ ئه‌ی روح شیرین، تۆ منت خۆشده‌وێت؟
ئای جێنی جێنی تۆ منت خۆشدەوێت‌…) و
(…ئه‌م گۆرانیانه‌ ببه‌
كه‌ تژین له‌ ئاوازه‌كان.
ئه‌م خۆشه‌ویستیه‌ ببه‌ كه‌ له‌به‌رده‌م پێكانت
به‌ ساده‌ییه‌وه‌ به‌ ئه‌ژنۆدا ده‌چن)….
(ده‌بینی؟
ره‌نگه‌ هه‌زاران به‌رگ بنووسم
و له‌ هه‌ر رسته‌یه‌كدا بنووسم”جینی”
له‌گه‌ل ئه‌وه‌شد تێدا دنیایه‌ك له‌ فكر،
گرێبه‌ستێكی ئه‌به‌دی و ئیراده‌یه‌كی نه‌گۆر شاراوه‌ته‌وه‌.)
نووسه‌ری ئه‌و شیعره‌، كاڕڵ ماركسه‌، پێش ئه‌وه‌ی سەرمایە بنووسێت، شیعری به‌ باڵای خۆشەویسته‌كه‌ی(جینی) دەگوت. به‌داخه‌وه‌ له‌ بڵاوكردنی به‌رهه‌مه‌كانی ماركسی، بایه‌خ به‌ به‌رهه‌مه‌ شیعرییه عاشقانه‌كانی نه‌درا.
وزه‌ی خۆشه‌ویستی كرده‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌، به‌داخه‌وه‌ هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو له‌قاو و سه‌ركوت و سووكده‌كرێ. نه‌ لایه‌نه‌ ره‌شه‌كانی ره‌وشتی كۆن له‌ گۆڕنراوه‌و نه‌ ئه‌مه‌ی ئێستا بره‌وی هه‌یه‌، كه‌رامه‌ت بۆ ژنان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌. خۆشه‌ویستی و ره‌وشتی نوێ پێویستی به‌ سیستێم و ده‌سه‌ڵاتی نوێ هه‌یه‌ كه ‌ئێستا دوژمنانی سه‌رسه‌ختی هه‌یه‌ و پایه‌كانی زۆر لاوزن و تا رۆژگاری ده‌سه‌ڵاتی پیاوسالاری باڵاده‌ست بێت‌، ژنان باجێكی بێوێنه‌ ده‌ده‌ن، به‌ڵام ده‌سته‌و ئه‌ژنۆ له‌به‌رده‌می دانه‌نیشتوون و موقاوه‌مه‌تیان دژ به‌ كۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی ده‌مانگه‌یه‌نێ به‌‌ كۆمه‌ڵگای سۆسیالیستی كه‌ تێدا سه‌ربه‌خۆیی ئابووری و، كه‌سایه‌تی ده‌بێته‌ خاوه‌ن بڕیاری یه‌كه‌م نه‌ك دووهه‌م و پاشكۆ و، ئازادبوونی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ ئازادبوونی له‌ كاری ناوماڵ و رۆڵی سه‌ره‌كی له‌ به‌ڕێوبه‌ردنی كۆمه‌ڵگا ده‌بینێت(چیتر ژن كه‌رت كه‌رت ناكرێت بۆ رۆڵه جیاجیاكان) و له‌گه‌لیدا مرڤایه‌تی بوونی مرۆیی وه‌ك ئینسان ده‌بێته راستی‌ و له‌ به‌ڕه‌ڵایی و كوشتن و خۆكوشتن و هه‌ژاری و به‌ ریكلامكردنی كه‌سایه‌تی و بێكاری و ئه‌ركی به‌خێوكردنی مناڵ و خۆسه‌پاندنی پیاوسالار رزگارمان ده‌بێ.
بۆ گه‌یشتن به‌م ئامانجه‌ پێویسته‌‌ پرسی ژن له‌ رێكخراوه‌كانی ژنانی ده‌سه‌ڵات و به‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و ئه‌كادیمیه بۆرژواكان‌ رزگارببن و پێگه‌ی و توانا و هێزی هوشیاری، كلتور، رێكخستن و خه‌باتی سه‌ربه‌خۆی ژنانی شیوعی له‌ناو حزبێكی شیوعی به‌هێزببێت.

له‌ 1848تا نووسینی ئه‌م وتاره‌، دنیابینی بۆرژوازی و ئاینیه‌كان به‌ ئیسلامێكانه‌وه‌، تۆمه‌تی به‌ڕه‌ڵایی، له‌شفرۆشی، بێڕه‌وشتی و”خۆشه‌ویستی ئازاد” ده‌خه‌‌نه‌ ئه‌ستۆی بیروباوه‌ڕی شیوعییه‌كان، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی ئه‌وانن ئه‌ندازیار و زه‌مینه‌خۆشكه‌رن بۆ له‌شفرۆشی به‌چه‌ندین شێوه‌ و بیانوو و فه‌رمان: به‌ گوێره‌ راپۆرتی(Fodation Scelles) له‌سه‌ر ئاستی جیهان 160ملیارد ئۆیرۆ له‌ كاری له‌شفرۆشی ده‌ستكه‌وتووه‌. هه‌روا له‌ راپۆرتی(Global Report on Trafficking in person 2018)كه‌ له‌ 2019 له‌ ڤین بڵاوكرایه‌وه‌: له‌ 24هه‌زار حاڵه‌ت به‌ به‌ڵگه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ بازرگانی به‌ مرۆڤ ساڵی2016 له‌ 142 وڵات و سته‌مكاری جنسی 59% و 34% كاركردنی زۆره‌ملێ ‌پێكده‌هێنن. به‌رفراوانی له‌شفرۆشی به‌خۆی سیستێمی سه‌رمایه‌داری پیاوسالار كوردستانیشی گرته‌وه.
له‌ساڵی 2002حكومه‌تی(سۆسیالدیموكرات و سه‌وزه‌كان)ی‌ ئه‌ڵمانیا یاسای له‌شفرۆشیان ده‌ركرد و به‌(پیشه‌یه‌ك وه‌ك پیشه‌كانیتر) راگه‌یاند. له‌ ئه‌ڵمانیا نزیكه‌ی 500000هه‌زار ژن له‌ بواری له‌شفرۆشی كارده‌كه‌ن و 70-8-% بریتین له‌ كۆچبه‌رانی ژن به‌تایبه‌تی له‌ وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ئۆروپا. پاشان ئه‌منستی ئینترناسیول له‌ 2015 خه‌ڵكیان توڕه‌كرد كاتی رایانگه‌یاند كه ده‌یانه‌وێت له‌داهاتوودا كاربكه‌ن بۆ یاساییكردنی له‌شفرۆشی له‌ جیهان.‌
سه‌رمایه‌داری پیاوسالاری جیهانگیر، ئه‌مجاره‌یان به‌ رێگای به‌رنامه‌ی لیبڕالیزمی نوێوه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌ڵمانیا وه‌ك شیوعی و چه‌یه‌كان ناویان لێناوه‌(ده‌وڵه‌تی گه‌واده‌كان‌)، به‌ڵكو باڵی گه‌وادی به‌سه‌ر هه‌موو وڵاتانیش كێشراوه‌. سیستێمی ده‌سه‌ڵاتی گه‌وادی”خوێڕیترین قاره‌مانی پیاوسالاری” ژێرده‌سته‌یی ژنی له‌شفرۆشی، جیهانگیركرد‌.
ئێستا لێره‌ش و له‌ هه‌موو وڵاته‌ ئیسلامییه‌كان له‌پاڵ جۆره‌ فره‌كانی له‌شفرۆشی ئاشكرا و نهێنی ناوخۆیی و(به‌ناو ئاینه‌وه‌ نزیكه‌ی 24جۆر هاوسه‌رگیری”حه‌ڵال” كراوه ‌. له‌شفرۆشی له‌ دنیا وه‌ك هه‌ر كاڵایه‌كیتری پڕ قازانج، هاورده‌ده‌كرێن وله‌ خزمه‌تی سیستێم و حزبه‌ پیاوسالاره‌كانه‌.
ئایا هه‌ڵویستی بیرمه‌نده‌ تیئۆری، سیاسی و یاسایی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ شیوعییه‌كان چییه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌؟
ئه‌لكسه‌نده‌ر كۆلنتای(به‌رپرسی حكومه‌تی سۆڤێت بۆ به‌گژداچوونی له‌شفرۆشی، هاوكاری لینین و وه‌زیری كۆمه‌ڵایه‌تی) وه‌ك رابه‌ڕێكی گه‌وره‌ی ژنانی شیوعی دنیا له‌ كتێبی(ژنی نوێ، لاپه‌ڕه‌ی29) ده‌ڵێ: به‌ڵام سایكلۆژی ئینسانی تووشى تێگچوونی گه‌وره‌ش ده‌بێت له‌ ئه‌نجامی روویتر له‌ رووه‌كانی په‌یوه‌ندی جنسی، مه‌به‌ستم له‌شفرۆشیه‌. “ئایا له‌وه‌ ترسناكتر و ناشرینتر هه‌یه‌ له‌وه‌ی كرده‌ی خۆشه‌ویستی دابه‌زێت بۆ ئاستی زەلیلی و پیشەگەریدا؟”
با هه‌موو دیارده‌كانی نه‌هامه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌ په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ به‌ له‌شفرۆشی و ئازاری جه‌سته‌یی و نه‌خۆشی و تێكچوون و بۆگه‌نبوونی ره‌گه‌ز‌ بخه‌ینه‌لاوه‌و ته‌نها له‌لای كێشه‌ی كاریگه‌ری له‌شفرۆشی راوه‌ستین له‌سه‌ر سایكلۆژیای ئینسانی. هیچ شتێك نیه‌ روح بكوژێت و وشكی بكات وه‌ك كڕینی له‌شفرۆش یان فرۆشتنی ‌زۆره‌ملێ. له‌شفرۆشی خۆشه‌ویستی له‌ دڵان ده‌كوژێنێته‌وه‌.)

ئێمه‌ له‌شفرۆشی له‌ناو ده‌به‌ین!
به‌درێژایی ده‌سه‌ڵات، یاسا و به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و سه‌رمایه‌داری و ئاینه‌كان هه‌ر ماوه‌ته‌وه‌ و درێژه‌ی هه‌بوه‌ ونموونه‌ نهێنییه‌كانیشی زۆر و به‌رفراوانتر و ترسناكتر بووه‌‌.
دیسان شوعی و چه‌په‌كان به‌ره‌ی دژایه‌تی بازرگانی سه‌رمایه‌داری به‌ له‌شفرۆشی ده‌ستپێكرد:
له‌ بانگه‌وازێكی حزبی شیوعی ئه‌ڵمانیا(DKP) له‌ 28. ئۆگۆست 2015هاتووه‌:
له‌شفرۆشی پاش بازرگانی به‌ چه‌ك و مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان زۆرترین قازانجی هه‌یه‌، به‌ڵام له‌شفرۆشه‌كان به‌ده‌گمه‌ن‌ به‌شیان له‌و قازانجه‌ هه‌یه‌، به‌ڵكو به‌ر گه‌واد و بازرگانان به‌ مرۆڤ. به‌ كورتییه‌كه‌ی ئه‌و پیاوانه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر نزیكه‌ی 500000له‌شفرۆشه‌وه‌ هه‌یه‌ ده‌چه‌وسێننه‌وه‌و مامه‌ڵه‌ی به‌دیان له‌گه‌ل ده‌كه‌ن.
مانشێتی ئه‌م نووسراوه‌یه ئه‌مه‌یه‌: ‌پێویسته‌ له‌شفرۆشی قه‌ده‌غه‌ بكرێت.
له‌ بانگه‌وازی پارتی چه‌پی ئه‌ڵمانیا به‌ ناوی(له‌پێناو جیهانێك به‌ بێ له‌شفرۆشی) هاتووه‌:
ئه‌ڵمانیا بووه‌ به‌ بۆردێلی(قه‌حپه‌خانه‌)ئۆروپا. له‌م ماوه‌یه‌ كه‌ وڵاتانی دراوسێ كارده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌شفرۆشی و بازرگانی به‌ مرۆڤ سنوورداركردنی، لای ئێمه‌ بۆ قازانجخوازان بێسووركراوه‌ و پشكی شێر كه‌وتۆته‌ ده‌ستی رێكخرانی قه‌حپه‌خانه‌كان، گه‌واد و بازرگانان به‌ مرۆڤ(…). ئێمه‌ داواده‌كه‌ین:

• لابردنی تاوانباركردن و چه‌وسانه‌وه‌ی له‌شفرۆشان: سزادانی پاره‌، نابێ رێوشوێنی زۆره‌ملێ دژی له‌شفرۆشان به‌كاربهێنرێت. هه‌ڵوه‌شاندنی باجی سێكس.
• قه‌ده‌غه‌كردنی(قه‌حپه‌خانه‌) و گه‌واده‌كان
• قه‌ده‌غه‌كردنی كڕینی سێكس وه‌ك مۆدێلی سویدی.
  … هتد)
  به‌ بڕوای ئه‌م حزبه‌: له‌شفرۆشی: 1- توندوتیژی ده‌روونیه‌. 2- توندوتیژی جه‌سته‌ییه‌. 3- توندوتیژی سێكسی پیاوانه‌. 4- بازرگانی به‌ مرۆڤ و له‌شفرۆشی دوو رووی یه‌ك دراون.
  له‌لای خۆیه‌وه‌ كلارا زێتكین له‌م باره‌یه‌وه‌ وتی:(لەشفرۆشەکان دووجار قوربانی بەدبەختی کۆمەڵگەی بۆرژوازین، جارێك وه‌م قوربانی سیستەمی موڵکایەتی تایبه‌ت به‌نەفرەتبوو و دواتر قوربانی دووڕوویی ئەخلاقی نەفرەت لێکراویان.)
  تاكژنی به‌بێ هاوڕێتی خۆشه‌ویستی و یه‌كترناسینی كچ و كوڕ له‌ نزیكه‌وه‌ و به‌سكردن به‌(علی سوننه‌ت الله و رسوله‌) یه‌‌كێكه‌ له‌ هۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی كویلایه‌تی، له‌ده‌ستدانی كه‌سایه‌ت و خود و له‌شفرۆشی: مه‌عقوله‌ كچ و كوڕێك ده‌خه‌نه‌ باوش یه‌كتری به‌ بێ هیچ یه‌كترناسینێك؟
  وەک ئەنگڵس دەڵێت: (تاکژنی و له‌شفرۆشی، ژێرخستنی جه‌سته‌یی ژنانه له‌ مێژووی جیهان‌….لەشفرۆشی، هەرچەندە دژ بەیەکن، بەڵام دژایەتییەکی دانەبڕاوە، جەمسەری هەمان نەزمی کۆمەڵایەتین worum wissenschaft1 له‌ 2007, Arbeiterbewegung und Prostitution).
  له‌باره‌ی هه‌مان بابه‌ت بیبل(بیرمه‌ندی شیوعی)لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا له‌ كتێبی(ژن و سۆسیالیزم) دەنووسێت: (لەشفرۆشی هەروەك پۆلیس، سوپای، کەنیسە و چینی سەرمایەداری دەبێتە دامه‌‌زراویه‌كی کۆمەڵایەتی پێویستی کۆمەڵگای بۆرژوازی).
  هه‌روایشه‌: له‌پاڵ قه‌حپه‌خانه‌كان سه‌رتاپای بازاڕی میدیای بۆرژوازی پڕاوپڕه‌ له‌ ریكلام، گۆڤار، ڤیدیو و فیلمی و كچه‌ مۆدێلی سێكسی به‌ قیزه‌وه‌نترین شێوه‌كانیشی تا ده‌گاته‌ پیشه‌سازی سێكسی پلاستیكی و زۆرییتریش له‌ فه‌نتازیای ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوای پیاوسالار تاوانبار.
  كۆلۆنتای له‌ 1921 وتی: فۆرمه‌ جیاوازه‌كانی له‌شفرۆشی له‌ه كۆمه‌ڵگه‌ی بۆرژوازی له‌ كۆماری كرێكارانماندا به‌رده‌وام به‌ره‌و كه‌مبوون ده‌ڕوات. ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌لای ئێمه‌ مه‌حكومه‌ به‌ له‌ناوچوون…ژنان ته‌نها له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كاركردنی سو‌دمه‌ند رزگارده‌بن. ئێمه‌ له‌شفرۆشی مه‌حكومده‌كه‌ین، نه‌ك وه‌ك تاوانێكی بێڕه‌و‌شتی‌، به‌ڵكو وه‌ك پێشێلكردنی(ئه‌ركی گشتی كاركردن.).
  بانگه‌شه‌ی ره‌وشتی باڵه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی بۆژوا و ئاینه‌ پیاوسالاره‌كان وه‌ك رابردوویان هیچ له‌ سته‌مكاری دژ به‌ ژن كه‌م ناكاته‌وه‌. ئه‌وه‌ نموونه‌ی ژنانی شیوعی و چه‌په‌ چاره‌نووسی ئازادیان گردۆته‌ ده‌ستی خۆیان و به‌ خه‌باتی چینایه‌تی و هه‌ر به‌ رابه‌رابه‌تی خۆشیان لێره‌ و له‌ هه‌موو شوێنێك مرۆڤایه‌تی له‌ دڕندایه‌تی له‌شفرۆشی رزگارده‌كات و كه‌رامه‌تیش بۆ پیاوانده‌گه‌ڕێننه‌وه‌.

(1)
سێ كوچكه‌ی كاری شیوعی و چه‌پ بریتیه‌ له‌(حزب، سه‌ندیكا و كاری هه‌ره‌وه‌زی)، به‌ڵام له‌ هیچ یه‌كیان بره‌ومان نیه‌. لێره‌ تێڕوانینی ماركس، ئه‌نگلس، لینین و سۆسیالیسته‌كانیتر ده‌خه‌ینه‌روو سه‌باره‌ت به‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی.
كاری هه‌ره‌وه‌زی پێش و له‌ سه‌رده‌می ماركس و لینین تا ئێستا(قۆناغی سه‌رمایه‌داری جیهانگیر)، بووه‌ به‌ پرسی مێژوویی و مۆدێلی نوێی مرۆڤایه‌تی دژ به‌ سه‌رمایه‌داری له‌ به‌رزترین قۆناغی(ئیمپریالیزم). به‌داخه‌وه‌ پاش نزیكه‌ تێپه‌ڕبوونی 6 ساڵ له‌ كاری شه‌وو رۆژمان بۆ سه‌رخستنی بیر، كار، چالاكی، په‌یوه‌ندی و كلتووری هه‌ره‌وه‌زی به‌ هه‌موو هه‌ڵه‌ و نوقسانی و ژێركه‌وتن و سه‌ركه‌وتنه‌كانی، به‌ڵام هێشتا له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌مین و نه‌مانتوانی له‌ ناو شاری خانه‌قین هه‌نگاوی دووهه‌م دابنێین و له‌ ئاستی شاره‌كان كاری تیئۆری و عه‌مه‌لی له‌باره‌یه‌وه‌ ئه‌نجامنه‌درا.
ئه‌توانم بڵێم(هه‌وڵه‌كانمان سه‌رنه‌كه‌وت‌) و هۆكاره‌كان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ نموونه بۆ‌: 1- په‌راوێزخستنی له‌ ئاستی په‌روه‌رده‌و راگه‌یاندن. 2- خۆدزینه‌وه‌ له‌م ئه‌ركه‌. 3- بایه‌خدان به‌ كار و چالاكی سازشكردن. 4- ده‌یان كادر خۆی ته‌رخانكردووه‌ بۆ كاری رێكخراوه‌كانی(كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی)و راگه‌یاندنی”سه‌ربه‌خۆ”. 5- كه‌سانی نه‌زان و بێ ئاگا و دووڕوو و فێڵباز له‌ هه‌ڵویستی ماركس و لینین و ئه‌وانیتر له‌ناو شیوعی و چه‌پ رۆڵی خۆیان به‌شێوه‌یه‌كی خراپتر له‌ دوژمن گێڕا. جیڤارا ناهه‌قی نه‌بوو وتی:(9 فیشه‌ك بۆ خيانه‌تكارانی ناوخۆ و فیشه‌كێك بۆ دوژمن)! 6- چه‌پی فره‌بێژ و قسه‌ز له‌ مه‌كته‌بیه‌كان وشه‌یه‌كیان له‌باره‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی نه‌دۆڕاند.
به‌م نووسینه‌ دووباره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ هه‌ڵویستی دامه‌زرێنه‌رانی بیری شیوعی:
كاری هه‌ره‌وه‌زی شێوازی جۆربه‌جۆری به‌ خۆی گرتووه‌ و له‌وانه‌ بۆ نموونه‌:
ڤیلی شپیله‌ له‌ گفتوگۆیه‌دا ده‌ڵێ: (یه‌كێتی هه‌ره‌وه‌زی جیهانی له‌ 233 رێكخراو پێكهاتووه‌و له‌ 89وڵات و تێیاندا 800ملیون ئه‌ندام یه‌كیان گرتووه‌. حكومه‌تی لۆلا دس سیلڤیا له‌ سه‌رۆكایه‌تی رابردوویدا له‌ ئه‌رژه‌نتین داوای(ئابووری هاوپشتی)كرد كه‌ 20 هه‌زار كارگه‌ ده‌گرێته‌وه‌. له‌ ئۆروپاشدا له‌ باسكتله‌ند له‌ ئه‌سپانیا و(ئیمیلیا رۆماگنا) له‌ ئیتالیا 4000هه‌ره‌وه‌زی. وێنه‌ی لیبڕالی نوێ ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازی بۆ مرۆڤ به‌ده‌وری موڵكایه‌تی ده‌سووڕێت، به‌ده‌وری پاره‌…(-هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك ئه‌ڵته‌رناتیڤی لیبڕالیزمی نوێی سه‌رمایه‌داریه‌- ئه‌مه‌ ناوی كۆڕێكیه‌ بۆ نموونه‌).
له‌پاڵ ئه‌و ئه‌زمونانه‌، ئه‌زموونی حكومه‌تی هه‌ره‌وه‌زی كوبا، فێنزه‌ویلا و پۆلیڤیا و چه‌ندین وڵات و ئه‌زموونیتر به‌ رۆژئاوایشه‌وه‌. سه‌رمایه‌داری بووه‌ به‌ سه‌رچاوه‌ی تاوان دژ به‌ مرۆڤایه‌تی و ئیتر ده‌بێ به‌ بچووكترین هه‌نگاو، بیر له‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كه‌ی بكه‌ینه‌وه‌.
ڤیلی له‌ درێژه‌ی قسه‌كانیدا:(عه‌داڵه‌تیش چه‌ند ئاستێكی هه‌یه‌، ماركس تاوانباری سۆسیالدیموكراتی كرد به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ته‌نها بایه‌خ به‌ دابه‌شكردنی قازانجی به‌رهمهێنان ده‌ده‌ن، به‌ڵام مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ خودی مه‌رجه‌كانی به‌رهه‌مهێنان دادپه‌روه‌رانه‌ بكرێت– واته‌ زاڵ ببین به‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری- تا ئابووری بكه‌ین به‌ موڵكایه‌تی هه‌ره‌وه‌زی مرۆڤی كارگه‌ر).
‌هه‌ر له‌و كاته‌وه‌، هه‌ره‌وه‌زی شوێنی ململانێی رابه‌رانی سۆسیالیست بووه‌: هه‌ڵویستی سیاسی ماركس دژی لاسال له‌باره‌ی پره‌نسیپ و پراكسیسی هه‌ره‌وه‌زی بوو. له‌باره‌یه‌وه‌ لاسال ده‌یویست هه‌ره‌وه‌زییه‌كان ‌یارمه‌تی پاره‌ و قه‌رز له حكومه‌ت‌ وه‌ربگرن و ماركس دژی وه‌رگرتنی پاره‌ بوو له‌ حكومه‌ته‌كه‌ی بیسمارك و ده‌یویست به‌رێوبردنی هه‌ره‌وه‌زییه‌كان له‌لایه‌ن خۆدی كرێكارانه‌وه رێكبخرێن.
ئێستا و له‌ رابردوو ماركسیسته‌كانی زۆرێك له‌ وڵاتان پێیان وایه‌ كه‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك دورگه‌یه‌كه‌ له‌ناو ده‌ریای سه‌رمایه‌داری و هه‌روا بۆ په‌ره‌دان به‌ خه‌باتی چینایه‌تی. چه‌وساوه‌كانی كوردستانیش وه‌ك چه‌وساوه‌كانیتری دنیا بنه‌مایه‌كی عه‌مه‌لی گه‌وره‌مان هه‌یه‌ له‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی، به‌ڵام كاری جددی له‌سه‌ری ناكرێت و له‌ ئاستیدا هه‌ر ئه‌ڵێی بتین و له‌بریدا خه‌ریك كار و چالاكی لاوه‌كین كه‌ بستێك نامانباته‌ پێشه‌وه‌.
ماركس له 1850 تا كۆچیدواییی له‌ 1883 په‌یوه‌ندی هه‌بوو له‌گه‌ل‌ سه‌ندیكا كرێكارییه‌كانی به‌ریتانیا و به‌رێگه‌یانه‌وه‌ له‌گه‌ل بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی و بڕوای وابوو كه‌ كرێكاران نابێ چاوه‌ڕوانی رۆژی دوای شۆڕش ببن كه‌ رۆژێك له‌ رۆژان پێشدێت یان نایه‌‌ت. به‌ڵام لێره‌ ته‌سبیحی سه‌دویه‌ك به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرن و سه‌ردانی ئه‌م باره‌گا و ئه‌و باره‌گا ده‌كه‌ن وئوستادانه‌ ئه‌رك و كاتی خه‌بات و تێكۆشان به‌ فیڕۆده‌ده‌ن.
ماركس له‌ هه‌ركوێ په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ل كرێكاران هه‌بوایه‌ پێی وابوو هه‌ر ده‌ستپێشخه‌رییه‌ك، هه‌ر هه‌وڵێكی سه‌ربه‌خۆی كرێكاران له‌باره‌ی ئابووری و یارمه‌تیدانی خۆ به‌خۆیی هه‌بوایه‌، پێشوازی لێده‌كرد، چونكه‌ ئاوی خێرخوازی بۆرژوازی ده‌بڕی، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ لێره‌ پێچه‌وانه‌كه‌ی په‌یڕه‌و ده‌كرێت: ده‌بینین هاوڕێی شیوعی هه‌یه‌ كار بۆ رێكخراوی خێرخواز یان به‌ مانای خێرخوازی و”كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی” ده‌كه‌ن!
ماركس له‌ 1860 رۆڵی سه‌ره‌كی بینی له‌ ئینترناسیونالی یه‌كه‌م و له‌ دیكۆمێنته‌ فه‌رمێكاندا بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی به‌ به‌شێك له‌ بزووتنه‌وه‌ی كرێكاری زانیوه‌ كه‌ مانای مێژوویی خۆیی هه‌یه و ته‌نانه‌ت به‌(فۆرمی گواستنه‌وه‌ له‌ شیوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری بۆ شیوعی)ده‌زانی.
ئه‌وه‌ی گرنگ بوو له‌لای ماركس: بۆ یه‌كه‌مینجاره‌ له‌ كارگه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كان بۆ ناكۆكی له‌نێوان سه‌رمایه‌ و كار لابرا، گه‌ر بۆ یه‌كه‌مین جاریش بێت وه‌ك شێوه، كرێكار ده‌بێته‌ سه‌رمایه‌داری خۆی.
كارگه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كان درووستكه‌ری سه‌رده‌من، چونكه‌ ئه‌و به‌ڵگه‌یه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ سه‌رمایه‌دار‌ وه‌ك به‌رپرسی به‌رهه‌مهێنان پێویست نیه‌، هه‌ر وه‌ك چۆن بۆ خاوه‌ن زه‌وییه‌كان بۆ سه‌رمایه‌داری پیشه‌سازی پێویست نین، چونكه‌ وه‌ك گه‌نه‌ ده‌رده‌كه‌ون. ‌
له‌ ساڵی 1864 ده‌ستبه‌كاربوونی كۆمه‌ڵه‌ی جیهانی كرێكاران وه‌ك خه‌ڵاتكردنێك، نووسیویه‌تی‌: ‌بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك سه‌ركه‌وتنی ئابووری سیاسی كارگه‌رانه‌ به‌سه‌ر ئابووری سیاسی بۆرژوازی‌. ته‌نانه‌ت وه‌ك سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌تر له‌ سه‌ركه‌وتنی دیاریكردنی یاسایی كاتی كاركردن له‌ به‌ریتانیا-10 سه‌عات كاركردن له‌ رۆژێك ساڵی 1847-.
هه‌روا له‌ هه‌مان نووسیندا: نابێ له‌ به‌های ئه‌م ئه‌زموونه‌ گه‌وره‌یه كه‌مبكرێته‌وه‌.
‌ ‌بەهۆی هه‌ره‌وه‌زییه‌كانی بەرهەمهێنان، کۆمپانیا پیشەسازییەکان به‌ هاوبه‌شی ڕێکخرا و، بە ڕاستی”، نەک بە ئارگیومێنتە تیئۆرییەکان، پێشتر سەلماندوویانە کە بەرهەمهێنان له‌سه‌ر ئاستێكی گه‌وره‌ بەردەوام ده‌بێت و بە هەنگاو لەگەڵ پێشکەوتنی زانستی مۆدێرن بەبێ بوونی چینی(ئوستاکان)، چینێك له‌-
دەستەکان- مه‌به‌ستی كرێكارانه‌-” جێبەجێ دەکرێت. ئەمەش بۆ یەکەمینجاره‌ سەلمێندرا کە کاری كرێگرته‌، وەک کاری کۆیلە و کۆیلایەتی لەبەردەمیدا تەنها کاتییە و فۆڕمی کۆمەڵایەتی ژێردەستە له‌ناوده‌چێت له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی كرێكاراندا به‌ فۆرمی كاركردنی دوارۆژ.
مارکس ستایشی پێشەنگ و داڕێژەرانی “سیستەمی هه‌ره‌وه‌زی” لە به‌ریتانیا وه‌ك ڕۆبەرت ئۆین و ئەو بەرهەمهێنەر و چاکسازیخوازه‌ کۆمەڵایەتی و سۆسیالیسته‌ یۆتۆبیاكانی كرد.
(ئێمە بزووتنەوەی هه‌ره‌وه‌زی وەک یەکێک لە هێزە بزوێنەرەکانی گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێستا ده‌ناسین…ئه‌م سیستەمه‌ زاڵمه‌ كه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ری هەژاری و ژێردەستەکردنی کاره‌ لە سایه‌ی سەرمایە، دەتوانرێت به‌ سه‌ركه‌وتنی سیستەمی كۆمه‌ڵه‌ی بەرهەمهێنەرانی ئازاد و یەکسان سه‌ركوت بكرێت).
له‌ كۆنگره‌ی سۆسیالیزمی جیهانی له‌ كۆپنهاگن، لینین له‌ وتارێكیدا باسی هه‌ره‌وه‌زی بۆ كۆمیته‌ی پرسی هه‌ره‌وه‌زییه‌كان ده‌خاته‌ روو. له‌ خاڵی یه‌ك و دووی پڕۆژه‌ی حزبه‌كه‌ی هاتووه‌‌: 1- كۆمه‌ڵه‌ پڕۆلیتارییه‌كانی به‌كاربردن دۆخی چینی كرێكار باشتر ده‌كه‌ن، به‌و مانایه‌ی ره‌هه‌نده‌كانی وه‌به‌رهێنان له‌لایه‌ن نێوه‌ندگیره‌ بازرگانه‌كانه‌وه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌ و مۆدێله‌كانیه‌وه‌، به‌رته‌سك ده‌كه‌نه‌وه‌(…). 2- گرنگی ئه‌م كۆمه‌ڵانه‌ له‌ پێناوی خه‌باتی جه‌ماوه‌رانه‌ی پڕۆلیتاریادا ده‌كرێت گه‌وره‌تر بێت. به‌ پتشیوانیكردنی كرێكاران له‌سه‌ره‌وه‌ختی مانگرتنه‌كاندا، له‌ سه‌ره‌وه‌ختی كورتهێنان و ته‌نگه‌ژه‌كاندا، له‌ سه‌ره‌وه‌ختی وه‌دووركه‌وتنه‌ سیاسییه‌كان…هتد.
مرۆڤایه‌تی له‌به‌رده‌م شارستانییه‌تی نوێیه‌، واته‌ شارستانیه‌تی هه‌ره‌وه‌زی ئازاد، چونكه‌ سه‌رمایه‌داری چه‌نده‌ بیه‌وێت خۆی”نوێ”بكاته‌وه‌، هه‌ر به‌ سرووشتی مرۆڤخۆری خۆی بۆ نموونه‌ سرووشتی(زێده‌بایی و كێبركێ) دیسان مرۆڤایه‌تی ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ باری جه‌نگ و تیرۆر و سته‌مكاری، هه‌روه‌ك چۆن له‌ مێژووی 200 ساڵدا ئه‌نجامی داوه‌. سه‌ركه‌وتنی چه‌پ له‌ وڵاتانی كیشوه‌ری سوور(ئه‌مریكای لاتین) و گه‌شه‌كردنی هه‌ره‌وه‌زییه‌كان له‌ناو خودی وڵاتانی ئۆروپاش پاش رووخانی یه‌كێتی سۆڤێت دیسان ئه‌و راستییه‌ی سه‌لماند كه‌ مرۆڤایه‌تی هه‌رگیز ده‌ست له‌ هیوا و ئامانجی خۆی بۆ بنیاتنانی دنیای ئاشتی و دادوه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و ئازادی هه‌ڵناگرێت.
دنیابینی ماركس له‌ (سه‌رمایه‌): (كۆمه‌ڵه‌ی مرۆڤی ئازاد كه‌ به‌ ئامرازی به‌رهه‌مهێنانی هاوبه‌ش كارده‌كه‌ن و هێزی تاكی كارگه‌ران به‌ هووشیاری خۆیان وه‌ك هێزی كاری كۆمه‌ڵایه‌تی به‌سه‌رده‌به‌ن MEW23و92)، خه‌یاڵ نیه‌ و
شیوعییه‌ت، واته‌(به‌رهه‌مهێنانی گشتی هه‌ره‌وه‌زییه‌كانه‌ كه‌ تێدا هه‌موو هه‌ره‌وه‌زییه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی گه‌ل به‌گوێره‌ی پلانێكی هاوبه‌ش رێكده‌خرێت- جه‌نگی ناوخۆ له‌ فه‌ره‌نسا، جلدی17، 343‌).
ئێمه‌ له‌به‌رده‌م دووریانی رێگای هوشیاری و پێگه‌یاندنی مرۆڤی هه‌ره‌وه‌زی بۆ ئیمڕۆ و دوارۆژ و رێگای هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی جه‌ماوه‌ر به‌ درووشمی درۆزنانه‌ی (ئازادی…دیموكراسی…مه‌ده‌نیه‌ت) كه‌ له‌دواییدا هه‌ر سته‌مكاری و گه‌نده‌ڵی و چه‌وسانه‌وه‌یان لێ سه‌وزده‌بێت. به‌داخه‌وه‌ گه‌نجینه‌ی مێژوویی گه‌وره‌مان هه‌یه‌ له‌ كوردستان سه‌باره‌ت به‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی، به‌ڵام تاقه‌ یه‌‌ك كتێب شك نابه‌م له‌باره‌یه‌وه‌ نووسرابێت.
لینین له‌ درێژه‌ی وتاره‌كه‌یدا ده‌ڵێ: (كۆنگره‌ی كۆپنهاگن نیشانه‌ی قۆناغی پێشكه‌وتنی بزووتنه‌وه‌ی كرێكاریه‌ كه‌ تێدا ده‌ستی كردووه‌ به‌ راكێشانی هه‌ره‌وه‌زییه‌ پرۆلیتارییه‌كان به‌ ئاراسته‌ی خه‌باتی چینایه‌تی….)
له‌ماوه‌ی 6 ساڵدا و پێشتریش هه‌ر ئه‌م هه‌وڵه‌دراوه‌ كه‌ هه‌ر زوو به‌هۆی نه‌زانی و ناهوشیاری له‌ ئه‌ده‌بی ماركسی، فه‌شه‌لیان پێهێنا. زۆر هه‌وڵدرا بۆ ئه‌وه‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی له‌ شاره‌كانیتریش جێبه‌جێ بكرێت، به‌ڵام دیسان له‌به‌ر هه‌مان هۆ و هۆكاریتریش له‌لایه‌ن حزب و گروپ و كه‌سانی شیوعی و ماركسیست، پشتگوێخرا(ئه‌و كه‌سانه‌ هیچ له‌بارن له‌ بواری هوشیاری و كلتووری هه‌ره‌وه‌زی). كه‌سانی به‌تاڵ هه‌بوو هه‌ر زوو بوون به‌ رێگر له‌به‌رده‌م خه‌بات بۆ یه‌كریزی سته‌ملێكراوه‌كانی بازاڕی ئازادی سه‌رمایه‌ و، چونكه‌ رتمی ته‌مه‌ڵی، بێ ئومێدی، بێباكی، وتی وتیان ده‌شێوێنی و ده‌یانخاته‌ به‌رده‌م ئه‌ركی چینایه‌تی رۆژانه‌.
له‌به‌ر مه‌زنی هه‌ره‌وه‌زی، پاش 13 ساڵ دووباره‌ وتاری(ده‌رباره‌ی هه‌ره‌وه‌زی)ده‌نووسێت. له‌م وتاره‌ گومانه‌كه‌ی هاوڕێ لینین پێشی 100ساڵ، ئێستا له‌ كوردستان هاته‌‌دی. لینین ده‌ڵێ: (به‌ بڕوای من گرنگی پێویست به‌ هه‌ره‌وه‌زی ناده‌ین. گومانم هه‌یه‌ هه‌مووان به‌ گوه‌ێره‌ی پێویست له‌وه‌ تێبگه‌ن كه‌ هه‌ره‌وه‌زی بایه‌خێكی تایبه‌تی هه‌یه‌.).
هه‌روا ده‌نووسێت: >>ته‌نها << ئه‌وه‌نده‌مان له‌سه‌ره‌ دانیشتوان>> هوشیار<< بكه‌ینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی سووده‌كانی به‌شداریكردن له‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كاندا….ته‌نها هێنده‌ به‌سه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ سۆسیالیزم، به‌ڵام ئه‌م >>ته‌نها <<یه‌ پێویستی به‌ شۆڕشێكی سه‌رانسه‌ریه‌ ، پێویستی به‌ قۆناغێكه‌ له‌ په‌ره‌سه‌ندنی كلتووری له‌ناو ته‌واوی جه‌ماوه‌ردا، بۆیه‌ باشتر وایه‌ كه‌متر فه‌لسه‌فه‌ی لێ بده‌ین) ‌
ئایا ناكرێ ئێمه‌ له‌بری(باس و هه‌وڵی گاڵته‌جاڕی یه‌كڕیزی و سازش له‌گه‌ل سته‌مكاران) له‌ ئێستاوه‌ هوشیاری وكلتووری كار و چالاكی هه‌ره‌وه‌زی‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ به‌هێزبكه‌ین؟ به‌راستی سه‌خت و یوتوبیه‌؟!
پرۆفیسۆر و نووسه‌ر(ئیلما فاته‌ر) له‌ وتاری(هه‌ره‌وه‌زی و ژیانی باش-Buen vivir-) ده‌ڵێ:‌(یوتوبیای راسته‌قیه‌)به‌مانای ئیرنست بلوخ- ئه‌و كاته‌ ده‌بێته‌ سۆسیالیزمی سه‌ده‌ی 21، ئه‌گه‌ر بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی ئێستاماندا له‌گه‌ل ئابووری هاوپشتی و(ژیانی باش) پێكه‌وه‌ گرێبده‌ین، ئه‌وجا ده‌توانین ئه‌ڵته‌رناتیڤی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوومان‌ بكه‌ین به‌جێی متمانه وبۆ ئه‌مه‌ش هه‌ر ئیمڕۆ ئۆڤه‌ری گونجاومان له‌به‌رده‌سته بۆ گه‌شه‌پێدانی.
له‌م وتاره‌ هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك هاوكاری خۆبه‌خۆی هاوجه‌م، به‌(مناڵی ده‌ستكورتی) ناوده‌بات و ئاماژه‌ به‌ بۆچوونێكی ڤیلی براند ده‌كات له‌ كتێبه‌كه‌ی(هه‌واڵه‌كان له‌ ئه‌ڵمانیاوه‌)ساڵی 1946: كاتێ ده‌وڵه‌مه‌ندبووین نه‌مانوویست ببین به‌ سۆسیالیست. ئێسستا ناچارین ببین.
براند بوو به‌ “سۆسیالیست”، به‌ڵام وه‌ك ره‌وتی سۆسیالیزمی نێوده‌و‌ڵتی(سۆسیالدیموكرات)خیانه‌تیان كرد له‌ سۆسیالیزم و كرێكاران و بوون به‌‌ نه‌وكه‌ری بۆرژوا. ئابووری هاوپشتی بۆ به‌رگریكردن له‌ كه‌رامه‌تی مرۆڤی زه‌لیل و توڕه‌. ئه‌مه‌ زه‌مینه‌ی بۆ هه‌ره‌وه‌زی له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی 21 ره‌خساند وه‌ك ئه‌نجامی راسته‌وخۆی سه‌رده‌می حكومه‌تی مونعم و سیاسه‌تی توندڕه‌وی لیبڕالیزمی نوێ و رووتكردنه‌وه‌ خه‌ڵكی هه‌ژار و ئیتر(به‌دۆلاركردنی) ئابووری په‌كیكه‌وت(…).
ئه‌وه‌ هه‌ر ئه‌رژه‌نتین نیه‌، ده‌یان وڵاتیتریش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ جه‌نگی سه‌ربازی داگیركردن و ئابووری و بازرگانی به‌سه‌ریان سه‌پێنرا‌:
به‌هه‌مان شێوه‌، لیژنه‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی رووبه‌ڕووی هه‌ژاری خه‌ڵك بووه‌وه‌: پیره‌ژنی بێ كه‌س و لانه‌واز، باوكێكی بێكار و نه‌خۆش له‌گه‌ل كوڕێكی 12 ساڵانه‌ پێویستیان به‌ ده‌رمان، خۆراك، كرێی خانوو، خانوو، جلوبه‌رگ، قوتابخانه‌، كه‌ره‌سته‌ی بیناسازی، خه‌رجی نه‌شته‌رگه‌ری، كرێی هاتوچووی كچان بۆ قوتابخانه‌، خوێندكاری بێ ده‌رماڵه‌، قوتابخانه‌ی وێران…هتد.
ئه‌نجامدانی ئه‌و ئه‌ركانه‌ و كاری راگه‌یاندن یه‌كه‌م هه‌نگاو بوو بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ك سوپایه‌ك له‌ نووسه‌ر و تۆره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و راگه‌یاندنه‌كانی حكومه‌ت به‌س نه‌كه‌ین به‌ ره‌خنه‌ له‌ پێناو ره‌خنه‌ و فره‌بێژی و گه‌مژاندنی خه‌ڵك و رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و عه‌قڵییه‌تی سازشكاری و له‌ جیاتیان به‌دیلێكی رووسووری عه‌مه‌لی به‌ پشتبه‌سستن به‌ هوشیار و ئیراده‌ و ویژدانی خۆمان دژ به‌ باڵاده‌ستی لیبڕالیزمی نوێ و لێكه‌وته‌ ترسناكه‌كانی پێشكه‌ش بكه‌ین.
له‌و بڕوایه‌ بووین به‌ر به‌ ره‌شبینی و بێزاری ده‌گرین و به‌مه‌ ئومید به‌ رۆژێكی باشتر ده‌گه‌ڕێنینه‌وه بۆ خه‌ڵك‌. به‌داخه‌وه‌ سووپایه‌ك له‌ نووسه‌ر و رۆژنامه‌نووس و سیاسه‌تمه‌دار و ئه‌وانه‌ی خۆیان به‌ رۆشنبیر و چه‌پ ده‌زانن(تاك و ته‌رایان نه‌بێت) رۆڵی بێده‌نگی و په‌راوێزخستنیان هه‌ڵبژارد و به‌مه(به‌ خوشیاری یان به‌ ناهوشیاری)‌ خزمه‌تیان به‌ سته‌مكاری كرد و ئه‌زموونه‌كه‌مان سنووری خانه‌قینی نه‌به‌زاند. له‌گه‌ل ئه‌وه‌شدا: ‌
هه‌رچۆن زۆر ئامراز و بیرو بۆچوونی سه‌رده‌می كوێلایه‌تی و ده‌ره‌به‌گایه‌تی و ته‌نانه‌ت سه‌رمایه‌داریش به‌ زمان و شێوه‌ی كار و كات و ئامرازه‌كانی چوونه‌ ناو مۆزه‌خانه‌ی مێژوو، به‌هه‌مان شێوه‌، ده‌كرێ(شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنان، نرخ، پاره‌ و بازاڕ) بۆ ئه‌به‌د بخرێنه‌ ناو زبڵخانه‌ی مۆزه‌خانه‌كان.
بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ وه‌ك هه‌نگاوی یه‌كه‌م، ته‌نها پێویستیمان به‌وه‌ هه‌یه‌ ده‌ستبكه‌ین به‌ كار و چالاكی بۆ بیری هه‌ره‌وه‌زی به‌ چاوێكی ره‌خنه‌گرانه‌وه‌و بیكه‌ین به‌ ناوه‌ندی ئه‌ركه‌ رۆشنبیری، هونه‌ری، ئه‌ده‌بی و سیاسیه‌كانمان.
——————-

سه‌رچاوه‌ی بۆچوونه‌كانی ماركس:
1-Karl Marx, Inauguraladresse der Internationalen Arbeiterassoziation, in: MEW Bd. 16, S. 11f.
2- Karl Marx, Instruktionen für die Delegierten des Provisorischen Zentralrats zu den einzelnen Fragen,in: MEW Bd. 16, S. 195.
3- Vgl. Franz Oppenheimer, Die Siedlungsgenossenschaft. Versuch einer positiven Überwindung des Kommunismus durch Lösung des Genossenschaftsproblems und der Agrarfrage, Leipzig 1896.
4 -Karl Marx, Inauguraladresse, in: MEW Bd. 16, S. 11

• 5 Karl Marx, Instruktionen, in: MEW Bd. 16, S. 195f.
  6- Vgl. Karl Renner, Sozialismus, Arbeiterschaft und Genossenschaft. Skizze einer ökonomischen Theoriedes Genossenschaftswesens, Wien 1931.
  7- Karl Marx, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie, Dritter Band, in: MEW Bd. 25, S. 45
  8- Karl Marx, ebd.
  9- Karl Marx, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie, Dritter Band, in: MEW Bd. 25, S. 400.
  10- Siehe Karl Marx, Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie, Dritter Band, in: MEW Bd. 25, S. 401f.

11- Karl Marx, ebd

ئه‌وانه‌ی ئیمڕۆ جیهان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن، نه‌ك هه‌ر بڕوایان به‌(د.پ) نیه‌، بگره‌ سه‌رسه‌ختانه‌ دژین و به‌ سوپایه‌ك له‌ ئه‌كادیمی، راگه‌یاندكار، نووسه‌ر، مێژووناس، حزب، رێكخراوی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ،فیلمساز و گشت ئامرازێك به‌كارده‌هێنن بۆ سڕینه‌وه‌ی.
ئه‌وه‌ دیكتاتۆییه‌تی كێیه‌ بۆ نموونه‌ له‌ 50 ساڵی رابردوو، به‌ وشه‌ یان ئیمل یان به‌ په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فۆنی ده‌توانن نرخی دۆلار- بارودۆخی ئیمڕۆ له‌ عیراق-، كاره‌با، ئاو، ده‌رمان، برنج، په‌روه‌رده‌، ته‌ندرووستی، نه‌وت و بانزین-وه‌زیری نه‌وت وتی: به‌رزكردنی نرخی نه‌وت به‌ ده‌ست ئێمه‌ نیه‌- گاز یان هه‌ر كاڵایه‌ك له‌ دوا كوێره‌دێی ئه‌م دنیاییه‌ گران و هه‌رزان بكه‌ن؟‌
ئه‌و دیكتاتۆرییه‌ته‌ له‌ هه‌موو دنیا شكری هه‌یه‌ و كه‌ی بیه‌وێت هه‌ڵده‌كوتێنه‌ سه‌ر هه‌ر وڵاتێك بیه‌وێت به‌ بێ ئه‌وه‌ی ره‌زامه‌ندی هاوڵاتیان یان په‌رله‌مانه‌كانیان وه‌ربگرن، به‌ تیرۆر، جه‌نگ، ئابلۆقه‌، كاره‌ساتی بێكاری و هه‌ژاری بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌ و ژینگه‌ وێران ده‌كه‌ن‌. ئه‌وان ئابووری دنیا به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن و ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر بازرگانیشه‌وه‌ هه‌یه‌.‌
سه‌رمایه‌داری له‌ دوا قۆناغیدا باڵاده‌سته‌ و كراسی(دیموكراسی و مافی مرۆڤ و ئازادی) له‌به‌ركردووه‌و به‌شێوه‌ی”شارستانی”دیاری ماڵوێرانی و كوێلایه‌تی هاوچه‌رخ له‌ مل مرۆڤ ده‌نێ و ئه‌م وه‌حشیگه‌رێتیه‌ كه‌ به‌ چاوی خۆتان ده‌یبینن، به‌سه‌ر جیهان سه‌پاندووه‌: ئه‌مه‌ دیكتاتۆیه‌تی چینی بۆرژوای خاوه‌ن كۆمپانیا و بانق بانناسیوناله‌كان، نه‌بێت، چییه‌؟
بۆرژوا به‌ سه‌رمایه‌ و كۆمپانیا و ده‌زگا بانناسیونال و هاوپه‌یمانی جه‌نگ و به‌ها ره‌وشتی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و به‌(ته‌وته‌مكردنی كاڵا)وه‌ك شێوه‌ ژیانی شایسته‌ به‌ مرۆڤ هه‌ره‌سی هێناوه‌ و هیچ وڵامێكیان نیه‌ به‌ پرسی (ئاشتی، عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئازادی) مرۆڤایه‌تی.
له‌سه‌رده‌می ماركس تا ئێستا، هیچ ده‌سته‌واژه‌یه‌ك به‌ قه‌ت دكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا دژایه‌تی و نه‌فره‌تی لێنه‌كراوه. ئه‌مه‌ دزه‌ی كرده‌ ناو هه‌ندێ له‌ حزبه‌ شیوعییه‌كانی ئۆروپا‌ و هه‌ندێ وڵاتیتریش و له‌به‌رنامه‌ و خیتابی سیاسیس په‌راوێز خرا، به‌ڵام ئێمه‌ نه‌ وشترمه‌ڕین و نه‌ خۆڵ ده‌خه‌ینه‌ چاوی خه‌ڵك و دووڕوو نین و نه‌ ترسیشمان لێ هه‌یه‌ و نه‌ خۆشمان لاده‌ده‌ین له‌ باسكردن و روونكردنی راستییكه‌ی‌.
زانا و راگه‌یاندنه‌كانی دنیای سه‌رمایه‌دار هه‌زار جار له‌ ئێمه‌ زیره‌كتر كارده‌كه‌ن له‌بواری ململانیی تیئۆری و له‌ گشت به‌ره‌كان و ناو و ناتواری جیاوه‌وه‌ بۆ دیكتاتۆریه‌تی سیستێمی چینی بۆرژوا دژ شوعییه‌تی.
لینین ئاماژه‌ به‌ بۆچوونی ماركس ده‌كات: (هه‌نگاوی هه‌ر جووڵانه‌وه‌یه‌كی راسته‌قینه‌ گرینگتره‌ له‌ یه‌ك ده‌رزه‌ن پڕۆگرام. دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئه‌م وشانه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی شێواویی تیئۆریدا وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌ پرسه‌یه‌كدا هیوای دووباره‌ بوونه‌وه‌ی هه‌مان رۆژی پرسه‌كه‌ بۆ ئاماده‌بووان بخوازی(…). زۆرێك ئه‌وه‌یه‌یان له‌بیرچووه‌ كه‌ ماركس له‌ درێژه‌ی‌ هه‌مان بابه‌ت ده‌ڵێ: (ئه‌گه‌ر پێویسته‌ یه‌كبگرن، ئه‌وا بچنه‌ ناو رێككه‌وتنه‌كانه‌وه‌ بۆ جێبه‌جێكردنی ئامانجه‌ پڕاكتیكه‌كانی جووڵانه‌وه‌كه‌، به‌ڵام به‌ هیچ جۆرێك رێگه‌ به‌ سه‌وداگه‌ری بنه‌ماكان نه‌ده‌ن).
لێره‌ لینین پاش خستنه‌رووی راستی بۆچونه‌كه‌ی ماركس، ئه‌ڵێ: به‌ بێ تیئۆرییه‌كی شۆڕشگێرانه‌، جووڵانه‌وه‌یه‌كی شۆڕشگێڕانه‌ بوونی نابێت.(لینین، به‌رگی دوو، لاپه‌ڕه‌ی 35).
دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا چییه‌؟
یه‌كه‌مجار ماركس له‌ 1850 نووسیویه‌تی: له‌ خه‌باتی چینایه‌تی>>دیكاتۆریه‌تی چینایه‌تی پرۆلیتاریا>بۆ><< تاقه‌ ده‌روازه‌ی پێویسته‌ بۆ هه‌ڵوه‌شاندنی جیاوازی چینایه‌تی( م.أ. به‌رگی7، ل89 به‌ ئه‌ڵمانی). و له‌ نامه‌یه‌كی بۆ ڤێده‌مایه‌ر: خه‌باتی چینایه‌تی وه‌ك پێویستی‌ به‌ره‌و دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا ده‌مانبات و خودی ئه‌م دیكتاتۆریه‌ته‌ ته‌نها قۆناغێ گۆواستنه‌وه‌یه‌ هه‌ڵوه‌شاندنی هه‌موو چینه‌كان و به‌ره‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی ناچینایه‌تی ده‌مانیات- م.أ.28، لاپه‌ڕه‌508).
لینین ئۆگۆست/سێپتێمبه‌ر ئاوا پێناسه‌ی ده‌كات: دیموكراسی بۆ زۆربه‌ی به‌رینی جه‌ماوه‌ر و روخاندنی توتیژی سته‌مكاران.
كاوتسكی و سۆسیالدیموكراته‌كان دژایه‌تی سۆڤێت ده‌كه‌ن و به‌ هاوكاریكردنی حكومه‌ته‌كه‌یان‌ شۆڕشی 1918 له‌ناوده‌به‌ن.
ئه‌ی(د. پ)چییه‌؟
ئێستا هه‌موو درۆ و ساخته‌چێتی و گه‌مژاندن و حه‌قاره‌ت و گاڵته‌جاڕییه‌كانی دوژمنه‌كانمان له‌م چه‌ند خاڵه‌ ئاشكرا ده‌بێ:‌
1- ئه‌نگلس له‌ 1891، به‌یادی 20ساڵه‌ی كۆمۆنه‌ی پاریس و له‌ پێشه‌كی كتێبی(جه‌نگی ناوخۆ له‌ فه‌ره‌نسا) ده‌نووسێت: دووباره‌ ئه‌ڵمانی سووك كه‌وته‌ ئاقاری ترس له‌ وشه‌ی(د.پ): باشه‌ به‌ڕێزه‌كان، ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێت بزانن دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا چۆنه‌‌؟ فه‌رموو بڕوانن بۆ كۆمۆنه‌ی پاریس. ئه‌وه‌ دیكتاتۆریه‌تی پڕۆلیتاریا بوو.
2- ئه‌نگلس له‌ 1891 پوختی ده‌كات: هه‌ڵوه‌شاندنی ده‌زگا كۆنه‌كانی ، ده‌وڵه‌ت و سوپاكه‌ی و چه‌كداركردنی گه‌ل. دیاریكدرین ده‌سه‌ڵاتی یاسایی و جێبه‌جێكاری، هه‌ڵبژاردن و هه‌موو كاتێكی لابردنی هه‌موو به‌رێوبه‌ران، دادوه‌ر و مامۆستا و خه‌رجكردنی كرێی كاری هه‌موو كارمه‌نده‌كان وه‌ك كرێی كرێكاران.
3- له‌ غۆتا1875 قۆناغی گواستنه‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی سه‌رمایه‌داریه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی شیوعی وه‌ك دیكتاتۆریه‌تی شۆڕشگێڕی پڕۆلیتاریای

• ماركس و ئه‌نگلس، به‌ناوی (به‌رگی 19، لاپه‌ڕه‌ی 28).
  ئه‌مه‌ی ده‌یبینن له‌ كوردستان و عیراق دیكتاتۆریه‌تی بۆژواكانه به‌ناو(نیشتمان و ئاین).‌

هیچ پێویست ده‌كات كرێكاران و خه‌ڵكی چه‌وسانه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی خۆیان بۆ‌ له‌ناوبردنی سته‌مكاری و بۆ ئازادی و خۆشگوزه‌رانی بترسن؟
( بۆ زانیاری زیاتر: لینین، به‌رگی 10، لاپه‌ڕه‌ی 41-جه‌وهه‌ری د.پ و جه‌وهه‌ری ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت)

سێ كوچكه‌ی كاری شیوعی و چه‌پ بریتیه‌ له‌(حزب، سه‌ندیكا و كاری هه‌ره‌وه‌زی)، به‌ڵام له‌ هیچ یه‌كیان بره‌ومان نیه‌. لێره‌ تێڕوانینی ماركس، ئه‌نگلس، لینین و سۆسیالیسته‌كانیتر ده‌خه‌ینه‌روو سه‌باره‌ت به‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی.
كاری هه‌ره‌وه‌زی پێش و له‌ سه‌رده‌می ماركس و لینین تا ئێستا(قۆناغی سه‌رمایه‌داری جیهانگیر)، بووه‌ به‌ پرسی مێژوویی و مۆدێلی نوێی مرۆڤایه‌تی دژ به‌ سه‌رمایه‌داری له‌ به‌رزترین قۆناغی(ئیمپریالیزم). به‌داخه‌وه‌ پاش نزیكه‌ تێپه‌ڕبوونی 6 ساڵ له‌ كاری شه‌وو رۆژمان بۆ سه‌رخستنی بیر، كار، چالاكی، په‌یوه‌ندی و كلتووری هه‌ره‌وه‌زی به‌ هه‌موو هه‌ڵه‌ و نوقسانی و ژێركه‌وتن و سه‌ركه‌وتنه‌كانی، به‌ڵام هێشتا له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌مین و نه‌مانتوانی له‌ ناو شاری خانه‌قین هه‌نگاوی دووهه‌م دابنێین و له‌ ئاستی شاره‌كان كاری تیئۆری و عه‌مه‌لی له‌باره‌یه‌وه‌ ئه‌نجامنه‌درا.
ئه‌توانم بڵێم(هه‌وڵه‌كانمان سه‌رنه‌كه‌وت‌) و هۆكاره‌كان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ نموونه:
1- په‌راوێزخستنی له‌ ئاستی په‌روه‌رده‌و راگه‌یاندن.
2- خۆدزینه‌وه‌ له‌م ئه‌ركه‌.
3- بایه‌خدان به‌ كار و چالاكی سازشكردن.
4- ده‌یان كادر خۆی ته‌رخانكردووه‌ بۆ كاری رێكخراوه‌كانی(كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی)و راگه‌یاندنی”سه‌ربه‌خۆ”.
5- كه‌سانی نه‌زان و بێ ئاگا و دووڕوو و فێڵباز له‌ هه‌ڵویستی ماركس و لینین و ئه‌وانیتر له‌ناو شیوعی و چه‌پ رۆڵی خۆیان به‌شێوه‌یه‌كی خراپتر له‌ دوژمن گێڕا.
جیڤارا ناهه‌قی نه‌بوو وتی:(9 فیشه‌ك بۆ خيانه‌تكارانی ناوخۆ و فیشه‌كێك بۆ دوژمن)!
6- چه‌پی فره‌بێژ و قسه‌ز له‌ مه‌كته‌بیه‌كان وشه‌یه‌كیان له‌باره‌ی كاری هه‌ره‌وه‌زی نه‌دۆڕاند.
به‌م نووسینه‌ دووباره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ هه‌ڵویستی دامه‌زرێنه‌رانی بیری شیوعی:
كاری هه‌ره‌وه‌زی شێوازی جۆربه‌جۆری به‌ خۆی گرتووه‌ و له‌وانه‌ بۆ نموونه‌:
ڤیلی شپیله‌ له‌ گفتوگۆیه‌دا ده‌ڵێ: (یه‌كێتی هه‌ره‌وه‌زی جیهانی له‌ 233 رێكخراو پێكهاتووه‌و له‌ 89وڵات و تێیاندا 800ملیون ئه‌ندام یه‌كیان گرتووه‌. حكومه‌تی لۆلا دس سیلڤیا له‌ سه‌رۆكایه‌تی رابردوویدا له‌ ئه‌رژه‌نتین داوای(ئابووری هاوپشتی)كرد كه‌ 20 هه‌زار كارگه‌ ده‌گرێته‌وه‌. له‌ ئۆروپاشدا له‌ باسكتله‌ند له‌ ئه‌سپانیا و(ئیمیلیا رۆماگنا) له‌ ئیتالیا 4000هه‌ره‌وه‌زی. وێنه‌ی لیبڕالی نوێ ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازی بۆ مرۆڤ به‌ده‌وری موڵكایه‌تی ده‌سووڕێت، به‌ده‌وری پاره‌…(-هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك ئه‌ڵته‌رناتیڤی لیبڕالیزمی نوێی سه‌رمایه‌داریه‌- ئه‌مه‌ ناوی كۆڕێكیه‌ بۆ نموونه‌).
له‌پاڵ ئه‌و ئه‌زمونانه‌، ئه‌زموونی حكومه‌تی هه‌ره‌وه‌زی كوبا، فێنزه‌ویلا و پۆلیڤیا و چه‌ندین وڵات و ئه‌زموونیتر به‌ رۆژئاوایشه‌وه‌. سه‌رمایه‌داری بووه‌ به‌ سه‌رچاوه‌ی تاوان دژ به‌ مرۆڤایه‌تی و ئیتر ده‌بێ به‌ بچووكترین هه‌نگاو، بیر له‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كه‌ی بكه‌ینه‌وه‌.
ڤیلی له‌ درێژه‌ی قسه‌كانیدا:(عه‌داڵه‌تیش چه‌ند ئاستێكی هه‌یه‌، ماركس تاوانباری سۆسیالدیموكراتی كرد به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ته‌نها بایه‌خ به‌ دابه‌شكردنی قازانجی به‌رهمهێنان ده‌ده‌ن، به‌ڵام مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ خودی مه‌رجه‌كانی به‌رهه‌مهێنان دادپه‌روه‌رانه‌ بكرێت– واته‌ زاڵ ببین به‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری- تا ئابووری بكه‌ین به‌ موڵكایه‌تی هه‌ره‌وه‌زی مرۆڤی كارگه‌ر).
‌هه‌ر له‌و كاته‌وه‌، هه‌ره‌وه‌زی شوێنی ململانێی رابه‌رانی سۆسیالیست بووه‌: هه‌ڵویستی سیاسی ماركس دژی لاسال له‌باره‌ی پره‌نسیپ و پراكسیسی هه‌ره‌وه‌زی بوو. له‌باره‌یه‌وه‌ لاسال ده‌یویست هه‌ره‌وه‌زییه‌كان ‌یارمه‌تی پاره‌ و قه‌رز له حكومه‌ت‌ وه‌ربگرن و ماركس دژی وه‌رگرتنی پاره‌ بوو له‌ حكومه‌ته‌كه‌ی بیسمارك و ده‌یویست به‌رێوبردنی هه‌ره‌وه‌زییه‌كان له‌لایه‌ن خۆدی كرێكارانه‌وه رێكبخرێن.
ئێستا و له‌ رابردوو ماركسیسته‌كانی زۆرێك له‌ وڵاتان پێیان وایه‌ كه‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك دورگه‌یه‌كه‌ له‌ناو ده‌ریای سه‌رمایه‌داری و هه‌روا بۆ په‌ره‌دان به‌ خه‌باتی چینایه‌تی. چه‌وساوه‌كانی كوردستانیش وه‌ك چه‌وساوه‌كانیتری دنیا بنه‌مایه‌كی عه‌مه‌لی گه‌وره‌مان هه‌یه‌ له‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی، به‌ڵام كاری جددی له‌سه‌ری ناكرێت و له‌ ئاستیدا هه‌ر ئه‌ڵێی بتین و له‌بریدا خه‌ریك كار و چالاكی لاوه‌كین كه‌ بستێك نامانباته‌ پێشه‌وه‌.
ماركس له 1850 تا كۆچیدواییی له‌ 1883 په‌یوه‌ندی هه‌بوو له‌گه‌ل‌ سه‌ندیكا كرێكارییه‌كانی به‌ریتانیا و به‌رێگه‌یانه‌وه‌ له‌گه‌ل بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی و بڕوای وابوو كه‌ كرێكاران نابێ چاوه‌ڕوانی رۆژی دوای شۆڕش ببن كه‌ رۆژێك له‌ رۆژان پێشدێت یان نایه‌‌ت. به‌ڵام لێره‌ ته‌سبیحی سه‌دویه‌ك به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرن و سه‌ردانی ئه‌م باره‌گا و ئه‌و باره‌گا ده‌كه‌ن وئوستادانه‌ ئه‌رك و كاتی خه‌بات و تێكۆشان به‌ فیڕۆده‌ده‌ن.
ماركس له‌ هه‌ركوێ په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ل كرێكاران هه‌بوایه‌ پێی وابوو هه‌ر ده‌ستپێشخه‌رییه‌ك، هه‌ر هه‌وڵێكی سه‌ربه‌خۆی كرێكاران له‌باره‌ی ئابووری و یارمه‌تیدانی خۆ به‌خۆیی هه‌بوایه‌، پێشوازی لێده‌كرد، چونكه‌ ئاوی خێرخوازی بۆرژوازی ده‌بڕی، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ لێره‌ پێچه‌وانه‌كه‌ی په‌یڕه‌و ده‌كرێت: ده‌بینین هاوڕێی شیوعی هه‌یه‌ كار بۆ رێكخراوی خێرخواز یان به‌ مانای خێرخوازی و”كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی” ده‌كه‌ن!
ماركس له‌ 1860 رۆڵی سه‌ره‌كی بینی له‌ ئینترناسیونالی یه‌كه‌م و له‌ دیكۆمێنته‌ فه‌رمێكاندا بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی به‌ به‌شێك له‌ بزووتنه‌وه‌ی كرێكاری زانیوه‌ كه‌ مانای مێژوویی خۆیی هه‌یه و ته‌نانه‌ت به‌(فۆرمی گواستنه‌وه‌ له‌ شیوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری بۆ شیوعی)ده‌زانی.
ئه‌وه‌ی گرنگ بوو له‌لای ماركس: بۆ یه‌كه‌مینجاره‌ له‌ كارگه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كان بۆ ناكۆكی له‌نێوان سه‌رمایه‌ و كار لابرا، گه‌ر بۆ یه‌كه‌مین جاریش بێت وه‌ك شێوه، كرێكار ده‌بێته‌ سه‌رمایه‌داری خۆی.
كارگه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كان درووستكه‌ری سه‌رده‌من، چونكه‌ ئه‌و به‌ڵگه‌یه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ سه‌رمایه‌دار‌ وه‌ك به‌رپرسی به‌رهه‌مهێنان پێویست نیه‌، هه‌ر وه‌ك چۆن بۆ خاوه‌ن زه‌وییه‌كان بۆ سه‌رمایه‌داری پیشه‌سازی پێویست نین، چونكه‌ وه‌ك گه‌نه‌ ده‌رده‌كه‌ون. ‌
له‌ ساڵی 1864 ده‌ستبه‌كاربوونی كۆمه‌ڵه‌ی جیهانی كرێكاران وه‌ك خه‌ڵاتكردنێك، نووسیویه‌تی‌: ‌بزووتنه‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك سه‌ركه‌وتنی ئابووری سیاسی كارگه‌رانه‌ به‌سه‌ر ئابووری سیاسی بۆرژوازی‌. ته‌نانه‌ت وه‌ك سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌تر له‌ سه‌ركه‌وتنی دیاریكردنی یاسایی كاتی كاركردن له‌ به‌ریتانیا-10 سه‌عات كاركردن له‌ رۆژێك ساڵی 1847-.
هه‌روا له‌ هه‌مان نووسیندا: نابێ له‌ به‌های ئه‌م ئه‌زموونه‌ گه‌وره‌یه كه‌مبكرێته‌وه‌.
‌ ‌بەهۆی هه‌ره‌وه‌زییه‌كانی بەرهەمهێنان، کۆمپانیا پیشەسازییەکان به‌ هاوبه‌شی ڕێکخرا و، بە ڕاستی”، نەک بە ئارگیومێنتە تیئۆرییەکان، پێشتر سەلماندوویانە کە بەرهەمهێنان له‌سه‌ر ئاستێكی گه‌وره‌ بەردەوام ده‌بێت و بە هەنگاو لەگەڵ پێشکەوتنی زانستی مۆدێرن بەبێ بوونی چینی(ئوستاکان)، چینێك له‌-
دەستەکان- مه‌به‌ستی كرێكارانه‌-” جێبەجێ دەکرێت. ئەمەش بۆ یەکەمینجاره‌ سەلمێندرا کە کاری كرێگرته‌، وەک کاری کۆیلە و کۆیلایەتی لەبەردەمیدا تەنها کاتییە و فۆڕمی کۆمەڵایەتی ژێردەستە له‌ناوده‌چێت له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی كرێكاراندا به‌ فۆرمی كاركردنی دوارۆژ.
مارکس ستایشی پێشەنگ و داڕێژەرانی “سیستەمی هه‌ره‌وه‌زی” لە به‌ریتانیا وه‌ك ڕۆبەرت ئۆین و ئەو بەرهەمهێنەر و چاکسازیخوازه‌ کۆمەڵایەتی و سۆسیالیسته‌ یۆتۆبیاكانی كرد.
(ئێمە بزووتنەوەی هه‌ره‌وه‌زی وەک یەکێک لە هێزە بزوێنەرەکانی گۆڕینی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێستا ده‌ناسین…ئه‌م سیستەمه‌ زاڵمه‌ كه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ری هەژاری و ژێردەستەکردنی کاره‌ لە سایه‌ی سەرمایە، دەتوانرێت به‌ سه‌ركه‌وتنی سیستەمی كۆمه‌ڵه‌ی بەرهەمهێنەرانی ئازاد و یەکسان سه‌ركوت بكرێت).
له‌ كۆنگره‌ی سۆسیالیزمی جیهانی له‌ كۆپنهاگن، لینین وتارێكیدا باسی هه‌ره‌وه‌زی بۆ كۆمیته‌ی پرسی هه‌ره‌وه‌زییه‌كان ده‌خاته‌ روو. له‌ خاڵی یه‌ك و دووی پڕۆژه‌ی حزبه‌كه‌ی هاتووه‌‌: 1- كۆمه‌ڵه‌ پڕۆلیتارییه‌كانی به‌كاربردن دۆخی چینی كرێكار باشتر ده‌كه‌ن، به‌و مانایه‌ی ره‌هه‌نده‌كانی وه‌به‌رهێنان له‌لایه‌ن نێوه‌ندگیره‌ بازرگانه‌كانه‌وه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌ و مۆدێله‌كانیه‌وه‌، به‌رته‌سك ده‌كه‌نه‌وه‌(…). 2- گرنگی ئه‌م كۆمه‌ڵانه‌ له‌ پێناوی خه‌باتی جه‌ماوه‌رانه‌ی پڕۆلیتاریادا ده‌كرێت گه‌وره‌تر بێت. به‌ پتشیوانیكردنی كرێكاران له‌سه‌ره‌وه‌ختی مانگرتنه‌كاندا، له‌ سه‌ره‌وه‌ختی كورتهێنان و ته‌نگه‌ژه‌كاندا، له‌ سه‌ره‌وه‌ختی وه‌دووركه‌وتنه‌ سیاسییه‌كان…هتد.

(درێژه‌ی هه‌یه‌)

به‌شی سێهه‌م

له‌راستیدا جه‌نده‌ر له‌ دیبه‌تی هیچ ره‌وتێكی فێمنستی‌ ده‌ستی پێنه‌كردووه‌، به‌ڵكو له‌ 1963له‌لایه‌ن ده‌روونناسی ئه‌مریكی (Robert stollerوه‌ ده‌ستیپێكردووه‌(نووسه‌رانی جێنده‌ر به‌نادرووستی بۆ حه‌فتاكان ده‌یگه‌ڕێنه‌وه‌ و نووسه‌ر لیلی الرفاعی له‌ وتاری-مفاهیم جندریه‌- ده‌یگه‌ڕێنێته‌وه‌ ئان ئوكلی)و مه‌به‌ستی له‌ جه‌نده‌ر(‌تایبه‌تمه‌ندی تاك‌ وه‌ك ئه‌نجامی بنیاتنانی كۆمه‌ڵایه‌تی). ره‌وتێكی فێمنستی ئه‌م زاراوه‌كه‌ی به‌ وته‌كه‌ی سیمۆن دی بوڤوار گرێدا كه‌ ده‌ڵێ(ژن وه‌ك ژن له‌دایك نابێ). ئه‌م چه‌مكه‌ سته‌مكاری دژ به‌ ژنان به‌(كلتوور) و شوناس ده‌زانن و بۆ بنه‌مایه‌كی فه‌لسه‌فی‌ به‌رزی كرده‌وه‌‌‌ و پرسی فه‌لسه‌فه‌ی ماركسی و خه‌باتی چینایه‌تی و یه‌كگرتنی چینی كرێكار دژ به‌ سه‌رمایه‌ و پیاوسالاری له‌ پێناو دامه‌زراندنی سۆسیالیزم، پشتگوێ خست.
ره‌وتی جه‌نده‌ر به‌شێوه‌ی ئۆرۆسێنتریست و ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌ پرسه‌كه‌یان ده‌خه‌نه‌ روو و پێیان وایه‌ ژێرده‌سته‌یی ژن بۆ پیاو(wo-man….Hu-man)ه و ئه‌كه‌ر(man)بسڕێته‌وه‌ كه‌سایه‌تی ژن نامینێ و ئیدی ده‌بێ هه‌موو ژنانی دونیا گوێڕایه‌ڵیان بن‌. ئه‌م به‌ڕێزانه‌ وا ده‌زانن هه‌موو دنیا به‌ زمانی ئه‌نگلیزی قسه‌ ده‌كه‌ن! ئه‌ی نازانم(ژن یان مرأه‌ یا زن، ئه‌رواد)یش هه‌یه‌ بۆ مێیینه‌ و بۆ نێرینه‌(پیاو، رجل، ئه‌ركه‌ك و مرد)هه‌یه‌؟
یاریكردنی به‌ زمان لایه‌نێكی تری جه‌نده‌ره.
له‌ جه‌نده‌ر(جۆری ره‌گه‌ز) باس له‌‌(رۆڵی ره‌گه‌زی) ده‌كه‌ن و پرسیارده‌كه‌ن : مه‌به‌ست له‌ ره‌گه‌ز لایه‌نی بیلۆگ(مه‌به‌ست ئه‌ندامی زاوزێ)یه‌ یان ره‌گه‌ز(سرووشت و كلتووره‌)؟
لێره‌وه‌ بۆ ره‌فتارو بۆچوون و نه‌ریت و دابه‌شكردنی ئه‌ركه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان به‌ دنیابینی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و سه‌رمایه‌داری به‌ چاوی(جه‌سته‌، سۆز، لاواز، سێكس…هتد)ی ژن و(عه‌قڵ، ده‌سه‌ڵات، ئازا…هتد)بۆ پیاو ببینن كه‌ جێگای دژایه‌تی و نه‌فره‌تی سۆسیالیسته‌كانه‌ و رۆڵی كار و به‌رهه‌مهێنان ره‌ش ده‌كه‌نه‌وه‌ و له‌بریدا سه‌رخان له‌ شوێنیان داده‌نێن. Buttler Judithده‌ڵێ: (ئه‌نه‌تۆمی، بیۆلۆگی، سرووشتناسی به‌ خۆیشمه‌وه‌ ته‌نها زمانه‌ و كاریگه‌ری دیسكۆسه‌) و هه‌روا: (هه‌مووی كلتووره‌، هه‌مووی زمانه‌-هه‌مووی بیره(فكر). ‌سه‌رچاوه‌: Yola Kipcak، Marxismus vs. Queer Theory ) و شوێنی سۆسیالیزم ده‌سڕنه‌وه‌و ده‌یده‌ن به‌(فێمینیزم) له‌سایه‌ی سه‌رمایه‌داری!
كاتێ تاتشه‌ر سه‌رۆكی بریتانیا بوو، هاوكات پارێزه‌ری له‌نده‌نیش ژنێك بوو و له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی شاژن ئه‌لیزابێت، به‌ڵام خه‌رجی دایكپارێزی و خزمه‌تكردنی مناڵ و ژنه‌ بێكاره‌كان و مافه‌كانی تری ژنان كورت كرانه‌وه‌: ژن له‌ خزمه‌تی سه‌رمایه‌. بیرمه‌نده‌كانی ئه‌م ره‌وته‌ له‌ فێمێنیزم نه‌ك فێمێنیزمه‌ ماركسیسته‌كان(هه‌موو ژنه‌كان به‌یه‌ك شێوه‌ بیرناكه‌نه‌وه و سه‌ر به‌ یه‌ك چین نین‌ وه‌ك چۆن پێاوان به‌یه‌ك شێوه‌ بیرناكه‌نه‌وه‌ و سه‌ر به‌ یه‌ك چین نین) پێیان وایه‌ به‌بێ تێگه‌یشتن له‌ جه‌نده‌ر، ناتوانرێت له‌ سته‌می ره‌گه‌زی و ئازادیان تێبگه‌ین و تازه‌ به‌ تازه‌ هاتوون جیاوازی ژن و پیاو و رۆڵی كۆمه‌ڵایه‌كان و تێڕوانینی رۆشنبییری و پیشه‌ییه‌كانی هه‌ر لایه‌كیان بۆمان روونده‌كه‌ن و ئه‌م پرسیاره‌ ده‌ورووژێنن(بۆچی ئافره‌تان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا ژێرده‌سته‌؟)و(په‌یوه‌ندی ره‌گه‌ز و ده‌سه‌ڵات چۆنه‌ و چۆن رێكی ده‌خاته‌وه‌؟)و(بڕیاره‌ سیاسییه‌كان چ كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ژن و پیاو)و(ئایا ژنان له‌ رووی یاساییه‌وه‌ یه‌كسانن؟)
به‌ ئاشكرا به‌ر‌ژه‌وه‌ندی تایبه‌ت دژ به‌ خه‌باتی ژنانی سۆسیالییست له‌پشت ئه‌م ره‌وته‌وته‌یه‌. ئه‌ پرسیار و وڵامه‌كانی سه‌رتاپای ئه‌ده‌بی سۆسیالیستی گردۆته‌وه‌. ئه‌م دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ راستی و خه‌باتی ژنانی شیوعی گواهیده‌رن و دوا نووسینی(من ژنه‌ و مرۆڤم Eve Mitshell- I am Woman…and a Human) نموونه‌یه‌كی نوێیه‌.
دوو كه‌س ناكۆك نابن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ رۆڵ و بیر و كاری ژن و پیاو مرۆیین و له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا به‌نده‌ به‌ خودی مرۆڤ و زاڵبوونی پیاو له‌سه‌ر ژن وه‌ك سیستێم پاش درووستبوونی كاڵا، موڵكایه‌تی تایبه‌ت، ناكۆكی چینه‌كان دابه‌شكردنی كار له‌لایه‌ن پیاوه‌وه‌ دیاری كرا. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ هه‌ڵوه‌شێنینه‌وه‌، شیوعییه‌كان بۆ مافی یه‌كسانی ژن و پیاو خه‌بات ده‌كه‌ن‌ له‌ بنیاتنانی سۆسیالیزم و په‌روه‌رده‌ و كۆمه‌ڵناسی سۆسیالیستی،‌ واته‌ كاری ژن له‌ناو ماڵ ده‌كه‌ن به‌ كاری كۆمه‌ڵگا(چێشلێنان و په‌روه‌رده‌ی مناڵ و پاككردن و شوشتن)و به‌(‌كاری ره‌وه‌زی) رێكیده‌خه‌ن و له‌ئاستیدا ژن و پیاو له‌ ئه‌نجامدانیان وه‌ك یه‌ك به‌رپرسیارن و له‌گه‌لیدا جیاوازی ره‌گه‌زی له‌ناو ده‌برێت. رۆزا لركسمبۆرگ له‌باره‌ی ژنانی بۆرژوا ده‌ڵێ: زۆرێك له‌و ژنانه‌ كه‌ وه‌ك جه‌نگاوه‌ر دڕ له‌دژی(ئیمتیازاتی نێرینه‌) ده‌جه‌نگن وه‌ك به‌رخ له‌ كه‌مپی كۆنه‌په‌ره‌ست و ئاینی ده‌ڕۆن، ئه‌وه‌ش ئه‌گه‌ر مافی ده‌نگدانیان پێدرا). ئه‌م وته‌یه‌ دووباره‌ رێكخراوه‌كانی ژنانی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتمان به‌بیرده‌خه‌نه‌وه‌ وه‌ك ئۆڵبرایت و هیلاری كلنتۆن و ژنه‌ به‌رپرسه‌كانی ده‌زگا جاسووسی و بازرگانانی نه‌وت و گاز …هتد.
ئه‌م ره‌وته‌ له‌ئاست ئیدۆلۆژی ئیدیالیسته‌، له‌ئاستی سیاسه‌ت دژ به‌ سۆسیالیزمه‌ و له‌ خزمه‌تی سه‌رمایه‌ و موڵكایه‌تی تایبه‌ته‌ و ده‌یانه‌وێ شوێن بزووتنه‌وه‌ی ژنانی شیوعی بگرنه‌وه‌.

• ئايا مناڵهێنان به‌شێكه‌ له‌ ژێرخان یان سه‌رخانی كۆمه‌ڵگه‌؟
• ئايا كاری ناو ماڵ ته‌نها(به‌های به‌كاربردن)یان(به‌های ئاڵوگۆڕی(هێزی كار)یش؟
• ره‌گی چه‌وساندنه‌وه‌ی ژنان له‌ بیولۆژیا و ناكۆكی ژن و پیاوه‌‌ یان دابه‌شكردنی كار و هۆكاره‌ ماددی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان؟
• ئایا به‌بێ ده‌ستگرتنی ژنان به‌سه‌ر ئامراز و كه‌ره‌سته‌كانی به‌رهه‌مهێنان ده‌توانن ئازادبن؟
• ئایا سه‌رمایه‌داری ته‌نها ژن له‌ بواری كار و كرێی كار ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌ چونكه‌ ژنن؟
• ئایا سیستێمی سه‌رمایه‌داری ته‌نها سوود وه‌رده‌گرێت له‌ كاری ناوماڵ یان پیاویش؟
• هه‌ر پیاوسالاری ژن ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌ یان سه‌رمایه‌داریش؟
• چه‌وسانه‌وه‌ی ژنان به‌شێوه‌ی جیاواز وه‌ك ئیدلۆژیای‌ پیاوسالاری له‌ بواری مناڵهێنان و جنس و په‌روه‌رده‌ی مناڵه‌ و ته‌نها له‌ بازاڕ چینایه‌تیه‌؟
• بنه‌مای ماددی پیاوسالاری له‌ باڵاده‌ستی پیاوان به‌سه‌ر هێزی كاری ژنان به‌ گشتی؟
• ئێمه‌ له‌ به‌رامبه‌ر(سه‌رمایه‌داری پیاوسالار)ین یان(پیاوسالاری سه‌رمایه‌داری)ین؟
  و ده‌یان پرسیاریتر كه‌ ده‌بێ ببن به‌ بابه‌تی گفتوگۆ و باسی ناو كۆمه‌ڵ و ماسمیدیا، نه‌ك ئه‌و جنێوفرشی و ئه‌خلاقفرشتنه‌ سووك و جاهیلانانه‌.
  به‌ بڕوای ماركس و ئه‌نگلس: یه‌كه‌م دابه‌شكردنی كار له‌نێوان ژن و پیاو له‌پێناو به‌رهه‌مه‌هێنانی مناڵ بوو) و له‌ درێژه‌ی ئه‌م بۆچوونه‌ ده‌ڵێن: ده‌ركه‌وتنی یه‌كه‌م ناكۆكی چینایه‌تی له‌ مێژوو رێكده‌كه‌وێت له‌گه‌ل تاك هاوسه‌رى و یه‌كه‌م چه‌وساندنه‌وه‌ی چینایه‌تی و كوێلایه‌تی ره‌گه‌زی ژنه‌ له‌لایه‌ن ره‌گه‌زی پیاو. تاك هاوسه‌ری پێشكه‌وتنێكی مێژوویی گه‌وره‌ بوو، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتدا له‌پاڵ كوێلایه‌تی و سه‌روه‌تی تایبه‌تدا.، ئه‌و قۆناغه‌ هێشتا تا ئیمڕۆ هه‌ر درێژه‌ی هه‌یه‌ كه‌ مانای وایه‌ هه‌ر پێشكه‌وتنێك پاشكه‌وتنێكی رێژه‌ییه‌ و گه‌شه‌سه‌ندن و پێشكه‌وتنی هه‌ندێك به‌ ئازاری تر و سه‌ركوتكرنی ئه‌وی تره‌- بنه‌چه‌ی خێزان و موڵكایه‌تی تایبه‌ت و ده‌وڵه‌ت، لاپه‌ڕه‌ی 82)

به‌ڵام له‌ زۆربه‌ی نووسین و راگه‌یاندنه‌كانی جه‌نده‌رییه‌كان به‌ئاراسته‌یه‌كی تر ده‌ڕۆن: زاراوه‌ی(شوناس) بووه‌ به‌ سحری لێدوان و نووسینه‌كانیان و وه‌ك توتی ده‌یڵێن و ده‌یڵێنه‌وه‌. ئه‌مه‌ ره‌خنه‌ و خیتابی پۆستمدێره‌نه‌یه‌ دژ به‌ ماركسیزم، چونكه: 1-‌ ماركسییه‌كان جه‌خت له‌سه‌ر(گشت- توتالیتی)ده‌كه‌ن، تێڕوانینی چینایه‌تی. 2- بڕوا ناكه‌ن كه‌ زمان واقیع پیشان بدات، به‌ڵكو واقع درووستده‌كات. لێره‌وه‌ رووی ئیدیالیستان ده‌رده‌خه‌ن: دڵنیانین كه‌ حه‌قیقه‌تی ماددی بوونی هه‌بێت!
له‌ جیهانی ئیسلام و زۆر شوێنی دنیاش نموونه‌ی شێوه‌ی كۆتایی خێزانی رۆمانییان وه‌رگرت(خێزانی تاك). ئه‌نگلس له‌ هه‌مان سه‌رچاوه‌ روونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ وشه‌ی(Familia) له‌ ئه‌صڵدا مانای نموونه‌ی به‌رزی بۆرژوازی بچووكى بێبایه‌خی هاوچه‌رخ نه‌بوو كه‌ سۆز و شه‌ڕ و ئاژاوه‌ی ناوماڵ له‌خۆی كۆكردۆته‌وه‌. سه‌ره‌تا لای رۆمانییه‌كان مانای خێزانی ژنی و پیاو و مناڵ نه‌بوو، به‌ڵكو ته‌نها مانای كوێله بوو. وشه‌ی‌(Famulus)واته‌ كوێیله‌ی ناوماڵ و وشه‌ی(Familia) كۆمه‌ڵێك كۆیله‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ پیاوێك(ئه‌نگلس، هه‌مان سه‌رچاوه‌، لاپه‌ڕه‌ی 71و72 به‌ زمانی عه‌ره‌بی).
ئه‌نگلس به‌ سوودوه‌رگرتن له‌ نوسوینه‌كانی باسی خێزان ده‌كات له‌ میتۆدۆلۆژیای ئه‌غرق كه‌ چۆن له‌و سه‌رده‌مه‌ خواوه‌نده‌كان ئازادی و رێز و حورمه‌تیان هه‌بوو، به‌ڵام ژنان له‌سه‌رده‌می پاڵه‌وانییه‌تی پله‌وپایه‌یه‌كی بێبایه‌خی هه‌بوو به‌هۆی باڵاده‌ستی پیاو و كێبركێی كه‌نیزه‌كان. هۆمیرۆس له‌ رووداوه‌كانی ئه‌لیازه‌، باسی ژن ده‌كات(كچه‌ دیله‌كان له‌ خزمه‌ت ئاره‌زووی جنسی سه‌ركه‌وتووان بوون و به‌ گوێره‌ی پله‌وپایه‌یان، پله‌داره‌ سه‌ربازییه‌كان جوانترین كه‌نیزه‌یان هه‌ڵده‌بژارد و هه‌موو رووداوه‌كانی ئه‌لیازه‌ له‌باره‌ی ململانێی ئه‌خیل و ئه‌غنه‌موون بوو بۆ ده‌ستكه‌وتنی كه‌نیزه‌یه‌ك). هه‌مان ئه‌م ره‌فتاره‌ پاوسالارییه‌ پاش هه‌زاران ساڵ له‌لایه‌ن داعش و به‌عس و هێزه‌كانی ناتۆ له‌ ئه‌فغانستان و وڵاتانی تر دووباره‌ ده‌نه‌وه.
رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ سیمینار و كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌كانیان له‌گه‌ل خه‌ڵك و نووسینه‌كانیان قه‌ت باسی فێمیساید له‌لایه‌ن سه‌ربازه‌كانی ناتۆ و له‌ناو سیستێمی سه‌رمایه‌داری‌ وڵاته‌كانیان ناكه‌ن.
باسی یه‌كسانی ژن و پیاوه ده‌كه‌ن‌؟ كه‌س هه‌یه‌ نه‌زانێ تێڕوانینی شیوعی كه‌متر له‌ مافی یه‌كسانی ژن و پیاو قبووڵ ناكا و له‌ ره‌گه‌وه‌ دژ به‌ شۆفێنستی پیاوسالاریه‌(به‌ ده‌یان و هه‌زاران رابه‌ری سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌كادیمی ژن له‌سه‌ر ئاستی دنیا هه‌یه‌: نه‌زیهه‌ دلێمی یه‌كه‌م وه‌زیر له‌ مێژووی عیراق، ادیلا بانكهۆرست دامه‌زرێنه‌ری حزبی شیوعی ئوسترالیا، ئه‌شره‌ف ده‌هقانی سه‌رۆكی چریكه‌های فیدائی خه‌ڵك ئێران، ئۆلریكا ماینهوف دامه‌زرێنه‌ری سوپای سوور له‌ ئه‌ڵمانیا و له‌ناو زیندان تیرۆكرا….هتد. كه‌س هه‌یه‌ نه‌زانێ شیوعییه‌كان له‌ پێشی پێشه‌وه‌ی مافی یه‌كسانی ژن و پیاون؟ كه‌س هه‌یه‌ نه‌زانێ شیوعییه‌كان له‌پێشه‌وه‌ی خه‌باتن دژ به‌ شۆفێنستی پیاوسالاری؟ به‌ڵێ بۆ مافی یه‌كسانی ژن و پیاو له‌ هه‌موو رووییه‌كه‌وه‌و هه‌ر به‌ رابه‌رایه‌تی ژخودی ژنانی شیوعی!
‌ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستی جه‌نده‌ر(مافی یه‌كسانی ژن و پیاوه‌) له‌ مێژوو و بۆ ئێستا، بۆچی له‌م باره‌یه‌وه‌ پێگه‌ و هه‌ڵویست و ئه‌ده‌بیات و خه‌باتی شوعییه‌تیان‌ په‌راوێزخستووه‌؟ رێك وه‌ك یادی 8ی مارس: پێش چه‌ند ساڵێك ئه‌مه‌شیان تاپۆكرد له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و رۆڵی ژنانی شیوعیان سڕیه‌وه‌!

ئێمه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌مان ده‌وێت ته‌واوی شێوه‌كانی سته‌مكاری دژ به‌ ژنان له‌ ره‌گه‌وه‌ هه‌ڵبووه‌شێنینه‌وه‌و ئه‌مه‌ش به‌بێ هه‌ڵته‌كاندنی سیستێمی‌ سه‌رمایه‌داری به‌رابه‌رایه‌تی ژنانی شیوعی، مه‌حاڵه.
پاش تێپه‌ڕبوونی نزیكه‌ی 100 ساڵ به‌سه‌ر شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر، نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان 5 ساڵ گفتوگۆیان كرد تا له‌ 18.دیسه‌مبه‌ر. 1979 رێككه‌وتننامه‌ی له‌ناوبردنی جیاكاری دژ به‌ ژنان(CEDAW) له‌ 30 مادده‌ راگه‌یاند. ئێستا 190 و تا 24.10.2012، واته‌ له‌ ماوه‌ی 33ساڵ، 20 وڵاتی عه‌ره‌بیش ئیمزایان كردووه‌(المغرب والجزائر، تونس وليبيا، مصر ولبنان، الأردن والسعودية، العراق والكويت، اليمن وجزر القمر، موريتانيا والإمارات العربية المتحدة ،جيبوتي والبحرين، سوريا وعُمان، قطروفلسطين. وڵاتانی ئه‌مریكا، ئیران، بالاو، صومال و سودان ئیمزایان نه‌كردووه‌(سه‌رچاوه‌: المصری الیوم)
ئیمزاكه‌رانی ئه‌م به‌یاننامه‌یه‌ و به‌یاننامه‌ی جیهانی مافی مرۆڤ و به‌یاننامه‌ی پاراستنی مافی مناڵ به‌خۆیان سیستێمی دابه‌شكردنی كاریان داهێناوه(نامۆبوونی مرۆڤ له‌ ئامرازه‌كانی به‌هه‌مهێنان-وه‌ك مرۆڤ شوناسی خۆی له‌ده‌ستده‌دا)و‌(كاری ماڵ و كار له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵ) و ژن و پیاو له‌یه‌ك جیاكرده‌وه‌. ژن له‌ ناو چوار دیواری ماڵ و گیان و روح پڕوكێنیان به‌سه‌ر سه‌پاند(وه‌ك مرۆڤی خاوه‌ن مافی یه‌كسان، شوناسی خۆی له‌ده‌ستده‌دا)، پیاو له‌ناو ماڵیشدا بوو به‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، ئه‌و‌جا ئیسلامییه‌كان به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌ناو ئاین و شه‌رعه‌وه‌ ده‌رچوونی ژن له‌ ماڵ به‌ ناپه‌سه‌ند و خه‌تا ده‌زانن!. هه‌ردوویان(ژن/مرۆڤ و پیاو/مرۆڤ)سه‌ر به‌ چینێكی دیاریكراو، له‌سایه‌ی ئه‌م سیستێمه‌ شوناسی مرۆڤبوونیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن. ژیانمان بنه‌مای(مه‌تریالستی و له‌سایه‌ی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری و له‌چوارچێوه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی)، بۆیه‌ رزگاربوون له‌م سیستێمه‌ رێگه‌چاره‌یه‌.
دۆخی ژنان له‌و ماوه‌یه‌ به‌ ئیستاشه‌وه، به‌هۆی سیاسه‌تی بازاڕی ئا‌زاد و جه‌نگه‌كانی، خراپتربووه‌.
لینین به‌بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی دوو ساڵ به‌سه‌ر شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر ده‌ڵێ: له‌گه‌ل هه‌موو وشه‌ گه‌وره‌كان له‌باره‌ی په‌روه‌رده‌ و رۆشنبیری و شارستانیه‌ت و ئازادی له‌ هه‌موو كۆماره‌ سه‌رمایه‌داره‌كانی سه‌رزه‌مین، یاساگه‌لێكی زۆر قیزه‌وه‌ن و پیس و دڕنده‌ هه‌یه‌، یاساگه‌لێك كه‌ نایه‌كسانی بۆ ژنان جێگیرده‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ هاوسه‌رگیری و جیابوونه‌وه‌، نایه‌كسانی بۆ مناڵه‌ سرووشتی و((یاساییه‌كان))و ئه‌متیازات بۆ پیاوان جێگیرده‌كه‌ن و زه‌لیلی ژن و به‌كارهێنانی توندوتیژی له‌گه‌لدا.(لینین و المرأة، تعريب زينب نبوه).
ئێستا پاش تێپه‌ڕبوونی نزیكه‌ی 100 ساڵ به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت، هه‌ڵوه‌شاندنی هه‌موو سته‌مكارییه‌كان دژ به‌ ژنان، كۆمه‌ڵێ فێمینسیت له‌ناو جه‌رگه‌ی وڵاتانی ئیمپریالیستی، شان به‌شانی فۆكۆ و چه‌ندین بیرمه‌ندی بێ به‌دیلی بۆ دوژمنی سه‌ره‌كی سته‌مكاری دژ به‌ ژنان، به‌پشتیوانی خودی سه‌رمایه‌دار و ده‌زگا ئیدۆلۆژیه‌كانیان(زانكۆ)و راگه‌یاندن، هه‌وڵ ده‌ده‌ن تیئۆری(كڤێر) له‌ جیهان بڵاوبكه‌نه‌وه.
ئایا هه‌ر به‌ڕاستی ‌چه‌وساوه‌كان و له‌ پێشیانه‌وه‌ ژنانی چه‌وساوه‌ و شارستانیه‌تی مرۆڤایه‌تی پێوستیان هه‌یه‌ به ‌ئیدۆلۆژیا(هاوڕه‌گه‌زبازی)ی سیستێمی سه‌رمایه‌؟ پێویستیان به‌ تێڕوانینی ره‌شبین هه‌یه‌ بۆ ژیان‌؟‌ به‌ بێهوده‌كردنی مرۆڤ له‌ خه‌باتی بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان‌؟ به‌ گه‌وجاندی رای گشتی دژ به‌ رۆڵی چاره‌نووسسازی ژنانی شیوعی و‌ بزووتنه‌وه‌ی چینی كرێكار؟.
پیاوسالاری سیستێمێكه‌ په‌یوه‌ندی به‌ سه‌رمایه‌دارییه‌وه(جێگره‌وه‌ی ده‌ره‌به‌گایه‌تی)‌هه‌یه‌ و بووه‌ به‌ هۆی ئه‌م نایه‌كسانیه‌ نێوان ژن و پیاو و مه‌سه‌له‌كه‌ وه‌ك هه‌ندێ ره‌وتی فێمێنیستی كۆنه‌په‌ره‌ست و لیبڕاڵ باسی ده‌كه‌ن، مه‌سه‌له‌ی كلتوور و شوناس نیه‌ و به‌ ته‌بابوون و سازش له‌گه‌ل سیستێمی مرۆڤخۆری سه‌رمایه‌، نه‌ ژن و مرۆڤایه‌تی له‌م وه‌حشیگه‌رێتییه‌ رزگاری ببێت، بۆیه‌ به‌ڕاستی(جوانترین ژنی دنیا، ژنی كۆمۆنه‌ی پاریسه‌!- سروودێكه‌ به‌زمانی ئه‌ڵمانی له‌باره‌ی رۆڵی مه‌زنی ژنانی پاریس دژ به‌ حكومه‌ته‌كانی ئۆروپا بۆ پاراستنی حكومه‌تی كۆمۆنه‌).
مۆدێلی جێنده‌ر به‌ پشتوپه‌نای كۆمپانیا سه‌رمایه‌داره‌ زلهێزه‌كان به‌رهه‌می پۆستمۆدێرنه‌. فۆكۆ ده‌ڵێ: بەرخۆدان “هەرگیز لە دەرەوەی دەسەڵات نییە”، بۆیە تەنیا”بەرخۆدانێکی”نائەگەری، خۆبەخۆ، کێوی، تاکەکەسی، هەماهەنگ، چەقۆکێش، توندوتیژ، بێ لێبوردن، سازشکار…هتد.(میشل فۆکۆ: سێکسیزم و ڕاستی، ل1100- كابرایه‌كی كورد له‌ گفتوگۆیه‌كی چاودێر، ئه‌م بۆچوونه‌ وه‌ك بۆچوونی خۆی پیشانداوه-)
پێشنیاری عه‌مه‌لی تیۆری ئه‌م روانگه‌یه‌ ئەوەیە پێشنیاری وا ده‌كه‌ن دەکات کە تەنانەت سووکترین ڕیفۆرمخوازیش وا دەکات ڕادیکاڵ دەرکەوێت. بەم کاره‌ بە تەواوی دەکشێتەوە بۆ بواری کولتووری و زمانەوانی. پێویستە “چەمک”ێکی نوێ بۆ ناسنامە دروست بکرێت، “ڕێزمان”ێکی نوێ پەرەی پێبدرێت، یان “ئەخلاقێکی نوێ” (گەیڵ ڕوبینز) دابڕێژرێت. بۆ ئەوەی وەهمی سێکسی سروشتی “پووچەڵ بکاتەوە”، باتلەر بانگەشە بۆ “پارۆدی”کردنی ناسنامەی ڕەگەزی دەکات، بۆ نموونە بە ستایلکردنی خۆت وەک butch/femme2، یان لە ڕێگەی travesty3. ئەمە تاکە پێشنیاری پراکتیکییە لە تەواوی کتێبەکەیدا بۆ پرسی کێشەی جێندەر!
بیرمه‌ندانی ئه‌مه تیئۆریه‌ له‌باره‌ی پرسی خۆیان كردووه‌ به‌ كه‌ره‌ستی ده‌ستی سیاسه‌ت و ئابووری سه‌رمایه‌ و وه‌ك لیبڕاڵ و پێشکەوتنخواز خۆیان نمایش ده‌كه‌ن. له‌و کۆمپانیا بانناسیونانه‌ كه‌ پشتیوانیان ده‌كه‌ن، وەک(شركة اوبر،شركة تويتر، شركة أبل، ديزني، گوگل” شركة أيكيا، جونسون أند جونسون، شركة بي بال، مايكروسوفت، أدوبيز، شركة نايك، تويوتا، ئەپڵ یان کۆکا کۆلا، شركة ايستوود، شركة جنرال ميلر، GAP، BMW، مايكروسوفت، ديزني)كه‌ له‌ پرۆسه‌ی كاردا، ملیۆنان کرێکار ده‌چه‌وسێننه‌وه‌. ئێستا ده‌زانین بۆچی له‌ ئاهەنگەکان کحولی بێبەرامبەر هه‌یه‌. جا قازانجی ساڵانه‌ 835 ملیارد دۆلار بۆچی خراپه‌؟
له‌”ره‌حمه‌تی” قازانجی ئه‌و كۆمپایانه‌، له‌ هه‌رێم ئه‌م هه‌نگاوانه‌ نراوه‌:

• راوێژكار جه‌نده‌ر بۆ سه‌رۆكی هه‌رێم دامه‌زراوه‌ و به‌ فه‌رمانی سه‌رۆكی وه‌زایران پرسی جه‌نده‌ر ویه‌كسانی(یه‌كه‌ی یه‌كسانی له‌نێو ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران) دامه‌زراوه‌.
• دامه‌زراندنی 25 سه‌نته‌ری تۆژینه‌وه‌ی جه‌نده‌ری له‌ نێوه‌نده‌ ئه‌كادیمییه‌كان.
  لە راستیدا(جه‌نده‌ر)نه‌ك هه‌ر هیچ زیانێكیان بۆ دەسەڵاتداران نیه‌، به‌ڵكو له‌ خزمه‌تیشیان كارده‌كه‌ن، بۆیه‌ به‌ ملیونان یۆرۆ خه‌رجده‌كه‌ن بۆ پرۆفیسۆر و توێژینه‌رانی جێندەر و راگه‌یاندنه‌كانیان بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌.
  پرسی ژن به‌نده‌ به‌ خه‌بات له‌پێناو سۆسیالیزم. بۆنموونه‌
• له‌ گفتوگۆیه‌ك له‌گه‌ل( Nancy Fraser – پرۆفیسۆری زانستی سیاسه‌ت كۆمه‌ڵگه و مامۆستا له‌ قوتابخانه‌ی سۆسیال ریسێرچ له‌ نیویۆرك) ده‌ڵێ: به‌رای من ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌سه‌رچوو كه‌ یاری‌ فێمینیزم دژ به‌ سۆسیالیزم یان ماركسیزم(Marx und Feminismus, Marx200).
• ناددیجدا كروبسكایا: سه‌ركه‌وتنی ته‌واوی ئه‌و كرێكارانه‌ كه‌ خه‌بات له‌پێناو گۆڕینی ئه‌م سیستێمه‌ به‌ سۆسیالیزم ده‌كه‌ن، ژنان ده‌توانن به‌ته‌اوی رزگاریان ببێت.
  زۆربه‌ی بزووتنه‌وه‌ فێمینیسته‌كان، ژن له‌ نموونه‌ تاتشه‌ر و ژنه‌ وه‌زیره‌كانی به‌رگری ئه‌ڵمانیا و فینله‌ندا و هۆڵه‌ندا و هیلاری كلنتۆن و ژنه‌پاشای به‌ریتانیا و به‌ڕێوبه‌ری كۆمپانیا و سه‌رۆك په‌رله‌مانه‌كان به‌رهه‌مده‌هێنن كه‌ به‌كرده‌وه‌ به‌شێكن له‌ سیستێمی بۆرژوای پیاوسالار بۆ درێژه‌دان به‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی ژنان له‌ به‌رهه‌مهێنانی ژنی ئاواره‌، هه‌ژار، بێكار، دره‌وون شێواو، ژنه‌ مۆدێل، له‌شفرۆش. جه‌نده‌ر نایه‌كسانی ته‌نها وه‌ك مه‌سه‌له‌یه‌كی”كلتووری”ده‌بینێ نه‌ك ده‌سه‌ڵاتی بۆژوا و سیستێمی سه‌رمایه‌داری وه‌ك درێژه‌ی(بۆ نموونه‌) فرۆششتنی ژن به‌ 6 سه‌نت له‌ به‌رییتانیا- به‌ مه‌رجێك ژنه‌كه‌ قبووڵ بكات!- و قه‌ده‌غه‌كردنی ژن له‌ خوێندنی ئه‌نجیل سه‌رده‌می هنری هه‌شته‌م چونكه‌ پیسن. ئه‌گه‌ر كێشه‌كه‌ كلتووری بێت، ئه‌وا ئه‌مه‌ش به‌شێكه‌ له‌ سه‌رخان، به‌ڵام ئه‌وه‌ی بڕیارده‌ره‌، ژێرخانه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م(هه‌رگیز ماركسیزم له‌ گرنگی سه‌رخان كه‌منه‌كردووه‌- ئه‌مه‌ بۆچونی ماركسه‌.)
  ته‌واوی مێژووی ماركسیزم، مێژووی خه‌بات و به‌رگری و تۆژینه‌وه‌ و تیئۆری بووه‌ بۆ رزگای‌ ژنان و ژنانی شیوعیش به‌خۆشیان رۆڵی رابه‌رایه‌تیان هه‌بووه‌ بۆ له‌ناوبردنی سه‌رمایه‌داری :
  كلارا زێتكین به‌ پێچه‌وانه‌ی تێروانینی ژنانی بۆژوازی و بۆرژاوی بچووك كه‌ پێیان وابوو خه‌بات له‌ پێناو مافه‌كانی ژنان به‌ خۆی ئامانجه و جیایه‌ له‌ خه‌باتی چیتایه‌تی، ‌ده‌ڵێ: ئێمه‌ داوای ماف یه‌كسان ده‌كه‌ین له‌گه‌ل پیاوان بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین له‌گه‌لیاندا پێكه‌وه‌ هه‌موومان له‌ كۆتی ئاسنین رزگارمان ببێت و بتوانین ئه‌م سیستێمه‌ تێكبده‌ین.

له‌پڕ بابه‌تی جه‌نده‌ر بووه‌ به‌ بابه‌تی سه‌ره‌كی ماسمیدا به‌بێ ئه‌وه‌ی پرسیار بكرێت بۆچی و چۆن پڕۆژه‌كه‌‌ به‌م شێوه‌یه‌‌ له‌ وڵاتاندا له‌لایه‌ن نه‌ته‌وه یه‌كنه‌گرتووه‌كان و وڵاتانی ئۆروپاوه‌ كار و چالاكی‌ و خه‌رجییه‌كی زۆریان بۆ ته‌رخان كردووه‌. له‌كاتێكدا هێشتا به‌ پێی داتاكانی رێكخراه‌وكانی ژنان به خۆیان مافی یه‌كسانی ژن و پیاو به‌شێوه‌ی دڕندانه‌ پێشێلده‌كه‌ن و له‌ناو زه‌ڵكاوی چه‌وساندنی‌ ژنان تێوه‌گلاون وه‌ك له‌ نموونه‌ی(خانووه‌كانی له‌شفرۆشی ئه‌مستردام و هامبۆرگ و ڤییه‌نا و هه‌موو شاره‌كانیان و پۆرنۆگرافی له‌ پۆسه‌ته‌ری سه‌رشه‌قام، گۆڤار و ڤیدیو و كه‌ناڵی ته‌له‌فزیونی و فیمیساید و هه‌زاران بنكه‌ی پاراستنی ژنان و قه‌ده‌غه‌كردنی له‌باربردن و هه‌ژاری و بێكاری و ره‌گه‌په‌ره‌ستی و بازرگانی به‌ مرۆڤ) و به‌ هۆی پیشه‌سازی چه‌ك و به‌رپاكردنی جه‌نگه‌وه(ملیونان ژن و مناڵ)‌ تووشی ئاواره‌یی و له‌شفرۆشی و هه‌ژاری كردووه‌ و به‌ درونه‌كانیان هه‌زاران ژن و مناڵ ده‌كوژن له‌ ئه‌فغانستان و لیبیا و كوردستان و عیراق.
له‌ دنیایه‌ك لێوانلێوه‌‌ له‌ سه‌رباز، چاودێر و پاسه‌وانی قه‌ڵه‌م و مایك به‌‌ده‌ست بۆ رژێمی سته‌مكاری كه‌ پێكهاتوون له‌(نووسه‌ر و رۆژنامه‌نووس و سیاسه‌تمه‌داری خۆفرۆش) و له هه‌ر هه‌واڵ، راپۆرت، گفتوگۆ بڕه‌و به‌ (نامۆیی كار، كه‌سایه‌تی، ره‌وشت، به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و ده‌روونی)خزمه‌ت به‌ ئه‌جندا‌ی چینی بۆرژوا و سیستێمی سه‌رمایه‌دار ده‌كه‌ن له‌ دوا قۆناغی گه‌شه‌كردنی(ئیمپریالیزم). ئێمهش هه‌ر وه‌ك ماركس له‌نامه‌یه‌كی بۆ ئه‌نگلس وتی: ئه‌ركمان وه‌ك نوێنه‌ری حزبی پرۆلیتاری له‌ خۆمان وه‌رده‌گرین و ته‌نها له‌ خۆمان. ئه‌مه‌ رقوقینه‌ی تایبه‌تی و گشتی هه‌موو فیرقه‌كانی جیهانی كۆن و تازه‌ دووپات و په‌سه‌ندیان كردووه- رێكخستنی شیوعی 1848-1850‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی)‌‌.
( Heike Friauf) له‌ گۆڤاری(Marxistische Blaetterلاپه‌ڕه‌60، 2010) له‌ به‌شی”جێنده‌ر” له‌بری ژن، ده‌نووسێ: … پرسی ژن خراوه‌‌ته‌ سه‌ر ره‌ف و ره‌وتی جێنده‌ر جێگای گرتووه‌. ئه‌م ره‌وته‌ دوو داواكاری زۆر خراپ له‌ یه‌كێتی ئۆروپا كردووه‌ بۆ ژنانی‌ ئه‌ڵمانیا:1- پرسی ژن له‌ سه‌ر ئاستی شاره‌وانی و ئه‌یالاته‌كان نوێنه‌رایه‌تی ژن و خانه‌ی ژنان و قسه‌كه‌رانی ژنان به‌شێوه‌یه‌كی كاریگه‌رانه‌ هه‌ڵوه‌شێننه‌وه‌ و پشتیوانی له‌ هیچ ستركتورێكی هاوشێوه‌یان نه‌كرێت. 2- ناچاركردن به‌ كاركردن به‌م ده‌سته‌واژه‌ نارۆشنه‌ ئه‌گه‌ر ژنان ویستیان گرێبه‌ستی توێژینه‌وه بكه‌ن‌، قه‌رزوه‌ربگرن یان بۆ دامه‌زراندنی ئه‌كادیمی(…).
خێره‌؟ دوور له‌ تیئۆری پیلانگێڕێ، ده‌بێ پرسیار بكه‌ین: كێ له‌پشت ئه‌م ره‌وته‌ راوه‌ستاوه‌؟
لێره‌وه‌ ده‌چینه‌ ناو ره‌خنه و هه‌ڵویستوه‌رگرتن له‌ سیستێم و شێوه‌ی كاركردنی و و بڵێن ئێمه‌ له‌ كوێی دنیا و ناكۆكییه‌كانی راوه‌ستاوین: ئولریش بوش له‌ وتارێكیدا ئاماژه‌ به‌ وته‌یه‌كی ماكس فیبه‌ر ده‌كات:(ئەم جیهانەی تێدا ده‌ژین، تا ڕادەیەکی زۆر جیهانێکه‌ لەلایەن مارکس و نیچە لە قاڵب دراوە.).
نیتشه‌ وه‌ك(پێشه‌نگی جوانناسی فاشیزم-لۆكاش-) سەر بە ئۆردوگای بۆرژوازی بووە، نەک پرۆلیتاریا. ڕەخنه‌كانی لە سۆسیالیزم، لیبرالیزم و مەسیحیەت، لە دیموکراسی، عەقڵانییەت، ئەخلاق و هتد وەک ڕەخنەیەکی راستڕه‌وانه‌یه‌‌، وەک نوخبەیی، ئەرستۆکراتی و کۆنەپەرست، کە لەلایەن نیهیلیزمێکی ڕۆمانسیستەوە بەردەوامە، لە سوبژێکتیڤیزم و بێ ئەخلاقی و ناعەقڵانییەت.
(2)
پرسی ژن هه‌ر وه‌ك دۆخی ژنانی یونان و روم و سۆمه‌ر و بابل و كۆمه‌ڵگای ئیسلامی له‌ زۆر رووه‌وه‌ وه‌ك خۆی ماونه‌ته‌وه، بۆ نموونه‌‌:

• ژیانی ژن له‌ یۆنان بریتی بووه‌ له‌ كاری ناو ماڵ و به‌خێوكردنی مناڵ و له‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ی ماڵ دابڕابوو و له‌ میتۆدۆلۆژیای یونانی 3 جۆر ژن وه‌ك خواوه‌ند هه‌بوون: أ – هیرا خواوه‌ندی به‌ هاوسه‌ر. ب- ئه‌فرۆدۆیت خواوه‌ندی له‌شفرۆشی. ت- ئه‌سین خواوه‌ندی جه‌نگاوه‌ر. هه‌روا پیاو بۆی هه‌بوو ناپاكی له‌گه‌ل ژنه‌كه‌ی بكات و خاوه‌ن كه‌نیزه‌ و له‌شفرۆش بێت.
• له‌ یاساكانی سۆمه‌ر(أ- به‌ پیاو مافی جیابوونه‌وه‌ی داوه‌ و ژن بۆ نه‌بووه‌،(اور نمۆ): پیاو مافی كوشتنی هاوسه‌ره‌كه‌ی هه‌بووه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ل پیاوێكی تر خه‌وتبێت(القوانین السومریه‌ و القوانین البابلیه‌ القدیمه‌، د. چیا فه‌خری عومه‌ر، لاپه‌ڕه‌ی120 -121 ). له‌یاسای حه‌مورابی، مادده‌ی 29 هاتووه‌: ئه‌گه‌ر پیاوێك ماوه‌یه‌كی زۆر دوو‌ر كه‌وته‌وه‌ به‌خۆی دیلی یان جه‌نگ یان به‌ر هێرشی دوژمن كه‌وتبێ مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ژنه‌كه‌ی بگه‌ڕێنێته‌وه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ پیاوێكی تر مێردیشی كردبێت وبووبێ به‌ خاوه‌ن مناڵ. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر پێوێك به‌ ئیراده‌ی خۆی دوور كه‌تبێ بۆی نیه‌ ژنه‌كه‌ی بگه‌ڕێنێته‌وه‌(مادده‌ی30). له‌ یه‌ه‌كێك له‌یاساكانی(ئانا اتیشو) هاتووه‌: ئه‌گه‌ر ژنێك رقی له‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی بوو و پێی بڵێ تۆ هاوسه‌رم نیت، سزاكه‌ی هه‌ڵدانیه‌ بۆ ناو ئاو. به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پیاوه‌كه‌ وا بڵێت، ئه‌وه‌ هه‌ر ئه‌بێ سزای(منێك زێو) بدا.
• له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامیدا(سه‌له‌فی و ره‌وته‌ ئیسلامییه‌كانی تر بیانه‌وێ یان نه‌یانه‌وێ)ئه‌م شێوه‌ هاوسه‌رگیرانه‌ هه‌بووه‌، بۆ نموونه‌: 1-زه‌واجی شغار(ژن به‌ ژن)، پێغه‌مبه‌ر وتوویه‌تی(لا شغار فی الاسلام)، به‌ڵام له‌ كوردستان چه‌ن خێزانی شغار رێكخراوه‌؟!‌ 2- زه‌واجه‌ ژنێك به‌ كۆمه‌ڵێ پیاو(زه‌واج الرهت) 3- زه‌واجی میرات(پێده‌ڵێن زه‌واجی موقت، واته‌ زه‌واجی كوڕ له‌گه‌ل ژنی باوك، چونكه‌ به‌ به‌شێك له‌ میراتی ده‌زانن. 4- زه‌واجی ژنی شودار. 5- زه‌واجی ئیماء. 6- زه‌واجی(الخدن). 7- زه‌واجی بعول(ئه‌وه‌ی ئیستا باوه‌). 8- زه‌واجی نعول له‌گه‌ل چه‌ند ژنێك(فره‌ ژنی). 8- زه‌واجی ئه‌ستبزاع. 9- زه‌واجی سه‌بی(كچه‌كه‌ ده‌بێ قبووڵ بكات به‌ بێ ماره‌یی وه‌ك به‌شێك ناوماڵه‌ی خۆی). 10- زه‌واجی گۆڕینه‌وه‌ی ژن. 11- زه‌واجی موتعه‌. 12- زه‌واج له‌گه‌ل (صاحبات الرایات). ئیسلام به‌شێك له‌و هاوسه‌رگیریانه‌ی نه‌هێشت، به‌ڵام‌ ئێستا چه‌ندین شێوه‌ی زه‌واجی تر هه‌یه، وه‌ك: 13- زه‌واجی مسیار. 14- زه‌واجی عورفی. ‌15- زه‌واج به‌ نییه‌تی جیابوونه‌وه‌. 16- زه‌واجی المهراب. 17- زه‌واجی جهاد. 18- زه‌واجی المصواب. 19- المصیاف. 20- المسفار. 21- المصیاع. 22- المقراز. 23 زه‌واجی ته‌حلیل(ماوه‌ به‌ چاش).
  زۆر كه‌س پێی وایه‌ زه‌واجی تاك هاوسه‌ری تاقه‌ شێوه‌ی هاوسه‌رگیریه‌، به‌ڵام ده‌بێ روون بێت كه‌ پاش سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ی كۆمۆنی دایكساریدا، پیاوسالاری به‌ناوی یاسا و ئاین مه‌زهه‌ب و نه‌ریت كورتی نه‌هێناوه‌ له‌ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی خۆی به‌سه‌ر ژن(دوا كۆلۆنی)و تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌.
  ئه‌نگلس له‌( بنه‌ماڵه‌ی هاوسه‌ری له‌ كۆمه‌ڵگادا، ژنان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، مه‌جیدی مارابی، لاپه‌ڕه‌ 13) ئاماژه‌ بۆ سێ جۆر هاوسه‌رگیری ده‌كات: (1-له‌ قۆناغی وه‌حشییه‌تی هاوسه‌رگیری به‌ كروپ بووه. 2- له‌ قۆناغی به‌ربه‌رییه‌ت هاوسه‌رگیری جووت. 3- ده‌ورانی‌‌ شارستانییه‌ت تاك هاوسه‌ری مه‌ زینای موحه‌سه‌ن(ژنی هاوسه‌ردار) و له‌شفرۆشی ته‌واوكه‌ری بوون. هه‌روا: شه‌ڕی نێوان ئاشیل و ئاگامه‌منون له‌سه‌ر ژنێكی كۆیله‌دا ده‌خولێته‌وه‌(ئه‌نگلس، هه‌مان سه‌رچاوه، لاپه‌ڕه‌ 10)‌
  به‌درێژایی مێژوو‌ زانستی ئیتۆس(ره‌وشت یان كوراڵ)گۆڕانكاری به‌سه‌ر هاتووه‌و به‌هه‌مان ئه‌ندازه‌ هاوسه‌رگیریش.
  (3)
  ئه‌و هه‌موو جۆره‌ هاوسه‌رگیریانه‌(به‌پێی ناوچه‌ و وڵات ئه‌نجامده‌درێن)، بۆنموونه‌ هاوسه‌رگیری مسیار له‌ نێوان پیاوانی سعودی و ژنی یه‌مه‌نی رێكده‌خرێت، چونكه‌ لێره‌ی سعودی له‌ لێره‌ی یه‌مه‌نی به‌به‌هاتره‌ و هه‌ژاری به‌ هۆی جه‌نگه‌یانه‌وه‌ به‌ربڵاوه‌، بۆیه‌ هاوسه‌رگیرییه‌كه‌ بۆ پیاوی سعودی زۆر هه‌رزان ده‌كه‌وێت.
  مافی ژن له‌سایه‌ی ئه‌م ئایه‌تانه‌ی خواره‌وه‌‌ ئه‌نجام دراون‌ كه‌ هه‌ر وه‌ك جاڕنامه‌ی جیهانی مافی مرۆڤ 1948 كه‌ وڵاته‌كان ئیمزایان كردووه‌‌ و یه‌ك به‌ یه‌كیان به‌ بۆمبا و تیرۆر و بێكاری و هه‌ژاركردنی سه‌دان ملیون مرۆڤ و بێكاری، پێشێلیان ده‌كه‌ن:
  نزیكه‌ی 1400 ساڵه‌ حكومه‌ته‌ ئیسلامییه‌كان یان ئيسلام له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات، كار به‌ ده‌قی قورئان ئه‌كه‌ن. له‌ سوره‌تی نه‌حل 72 بۆ زه‌خره‌ف 32و له‌وێوه‌ بۆ أل عومران 36 و نساء 34و روم 30، ئه‌نعام و ئه‌سرا و ئه‌حزاب و حجرات و بقره‌(ئایه‌ته‌كان له‌ وتاره‌كه‌ی وتاری مسعود صبري-الجندرية رؤیه‌ شرعیة و سه‌رچاوه‌یتری ئینترنێت)وه‌رگیراوه‌:

  1- قال الله تعالى: {نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ} [الزخرف: 32]
  2- {فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ} [الروم: 30]
  3- ‌ قال تعالى: {الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ } [النساء: 34]
  4- قال سبحانه: {وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ} [النحل: 72
  5- قال سبحانه: {وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ} [الأنعام: 151]
  6- قال سبحانه: {وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا} [الإسراء: 32]..
  7- آيات عن حقوق المرأة في سورة التوبة: قال الله تعالى: {وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ۚ أُولَٰئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيم
  8- سورة الحجرات: قال الله تعالى: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّـهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّـهَ عَلِيمٌ خَبِير}.[٥]
  9- سورة النحل: قال الله تعالى: {مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}.[٤]
  10- سورة النساء: قال الله تعالى: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّـهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا}.[٣]
  11- قال الله تعالى: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّـهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا}.[١]
  12- له‌ په‌یجی(الفكره‌):
  إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَىٰ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ ﴿٤٢ آل عمران﴾
  فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ ﴿١١ النساء﴾
  يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ ﴿٣٠ الأحزاب﴾
  يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ ﴿٣٢ الأحزاب﴾
  لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَىٰ أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ ﴿١١ الحجرات﴾
  مِنْ نِسَاءٍ عَسَىٰ أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ ﴿١١ الحجرات﴾
  يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ﴿٤٩ البقرة﴾
  أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ ﴿١٨٧ البقرة﴾
  قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ ﴿٢٢٢ البقرة﴾
  نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّىٰ شِئْتُمْ ﴿٢٢٣ البقرة﴾
  لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ ﴿٢٢٦ البقرة﴾
  وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ﴿٢٣١ البقرة﴾
  وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ ﴿٢٣٢ البقرة﴾
  وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ ﴿٢٣٥ البقرة﴾
  لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ ﴿٢٣٦ البقرة﴾
  زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ ﴿١٤ آل عمران﴾
  فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ ﴿٦١ آل عمران﴾
  وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ﴿١ النساء﴾
  وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَىٰ فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَالنِّسَاءِ ﴿٣ النساء﴾
  وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ﴿٤ النساء﴾
  وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ﴿٧ النساء﴾
  وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ ﴿١٥ النساء﴾
  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا ﴿١٩ النساء﴾
  وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ﴿٢٢ النساء﴾
  13- قوله سبحانه: وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى [الأحزاب:33]
  14- قوله سبحانه: وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللاتِي لا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ
  15- قال تعالى: ﴿فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ
  و أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ﴾ [آل عمران: 195
  به‌و هه‌موو(فه‌رمووده‌ و شه‌ریعه‌ و گشت شێوه‌كانی ره‌قابه‌ به‌ كامیراشه‌وه‌ و رێگری و یاسا و چاو‌دێری و فشار و نه‌ریته‌)و به‌ (پۆلیسی الامر بالمعروف و النهی عن المنكر)‌ره‌فتار له‌گه‌ل ژن ده‌كرێت، ئه‌وجا‌ سه‌رئه‌نجام ده‌بینین ژن بووه‌ به‌ كوێله‌یه‌كی هاوچه‌رخ و له‌شفرۆشی له‌ژێرناوی ئاین و به‌ پشتیوانی زانا ئاینییه‌كان بڵاوبۆته‌وه‌و له‌شفرۆشی نهێنیش زۆر زۆرتره‌‌ و شوێنی(خۆشه‌ویستی وه‌ك ئه‌ركێكی ره‌وشتانه و ئیستاتیكی مرۆیی)له‌قكراوه‌ به‌هۆی سته‌مكاری و كه‌پت و چاودیری ونه‌ریت‌ كه‌ كه‌سایه‌تی شیزۆفرین په‌روه‌رده‌ ده‌بێ: وڵات كراوه‌‌ به‌ سۆزانیخانه‌یه‌كی ئێجگار گه‌وره‌ و نهێنییه‌كانی بڵاوتره و مه‌ترسیدارتره‌. بۆ گاڵته‌جاڕی و گه‌مژاندنی خه‌ڵك، پۆلیس و مه‌لاكان دڵیان خۆشده‌كه‌ن به‌ ده‌ستگیركردنی چه‌ند له‌شفرۆشێكی هه‌ژار له‌ كناری شه‌قامه‌كان یان هه‌ندێ موتێل و خانوو!
  له‌ ئۆروپاشدا بۆ نموونه‌ له‌پاڵ حكومه‌ت و ئه‌و هه‌موو یاسا و مافه‌ مرۆییانه‌، له‌ هه‌ر كیوسك و بانزینخانه‌ك ده‌یان گۆڤاری پۆرنۆ دانراوه‌و به‌ هه‌زاران په‌یج و ڤیدیو و ریكلام و كه‌ناڵی ته‌له‌فزیون و له‌ شوێن وێستگه‌ و دیواره‌كان به‌ وێنه‌ی سێكسی كچ، هه‌روا بۆ كۆمپانیا و به‌رهه‌مه‌ تازه‌كانیان په‌ره‌یان پێده‌درێ.
  لینین له‌باره‌ی(پێنجەمین كۆنگرەی جیهانی لە دژی بازرگانی بە كیژان)له‌ له‌ندهن رێكخرا ئه‌م وتاره‌ی نووسیوه‌:
  (دۆقەكان، كۆنتیسەكان، ئەسقوف و قەشەكان، حاخامەكان، فەرمانبەران و پۆلیس و، هەموو جۆرە پیاوە بۆرژوا خێرخوازەكان لیهاتوویی خۆیانیان پیشاندا! بەم بۆنەیەوە مێزی خواردنی ئاهەنگەكە و ئاهەنگی پێشوازیكردنی گەورە بەڕێكراو وتار لەبارەی زیان و نزمی سۆزانی خوێندرایەوە!
  بەڵام ئامرازەكانی ئەو خەباتە چ بوون كە ئەو نوێنەرە بۆرژوازییە رێكپۆشانەی ئەو كۆنگرەكەیە، داوایانكرد؟ دوو ئامرازی سەرەكیان پێكهێنابوو: ئاین و پۆلیس. هەردووكیان وەك خۆیان دەڵێن، متمانەترین و دابینترین ئامرازن لە دژی كاری سۆزانی!
  یەكێك لە نوێنەرە ئەنگلیزییەكانی كۆنگرەكە شانازی بەوە دەكرد-وەك هەواڵنێری((رۆژنامەی گەل)) كە لە لایبزك دەردەچێ، رایگەیاند- لە پەرلماندا یاسای سزای جەستەیی بەڕێكردووە بۆ ئەوانەی كاری زیناكاری بەڕێوە دەبەن. ئەمەیە پاڵەوانی((شارستانی- متمدن) بۆ لەناوبردنی سۆزانی.
  خانمێكی كەنەدی خۆشحاڵی خۆی دەرخست بۆ پۆلیس و چاودێری پۆلیسی ژن لەسەر ژنە((بێ رەوشتەكان))، بەڵام لەبارەی زیادكردنی كرێی كاری كرێكارانی ژن، تێبینی ئەوەی هەبوو كە ئەو ژنانە شایەنی زیادكردنی كرێی كار نین.
  قەشەیەكی ئەڵمانی، بەربڵاوبوونی مەتریالیستی سەردەم كە لەنێو گەلدا لەزیادبووندایە، مەحكومكردو، بەبڕوای ئەم، ئەو مەتریالیستییە دەبێتە هۆی بڵاوبوونی خۆشەویستی ئازاد.
  كاتێ گونتەر(نوێنەری نەمسا)هەوڵیدا مەسەلەی هۆ كۆمەڵایەتییەكانی سۆزانی، دەستكورتی و كۆڵەواری خێزانە كرێكارییەكان، سەرمایەگوزاری بە كاری منداڵ، مەسەلەی نیشتەجێبوون كە بوو بە كێشەیەكی لەرادەبەدەر، هتد…، بورووژێنێ،- بە هاتوهاواری دوژمنكارانە، ناچاریان كرد، بێدەنگ ببێ!
  بەڵام نوێنەرەكان بەخۆیان باسی لایەنی ئامۆژگاری و ئاهەنگێڕانە لەبارەی پایەبەرزەكان كرد. بۆ نموونە كاتێ ئیمبراتۆری ئەڵمانیا لە بەرلین سەردانی خانوویەكی منداڵهێنان دەكا و بۆ ئەوەی خاوەن شكۆ بە وێنەی ئەو دایكانە هاوسەرگیریان نەكردووە، ئەنگوستیلە دەكەن بە پەنجەی منداڵە”ناشەرعییەكان”!
  ئا لێرەوە دەتوانین بزانین چ دووڕووییەكی قیزەوەنی بۆرژوازی لەو كۆنگرە ئەریستوكراتییە بۆرژوازییانە،باڵادەستە. ساختەچییەكانی كارە خێرخوازییەكان و پشتگیركەرە پۆلیسییەكان لە گاڵتەجاڕی بە نەداری و پەككەوتەیی لەپێناو((لەناوبردنی سۆزانی))كە رێك لەلایەن ئەریستوكرات و بۆرژوازییەكانەوە پشتیوانی دەكرێ، كۆدەبنەوە. (لە رابوتشایا براڤدا، ژمارە 1، 13/7/1913 جلدی23، لاپەڕەی 331ـ332).

  (دریژه‌ی هه‌یه‌)

سته‌مكاری و توندوتیژی حكومه‌ت و حزبه‌كانی دیارده‌ی بێكاری، هه‌ژاری و قه‌رزای له‌ناو خه‌ڵك بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌و ده‌بن به‌‌ هۆی ئاژاوه‌، توندوتیژی له‌ناو خێزان و له‌سه‌ر شه‌قام و له‌شفرۆشی و ئالووده‌یی به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان و كۆچكردن و، له‌ولاوه‌ رێكخراوه‌كانی ژنانی هه‌مان ئه‌و حزبانه‌ به‌رگری له‌ مافی ژنان ده‌كه‌ن.
ئیمڕۆ ئه‌وه‌ بڵاوكرایه‌وه‌ گوایه‌(له‌شفرۆشی قه‌ده‌غه‌ كرا): ‌خۆیان به‌به‌رچاوی ئه‌نجوومه‌نی باڵای خانمان و گه‌شه‌پێدانی سه‌ر به‌ حزبه‌كانیان،‌‌ زه‌مینه‌یان خۆشكردووه‌ بۆ په‌ره‌دان به‌ خانه‌ی له‌شفرۆشان به‌شێوه‌ی فه‌رمی و نافه‌رمی و هاورده‌كردنی له‌شفرۆشان و سه‌ماكه‌ر و(ژنه‌ سلیكۆن)ی وڵاتانیتر(به‌س به‌ ژنانی نیشتمان ناكه‌ن!)و دریغی ناكه‌ن له‌ بازرگانی به‌ سێكسی(پلاستیكی)
ئایا ئه‌مه‌ دووڕوویی رێكخراوه‌كانی ژنانی حزبه‌ بۆرژواكانی ده‌سه‌ڵات نیه‌؟ به‌خۆیان خزمه‌ت به‌ توندوتیژی دژ به‌ ژنان ناكه‌ن؟ به‌خۆیان درێژه‌ی پێناده‌ن؟ ئه‌و سیاسه‌ته‌ دیموكرات لیبڕاڵه‌ی حكومه‌ت له‌ پرسی ژن وای كردووه‌ رێكخراوه‌ كۆنه‌پارێزه‌ ئیسلامییه‌كان به‌هێزببن. ئه‌مه‌ ئه‌و راستییه‌ مێژووییه‌ ده‌سه‌لمێنێ كه‌ مافی ژنان، به‌ری خه‌بات و بیری شیوعیه و له‌پێشه‌وه‌شیان، ژنانی شیوعی‌!

حكومه‌ت به‌هۆی سرووشتی پێكهاتنێ پشتی له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتی خه‌ڵك كردووه‌، چینێكی سه‌رمایه‌داری به‌ستراو به‌ به‌رنامه‌ی سه‌رمایه‌داری جیهانی په‌یڕه‌ده‌كات. به‌م هۆیه‌وه‌ قه‌یرانێكی گشتی كۆمه‌ڵگای باڵی به‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵك گرتووو له‌گه‌لیدا بیروبۆچوون و كه‌سایه‌تی و ره‌وشت و ئه‌ده‌بی و رۆشنبیری و رۆژنامه‌نووسی رزیوی خۆیشی له‌گشت بواره‌كان زاڵكردووه:
كه‌سایه‌تی نموونه‌یی= سه‌رمایه‌دار و خاوه‌ن كه‌رتی تایبه‌ت
بیناسازی= ڤیلا و شاره‌ گرانبه‌”مۆدێڕنه‌كان”
ژن= ژنی مۆدێل و‌ سلیكۆن و له‌شفرۆشی
رۆشنبیری= نیتشه‌، هایده‌گه‌ر، هیتله‌ر، پۆپه‌ر و زانا و بیرمه‌نده‌ ئیسلامگه‌راكان، فۆكۆیاما، میلتون فریدمان…هتد(ئه‌وه‌ی دژ به‌ ماركسیزم بێت)
رۆژنامه‌نووسی= “بێلایه‌ن”، میانڕه‌و به‌ نموونه‌ی بی بی سی، واشنتونپۆست و هیرالدتربیون…هتد
له‌ ئه‌نجامی ئه‌م قه‌یرانه گشتییه‌دا،‌ هه‌ژاری و كه‌مدرامه‌تی و بێكاری و ئاژاوه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و كۆچبه‌ری سه‌رتاپای كۆمه‌ڵگای گردۆته‌وه‌، خه‌ڵك پێویستی به‌ خۆراك، كرێی خانوو، نرخی نه‌شته‌رگه‌ری وده‌رمان، جلوبه‌رگ و پێخه‌ف و ناوماڵه‌یان‌ هه‌یه.
كاری هه‌ره‌وه‌زی به‌ درێژایی مێژوو و تا ئێستا له‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كان ره‌نگی داوه‌ته‌وه(سه‌دان ملیون مرۆڤ كاری هه‌ره‌وه‌زی به‌ مانا جیاوازه‌كانی ئه‌نجامده‌ده‌ن‌ و كوردستان نه‌ له‌ سه‌رده‌می كۆن و نه‌ ئیمڕۆ لێی بێبه‌ش نه‌بووه‌.
له‌م بارودۆخه‌ چه‌ندین شێوه‌ی سۆسیالیزم ره‌نگیداوه‌ته‌وه‌ وه‌ك:

• سۆسیالیزمی ده‌ره‌به‌گایه‌تی(صه‌ده‌قه و خێر‌) به‌سه‌ر قوربانیانی ئه‌م سیستێمه‌ دابه‌شده‌كه‌ن. خۆیان به‌ پیاوچاك و فریادره‌س نیشانده‌ده‌ن وه‌ك رێكخراوه‌ ئیسلامییه‌كان. ماركس له‌باره‌یانه‌وه‌ نووسیویه‌تی: هه‌ر چۆن پیاوانی ئاین و ده‌ره‌به‌گ به‌رده‌وام ده‌ست به‌ده‌ست ده‌ڕۆیشتن، هه‌رئاوا سۆسیالیزمی ئاینی و سۆسیالیزمی ده‌ره‌به‌گایه‌تی پێكه‌وه‌ هه‌نگاوده‌نێن. هیچ له‌وه‌ ئاستنتر نیه‌ ره‌نگی سۆسیالیستی بخه‌یته‌ سه‌ر صۆفییه‌كی مه‌سیحی.
  له‌ كوردستان نموونه‌ی رێكخراوه‌ خێرخوازه‌ ئیسلامی و مه‌زهه‌بییه‌كان هه‌یه‌.
• سۆسیالیزمی بۆژوازی بچووك: (ئه‌م جۆره‌ سۆسیالیزمه‌ به‌ زیره‌كی زۆره‌وه‌ ناكۆكییه‌كان له‌ په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنانی مۆدێڕن شیكرده‌وه‌ و بیانووه‌كانی ئابووریناسه‌ دووڕووه‌كانیان ئاشكرا كرد و به‌شێوه‌یه‌كی لابه‌لاكه‌ره‌وه‌ كاریگه‌ره‌ وێرانكه‌رییه‌كه‌ی ئامێره‌كانیان سه‌رلماند و، دابه‌شكردنی كاركردن و” قه‌تیسكردنی سه‌رمایه‌ و موڵكایه‌تی خانوبه‌ره‌ و زێده‌ به‌رهه‌مهێنان و قه‌یرانه‌كان و داڕزاندنی به‌ێچه‌ندوچۆنی بۆرژوازی جووتیاره‌ هه‌ژاره‌كان و نه‌هامه‌تی پڕۆلیتاریا و ئاژاوه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنان و جیاوازی ئاشكرا له‌ دابه‌شكدرنی سه‌روه‌ت و جه‌نگی وێرانكارانه‌ی پیشه‌سازی له‌نێو گه‌لان و رزاندنی نه‌ریته‌ كۆنه‌كان و په‌یوه‌ندییه‌كانی خێزانی كۆن و نه‌ته‌وه‌ كۆنه‌كان- م. لاپه‌ڕه‌ی 61)
  ئه‌م سۆسیالیستییه‌ كۆنه‌په‌ره‌ست بوو، چونكه‌ ده‌یویست ره‌وڕه‌وه‌ی مێژوو بۆ دواوه‌وه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌.
• سۆسیالیزمی كۆنه‌پارێز یان سۆسیالیزمی بۆژوایی
  ئێستا ئه‌م جۆره‌ سۆسیالیزمه‌ له‌به‌رچاومانه‌ وه‌ك(رێكخراوی بارزانی و رێكخراوی مام ). له‌ مانیفێستی كۆمۆنیستی هاتووه‌(به‌شێك له‌ بۆرژوا ئاره‌زوومه‌ندن بۆ چاره‌سه‌ری بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی خراپ بۆ دابینكردنی مانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی بۆرژوازی. ئه‌وانه‌ی له‌م به‌شه‌دا‌ هاتوون بریتین له‌: ئابووریناسان و خێره‌ومه‌ند و مرۆڤدۆستان و باشكه‌رانی بارودۆخی چینه‌ ره‌نجه‌ره‌كان و رێكخه‌رانی كاری چاكه‌ و ئیحسان و كۆمه‌ڵه‌كانی به‌زه‌یی به‌ ئاژه‌ڵ و رێكخراوه‌ میانڕه‌وی قه‌ناعه‌تبوون و چه‌ندین جۆر له‌ موسلیحه‌‌ به‌رچاو ته‌سكه‌كان).
  بۆرژوا سۆسیالیسته‌كان(مه‌رجی ژیانی كۆمه‌ڵگه‌ی نوێیان ده‌وێت، -به‌ڵام- به‌بێ خه‌باتكردن و ئه‌و مه‌ترسییانه‌ كه‌ به‌بێ چه‌ندوچۆن لێده‌كه‌وێته‌وه. …بۆرژوایان ده‌وێت به‌ بێ پرۆلیتاریا…واده‌زانن له‌و جیهانه‌ بۆرژوا باڵاده‌ست بێت، باشترین جیهانه‌….‌ئه‌م بۆرژوایه‌ هه‌رگیز تێناگات له‌وه‌ی كه‌ گۆڕینی بارودۆخی ژیانی ماددی پێویستی به‌ هه‌ڵوه‌شاندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌رهه‌مهێنانه‌ كه‌ ته‌نها به‌ رێگای شۆڕشگێری ده‌كرێت و، مه‌به‌ستی چاكسازی ئیدارییه‌ پشت به‌ بنه‌مای په‌یوه‌ندی ئه‌م به‌رهه‌مهێنانه‌ دببه‌ستێت، واته‌ هیچ له‌ په‌یوه‌‌ندی كار و سه‌رمایه‌ و كاری كرێگرته‌ ناگۆڕێت، به‌ڵكو له‌ باشترین حاڵه‌ت خه‌رج كه‌مده‌كاته‌وه‌، خه‌رجی باڵاده‌ستی بۆرژوا و بودجه‌ی ده‌وڵه‌ت سووكده‌كاته‌وه‌….)
• سۆسیالیزم و شیوعییه‌تی ره‌خنه‌گرانه‌ و یوتوبیایی
  ئه‌م جۆره‌ سۆسیالیستییه‌: 1- به‌ توندی دژی هه‌ر جۆره‌ بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی كرێكارین 2- پێیان وابوو له‌سه‌رووی ناكۆكێكی چینایه‌تین. 3- مێژووی جیهان له‌ راگه‌یاندن و به‌كرده‌وو جێبه‌جێكردنی دێزاینه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌گۆڕدرێت. 4- هه‌ڵویستێكی ره‌خنه‌گرانه‌ی درووستیان هه‌بوو بۆ رۆشنكردنی كرێكاران. بابه‌ته‌كانیان ده‌ربڕی ناكۆكی چینایه‌تی بوو كه‌ ده‌ستیپێكرد. له‌ سۆسیالیزمه‌(سۆسیالیزمی سان سیمون، فوریه‌ و ئه‌وین) له‌ قۆناغی سه‌ره‌تایی پێكهاتنی ململانیی پرۆلیتاریا سه‌ریانهه‌ڵدا. ئه‌م ره‌وته‌ پێیان وابوو كه‌ به ‌رێگای ئه‌نجامدانی خه‌یاڵاته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیان- دامه‌‌زراندنی كۆلۆنییه‌ شیوعییان وه‌ك(ڤالانستیرات‌ – ته‌لاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ مێشكی فورێه‌)و(ئیكارێ- وڵاتێكی خه‌یاڵاوی )، ئیدی سه‌رده‌كه‌ون، به‌ڵام ماركس ئه‌ڵێ(له‌پێناو دامه‌زراندنی ئه‌و ته‌لارانه‌ له‌سه‌ر لم، ده‌بوو بانگه‌وازی دڵه‌ چاكه‌كان و گیرفانی بۆرژواكان بكه‌ن.).
  لێره‌ش هه‌ندێ گروپی بچووك بچووك هه‌یه‌ به‌م ئاراسته‌یه‌ ده‌ڕۆن و كاریگه‌ریان نیه‌.
  ئێمه‌ وكاری هه‌ره‌وه‌زی
  1- ئێمه‌ هیچ یه‌ك له‌و جۆره‌ سۆسیالیزمانه‌ نامانگرێته‌وه‌: نه‌ ده‌ره‌به‌گین و نه‌ بۆرژوای بچووك و نه‌ بۆرجوازین و نه‌ خه‌یاڵپڵاوی دامه‌زراندنی(ئیكارێ)مان هه‌یه‌.
  2- پشتمان به‌ هه‌ڵویستی ماركس له‌ یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ی ئینترناسیونال‌ بۆ كرێكارانی دنیا به‌ستووه‌ كه‌ تێدا به‌ پێویستی ده‌زانێت هه‌ره‌وه‌زییه‌كان دابمه‌زرێن و پشتیوانیشان لێبكرێت.
  3- هه‌ڵویستی لینین له‌ كۆبۆنه‌وه‌ی كۆپنهاگن دووپاتی كاره‌كانمان ده‌كات كه‌ بۆ نموونه‌ ده‌ڵێ: خاڵی 2-گرنگی ئه‌م كۆمه‌ڵانه‌ له‌ پێناو خه‌باتی جه‌ماوهرانه‌ی پڕۆلیتاریادا هده‌كرێت گه‌وره‌تربێت، به‌ پشتیوانیكردنی كرێكاران له‌ سه‌ره‌وه‌ختی مانگرتندا، له‌سه‌ره‌وه‌ختی كورتهێنان و ته‌نگه‌ژه‌كاندا، له‌سه‌ره‌وه‌ختی وه‌ده‌ركه‌وتنه‌ سیاسییه‌كان…هتد.‌ هه‌روا كۆنگره‌ی هه‌موو وڵاتان داواده‌كه‌ن: ب- له‌رێی بانگه‌شه‌یه‌كی سۆسیالیستانه‌ی بێوچانه‌وه‌ له‌ نێو كۆمه‌ڵه‌كانی به‌كارهێناندا، به‌شداری بكرێت له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ئایدیای خه‌باتی چینایه‌تی و سۆیالیستی له‌نێو كرێكاراندا. ج- هاوكات هه‌وڵدان بۆ درووستكردنی نزیكایه‌تییه‌ك له‌نێو هه‌موو فۆرمه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی كرێكاریدا.
  4- ‌ ئێمه‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی وه‌ك پرد و فێرگه‌ و مه‌شقكردن و رۆشنبیری و ئه‌ده‌ب بۆ پێگه‌یاندنی كادری جه‌ماوه‌ری ده‌زانین بۆ په‌یویه‌ندی له‌گه‌ل قوربانیانی سه‌رمایه‌داری و به‌‌هێزكردنی گیانی هاریكاری و یه‌كگرتنیان بۆ سه‌رخستنی خه‌بات له‌پێناو دنیابینی عه‌داڵه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ بنه‌بڕكردنی گشت جۆره‌كانی سته‌مكاری.
  5- كاركردنی بۆ نه‌هێشتنی سته‌مكاری پێویستی هه‌یه‌ به‌ به‌كژداچوونی نه‌خۆشی په‌رته‌وازی وگروپچێتی و نائومیدی و بیروكراسی و ته‌مه‌ڵی و وتارنووسه‌ نه‌رجسی و سازشكار و خۆبه‌زلزانه‌كان و په‌راوێزی.
  6- په‌یوه‌ندیكردن به‌ جووتیارانی ئه‌و ئاواییانه‌ كه‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی ئه‌نجام ده‌ده‌ن و گرێدانیان به یه‌‌كتری و له‌گه‌ل كاره‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌كانی ناو شاره‌كان.
  7- گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئومید و به‌هێزكردنی به‌دیل بۆ سیستێمی وه‌حشیگه‌ری حكومه‌تی موڵكایه‌تی تایبه‌ت(سه‌رچاوه‌ی جۆره‌كانی سته‌مكاری)و نووسه‌ر و رۆشنبیره‌ فره‌بێژه هیچ له‌باره‌كانی‌ له‌ نموونه‌ی ئێستایدا: لیبڕالیزمی نوێ.
  ئه‌م نووسینه‌ بۆ گفتوگۆكردن و ره‌خنه‌گرتنی بنیاتنه‌ری بۆ به‌رفرانكردنی كاری هه‌روه‌زی یان په‌رچدانه‌وه‌ی و پێشكه‌شكردنی كارێكی باشتر له‌ كاری هه‌ره‌وه‌زی.

له‌م‌ 3 نامه‌یه‌ به‌ كورتی تێڕوانینی ماركس و ئه‌نگلس پیشانده‌ده‌ن سه‌باره‌ت به‌و بارودۆخه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری ئیسلام شۆڕشی كردووه‌. ئه‌مه‌ یه‌كه‌م نامه‌یه‌ و له‌ رۆژانی داهاتوو دوو نامه‌كه‌ی تریشیان بڵاوده‌كه‌مه‌وه‌.

نامه‌ی ئه‌نگلس بۆ ماركس
مانشیسته‌ر 24.ئایار. 1853
… دوێنێ ئه‌و كتێبه‌م خوێنده‌وه‌ كه‌ باسیم بۆ كردی سه‌باره‌ت به‌ نه‌قشه‌ عه‌ره‌بییه‌كان وچۆن بایه‌خی خۆی هه‌یه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ گشتی‌ باسی پیاوئاینییه‌كان و ته‌وراته‌ به‌شێوه‌ی بێزئاوه‌ر. سه‌ركه‌وتنه‌ مه‌زنه‌كه‌ی له‌وه‌دایه‌ كه‌ توانیویه‌تی بیسه‌لمێنێ كه‌ جیبۆن هه‌ندێ هه‌ڵه‌ی كردووه‌ سه‌باره‌ت به‌ جوگرافیای كۆن. ئێمه‌ ئه‌توانین به‌‌و هه‌ڵانه ئه‌و ئه‌نجامه‌ ده‌ستكه‌وێت كه‌ لاهوتی جیبونیش هه‌ڵه‌یه‌. بابه‌ته‌كه‌‌ جوگرافیای مێژوویی دوورگه‌ی عه‌ره‌بییه به‌ قه‌ڵه‌می به‌ڕێز(شارل فۆرست)ه‌‌.
ئه‌وه‌ی مرۆڤ ئه‌توانێت له‌و كتێبه‌ ده‌ستیبكه‌وێت، ئه‌مه‌یه‌:
1- باسی ره‌چه‌ڵه‌ك‌ له‌(تكوین) و پێی وایه‌ ره‌چه‌ڵه‌كی نوح و ئیبراهیمه‌…هتد، هه‌ژماری زۆر درووسته‌ بۆ عێله‌ بیابانشینه‌كانی ئه‌و كاته‌.‌ به‌ گوێره‌ی خزمایه‌تی زمانه‌وانی نزیك یان دوور…هتد و، وه‌ك ده‌زانین ئه‌و عێله‌ بیابانشینانه‌ له‌وكاته‌ و تا ئێستاش به‌رده‌وام ناوی خۆیان ناوه‌(وه‌چه‌ی صالد، وه‌چه‌ی یوسف….هه‌روا)، واته‌ كوڕانی فڵان و فیساره‌ وه‌چه‌ و ئه‌م ناولێنانه‌ كه‌ له‌ شێوه‌ی بوونی شوانكاری سه‌رچاوه‌ی وه‌رگرتووه‌و، له‌دواییدا هه‌ر بۆ ئه‌م ناولێنانه‌ ده‌مانباته‌وه‌.
ناو هه‌ژماره‌كه‌ی(تكوین) زیاد یان كه‌م دووپات ده‌كرێته‌وه‌ له‌ جوگرافیاناسه‌ دێرینه‌كان. هه‌روا رۆژهه‌ڵات ناسه‌ نوێكان ده‌یسه‌لمێنن كه‌ ناوه‌ كۆنه‌كان له‌گه‌ل گۆڕانكارییه‌كان له‌سه‌ر زاراوه‌ ناوچه‌ییه‌كان هێشتا له‌ زۆربه‌ی ناوه‌كان ماونه‌ته‌وه‌.
هه‌رچییه‌ك روویدابێت، ده‌رده‌كه‌وێت‌ كه‌ خودی جووه‌كان هیچ تر نه‌بوون بێجكه‌ له‌ عێلێكی بچووكی بیابانشین، رێك وه‌ك هه‌موو ئه‌وانیتر و، بارودۆخه‌ ناوچه‌ییه‌كان و كشتوكاڵییه‌كه‌ی له‌ ناكۆكیدا بوون له‌گه‌ل بیابانشینه‌كانی تر.
2- ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی‌ به‌ داگیركاریه‌ گه‌وره‌كانی عه‌ره‌به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ كاتی خۆی باسمان لێوه‌ كرد: بیابانشینه‌كان وه‌ك مه‌غوله‌كان، ماوه‌ ماوه‌ كاری داگیركارانه‌یان ده‌كرد. ئیمبراتۆرییه‌تی ئاشووری و بابلی هاوتا له‌لایه‌ن عێله‌ عه‌ره‌به‌ شوانكاره‌كان دامه‌زران كه‌ پاشان خه‌لافه‌تی به‌غدایان لێ دامه‌زرا.
كلدانییه‌كان كه‌‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئیمبراتۆرییه‌تی بابلین، ئێستاش به‌ هه‌مان ناو( بنی كالد)و شوێن هه‌ن.
په‌ره‌سه‌ندنی خێرای شاره‌كان وه‌ك نه‌ینه‌وا و بابل به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌ وردی پێشی 300 ساڵ روویدا و هاوشێوه‌یان شارگه‌لی مه‌زن دامه‌زران وه‌ك (أغرا و دلهی و لاهور و مونان) له‌ هیندستانی رۆژهه‌ڵات به‌ هۆی داگیركاری ئه‌فغانی یان تته‌ری. ئا به‌م شێوه‌یه‌ فتوحاتی مه‌حه‌مه‌دی زۆرێك له‌ خه‌سه‌لته‌ تایبه‌ته‌كانی له‌ده‌ستده‌دا.

3- پێده‌چێ كاتێ عه‌ره‌به‌كان له‌ باشووری رۆژئاوا جێنشین بوون، وه‌ك بیناسازییه‌كانیان ده‌یسه‌لمێنن، شانیان له‌ شان شارستانییه‌تی میسری و ئاشوورییه‌كانیان ده‌دا. ئه‌مه‌ شتی زۆر له‌‌ فتوحاتی مه‌حه‌مه‌دی روونده‌كاته‌وه‌. ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌و ئاینه‌وه‌ هه‌یه‌، پێده‌چێت به‌ گوێره‌ی ئه‌و نه‌قشه‌ كۆنانه‌ له‌ باشوور كه‌ تێدا‌ نه‌ریتی كۆنی قه‌ومی عه‌ره‌بی باڵاده‌سته‌ تایبه‌ت به‌ یه‌كتاپه‌ره‌ستی(له‌نێو هیندی و ئه‌مریكاییه‌كانیش باڵاده‌سته‌‌)، ئه‌و نه‌ریته‌یه‌ كه‌ عیبرانییه‌كان به‌شی زۆر كه‌می له‌و نه‌ریته پێكده‌هێنن.
شۆڕشی ئاینی مه‌حه‌مه‌د وه‌ك گشت بزووتنه‌وه‌ ئاینییه‌كان، له‌ رووكه‌شیدا به‌رچدانه‌وه‌ بوو، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی زاره‌كی بوو به‌ره‌و رابردوو و ساكاری‌. ئه‌مما كتێبی گوایه‌ پیرۆزی یه‌هودی هیچ تر نیه‌ بێجگه‌ له‌ تۆمارگه‌یه‌ك بۆ نه‌ریتی ئاینی وخێڵه‌‌ كۆنه‌كانی عه‌ره‌به‌‌ و راستكراوه‌ته‌وه‌ به‌ كرده‌ی زوو جیابوونه‌وه‌ی یه‌هودییه‌كان له‌ دراوسێ ده‌مارگیره‌كانیان، به‌ڵام بیابانشینه‌كان-ئه‌مه‌ ئێستا به‌ روونی بۆ من دیاره‌-.
ئه‌وه‌ی ده‌وری فه‌له‌ستین به‌ دیوی عه‌ره‌ب ته‌نها به‌ بیابان و زه‌وی بیابانشینه‌كان گیراوه‌، شیكاری گه‌شه‌كردنی جودامان بۆ ده‌كات.
به‌ڵام نه‌قشی عه‌ره‌بی كۆن و نه‌ریته‌كان و قورئان و ئه‌وساكارییه كه‌ پێمان ده‌كرێت ره‌مزه‌كانی هه‌موو ره‌چه‌ڵه‌كان بكه‌ینه‌وه‌…هتد، ئه‌م راستییه‌ ده‌یسه‌لمێنێ كه‌وا ناوه‌ڕۆكه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی عه‌ره‌بی بووه‌ یان روونتر بڵێین به‌گشتی سامی بووه‌ وه‌ك حاڵه‌تی قاره‌مانێتی ئیدا و ساغای ئه‌ڵمانی لای خۆمان.

دڵسۆزتان: ف. أ‌
سه‌رچاوه: مراسلات ماركس انجلز، ترجمه‌ فۆاد ایوب، لاپه‌ڕه‌ی 83-92‌ ‌

نامه‌ی ماركس بۆ ئه‌نگلس
له‌نده‌ن له‌ 2 حوزه‌یران 1853 ‌
….ئه‌وه‌ی له‌ نامه‌كه‌ت په‌یوه‌ندی به‌ عبرانی و عه‌ره‌به‌وه‌ هه‌یه بایه‌خێكی گه‌وره‌ی له‌لام ورووژاند. و به‌م بۆنه‌یه‌‌:
‌ 1- ده‌توانین بیسه‌لمێنین كه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای مێژووه‌وه‌ په‌یوه‌ندی گشتی هه‌بووه‌ له‌ نێوان ئێله‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌كان، له‌ نێوان به‌شێكیان كه‌ جێنشین بوون و به‌شتێكی تری ئێله‌كان درێژه‌یانداوه‌ به‌ ژیانی بیانی.
2- له‌ سه‌رده‌می مه‌حه‌مه‌د رێگاكانی بازرگانی له‌نێوان ئۆروپا بۆ ئاسیا تا راده‌یه‌كی زۆر گۆڕا و شاره‌كانی دوورگه‌ی عه‌ره‌بی كه‌ پشكی گه‌وره‌ی بازرگانیان هه‌بوو له‌ گه‌ل هیندستان، له‌ حاڵه‌تی وێرانی بازرگانی بوون. به‌گشتی ئه‌م خاڵه‌‌ هێزێكی گه‌وره‌ی پێدا.
4- سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌ی ئاینه‌كه‌وه‌، له‌ هاوكێشه‌ گشتیه‌كاندا چاره‌سه‌ر ده‌كرێت و پاشان وڵامی پرسیاره‌كه‌ ئاسان ده‌كاته‌وه‌: بۆچی مێژووی رۆژهه‌ڵات وه‌ك مێژووی ئاینه‌كان ده‌رده‌كه‌وێت؟
سه‌باره‌ت به‌ پێكهاتنی شاره‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌كان، مرۆڤ ناتوانێت له‌ كتێبه‌كه‌ی پیره‌ فرانسووا بیرنیه‌ شتێكی باشتر و بریقه‌دار و جوان و زیندووتر بخوێنێته‌وه( ماوه‌ی 9 ساڵ پزیشكی لاورنغ زیبه‌ بوو).(….)
بیرنێ پێیوایه‌ به‌راستی شێوه‌ی بنه‌ڕه‌تی هه‌موو دیارده‌كان له‌ رۆژهه‌ڵات- مه‌به‌تی توركیا و ئێران و هیندستانه‌- ئه‌وه‌یه‌ كه‌ موڵكایه‌تی تایبه‌تی زه‌وی بوونی نییه‌. ئه‌مه‌ه‌ كلیله‌ راته‌قینه‌كه‌یه‌ و ته‌نانه‌ت بۆ ئاسمانی رۆژهه‌ڵاتی…

نامه‌ی ئه‌نگلس بۆ ماركس
مانشیسته‌ر له‌ 6. حوزه‌یران. 1853

…له‌ راستیدا نه‌بوونی موڵكایه‌تی تایبه‌تی زه‌وی كلیلی هه‌موو رۆژهه‌ڵاته‌ ‌ به‌نیسبه‌ت مێژووی سیاسی یان مێژووی ئاینی، به‌ڵام سه‌یر ئه‌وه‌یه ‌چۆن رۆژهه‌ڵاتییه‌كان ته‌نانه‌ت به‌ شێوه‌ ده‌ره‌به‌گایه‌ته‌كه‌یشی نه‌گه‌یشتن به‌ موڵكایه‌تی خانوبه‌ره‌ ؟
پێموایه‌ هۆكاره‌كه‌ی به‌شێوه‌ی سه‌ره‌كی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كه‌شوهه‌وا، بۆ‌ په‌یوه‌ندی به‌ سرووشتی زه‌وی، به‌تایبه‌تی به‌و به‌شی بیابانه‌ پانوبه‌رینه‌كه‌ی كه‌ له‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌بییه‌وه‌ درێژه‌ی هه‌یه‌ تا ئێران و هیندستان و وڵاتی و تته‌ر تا ده‌گاته‌ به‌رزاییه‌كانی زوورگاوی ئاسیا.
لێره‌دا ئاودێری ده‌ستكرد یه‌كه‌م مه‌رجی كشتوكاڵی بووه‌ و ئه‌مه‌ش كاری كۆمه‌ڵه‌، هه‌رێم یان حكومه‌تی ناوه‌ند بووه. له‌ هیچ رۆژێك له‌ رۆژان هیچ حكومه‌تێكی رۆژهه‌ڵاتی له‌ 3 ئیداره‌ زیاتری نه‌بووه‌: دارایی(چه‌پاوكردنی ناوخۆ)، جه‌نگ(چه‌پاوكردنی ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌)، كاره‌ گشتییه‌كان(بایه‌خ به‌ زاوزێ)ی ده‌دا.
حكومه‌تی به‌ریتانی له‌ هیندستان به‌رچاو ته‌سكانه‌ ره‌فتاری له‌گه‌ل خاڵی یه‌كه‌م و دووهه‌م كردووه‌ و خاڵی سێهه‌میان به‌ ته‌واوی پشتگوێ خستووه‌ تا ئه‌و راده‌یه‌ كه‌ كشتوكاڵی وڵاته‌كه‌ مه‌ترسی وێران بوونی هه‌یه.‌‌ لێره‌ هه‌رگیز كێبركێی ئازاد سه‌رناكه‌وێت.
ئه‌و په‌ینریزكردنی ده‌ستكردی زه‌مین‌ه‌ كۆتایی هات له‌گه‌ل خراپبوونی‌ سیستێمی ئاودێری، ئه‌و حه‌قیقه‌ته‌ سه‌رسووڕهێنه‌ره‌مان بۆ ئاشكرا ده‌كات كه‌ رۆژێك له‌رۆژان ته‌واوی ناوچه‌كان ئاوه‌دان بوون و ئێستا نه‌ماون و له‌ناوچوون وه‌ك شاری(تدمر،بترا و كه‌لاوه‌كانی یه‌مه‌ن و ناوچه‌گه‌لی تر له‌ میسر و ئێران و هیندستان)و ئه‌و راستییه‌شمان بۆمان شی ده‌كاته‌وه كه‌ یه‌ك جه‌نگی وێرانكه‌رانه ده‌توانێت و‌ڵاتێك بۆ چه‌ندین سه‌ده‌ ‌چۆڵ بكات و هه‌موو شارستانێكه‌ی له‌ناوببات.
پێموایه‌ وێرانكردنی بازرگانی له‌ باشووری دوورگه‌ی عه‌ره‌بی پێش مه‌حه‌مه‌د كه‌ تۆ به‌ درووستی بۆی چوون، یه‌كێكه‌ له‌ هۆكاره‌كانی شۆڕشی مه‌حه‌مه‌د، ئه‌و ناوچانه‌‌ش ده‌گرێته‌وه‌. من مێژووی بازرگانی یه‌كه‌م شه‌ش سه‌ده‌ی پێشی مه‌سیح به‌ تێروته‌سه‌لی نازانم تا بڕیاربده‌م له‌سه‌ر بارودۆخی ماددیانه‌ به‌گشتی وبه‌ گوێره‌ی پێویستیش له‌باره‌ی هۆكاره‌كانی په‌سه‌ندكردنی بازرگانی به‌ڕێگای ئێران بۆ ده‌ریای ره‌ش و به‌ڕێگای‌ به‌نده‌ری فارسی بۆ سوریا و ئاسیای بچووك له‌سه‌ر رێگای ده‌ریای سوور. به‌هه‌ر حاڵ دیاره‌ دابینكردنی ئاسایشی رێژه‌یی رێكخراو بۆ كاروانه‌كان له‌ ئیمبراتۆرییه‌تی فارسی كه‌ ساسانییه‌كان حوكمڕانیان ده‌كرد، كاریگه‌ری گه‌وره‌ی هه‌بووه‌، به‌ڵام یه‌مه‌ن له‌ اڵانی 200- 600 له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌حباشه‌كان بوو و تا راده‌یه‌ك یان داگیركراوه‌ یان تاڵانكراوه‌. شاره‌كانی باشووری دوورگه‌ی عه‌ره‌بی كه ‌هێشتا له‌ سه‌رده‌می رۆمانییه‌كان ئاوه‌دان بوون، له‌ سه‌ده‌ی حه‌فته‌‌م یوون به‌ كه‌لاوه‌. له‌ ماوه‌ی 500ساڵدا بیابانشینه‌كان ده‌وروبه‌ری ئه‌وكه‌لاوانه‌ بڕوایان هێنا به نه‌ریتی خورافی و ئه‌فسانه‌یی په‌تی له‌باره‌ی ره‌چه‌ڵه‌كیان(بڕوانه‌ قورئان و مێژوونووسی عه‌ره‌بی النفیری) و ئه‌و ئه‌لفوبێیه‌ی كه‌ نقشه‌كانیان پێ نووسیوه‌‌ له‌و ده‌ڤه‌ره به‌ته‌واوه‌تی نه‌ناسراوبوون‌ گه‌ر چی ئه‌لفوبێی تر نه‌بووه‌و خودی نووسین به‌ كرده‌وه‌ له‌بیركرابوو.
ئه‌و شتانه‌ كه‌ هاوشێوه‌ی نه‌قشه‌كان بوون له‌ پاڵیاندا((پاڵه‌وانه‌كان))یش هه‌بوون و مه‌رجی بازرگانی گشتی بوون، جۆره‌ وێرانی راسته‌وخۆ و توندڕه‌و به‌شێوه‌ی ره‌ها ناكرێت راڤه‌ی تریان بۆ بكه‌ن بێجگه‌ له‌ داگیركاری حه‌به‌شییه‌كان كه‌ پێش هاتنی مه‌حه‌مه‌د به‌ 40 ساڵ له‌ناوبران. شایانی باسه‌ كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م كاری هوشیاری قه‌ومی عه‌ره‌بی بێدا بوو و‌ داگیركارییه‌كانی فارسه‌كانیش له‌ باكووره‌ كه‌ نزیك مه‌ككه‌ بوونه‌وه‌، هانده‌ریان بوو.
من له‌ رۆژانی داهاتوو بایه‌خ به‌ ژیانی خودی مه‌حه‌مه‌د ده‌ده‌م و هه‌ره‌ چییه‌ك بێت، تا ئێستا وای ده‌بینم مۆركی په‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی بیابانشینه‌كانه‌‌ دژ به‌ جووتیاره‌ نیشته‌جێبووه‌كانی شاره‌كان، ئه‌وانه‌ی له‌و كاته‌دا كه‌ له‌ ئاینه‌كانیان تا راده‌یه‌كی زۆر بێڕه‌وشت بوون به‌ تێكه‌ڵكردنی په‌رستنی بۆگه‌نیان بۆ سرووشت و ئاینی یه‌هودی و مه‌سیحی بۆگه‌ن.

‌
سه‌رچاوه: مراسلات ماركس انجلز، ترجمه‌ فۆاد ایوب، لاپه‌ڕه‌ی 83-92‌

دووهه‌م یادی دامه‌زراندنی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت هانمان ده‌دا بۆ ئه‌وه‌ی به‌گشتی چاوێك بگێڕین به‌وه‌ی ئێمه‌ چی له‌و ماوه‌یه‌ ده‌ستكه‌وتووه و به‌مه‌به‌ستی بیركردن له‌ گرنگی و ئامانجی روودانی ئه‌و شۆڕشه‌.
بۆرژوا و لایه‌نگرانی تۆمه‌تبارمانده‌كه‌ن به پێشێلكردنی دیموكراسی، به‌ڵام ئێمه‌ دووپاتی ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ شۆڕشی سۆڤێتی، به‌ قووڵی و به‌رینی پاڵێكی بێوێنه‌ی داوه‌ به‌ پێشخستنی دیموكراسی.
دیموكراسی لای ئێمه‌، دیموكراسییه‌ بۆ ئه‌و كارگه‌ر و جه‌ماوه‌ره‌یه‌ كه‌ سه‌رمایه‌داری ده‌یاچه‌وسێنێته‌وه‌، كه‌واته‌ دیموكراسی سۆسیالیستیه‌(دیموكرای له‌پێناو كارگه‌ران)، دیموكراسی بۆرژوایی نیه‌(دیموكرای له‌پێناو سه‌رمایه‌گوزار و سه‌رمایه‌دار و ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان).

كێمان‌ له‌سه‌ر حه‌قه‌‌؟
تێڕامانی جددی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ و قووڵكردنی، واته‌ ئه‌زموونی ئه‌م دوو ساڵه‌ له‌به‌رچاو بگرین و ئاماده‌ببین بۆ گه‌شه‌پێدانی به‌شێوه‌یه‌كی باشتر.

دۆخی ژنان به‌روونییه‌كی تایبه‌ت جیاوازی له‌ نێوان دیموكراسی بۆرژوایی و دیموكراسی سۆسیالیستی پێشانده‌دا و به‌شێوه‌یه‌كی روون وڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ده‌داته‌وه‌.
ژنان له‌ هیچ یه‌ك له‌ كۆماره‌ بۆرژواییه‌كان(له‌و وڵاتانه‌ كه‌ موڵكایه‌تی تایبه‌تی زه‌وی و كارگه‌ و پشكی بانق هه‌یه‌…هتد) مافی یه‌كسانیان نه‌بووه‌، ته‌نانه‌ت له وڵاتانه‌شدا كه‌ له‌ هه‌موویان دیموكراسیترن‌. ژنان له‌ هیچ شوێنێكی جیهانی سه‌رمایه‌داری به‌ پێشكه‌وتووترینیشیانه‌وه‌، ئه‌م یه‌كسانییه‌ی لای ئێمه‌ی نه‌بووه، گه‌رچی زیاتر له‌ سه‌ده‌ و چاره‌كێك له‌سه‌ر شۆڕشی فه‌ره‌نسی مه‌زن تێپه‌ڕیوه( شۆڕشی بۆرژوازی دیموكرات).
دیموكراسی بۆرژوایی به‌زاره‌كی به‌ڵینی یه‌كسانی و ئازادی ده‌دا، به‌ڵام هیچ یه‌ك له‌ كۆماره‌ بۆرژواكان مافی یه‌كسانی به‌ ژنان(نیوه‌ی مرۆڤایه‌تی)، یه‌كسانی ته‌واویان له‌گه‌ل پیاوان له‌به‌رده‌م یاسا نه‌داوه و هه‌روا ژنان له‌ باڵاده‌ستی و ده‌سه‌ڵاتی پیاوان به‌سه‌ریانه‌وه ئازادنه‌بوونه‌.
دیموكراسی بۆرژوایی، دیموكراسی قسه و وته‌ی زلن‌، به‌ڵێن و درووشمی گه‌وره‌ و جوانن له‌باره‌ی ئازادی و یه‌كسانی، به‌ڵام له‌ پشت هه‌موو ئه‌و وتانه‌‌دا، كوێله‌یی و نایه‌كسانی بۆ ژنان شاراوه‌ته‌وه‌و هه‌روا كوێلایه‌تی و نایه‌كسانی بۆ كارگه‌ران.
به‌ڵام دیموكراسی سۆڤێتی یان دیموكراسی سۆسیالیستی، ئه‌و وته‌ قه‌بانه‌‌ی راده‌ماڵی، چونكه‌ راست نین‌ و جه‌نگی بێبه‌زییانه‌ به‌رپاده‌كات دژ به‌ ریاكاری گه‌وره‌ی موڵكداره‌كانی خانوبه‌ره‌ و سه‌رمایه‌داره‌كان و جووتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌((دیموكراته‌كان))كه‌ دانه‌وێله‌ ده‌شارنه‌وه‌ و خۆ ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كه‌ن به‌ فرۆشتنی دانه‌وێله‌ به‌ كرێكاره‌ برسییه‌كان به‌ نرخی بازاڕی ره‌ش.

ده‌با بڕوخێت ئه‌و درۆزنه‌ قیزه‌وه‌نانه‌و با بزانین كه‌ نه‌ یه‌كسانی هه‌یه‌ و نه‌ ده‌بێ له‌نێو چه‌وساوه‌كان و چه‌وسێنه‌ران و نه‌ ئازادی راسته‌قینه‌ هه‌یه‌ و ده‌بێ ئه‌گه‌ر ژنان ئازاد نه‌بن له‌و ئیمتیازاتانه‌ كه‌ یاسا جێگیری ده‌كات بۆ پیاوان و ئه‌گه‌ر كرێكاران ئازاد نه‌بن له‌ بنده‌ستی سه‌رمایه‌ و ئه‌گه‌ر جووتیاره‌ زه‌حمه‌تكێشه‌كان له‌ باڵاده‌ستی سه‌رمایه‌دار و خاوه‌ن خانوبه‌ره‌ و گه‌وره‌ بازرگانه‌كان رزگاریان نه‌بێت.
با له‌ درۆزن و دووڕووه‌ گه‌مژه‌كان گه‌ڕێین،‌ بۆرژوا و لایه‌نگره‌كانی فێل له‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ن، باسی ئازادی و یه‌كسانی و دیموكراسی به‌ گشتیان بۆ ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئێمه‌ به‌ كرێكاران و جووتیارن ده‌ڵێین ده‌مامكی سه‌ر رووی ئه‌و درۆزنانه‌ لاببه‌ن، چاوی ئه‌و كوێرانه‌ بكه‌نه‌وه‌:

• لافی یه‌كسانی كام ره‌گه‌ز له‌گه‌ل كام ره‌گه‌ز لێده‌ده‌ن؟
• لافی یه‌كسانی كام نه‌ته‌وه‌ له‌ گه‌ل كام نه‌ته‌وه‌ لێده‌ده‌ن؟
• لافی یه‌كسانی كام چین له‌گه‌ل كام چین لێده‌ده‌ن؟
• ئازادی له‌ باڵاده‌ستی كێ و له‌ چ چینێك؟ ئازادی بۆ كام چینه‌ كه‌ ئێوه‌ باسی لێوه‌ ده‌كه‌ن؟
  ئه‌وه‌ی باسی سیاسه‌ت و دیموكراسی و ئازادی و یه‌كسانی و سۆسیالیزم ده‌كات و ئه‌م پرسیارانه‌ ناورووژێنێت و له‌ پله‌ی یه‌كه‌م دایاننا‌نێت و، له‌ دژی هه‌وڵی شاردنه‌وه و په‌راوێزخستنیان خه‌بات نه‌كات، ئه‌وا دوژمنی سه‌رسه‌ختی كارگه‌رانه‌، گورگێكه‌ له‌به‌رگی مه‌ڕ و گه‌وره‌ترین ركابه‌ری‌ كرێكاران و چووتیارانه‌، خزمه‌تكاری خاوه‌ن خانوبه‌ره‌ گه‌وره‌كان و قه‌یسه‌ر و سه‌رمایه‌داره‌كانه‌.
  ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت له‌ ماوه‌ی دوو ساڵ له‌ دواكه‌وتووترین وڵاتانی ئۆروپا، له‌پێناو ئازادی ژنان و مافی یه‌كسانیان له‌گه‌ل ره‌گه‌زی((به‌هێز))، زۆر زۆر زیاتری كردووه‌ له‌ هه‌موو كۆماره‌ پێشكه‌وتووه‌ دیموكراته‌كانی دنیا له‌ ماوه‌ی 130 ساڵ.
  له‌گه‌ل هه‌موو وشه‌ گه‌وره‌كان له‌باره‌ی په‌روه‌رده‌ و رۆشنبیری و شارستانیه‌ت و ئازادی له‌ هه‌موو كۆماره‌ سه‌رمایه‌داره‌كانی سه‌رزه‌مین، یاساگه‌لێكی زۆر قیزه‌وه‌ن و پیس و دڕنده‌ هه‌یه‌، یاساگه‌لێك كه‌ نایه‌كسانی بۆ ژنان جێگیرده‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ هاوسه‌رگیری و جیابوونه‌وه‌، نایه‌كسانی بۆ مناڵه‌ سرووشتی و ((یاساییه‌كان))و ئه‌متیازات بۆ پیاوان جێگیرده‌كه‌ن و زه‌لیلی ژن و به‌كارهێنانی توندوتیژی له‌گه‌لدا.
  باڵاده‌ستی سه‌رمایه‌ و سته‌مكارییه‌كانی موڵكایه‌تی تایبه‌تی((پیرۆز)) و زوڵمی گه‌مژانه‌ی بۆرژوازی بچووك و چاوچنۆكی خاوه‌ن كاری بچووك هه‌موویان پێكه‌وه رێگریان كرد له‌ دیموكراسیترین كۆماری بۆرژوازی ده‌ست بۆ ئه‌و یاسا قیزه‌وه‌ن بۆگه‌نانه‌ ببرێت.
  به‌ڵام له‌ كۆماری سۆڤێت، كۆماری كرێكاران و جووتیاراندا به‌ مشتێك هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ی راماڵی و به‌رد له‌سه‌ر به‌ردی ئه‌و درۆ و نیفاقه‌ بۆرژوازیهانه‌‌ نه‌هێشت.
  ده‌با بڕوخێت ئه‌و درۆیانه‌، ده‌با بڕوخێن ئه‌و درۆزنانه‌ كه‌ لافی ئازادی و یه‌كسانی بۆ((هه‌مووان)) لێده‌ده‌ن و ره‌گه‌زێكی چه‌وسێنه‌ر و چه‌ند چینێكی چه‌وساوه‌ و موڵكایه‌تی تایبه‌تی سه‌رمایه‌داران و پشكی بانق و كه‌سانی ده‌وڵه‌مه‌ندبوو له‌ زێده‌ی دانه‌وێله‌ و برسییه‌كان كوێله‌ ده‌كه‌ن.
  نه‌خێر، نه‌ ئازادی بۆ هه‌مووان و نه‌ یه‌كسانی بۆ هه‌مووان، به‌ڵكو خه‌بات دژی چه‌وسێنه‌ران و سه‌رمایه‌گوزاران و له‌ناوبردنی هه‌موو تواناكانیان بۆ چه‌وساندنه‌وه‌ و سه‌رمایه‌گوزاری. ئه‌مه‌ درووشمی ئێمه‌یه‌!
• ئازادی و یه‌كسانی بۆ ره‌گه‌زی چه‌وساوه‌.
• ئازادی و یه‌كسانی بۆ كرێكار و جووتیاری زه‌حمه‌تكێش.
• خه‌بات دژی چه‌وسێنه‌ران، خه‌بات دژی سه‌رمایه‌داران، خه‌بات دژی ده‌ره‌به‌گ(كۆلاك)ی جامباز- ئه‌مه‌ هاواری تێكۆشانمانه‌‌-، ئه‌مه‌ راستی پڕۆلیتاریایه‌، راستی خه‌بات دژ به‌ سه‌رمایه‌، به‌و راستییانه‌‌‌ رووبه‌ڕووی ده‌ربڕینه‌ هه‌نگوینی و دووڕوییه‌كانی جیهانی سه‌رمایه‌داری بووینه‌وه له‌باره‌ی ئازادی و یه‌كسانی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی و ئازادی و یه‌كسانی بۆ هه‌مووان.
  مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ رێك ده‌مامك له‌سه‌ر ئه‌و درۆیانه‌ پارچه‌پارچه‌ كردو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌ سووربوونی شۆڕشگێرانه‌وه‌ ئازادی و یه‌كسانی بۆ چه‌وساوه‌كان و كارگه‌ران دژ به‌ سته‌مكاران و سه‌رمایه‌داران و ده‌ره‌به‌گه‌كان جێبه‌جێده‌كه‌ین.
  رێك له‌به‌ر ئه‌وانه‌ له‌ دووهه‌م یادی دامه‌زراندنی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێتی و سه‌ره‌ڕای برسێتی و سه‌رما و هه‌موو موسیبه‌تی ئه‌و غه‌درانه‌‌ كه‌ ئیمپریالیسته‌كان به‌ كۆماری روسیای سۆڤێتی ده‌گه‌ن، بڕوای بته‌ومان هه‌یه‌ به‌ درووستی خه‌باتمان و بڕوای بته‌ومان هه‌یه‌ به‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێتی بێ چه‌ندوچۆن له‌ هه‌موو جیهان سه‌رده‌كه‌وێت.

له‌ پراڤدا، ژماره‌ 249، له‌ 6 تشرینی دووهه‌م 1919،
ف. لیننین. جلده‌كان، پاریس- مۆسكۆ، جلدی 30، لاپه‌ڕه‌ی 116-119
به‌ عه‌ره‌بی له‌ كتێبی(لینین و المرأة، تعريب زينب نبوه) ‌ ‌ ‌

‌
‌ ‌ ‌‌ ‌‌ ‌

جه‌نگ و ڤایرۆسی ئۆكرانیا و كرۆنا جیاوازی زۆریان نیه‌، یه‌كه‌میان ئابووری-سیاسییه‌ و ئه‌وی تر ته‌ندرووستی و بۆنی مه‌رگیان لێدێت و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یه‌ كه‌ جه‌نگ هاته‌ پێشه‌وه‌، هیچ كه‌س باسی ڤایرۆسه‌كه ناكات.‌
هه‌ر چۆن مرۆڤایه‌تی به‌ یه‌ك ده‌نگ دژ به‌ كرۆنا ‌ راوه‌ستان، ئاواش ده‌بێ هه‌مان هه‌ڵویستمان هه‌بێت دژ به‌ جه‌نگه‌كه‌، ئاخر نه‌ پوتین شیوعییه‌ و نه‌ ناتۆ دیموكرات، ‌هه‌ردوولایان كه‌مپی سه‌رمایه‌دارین و ململانیانه‌ له‌سه‌ر دابه‌شكردنی بازاڕه‌كانه‌.
له‌ عیراق و كوردستان ده‌بینین حزبه‌ چه‌ته‌ خۆفرۆشه‌كانی ناتۆ درێژه‌ به‌ هاوپه‌یمانییه‌كانیان ده‌ده‌ن و ته‌نها رووسیا مه‌حكوم ده‌كه‌ن و سه‌رسامن به‌ “نیشتمانپه‌روه‌ری” نازی و راستڕه‌وه‌كانی ئۆكرانیا و هه‌یشه‌ وێنه‌ی پۆتین هه‌ڵده‌واسن گوایه‌ دژ به‌ هه‌یمه‌نه‌ی ئه‌مریكایه.‌
به‌ره‌ی ئینسانییه‌‌:
تاوانی ناتۆ له‌ جه‌نگی یوگسلافیا 1999 و ئه‌لبانیا تا لیبیا و سوریا، ئیمڕۆ رووسیا ئه‌نجامی ده‌داو، هه‌ر چۆن له‌ دژی وه‌حشیگه‌ری داگیركردنی یوگسلاڤیا به‌شداری ناڕه‌زایه‌تی و خۆپیشاندانه‌كانم ده‌كرد، ئێستا به‌ هه‌مان شێوه‌ دژی جه‌نگی رووسیام له‌ ئۆكرانیا به‌بێ ئه‌وه‌ی زه‌ڕه‌یه‌ك پشتیوانی له‌ وه‌حشیگه‌ری ناتۆ بكه‌م.
تاقه‌ وڵام به‌م بارودۆخه‌ مه‌ترسیداره‌ بۆ مرۆڤایه‌تی ئه‌مه‌یه‌:
(ئاشتی سۆسیالیستی)‌!

• حزبی شیوعی توركیا نه‌هات
• حزبی دێڤرمچی توركیا نه‌هات
• حزبی (ده‌ڤ یول)ی توركیا نه‌هات
• (ده‌ڤ سۆل)ی توركیا نه‌هات
• بۆلشه‌فیك پارتیزانی توركیا نه‌هات
• حزبی شیوعی توركیا ماركسی لینینی(TKP/ML) نه‌هات
• رێكخراوی مافی مرۆڤ له‌ توركیا نه‌هات
• حزبی ماركسی لینینی توركی(MLKP) توركیا نه‌هات
• بزووتنه‌وه‌ی ئاشتی توركیا نه‌هات
• حزبی DKP/BOE له‌ توركیا نه‌هات
• حزبی DKP له‌ توركیا نه‌هات
• حزبی MKPنه‌هات
• رێكخراوی كۆمۆناره‌ شۆڕشگێره‌كانی توركیا نه‌هات
• پارێزه‌ره‌كانی ئۆجه‌ڵان نه‌هاتن
• دایكانی ئاشتی نه‌هاتن
• نه‌ سێڵدا به‌ شمشێره‌وه‌ هات، نه‌ نازم به‌ ئار بی جی و نه‌ باموكی و جیم قه‌ره‌جی به‌ ته‌ور هاتن و نه‌ ئيسماعيل بێشكچی به‌ چه‌قۆ هات و نه‌ سازان ئه‌قسو به‌ تفه‌نگه‌وه‌ هات و نه‌ گروپی مۆسیقی (yorum) یوروم به‌ هه‌ڕڕه‌ هاتن.
• حزبی گه‌لانی دیموكراتHDP نه‌هات
• ئه‌وه‌ ئۆردوغانی ناسیونالیست و ئیسلامی به‌ حزبه‌كه‌یه‌وه‌ و گورگه‌ بۆره‌كان هاتن
• حكومه‌تی ملیتاریستی ئه‌لب ئه‌رسه‌لات هات
• ملیتاریسته‌كانی كوده‌تای 71 هاتن
• دیكتاتۆر كه‌نعان ئیڤرین هات
• ئه‌تاتورك هات
  نه‌خێر!
  چیاكانی كوردستان به‌ خوێنی هاوڕێ شیوعی و چه‌په‌كان سووركراوه‌.
  فه‌رموو له‌ خه‌ڵكی ده‌رسیم و عه‌فرین بپرسن، داوای لیستی ناوی توركه‌ شه‌هید و بريندار و زیندانی و ده‌ربه‌ده‌رو دوورخراوه‌ شیوعی و چه‌پ‌ و مرۆڤددۆسته و دیموكراته‌كانیان بكه‌ن
  ده‌ته‌وێت بزانیت كێ هات؟ بۆ نموونه‌:
• حكومه‌تی AKPی ئیسلامفاشیستی توركیا هات
• حكومه‌تی ره‌گه‌زپه‌ره‌ستی توركیا هات
  حزبی ئیسلامی توركیا هات
  چی ئه‌نووسی بنووسه‌، نه‌ك بنووسیت(تورك هات).
  هۆنراوه‌یه‌كی جوان و به‌ سۆزتان نووسیوه‌، به‌ڵام دوور له‌ ئاره‌زووی من و تۆ، گشتاندن هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌یه‌ و خزمه‌ت به‌ ره‌گه‌زپه‌ره‌ستی ده‌كات و با بویشمه‌ پیتان: ئه‌پارته‌هاید تاوانه دژی مرۆڤایه‌تی و سزای قورسی له‌سه‌ره‌‌.
  ئێستا خۆتان ئازادن له‌وه‌ی ئه‌و كۆپڵه‌یه‌ ده‌سڕنه‌وه‌ یان راست بكه‌نه‌وه.

راسته‌ ته‌ماته‌كه‌ بێ تامه‌؟!

بلانكی وتی: (كێ ئاسنی هه‌بێت، نانیشی ده‌بێت). ئێمه‌ به‌زیاده‌وه‌ ئاسن و نانمان هه‌یه‌، به‌ڵام ئاسنه‌كه‌مان زۆر بۆ پیشه‌سازی چه‌ك به‌كاردێت و نانه‌كه‌مان ژه‌هراوی ده‌كرێ، بۆیه‌ بۆچوونه‌كه‌ی(كارڵ لیبنشت)سوارتره‌: (زانست ده‌سه‌ڵاته‌، ده‌سه‌ڵاتیش زانست). لێره‌شدا زانستمان له‌باره‌ی مه‌ترسی بواری جینته‌كنه‌لۆژی و مادده‌ی له‌ناوبردنی گژوگیاو مه‌لوموره‌ زیانبه‌خشه‌كان وكارتێكردنه‌كانیان له‌سه‌ر خۆراك و ته‌ندرووستی و ژینگه‌ زۆر نزمه‌، بۆیه‌ به‌بێ ده‌سه‌ڵاتی له‌به‌رده‌میان راوه‌ستاوین و ئه‌وه‌ی له‌م بارودۆخه‌ قازانج ده‌كات، كۆمه‌ڵێ ده‌ڵڵاڵ، نه‌وكه‌ر، جانباو و كۆمپانیا بانناسیوناله‌كانه‌.
هه‌موومان وه‌ك هاوڵاتی وا راهاتووین ئه‌وه‌ی له‌ بازاڕ هه‌یه‌ ده‌یكڕین و ده‌یخۆین به‌بێ ئه‌وه‌ی بزانین خۆراكه‌كان چۆن به‌رهه‌مهاتوون و چیان تێدایه‌ و چ ماده‌یه‌كی كیمیاوی و ژه‌هرێك له‌كاتی رواندن بۆ له‌ناوبردنی گژوگیا مه‌لوموری زیانبه‌خش به‌كارهاتووه‌. ئێمه‌ هێشتا پرسیاری خۆراكی جینات گۆڕاو و كارتێكردنی به‌سه‌ر ته‌ندرووستیمان نه‌كردووه‌. به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا گوێمان له‌ چه‌ندین نه‌خۆشی ترسناك ده‌بێ. ئێستا پرسیاری: ئه‌زانی ته‌ماته‌كه‌ بێ تامه‌…ئه‌زانی ماسی هاورده‌ و ماسی حه‌وزه‌كان تامی ماسی رووباری ئه‌ڵوه‌ن ناده‌ن!
Jaques Diouf(سه‌رۆكی رێكخراوی خۆراكی جیهانی)وه‌ك هاوپشتییه‌ك له‌گه‌ل یه‌ك ملیارد مرۆڤی برسی و هه‌ژار بۆ ماوه‌ی رۆژێك له‌ خواردن مانیگرت و 500زانای كشتوكاڵ له‌ لووتكه‌ی جیهانی رێكخراوی ناوبراو دژ به‌ جینته‌كنه‌لۆژی وه‌ك چاره‌سه‌رێك پێشنیاری(گه‌شه‌پێكردنی كشوكاڵی بیولۆژی)یان كرد. دوا هه‌واڵه‌كانیش له‌(سایتی ئینفۆ ئه‌مازۆنس) رۆژی 9/6/2011رایگه‌یاند كه‌ په‌رله‌مانی وڵاتی پیرۆ بڕیاری دا رێگه‌دان به‌ كشتوكاڵی جینته‌كنه‌لۆژی بۆ ماوه‌ی 10ساڵ دوابخه‌ن.

سه‌دان رێكخراوی جیهانی دژ به‌ به‌روبوومی جینگۆڕاو ناڕه‌زایه‌تی ده‌رده‌بڕن

له‌لایه‌كی تره‌وه‌ سه‌دان رێكخراوی جیهانی دژ به‌ جینته‌كنه‌لۆژی راگه‌یاندنێكی12 خاڵیان بڵاوكردووه‌ و له‌ خاڵی یه‌كه‌م پێیان وایه‌ خۆراك مافێكه‌ له‌ مافه‌ جیهانییه‌كانی مرۆڤ و خۆاردن ته‌نها كاڵا نییه‌، له‌ خاڵی7 داوای زامنكردنی كشتوكاڵی ئازاد ده‌كه‌ن له‌ جینته‌كنه‌لۆژی و له‌ خاڵی 9 داوای شه‌فافییه‌ت ده‌كه‌ن له‌ جۆری خۆراك و مافی هاوڵاتیان له‌زانیاری له‌باره‌ی ناوه‌ڕۆكه‌كه‌یان و له‌ خاڵی12 داوای به‌رهه‌مهێنانی خۆراكی ته‌ندرووست ده‌كه‌ن بۆ منداڵان:
Europe
• European Coordination Via Campesina www.eurovia.org
• Friends of the Earth Europe www.foeeurope.org
• European Attac Network www.attac.org
• Africa Europe Faith & Justice Network www.aefjn.org
• MIJARC Europe www.mijarc.org
• Seattle to Brussels Network www.s2bnetwork.org
• Food and Water Europe www.foodandwaterwatch.org
• Greenpeace Europe Unit http://www.greenpeace.org
• Eurogroup for animals www.eurogroupforanimals.org
• European Public Health and Agriculture Consortium www.healthyagriculture.eu
• IFOAM EU group www.ifoam-eu.org
• European Beekeeping Coordination
International: FIAN International, Transnational Institute, Action Aid International
Austria:ÖBV-Via Campesina Austria, Global 2000, Südwind, Dreikönigsaktion, Attac Austria
Slow Food Linz, SOL – Menschen für Solidarität, Ökologie und Lebensstil, Agrarbündnis, FIAN Austria, Gewerkschaft PRO-Gem ARGE Schöpfungsverantwortung, WWOOF Österreich, ARCHE NOAH
Belgium:FUGEA, Movement dAction Paysanne (MAP), Vredeseilanden, vzw ‘t Uilekot, Wervel
VODO, Netwerk Bewust Verbruiken, Attac Vlaanderen, Broederlijk Delen, EVA vzw, Friends of the Earth Vlaanderen en Brussel, Velt, Ecolife, Missionarissen van Steyl (Commissie Gerechtigheid, Vrede en Heelheid van de Schepping), Bioforum Vlaanderen, Attac Bruxelles-Wallonie, Bevrijde Wereld
Bulgaria: Agrolink
Czech Republic:Hnuti Duha – FOE CZ
Denmark: Frie Boender, Attac Denmark
Finland: Attac Finland
France: Confédération Paysanne. ATTAC France, CFSI, Peuples Solidaires en association avec ActionAid, Bretagne Vivante – SEPNB, Nature & Progrès, GRAPPE (GRoupement des Associations Porteuses de Projets en Environnement), MINGA
Germany: Buko Agrarkoordination (D), Bund für Umwelt- und Naturschutz Deutschland (BUND), Agrarbündnis, Bestes Bio – Fair für Alle e.V., Naturland, Biofair, Demeter, Saatgut Aktionsnetzwerk, Gentechnikfreies Europa e.V.
Greece: NEAK, Hungary, Alliance for Food Sovereignty, Hungary
Italy: Italian Committee for Food Sovereignty (273 members), Associazione Michele Mancino, Associazione Rurale Italiana, ATTAC, AUCI, Centro Internazionale Croceviam CESTAS
Fair, FOCSIV – Volontari nel mondo, Fondazione Diritti Genetici, Mani Tese, Movimento Lotta Fame nel Mondo, Movimento Sviluppo e Pace, Slow Food Italia, Terra Nuova, WILPF, Italy
Luxemburg: SOS Faim Luxembourg
Netherlands
• A SEED Europe www.aseed.net
• Afrika-Europa Netwerk
• XminY Solidariteitsfonds
• Vereniging Milieudefensie
• Boerengroep Wageningen
Norway
• Norske bonde-og Smabrukarlag (Norwegian Farmers and Smallholders Union)
Poland: Attac Poland
Portugal
• CNA
• Plataforma Transgénicos Fora
• MARP – Associação Das Mulheres Agricultoras e Rurais Portuguesas
• ARP – Aliança para Defesa do Mundo Rural Português
• ACOP – Associação de Consumidores de Portugal
Romania
• “Rencontres du Patrimoine Europe-Roumanie” – RPER
• “Centrul Independent pentru Dezvoltarea Resurselor de Mediu” CIDRM
• “Centrul de Informare asupra Organismelor Modificate Genetic” InfOMG
• “Eco Ruralis – in sprijinul taranilor ecologici si traditionali”
• Slow Food Turda + Slow Food Cluj Transylvania
• Asociatia ARIN
• Asociatia AGORA” – Grup de Lucru pentru Dezvoltare Durabila
• Fundatia Eco Civica
• Asociatia Mai Bine” / The Association for the Better
• Asociatia Fermierul Cozia
• Asociatia Gib Bio Grup
• Fundatia Speranta Sfantul Stefan
• Asociatia Valea Soarelui
• Asociatia Fair Trade Efectul Fluture
• Asociatia Sighisoara Durabila
• BIO COOP – Cooperativa de gospodari bio
• Asociatia Eco Assist
• Microregiunea Poganyhavas
• Asociatia Hosman Durabil
• Cooperativa Escar Prod
• Clubul Ecologic Transilvania
• WWOOF Romania
• Asociatia Prietenii Pamantului Galati
• Asociatia Zdreanta
• Asociatia Focus Eco Center
• Asociatia Re.Generation
• Centrul de Resurse pentru Initiative Etice si Solidare” CRIES
• Asociatia pentru Sustinerea Agriculturii Taranesti” ASAT
• Asociatia pentru Mediu si Turism Ulmul Cerasului
• TERRA Mileniul III
• Asociatia Turda Fest
• Asociatia Ecologica Turismverde
• Asociatia Bio Romania
• Asociatia ALMA-RO
• Reteaua de Actiune pentru Clima Romania
• Fundatia KESARION – pentru o viata romaneasca traditionala
• Asociatia Alburnus Maior – Rosia Montana
Slovakia: CEPTA – Centre for Sustainable Alternatives
Slovenia: Drustvo za razvoj slovenskega podezelja (Slovenian Rural Development Network)
Spain
• Sindicato de obreros del campo, Andalucía
• Sindicato Labrego Galego
• Federación Estatal de Pastores
• Attac Spain
• Plataforma Rural / Alianzas pour un mundo rural vivo
• Amigos de la Tierra España
Sweden: Attac Sweden
Switzerland: Lautre Syndicat, Plateforme pour une agriculture socialement durable, Swissaid
Turkey
• CIFTCI-SEN- Farmers Union Confederation: “Union of Tea”, “Union of Hazelnut”, “Union of Olive”, “Union of Grape”, “Union of Tobacco”, “Union of Sunflower”, “Union of Grain”, Union of Animal Breeders)
• TARIM OR KAM- SEN / Union of Public Employees in the Agriculture and Forestry Branch
• Initiative for Rural Development (38 organisations)
• No To GMOs Platform (75 organisations)
• KECI – Urban Initiative in solidarity with Farmers
• Ecological Farmers Association
• IMECE Eco-village, Natural Life and Ecological Solutions Association
• Turkish Agricultural Economics Association
• Bogatepe Environmental Life Association
• Bogatepe Development Co-operative
• Kuyucuk Village Development Co-operative
• Kuyucuk Village Bird Sanctuary Protection and Tourism Development Association
• Buyukcatma Natural Food Producers Association
• Yolboyu Village Development Co-operative
• Bogazkoy Development Co-operative
• Slow Food Adapazari Convivium,Slow Food Alacati-Cesme Convivium,Slow Food Ankara Convivium,Slow Food Fikir Sahibi Damaklar Convivium,Slow Food Gaziantep Convivium,Slow Food Igdir Convivium,Slow Food Izmir Bardacik Convivium,Slow Food Kars Convivium,Slow Food Samsun Convivium,Slow Food Tire Convivium,Slow Food Urla Convivium,Slow Food Yagmur Boregi Convivium, Slow Food Alacati-Cesme Convivium
United Kingdom: War on Want, UK Platform for Food Sovereignty, Scottish Crofting Federation, One Planet Food Scotland, Munlochy Vigil, World Family, Soil Association
ئایا فه‌رمانی 81 چییه‌؟
ئه‌مه‌ ئه‌و پرسیاره‌یه‌ كه‌ به‌رده‌وام ده‌كرێ. به‌ كورتییه‌كه‌ی(پاراستی مافی موڵكایه‌تی هزری و جۆری نوێی رووه‌ك)، واته‌ مافی مۆنۆپۆڵكردن و پاراستن و روواندنی تۆوی جینته‌كنه‌لۆژی كۆمپانیا زلهێزه‌كان كه‌ جووتیار ده‌بێ هه‌موو ساڵێك لێیان بیكرێت و هاوكات ئه‌و ماده‌ ژه‌هراوییانه‌ش بكڕێت كه‌ دژ به‌ گژوگیاو مه‌لوموری زیانبه‌خشن!. له‌راستیدا ئه‌و یاسایه‌ زۆر بێوه‌ی دیاره‌، به‌ڵام هه‌ر كه‌ به‌دوای مانا و كارتێكردن و مه‌به‌سته‌كه‌ی بگه‌ڕێین ده‌بینین ماڵوێرانی و نه‌خۆشی و ژه‌هراویكردنی مرۆڤ و ژینگه‌ و له‌ناوبردنی كلتووری كشتوكاڵی هه‌زاران ساڵه‌ی كوردستان و عیراق لێده‌كه‌وێته‌وه‌!

له‌ناوبردنی هه‌ژاری یان هه‌ژاره‌كان؟!
له‌ناوبردنی هه‌ژاری بیانووی كۆمپانیا بانناسیوناله‌كانی تۆو و خۆراكی جین گۆڕاوه‌، به‌ڵام له‌راستیدا مه‌به‌ستیان ده‌ستكرتنه‌ به‌سه‌ر بازاڕ و قازانجه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهان.
ڤه‌ندانه‌ شیڤا(هه‌ڵگری خه‌لاتی نۆبڵی ئه‌ڵته‌رناتیڤ) له‌ وڵامی پرسیاری(زویدڤێست پرێس له‌ 29/8/2007): بۆچی 150000جووتیار له‌ ماوه‌ی 10ساڵ خۆكوژیان كرد، وتی: خۆكوژی جووتیاره‌كان له‌ بازنه‌ی كشتوكاڵی په‌مووی ناوچه‌ی كارناتاكا، ئه‌دهارا پرادیش، فیدهاربا و پنجابی گرته‌وه‌. روواندنی په‌موی جین گۆڕاوی(BT) له‌لایه‌ن كۆمپانیای بانناسیونالی كشتوكاڵ(Monsanto)هۆی سه‌ره‌كی خۆكوژییه‌كان بوو. جووتیاران تۆوه‌كه‌یان له‌ده‌ستدا و تووشی قه‌رزاری و هه‌ژارای بوون و نه‌یانتوانی لێی رزگارببن.
له‌ 20/5/2008خانم شیڤا له‌گه‌ل پسپۆری كشتوكاڵی كرستینه‌ لویست(دامه‌زرێنه‌ری رێكخراوی جیهانی-چالاكی سكالاكردنی جین-)راپۆرتێكیان نووسی له‌باره‌ی بارودۆخی كاره‌ساتی پێشێلكردنی مافی مرۆڤی جووتیاره‌كان هیندستان بۆ لیژنه‌ی مافی مرۆڤ له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان نووسی و سكاڵایان دژ به‌ حكومه‌تی هیندستانیان به‌رزكرده‌وه‌. جووتیاره‌كان هیچ چاره‌یه‌كی تریان له‌به‌رده‌م نه‌مابوو تا خۆیان له‌ برسێتی و قه‌رزاری رزگار بكه‌ن.
له‌ سایه‌ی ئه‌و سكاڵایه‌، نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان داوای له‌ حكومه‌تی هیندستان كرد ده‌ستبه‌جێ پێشێلكارییه‌كانی رابگرێت. ئه‌مه‌ یه‌كه‌م جاربوو كه‌ به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆژیای جینات له‌ بواری كشتوكاڵی وه‌ك پێشێلكردنی مافی مرۆڤ ناونووس بكرێت و داواش له‌ حكومه‌تێكیش بكرێت رێگا له‌به‌رده‌م جووتیاره‌كانی بكاته‌وه‌ بۆ به‌كارهێنانی تۆوی باوباپیرانی خۆیان و ئه‌م مافه‌ بپارێزێت و باڵاده‌ستی كۆمپانیا بانناسیوناله‌كان له‌ناوببات.
هه‌مان ئه‌م رێكخراوه‌ له‌ مانگی یه‌كی/2007سكاڵایان له‌سه‌ر(مونسانتۆ) به‌رزكرده‌وه‌ له‌باره‌ی قه‌ده‌غه‌كردنی روواندنی(Mon 810)و له‌ ئه‌نجامدا پرۆسه‌كه‌یان له‌ مانگی4/2009برده‌وه‌. كۆمپانیای بانناسیونالی(مۆنسانتۆ) له‌كاتی جه‌نگی ئه‌مریكا له‌ ڤێتنام به‌دناوی خۆی تۆماركردووه‌، واته‌ به‌رهه‌مهێنانی مادده‌ی په‌رته‌قاڵی بۆ سوتاندنی داره‌كانی ڤێتنام. قازانجی ساڵی 2010 گه‌یشته‌ 10,4ملیارد دۆلار.
كرستیانه‌ لویست له‌باره‌ی(عیراق)ه‌وه‌ ده‌نووسێ: به‌رێكای فه‌رمانی 81 جووتیاره‌ عیراقییه‌كان ته‌نها بۆیان هه‌یه‌ تۆوی جین گۆڕاوی كۆمپانیا بانناسیوناله‌كان بكڕن. له‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی تر(ئه‌لموته‌وست ئۆنلاین)هاتووه‌: وه‌كاله‌تی ئه‌مریكی بۆ گه‌شه‌پێدانی جیهانی(USAID) هه‌زاران تۆن له‌ گه‌نمی ئه‌مریكی كه‌ به‌”جۆری باش و به‌رز”وه‌سفی ده‌كه‌ن به‌ خۆڕایی له‌سه‌ر جووتیاره‌كانی عیراق دابه‌شكرد. له‌ كوردستان 54شوێن بۆ روواندنی گه‌نمی”موحه‌سه‌ن” ته‌رخانكرا كه‌ له‌ راستیدا جیناتی گۆڕاوه‌ و به‌ بڕی 107ملیون دۆلار ئیمزاكرا. كشتوكاڵ له‌ عیراق ته‌سلیم به‌ كۆمپانیه‌كانی(Monsanto, Dow Chemicals, Cargill و Beyer، , Dupont BASF)كرا.
پێشی سێ ساڵ له‌ خانه‌قین گه‌نم به‌ خۆڕایی به‌سه‌ر جووتیاره‌كان دابه‌شكرا، به‌ڵام له‌سه‌ر كیسه‌ی ئه‌و گه‌نمه‌ نه‌ جۆره‌كه‌ی، نه‌ ناوی كۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كه‌ی، نه‌ ناوی وڵات و نه‌ هیچ زانیارییه‌كی تر له‌سه‌ریان نووسراوه‌.
ماده‌ له‌ناوبره‌كانی مه‌لومورو گژوگیا زیانبه‌خشه‌كان لایه‌نێكی ترسناكی تری بواری كشتوكاڵییه‌. سه‌وسه‌ن عه‌لی مه‌جید(وه‌زیره‌ی كشتوكاڵی عیراقی) له‌ دیسه‌مبه‌ری2007 وتی: ئێمه‌ پێویستیمان به‌ جووتیاری عیراقی هه‌یه‌ كه‌ بتوانن كێبركێی بكه‌ن و بڕیارمان داوه‌ پشتوانی له‌ ماده‌ له‌ناوبه‌ره‌كان و په‌ین و تۆوی موحه‌سه‌ن بكه‌ین).

خۆراكی ژه‌هراوی
(Glufosinat)یه‌كێكه‌ له‌ كۆی 22ماده‌ی قه‌ده‌غه‌كراو له‌ به‌ركارهێنان بۆ له‌ناوبردنی گیاو مه‌لوموره‌ زیانبه‌خشه‌كان. لیژنه‌ی ئاسایشی خۆراك له‌ وڵاتانی ئۆروپا(EFSA) توێژنه‌وه‌یه‌كی بڵاوكرده‌وه‌ و تێدا دووپاتی ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ماددانه‌(مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یان هه‌یه‌ بۆ ئاژه‌ڵه‌ شیرخۆره‌كان و دارودره‌خته‌كانی دارستانه‌كان و ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌و به‌روبوومانه‌ش كه‌ به‌سه‌ریاندا په‌خش نه‌كراوه‌. روواندنی برنجی(LL 601)به‌ به‌كارهێنانی بڕی زۆری(Glufosinat)ده‌یروێنن. ئه‌و جۆره‌ برنجه‌ له‌ بازاڕ فرۆشرا به‌بێ ئه‌وه‌ی رێگه‌یشی پێبدرێ!
رێكخراوی(كۆئۆردیناتسیون دژ به‌ مه‌ترسییه‌كانی بایرن)ئه‌و زانیارییه‌ دژ به‌ كۆمپانیای بانناسیونالی بایرن بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ دووهه‌م كۆمپانیایه‌ له‌ بواری به‌رهه‌مهێنانی تۆوی ده‌ستكاركراو و ده‌یانه‌وێ به‌رهه‌مه‌كانی(په‌مو، شه‌ڵغه‌م، شه‌كر، په‌تاته‌ و گه‌نمه‌ شامی)جین گۆڕاوه‌كانیان له‌بازاڕ بفرۆشێ.
هه‌روا ماده‌ی فسفۆری بۆ له‌ناوبردنی گژوگیا و مه‌لوموری زیانبه‌خش هه‌یه‌ كه‌ له‌ ئه‌مریكا و یه‌كێتی ئۆروپا قه‌ده‌غه‌ كراون وه‌ك(دیمكرون، نماكور، میتاسیساوكس، تمارون، برودوكس، كوتنیون، دیفیبان، فولیمات، لیباسید، درسبان، روجر، ئه‌نتیو)
لێكۆڵینه‌وه‌ جیهانییه‌كان سه‌لماندوویانه‌ كه‌ ئه‌و(موبید)انه‌ ده‌بنه‌ هۆی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ و كاتێكردنیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌نزیمی( ئه‌سیتیل كولین ستیراز)ی ناو شانه‌ی سوری خوێن هه‌یه‌ و له‌ناو پلازما و ده‌ماغ و ئه‌عصاب و ده‌بنه‌ هۆی له‌رزین خێرا و دووباره‌بوو و كێشه‌ی هه‌ناسه‌ و تێكدانی كۆرپه‌ و نه‌زۆكی و ژه‌هرداركردنی كۆرپه‌…وزۆر نه‌خۆشی ترسناكی تر.
گژوگیا و مه‌لوموره‌ زیانبه‌خشه‌ له‌ناوبه‌ره‌كان له‌ جۆری(neoniecotinoider, Imidaclopride, thiamtoxam, Lothianide) سه‌ره‌تا رووه‌گه‌كان ده‌پارێزێت به‌ڵام پاشان مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌سه‌ر هه‌موو مه‌لوموره‌كان و له‌وانه‌ سوودبه‌خشه‌كانیان. بۆ نموونه‌ هه‌نگ به‌خێوكه‌ره‌كان له‌ فه‌ره‌نسا و ئیتالیا ساڵی 2000بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ ماده‌ی له‌ناوبه‌ر(Imidaclopride)، ماده‌یه‌كی بكوژه‌ وكاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌عصابی هه‌نگ هه‌یه‌و وای لێده‌كات رێگه‌ی خۆی ونبكات و نه‌توانێت بۆ شانه‌كه‌ی بگه‌ڕێته‌وه‌. هه‌ر له‌ هه‌مان ساڵدا توێژینه‌وه‌كان سه‌لماندیان كه‌ ماده‌ی(Chlopyritos) نزیكه‌ی80% له‌ هه‌نگ له‌ناوبردووه‌.
مه‌ترسی گه‌وره‌ له‌سه‌ر زه‌مین و خۆراك و ژینگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌لومورو گژوگیا زیانبه‌خشه‌كان له‌گه‌ل كاتدا خۆیان له‌گه‌ل ئه‌و ماده‌ ژه‌هراویانه‌ ده‌گونجێنن و كاریان تێناكات، بۆیه‌ جووتیاره‌كان ناچار ده‌كرێن بڕی زۆرو زیاتریان لێ به‌كاربهێنن.

به‌هۆی ریكلامی ساخته‌ و درۆزنانه‌ بۆ(Roundup)، كۆمه‌ڵه‌ی ژینگه‌پارێزه‌كانی فه‌ره‌نسا له‌ ساڵی2001 له‌ داگا سكاڵایان دژ به‌(مونسانتۆ) تۆماركرد. له‌سه‌ر پاكه‌تی روند ئاپ نووسراوه‌ كه‌(هیچ كارتێكردنی له‌سه‌ر زه‌مین نییه‌ و جێی متمانه‌یه‌ و دۆستی ژینگه‌یه‌…مادده‌كانی لێكده‌ترازێن و كارترێكردنیان نامێنێ). پاش ئه‌م كاره‌ ئابرووچوانه‌ی كۆمپانیای ناوبراو، 233ملیون زیانی لێكه‌وت. ئێستا كۆمپانیاكه‌ ناچاركرا ریكلام و وه‌سفی(روند ئاپ)ه‌ ژه‌هراوییه‌كه‌ی، بگۆڕێ.
ئایا چی وا ده‌كات(روند ئاپ) ژه‌هراوی بێت؟
گۆڤاری زانستی(كلینكه‌ڵ تۆكسۆكۆلۆگی) توێژینه‌وه‌ی كۆمه‌ڵی زانای جیهانی له‌باره‌ی كارتێكردنه‌كانی روند ئاپ، بڵاوكرده‌وه‌. زاناكان كاریان له‌سه‌ر ژه‌هراویبوونی نزیكه‌ی 600حاڵه‌ت كرد، چونكه‌ روند ئاپ له‌پاڵ مادده‌ ژه‌هراویه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی(گلیفوسات)، ئه‌م پێكهاتانه‌شی تێدایه‌: (Glyphosat, Tallowamin, Propylenglykol, Glyzerin, Natriumsulfit, Natriumbenzoat, Sorbindaeure, Natriumsalz von o-Phenylphenol, leicht aromatische Erdoeldestiiate, Methyl P-HydroxybenzoT, 3-iodo-2- methyl Butylcarbamat, 5-chloro-2-methyl 3(2H)-Isothiazolon ). له‌ بۆچوونی هه‌ندێ له‌ زانایان، (تۆكسیتسێت)ی گلیفۆسات به‌ هه‌ندێ رێگا به‌ تایبه‌تی رێژه‌ی(تالۆوامین) به‌رزده‌كات.
له‌م باره‌یه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی تر له‌سه‌ر كارتێكردنی روند ئاپ له‌سه‌ر مشك كراوه‌و تێدا 1000ملغ/كغ گلیفوساتی پێدراوه‌و سه‌رئه‌نجام 50% ی مشكه‌كان مردوون، واته‌ ئه‌م مادده‌یه‌ مه‌ترسی پێكده‌هێنێ له‌سه‌ر ژیانی مرۆڤ و رووه‌گ و ژینگه‌.
له‌ وتاره‌كه‌ی ئه‌نیاس سیناوی(له‌ ده‌سته‌ی نووسه‌رانی گۆڤاری Entropia) ئاماژه‌ بۆ بووچوونی لیلیان لو غۆف(ئه‌ندامی لیژنه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی فه‌ره‌نسای سرووشت و ژینگه‌)ده‌كات كه‌ پێی وایه‌(پیسبوونی زه‌مین و ئاوی خواردنه‌وه‌و باران و كۆی خۆراك به‌هۆی به‌كارهێنانی ئه‌نتی به‌كتریا، بووه‌ به‌ كێشه‌یه‌كی راستینه‌ له‌بواری ته‌ندرووستی گشتی و ئیداره‌ی فه‌ره‌نسی دواكه‌وتووه‌ له‌ بایه‌خپێدانی).
كه‌م نین ئه‌و شاره‌زایانه‌ كه‌ ته‌نها به‌ مه‌به‌ستی خزمه‌تكردنی مرۆڤایه‌تی بیروڕا و توێژینه‌وه‌ی خۆیان راده‌گه‌یه‌نن و هاواری ئه‌ڵته‌رناتیڤی مرۆیی ده‌كه‌ن. له‌ وتاری نووسه‌ری بریتانی(جیرمی سمیت) كه‌ له‌ گۆڤاری(زی ئیكۆلۆجیست، 22/2/2008)بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، هاتووه‌: قسه‌كه‌ری-Task Forst-وتی”له‌پێناو دواڕۆژی كشتوكاڵی له‌ عیراق، هێزه‌ فه‌ره‌ڕه‌گه‌زه‌كان له‌ پارێزگای نه‌ینه‌وا تۆویان دابه‌شكرد”. و(land and Livestock Post) ده‌ریخست كه‌”یارمه‌تییه‌ مرۆییه‌كان سه‌ركه‌وت له‌ روواندنی 320هه‌كتار له‌- تۆوی به‌رهه‌م باڵا- له‌ نۆك، جۆ، نژی و گه‌نم و ئه‌م تاقیكردنه‌وه‌یه‌ له‌ ساڵی یه‌كه‌م گه‌یشته‌30هه‌زار جووتیار.
هه‌ر له‌ هه‌مان وتار ئه‌م پرسیار ده‌كرێ: ئه‌و یارمه‌تییه‌ مرۆییانه‌ له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌یان گرتووه‌؟
له‌ وڵامدا جیرمی ئاماژه‌ به‌ وتارێكی(The Business Jounal of Phoenix) كه‌ تێدا هاتووه‌: كۆمپانییه‌كانی تۆژینه‌ كشتوكاڵییه‌كان له‌ ئه‌ریزونا(له‌ ئه‌مریكا)، گه‌نم بۆ عیراقییه‌كان ده‌نێرێ تا بتوانن به‌رهه‌مهێنانه‌كه‌یان زیادبكه‌ن و ئه‌و كۆمپانیایه‌ ناوی(World Wide Wheat Company)و ئه‌مه‌ش گرێبه‌ستی له‌گه‌ل 3زانكۆی ئه‌مریكی هه‌یه‌ و یه‌كێكیان له‌ تكساسه‌. به‌ گوێره‌ی سایتی(Seedquest)كه‌ سه‌رچاوه‌یه‌ له‌ بواری پیشه‌سازی تۆو له‌ سه‌ر ئاستی جیهان هاتووه‌ كه‌ ئه‌و كۆمپانیا ئه‌ریزۆنیه‌ له‌ گه‌وره‌ دروستكه‌رانی تۆو و بازرگانی به‌ تۆویه‌ پارێزراوه‌كان ده‌كات و تا ئێستا 6جۆر تۆوی له‌ عیراق بڵاوكراوه‌ته‌وه‌و سیانیان بۆ درووستكردنی نانه‌ و سێیكه‌ی تریان بۆ هه‌ویری برشت…)
له‌لایه‌كی تره‌وه‌ توێژه‌ره‌ ئیتالیایی، وه‌زاره‌تی ته‌ندرووستی نه‌مسا و فه‌ره‌نسییه‌كان سه‌لماندوویانه‌ كه‌ به‌روبوومه‌ جینته‌كنه‌لۆژییه‌كان بۆ نموونه‌ گه‌نمه‌شامی، ئیمۆن سیستێم و توانای زاوزێی مشك لاواز ده‌كات.

ئه‌ی بۆ گا و گاسن بگه‌ڕێینه‌وه‌؟!

نا! ئێمه‌ خوازیاری به‌كارهێنانی دوا ئامێر و ته‌كنه‌لۆژیای دنیای كشتوكاڵی به‌ بواری زانستی جیناتیشه‌وه‌، به‌ڵام به‌ تۆوی سرووشتی مرۆڤایه‌تی كه‌ هه‌زاران ساڵه‌ له‌سه‌ریان ده‌ژێین.
بۆ نموونه‌ پرۆفیسۆر. دكتۆر ئه‌نتۆنیو ئیناسیو له‌باره‌ی(زانستی جینات)ه‌وه‌ ده‌ڵێ: من دژی تۆژینه‌وه‌ی جینات نیم و به‌ ئاسایی و گرنگیشی ده‌زانم له‌م بواره‌ سرووشتیه‌دا تێبگه‌ین و بۆ مرۆڤ و ژیان به‌كاری بهێنین نه‌ك ته‌نها بۆ رووه‌گ. به‌ڵام له‌ هه‌موو حاڵه‌تێك من ره‌خنه‌ له‌ جینته‌كنیكی كشتوكاڵی ده‌گرم كه‌ چۆن ئێستا له‌لایه‌ن چه‌ند كۆمپانیایه‌كی بانناسیوناله‌وه‌ په‌یڕه‌و ده‌كرێت.
له‌ وڵامی پرسیاری(لێكۆڵیینه‌كان ده‌یسلمێنن كه‌ سۆیا و گه‌نمه‌شامی جین گۆڕاو بۆ مرۆڤ و ئاژه‌ڵ خراپ نییه‌)، ده‌ڵێ: من ده‌ڵێم ئه‌و جۆره‌ لێكۆلینه‌وانه‌ نه‌ به‌كارهێنانی ماده‌ی(Tallowamin) له‌به‌رچاو ده‌گرن كه‌ به‌ ماده‌ی كوشتنی زیانبه‌خشه‌كان تێكه‌ڵ ده‌كرێ تا باشتر رووچێته‌ ناو گژوگیا و نه‌ ئه‌و راستییه‌ كه‌(Glyphosat) به‌ری كێڵگه‌ جین نه‌گۆڕاوه‌كان له‌ناوده‌بات. له‌ توێژینه‌وه‌ك له‌سه‌ر چه‌ندین جۆر خۆراك له‌ ئیتالیا و روسیا له‌گه‌ل سۆیای جین گۆڕاو وه‌ك له‌ بازاڕ ده‌فرۆشرێن، ئه‌نجامدراوه‌و زانایان له‌گه‌ل مشك به‌كاریان هێناوه‌و ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ زیانی له‌سه‌ر گورچیله‌ و جگه‌ر و كێشه‌ی دووباره‌ به‌رهه‌مهێنان هه‌یه‌. هه‌روا له‌وانه‌یه‌ (تۆكسین)ی ناو (بازیلیوس تورینگیسیس) ده‌بێته‌ هۆی خراپكردنی ئیمۆن سیستێمی گیانله‌به‌ران. ئه‌نتۆنیو ئاماژه‌ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌كارهێنانی(روندوب) ده‌چێته‌ زه‌وی و له‌گه‌ل(گلیفوسات)و ئاو تیكه‌ڵ ده‌بێت. ئه‌م تێكه‌ڵه‌ مادده‌ی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌. هه‌روا گژوگیا زیانبه‌خشه‌كان به‌رگریان زیاد ده‌بێت له‌به‌رده‌م مادده‌ی(Glyphosat). له‌ ئه‌مریكای لاتین 15جۆر گژوگیای زیانبه‌خش هه‌یه‌ كه‌ چیتر به‌(Roundup) له‌ناو نابرێن.
به‌ بڕوای من كارێكی نادیموكراسی ئه‌نجامده‌درێت كاتێ خاوه‌ن كاره‌كان ده‌یانه‌وێت قازانج بكه‌ن و تێدا كۆمه‌ڵگا زیانی پێدده‌گات.
له‌ وڵامی پرسیاری(ئێزو باسی ئه‌زموونی وه‌ڵاته‌كه‌تان به‌رازیل ده‌كه‌ن له‌گه‌ل چاندنی سۆیای جینات گۆڕاو. ئایا ئه‌وه‌ چ په‌وه‌یندیه‌كی هه‌یه‌ له‌ گه‌ل ئۆروپا؟)، ده‌ڵێ: سۆیا له‌ به‌رازیل و ئه‌رژنتین بۆ ئۆروپا به‌رهه‌مده‌هێنرێت. به‌بێ سۆیا به‌رهه‌مهێنانی گۆشتی هه‌رزان له‌ ئه‌ڵمانیا و وڵاتانی تری ئۆروپا ده‌ستناكه‌وێت. جیاواز له‌گه‌ل ئه‌مریكی لاتین، زۆر كه‌س له‌ ئۆورپا ده‌توانن زانیاریان هه‌بێت و به‌رهه‌می جینته‌كنه‌لۆژی له‌ كشتوكاڵی ره‌ت بكه‌نه‌وه‌ 80%ی دانیشتوانی ئۆروپا دژ به‌ جینته‌كنه‌لۆژین و ئۆروپا ده‌بێ دووباری هه‌ڵه‌كانی ئه‌مریكای لاتین له‌ ماوه‌ی 10ساڵی رابردوو دووباره‌ نه‌كه‌نه‌وه‌.
ئه‌نتۆنیو خاوه‌ن كتێبی(Die Saat des Boesen)و له‌ 2008وه‌ له‌ زانكۆی جۆهانس-كیپله‌ر له‌ نه‌مسا كارده‌كات. به‌ بڕوای ئه‌م زانایه‌، قه‌ده‌غه‌كردنی به‌رهه‌مهێنانی جینته‌كنه‌لۆژی، هێمایه‌كی باشه‌!

كۆمپانیای بانناسیونال(Monsanto):
له‌ سوتاندنی داره‌كانی ڤێتنامه‌وه‌ بۆ بنیاتنانه‌وه‌ی كشتوكاڵ!
ئه‌م كۆمپانیا بانناسیوناله‌ له‌ ساڵی1901له‌لایه‌ن ف. كیونی دامه‌زراوه‌و ئێستا نووسینگه‌ی سه‌ره‌كی له‌ شاری(St. Louis)ی سه‌ر به‌ ولایه‌تی(Missouri)ه‌ وله‌ 61وڵاتدا لقی هه‌یه‌. سه‌ره‌تا خودی حكومه‌تی ئه‌مریكی له‌1917به‌ هۆی گریمانه‌ی مه‌ترسی له‌ درووستكردنی(Sacccharin)، سكاڵای له‌سه‌ری به‌رزكرده‌وه‌و له‌1925 پرۆسه‌كه‌ به‌بێ سه‌رئه‌نجام داخرا. پاشان سه‌ربازه‌ ئه‌مركییه‌كان كه‌ به‌هۆی ژه‌هری(پرته‌قاڵی) كه‌ ئه‌مریكا له‌ جه‌نگی ڤێتنام بۆ سوتاندنی داره‌كان به‌كاریده‌هێنا، سكاڵایان له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كه‌ی به‌رزكرده‌وه‌و سه‌رئه‌نجام به‌ بڕی180ملیون دۆلار سزادران. هه‌روا به‌هۆی به‌رهه‌مهێنانی ژه‌هری(PCB)له‌ناوچه‌ی ئه‌نیستون و ئه‌له‌باما، دادگا به‌بڕی 700ملیون دۆلار سزای كۆمپانیای ناوبرای دا. له‌ ساڵی 2005بڕی یه‌ك ملیون دۆلار و نیو ملیونی تر به‌ چاودێرانی بۆرسه‌ به‌ دادگای ئه‌مریكی داوه‌ به‌هۆی پێشێلكردنی(Foreign Corrupt Practices Act). له‌ 2002 مه‌نیجه‌رێكی ئه‌م كۆمپانیا گه‌نده‌ڵه‌ بڕی 50هه‌زار دۆلار به‌ به‌رپرسێكی ئه‌ندونیسی داوه‌ تا رێگری بكات له‌ بڵاوكردنی توێژینه‌وه‌یه‌ك له‌باره‌ی په‌موی كۆمپانیاكه‌یان. به‌گشتی مۆنسانتۆ بڕی 700هه‌زار دۆلار به‌رتیلی داوه‌ به‌ به‌رپرسانی وڵاتی ئه‌ندونیسیا. له‌ 2007 به‌خێوكه‌رێكی هه‌نگ له‌ شاری ئۆكسبۆرگی ئه‌ڵمانیا سكاڵای له‌سه‌ر گه‌نمه‌شامی جین ده‌ستكاركراو(Mon810)ی مۆنسانتۆ به‌رزكرد و سه‌رئه‌نجام بردییه‌وه‌.
له‌ ساڵی 2001 كۆمپانیای ناوبراو 5گفت له‌به‌رامبه‌ر كڕیاران به‌رزكرده‌وه‌ كه‌ بریتین له‌(دیالۆگ، شه‌فافییه‌ت، رێزگرتن، شه‌ریكی، قازانج)!
ئه‌م كۆمپانیایه‌ ده‌ست له‌ناو ده‌ست له‌گه‌ل خاوه‌ن بڕیاره‌كان له‌ناو كۆنگرسی ئه‌مریكی كارده‌كه‌ن. بۆ نموونه‌ كارێكی سه‌یر نییه‌ كه‌ كارمه‌ندێكی رابردووی مۆنسانتۆ به‌ناوی(لیندا فیشه‌ر)وه‌ك به‌ڕێوبه‌ری كۆمه‌ڵه‌ی ژینگه‌پارێزی ئه‌مریكا دامه‌زراوه‌!

ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ناو ساردكه‌ره‌وه‌كه‌ی ماڵی 22جۆر ده‌رمانی هه‌بێت، چی پێی ده‌ڵێن؟ ئایا ته‌ندرووستی ئه‌و مرۆڤه‌ باشه‌؟!
ده‌ستگاری جیناتی به‌ربوومه‌كان و به‌كارهێنانی له‌ناوبه‌ره‌ كیمیاوی و ژه‌هراوییه‌كان مه‌سه‌له‌یه‌كی ئاسایی نیه‌و ده‌بێ كۆنتڕۆڵی جۆری و پسپۆڕ و زاناكانی ئه‌م بواره‌ راسته‌وخۆ سه‌رپه‌ره‌شتی بكه‌ن. ئاخر چۆن ده‌بێ گه‌نمێك به‌ جووتیاران بدرێت له‌سه‌ر كیسه‌كه‌ی هیچ جۆره‌ زانیارییه‌ك نه‌نووسرێت؟ ئه‌م حاڵه‌ته‌ به‌خۆم بینیم و هه‌ستم كرد ئه‌و وڵاتانه‌ مامه‌ڵه‌ی ئاژه‌ڵمان له‌گه‌ل ده‌كه‌ن!
دیاره‌ ئه‌و كارانه‌ به‌شێوه‌ی مافیایی رێكده‌خرێت و له‌ دوا زنجیره‌كه‌یدا، به‌ ده‌ستی رێكخراوه‌ ناحكومییه‌كان ئه‌نجامی ده‌ده‌ن و كه‌سیش خۆی ناكات به‌ خاوه‌نی و هه‌رهه‌مووی به‌ درووشمی كۆمه‌كی مرۆیی، له‌ناوبردنی هه‌ژاری و گه‌شه‌پێدان ئه‌نجام ده‌درێت!
به‌ بۆچوونی ماركس(ئازادی به‌ خه‌یاڵی سه‌ربه‌خۆ له‌ یاسای سرووشت ده‌ستمان ناكه‌وێت، به‌ڵكو به‌ ناسینی ئه‌و یاسایانه‌و له‌گه‌یاندا له‌ فه‌راهمبوونی هه‌ر هه‌لێكدا به‌ به‌رنامه‌وه‌ بۆ ئامانجێكی دیاریكراو به‌كاربهێنرێن. به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌نگلس ده‌ڵێ(رێزنه‌گرتن له‌ یاساكانی سرووشت سه‌رئه‌نجامێكی وێرانكه‌ری هه‌یه‌ بۆ مرۆڤایه‌تی….ئێمه‌ ده‌بێ له‌ هه‌ر هه‌نگاوێك به‌بیرمان بهێنینه‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نامانه‌وی ده‌سه‌ڵاتدارێتیمان به‌سه‌ر سرووشت وه‌ك ده‌سه‌ڵاتدارێتی داگیركه‌رێك بێت له‌گه‌ل گه‌لێكی داگیركراو، وه‌ك یه‌كێك له‌ده‌ره‌وه‌ی سرووشت…).
لێره‌دا مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ ده‌بێ ره‌فتارو هه‌ڵویستمان له‌گه‌ل سرووشت له‌ هارمۆنییه‌كی یه‌كانگیر بێت، نه‌ك وه‌ك دوو لایه‌نی جیاواز و به‌رامبه‌ر. سه‌رمایه‌داری له‌پێناو قازانج وه‌ك دڕنده‌ ره‌فتارده‌كات له‌گه‌ل مرۆڤ و ژینگه‌ و له‌پێناو چه‌رخاندنی سیستێمه‌كه‌ی ته‌نها زمانی جه‌نگ و وێرانكردنی سرووشت ده‌زانێ. بۆ نموونه‌ له‌پێناو دامه‌زراندنی كۆمپانیای ئاو یان كۆكا كۆلا) ده‌ست له‌ له‌ناوبردنی دارستانه‌كانی ئه‌مازۆن ناپارێزێ.
قه‌یرانی ئیكۆلۆژی(هه‌ر له‌ توێژی ئۆزۆن تا گه‌رمبوونی سه‌رزه‌مین و زیادبوونی دووهه‌م ئۆكسیدی كاربۆن، دیارده‌ی بیابانبوون، كه‌می ئاو، له‌ناوبردنی دارستان، ژه‌هراوی كردنی زه‌مین، خۆراك، ئۆقیانۆس، ده‌ریا و رووباره‌كان)به‌ری شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنان و ئه‌قڵ و ره‌فتار و رۆشنبیری و ئه‌دبی سه‌رمایه‌دارییه‌: خودای قازانج و په‌یام و ئامانجی كه‌ڵه‌كه‌كردنی سه‌رمایه‌، بوون و ئیدیالی سه‌رمایه‌داری و تێگه‌یشتنیه‌ بۆ ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی تاك(مالتوس، جۆن لۆك، نیتشه‌، هایده‌گه‌ر، سلۆده‌ردایك تا لیبڕاله‌ گه‌ڕوكول و گه‌مژه‌ دژ به‌ كۆمونیسته‌كانی سلیمانی).
تێگه‌یشتنی ئه‌م سیستێمه‌ بۆ پڕكردنی پێداویستییه‌كان و خۆشگوزه‌رانیمان نییه‌، به‌ڵكو قازانج و درێژه‌پێدان به‌ ململانی و جه‌ه‌نگی پێویست بۆ درێژه‌دان به‌ سیستێمه‌ بانكڕۆته‌كه‌یان. ئێستا له‌ هه‌موو كاتێك زیاتر هه‌وڵ بۆ دیكتاتۆرییه‌تی ره‌های ئابووری جیهانگیر ده‌ده‌ن و له‌پێناوه‌دا روون و ئاشكراتر به‌سه‌ر لاشه‌ی مرۆڤ ده‌ڕۆن، رێك وه‌ك چۆن له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زراندنیان ملیونان كرێكار به‌ره‌و نه‌خۆشی، مرۆڤ، شێتی و جه‌نگ برد…ئێمه‌ له‌به‌رامبه‌ریدا پێویستمان به‌وه‌یه‌ جه‌هل كه‌م بكه‌ینه‌وه‌، تا ده‌كرێ نه‌زانی زینده‌به‌چاڵ بكه‌ین، چونكه‌ ئه‌وان ژه‌هرخواردمان ده‌كه‌ن به‌ڵام به‌ناوی”مافی مرۆڤ و سه‌ربه‌خۆیی و ئازادی”ئه‌نجامی ده‌ده‌ن و زۆربه‌ش بڕواده‌كه‌ن…ئه‌وان دێهاته‌كان وێران ده‌كه‌م، تۆوی هه‌زاران ساڵه‌مان له‌ناو ده‌به‌ن، جووتیار خاوه‌ن كه‌رامه‌ت و به‌رهه‌م، له‌ زه‌وییه‌كانیان دووریانده‌خه‌نه‌وه‌و ناڕاسته‌وخۆ ده‌یانكه‌ن به‌ ده‌سته‌فرۆش، پاسه‌وانی شه‌وانه‌، كه‌ناس و سواڵكه‌ری شاره‌كان، كوڕه‌كانیشیان ده‌كه‌ن به‌ پۆلیس و سه‌رباز بۆ”به‌رگری له‌ نیشتمان”و وه‌ك ویستێكی خودایی”خوا ئه‌وه‌نده‌ به‌شیانی داوه‌و ده‌بێ قانع بن”به‌ كرێچێتی له‌ قه‌راخی شاره‌كان نیشته‌جێیان ده‌كه‌ن((گه‌وره‌ترین حه‌ماقه‌ت ئه‌وه‌یه‌ جیاوازی نێوان شار و لادێ و رێژه‌ی دانیشتوان شێتانه‌ قووڵتر كراوه‌. ئاخر مه‌عقوله‌ دانیشتوانی هه‌ولێر و سلیمانی و دهۆك ببن به‌ شاری ملیونان نشین و دانیشتوانی دێهاته‌كان كه‌م بكرێنه‌وه‌؟!)). چه‌ند شه‌رمه‌ بۆ حكومه‌ت به‌ شانازییه‌وه‌ باسی به‌رفراوانبوونی دانیشتوانی شاره‌كان ده‌كات. جه‌واشه‌كردنی رای گشتی تاوانه‌! ئاخر كێ ئێره‌یی ده‌بات به‌ وه‌زیره‌ ته‌كنۆكراته‌كانی حكومه‌ت؟!
هه‌ر چۆن وه‌همی كاڵا و كۆڕینه‌وه‌ی و پاره‌ وه‌ك راستینه‌ سه‌یر و په‌یڕه‌و ده‌كرێ و به‌كۆمه‌كی وه‌هم به‌سه‌ر مرۆڤ سه‌پێنراوه‌، ئێمه‌ ده‌بێ جه‌خت له‌سه‌ر هێزو تواناو به‌ها شاراوه‌كانیان بكه‌ین، واته‌ هێزو كارو كاتی مرۆڤ. لێره‌وه‌ مرۆڤ و ژینگه‌كه‌ی له‌ به‌ربه‌رییه‌تی ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆری ره‌های سه‌رمایه‌داری جیهانگیری ئیمرۆ رزگار ده‌كه‌ین. ئێمه‌ ده‌بێ هه‌موو رۆژ پرسیاربكه‌ین: سه‌رمایه‌ و حكومه‌ته‌كانی تا چ راده‌یه‌ك پێداویستییه‌ رۆژانه‌كه‌ی مرۆڤ و ژینگه‌ دابینده‌كه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی یه‌كه‌مه‌كه‌یان وه‌ك ئاژه‌ڵ مامه‌ڵه‌ نه‌كات و دووهه‌مه‌كه‌یان له‌سێداره‌ نه‌دا؟!
چاره‌سه‌ر:
1- ئێمه‌ پێویستیمان به‌ په‌یڕه‌كردنی شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی هه‌ره‌وه‌زی، ژینگه‌پارێز و بیولۆگییه‌و له‌م پێناوه‌دا ئێمه‌ ده‌توانین له‌ ته‌مه‌ڵی و خۆلادان له‌ هه‌ڵویست ده‌ربڕین و خۆ به‌زلزانین و كاری بیروكراتی ناو باره‌گاكان رزگار بكه‌ین و وه‌ك(حزبی شوعی، پارتی چه‌پ و پارتی چاره‌سه‌ری كوردستان پێكه‌وه‌ له‌گه‌ل بزووتنه‌وه‌ی جووتیارانی كوردستان و پسپۆره‌ به‌ ویژدانه‌كانی كشتوكاڵ)، ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ رێكبخه‌ین و پێكه‌وه‌ هه‌نگاو به‌ره‌و دامه‌زراندنی بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری ئیكۆلۆژی دابنێین. ئه‌مه‌ توانایه‌كی تره‌ بۆ به‌رگرتن له‌ سیاسه‌تی لیبڕالیزمی نوێ له‌ بواری كشتوكاڵی و به‌روبووم و چه‌ك و سیاسه‌تی چه‌ته‌كانی تری مێژوو…!

وه‌ك یه‌كه‌م هه‌نگاو، ئێمه‌ ده‌توانین:
2- چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م كێشه‌یه‌ هێزو وتوانا و كات و ئیراده‌ی خاوه‌ن ویژدان و دۆست و پارێزه‌ری ژیان و ژینگه‌و زه‌مین وه‌ك سه‌رچاوه‌ی هه‌موو سه‌روه‌تێك، ده‌وێت. سه‌ره‌تا ده‌بێ به‌ زووترین كات هه‌ڵمه‌تی هۆشیاركردنی هاوڵاتیانی كوردستان ده‌ستپێبكات و رێگری له‌ لۆبییه‌كانی بگرین، چونكه‌ به‌راستی هوشیاری ژینگه‌ییمان نزمه‌.
3- 2 شوێن هه‌یه‌ كه‌ نموونه‌ی تۆی هه‌زاران ساڵه‌ی جووتیارانی كوردستان و عیراق تێدا پارێزراوه‌:
أ- Centre for Agricultural Research the Dry Area-CARDA كه‌ له‌ وڵاتی سوریایه‌.
ب- سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ی( on the Global South Focus) له‌ بانكۆك. ده‌بێ لایه‌نه‌ به‌رپرسه‌كان به‌ فه‌رمی داوا له‌ حكومه‌تی ئه‌و دوو وڵاته‌ بكه‌ن بانقی تۆوه‌كان بۆ خاوه‌نه‌كه‌ی بگه‌ڕێننه‌وه‌، واته‌ جووتیارانی كوردستان و عیراق.
3- مافی سه‌ره‌تایی هاوڵاتیان ئه‌وه‌یه‌ زانیاریان هه‌بێت له‌باره‌ی پێكهاتی خۆراك و میوه‌كان. ئه‌گه‌ر جیناته‌كانی گۆڕاوه‌و ژه‌هری مه‌ترسیدار له‌گه‌لیاندا به‌كارهاتووه‌، ده‌بێ له‌سه‌ر پاكه‌ته‌كانیان بنووسرێت.
4= جووتیاران هیچ جۆره‌ تۆویه‌كی جینگۆڕاو نه‌كڕن و ئه‌گه‌ر به‌ خۆڕاییش بێت، وه‌رینه‌گرن. درووشمی(گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ كشتوكاڵ سرووشتی خۆماڵ و بوژاندنی دێهاته‌كانمان به‌ نوێترین ئامێرو رێگه‌وبان و پێداویستییه‌كانی ژیانی كشتوكاڵی) بكه‌ن به‌ كاری سه‌ره‌كیان.
بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ جووتیاران گه‌وره‌ترین زیانلێكه‌وتووی نزیكه‌ی 70ساڵ له‌ مێژووی كوردستان و قورسترین ئه‌ركیان له‌ئه‌ستۆ بووه‌، ئێستا ئاسایشی ته‌ندرووستی و پاراستنی ژینگه‌ش كه‌وتۆته‌ ئه‌ستۆیان، بۆیه‌ ده‌بێ دێهاته‌كان به‌شێوه‌یه‌كی زۆر تایبه‌ت، خزمه‌ت بكرێن.

سه‌لام عه‌بدوڵڵا

1
ئەی خوداوەندی چاوبرسی كە شەونخونیم خۆراكتە،
ئەی خوداوەندی وشك كە تینوێتیە ئەبەدییەكەت بە فرمێسكەكانم دەشكێنیت،
ئەی خوداوەندی بەتاڵ كە سنگم بە مشتێكی بەرد دەكوتیت، بە مشتێك لە دوكەڵ،
ئەی ئەو خوداوەندەی كە بەجێمدەهێڵیت،
ئەی خوداوەندی چۆڵ، ئەی ئەو بەردەی كە نوێژەكانم دەیشوات،
ئەی ئەو خوداوەندە كە بە بێدەنگییەكی دووركەوتنەوەی زیاتر، وڵامی مرۆڤی پرسیاركەر دەدەیتەوە،
ئەی خوداوەندی رەق، خوداوەندی هیچ، ئەی خوداوەندەكەم:
خوێنێك، خوێنی خۆت، خوێن پێشڕەوی و رێپیشاندەریم دەكات.
خوێنی زەمین،
خوێنی ئاژەڵان، خوێنی گژوگیای باخەكان،
خوێنی كانزا بەردبووەكان، خوێنی ئەو ئاورە كە لە زەمین دەخەوێت،
خوێنی ئەو شەرابە كە گۆرانی دەڵێت كاتێ بەهار دێت،
ئەی خوداوەندی كوێیلە و خۆر،
(…)
خوداوەندی زیندووبوونەوەو
ئەی ئەستێرەی بەگڕ،
خوێن،
خوێنێَك كە هەمیشە بە شكۆداری بەربەریانەوە، خەڵتاندت دەكات،
خوێنی رژاوی شەوی قوربان،
خوێنی بێتاوان و ئەتائیستەكان،
خوێنی دوژمنان و بەندە چاكەكانت،
خوێنی خۆت، خوێنی قوربانییەكانت.
2
من بەتۆوە، بەڕێگای نەوەكانمەوە، بەرز و نزم دەبمەوە،
تەنانەت بیری خۆڵ،
كە نەوەیەكم لەناو نەوەكان وندەبێت،
زۆر دێرینتر و بەبێ‌ ناو،
لە رووبارە كوێربووەكانی دەشتگەلی خۆڵەمێش،
من بۆ تۆ گەڕام، بۆ تۆ دەگەڕێم
لە دوێنێی چۆڵەوانی و سیساركی ئەقڵ بازنەیی،
لە ناو جنجاڵی ئەو خەونانە كە پێشبینی یەكلاكەرەوەیان هەیە و،
لەناو ئەو لافاوە رەشانەدا كە وڕینە بەریاندەدات:
بیر، شمشێرە
رۆشناكەر و وێرانكەرەو،
پاش هەورەتریشقە هیچ نیە،
تەنها پێشبڕكێی تا بێكۆتایی نەبێت،
لەوێ خۆمان لەبەردەم دیوارەكە دەبینینەوە.
من بۆ تۆ گەڕام، بۆ تۆ دەگەڕێم،
لەناو توڕەیی كەسە بێئومێدە خاوێنەكان،
لەوێ كە مرۆڤ كۆدەبنەوە تا لەنێوان
نەفرەت و گوڵێكی سەربڕاودا
بە بێ تۆ بمرن.
نەخێر، تۆ لەناو ئەم روخسارە شكێنراوە نەبووی كە بۆ هەزار پارچە روخساری یەكسان وردوخاشبوو.
من بۆ تۆ گەڕام، بۆ تۆ دەگەڕێم،
لەنێو ئاسەواری كەلاوەی شەو،
لەناو لاشەكانی رووناكی هەڵهاتوو،
لەناو ئەو منداڵە گەداكەرەی سەر شاقام كە خەون بە لم و شەپۆلەكان دەبینێت،
لەلای سەگەكانی شەوان و،
لەناو روخساری هەور و برین و،
لەناو هەنگاوە وشك وخاڵییەكانی ئەو پاژنانە كە بەدەم خەوەوە رێدەكەن.
من لەناو خۆمدا بۆ تۆ دەگەڕێم.
ئایا تۆ روخساری منی لە چركەی سڕینەوەی ناوم كە وتیان دادەڕزێت،
ئایا تۆ منی لەكاتی بێهۆشبوونم؟
3
وشەی پێكهاتن
پێكهاتنی وشە،
بەرد و خۆڵ و رێپێوان،
سەوزایی لە ناكاو،
ئاگرێكی هەرگیز ناكوژێتەوە،
ئاوێكی پرشنگدار لەناو ئەشكەوتێك:
تۆ بوونت نیە، بەڵام
لەناو دڵەڕاوكێ
قووڵایی چركە بەتاڵەكاندا، دەژێی.

• ئای لەم بێزارییە-
  لە كاركردن و ئارەقەی كە بەروبوومەكەیییت،
  لەو خەونەی كە دیوار لەدایكدەهێنێت و رێگری و قەدەغەدەكات،
  ئەی خوداوەندی سرەنجراكێش، خوداوەندی كەڕ، ئەی خوداوەندەكەم،
  تۆ بۆ ئێمە فرمێسكی، ناسزاییت و
  شەو و بێدەنگی مرۆڤی،
  بورجی گریانەكانمانی و، ژمارەی خوێنی،
  شێوەیەكی ترسناكی بۆ عەدەم،
  جاڵجاڵۆكەی ترس و
  ِبڕبڕەی پشتی كاتی،
  نیعمەتی دنیای و، نهێنییەكی رێگەی تێناچێت،
  روخسارتم پیشانبدە كە دەبێتەوە بە عەدەم،
  تا بۆ خۆڵ دەگەڕێمە،
  بۆ ئاوری پیسكراو.

چەند سەرخەتێک لەسەر نووسینێکی بەختیار عەلی ……

ئێستا ئەم دەقەى بەختیار عەلى لە فێسبوکی هاوڕێیه‌کم بەرچاو کەوت:(کۆچ یاخیبوونێکی ڕەمزیی بێئامانجە، جۆرە شۆڕشێکی ناوەکییە کە تاکی ئێمە بەرپایدەکات، نەوەک بەرامبەر چینێک یان توێژێک یان دەسەڵاتێک بەڵکو بەرابەر هەموو کۆمەڵگا. نائومێدیی نییە لە سیاسەت بە تەنیا بەڵکو نائومێدییە لە کۆی ژیانی کۆمەڵایەتی، نائومێدیی نییە لە ئێستای ژیانی کۆمەڵایەتی ئێمە، بەڵکو لە داهاتووشی. بەڵام نائومێدییەکی بێزمانە، نائومێدییەکە کە لە شێوەی ڕقێکی نەپاڵێوراو و نەسازێنراودا دێتەدەرێ. کۆچ بە شێوەیەک لە شێوەکان تەعبیرە لەو بێزمانییەی مرۆڤی ئێمە، لەو ئاستە نزمەی تەعبیرکردن. مرۆڤی ئێمە بەردەوام لە شتێک توڕەیە، دەیەوێت خۆی لە شتێک ڕاپسکێنێت، بەڵام هەرگیز ناتوانێت ئەو ڕقە بخاتە سەر زمانێکی ڕوونی قسەکردن، ناتوانێت بە ڕوونی پاڵنەر و مۆتیڤەکانی دیاریبکات… کۆچ تێکستێکە مرۆڤی ئێمە لەبری دەست بە قاچ دەینوسێت.
“بەختیار عەلی” له کتێبی فیکریی «ناشوێن»ەوە
لە پەیجی Negative وەرگیراوە)

لێرەدا”عەبقریەتی”رستە بە رستەكه‌ی پیشاندەدەم :

1 ـ (کۆچ یاخیبوونێکی رەمزی بێئامانجە)

لەراستیدا کۆچ دیاردەیەکی زۆر کۆنە و هەموو گەلانی دونیای گردۆتەوە و لەکاتی جەنگە جۆراوجۆرەکان و هەژارى و بڵاوبوونی پەتا یان کەم ئاوی یان رەگەزپەرەستى یان…هتد روودەدات و ئامانجی زۆر زەق و دیارى پر ِ ئامانجی هەیە، بۆ نموونە وەک: پاراستنى ژیان، ئازادی، دابینکردنی بژێوی. هەروا بۆ نموونە کۆچکردنى ناوو ڵات هەیە لە شارێکەوە یان هەرێمێکەوە بۆ شار و هەرێمێکی تر.

2 ـ (جۆرە شۆرشێکی ناوەکییە کە تاکی ئێمە بەرپایدەکات ، جۆرە شۆڕشێکی ناوەکییە کە تاکی ئێمە بەرپایدەکات، نەوەک بەرامبەر چینێک یان توێژێک یان دەسەڵاتێک بەڵکو بەرابەر هەموو کۆمەڵگا.) .

هەندێ جار پرسیارکردن پاشترین وڵامە و لێرە پرسیاردەکەم: لە کوێی دنیا کۆچکردن بە شۆڕِش شوبهێنراوە؟ بۆچی هەر تاکی ئێمە کۆچ دەکات؟. هۆکارى پەنابردن بۆ کۆچکردن لە وڵات دیسان فرە لایەنە و هەیە لەبەرامبەر چینێک یان توێژێک و هەیشە لەبەرامبەر دەسەڵاتێک و کەسانی وایش هەن شێوە ژیانی ئێرەیان پێقبووڵ نیە،بۆیە لەبەرامبەر هەموو کۆمەڵگا رێگاى کۆچکردن دەگرنەبەر.

3 ـ (بەڵام نائومێدییەکی بێزمانە، نائومێدییەکە کە لە شێوەی ڕقێکی نەپاڵێوراو و نەسازێنراودا دێتەدەرێ)

دیاردەى کۆچکردن پەیوەندی نیە بە ئومێد و نائومێد و،(کەم تەختەییە) یەکێک هۆکار جیوپۆلەتیک و کۆمەڵایەتییەکانى پشتگوێ بخات. زۆربە بەخۆیان دەرفەتى هەڵبژاردنیان لەبەردەست نیە، بەڵکو هێزێک لە دەرەوەى ئیرادەى تاکەکان خۆى دەسەپێنێت، بۆ نموونە داعش موسلى داگیرکرد و لە ئەنجامیدا، دەیان هەزار کەس پەنایان برد بۆ کۆچکردن بەرو شار یان وڵاتەکانى تر. زۆرێک لە دانیشتوانى باشوورى ئیتالیا یان وڵاتانی ئەمریکاى لاتین بەخۆى بێکارى کۆچیان کرد بۆ و لاتانی تر.

4 ـ (کۆچ بە شێوەیەک لە شێوەکان تەعبیرە لەو بێزمانییەی مرۆڤی)

نەخێر کۆچکردن تەعبیرە لە هیواى مرۆڤ بۆ خۆدەربازکردن لە مەرگ، برسێتی، (سەبی)کردن، بێکارى، وێرانی ژینگە و قڕکردن و هەیشە لە پێناو هەلێکی باشتر بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامە یان پاش(خۆشەویستى بە رێگاى تۆرە کۆمەڵایەتییەکان)وە بۆ گەیشتن بە خۆشەویست یان لە پێناو سەرمایەگوزارى.

5 ـ (.مرۆڤی ئێمە بەردەوام لە شتێک توڕِەیە، دەیەوێت خۆی لە شتێک ڕاپسکێنێت)

رستەیەکی زۆر پێکەنیناویە… پەیوەندی نێوان کۆچکردنى ئێزدیەک و توڕەیى چییە؟ پەیوەندی نێوان تورەیى و کۆچکردنی سریلانکییەکان چییە؟ پەیوەندی نێوان توڕەیی و کۆچکردنی زۆرێک لە گەنجە بەدبەختەکانى خانەقین یان خورماتو و کەرکوک چییە؟
مرۆڤی ئێمە یەعنی چی؟ ئاخر هەزاران جۆرى مرۆڤى مرۆڤ هەیە بە تێڕوانینی جۆربەجۆر کە هەر یەکەیان مۆتیڤی تایبەتى هەس، ئاخر بە چ پێوەرێکی زانستى هەرهەمووى بە یەک چاو سەیر دەکرێت؟

6 ـ (ناتوانێت بە ڕوونی پاڵنەر و مۆتیڤەکانی دیاریبکات)

مناڵیکیش ئەم قسەیە ناکات و خۆى بەدرۆ دەخاتەوە. خۆى نووسیویەتى(کۆچ یاخیبوونێکی ڕەمزیی بێئامانجە، جۆرە شۆڕشێکی ناوەکییە کە تاکی ئێمە بەرپایدەکات)..پرسیار لە هەر کۆچبەرێک بکەیت هەزار یەک پاڵنەرت بۆ دەهۆنێتەوە. بۆ ئاگاداریتان(پاڵنەر واتە مۆتیڤ) بەڵام بلیمەتەکە هەردووکی بەکارهێناوە وەک بڵێی ماناى جیاوازیان هەیە!.. کاتى خۆى زۆر زۆر وشەى بیانی بەکاردەهێنا بەڵام زۆربەیان یان هەڵە و لە وتارێکدا بەسەر یەک بە یەکیان چوومەتەوە.

7 ـ (کۆچ تێکستێکە مرۆڤی ئێمە لەبری دەست بە قاچ دەینوسێت)

وەک دەبینن، بەختیار بەخى تێکستەکەى بە قاچ نووسیوە و سەلماندی شایانی زۆرترین پەیگەرە و بەخێر بمێنن!

نووسینی: سەلام عەبدوڵڵا
———————————

رێكەوت نیە لە سەردەمی جیهانگیری سەرمایەی دارایی و بەزۆر سەپاندنی بژاردە ئابوورییەكەی(لیبرالیزمی نوێ) دوو دیاردەی لەبەرچاو بەجیهانی دەبن(1-رەوتە تیرۆریستە ئەسلامیەكان لە رۆژهەلاتی ناوین دەستی باڵایان دەبێت و بە(هەرشە لە ئاسایشی جیهانی)باسدەكرێت. سوپاس بۆ نعوم چۆمسكی و چەندین ئەندامی كۆنگریسی ئەمریكی كە بە ئاشكرا رایانگەیاند(قاعیدە و داعش بەرهەمی سیاسەتی ئەمریكييه. 2- رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی) و پێكەوە جیهان بەرەو نائارامی و عەسكەرتاری و جەنگ و تیرۆر دەبەن.
من بۆ پێکەنین ناڵێم(ململانی ئێمە لەسەر ئاستى جیهان لەگەل 500کەسە کە بۆنیان یان نەبوونیان هیچ لە ژیان ناگۆڕێت. ئەو مرۆڤخۆرانە پێویستیان بە ئێمەیە نەک ئێمە بەوان، بەڵام ئەوان توانیویانە خۆیان بە باشترین و چڕترین شێوەى دەسەڵات و ئابوورى و سیاسەتى دیکتاتۆرى خۆیان رێکبخەن و ئێمەش لەناو پەرتەوازى، پەراوێزخستنى یەکتر، بەرچاوتاریکی و نەزانی، هاوپەیمانى خۆفرۆشانە ئەگلێینەوە).

لەچوارچێوەى(Think-Thank)ى هاوبەشى هەردوو حزبی(کۆمارى و دیموکرات)ئەمریکا، رۆناڵد ریگان لە 1983ێندوقی نیشتمانى بۆ دیموکراسى(NED- نید)یان وەک رێکخراوێکی ناحکومى و کۆمەڵگەى مەدەنى سەربەخۆ دامەزراند. کۆنگرێسى ئەمریکی وملیاردێر(جۆرج سۆرۆس) لە چوارچێوەى ئەرک و نەخشەکانى سیاسەتى وەزارەتى دەرەوەو(cia)، خەرجییەکانى بە ربڕی 100ملیون دۆلار دابیندەکات. مەبەست لە دامەزراندنی ئەم رێکخراوە”بۆ پشتیوانیکردنى رێکخراوە دیموکراسییەکان لە جیهانە شانبەشانى ئەم رێکخراوە، رێکخراوی(وەکالەتى ئەمریکی بۆ گەشەپێدانی نیودەوڵەتی-USAID-)و(Freedom Hause)لە 90 وڵات چالاکن.

بەرپرسانی ئەم رێکخراوانە بریتین لە(ئەندامانى کۆن و نوێى کۆنگریس، وەزارەتى دەرەوەو، ئەنجومەنى چاودێرى کۆمپانیەکان وەک-ئیکسون، بۆینگ، فۆرت…هتد)و بەرپرسیاریێتیەکەیان لەنێوان حکومەت، کۆمپانیا زلهێزەکان و رێکخراوە ناحکومیکان دەگۆڕان. بۆ نموونە ئێستا ئەنجومەنى(نید) کە بە(سپۆنسەرى شۆڕشی رەنگەکان)ناودەبرێت بریتین لە:
• پڕۆفیسۆر فۆکۆیاما(نووسەر، سیاسەتمەدار و ئابووریناس- کۆتایى مێژوو-)
• ئەلیوت ئەبرامز(جێگرى راوێژکارى ئاسایشى نەتەوەیی لە ئیدارەى بوش بۆ کاروبارى رۆژهەڵاتى ناوین.)
• مادلین ئۆلبرایت(وەزیرى پێشووى دەرەوى ئەمریکا)
• مویسیس نەعیم(وەزیرى بازرگانى و پیشەسازی فەنزویلا لە 2005-2006
• رۆبێرت زۆلیگ(جێگرى سەرۆکی گروپی گۆڵدمان سایکس)
(نید) لە پشت رێکخراوە ناحکومەییەکان(ngo) و حزبە”ئۆپۆزیتسیون”ەکانى شیشان، لیبیا، سوریا، ئۆکراین، فەنزویلا، یەمەن، ئیران، هۆنک کۆنک، تبت، روسیا، کوبا، ئەکوادۆر، هایتى و پۆلیڤیا بە پارە، راگەیاندن، رێکخستن، راپۆرت، کۆنفرانس، خولی فێرکردن و وۆرک شۆپەکانیان راوەستاوە.
لەم بارەیەوە چى دەوترێت:
میشیل شوسودوفسکی(پرۆفیسور لە زانکۆ اوتاوا لە کەنەدا) دەڵێت: ئەو پارەیە رەگەزێکە لە رەگەزەکانى درووستکردنى ئۆپۆزیتسیون. هەروا لە ساڵی 2003، رەند پاول(ئەندامی حزبی کۆماری ئەمریکا)چالاکیەکانى ئەم رێکخراوە بە(نایاسایی)ناوبرد.
– ئیڤۆ مورالیس(سەرۆک حکومەتى پۆلیڤیا) پەیوەندی تەلەفۆنى لەنێوان رێکخەرانى خۆپیشاندانەکە و سەفارەتى ئەمریکی. هەروا پاشان حکومەت و کرێکارانى کەرتى کشتوکاڵی توانیان پاش بەرنامەى هاریکارى دارایى لە پێناو دیموکراسى، کۆمپانیاى(کیمونکس)ى ئەمریکی شاربەدەر بکەن
– رۆژنامەیەکی ئۆکوادۆر دونووسێت: 4 رێکخراو ناحکومى بەبڕى 1.8ملیون دۆلار سوودمەندبووە.
– لەپاش بومەلەرزەکەى هایتى ساڵی2010، سەرۆکى حکومەتەکەى(ئەرستید) دەبینێت زۆربەى هاوکارییەکان بۆ حکومەتەکەى، دەڕوات بۆ رێکخراوە ناحکومییەکان و ئۆپۆزیتسیون!
– لە 2013 پارەى هەردوو رێکخراوە ئەمریکییەکە بۆ وڵاتانى ئەمریکاى لاتین گەیشتە 60 ملیون دۆلار.
– بەرپرسەکانى(وەکالەتى گەشەپێدان نیودەوڵەتى) تاوانبارن بە دەستوەردانى سیاسى لە وڵاتێک خاوەن سەروەرى و لەوانە دەستوەردانی بەرێوبەرى ناوچەکە(مارک فایرستاین). بە بۆچوونى ئیڤا کولینجیر(رۆژنامەنووسى فەنزەویلی) فایرستاین لەساڵی2013چاوی بە کەسایەتەکانى ئۆپۆزیتسیونە راستڕەوەکان وەک ماریا کۆرینا ماتشادۆ، خۆلیو بۆرخیس و رامۆن و سیاسەتمەدارى ستراتیژى خوان خوسیە ریندون بۆ داڕشتنى پلانى هەڵوەشاندنی حکومەتى فەنزەویلا.
– لە لیبیا رێکخراوەکانی ngoو راێژکارانی کۆمەڵگەى مەدەنى لە مانگی2/2011دەستیانکرد بە درووستکردنی نائارامی: بە مەبەستى روخاندنى قەزافی، بەنهێنی چەک بۆ چەکدارکردنى ئۆپۆززیتسیون دەنێردرا. رێکخراوگەلى جیهانى وەک(ICC) بە بەکارهێنانى زانیارییەکانى رێکخراوە ناحکومیەکانیان بەکارهێنا بۆ ژەهراویکردنی راى گشتى و هەر لەم کاتەشدا ناتۆ دەستى بە خۆ ئامادەکردن دەکرد بۆ بۆردومانکردنى بەرفراوان وڵاتەکە. هەر کە بۆردمانکردنەکە دەستى پێکرد، کۆماندۆ تایبەتەکانیش ئەرکەکانى خۆیان جێبەجێ دەکرد. بەم شێوەیە(هێزى لیڤیاتانى)و(سیستێمەکانى ئەدمێنیستراتۆر)دەستبەدەست کارەکانى یەکتر تەواودەکەن.
– دەستوەردان لە هەڵبژاردنی روسیا. پشتیوانیکردنى(Golos) ى روسى. ئەگەر وڵاتێک دەست لە هەڵبژاردنى ئەمریکا تێوەردات، ئەوا لەوانەیە کەسەکان بە لەسێدارەدان یان زیندانی هەتاهەتایى سزابدرێت یان هێرشى چەکدارى بەسەر ئەو وڵاتە بکەن!
– پشتیوانیکردنی رێکخراوەکانى ngoلە میسر وەک 6ئەپرل، ئەنتسار قازى و بزووتنەوەى لاوان لە یەمەن، ناوەندی مافی مرۆڤ لە بەحرێن0لە 1983دامەزراو بە پارە پشتیوانیان کرد).
– پشتیوانیکردنی رێکخراوە ناحکومیەکان، راستڕەوەکانى ئۆکراین لە (Maidan)ى کیف،
– پشتیوانیکردنی ngo لە بورما.
– هەوڵی نائارامی لە مەلایو.
– هەولی دا “بەهارى عەرەبی” لە روسیاى سپی بەرێگاى رێکخراوە ناحکومیەکان دەستپێبکات ودەسەڵاتى ئەلکسندەر لۆکاشینکو بروخێنن.
– پشتیکوانیکردنی تیرۆریستەکانی شیشان لە قەوقاز

– ویکیلیکس برووسکەکانى وەزارەتى دەرەوەى ئەمریکا بڵاوکردەوە کە باس لە چاکییەکانى وەکالەتى گەشەپێدان نیودەوڵەتى دەکات لە فەنزویلا و لەوانە گەشەپێدانى ستراتیژى دژ بە حکومەتى فەنزەویلا و دووپاتى ئەو هاریکاری داراییە دەکات بۆ بەهێزکردنى خۆپیشاندانەکانى ساڵی 2009.
• دانبیتۆن(بەرێوبەرى پەیوەندییە نیودەوڵەتییەکان لە ناوەندی ئابوورى و سیاسەت-CEPR- لە واشینتون دەڵێت: پارەکان لە ئەمریکاى لاتین بۆ سەندیکاى کرێکاران لە فەنزویلا(CTV) رۆیشت کە رۆڵى سەرەکى هەبوو لە کودەتاکەى 2002 و ئەو کەسایەتى و رێکخراوانە کە ئاژاوە لە وڵاتەکەیان دەنێنەوە.
• دژایەتیکردنی شوعییەت و هێزى چەپ بە گشتى و بەکردەوە لە دژى دەسەڵاتى ساندنیست لە نیکاراگوا.
• لە 1984-1985پشتیوانیکردنی رێکخراوی خوێندکارى راسترەو و ئەنتى کۆمونیست لە فەرەنسا(Unionnational inter-univsitaire) بە بڕی 575.000دۆلار و (بەرەى ناسیونال)راستڕەو. بەهۆى ئاشکراکردنی ئەم هاریکاریە لەلایەن رۆژنامەى(لیبرلتسیون) رێکخراوی (نید)هێدى هێدى پشتیوانیکردنەکەى راگرت.
• دژ بە وڵاتى چین، پشتیوانیکردنى دالاى لاما(هاورێی میگویل سیرانو-سەرۆکی حزبی ناسیونال سۆسیالیزمى شیلی-) و ناڕەزایەتییەکانى تبتییەکان لەناو لە دەرەوەى تیبت کردو دەکەن. لەم چوارچێوەیە پشتیوانى(ICT- کەمپەینی جیهانى بۆ تبت ساڵی 1988لە واشنتون دامەزرا). دکتۆر میشائیل پرسبۆرى لە پەیمانگەى هودسن سەبارەت بە ناڕەزایەتیەکان لە چین وتى: هەمووى تاوانى ئەمریکا نیە، بەڵام راستە بەشى زۆرى تاونى ئەمریکایە).
•
• پشتیوانیکردنى وڵاتەکەیان لە بزووتنەوە تیرۆریستەکانى جیهان، بۆ نموونە: مارام غۆندیل(سەفیرى بریتانى لە ئەنگۆلا دەنووسێت( سافیمبى دڕندەیەکە، بەهۆى شەهوەتى بۆ دەسەڵات، نەهامەتیەکی گەورەى بۆ گەلەکەى هێنا)، بەڵام ئەمریکا پشتیوانى(جۆناس سافمبی) کرد لە جەنگ دژى نیلسون ماندیلا؛، پشتیوانى قاعیدە، تالبان، حکومەتى سعودیەى عەەربی و وڵاتانى کەنداو(گەنداو)، حکومەتى فاشیستى بینۆشیت، کۆنتراکانى نیکاراگوا…هتد.
• غراهام فرلر(کارمەند لە بەشتى شیکارى ئەستخباراتى ئەمریکی دەڵێ: بڕوام وایە ئەمریکا داهێنەرى سەرەکى داعشە) و بەهەمان شێوە(نەعوم چۆمسکى واى وت)، ژەنەرال ویسلى کلارک و سەرۆکی هاوپەیمانى ناتۆ لە1997-2000 لە کەناڵی cnnوتى: (ئێمە داعشمان درووستکرد بۆ لەناوبردنی حزب الله)، هیلارى کلنتون(ئێمە موجاهیدەکانمان درووستکرد بۆ بەکارهێنانیان لە جەنگەکان)، سیناتۆر(راند پاول)یش لە کفتوگۆى سى ئین ئین وتی: ئێمە چەکدارکرد).
• ولیام بلوم(مێژوونووسى ئەمریکی لەبوارى کارى موخابەراتى)لە کتێبەکەى(الدولە المارقە)، دەنووسێت: پاش ئابرووبردنەکەى(ووترغیت) سی ئاى ئەى ناچار بوو کارە(قیزەوەنەکانى) بە رێکخراوێکی نوێ بسپێرێت، رێکخراوێک دەنگێکی(جوانى) هەبێت و ناویان لێنا(ێندوقی نیشتمانى بۆ دیموکراسى-نید) و بیرۆکەکە ئەو بوو، ێندوقەکە بە ئاشکرا ئەو کارانە ئەنجام بدات کە(سی.ئاى.ئەى) لە دەیان ساڵی رابردوودا بە نهێنی ئەنجامیانی دەدا. بەبۆچوونى بلوم( ئەم رێکخراوە لە 1980دەستى باڵای هەبوو لە ئیرانغیت). نووسەر بۆچوونی ئەلن ڤاینشتاین-یەکەم سەرۆک و بەشداربوو لە دامەزراندیNED- دەهێنێتەوە: (زۆربەى ئەو کارانە کە ئیمرۆ ئەنجامی دەدەین، وەکالەتى ئەستخباراتى ئەمریکى پێش 25ساڵ ئەنجامیانی دەدا).
• پشتیوانى 90 رێکخراوی ناحکومى لە میسر لەلایەن وەزارەتى دەرەوەى ئەمریکا لە مانکی4/2011 بە بڕی 14ملیون دۆلار
• پشتیوانیکردنی ژەنەرال سورى (ریاز ئەسعەد)و مەشقکردنی جەماعەتەکەى لەسەر زەوى تورکیا.
هاوڵاتى ئەمریک ولیام بلوم دەنووسێت: ئەگەر من سەرۆکی ئەمریکابم، لە ماوەى چوار رۆژ سنورم بۆ تیرۆر دادەنا:
• یەکەم رۆژ داواى لێبوردنم لە بێوەژنەکان و هەتیوەکان و ملیونان مرۆڤى تر دەکرد کە بەهۆى ئیمبراتۆریەتى ئەمریکا ئاستى بژێویان گەیشتە ئەوپەڕى هەژارى.
• دووهەم رۆژ رایدەگەیەنم کە دەستێوەردانی ئەمریکا لە جیهان کۆتاییهات و ئیسرائیل چیتر 51ئەستێرەى ئاڵاى ئەمریکا نیە، بەڵکو وڵاتێکی دەرەکیە.
• لە رۆژى سێهەم بودجەى سەربازی بە رێژەى 90%کەمدەکرد و ئەم بڕە پارەیە وەک قەرەبووکردنی قوربانیانى ئەمریکا لە جیهان خەرجدەکرد.
• چوارەم رۆژ تیرۆرم دەکەن.
ئەمریکا-ناتۆ بەرێگاى ngoبشێوى لە جیهان درووستدەکەن و خزمەت بە جەنگ و تیرۆر و سەرلەنوێ دابەشکردنی جیهان دەکەن بەناو”دیموکراسى و مافی مرۆڤ”، بەڵام هەروا بۆیان بەسەر نەچووە و موقامەتێکی ئینسانى و مەزن رووبەروویان دەبێتەوەو بۆ نموونە لە ئەمریکاى لاتین بەهۆى هوشیارى هاوڵاتیان و بەهێزى بەرەى چەپ و شوعیەکان شکستیان پێهێنراوە. ئایا بۆچى رێکخراوە ناحکومیەکان ، “ئۆپۆزیتسیون” و رۆژنامە و گۆڤارە”سەربەخۆ”کانى کوردستان لەبەرامبەر ئەو راستیانە بێدەنگن؟ ئایا ئەو بێدەنگیە پەیوەندی نیە بە خەرجى؟ ئایا ئەو بەرێزانە راستى بە خەڵک دەگەیەنن یان خەڵک جەواشەدەکەن؟! ئایا بەشێک نین لە تیرۆر و گەندەڵی و زوڵمی چەوسێنەران؟!

په‌یامنێرانی بێسنوور :

لێرە پەیامنێرانی بێسنوور وەك رێكخراوێكی” بێلایەن” بە رۆژنامەنووسان دەناسرێت، بەڵام بەراستە بێلایەنن و تاقە خەمیان ئازادی كاری رۆژنامەگەرییە؟
لە وتارێكی (یان مایەر) لە سایتی (ئەمریكا 21 رۆژی 4/5/2010)هاتووە: لە رابردوودا رێكخراوە ناحكومییەكان وەك رێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور و رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی(HRW) پێش هەموو شتێك هێرش بۆ حكومەتە پێشكەوتنخوازەكان دەكەن، بەڵام هەمان كات لەبەردەم پێشلكردنی مافی مرۆڤ لەلایەن حكومەتە هاوپەیمانەكانی رۆژئاوا وەك كۆلۆمبیا، مەكسیكۆ و توركیا بە وریاییەوە هەڵویست دەردەبڕێت. ئەم رێكخراوە بە دوژمنانی ئازادی میدیا دەڵێت(دڕندە)، بۆ نموونە لە كۆلۆمبیا بە سەرۆك ئەلڤارۆ ئۆروبی نا، بەڵكو بە چەكدارە شوعییەكان(FARC) دەڵێت(دڕندە)و بێدەنگی هەڵدەبژێرێت لەبارەی بارودۆخی كارەساتئامێزی سۆسیوئیكۆنۆمی زۆربەی خەڵكی وڵاتەكە.)
ئەم رێكخراوە وەك زۆربەی رێكخراوەكانی”كۆمەڵگەی مەدەنی” لە وڵاتە جۆربەجۆرەكان لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا یان ملیاردێرەكانەوە وەك (جۆرج سۆرۆس)وە بە مەرجی خزمەتكردنی ئامانجەكانیان پشتیوانی دەكرێن. سۆرۆس بۆ نموونە وەك لە رۆژنامەی(فرايتاگ) هاتووە: ملیاردێر سۆرۆس بەرێگای جامبازی داراییەوە لە دژی وڵاتاندا، دەوڵەمەندو بەناوبانگ بوو.لە1992 كاتی كێبركێكی لەگەل (فوند) كرد، ئەژنۆی بانقی بریتانیای شكاند و نزیكەی یەك ملیارد دۆلارى قازانج كرد. ئەو بڕە پارەیە لە گیرفانی هاوڵاتی بەریتانی دەركرا…هەروا لەگەل رۆبڵی(رووسی)يش بەهەمان شێوە…سۆرۆس لەپشت بەناو” شۆرشه‌ رەنگاڵەكان بوو وەك شۆڕشی گوڵاڵە لە جۆرجیا، شۆڕشی پرتەقاڵی لە ئۆكرانیا و شۆڕشی نێرگس لە قیرغستان) و ئەمرۆش وەك چالاكترین و گەوەرترین كەسایەتی بۆ دوژمنایەتی رووسیا ده‌ژمێردرێت.
پیتر شۆل-لاتور لە كتێبەكه‌ى (2007 ، Russland im )بە وردی باسی پەیوەندی سۆرۆس و رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی یان دەزگای نیشتمانی دیموكراسی دەكات و چۆن پێكەوە ملیونان دۆلاریان تەرخان كرد بۆ فشاری راگەیاندن و بە ملیونه‌ها بەیاننامە، نامیلكەیان بڵاوكرده‌وه‌ و خه‌رجی كەناڵی تەلەفززیون و رادیو یان بۆ خولی فێركردنی ناوەندی هێرشی چەكدارانەلەلایەن خودی (جۆرج سۆرۆس)ورێكخراوەكەی(Open Society Fundation- دەزگای كۆمەڵگەی كراوە).
لە بەدواچوونێكی رۆژنامەی(یونگە ڤێڵت) كە لە ڤیكیپیدیا بڵاوكراوەتەوە لەژێرناوی(كێ دارایی پەیامنێرانی بێسنوور دابیندەكات؟ سۆرۆس و پشەسازی چەك؟ هاتووە: پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن موڵتی ملیاردێری ئەمریكی(جۆرج سۆرۆس)وە پشتیوانی دارایی دەكرێت، بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە سەندیكای سۆلیدارنۆی پۆلۆنی دەكرد و بەهەمان شێوە رێكخراوی(NED)ئەم كارەی دەكرد. هەروا پشتیوانی لە لایه‌ن لەلایەن خاوەن چەكسازی فەرەنسی سیرجی داسولت و كۆمپانیای فیفیندی و ملیاردێر فرانكسۆس پینوالت ده‌كرا .

ئەم رێكخراوە ( DED) لە رێساكانی هەل قۆستنەوەی بۆنەكان دەرنەچووە. بەهۆی سیاسەتی شەڕئەنگیزی ناتۆ لە دژایەتیكردنی رووسیا و وەك بەشێك لە هەوڵی زیندووكردنەوەی جەنگی سارد و گەرمكردنی بازاڕی چەكسازی و كەشوهەوای ملیتاریستی لە دنیا، بەبۆنەی وەرزشكاری لە(سۆشی)ساڵی 2014، هاوشانی رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی دەستيان كرد بە هێرش لە سەر رووسیا و بە(خراپترین بارودۆخی مافی مرۆڤ لە رووسیا لە دەیان ساڵی رابردوو )وه‌سفكرد) رۆژنامه‌ی 0.لی مۆند دیبلۆماتی)فه‌ره‌نسی لە مانشێكی مانكی 7/2007نووسیویەتی(دارایی پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن- نید، سی.ئای.ئەی-و حكومەتی ئەمریكییه‌وه‌ دابیندەكرێت) هەر لەو وتارەشدا ئاماژە بۆ پرسیارێكی گۆڤاری(Blauer Bote Magazin)دەكرێت(ئایا پەیامنێرانی بێسنوور بەشێكی نەپچراون لە هێزی رۆژنامەنووسانی ناتۆ؟) و لە سایتی (ترێند ئۆنلاین)یش وتارێكی نووسەر(ernard Schmid)لە مانگی 6/2016بڵاوكروەتەوە و تێدا هاتووە: سەرۆكی پەیامنێرانی بێسنوور (رۆبیرت مینراد)لە 2014بە پشتیوانی حزبی رەگەزپەرەست(بەرەی ناسیونال) هەڵبژێردرا و بوو بە پارێزەری شاری(beziers). لە 27،28 و29/5/2016 حزب و نزیكەی 2000ئەندامی لایەنە راستڕە توندڕەوەكانی فەرەنسا لەم شارە كۆبوونەوە بۆ كاركردن لەسەر بەرنامەی 51خاڵ بۆ دامەزراندنی بزووتنەوەكی نوێ بەناو(متمانەت هەبێت بۆ داواكردنی مافەكانت). لە خاڵە گرنگەكانیان بۆ نموونە(هەڵوەشاندنی 2رەگەزنامەیی بێجگە لە هاوڵاتیە ئۆروپییەكان و هەڵوەشاندنی مافی بەیەكگەیشتنی ئەندامانی خێزانە پەنابەرەكان، قەدەغەكردین مافی مانگرتن، درێژكردنی كاتی كاركردن و دواخستنی تەمەنی خانەنشینی لە 62ساڵ خزمەت بۆ 65ساڵ خزمەت، كار و خانوو یەكەمجار بۆ فەرەنسییەكان، …هتد.

دیارە ساڵی 2007، ساڵێكی رەش بووە بۆ رێكخراوی(پەیامنێرانی بێسنوور). ئیلكە گرۆس و ئیكارد زیكر لە 3/2/2007 وتارێ بڵاودەكەنەوە بەناوی(ئەركی بەگەوچاندن: پەیامنێرانی بێسنوور پارە لە ئەمریكا وەردەگرن) لە رۆژنامەی (یونگە ڤێڵت، 1/8/2007)و دەنووسن: لە شەوی27/5/2007كەناڵی كەرتی تایبەتی(RCTV)لە پەخشكردن راگیرا، نوێنەرانی رێكخراوی پاریسی بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ(پەیامنێرانی بێسنوور)لە نووسینگەی كەناڵەكە لە كاراكاس بوون)
ئەم دوو نووسەرە بە روونی خزمەتكاری پەیامنێرانی بێسنوور بۆ سیاسەتی ئەمریكی و هێزە راستڕەو و كۆنەپەرەستەكان روونتر دەكەنەوە: (بێجگە لە فەنزویلا، كوبا لە فۆكۆسی ئەم رێكخراوەیە: كوبا بە گوێرەی راپۆرتەكەیان لە 2007ی ئەم رێكخراوە پاریسییە دەنووسن>>دووهەم زیندانە بۆ رۆژنامەنووسان لە جیهان<< سەرچاوەی دارایی (پ. بێسنوور) لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بەرێگای(دەزگای نیشتمانی بۆ دیموكراسیNED)ە و 90%ی ئه‌و بڕە پارەیەش لە باجی كرێكاران و كارمەندان و هاوڵاتیان وەردەگیرێت. رێكخراوی(نید)یش وەك یەكێك لە دامەزرێنەرانی(Allen Weinstein)لەبارەی شێوازی كاركردنی رێكخراوەكەی و هاوشێوەكانی لە 1991دەڵێت: زۆر لەو كارانەی ئێمە ئەمڕۆ ئەنجامی دەدەین، پێشی 25 ساڵ لەلایەن cia بە نهێنی ئەنجام دەدران. ستۆپ، ستۆپ!

ئەمرۆ هەواڵێك لە سایتی ئاوێنە و ڤیدیویەك لە یوتوبم بینی، تێدا رێكخراوی(ستوپ دژە گەندەڵی بە هاوكاری رێكخراوی ئەمریكیNED)بەبۆنەی بڵاوكردنی دوا راپۆرتی ساڵانەی پڕۆژەكەیان(بەهێزكردنی لێپرسینەوەو دەسەڵاتی یاسا لە هەرێمی كوردستان)، خەڵاتیان دابەشكرد. وەك لە هەواڵەكە هاتووە(لەنێو 22میدیای لەسەر دۆسیەی گەندەڵی، ئاوێنە بە پلەی یەكەم دیاریكردووە.). لێرە دووبارە پرسیار هەیە: كێ لە پشت سەرنووسەری گۆڤار و رۆژنامە و رێكخراوە مەدەنیەكان راوەستاوە؟ رۆژنامەنووسەكان چی دەكەن لەلای قونسولی ئەمریكی لە كاتێكدا رۆژنامەنووسە ئەمریكییەكان و ئەمنستی ئینترناسیونال و چەندی رێكخراوی تر حكومەتی ئەمریكی بە پێشلكاری مافی ئازادی رۆژنامەگەری و تاك تۆمەتباردەكەن؟! بۆ نموونە(وەزارەتی دادی ئەمریكی جاسووسی لەسەر پەیویەندییە تەلەفۆنیەكانی ئاژانسی AP دەكەن-14/5/2013) بۆچی هیچ رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی تیرۆریستی هاوپەیمانان ناكەن بەڵام خەریك دوورگەیەكن(كۆریای باكوور)كە دەیان ساڵە خەڵك هیچ هەواڵێكی نازانێت؟ بۆچی باسی رۆڵی ئەمریكی ناكەن لە دامەزراندن و بەهێزكردنی قاعیدە و داعش بەڵام وەك(….) دەرژێنەوە بەسەر شوعییەكان؟!

بەهۆی جەهلەوە بێت یان بە هوشیاری، زۆرێك لە رۆژنامەنووس، نووسەر و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی كاری جەواشەكاری قیزەوەن دەكەن و(خەرجی وەردەگرن)لە رێكخراوگەلێكی گەندەڵ، ئاژاوەچی كە جەنگ و تیرۆر لەجیهان بڵاودەكەنەوە و هەرگیز بێلایەن نین و رێكخراوی ئەمریكی(National Endowment for Democracy)كە كورتكراوەكەی(NED)ە وەك نموونە دەهێنمەوە و چۆن بەشێكە لە (تینك-تانك) و پاشان رێكخراوێك لە چوارچێوەی ستراتیژی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و دژایەتی كۆمونیزم دەكات:
ئەگەر سترافۆر سێبەری (سی ئای ئەی)یە، ئەوا NED رووی یاسایی و داراییەكەیە. ئەگەر هەر كەسێك گومانی هەبوو لەوەی كە ئاژاوەكان لە فینزویلا ئەمریكای لەپشتەوەیە، ئێستا ئەو گومانە رەویەوە: گەورەترین ئاژانسی جیهانی(AP- لە 1848وە دامەزراوەو ئێستا 280 نووسینگەی هەیە لە جیهان) بەڵگەی بڵاوكردەوە لەسەر ئەوەی وەزاەرتی دەرەوەو و(NED) لە ساڵی 2013 بڕی 7،6ملیون دۆلار بۆ گروپە ئۆپۆزیتسیونەكانی فینزویلایان خەرجكردووە. دوو كەسایەتی گەورەی ئۆپۆزیتسیون(لیوناردۆ لۆپیتس و ماریا كۆرینا ماچودا) لە فەبروەری رابردوو لە هەمووان زیاتر بانگەوازیان بۆ توندوتیژی دەكرد بۆ ئەوەی دەسەڵاتی مادورۆ بڕوخێنن, پەیویەندی بە جاسوسێتی بۆ ئەمریكاوە هەیە. NEDو ئاژانسی جیهانی ئەمریكی بۆ گەشەپێدان(USAID) بڕە پارەكەیان گەیاندۆتە حزبەی(Primero Justici)و حزبی(Voluntad Popular) و رێكخراو ناحكومی(Sumate).
لە وتارەكەی رۆژنامەی گرانمای حزبی شوعی كوبا بەناوی(ئەمریكا خەرجی توندوتیژیەكان لە فێنزویلا دەدات) ئەم زانیارییەش هاتووە: (حكومەتی پۆلیڤی رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی(USAID) لە وڵاتەكەی دەركرد بەهۆی كاركردنی بۆ لەناوبردنی حكومەت و هاوكات حكومەتی ئیكوادۆریش پشتیوانی دارایی رێكخراوی ناوبراوی قەدەغەكرد بۆ پڕۆژەكان لە وڵاتەكەی.

رێكخراوی( ئوساید ) له‌لایه‌ن جۆن كه‌نه‌دی له‌ ساڵی 1961 دامه‌زرا و ده‌ستی هه‌بوو له‌ كاره‌ تێكده‌رانه‌كانی جۆرجیا له‌سه‌رده‌می شیڤرنادزه‌و هاتنه‌ سه‌ركاری میشائیل شكاشڤیلی له‌ سالی 2004و نینا بۆردژانادیس وه‌ك سه‌رۆكی په‌رله‌مان ئه‌وه‌ی له‌م ڕۆژانه‌ بۆم ده‌ركه‌وت : رێكخراوی (WADI )يش له‌گه‌ل(ئوساید) كارده‌كه‌ن و خه‌رجی وه‌رده‌گرن، به‌مه‌رجێك سوور ده‌زانن سه‌رچاوه‌ی ئه‌م رێكخراوه‌ كێیه و وبۆچی كارده‌كه‌ن .‌
NED چییە و كێ دایمەزراندووە و سەرۆكی بووە؟
بە مەبەستی لەناوبردنی”ئیمبراتۆریەتی شەڕ- مەبەستیان یەكێتی سوڤێتە” وەك خاڵی دەستپێكی دەزگا هەواڵگریەكان(cia ئەمریكی و IM16 ی بریتانی و ASAS ی سترالی)، رۆناڵد ریگان لە 1982 رێكخراویی(NED) ی دامەزراند و لە لەندەنەوە رایگەیاند. ئەم رێكخراوە هەر كۆمەڵەیەكی یاسایی ئەمریكی نیە یان تەنها ئامێرێكی وەكالەتی هەواڵگری مەركەزی، بەڵكو دەزگایەكی هاوبەشە لەبەرژەوەندی هەواڵگری ئوسترالیا و بەریتانیاش كاردەكات، بۆیە ریگان لە لەندنەوە راگەیاند.
بۆ ئەوەی راستی ئەم راستیە بشاردرێتەوە، رێكخراوەكە داوای لە هاوپەیمانەكانی كرد رێكخراوی هاوشێوەی خۆی دامەزرێنن، بەم شێوەیە دەوڵەتی كەنەدی لە 1988 رێكخراوی(ناوەندی ماف و دیموكراسی)دامەزراند و كار لەسەر هایتی دەكرد و پاشان بایەخی بە ئەفغانستان دا. بەهەمان شێوە بریتانیا لە 1991 دەزگای(ویستمنستر بۆ دیموكراسی)دامەزراند و بواری كاركردنی بۆ ئۆروپای رۆژهەڵات تەرخانكرد.
كاتێ كۆنگرێسی ئەمریكی لە 22/11/1983دەنگی بۆ دامەزراندی(نید)دا، نەیانزانی پێشتر بە نهێنی بوونی هەبووە بە گوێرەی رێنمایەكانی سەرۆكایەتی. ئەم بەڵگەنامەیە فەرمانی لابردنی نهێنی باش دوو دەیە لەسەر دەركرا و كاروباری”دیبلۆماسی گشتی” رێكدەخست.

نووسەری فەرەنسی(تیری میسان- بەرپرسی سایتی ڤۆڵتیر-) لە وتاری(نید رووخساری یاسایی cia)ە، پرسیار دەكان:
ئایا دەكرێت هنری كیسنجەر بەرێوبەری(NED) نوێنەری كۆمەڵگەی مەدەنی بێت؟
كاروبارەكان بەو شەفافییەتە نەبوو، چونكە هەموو كارمەندە گەورەكان كە پلەی ناوەندیان هەبوو لە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكی، بەرێوبەری (نید) بوون، بۆ نموونە وەك(هنری كیسنجەر، فران كارلوتشی، بیرژنسكی، بول وولف ویتز) كە بێ گومان وەك كەسایەتیگەلی خەباگێری ئیدیال لە پێناوی دیموكراسی نارۆنە مێژووەوە، بەڵكو وەك شەیتانگەلی توندوتیژی.
دارایی(نید) بە جیا گفتوگۆی لەسەر ناكرێت، چونكە رێنمایی وەردەگرێت لە ئەنجومەنی ئاسایشی قەومی بۆ جێبەجێكردنی ئۆپیراتسیونی بەرفراوان لەنێوان ئاژانسە هەواڵگرییە جیاوازەكان و پارەكان لە(ئاژانسی یارمەتی جیهانی)دەگوێزێتەوە بەبێ ئەوەی ئەو بڕە پارانە لە حیسابەكەی دەربكەوێت تا نەخرێتە چوارچێوەی حكومی. هەروا (نید) پارە لە cia وەردەگرێت پاش ئەوەی بەرێگای كەرتی تایبەتەوە سپی دەكرێتەوە لەلایەن دەزگای سمیت ریتشاردسون، دەزگای جۆن م. اولاین یان دەزگای هاری برادلی.
بۆ نموونە ئەمریكا نزیكەی یەك ملیارد دۆلاری خەرج كردووە لەسەر حزبە سیاسیی و كۆمەڵەكان لە وڵاتێكی بچووك وەك كە دانیشتوانەكەی 4 ملیون كەس تێناپەڕێنێت وەك لوبنان. وەزارەتی دەرەوە و(نید)نیوەی ئەو پارەیە كە تەرخانكرابوو بۆ لوبنان خەرج كرد و نیوەكەی تریشی cia بەنهێنی خەرجی كرد.
لە ساڵی 2003 و بە بۆنەی 20ساڵ دامەزراندینەوە، نید هەستا بە پیشاندانی سیاسی گشتی چالاكییەكانی و دەركەوت خەرجی زیاتر لە 6000 رێكخراوی سیاسی و كۆمەلاتی لە وڵاتانی جیهان لە ئەستۆگرتووە و دامەزراندنی چەندین دەزگا و رێكخراو بۆ خۆی گەڕاندەوە وەك سەندیكای(سۆلیدارنۆ) لە پۆلۆنیا، میساقی 77 لە چیكۆسلۆڤاكیا و اتبور لە سربیا و رادیوی 92 و رۆژنامەی ازلوبوجنج لە یوگسلافیای جاران و زنجیرەیەك لە دەزگاكانی راگەیاندنی”سەربەخۆ” لە عیراق.
NED رووی تری روخساری موخابەراتی ئەمریكیە بۆ لەناوبردنی شوعییەت لە كیشوەری ئاسیا. ئەمە تۆمەتێك نیە بخرێتە ئەستۆی ئەم رێكخراوە، كردەوە و رەفتار و پەیوەندی و ئەركەكانی پیشانی دەدات بەشێكی ترسناكە لە سەپاندنی وەحشیگەری لە جیهان:
– رێكخراوی فەرەنسی UNI كۆنەپەرەست كە لە دژی بزووتنەوەی خوێندكاران لە 1968دامەزرا، پشتیوانی دیكتاتۆر و گەندەڵەكانی ئەفریقای دەكرد. ساڵانە بۆ نموونە لە 1984-1985بڕی 575هەزار دۆلار لە نید وەرگرت. ئەم زانیاریە لە رۆژنامەیی(لیبراتسیون) بڵاوكرایەوەو كۆتایی بەو گەندەڵییە هێنرا. نید لە دژی بەشداری حزبی شوعی فەرەنسی لە حوكمڕانی بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە ناسیونال فرۆند و ئەوانی تر كرد.
– لەسەرەتای هەشتاكاندا تینك تانكی شەرنەگیزی و فراوانخوازی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بوو. ئەركە سینترالەكەی بریتی بوو لە هێرشكردن بۆ سەر حكومەتە ماركسیەكانی ئەمریكای لاتین وەك حكومەتی ئیل سلڤادۆر و حكومەتی ساندنستیەكان لە نیكاراگوا و هاوكات پشتیوانی لە حزبی كرستیانە دیموكراتەكان لە شیلی كرد كە كودەتای ژەنەڕاڵ بینوشیتی لێكەوتەوە.
– لە پشكنینی نووسینگەی نید لە قاهیرە بەڵگەنامەی زۆریان دەستكەوت بۆ ئەوەی (ئەخوان موسلمین) لە “شۆڕشی مەیدان” دەسەڵات بەدەست بگرێت. ئایا هەندێ حزب و رێكخراوی ئیسلامی لە كوردستانیش بە رێگای نیدەوە لە خزمەتی ستراتیژی ئەمریكا كاردەكەن؟
تییری وتارەكەی بەم رستەیە كۆتایی پێدەهێنێت: (ئەو توانا بێسنوورانە بە سەرپەرشتی ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا لە ژێردەستی-نید-هەیە نەك رێگە نادەن بە پشتیوانی دیموكراسی، بەڵكو كاردەكەن ئەگەر لە هەركوێ هەبێت، ژەهرای بكەن.)
لە هەرێمی كوردستان و عیراق چەندین رێكخراو كاری جاسووسێتی و دژایەتی شوعییەت دەكەن(پێشی دوو رۆژ برادەرێكم وتی بەشداری خولێكم كردووە، لەسەرەتای داتاشاوەكەیان وێنەی داس و چەكوش لەگەل كەلەسەری مرۆڤ پیشاندەدەن!) بەڵام بە خودی نید وەك پاشماوەیەكی جەنكی سارد، رێكخراوێكی هەیە بەناوی(سەنتەری ئەمریكی بۆ هاوپشتی كرێكارانی جیهان(ACILS)!
ئایا وەزارەتی ناوخۆی هەرێم ئاگاداری رۆڵی(نید)ە و چالاكییەكانی بەلایەوە ئاساییە بۆیە لە ئاستیاندا بێدەنگن؟ ئایا نووسینگەی رێكخراوە ناحكومییەكان بەخۆیان بەرهەمی(نید)ن؟ ئایا رۆڵی (نید) پێشێلكردنی سەروەری وڵات نیە؟ یان وڵات بە ئاگاداری حزبەكان كراوە بە خۆراكی گورگەكە و هیچ ناڵێن و ناكەن؟ ئایا حەق نیە داوا لە یەك بە یەكی رێكخراوە ناحكومییەكان و رۆژنامە و گۆڤارە”سەربەخۆكان” بكەین: خەرجییەكەیان كێ دابینی دەكات؟!(ئەبێ خۆیان سەرچاوە داراییەكانیا ئاشكرا بكەن)
حەقیقەتێكمان لەبەرچاوە: سوپای ئەمریكا و چەندین وڵاتی تر لە هەرێم چالاكن و تازە”رێگە”بە دامەزراندنی 5 بنكەی سەربازی دراوە، كۆمپانیای ئیكسون مۆبیل و شیڤرۆن و شەریكەكانیان و (بی پی)بریتانی و گلوبالی فەرەنسی و هاوشێوەكانیان ساڵانێكە بست بە بستی وڵات دەپشكنێنن و بەرهەمیان هەیەو بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانیش فەرمانی خۆیان دەردەكەن و حكومەتی هەرێمیش یەك بە یەكیان لە دژی ئێمە جێبەجێ دەكات، بۆیە بارودۆخەكەمان بەم ئاستە وێرانكراوە. (نید) بەشێكی ترسناكە لەو بەرنامەیە و باڵی دیبلۆماتی و سوپای تێكدانە و ئەوانەی بەناوی(دژایەتی گەندەڵی و ئازادی رۆژنامەگەری) وەك رێكخراوی (ستۆپ) و هاوشێوكانی خەرجی گیرفانیان لێی وەردەگرن و ئەو رۆژنامە و نووسەرانە دەیانناسن و بێدەنگیان هەڵبژاردووە و ئەوانەی دەڕۆنە خزمەتی(معالی قونسلی ئەمریكی)، پێیان خۆشبێت یا نا، بەشێكن لە بەرنامەی تیرۆر و جەنگ و ماڵوێرانی ئیمپریالیستەكان!
كەواتە:
– ستوپ (NED) و هاوشێوەكانی لە كوردستان و عیراق
– ستوپ كۆمپانییەكانی هاوپەیمانان لە كوردستان و عیراق!
– ستوپ سوپای ئەمریكا و هاوپەیمانان لە كوردستان وعیراق!
– ستوپ بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانی لە كوردستان و عیراق!
سوسیالیزم(شوعییەت) یان بەربەرییەت…بەهێزبێت خەباتی شوعی و چەپ لە كوردستان و عیراق!
ژیانی عەدالەتی ئاشتی و ئازادی عەدالەتی كۆمەلایەتی خەیاڵ نیە!

سەرچاوەكان

1- http://www.granma.cu/idiomas/aleman/unser-amerika/4sept-Vereinigte%20Staaten.html
2- تییری میسان: صندوقی نیشتمانی بۆ دیموكراسی نید” رووی یاسایی وەكالەتی هەواڵگری ناوەندی ئەمریكایە
3- Die CIA und ihr menschliches Antliz
4- Geheime Dieste Im Irak
5- “greater middle east’, Bernhard Schmid
6- Die USA nehmen mit Milionen Dollar jaerich massiv Einfluss auf die medien, weltweit.
بێویژدانی كۆمپانیای كانیبال: ستراتفۆر-Stratfor)وەك نموونە
لە 1996 یەكێك بەناوی(جورج فریدمان) كۆمپانیایەكی تایبەتی بەناوی(ستراتفۆر)لە بواری لێكۆڵینەوە، هەواڵ و جیوپۆلیتیك و ئاسایش و پڕۆژەی دوارۆژی جیۆپۆلەتیك و كێشەكان لە جیهان دادەمەزرێنێت. ناوەكەی لە لێكدانی چەند پیتێكی یەكەمی دوو وشە بەكارهێناوە(Strategic Forecasting) كە مانای( پێشبینی ستراتیژی)یە. پسپۆرەكانی بریتین لە پۆلەتەلۆگ، ئیكۆنۆمیست و پسپۆرانی ئاسایش كە بەرێگای”هەواڵگر”و سەرچاوە نهێنییەكانیەوە لە هەموو جیهان هەڵویست و راوێژكاری و پێشنبیەكانی بڵاودەكاتەوە. گۆڤاری (Barrons) لە 2010 بە سێبەری cia ناوی برد. ئەوەی لەژێر بەڕەی ئەم تینك تانكە بوو، لە 2012 پلاتفۆرمی ویكیلیكس هێنایە سەر بەڕە: 5ملیون ئیمیلی ئەم دەزگایە بڵاوكردەوە.
پەردە لەسەر رووی جۆرج فریدمان و دەزگاكەی لادرا و ئەمەش پەیامی دامەزرێنەری سترادفۆردە بۆ شێوازی كارو ئەركەكانی لە نووسێنیكیدا بۆ هاوكارێكی لە فەنزەویلا لە 6/دیستەمبەر/2011: ئەگەر سەرچاوەكە بەهاداربوو، دەبێ بیهێنیتە ژێر ركێفی خۆت. هێنانە ژێر ركێف واتە، كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەكە بە شێوەی دارایی، سیكسی یان دەروونی تا ئەو خاڵە كە ئامادەدەبێت لەگەلت رێكبكەوێت.).
كۆمپانیەكەی فریدمان لەسەر نهێنیەكان دەژێ. نزیكەی 30 هەزار كڕیاری هەیە و لەناویاندا سەر بە سوپای ئەمریكا، مێنیجەری صندوقی هیگیدە، سیاسەتمەداری گەورە و كۆمپانیای بانناسیونالی هەیە. هۆكاری بەخشینی دارایی بۆ ئەم كۆمپانیە تا ئێستا نادیار بوو، بەڵام ئێستا ئیدی (هاكەر)ەكان چوونە ناو تۆری كۆمپانیاكە و هەموو شتێكیان خستە بەرچاو: كۆنتڕۆڵی دەروونی سەرچاوەكانی زانیاری، گەیاندنی زانیاری لە رۆژهەڵاتی ناوین و جاسوسیكاری بۆ كۆمپانیای كیمیاوی(Dow Chemical).
لەبارەی بڵاوكردنی زانیارییەكانی كۆمپانیاكە، فریدمان وڵامی هیچ پرسیارێك ناداتەوە، چونكە وڵامدانیان دووبارە تاوانباری دەكەنەوە. بۆ نموونە: ستراتفۆر چ جۆرە پەیوەندییەكی هەبوو لەگەل سەفارەتەكانی ئەمریكا؟ جێگەركەی(فرید بورتون) بەخۆی جاسوسی دەزگای ئاسایشی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بووە. كۆمپانیا گەلێ وەك (داو شیمیكاڵ) و (كۆكا كۆلا) راوێژ لەم كۆمپانیایە وەردەگرن، چونكە وەك دەزگای ئاسایش كاردەكەن بەڵام وەك دەزگای ئاسایش كۆنتڕۆڵ ناكرێت.
فریدمان تۆمەتی ئەوەی سێبەری ciaە، رەتدەكاتەوە.
فریدمان كە خاوەن دەزگای پیشبینی جیوپۆلەتكی دوارۆژە لە جیهان و لە كتێبەكەی ساڵی 1991(جەنگی داهاتوو لەگەل ژاپۆن-430لاپەڕە)و كتێبی(100 ساڵی داهاتوو) پێشبینیەكانی نووسیوە لەبارەی جەنگی ئەمریكا لەگەل پۆلەندا، توركیا، بەڵام نەیتوانی پێشبینی هاككردنی كۆمپانیەكەی بكات!
لە گفتوگۆیەكی ((Der Aktionaerلەگەل فریدمان بە روونی بانگەواز بۆ رەگەزپەرەستی دەكات دژ بە پەنابەران، لەمەشدا بە میتۆدی(جەنگی كلتورەكان)و باسی جیاوازی كلتوور دەكات و ئەم گومانە دەخاتەڕو : فەرموو چۆن ئەم وڵاتە-ئەڵمانیا-پێكەوەژیانی مرۆڤ فەراهەم بكات كە كلتوور و عەقڵییەتیان بەو شێوەیە توندڕەوبن بۆ نموونە وەك پەنابەرەكانی رۆژهەڵاتی ناوین.)
لە درێژەی قسەكانی: هەمیشە ئینتگراتسیونی بیانییەكان بۆ ئۆروپا كێشە بووە….پرسیارە زۆر گرنگەكە ئەمەیە: چۆن یەكێك دەبێتە ئەڵمان یان ئۆروپی. ئەمە زۆر سەختە).
هەروا چەندین بۆچوونی تر كە لە نەخوێندەوارێكی ئاواییە دووردەستەكانی گەرمیانیش نایبیستی.
لە ڤیدیویەك(لە یوتوب بەناوی پێشێلكردنی مافی چاپدان، كوژراوەتەوە) دیك براند-بەرێوبەری بەرنامەی هاوبەش لە ئەنجومەنی شیكاگۆ بۆ كاروباری جیهانگیری پێشوازی لە فریدمان دەكات. لەم گفتوگۆیە فریدمان نموونەی قیزەوەنترین سیاسەتی رۆناڵد ریگان بەهەند وەردەگرێت و دەڵێت: ئەو سیاسەتە كە من وەسیەتی رۆناڵد ریگانم كرد، لە عیراق و ئیران بەكاریهێنا. ریگان پشتیوانی لە هەردوو لایەنی جەنگەكەی دەكرد كە لە(1980-1988)و دژ بە یەكتری بجەنگن.
بۆ رسواكردنی پلانە دژە ئازادی ئینسانییەكانی ستراتفور، هەر یەك لە چالاكوانی ئەنۆنیمۆس(بارێت بڕاون)بە 5ساڵ زیندانی و چالاكوانی ئەكوپی(جیرمی هاموند) بە 10 زیندانی لەلایەن دادگاكانی ئەمریكا مەحكومكران. لە كوردستان كێ چاوساغی بۆ تینك-تانكی ستراتفۆر دەكات؟ كێ پێشتر چاوساغی بۆ ئینتەرپرایز دەكرد؟!
ئەگەر دەتانەوێت بە كەرامەت و سەربەرزی بژێن، پشت لەهەموویان بكەن، خۆفرۆشی و خیانەت و سەتەمكار بە مەسەلەكی ئاسایی، ویژدانفرۆشی جێگای”شانازی”، بۆیە تاقە یەك رێگایە هەیە: شوعییەت و شێوە ژیان و كاری هەرەوەزی بكەن بە ماڵی خۆتان!
پرسیار: هەموومان دژ بە وەحشیگەری داعش لە فەرەنسا ناڕەزایەتیمان دەرخست، بەڵام بۆچی لە د1ی وەحشیگەری فەرەنسا لە كوشتنی خەڵكی مەدەنی هیچ ناڵیین؟ لە لاپەڕە نهێنیەكانی cia و هەواڵگری بریتانی لەبارەی سالانی 1947-1963بڵاوكرانەوە
سكەنداڵێك بە نموونەی حزبێكی نەرویژی!
حزبی كرێكارانی نەرویژ خۆی بە نوێنەری كرێكارانی وڵاتەكەی دەزانێت، بەڵام سەرۆكەكەی(یانس شتۆلتنبێرگ)كە پێشتر سەرۆكوەزیرانی ولاتەكەی بووە، ئێستا سەرۆكی(هاوپەیمانی ناتۆ)یە كە دەزگایەكی سەربازی جیهانییە و دەستی لە میلیتاریزەكردنی جیهان و كوشتنی مەدەنی و بەرپاكردنی جەنگی ئیمپریالیستی لە چەندین وڵاتانی دنیا هەیە.
ئەم حزبە رێكخراوێكی هەیە بەناو(فریاگەوتنی میللی نه‌رویژ) و لە دوو خاڵی سەرەكیدا لە سایتەكەیان، خۆیان بە خوێنەران دەناسێنن و دەنووسن، ئێمە:
– رێكخراوێكی بزووتنەوەی كرێكارانین بۆ هاوپشتی مرۆیی
– رێكخراوێكی سیاسی سەربەخۆین.
زۆر ئاسایی دەبوو ئەگەر بەرپرسانی ئەم حزبە ببن بە سەرۆكی بزووتنەوەی ئاشتی یان ژینگەپارێزی و رێكخراوێكی جیهانی ئەنتی فاشیست، بەڵام نەك ناتۆ كە دوژمنی سەرسەختە دژ بە كرێكاران و گەلانی ژێردەستەی جیهان بە كرێكارانی نەرویژەوە!
ئەمە سكەنداڵ و ئابرووچوونێكی گەورەیە بۆ كرێكارانی نەرویژ و بە گشتی بۆ خەڵكی ئاشتیخوازی نەوریژ.
دەبێ دەستلەكاركێشانی شتۆلتنبێرگ و مەحكومكردنی هەڵویستی ئەم حزبە ببێت بە داواكاری رێكخراوی فرایاكەوتنی میللەتی نەرویژ!
خەڵكی نەرویژ پێویستی بە هاوپەیمانی ناتۆ نیە!
(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
(پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە)
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟

ده‌زگای كۆنراد ئه‌ده‌نه‌وه‌ر

رێکخراوی( Konrad adenauer Stiftung) لە هەریم چالاکە. ئەم رێکخراوە رۆلى سەرەکى هەبوو لە هاتنە حکومەتى (موریسیو ماکرى) لە ئەرژەنتین . لە 5 /ئەیلول هانز بورتینک لە زارى سەرۆکى پیشیوى ئەم دەزگایە لە 2003 وتى : ئەم پیاوە دەبێتە سەرۆکى ئەرژەنتین . من شانازى دەکەم کە دەزگاکمان هەر لە سەرەتاوە لەم پرۆسەیە بەشدارى کردووە .) .
دەزگاى کۆنراد ئەدەنەوە پشتیوانى لە حزب و لایەنە راسیست و ئەنتى کۆمۆنیستەکانى ئۆکرانیا دەکات ، بۆ نموونە پشتیوانى لە(فیتالى کلیتشکۆ)دەکات کە بە ئاشکرا (سلاوى هیتلەرى)یانە دەکات .
ئەلمانیا بەرێگاى ئەم جۆرە رێکخراوانەوە شانبەشانى دەزگاى هەواڵگرى(BND)و ئینیستیتوتى ( غۆتە )وە بەشدارى لە تیرۆر و دامەزراندنی حکومەتە دیکتاتۆر و فاشیستەکان دەکات ، بۆ نموونە: شانبه‌شانی CIA ، رۆڵێكی خوێناوی هه‌بوو له‌ كوده‌تای بینوشیت له‌ شیلی . ئه‌م ده‌زگایه‌ نووسینگه‌ی هه‌یه‌ له‌ سلێمانی .
وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە
لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری).
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ! بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە....ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە. ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟! تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا...پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە"گۆڤارە سەربەخۆكان"بڵاوی بكەنەوە....ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی"هاوپەیمانییەكی بكوژ"ی زلهێزە...جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو. هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد! لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.)) مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە"ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان"مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ! شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو. ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟ ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.
ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008
جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!

زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.

ئاژاوەی داهێنەرانە!

ئەمە تیئۆری گەورە فەیلەسوفی كۆنەپارێزە راستڕەوەكانە(لیڤی شتراوس)ە كە كۆنەپارێزە راستڕەوی ئەمریكا كاری پێدەكەن. ناواخنەكەیشی ئەمەیە: جەماوەر لەناو هەرانانەوە غەرق بكەن تا نوخبە بتوانێ جێگیربوونی بارودۆخەكەی دابین بكات). لە ئەمریكا شتراوسییەكان ناسراون و گۆڤاری(كۆمینتەری)دەردەكەن. پرۆفیسۆر نۆرمان پۆتهۆراس سەرپەرشتی دەكات و بە گرنگترین بەرهەمی كۆنەپارێزەرە نوێكانە.
مافیای چەك و ئەتۆم لەسەرووی یاسان!
لە وڵاتی(ئازای سەرمایەی دارایی، كۆمپانیای بانناسیونال وجەنگ و هەژاری) بە گوێرەی راپۆرتی لیژنەی چاودێریكردنی ئەتۆم، لە 23/3/2011ئاشكرای كرد كە ئەركی راگەیاندنی هەڵەی كەرەستە و”لەكاركەوتن” كە لەوانەیە رووداوی كارەساتئامێزیان لێ بكەوێتەوە لە زیاتر لە یەك لەسەر سێی حاڵەتەكان، پشتگوێ خراون).
حكومەتە مەدەنی و دیموكراسیەكەی”بەڕێز”رۆبن تەنها لە ساڵی2008دا وەك پەیمانگەی تۆژینەوەی ئاشتی جیهانی بڵاویكردووە، بودجەیەكی خەیاڵی بۆ جەنگ تەرخان كردووە(1.464 بلیون دۆلار)!. ئێستا ئۆباما درێژە بە كارو ئەركەكانی سەرۆكەكانی پێشتری دەداو پشتیوانی لەو دیكتاتۆرانە دەكات كە لە سەدام یان ئەحمەدی نەژاد كەمتر نین، بۆ نموونە بە بڕی 60ملیارد دۆلار 84 فرۆكەی جەنگی(ف.15)، 70هیلیكۆپتەر لە جۆری ئەپاچی، بە سعودیەی عەرەبی دەفرۆشێت. بەڵام ئاشكرایە ئاشتییەكەی(ئینتەرپرایز) شێوەی تری هەیە، بۆ نموونە لە ووڵ ستریت جۆرنال نووسراوە: تەنها بە پڕچەككردنی سعودیەی عەرەبی بە فرۆكەی جەنگی، كار بۆ نزیكەی 77هەزار كەس لە كۆمپانیای بۆینگ دابین دەبێت. ئۆباما ئێستا خەریكە زەمینە بۆ بازرگانی بە سیستێمی(تات) خۆشدەكات. راكێتەكانی ئەم سیستێمە دەگاتە دەرەوری و بەرزی ئەتمۆسفێری زەمین. ئیمارات بە بڕی 7ملیارد دۆلار نموونەیەكی هاوشێوەی ئەو سیستێمە كرێوە لەگەل 147راكێت.

وا باشە رۆبن لەبری ئەوەی درووشمی”عەدالەتی كۆمەڵایەتی و ئازادی” بەخەڵكی كوردستان بفرۆشێ، وا باشە خۆی و پەیمانگە”زانستی و بێلایەنەكەی” خەریكی گەندەڵی بۆرسەی ووڵ ستریت و لابردنی قەرزی بانقەكان لەسەر ملیونان هاوڵاتی ئەمریكا ببێت و وەك كەسێكی”ئازادیخواز”بە بەڵگەوە بیسەلمێنێ كە تەرخانكردنی پتر لە یەك بلیون دۆلار بۆ وەزارەتی بەرگری، باشتر وایە بۆ ئاشتی تەرخانی بكەن و بەمە خۆشەویستی گەلانی دنیا دابیندەكەن! وەك هاوڵاتییەكیش تكا لە برادەرە دژ بە گەندەڵییەكانی دەكەم، بەڵكو نەختێ مەشوەرەت بە”سەرۆكی مێژوویی”وڵاتەكەی بدەن بۆ خزمەتكردنی خانەشینەكانیان و خزمەتگوزاری تەندرووستی بۆ هەژاران و بێكار و لانەوازەكانیان باش بكەن نەك بە گوێرەی بەرنامەی(Medicaid) كەمی بكەنەوە!، ئاخر باش نییە 23ملیون ئەمریكی بە بێ بیمەی تەندرووستی بژین: ئەمە بۆ ئاشتی جیهانی خراپە و پێشێلكردنی جاڕنامەی مافی مرۆڤە! هەروا(باج)یش كەم بكەنەوەو كرێی كار زیادبكەن تا هەموو ئەمریكا لەسەر قەرز نەژێن و تۆزێك كەرامەت بۆ هاوڵاتییەكانیان دابین بكەن!
ئێمە خۆمان ئەقڵ و توانامان هەیە بۆ خەباتكردن لە پێناو عەدالەتی كومەڵایەتی كە حكومەتەكەی ئەو بە ئاگر و ئاسن لە دژیدا رادەوەستێ، وەك نزیكترین مێژووی ئەمریكای لاتین و دژایەتیكردنیان بۆ شوعییەت پێماندەڵێن!
ئەوە چارەنووسی ئەو رەشبیرە جاش قەڵەمانەیە كە خۆیان بۆ ملكەچی و جاشایەتی و خۆفرۆشتن بە ئەم یا ئەولایەن تەرخانكردووەو بەردەوام خۆیان وەك كەسانی دڵسۆزی”بێلایەن”و دژ بە گەندڵی و دڵسۆزی عەدالەتی كۆمەڵایەتی بە هەژاران دەفرۆشن و لەراستیدا ئەجندای كۆنەپەرەستی و تاوان جێبەجێ دەكەن…

ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!

ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…
تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیەكانی سیسیلیا رێكخستووە.
ئایا دامەزراندنی راگەیاندكارانی سوور پێویستە؟!
ئەمە نامەیەكە بۆ ئەو رۆژنامەنووسانە كە خۆیان بە كەسانی چەپ دەزانن و بە هەموو شێوەیەك هەوڵدەدەن پێگەكەی لەناو كۆمەڵگە بەهێزبكەن لە سەردەمێكدا كە راگەیاندنی ئیمپریالییستی دنیای سەرمایەداری و پەلوپۆكانی هاوشانی(سوپای ناتۆ، صندوقی دراوی جیهانی، دەزگا سیخوڕیەكان، دادگای نیودەوڵەتی، بانقی جیهانی، G7، G20، شانەكانی بیركردن-Think tank) هەنگاودەنێن و بە وردترین شێوە خۆیان رێكخستووە.
بۆ نموونە: زانیاری بە هاوڵاتیان نادرێت لەبارەی (كودەتا نەرم)ەكەی بەرازیل، هیرشكردن بۆ فەنزەویلا، بەرەی چەپ لە توكیا، پیلانگێڕی ئەمریكا دژی ئۆكرانیا و قەدەغەكردنی حزبی شوعی لە چەند وڵاتێك، بارودۆخی زیندانەكانی ئەمریكا، یەكگرتنی چەپ لە سپانیا، جەنگی ئەمپریالیستی لەوڵاتانی ئەفریقا و زیانیان بە ژینگە و هەزاران رووداوی رۆژانەی جۆراوجۆری جیهانی كە راستەوخۆی كاریگەریان لەسەر ژیانی ئێمە هەیە. ئەوەی لە كەناڵەكانی تەەلەفزیون بڵاودەكرێنەوە لە ئاژانسە سەرمایەدارەكان وەردەگرن و تەنانەت ئەو كەناڵانە كە پەیامنێریان لە هەندی وڵات هەیە، زانیاری لەبارەی موقاوەمەت، خەباتی شوعی و چەپەكان بە هاوڵاتیان نادەن.

ئەی ئێمە؟

پەرتەواز، كەمكردن لە بایەخ و رۆڵی یەكتر، ناڕۆشنی لە هەڵویستەكان و لە ئەنجامدا نەیارەكانمان سوودیان لەم لاوازییە وەرگرتووە.
ئێمەش ئەتوانین بەرێگای جۆربەجۆر هەوڵ بدەین بۆ ئەوەی توانامان چڕبكەینەوە بۆ دامەزراندنی(ناوەندی راگەیاندنی سوور، رۆژنامەنووسانی سوور، هەواڵنێرانی سوور، راگەیاندكارانی سوور)ی هاوبەش لەبواری راگەیاندنی ئەلكترۆنی، كاغەز، رادیو، تەلەفزیون، هەوالً و راپۆرت و
ئامانجی ئێمە پێكەوە بریتی بێت لە شكاندنی تیرۆری ئەنتی كۆمونیزم و هێرشی بەرفراوانی سەرمایەدارانی جیهان و ناوخۆ لە دژی(مافە چینایەتییەكانمان و گەوجاندنی جەماوەر و درۆكردن و پۆشینی تاوانی جەنگە ئیمپریالیستییەكانیان و ملیتاریزەكردنی ژیان لەسەرزمین و تێكدانی ژینگە).
ئەم نووسینە هەنگاوی یەكەمە و هیوادارم هەر راگەیاندكارێك لەلای خۆیەوە بە پێشنیار و رەخنە و بۆچوونی ئەرێنی هەوڵ بۆ قووڵكردن و بەهێزكردنی ئەم پێشنیارە بكات.
(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟

وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە

لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری )
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ! بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە….ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە. ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟! تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا…پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە”گۆڤارە سەربەخۆكان”بڵاوی بكەنەوە….ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی”هاوپەیمانییەكی بكوژ”ی زلهێزە…جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو. هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد! لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.)) مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە”ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان”مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ! شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو. ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟ ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.
ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008

جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!
زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.
ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!
ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…

تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیاكانی سیسیلیا رێكخستووە.
تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا پاش 1945 تا ئێستا(بە كورتكراوی )
یەك بە یەكتان درووشم و بەڵێنی گەیاندنی راستی بە بینەرانتان داوە، بەڵام بۆ جارێكیش نەمانبینی و نەمانبیست رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی ئیمپریالیزمی ئەمریكی و هاوپەیمانەكانی بكەن. بێدەنگی ئێوە لە تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا كه‌ له‌دوای 1945 تا ئێستا گه‌یشته‌ نزیكه‌ 25ملیون مرۆڤ ، تەنها لە جەهالەت، دووڕوویی و خۆفرۆشی سەرچاوەی گرتووە: چەتەی قەڵمهەڵگرن. قەڵەهەڵگری. راگەیاندنەكانی ناو خودی ئەمریكا و جیهانی سەرمایەداری سەر بە حكومەتەكانیان نەك ئۆپۆزیتسیونەكانیان زیاد یان كەم رەخنە ئاراستەی حكومەتەكانیان دەكەن، بەڵام ئێوە ئەوەندە بێئاست و كەسایەتین بۆ خاتری چەند دۆلارێكی چڵكن بێدەنگیتان هەڵبژاردووە و تەنانەت كار گەیشتووەتە ئەو رادەیە قونسوولی ئەمریكی بە بەرگریكار لە ئازادی بە خەڵكی كوردستان بناسێنن و زۆرێكتان تەشریف دەبەن بۆ لای”جەنابی عالی”. ئێوە بەم هەڵویست و رەفتارە مافی رەوای بینەران پێشێل دەكەن و بوون بە بەشێك لە ئامێری گەمژادندن و نەزانی و سیخوڕی و چەتەیی و شەرەفی قەڵەمتان خستوەتە ژێرپێی سیستێمی تاوان و تیرۆر و چەوسانەوە لە جیهان.

لێرە ئەم زانیاریانە بڵاودەكەمەوە بەو هیوایە بۆ جارێكیش بێت، ئەم زانیاریانە(ئێستا هەموویان دەڵێن ئەیانزانین)بگەیەنن بە رای گشتی!
– ئەڵمانیا1945: موخابەراتی ئەمریكی(CIC) لە پسپۆرانی پۆلیسی نازی و چاشەكانی سوپایەك دادەمەزرێنن لە 35 هەزار كەس لە دژی یەكێتی سوڤێت و بەشی هەواڵگری نازی(Fremde Heere Ost) وەك0رێكخراوی(Gehlen) و بە یارمەتیان كاری تێكدەرانە و نائارامی لە رۆژهەلاتی ئۆروپا ئەنجامدەدا. لە پاشاندا لە رێكخراوی(كێلین) دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی(BND) دادەمەزرێنن. یەكێك لە كارمەندان و پسپۆری- گستاپۆ كە لەلایەن موخابەراتی ئەمریكا وەرگیرا و لە دەستگیركردن پارێزرا ناوی(كلاوس باربی-klaus Barbie-) كە لە شاری لیۆنی فەرەنساوە دیپۆرتكردنی جووە فەرەنسییەكانی بۆ ئۆردوگای لەناوبردن رێكدەخست. (باربی) لە 1951 لەلایەن(cia)وە بەناوی(كلاوس ئەڵتمان)رەوانەی پۆلیڤیا كرا و لەوێوەوە كۆماندۆی تیرۆركردنی سیاسەتمەدار و سەندیكاییە چەپەكان لە وڵاتانی ئەمریكای لاتین بەرێوەدەبرد.
– چین(1945-1949): لە جەنگی ناخۆی چین، لە دژی كۆمونیستەكان، پشتیوانی لە (شین كای شیك) دەكەن ولێرەش سەربازە دیلەكانی یابان كە پاش ژێركەوتنی وڵاتەكەیان لە جەنگی جیهانی دووهەم، بەكاردەهێنن.
– فلیپین(1945-1953): لە دژی حكومەتی چەپگەرای(Huks) و خەڵتانی خوێن كرا و پاشان چەتەكانی لە وڵاتەكە دامەزراند و (فیردیناند ماركۆس)یان كرد بە(پیاوە بەهێزەكە).
– ئیتالیا1947-1948): (cia) هێزەكانی مافیا و گروپە تیرۆریستە راستڕەوەكان لە دژی كۆمونیست و سۆسیالیستەكان چەكداردەكات. بۆ ئەم مەبەستە پسپۆرەكانی چەتەكاری لە ئەمریكاوە رەوانەی ئیتالیا دەكەن.
– یونان(1949-1949): ئەمریكا پێكەوە لەگەل سوپای بەریتانیا لە(جەنگی ناوخۆی یونان) كاردەكەن بۆ شكاندنی بزووتنەوەی موقامەتی ئەنتی فاشستی كە لە دژی ئەڵمانە داگیركەرەكان خەباتیان دەكرد. موخابەراتی ئەمریكی دەزگای بەدناوی(KYP)لەم وڵاتە دادەمەزرێنێت.
– 1950(ئەمریكا): ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی(NSC) بەناوی فایلی(68) ستراتیژی تازە دادەرێژێت و یەك ملیون سەرباز لە 675بنكەی سەربازی لە جیهان تەرخاندەكات. ئەم هێزە تا 1975دەستوەردانی سەربازی لە 215ئەنجام دەدەن.
– پۆرتۆریكۆ(1950): كۆماندۆیەكی ئەمریكا راپەڕینێك بۆ سەربەخۆیی نیشتمانی لەناودەبەن.
– كۆریا(1950-1953): ئەمریكا لە كێشەی كۆریا لەشكركێشی دەكات و پشتیوانی لە حكومەتی كۆریای باشوور دەكات و لە نەتەوە یكگرتووەكانپشتیوانی بۆ دابیندەكات. فرۆكەوازنی ئەمریكا 12000بنكە و دەزگا لە كۆریای باكوور وێراندەكات و نزیكەی 2 ملیون مرۆڤ دەكوژن و 500هەزار كەس لە كۆریای باشوور كیانلەدەستدەدەن.
– ئێران(1953): حكومەتی هەڵبژردراوی موصەدەقە لە 1951، نەوتی كۆمپانیای(ئەنگلۆ-ئێران) خۆماڵیدەكات. پاش دوو هەفتە لە هەڵبژاردنەكە، هێزێكی سەربازی مەشقپێكراو لەلایەن (cia) كودەتادەكەن و ئەمریكا شای ئێران دەكات بە حاكمی وڵاتەكە و هێزە شوعی و دیموكراتەكان كۆمەڵكوژی و زیندان دەكەنز
– گواتیمالا(1954): ئەمریكا كودەتایەك دژ بە حكومەتی(ئاربێنز) رێكدەخات. ئەم حكومەتە ویستی چاكسازی كشتوكاڵی بكات و كۆمپانیای ئەمریكی(United Fruit ) خۆماڵی بكات. پاش سەركەوتنی ئەم كودەتایە، حكومەتە دیكتاتۆری سەربازییەكەی 140 هەزار هیندیە سوورەكانی كوشت یان بێسەروشوێن كرد.
– میسر(1956): ئەمریكا هەوڵیدا بۆ نائارامی لە میصر كە جەمال عەبدولناسر یەكێك لە سەرۆكەكانی حكومەتە بێلایەنەكان بوو. عەبدولناسر (قناە سویس)ی خۆماڵیكرد، بۆیە ئەمریكا پێكەوە لەگەل بەریتایا و ئیسرائیل جەنگیان لەدژی میصر بەرپاكار و بەناوی(جەنگی سویس) نێوبانگی دەركرد.
– لوبنان(1958): 14 هەزار سەربازی ئەمریكی وڵاتەكە داگیردەكەن.
– كوبا(1961): لە 1/1/1959 كاسترۆ سەركەوتنی شۆڕش بەسەر حكومەتی دیكتاتۆری سەربازی پاتیستا راگەیاند.كاتێ‌ شۆرشش بەڵێنەكانی بە خۆماڵیكردنی زەمین جێبەدێ كرد، ئەمریكا بڕیاری ئابلۆقەدانی كوبای راگەیاندو كاری سەربازی بۆ تێكدانی وڵاتەكە جێبەجێكرد. لە 1960 ئەمریكا دەستیكرد بە بۆردومانكردنی پاپۆڕی فەرەنسی(Coubre) وتی و لە ئەنجامدا 81 كەس كوژرا و 300كەس برینداربوون. لە 1961 موخابەراتی ئەمریكی بە پشتیوانی دارایی سەرمایەدارەكانی كۆمپانیای(یونایتد فروتی)لە گواتیمالاوە سوپای چەتەكان پێكهێنا و دوورگەی بەرازی سەر بە كوبایان داگیركرد و راستەوخۆ سیستێمی موشەكی دژی ئاسمانی كوبایان بۆردومانكرد و هێشتا ئابلۆقەكەی درێژەی هەیە.
– كۆنگۆ/ زائیر(1961): چەتەكانی cia سەرۆك (لۆمەمبا)ی ئەنتی ئەمپریالیستیان تیرۆركرد. چەتەكان دەسەڵاتیان بەدەستەوە گرتز
– لاوس(1962): سەرەڕای ئەوەی رێككەوتننامەی ژنێف بوونی سوبای بیانی لە وڵاتی لاوس قەدەغە دەكات، بەڵام ئەمریكا هێزێكی سەربازی نهێنی”Us- Armee Clandestine” پێكدەهێنێت كە هێرشیان بۆ (ڤێتنام)یشیان كرد. ئەم سوپایە لە 35هەزار چەتە پێكهات كە خەڵكی چیانشینی چاندنی مادە هۆشبەرەكانن و خەرجی سوپاكە لە پارەی بازرگانی بەم مادەیە دابینكرا.
– ڤێتنام(1963-1975): ئەم وڵاتەش داگیركرد و لە ئەنجامدا 3 ملیون ڤێتنامی تیرۆردەكەن، نیو ملیون كەمئەندام و 900هەزار منداڵ بێ دایك وباوك، بەڵام لەدواییدا بەسەرشۆڕی شاربەدەر كرا.

– ئەفریقیای باشوور(1963-1990):

Cia بە فڕۆكەی زانیاری پشتیوانی لە حكومەتی ئەپارتەهایدی(رەگەزپەرەست) و خەباتگێرانیان حزبی شوعی ئەفریقای باشوور تیرۆركرد. 120 هەزار ئەندامی(ANC) تیرۆركران و (نیلسۆن ماندیلا) كە ئەنامی لیژنەی مەركەزی حزبی شوعی بوو، زیندانی كرد.
– بەرازیل(196 -1990) : كاتێ‌ سەرۆكی هەڵبژێردراو(Joao Goulart) بە وریاییەوە دەستی بە ریفۆرمی زەوی كرد و سنوری دانا بۆ بڕی ئەو پارەیە كە بۆ دەرەوەی وڵات بڕوات و كۆمپانیایەك كە شەركی كۆمپانیایەكی بانناسیونالی ئەمریكی(ITT)خۆماڵیكرد، ئەمریكا كودەتایەكی سەربازی رێكخست.
– كۆماری دۆمۆنیكان(1963): لەبەر ئەوەی سەرۆكی هەڵبژێردراو(جوان بوش) دەستی بە چاكسازی كۆمەلایەتی كرد لەلاەین سوپاوە لە دەسەڵات لابرا و، كاتێ خەڵك رژانە سەر شەقام بۆ گەڕاندنەوەی سەرۆكە هەڵبژاردووەكەیان، ئەمریكا 23هەزار سەربازی نارد و راپەڕینەكەی دامەرگاندەوە.
– ئیندنوسیا(1965): لەژی حكومەتی ئەنتی ئیمپریالیستی سوكارنۆ، موخابەراتی ئەمریكی هەستا بە ئامادەكردنی سوپا. كاتێ (بەرەی گەل) كە پشتیوانی لە سوكارنۆ دەكرد، دەسەڵاتی سوپا لاببەن، ئیتر هێرش بۆ خەڵك لەلایەن سوپاوە دەست پێكرد و سەدانهەزار كەس تیرۆركران.
– یونان(1967): پاش چەند هەفتەیەك لە هەڵبژاردن، cia دەستیكرد بە كودەتا دژ بە حكومەتی دیمركراتی پاپانئەندریو بەرپادەكەن و لەماوەی یەك مانك 8هەزار كەس تیرۆركرا و پاشان 7ساڵ لە دەسەڵاتی فاشیستی دەستپێدەكات.

– پۆلیڤیا(1967): cia كاروباری سوپا دژ بە پێشمەرگەكان بەرێوە دەبات و تشی گیڤارا و هاوڕێیەكانی تیرۆردەكەن.
– شیلی(1970-1973): سلڤادۆر ئەلیندی لە هەڵبژاردنی 1970 وەك پاڵێوراوی (بەری گەل) بە زۆرینەی دەنگ بۆ سەرۆكایەتی هەڵبژێردرا. كاتێ‌ وەزیری بەرگری وڵات(رینە شنایدەر) بەرووی داواكاری cia بۆ بەرپاكردنی كودەتا، كۆماندۆیەكی نهێنیان نارد و (رینە)یان تیرۆركرد. هەروا پاش 3 ساڵ لە كاری تێكدەرانە و درووستكردنی نائارامی، پیاوی ئەمریكا (ژەنەرال بینوشیت) كودەتاكەی cia جێبەجێكرد و سەرۆك (ئەلیندی)یان تیرۆركرد. یاریگای سانتیاگۆ كرا بە زیندان بۆ دەیان هەزار شوعی و چەپ و سەندیكایی و لایەنگرانی سەرۆك حكومەتی دیموكرات و یەك بە یەكیان لەلایەن كۆماندۆی كوشتن، تیرۆركران و لەوانە سروودبێژی بەناوبانگ(ڤیكتۆر گارا). وەزیری دەرەوەی ئەمریكا( هنری كیسنجەر) لەبارەی هەڵویستی حكومەتی وتی: (ناكرێت ببینم و رێگەبدەم بەوەی چۆن وڵاتێك دەبێتە ماركسی، تەنها لەبەر ئەوەی خەڵكەكەی كەم ئەقڵن.
– هۆندۆراس(1972): پاش گیركردنی راستەخۆی سوپای ئەمریكا و كودەتای سەربازی لە ساڵی 1972، لە ساڵی 1975و 1978كۆبوونەوەیەك بۆ نووسینی دەستوور دەسەپێنێت كە سۆسیالیست و شوعی و لە هەڵبژاردن بێ بەشدەكرێن..

– قوبروس(1974): ئەمریكا پێكەوە لەگەل حكومەتی فاشیستی یونان كودەتایەك بەرپادەكەن لە دژی حكومەتی دیموكراتی سەرۆك (ماكاریوس) كە لە هەڵبژاردن دەنگی هێناوە. ماكاریوس لە هەوڵی تیرۆركردنی رزگاری بوو. كاتێ‌ هێزە دیموكراتەكان حكومەتی دیكتاتۆری فاسیستیان لەناوبرد، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ لای حكومەتی توركیا بای دایەوە و قوبرسیان داگیركرد. هەزاران كەس تیرۆركران و 200 هەزار كەس ناچاربوون ماڵ و حاڵیان بەجێ بهێڵن.
– تەیموری رۆژهەڵات(1975): ئەمریكا ئامادەنەبوو دان بە سەربەخۆیی ئەم وڵاتە بنێت كە لە لەلایەن بزووتنەوەی(فریتلین) بانگەوازی بۆ كرا تا لە دەسەڵاتی داگیركاری پورتوگال رزگاریان ببێت. لەبری ئەوە پشتیوانی لە رژێمی سوهارتۆی ئیندنوسیای كرد كە بەخۆی كرێگرتەی سیاسی و ئابووری ئەمریكایە. لە ئەنجامی ئەم داگیركردنە 200هەزار هاوڵاتی تیرۆركران.

– ئەرژنتین(1976): بەسەرپەرەشتی cia كودەتای سەربازی لە د1ی حكومەتی مەدەنی بەرپاكرا. كۆماندۆی كوشتن لەسەر داوای رژێمی ڤیدیلا تیرۆریان لە وڵات بڵاوكرد. هەزاران تێكۆشەر تیرۆر و بێسەروشوێن كران(دایكانی كۆڕەپانی دی مایۆ تا ئێستا بەدوای چارەنووسی جگەركۆشەكانیانن). Cia پایتەختی ئەرژەنتین(بۆینس ئایرس) كرد بە بنكەی سەنتڕاڵی خۆی بۆ ئەوەی كۆماندۆی تیرۆركردنی تێكۆشەران لەسەر ئاستی ئەمریكای لاتین بەرێوەبەن.
– ئەنگۆلا(1976-1982): ئەمریكا بە چەك پشتیوانی لە كۆماندۆی تایبەت دەكات كە هاوكات لەلایەن حكومەتی رەگەپەرەستی ئەفریقای باشوور پشتیوانی لە هێزە چەكدارەكان دەكەن كە لە دژ بە حكومەتی رزگاریخوازی نیشتمانی وڵاتەكە دەجەنگن و وڵاتە لەناو جەنگی ناوخۆ وێران دەكەن.

– عیراق-ئیران(1980-198 )
– ئەفغانستان(1980-1990 (
– نیكاراگوا(1981-1985 (
– ئێل سلفادۆر(1981-1992 (
– فاڵكلاند/مالڤیناس(1982 (
– لوبنان(1982-1984 (
– گرینادا(1983 (
– لیبیا(1983 (
– هایتی(1986 (
– پۆلیڤیا(1986 (
– پەنەما(1989-1990 (
– عیراق(1991 (
– سومالیا(1992-1994 (
– بوسنیا(1993-1995 (
– كرواتیا(1995 (
– ئەفغانستان(1998 (
– سودان(1998 (
– یوكسلاڤیا(1999 (

– ئێستا قۆناغێكی تر لەئارایە و درێژەی سیاسەتی تیرۆر و داگیركردن و نائارامیە لە جیهان:
– ئابلۆقەدانی رووسیا لە هەموو قۆڵەكانەوە.
– دەستوەردان لە ئۆكرانیا و پشتیوانیكردنی دارایی و راگەیاندن بۆ نازییە تازەكان،
– هەڕەشەكردن و هێرشی راگەیاندن و دامەزراندنی بنكەی سەربازی و سیستێمی موشەكی دژ بە كۆریای باكوور
– كودەتای”سپی” لە بەرازیل
– ئابلۆقەدانی ئابووری فنزەویلا و پشتیوانیكردن لە حزب و گروپە راستڕەكان و پشێوی و تێكدانی بارودۆخی وڵاتەكە.

ئیمبراتۆرییه‌ت ئه‌مریكا له‌ پێشره‌ویه‌ بۆ به‌رفراوانكردنی جه‌نگ له‌ وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌ره‌و ئه‌فریقیا و ئه‌مریكای لاتین و دوا هه‌وڵی تیرۆركردنی مۆدۆرۆ سه‌رۆكی فه‌نزویلا و رێكخستنی مانۆڤه‌ری ناتۆ له‌ نه‌رویژ مانگی11 /2018تازه‌ترین نموونه‌یه‌!
ئێمه‌ش بانگه‌وازی خۆشبه‌ختی و ئاشتی بۆ مرڤایه‌تی دووپاتده‌كه‌ینه‌وه‌!

“خودایە”سەرڕاستی و گەیاندنی چەند تاڵ و سەختە، لێ ئەوەندەی تر سەختربێت، بە كۆڵی خۆم هەڵیدەگرم و با لمی بیابانەكان بیشارنەوە یان ئاگرەكەی بمسووتێنێت. لەم سوونگەیە وشە بە وشە بەو پەڕی بەرپرسیاریتییەوە دەنووسم:
لەم رۆژانە جیهانێك لە دووڕوویی دەسەڵاتداران و بەناو رۆشنبیران و راگەیاندكار و حزبەكانیان لەبارەی ئایكۆنێكی بازاڕی ئازاد، دوژمنێكی سەرسەختی سۆسیالیزم و بەلاڕێدابەری ناڕەزایەتییە رەواكانی خەڵك دژ بە ستەمكاری سەرمایەداری لە هەرێم و ناوچەكە و سەربازێكی بڕیاری1483و سوپاكەیان، بڵاوبووەوە.

لە كاتی كۆچكردنی سەركردە سیاسییەكان، لایەنگرەكانیان بە كەسایەتییە شیوعی و نمووییەكان دەیانشوبهێنن وەك(ماندیلا، جیڤارا، غاندی) یان بە(فریادڕەس، خاكی، بیرمەند، باوكی هەژاران).
– ئایا بیر و فكری لیبڕالیزمی نوێ لەگەل ئەو زاراوانە دێتەوە؟ ئایا چەندە سەرڕاستی هەیە لە بانگەشەی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و سازشكاری و خزمەتكردنی نەخشەی ئیمپریالیزم لە ناوچەكە؟!
بەبەرچاومانەوە دەبینین بەرپرسە”خاكی و مێژوو”ییەكان، سەرچیا و گرد و تەپۆلكە گشتیەكانی خەڵكیان داگیركردووە، پێشی ماڵئاواییكردنیشیان، زیرەكانە وەسییەتدەكەن بكرێن بە دوا مەنزڵگایان، هەندێ(نۆشنبیر)یش ئازا ئازا بە فرمێسك، پێهەڵدان یان بە بیانۆهێنانەوە خۆیان لە ئەركەكانیان دەدزنەوە، بە فریادرەسی دەزانن یان خاوەن بەهایەكی سیاسی-ئەخلاقی بەرز و لە ئاستی ماندیلا و جیڤارا و هاوشێوەكانیان. ئایا ئەمە ئەرك یان رسواكردنی پەیامی رۆشنبیرە؟

ئاخر كەسێك خوازیاری عەدالەتی كۆمەڵایەتی بێت، چۆن دەڵێ(سۆسیالیزم تۆپی- لە ڤیدیویەك بەدەم مەلا كریكار بیستم)….رێكخراوەكەی دەبێت بە ئەندام لە رێكخراوی جیهانی لیبڕاڵەكان… وەحشیگەرێتی(بازاڕی ئازاد)ی بۆصەی ئیمپریالیستەكان و جەنگەكانیان، قبوولە و بۆچوونەكانی لە بازنەی بەرژەوەندییەكانیان لانادات و دەبێت بە بەشێكی نەچڕاو لەو سیستێمە…وەك هەندی لە حزبە راستڕەو و كۆنزەرڤاتیڤە نوێكان ناوی رێكخراوەكەیشی دەنێتChenge … هاوپەیمانی لەگەل حزبە مەزهەبیە كۆنەپەرەست و مرۆڤكوژەكان دەكات؟ وەك پارتی و یەكێتی، بارەگاكەی دەكات بە مێوانخانەی نوێنەرانی وڵاتە ئیمپریالیستەكان و پەیتا پەیتا بە شانازییەوە لە كەناڵەكەیان رایدەگەیەنن(مستەر…سەردانی بارەگای Changeكرد)، دامەزراندنی رێكخراوەكەی بە دامەزراندنی كۆمپانیاوە دەستپێدەكات؟. لەسەر راسپاردەی ئاغاكانیان و بەناوی تەباییەوە، رۆڵی ئەسفەنج دەبینێت لە كپكردنی ناڕەزایەتی خەڵكی هەژار؟ چۆن كچ و كوڕە شوعییە نازدارەكانی بەسرە و ناسریە و بەغا و كەربلا و نەجەف بە دیلكراویش كۆمەڵكوژدەكات؟.
عەدالەتی كۆمەڵایەتی واتە شوعییەت یان بیری(ئەنارشیزم)، هیچی تر هەیە؟ ئایاگۆڕان چەندە پابەندە بەو بیروباوەڕانە؟!

خزمەتچییەكانی سەرمایەداران:
ئەگەر ئەم”فریادڕەس”ە دەسەڵاتی هەبوایە چی دەكرد؟ ئایا بەرنامەكەی چ جیاوازییەكی هەیە لەگەل بەرنامەی پارتی و یەكێتی و یەكگرتوو و ئەوانی تر؟
لە راپۆرتی ویكیلیكس لەبارەی نەوشیروان موستەفا هاتووە، نووسراوە:

(چاكسازی ئابوری):
١١-هەروەها ئابوریش خاڵێكی گرنگە لەپڕۆژە چاكسازییەكەی نەوشیرواندا، ئەو پێیوایە كە گەشەكردنی دیموكراتی پشت دەبە‌ستێت بەكەرتی تایبەتی بەهێز، كە هۆكارێكە بۆ دەرفەتی ئابوری. بەبۆچونی ئەو لەهەرێمی كوردستان پێویستە ئەو مۆدێلە لە‌ئابوری دەوڵەتی تێكبشكێت كە چەندین ساڵە باوە لەعێراقداو تەنها پشت بە بەرهەمە نەوتیەكان دەبەستێت. ئەو دانی بەوەدا نا كە بیروڕای ئەو لەسەر بازاڕی ئازاد تەواو پێچەوانەیە لەگەڵ بۆچونەكانی ماركس ئەوەی لە گەنجێتیدا بڕوای پێبو. ئەو گۆڕانەی گە‌ڕاندە‌وە بۆ ئەزمون و سەرنجەكانی لەدونیای ڕاستەقینەدا)
ئاخر كەی بەرگری لە ئایكۆنێكی بازاڕی ئازاد و قوربانییەكانی ئەركی رۆشنبیرە؟!

باسی دەستپاكی دەكەن؟
نە هیتلەر و نە مۆسۆلینی و نە كەمال ئەتاتورك و نە دڕندەكەی بەغدا(صەدام) و نە ئەم یان ئەو لە سەرۆكحكومەتەكانی ئۆروپا دزبوون، زۆرێكیان لە بەرپرسە جیهانییەكان خاكی بوون، بەڵام دنیایەك خەڵكیان كوشت و چەوساندەوە. مەسەلەكە لێرە نیە، مەسەلەكە ئەوەیە مرۆڤ لەدەرەوەی فكر و سیستێمی وەحشیگەری باڵادەست لە دنیا، چ بەرنامەیەكی هەیە و لە ئاست پلان و بەرنامەی سەرمایەداران چی دەكەن. زۆربەی حزبەكان بانگەشەی(خزمەتكردنی هەژاران) دەكەن، بەڵام بە كردەوە هەژاران كراون بە سووتەمەنی بۆ دەسەڵات و مەبەستە بەرتەسكەكانیان.
هەڤاڵ ئەبوبەكر نموونەی زمانێكی رقئامێز: لە هەواڵێك بە مانشێتی(كێ تەرمی نەوشیروان موستەفای شۆردەوە)
ئاسۆ جەمال موختار نوسیویەتی “لەكاتی شتنی تەرمی نەوشیروان مستەفا، كە هەریەك لەهەڤاڵ ئەبوبەكرو شەهابی شێخ كامل ئەركی شتنەكەیان بەجێهێنا، سابونیان بۆ دكتۆر هەڤاڵ هێنا بەقوڵپی گریانەوە وتی:” پێویست بەوە ناكات بەسابون بشۆردێت دەبێت لایەكی كوردو گەندەڵكاران بەنەوشیروان بشۆرێن”.
ئەو هەڵسوڕاوەی بزوتنەوەی گۆڕان هەروەها دەڵێ‌ “منیش ناوچەوانی كاك نەوشیروانم ماچ كردو شوێنەكەیم جێهێشت.. بۆیە بڕیارمدا تا ناشتنەكەی دەموچاوم نەشۆم، چونكە بۆن‌ و بەركەوتەی ئەوی پێوەیە”.(لە سایتی ئاوینە وەركیراوه).

ماندیلای كورد!
نیلسون ماندیلا ئەندامی لیژنەی مەركەزی حزبی شیوعی ئەفریقیای باشوور بوو و كۆنترین زیندانی سیاسی، دەستی لە تیرۆركردنی خەڵكی چەپ نەبوو. ئەی ماندیلای كوردیش وابوو؟!
گرنگترین وێستگە لە ماڵئاوایی بەڕێز نەوشیروان موستەفا ئەمەیە: پەردەی لەسەر رووی زۆرێك بەناو رۆشنبیر هەڵدایەوەو وەك كەسانی عەقڵ ئەفلیج، هیچ لەبار و جاهل دەریانیخست.
دوا پەیامی لە مێژینەی رۆشنبیران ئەمەیە: بەرگری لە دنیای نان و ئازادی عەدالەتی كۆمەڵایەتی كە خۆی لە هەرەوەزی ئازادی سۆسیالیزم خۆی دەبینیتەوە، نەك پیاهەڵدان بەم و بەو سیاسەتمەدار كە رووی تری ئەو حزبانەیە كە لە بازنەی بەرژەوەندی سەرمایەداری دەرناچێت. ئایا رۆژێك لە رۆژان گۆڕان ئەم جۆرە نەخشە و پلانی هەبووە یان لە راگەیاندنەكانی كاری بۆ كرد؟

خەباتگێر بۆ سەربەخۆیی كوردستان؟!
خەباتی رزگاریخوازی زۆرێك لە وڵاتان بوون بە سەنگری دژ بە ئیمپریالیزم، لە كوردستان گەورەترین سووكایەتی بەم جرە خەباتە كراوە: زۆربەی هەرەوە زۆری حزبەكان هاوپەیمان و سەرباز و خزمەتكاری حكومەت و سوپا و نەخشەی ئیمپریالیزم. لە نموونەی عەبدوڵڵا ئۆجەڵان بینیمان، هەموو هێزە ئیمپریالیستەكان یەكیانگرت بۆ دەستگیركردن و زیندانیكردنی و خۆی حزبەكەیشی بە تیرۆریست ناو دەبەن و دریغیشیان نەكرد لە پشتیوانیكردن لە حكومەتە دڕندەكانی توركیا.
سیاسەتمەدارێكی ئاسایی بۆ پاراستنی دنیای سەرمایە، ماڵئاوایی كرد، هەژاران هیچیان لەدەست نەداوەو هەر بە خۆیان چرای ئازادی خۆیان رۆشنادەكەن.

تیبینی: بۆ لەدەستدانی باوك، هاوخەمی خۆم دەردەبڕم بۆ كوڕەكانی و كچەكەی، هیوادارم بەسەر كۆستەكەیان سەربكەون.

ئه‌مڕۆ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاند هه‌واڵی ده‌عوه‌تكردنی جێگری سه‌فیری توركیا له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ڵمانیا بڵاوكردووه‌. له‌به‌یاننامه‌ی وه‌زاره‌تی ناوبراو هاتووه‌: (شتاینمایه‌ر پێی وایه‌ ئه‌و ده‌ستگیركردنانه‌ له‌وانه‌یه‌ سه‌رله‌نوی بارودۆخه‌كه‌ قه‌یراناوی بكاته‌وه‌ له‌ توركیا و هاوكات دووپاتی كردووه‌ كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ مافی خۆیه‌تی به‌شێوه‌ی یاسایی رووبه‌ڕووی هه‌ر كارێكی تیرۆرییستی و لێكه‌وته‌كانی كوده‌تا خوێناوی سه‌رنه‌كه‌وتووه‌كه‌ ببێته‌وه‌. هه‌روا داوای روونكردنه‌وه‌ی كردووه‌ له‌باره‌ی ده‌ستگیركردنه‌كان.)
له‌لایه‌كی تره‌وه‌ به‌ گوێره‌ی راگه‌یاندنی كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكارانی كوردستان له‌ ئه‌ڵمانیا له‌ 3/11/2016، له‌م مانگه‌ ده‌یان چالاكوانی سیاسی كوردستانی به‌ تومه‌تی تیرۆر(مادده‌ی 129) دادگایی ده‌كرێن. له‌ بانگه‌وازه‌كه‌یان هاتووه‌:
(كوردستان بانگەوازی هەموو هێزە دیموكراسییەكان دەكات بۆ هاوپشتی لەگەل زیندانییە سیاسییەكان لە ئەڵمانیا
لەم كاتە چەندین سیاسەتمەداری كورد لە زیندانەكانی ئەڵمانیان. هه موومان دەزانین كە هەموو ئەو دادگاییكردنانە نایاسایین. بۆ ئەوەی هاوپشتیمان لەگەل چالاكوانە كوردەكان پیشان بدەین كە بەتۆمەتی تیرۆر، پەرەگراف129دادگایی دەكرێن، داوادەكەین لەكاتی دادگاییكردنیان لە مانگی 11، لەبەردەم دادگاكان ناڕەزایەتی دەرببڕن.)
له‌ بانگه‌وازه‌كه‌یاندا ناوی زیندانییه‌كنا و شوێن و كاتی دادگاییكردنه‌كانی دیاری كردووه‌: شوێن و كاتی دادگاییكردنەكان:Ahmet Ç E L I K, OLG Düsseldorf
alle Verhandlungen in Düsseldorf-Hamm, Kapellweg 36
Freitag, 4. November, 13.oo Uhr
Dienstag, 8. November, 9.30 Uhr (Fortsetzung seiner Prozesserklärung vom 4. 10.)
Mittwoch, 16. November, 9.30 Uhr
Dienstag, 22. November, 9.30 Uhr
Dienstag, 29. November, 9.30 Uh
Ali Hıdır D O Ǧ A N, Kammergericht Berlin-Moabit
Eingang Wilsnacker Str. 4, Saal B129
alle Termine 9.00 Uhr
Freitag, 4. November
Freitag, 11. November
Freitag, 18. November
Dienstag, 22. November
Freitag, 25. November und
Dienstag, 29. November
Hasan D U T A R, Hanseatisches OLG Hamburg, Sievekingplatz 3 , Saal 288
Alle Termine 9.00 Uhr
Mittwoch, 2. November
Freitag, 4. November
Dienstag, 8. November
Freitag, 11. November
Mittwoch, 16. November
Freitag, 18. November
Muhlis K A Y A , 6 Strafsenat des Oberlandesgerichts Stuttgart, Olgastr. 2, Saal 4
E r ö f f n u n g des Hauptverfahrens:
Dienstag, 22. November 2016, 9.15
Donnerstag, 24. November, 9.15 Uhr
Dienstag, 29. November, 9.15 Uhr
به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌ڵمانیا بۆ پشتیوانی له‌ حكومه‌تی(AKP) به‌ زیندان و تۆقاندن و پشكنینی بنكه‌ و سه‌نته‌ره‌ سه‌ندیكا و كلتوورییه‌كانی چالاكوان و هێزی چه‌پ و شوعییه‌كانی توركیا له‌ ئه‌ڵمانیا ئه‌نجامده‌دات. بۆ نموونه‌ ماوه‌ی چه‌ند ساڵێكه‌ سیاسه‌تی تۆقاندنی كۆنفدراسیونی كرێكارانی توركیا له‌ ئۆروپا(ATIF)جێبه‌جێ ده‌كات و هه‌ر یه‌ك له‌(Müslüm Elma, Erhan Aktürk, Haydar Bern, Musa Demir, Deniz Pektaş, S. Ali Uğur, Sami Solmaz, Mehmet Yeşilçalı, Dr. Sinan Aydın, Dr. D. Banu Büyükavc) به‌ تۆمه‌تی تیرۆریزم زیندانی كردووه‌.
لێدوانه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ڵمانیا و هاوكاری و پێكه‌وه‌كاركردنی حكومه‌ته‌كه‌ی له‌گه‌ل توركیا به‌ چه‌كفرۆشتن و بێده‌نگی له‌ ئاستی تۆقاندنی سه‌ندیكایی، رۆژنامه‌نووس، سیاسه‌تمه‌داری پارتی گه‌لانی دیموكرات و هه‌موو بزووتنه‌وه‌ی چه‌پ، رووی تری سیاسه‌تی ئیمپریالیستی ئه‌ڵمانیا دژ به‌ خه‌ڵكی كوردستان و رۆژهه‌لاتی ناوین ده‌رده‌خات. ئه‌گه‌ر حكومه‌تی ئه‌ڵمانیا به‌راستی خه‌می پرۆسه‌ی دیموكراسی، ئاشتی و ئازادی و مافی گه‌لی كوردستانی هه‌یه‌، ئه‌وا كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ و ده‌بێ ئه‌م ئه‌ركانه‌ جێبه‌جێ بكات:
1- زیندانیە سیاسییە كورد و چه‌په‌كان لە زیندانەكانی دەستبەجێ ئازاد بكات و هێرش و توقاندن دژیان رابگرێت.
2- بڕیاری بە تیرۆر ناساندنی پ.ك.ك هەڵوەشێنێتەوە.
3- سوپا و فرۆكەكانی تۆرنادۆ لە ئەنجەرلیك بكشێنێتەوە.
4- چیتر چەك بە توركیا نەفرۆشێت.
5- رێككەوتنی بازرگانی لەگەل توركیا بە چارەنووسی پەنابەران نەكات.
ناكرێت حكومه‌تی ئه‌ڵمانیا سیاسه‌تی تۆقاندن و ده‌ستگیركردن دژی سیاسه‌تمه‌داره‌ چه‌پ و كوردستانیه‌كان به‌رپابكات و هاوكات لافی “مافی مرۆڤ و دیموكراسی”مان پێبفرۆشێت.

————–
لە راگەیاندنێكی پارتە چەپەكانی ئۆروپا هاتووە:
پارتی چەپەكانی ئۆروپا پێكەوە لەگەل خەڵكی كورد و تورك رادەوەستێت و داوادەكەین دەستبەجێ هەردوو بەرپرسی(HDP) و 11 ئەندام پەرلەمانەكانیتر ئازادبكرێن و داوا لە یەكێتی ئۆروپا دەكەین لە دژی رژێمی ئۆردوغان بەشێوەی سیاسی و ئابووری هەڵویستوەربكرێت كە بە راگەیاندنی باری نائاسایی لەدژی ئۆپۆزیتسیونەكانی، هێرشێكی روون و ئاشكرا دەكات و دیموكراسی و ئاشتی بەرەو روخان دەبات.

ئامادەکردنی: سەلام عەبدوڵڵا

ئێستا ئاگاداركرامەوە كە كۆبوونەوە بە هەموو(موختار)ەكانی خانەقین كراوەو ئاگاداركراون كە دەبێ هەرچی ئاوارە هەیە لەناو ماڵەكانی شارەكەمان بڕۆن بۆ ناو كەمپی ئاوارەكان یان بۆ ئاواییەكانیان خۆیان بگەڕێنەوە.
قیادەی كوردی بەخۆی بازرگانی نەوت و گازیان لەگەل داعش كرد و ئۆتۆمبیلی تۆیۆتۆیان پێفرۆشت و فەرمانیان بە پێشمەرگە دا هێرش بۆ تەنكەرەكانی نەوت گواستنەوە نەكەن و داڵدەی هەندێ كەسایەتی نزیك لە داعش دا.
لەو رۆژەوە ئاوارەكان بۆ شاری خانەقین هاتوون، كارێكی تیرۆریستی ئەنجام نەدراوەو خەڵك، رێكخراوە جیهانی و ناوخۆیەكان و حكومەت تا ئەو رادەیە توانایان هەبوو، هاریكاریان كردووە. هەروا لە هەموو شار و ئاواییەكانی كوردستان نزیكەی ملیون و نیوێك ئاوارە و خەڵكی ناوەڕواست و باشووری عیراق هەیە. ئێستا ئەم بڕیارە هەموو رووە ئینسانیەكەمان لە كیس دەدات.
زۆرێك لە ئاوارەكان لەناو ماڵان و هەیكەلەكان دەژین و بە خۆڕایی یان كرێی خانوو دەدەن، منداڵەكانیان لە قوتابخانەكان دەوام دەكەن یان كاردەكەن و هەندێكیشیان مەڕو ماڵاتیان هەیەو ئێستا بەهۆی ماڵوێرانی و نەبوونی ئاسایش و خزمەتگوزاری نە دەتوانن بۆ ناوچەكانیان بگەڕێنەوە و نە لە كەمپەكان بژین.
ئایا فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئەمریكا، ئەسپانیا، سوید عەرەب و ئیسلامەكانیان لە وڵاتەكانیان دەركرد كاتی داعش وەحشیگەرییەكانی ئەنجامدەدا؟!
هیوادارم حكومەت لەم بڕیارە پاشگەزببێتەوە، رێگەوشوێنی تر بگرنەبەر و نەڕۆنە ئاستی دیپۆرتكردنی بە كۆمەڵی ئاوارەكان، رووە گەشەكانی هەموو كارە مرۆییەكانمان پوچەڵ ببێتەوە.

بۆ خوێندنەوەی نامەکەی قایمەقام کلیکی ئێرەبکەن ….

ئەمڕۆ حكومەت لە غیابی خیتاب، رۆشنبیری و ناڕەزایەتی و درووشمی رۆشن دژ بە وەحشیگەری ئابووری لیبرالیزمی نوێ، هەستا بەشێوەیەكی صدامیانە بەسەر خەڵكی كوردستان سەپاند. ئەم مڵهوڕیە بە ئامادەیی بانقی جیهانی، سەرمایەداران، سەفیر و قونسوڵی ئەمریكی و صندوقی دراو و هەڵویستی سەرۆكی نایاسایی ماوە بەسەرچووی هەرێم بە كردەوە سەلماند كە وتی: ئێمە پابەندنی بە بەڵێنەكانمان بۆ بانقی نیودەوڵەتی. حكومەتی بۆرژوا مشەخۆر و كویلەی بانقی جیهانی بە شێوەیەكی رادیكاڵتر لەجاران بەرنامە ئابوورییەكەی راگەیاند: (كەرتی خزمەتگوزاری گشتی هەنگاو بە هەنگاو دەدەین بە كەرتی تایبەت) و لەمەودوا بەرنامەی جیهانی سەرمایەداری جیهانی بە بڕیار و یاسای حكومەت، ژیانی ئابووری دیاری دەكات. ئەم بەرنامەیە دەمێكە جێبەجێكرداوەو ئیتر لەمەودوا دوا كەرتی خزمەتگوزاری گشتی دەخاتە خزمەت كەرتی تایبەت و نیشتمانیش بە كردەوە دەبێت بە نیشتمانی خاوەن كۆمپانیا و بانقە بیانیەكان و بەشی هێزی بیرو بازووی كاریش هەر خزمەتچێتی بە كرێی هەرزان و بێ ماف . وەك دەڵێن(مردوو لەمە باشتر ناشۆردرێت): ئایا ئێستا ئیتر تێدەكەن لەوەی كە كێشەكە تەنها موچەی مامۆستا و كارمەندانی كەرتە گشتیەكان نیە؟ ئایا ئیتر پشت لەو حزبانە دەكەن كە بازرگانی بە ناڕەزایەتییەكانمان دەكەن؟ ئەوە هاتووە هێزی لەبننەهاتووی خەڵك بەگشتی بۆ بەرگری لە مافی خۆی، دەرژێتە سەر شەقامەكان؟ بەرەی دژ بە لیبرالیزمی نوێ دادەمەزرێنن؟ تۆ بۆ بژێوی خۆت و منداڵ و مافی خانەنشینیت ناڕەزایەتی دژ بە فرۆشتنی كەرتە خزمەتگوزارییە گشتیەكان دەدەبڕیت!
ناڕەزایەتی بەرفرانتر و رادیكاڵتر دەكەن؟! ئەمڕۆ حكومەت لە غیابی خیتاب، رۆشنبیری و ناڕەزایەتی و درووشمی رۆشن دژ بە وەحشیگەری ئابووری لیبرالیزمی نوێ، هێرشی بەرفراوانی خۆی كرد و هەستا بەشێوەیەكی صدامیانە بەسەر خەڵكی كوردستان سەپاند. ئەم مڵهوڕیە بە ئامادەیی بانقی جیهانی، سەرمایەداران، سەفیر و قونسوڵی ئەمریكی و صندوقی دراو و هەڵویستی سەرۆكی نایاسایی ماوە بەسەرچووی هەرێم بە كردەوە سەلماند كە وتی: ئێمە پابەندنی بە بەڵێنەكانمان بۆ بانقی نیودەوڵەتی. حكومەتی بۆرژوا مشەخۆر و كویلەی بانقی جیهانی بە شێوەیەكی رادیكاڵتر لەجاران بەرنامە ئابوورییەكەی راگەیاند: (كەرتی خزمەتگوزاری گشتی هەنگاو بە هەنگاو دەدەین بە كەرتی تایبەت) و لەمەودوا بەرنامەی جیهانی سەرمایەداری جیهانی بە بڕیار و یاسای حكومەت، ژیانی ئابووری دیاری دەكات. ئەم بەرنامەیە دەمێكە جێبەجێكرداوەو ئیتر لەمەودوا دوا كەرتی خزمەتگوزاری گشتی دەخاتە خزمەت كەرتی تایبەت و نیشتمانیش بە كردەوە دەبێت بە نیشتمانی خاوەن كۆمپانیا و بانقە بیانیەكان و بەشی هێزی بیرو بازووی كاریش هەر خزمەتچێتی بە كرێی هەرزان و بێ ماف . وەك دەڵێن(مردوو لەمە باشتر ناشۆردرێت): ئایا ئێستا ئیتر تێدەكەن لەوەی كە كێشەكە تەنها موچەی مامۆستا و كارمەندانی كەرتە گشتیەكان نیە؟ ئایا ئیتر پشت لەو حزبانە دەكەن كە بازرگانی بە ناڕەزایەتییەكانمان دەكەن؟ ئەوە هاتووە هێزی لەبننەهاتووی خەڵك بەگشتی بۆ بەرگری لە مافی خۆی، دەرژێتە سەر شەقامەكان؟ بەرەی دژ بە لیبرالیزمی نوێ دادەمەزرێنن؟ تۆ بۆ بژێوی خۆت و منداڵ و مافی خانەنشینیت ناڕەزایەتی دژ بە فرۆشتنی كەرتە خزمەتگوزارییە گشتیەكان دەدەبڕیت!

بۆ گوێگرتن لەم گفتو گۆیە کلیکی ئێرەبکەن …..

ئێمە تەنها كێشەی موچە و فەرهەوودكردنی كەرتە گشتیەكانمان نیە. رەخنەی من لە خیتاب و كاری راگەیاندن و هووشیاركردن ئەمەیە: لە بەیاننامە و لێدوان و درووشم و لافیتەو كۆڕ و چالاكییەكانمان بەهیچ شێوەیەك ئاماژە بۆ(وێرانكردنی مەرجی كاركردن- گرێبەستی كاتی،+12كاتژمێر كار لە رۆژێكدا+ 6رۆژ كار لە حەفتەیەك+، داخوازی كرێكاران و ستەم لە جووتیاران- قەرەبوونەكردنی زەوییەكانیان+ دامەزراندنی خەڵكی ناوچەكان+ پشتگوێخستنی ئەركە كۆمەڵایەتییەكانی كۆمپانییەكان وەك چاككردنی رێگاوبانەكان+ سەوزكردنی دەوروبەری كۆمپانیەكانیان+ درووستكردنی بنكەی تەندرووستی+ قوتابخانە- و فەرهوودكردن و ژەهراویكردنی زەویوزار و بەرووبووم و پیسكردنی ژینگە)نەكراوە. تكایە ئەم ئاراستەیە لەبەرچاو بگرن، چونكە لەدواییدا هێرشی سەرەكی سەرمایەداران و بەرنامەی ئابووری(لیبڕالیزمى نوێ)كەی لەسەر ئاستی كوردستان، عیراق و جیهان دژ بە خەڵكی كاركەر، مەرجی كارو بژێوی و ژینگەیە.

سەلام عەبدوڵڵا

رێكەوت نیە لە سەردەمی جیهانگیری سەرمایەی دارایی و بەزۆر سەپاندنی بژاردە ئابوورییەكەی(لیبرالیزمی نوێ) دوو دیاردەی لەبەرچاو بەجیهانی دەبن(1-رەوتە تیرۆریستە ئەسلامیەكان لە رۆژهەلاتی ناوین دەستی باڵایان دەبێت و بە(هەرشە لە ئاسایشی جیهانی)باسدەكرێت. سوپاس بۆ نعوم چۆمسكی و چەندین ئەندامی كۆنگریسی ئەمریكی كە بە ئاشكرا رایانگەیاند(قاعیدە و داعش بەرهەمی سیاسەتی ئەمریكييه. 2- رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی) و پێكەوە جیهان بەرەو نائارامی و عەسكەرتاری و جەنگ و تیرۆر دەبەن.
لێرە پەیامنێرانی بێسنوور وەك رێكخراوێكی” بێلایەن” بە رۆژنامەنووسان دەناسرێت، بەڵام بەراستە بێلایەنن و تاقە خەمیان ئازادی كاری رۆژنامەگەرییە؟
لە وتارێكی (یان مایە) لە سایتی (ئەمریكا 21لە 4/5/2010)هاتووە: لە رابردوودا رێكخراوە ناحكومییەكان وەك رێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور و رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی(HRW) پێش هەموو شتێك هێرش بۆ حكومەتە پێشكەوتنخوازەكان دەكەن، بەڵام هەمان كات لەبەردەم پێشلكردنی مافی مرۆڤ لەلایەن حكومەتە هاوپەیمانەكانی رۆژئاوا وەك كۆلۆمبیا، مەكسیكۆ و توركیا بە وریاییەوە هەڵویست دەردەبڕێت. ئەم رێكخراوە بە دوژمنانی ئازادی میدیا دەڵێت(دڕندە)، بۆ نموونە لە كۆلۆمبیا بە سەرۆك ئەلڤارۆ ئۆروبی نا، بەڵكو بە چەكدارە شوعییەكان(FARC) دەڵێت(دڕندە)و بێدەنگی هەڵدەبژێرێت لەبارەی بارودۆخی كارەساتئامێزی سۆسیوئیكۆنۆمی زۆربەی خەڵكی وڵاتەكە.)
ئەم رێكخراوە وەك زۆربەی رێكخراوەكانی”كۆمەڵگەی مەدەنی” لە وڵاتە جۆربەجۆرەكان لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا یان ملیاردێرەكانەوە وەك (جۆرج سۆرۆس)وە بە مەرجی خزمەتكردنی ئامانجەكانیان پشتیوانی دەكرێن. سۆرۆس بۆ نموونە وەك لە رۆژنامەی(فراتاگ) هاتووە: كملیاردێر سۆرۆس بەرێگای جامبازی داراییەوە لە دژی وڵاتاندا، دەوڵەمەندو بەناوبانگ بوو.لە1992 كاتی كێبركێكی لەگەل (فوند) كرد، ئەژنۆی بانقی بریتانیای كرد شكاند و نزیكەی یەك ملیارد دۆلار قازانج كرد. ئەو بڕە پارەیە لە گیرفانی هاوڵاتی بەریتانی دەركرا…هەروا لەگەل رۆبڵی رووسیش بەهەمان شێوە…سۆرۆس لەپشت بەناو” شۆرشی رەنگاڵەكان بوو وەك شۆڕشی گوڵاڵە لە جۆرجیا، شۆڕشی پرتەقاڵی لە ئۆكرانیا و شۆڕشی نێرگس لە قیرغستان) و ئەمرۆش وەك چالاكترین و گەوەرترین كەسایەتی بۆ دوژمنایەتی رووسیا بژمێردرێت.
پیتر شۆل-لاتور لە كتێبەكی( Russland im Zangriff، 2007) بە وردی باسی پەیوەندی سۆرۆس و رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی یان دەزگای نیشتمانی دیموكراسی دەكات و چۆن پێكەوە ملیونان دۆلاریان تەرخان كرد بۆ فشاری راگەیاندن و بە ملیوانان بەیاننامە، نامیلكە و تەرخانكردنی كەناڵی تەلەفززیون و رادیو یان بۆ خولی فێركردنی ناوەندی هێرشی چەكدارانە(لەلایەن خودی جۆرج سۆرۆس) و رێكخراوەكەی(Open Society Fundation- دەزگای كۆمەڵگەی كراوە).

لە بەدواچوونێكی رۆژنامەی(یونگە ڤێڵت) كە لە ڤیكیپیدیا بڵاوكراوەتەوە لەژێرناوی(كێ دارایی پەیامنێرانی بێسنوور دابیندەكات؟ سۆرۆس و پشەسازی چەك؟ هاتووە: پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن موڵتی ملیاردێری ئەمریكی(جۆرج سۆرۆس)وە پشتیوانی دارایی دەكرێت، بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە سەندیكای سۆلیدارنۆی پۆلۆنی دەكرد و بەهەمان شێوە رێكخراوی(NED)ئەم كارەی دەكرد. هەروا پشتیوانی لە خاوەن لەلایەن خاوەن چەكسازی فەرەنسی سیرجی داسولت و كۆمپانیای فیفیندی و ملیاردێر فرانكسۆس پینوالت.
ئەم رێكخراوە لە رێساكانی هەل قۆستنەوەی بۆنەكان دەرنەچووە. بەهۆی سیاسەتی شەڕئەنگیزی ناتۆ لە دژایەتیكردنی رووسیا و وەك بەشێك لە هەوڵی زیندووكردنەوەی جەنگی سار و گەرمكردنی بازاڕی چەكسازی و كەشوهەوای ملیتاریستی لە دنیا، بەبۆنەی وەرزشكاری لە(سۆشی)ساڵی 2014، هاوشانی رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی دەست كرد بە هێرش لە سەر رووسیا و بە(خراپترین بارودۆخی مافی مرۆڤ لە رووسیا لە دەیان ساڵی رابردوو).
(لی مۆند دیبلۆماتی) لە مانشێكی مانكی 7/2007نووسیویەتی(دارایی پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن- نید، سی.ئای.ئەی-و حكومەتی ئەمریكی دابیندەكرێت) هەر لەم وتارەشدا ئاماژە بۆ پرسیارێكی گۆڤاری(Blauer Bote Magazin)دەكرێت(ئایا پەیامنێرانی بێسنوور بەشێكی نەپچراون لە هێزی رۆژنامەنووسانی ناتۆ؟) و لە سایتی (ترێند ئۆنلاین)یش وتارێكی نووسەر(ernard Schmid)لە مانگی 6/2016بڵاوكروەتەوە و تێدا هاتووە: سەرۆكی پەیامنێرانی بێسنوور (رۆبیرت مینراد)لە 2014بە پشتیوانی حزبی رەگەزپەرەست(بەرەی ناسیونال) هەڵبژێردرا و بوو بە پارێزەری شاری(beziers). لە 27،28 و29/5/2016 حزب و نزیكەی 2000ئەندامی لایەنە راستڕە توندڕەوەكانی فەرەنسا لەم شارە كۆبوونەوە بۆ كاركردن لەسەر بەرنامەی 51خاڵ بۆ دامەزراندنی بزووتنەوەكی نوێ بەناو(متمانەت هەبێت بۆ داواكردنی مافەكانت). لە خاڵە گرنگەكانیان بۆ نموونە(هەڵوەشاندنی 2رەگەزنامەیی بێجگە لە هاوڵاتیە ئۆروپییەكان و هەڵوەشاندنی مافی بەیەكگەیشتنی ئەندامانی خێزانە پەنابەرەكان، قەدەغەكردین مافی مانگرتن، درێژكردنی كاتی كاركردن و دواخستنی تەمەنی خانەنشینی لە 62ساڵ خزمەت بۆ 65ساڵ خزمەت، كار و خانوو یەكەمجار بۆ فەرەنسییەكان، …هتد.
دیارە ساڵی 2007، ساڵێكی رەش بووە بۆ رێكخراوی(پەیامنێرانی بێسنوور). ئیلكە گرۆس و ئیكارد زیكر لە 3/2/2007 وتارێ بڵاودەكەنەوە بەناوی(ئەركی بەگەوچاندن: پەیامنێرانی بێسنوور پارە لە ئەمریكا وەردەگرن) لە رۆژنامەی (یونگە ڤێڵت، 1/8/2007)و دەنووسن: لە شەوی27/5/2007كەناڵی كەرتی تایبەتی(RCTV)لە پەخشكردن راگیرا، نوێنەرانی رێكخراوی پاریسی بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ(پەیامنێرانی بێسنوور)لە نووسینگەی كەناڵەكە لە كاراكاس بوون)
ئەم دوو نووسەرە بە روونی خزمەتكاری پەیامنێرانی بێسنوور بۆ سیاسەتی ئەمریكی و هێزە راستڕەو و كۆنەپەرەستەكان روونتر دەكەنەوە: (بێجگە لە فەنزویلا، كوبا لە فۆكۆسی ئەم رێكخراوەیە: كوبا بە گوێرەی راپۆرتەكەیان لە 2007ی ئەم رێكخراوە پاریسییە دەنووسن>>دووهەم زیندانە بۆ رۆژنامەنووسان لە جیهان<< سەرچاوەی دارایی (پ. بێسنوور) لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بەرێگای(دەزگای نیشتمانی بۆ دیموكراسیNED)ە و 90%ی ەئئو بڕە پارەیەش لە باجی كرێكاران و كارمەندان و هاوڵاتیان وەردەگیرێت. رێكخراوی(نید)یش وەك یەكێك لە دامەزرێنەرانی(Allen Weinstein)لەبارەی شێوازی كاركردنی رێكخراوەكەی و هاوشێوەكانی لە 1991دەڵێت: زۆر لەو كارانەی ئێمە ئەمڕۆ ئەنجامی دەدەین، پێشی 25 ساڵ لەلایەن cia بە نهێنی ئەنجامی دەدا. ستۆپ، ستۆپ!

ئەمرۆ هەواڵێك لە سایتی ئاوێنە و ڤیدیویەك لە یوتوبم بینی، تێدا رێكخراوی(ستوپ دژە گەندەڵی بە هاوكاری رێكخراوی ئەمریكیNED)بەبۆنەی بڵاوكردنی دوا راپۆرتی ساڵانەی پڕۆژەكەیان(بەهێزكردنی لێپرسینەوەو دەسەڵاتی یاسا لە هەرێمی كوردستان)، خەڵاتیان دابەشكرد. وەك لە هەواڵەكە هاتووە(لەنێو 22میدیای لەسەر دۆسیەی گەندەڵی، ئاوێنە بە پلەی یەكەم دیاریكردووە.). لێرە دووبارە پرسیار هەیە: كێ لە پشت سەرنووسەری گۆڤار و رۆژنامە و رێكخراوە مەدەنیەكان راوەستاوە؟ رۆژنامەنووسەكان چی دەكەن لەلای قونسولی ئەمریكی لە كاتێكدا رۆژنامەنووسە ئەمریكییەكان و ئەمنستی ئینترناسیونال و چەندی رێكخراوی تر حكومەتی ئەمریكی بە پێشلكاری مافی ئازادی رۆژنامەگەری و تاك تۆمەتباردەكەن؟! بۆ نموونە(وەزارەتی دادی ئەمریكی جاسووسی لەسەر پەیویەندییە تەلەفۆنیەكانی ئاژانسی AP دەكەن-14/5/2013) بۆچی هیچ رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی تیرۆریستی هاوپەیمانان ناكەن بەڵام خەریك دوورگەیەكن(كۆریای باكوور)كە دەیان ساڵە خەڵك هیچ هەواڵێكی نازانێت؟ بۆچی باسی رۆڵی ئەمریكی ناكەن لە دامەزراندن و بەهێزكردنی قاعیدە و داعش بەڵام وەك(….) دەرژێنەوە بەسەر شوعییەكان؟!
بەهۆی جەهلەوە بێت یان بە هوشیاری، زۆرێك لە رۆژنامەنووس، نووسەر و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی كاری جەواشەكاری قیزەوەن دەكەن و(خەرجی وەردەگرن)لە رێكخراوگەلێكی گەندەڵ، ئاژاوەچی كە جەنگ و تیرۆر لەجیهان بڵاودەكەنەوە و هەرگیز بێلایەن نین و رێكخراوی ئەمریكی(National Endowment for Democracy)كە كورتكراوەكەی(NED)ە وەك نموونە دەهێنمەوە و چۆن بەشێكە لە (تینك-تانك) و پاشان رێكخراوێك لە چوارچێوەی ستراتیژی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و دژایەتی كۆمونیزم دەكات:
ئەگەر سترافۆر سێبەری (سی ئای ئەی)یە، ئەوا NED رووی یاسایی و داراییەكەیە. ئەگەر هەر كەسێك گومانی هەبوو لەوەی كە ئاژاوەكان لە فینزویلا ئەمریكای لەپشتەوەیە، ئێستا ئەو گومانە رەویەوە: گەورەترین ئاژانسی جیهانی(AP- لە 1848وە دامەزراوەو ئێستا 280 نووسینگەی هەیە لە جیهان) بەڵگەی بڵاوكردەوە لەسەر ئەوەی وەزاەرتی دەرەوەو و(NED) لە ساڵی 2013 بڕی 7،6ملیون دۆلار بۆ گروپە ئۆپۆزیتسیونەكانی فینزویلایان خەرجكردووە. دوو كەسایەتی گەورەی ئۆپۆزیتسیون(لیوناردۆ لۆپیتس و ماریا كۆرینا ماچودا) لە فەبروەری رابردوو لە هەمووان زیاتر بانگەوازیان بۆ توندوتیژی دەكرد بۆ ئەوەی دەسەڵاتی مادورۆ بڕوخێنن, پەیویەندی بە جاسوسێتی بۆ ئەمریكاوە هەیە. NEDو ئاژانسی جیهانی ئەمریكی بۆ گەشەپێدان(USAID) بڕە پارەكەیان گەیاندۆتە حزبەی(Primero Justici)و حزبی(Voluntad Popular) و رێكخراو ناحكومی(Sumate).
لە وتارەكەی رۆژنامەی گرانمای حزبی شوعی كوبا بەناوی(ئەمریكا خەرجی توندوتیژیەكان لە فێنزویلا دەدات) ئەم زانیارییەش هاتووە: (حكومەتی پۆلیڤی رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی(USAID) لە وڵاتەكەی دەركرد بەهۆی كاركردنی بۆ لەناوبردنی حكومەت و هاوكات حكومەتی ئیكوادۆریش پشتیوانی دارایی رێكخراوی ناوبراوی قەدەغەكرد بۆ پڕۆژەكان لە وڵاتەكەی.

NED چییە و كێ دایمەزراندووە و سەرۆكی بووە؟
بە مەبەستی لەناوبردنی”ئیمبراتۆریەتی شەڕ- مەبەستیان یەكێتی سوڤێتە” وەك خاڵی دەستپێكی دەزگا هەواڵگریەكان(cia ئەمریكی و IM16 ی بریتانی و ASAS ی سترالی)، رۆناڵد ریگان لە 1982 رێكخراویی(NED) ی دامەزراند و لە لەندەنەوە رایگەیاند. ئەم رێكخراوە هەر كۆمەڵەیەكی یاسایی ئەمریكی نیە یان تەنها ئامێرێكی وەكالەتی هەواڵگری مەركەزی، بەڵكو دەزگایەكی هاوبەشە لەبەرژەوەندی هەواڵگری ئوسترالیا و بەریتانیاش كاردەكات، بۆیە ریگان لە لەندنەوە راگەیاند.
بۆ ئەوەی راستی ئەم راستیە بشاردرێتەوە، رێكخراوەكە داوای لە هاوپەیمانەكانی كرد رێكخراوی هاوشێوەی خۆی دامەزرێنن، بەم شێوەیە دەوڵەتی كەنەدی لە 1988 رێكخراوی(ناوەندی ماف و دیموكراسی)دامەزراند و كار لەسەر هایتی دەكرد و پاشان بایەخی بە ئەفغانستان دا. بەهەمان شێوە بریتانیا لە 1991 دەزگای(ویستمنستر بۆ دیموكراسی)دامەزراند و بواری كاركردنی بۆ ئۆروپای رۆژهەڵات تەرخانكرد.
كاتێ كۆنگرێسی ئەمریكی لە 22/11/1983دەنگی بۆ دامەزراندی(نید)دا، نەیانزانی پێشتر بە نهێنی بوونی هەبووە بە گوێرەی رێنمایەكانی سەرۆكایەتی. ئەم بەڵگەنامەیە فەرمانی لابردنی نهێنی باش دوو دەیە لەسەر دەركرا و كاروباری”دیبلۆماسی گشتی” رێكدەخست.
نووسەری فەرەنسی(تیری میسان- بەرپرسی سایتی ڤۆڵتیر-) لە وتاری(نید رووخساری یاسایی cia)ە، پرسیار دەكان:
ئایا دەكرێت هنری كیسنجەر بەرێوبەری(NED) نوێنەری كۆمەڵگەی مەدەنی بێت؟
كاروبارەكان بەو شەفافییەتە نەبوو، چونكە هەموو كارمەندە گەورەكان كە پلەی ناوەندیان هەبوو لە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكی، بەرێوبەری (نید) بوون، بۆ نموونە وەك(هنری كیسنجەر، فران كارلوتشی، بیرژنسكی، بول وولف ویتز) كە بێ گومان وەك كەسایەتیگەلی خەباگێری ئیدیال لە پێناوی دیموكراسی نارۆنە مێژووەوە، بەڵكو وەك شەیتانگەلی توندوتیژی.
دارایی(نید) بە جیا گفتوگۆی لەسەر ناكرێت، چونكە رێنمایی وەردەگرێت لە ئەنجومەنی ئاسایشی قەومی بۆ جێبەجێكردنی ئۆپیراتسیونی بەرفراوان لەنێوان ئاژانسە هەواڵگرییە جیاوازەكان و پارەكان لە(ئاژانسی یارمەتی جیهانی)دەگوێزێتەوە بەبێ ئەوەی ئەو بڕە پارانە لە حیسابەكەی دەربكەوێت تا نەخرێتە چوارچێوەی حكومی. هەروا (نید) پارە لە cia وەردەگرێت پاش ئەوەی بەرێگای كەرتی تایبەتەوە سپی دەكرێتەوە لەلایەن دەزگای سمیت ریتشاردسون، دەزگای جۆن م. اولاین یان دەزگای هاری برادلی.
بۆ نموونە ئەمریكا نزیكەی یەك ملیارد دۆلاری خەرج كردووە لەسەر حزبە سیاسیی و كۆمەڵەكان لە وڵاتێكی بچووك وەك كە دانیشتوانەكەی 4 ملیون كەس تێناپەڕێنێت وەك لوبنان. وەزارەتی دەرەوە و(نید)نیوەی ئەو پارەیە كە تەرخانكرابوو بۆ لوبنان خەرج كرد و نیوەكەی تریشی cia بەنهێنی خەرجی كرد.
لە ساڵی 2003 و بە بۆنەی 20ساڵ دامەزراندینەوە، نید هەستا بە پیشاندانی سیاسی گشتی چالاكییەكانی و دەركەوت خەرجی زیاتر لە 6000 رێكخراوی سیاسی و كۆمەلاتی لە وڵاتانی جیهان لە ئەستۆگرتووە و دامەزراندنی چەندین دەزگا و رێكخراو بۆ خۆی گەڕاندەوە وەك سەندیكای(سۆلیدارنۆ) لە پۆلۆنیا، میساقی 77 لە چیكۆسلۆڤاكیا و اتبور لە سربیا و رادیوی 92 و رۆژنامەی ازلوبوجنج لە یوگسلافیای جاران و زنجیرەیەك لە دەزگاكانی راگەیاندنی”سەربەخۆ” لە عیراق.
NED رووی تری روخساری موخابەراتی ئەمریكیە بۆ لەناوبردنی شوعییەت لە كیشوەری ئاسیا. ئەمە تۆمەتێك نیە بخرێتە ئەستۆی ئەم رێكخراوە، كردەوە و رەفتار و پەیوەندی و ئەركەكانی پیشانی دەدات بەشێكی ترسناكە لە سەپاندنی وەحشیگەری لە جیهان:
– رێكخراوی فەرەنسی UNI كۆنەپەرەست كە لە دژی بزووتنەوەی خوێندكاران لە 1968دامەزرا، پشتیوانی دیكتاتۆر و گەندەڵەكانی ئەفریقای دەكرد. ساڵانە بۆ نموونە لە 1984-1985بڕی 575هەزار دۆلار لە نید وەرگرت. ئەم زانیاریە لە رۆژنامەیی(لیبراتسیون) بڵاوكرایەوەو كۆتایی بەو گەندەڵییە هێنرا. نید لە دژی بەشداری حزبی شوعی فەرەنسی لە حوكمڕانی بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە ناسیونال فرۆند و ئەوانی تر كرد.
– لەسەرەتای هەشتاكاندا تینك تانكی شەرنەگیزی و فراوانخوازی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بوو. ئەركە سینترالەكەی بریتی بوو لە هێرشكردن بۆ سەر حكومەتە ماركسیەكانی ئەمریكای لاتین وەك حكومەتی ئیل سلڤادۆر و حكومەتی ساندنستیەكان لە نیكاراگوا و هاوكات پشتیوانی لە حزبی كرستیانە دیموكراتەكان لە شیلی كرد كە كودەتای ژەنەڕاڵ بینوشیتی لێكەوتەوە.
– لە پشكنینی نووسینگەی نید لە قاهیرە بەڵگەنامەی زۆریان دەستكەوت بۆ ئەوەی (ئەخوان موسلمین) لە “شۆڕشی مەیدان” دەسەڵات بەدەست بگرێت. ئایا هەندێ حزب و رێكخراوی ئیسلامی لە كوردستانیش بە رێگای نیدەوە لە خزمەتی ستراتیژی ئەمریكا كاردەكەن؟
تییری وتارەكەی بەم رستەیە كۆتایی پێدەهێنێت: (ئەو توانا بێسنوورانە بە سەرپەرشتی ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا لە ژێردەستی-نید-هەیە نەك رێگە نادەن بە پشتیوانی دیموكراسی، بەڵكو كاردەكەن ئەگەر لە هەركوێ هەبێت، ژەهرای بكەن.)

لە هەرێمی كوردستان و عیراق چەندین رێكخراو كاری جاسووسێتی و دژایەتی شوعییەت دەكەن(پێشی دوو رۆژ برادەرێكم وتی بەشداری خولێكم كردووە، لەسەرەتای داتاشاوەكەیان وێنەی داس و چەكوش لەگەل كەلەسەری مرۆڤ پیشاندەدەن!) بەڵام بە خودی نید وەك پاشماوەیەكی جەنكی سارد، رێكخراوێكی هەیە بەناوی(سەنتەری ئەمریكی بۆ هاوپشتی كرێكارانی جیهان(ACILS)!
ئایا وەزارەتی ناوخۆی هەرێم ئاگاداری رۆڵی(نید)ە و چالاكییەكانی بەلایەوە ئاساییە بۆیە لە ئاستیاندا بێدەنگن؟ ئایا نووسینگەی رێكخراوە ناحكومییەكان بەخۆیان بەرهەمی(نید)ن؟ ئایا رۆڵی (نید) پێشێلكردنی سەروەری وڵات نیە؟ یان وڵات بە ئاگاداری حزبەكان كراوە بە خۆراكی گورگەكە و هیچ ناڵێن و ناكەن؟ ئایا حەق نیە داوا لە یەك بە یەكی رێكخراوە ناحكومییەكان و رۆژنامە و گۆڤارە”سەربەخۆكان” بكەین: خەرجییەكەیان كێ دابینی دەكات؟!(ئەبێ خۆیان سەرچاوە داراییەكانیا ئاشكرا بكەن)
حەقیقەتێكمان لەبەرچاوە: سوپای ئەمریكا و چەندین وڵاتی تر لە هەرێم چالاكن و تازە”رێگە”بە دامەزراندنی 5 بنكەی سەربازی دراوە، كۆمپانیای ئیكسون مۆبیل و شیڤرۆن و شەریكەكانیان و (بی پی)بریتانی و گلوبالی فەرەنسی و هاوشێوەكانیان ساڵانێكە بست بە بستی وڵات دەپشكنێنن و بەرهەمیان هەیەو بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانیش فەرمانی خۆیان دەردەكەن و حكومەتی هەرێمیش یەك بە یەكیان لە دژی ئێمە جێبەجێ دەكات، بۆیە بارودۆخەكەمان بەم ئاستە وێرانكراوە. (نید) بەشێكی ترسناكە لەو بەرنامەیە و باڵی دیبلۆماتی و سوپای تێكدانە و ئەوانەی بەناوی(دژایەتی گەندەڵی و ئازادی رۆژنامەگەری) وەك رێكخراوی (ستۆپ) و هاوشێوكانی خەرجی گیرفانیان لێی وەردەگرن و ئەو رۆژنامە و نووسەرانە دەیانناسن و بێدەنگیان هەڵبژاردووە و ئەوانەی دەڕۆنە خزمەتی(معالی قونسلی ئەمریكی)، پێیان خۆشبێت یا نا، بەشێكن لە بەرنامەی تیرۆر و جەنگ و ماڵوێرانی ئیمپریالیستەكان!
كەواتە:
– ستوپ (NED) و هاوشێوەكانی لە كوردستان و عیراق
– ستوپ كۆمپانییەكانی هاوپەیمانان لە كوردستان و عیراق!
– ستوپ سوپای ئەمریكا و هاوپەیمانان لە كوردستان وعیراق!
– ستوپ بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانی لە كوردستان و عیراق!
سوسیالیزم(شوعییەت) یان بەربەرییەت…بەهێزبێت خەباتی شوعی و چەپ لە كوردستان و عیراق!
ژیانی عەدالەتی ئاشتی و ئازادی عەدالەتی كۆمەلایەتی خەیاڵ نیە!

سەرچاوەكان
1- http://www.granma.cu/idiomas/aleman/unser-amerika/4sept-Vereinigte%20Staaten.html
2- تییری میسان: صندوقی نیشتمانی بۆ دیموكراسیگنید” رووی یاسایی وەكالەتی هەواڵگری ناوەندی ئەمریكایە
3- Die CIA und ihr menschliches Antliz
4- Geheime Dieste Im Irak
5- “greater middle east’, Bernhard Schmid
6- Die USA nehmen mit Milionen Dollar jaerich massiv Einfluss auf die medien, weltweit.

بێویژدانی كۆمپانیای كانیبال:(ستراتفۆر-Stratfor)وەك نموونە

لە 1996 یەكێك بەناوی(جورج فریدمان) كۆمپانیایەكی تایبەتی بەناوی(ستراتفۆر)لە بواری لێكۆڵینەوە، هەواڵ و جیوپۆلیتیك و ئاسایش و پڕۆژەی دوارۆژی جیۆپۆلەتیك و كێشەكان لە جیهان دادەمەزرێنێت. ناوەكەی لە لێكدانی چەند پیتێكی یەكەمی دوو وشە بەكارهێناوە(Strategic Forecasting) كە مانای( پێشبینی ستراتیژی)یە. پسپۆرەكانی بریتین لە پۆلەتەلۆگ، ئیكۆنۆمیست و پسپۆرانی ئاسایش كە بەرێگای”هەواڵگر”و سەرچاوە نهێنییەكانیەوە لە هەموو جیهان هەڵویست و راوێژكاری و پێشنبیەكانی بڵاودەكاتەوە. گۆڤاری (Barrons) لە 2010 بە سێبەری cia ناوی برد. ئەوەی لەژێر بەڕەی ئەم تینك تانكە بوو، لە 2012 پلاتفۆرمی ویكیلیكس هێنایە سەر بەڕە: 5ملیون ئیمیلی ئەم دەزگایە بڵاوكردەوە.
پەردە لەسەر رووی جۆرج فریدمان و دەزگاكەی لادرا و ئەمەش پەیامی دامەزرێنەری سترادفۆردە بۆ شێوازی كارو ئەركەكانی لە نووسێنیكیدا بۆ هاوكارێكی لە فەنزەویلا لە 6/دیستەمبەر/2011: ئەگەر سەرچاوەكە بەهاداربوو، دەبێ بیهێنیتە ژێر ركێفی خۆت. هێنانە ژێر ركێف واتە، كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەكە بە شێوەی دارایی، سیكسی یان دەروونی تا ئەو خاڵە كە ئامادەدەبێت لەگەلت رێكبكەوێت.).
كۆمپانیەكەی فریدمان لەسەر نهێنیەكان دەژێ. نزیكەی 30 هەزار كڕیاری هەیە و لەناویاندا سەر بە سوپای ئەمریكا، مێنیجەری صندوقی هیگیدە، سیاسەتمەداری گەورە و كۆمپانیای بانناسیونالی هەیە. هۆكاری بەخشینی دارایی بۆ ئەم كۆمپانیە تا ئێستا نادیار بوو، بەڵام ئێستا ئیدی (هاكەر)ەكان چوونە ناو تۆری كۆمپانیاكە و هەموو شتێكیان خستە بەرچاو: كۆنتڕۆڵی دەروونی سەرچاوەكانی زانیاری، گەیاندنی زانیاری لە رۆژهەڵاتی ناوین و جاسوسیكاری بۆ كۆمپانیای كیمیاوی(Dow Chemical).
لەبارەی بڵاوكردنی زانیارییەكانی كۆمپانیاكە، فریدمان وڵامی هیچ پرسیارێك ناداتەوە، چونكە وڵامدانیان دووبارە تاوانباری دەكەنەوە. بۆ نموونە: ستراتفۆر چ جۆرە پەیوەندییەكی هەبوو لەگەل سەفارەتەكانی ئەمریكا؟ جێگەركەی(فرید بورتون) بەخۆی جاسوسی دەزگای ئاسایشی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بووە. كۆمپانیا گەلێ وەك (داو شیمیكاڵ) و (كۆكا كۆلا) راوێژ لەم كۆمپانیایە وەردەگرن، چونكە وەك دەزگای ئاسایش كاردەكەن بەڵام وەك دەزگای ئاسایش كۆنتڕۆڵ ناكرێت.
فریدمان تۆمەتی ئەوەی سێبەری ciaە، رەتدەكاتەوە.
فریدمان كە خاوەن دەزگای پیشبینی جیوپۆلەتكی دوارۆژە لە جیهان و لە كتێبەكەی ساڵی 1991(جەنگی داهاتوو لەگەل ژاپۆن-430لاپەڕە)و كتێبی(100 ساڵی داهاتوو) پێشبینیەكانی نووسیوە لەبارەی جەنگی ئەمریكا لەگەل پۆلەندا، توركیا، بەڵام نەیتوانی پێشبینی هاككردنی كۆمپانیەكەی بكات!
لە گفتوگۆیەكی ((Der Aktionaerلەگەل فریدمان بە روونی بانگەواز بۆ رەگەزپەرەستی دەكات دژ بە پەنابەران، لەمەشدا بە میتۆدی(جەنگی كلتورەكان)و باسی جیاوازی كلتوور دەكات و ئەم گومانە دەخاتەڕو : فەرموو چۆن ئەم وڵاتە-ئەڵمانیا-پێكەوەژیانی مرۆڤ فەراهەم بكات كە كلتوور و عەقڵییەتیان بەو شێوەیە توندڕەوبن بۆ نموونە وەك پەنابەرەكانی رۆژهەڵاتی ناوین.)
لە درێژەی قسەكانی: هەمیشە ئینتگراتسیونی بیانییەكان بۆ ئۆروپا كێشە بووە….پرسیارە زۆر گرنگەكە ئەمەیە: چۆن یەكێك دەبێتە ئەڵمان یان ئۆروپی. ئەمە زۆر سەختە).
هەروا چەندین بۆچوونی تر كە لە نەخوێندەوارێكی ئاواییە دووردەستەكانی گەرمیانیش نایبیستی.
لە ڤیدیویەك(لە یوتوب بەناوی پێشێلكردنی مافی چاپدان، كوژراوەتەوە) دیك براند-بەرێوبەری بەرنامەی هاوبەش لە ئەنجومەنی شیكاگۆ بۆ كاروباری جیهانگیری پێشوازی لە فریدمان دەكات. لەم گفتوگۆیە فریدمان نموونەی قیزەوەنترین سیاسەتی رۆناڵد ریگان بەهەند وەردەگرێت و دەڵێت: ئەو سیاسەتە كە من وەسیەتی رۆناڵد ریگانم كرد، لە عیراق و ئیران بەكاریهێنا. ریگان پشتیوانی لە هەردوو لایەنی جەنگەكەی دەكرد كە لە(1980-1988)و دژ بە یەكتری بجەنگن.
بۆ رسواكردنی پلانە دژە ئازادی ئینسانییەكانی ستراتفور، هەر یەك لە چالاكوانی ئەنۆنیمۆس(بارێت بڕاون)بە 5ساڵ زیندانی و چالاكوانی ئەكوپی(جیرمی هاموند) بە 10 زیندانی لەلایەن دادگاكانی ئەمریكا مەحكومكران. لە كوردستان كێ چاوساغی بۆ تینك-تانكی ستراتفۆر دەكات؟ كێ پێشتر چاوساغی بۆ ئینتەرپرایز دەكرد؟!
ئەگەر دەتانەوێت بە كەرامەت و سەربەرزی بژێن، پشت لەهەموویان بكەن، خۆفرۆشی و خیانەت و سەتەمكار بە مەسەلەكی ئاسایی، ویژدانفرۆشی جێگای”شانازی”، بۆیە تاقە یەك رێگایە هەیە: شوعییەت و شێوە ژیان و كاری هەرەوەزی بكەن بە ماڵی خۆتان!
پرسیار: هەموومان دژ بە وەحشیگەری داعش لە فەرەنسا ناڕەزایەتیمان دەرخست، بەڵام بۆچی لە د1ی وەحشیگەری فەرەنسا لە كوشتنی خەڵكی مەدەنی هیچ ناڵیین؟ لە لاپەڕە نهێنیەكانی cia و هەواڵگری بریتانی لەبارەی سالانی 1947-1963بڵاوكرانەوە
سكەنداڵێك بە نموونەی حزبێكی نەرویژی!
حزبی كرێكارانی نەرویژ خۆی بە نوێنەری كرێكارانی وڵاتەكەی دەزانێت، بەڵام سەرۆكەكەی(یانس شتۆلتنبێرگ)كە پێشتر سەرۆكوەزیرانی ولاتەكەی بووە، ئێستا سەرۆكی(هاوپەیمانی ناتۆ)یە كە دەزگایەكی سەربازی جیهانییە و دەستی لە میلیتاریزەكردنی جیهان و كوشتنی مەدەنی و بەرپاكردنی جەنگی ئیمپریالیستی لە چەندین وڵاتانی دنیا هەیە.
ئەم حزبە رێكخراوێكی هەیە بەناو(فریاگەوتنی میللەتی) و لە دوو خاڵی سەرەكیدا لە سایتەكەیان، خۆیان بە خوێنەران دەناسێنن و دەنووسن، ئێمە:
– رێكخراوێكی بزووتنەوەی كرێكارانین بۆ هاوپشتی مرۆیی
– رێكخراوێكی سیاسی سەربەخۆین.
زۆر ئاسایی دەبوو ئەگەر بەرپرسانی ئەم حزبە ببن بە سەرۆكی بزووتنەوەی ئاشتی یان ژینگەپارێزی و رێكخراوێكی جیهانی ئەنتی فاشیست، بەڵام نەك ناتۆ كە دوژمنی سەرسەختە دژ بە كرێكاران و گەلانی ژێردەستەی جیهان بە كرێكارانی نەرویژەوە!
ئەمە سكەنداڵ و ئابرووچوونێكی گەورەیە بۆ كرێكارانی نەرویژ و بە گشتی بۆ خەڵكی ئاشتیخوازی نەوریژ.
دەبێ دەستلەكاركێشانی شتۆلتنبێرگ و مەحكومكردنی هەڵویستی ئەم حزبە ببێت بە داواكاری رێكخراوی فرایاكەوتنی میللەتی نەرویژ!
خەڵكی نەرویژ پێویستی بە هاوپەیمانی ناتۆ نیە!
(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
(پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە)
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟
وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە
لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری).
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ! بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە....ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە. ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟! تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا...پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە"گۆڤارە سەربەخۆكان"بڵاوی بكەنەوە....ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی"هاوپەیمانییەكی بكوژ"ی زلهێزە...جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو. هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد! لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.)) مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە"ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان"مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ! شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو.
ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟

ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.
ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008
جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!
زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.

ئاژاوەی داهێنەرانە!
ئەمە تیئۆری گەورە فەیلەسوفی كۆنەپارێزە راستڕەوەكانە(لیڤی شتراوس)ە كە كۆنەپارێزە راستڕەوی ئەمریكا كاری پێدەكەن. ناواخنەكەیشی ئەمەیە: جەماوەر لەناو هەرانانەوە غەرق بكەن تا نوخبە بتوانێ جێگیربوونی بارودۆخەكەی دابین بكات). لە ئەمریكا شتراوسییەكان ناسراون و گۆڤاری(كۆمینتەری)دەردەكەن. پرۆفیسۆر نۆرمان پۆتهۆراس سەرپەرشتی دەكات و بە گرنگترین بەرهەمی كۆنەپارێزەرە نوێكانە.

مافیای چەك و ئەتۆم لەسەرووی یاسان!
لە وڵاتی(ئازای سەرمایەی دارایی، كۆمپانیای بانناسیونال وجەنگ و هەژاری) بە گوێرەی راپۆرتی لیژنەی چاودێریكردنی ئەتۆم، لە 23/3/2011ئاشكرای كرد كە ئەركی راگەیاندنی هەڵەی كەرەستە و”لەكاركەوتن” كە لەوانەیە رووداوی كارەساتئامێزیان لێ بكەوێتەوە لە زیاتر لە یەك لەسەر سێی حاڵەتەكان، پشتگوێ خراون).
حكومەتە مەدەنی و دیموكراسیەكەی”بەڕێز”رۆبن تەنها لە ساڵی2008دا وەك پەیمانگەی تۆژینەوەی ئاشتی جیهانی بڵاویكردووە، بودجەیەكی خەیاڵی بۆ جەنگ تەرخان كردووە(1.464 بلیون دۆلار)!. ئێستا ئۆباما درێژە بە كارو ئەركەكانی سەرۆكەكانی پێشتری دەداو پشتیوانی لەو دیكتاتۆرانە دەكات كە لە سەدام یان ئەحمەدی نەژاد كەمتر نین، بۆ نموونە بە بڕی 60ملیارد دۆلار 84 فرۆكەی جەنگی(ف.15)، 70هیلیكۆپتەر لە جۆری ئەپاچی، بە سعودیەی عەرەبی دەفرۆشێت. بەڵام ئاشكرایە ئاشتییەكەی(ئینتەرپرایز) شێوەی تری هەیە، بۆ نموونە لە ووڵ ستریت جۆرنال نووسراوە: تەنها بە پڕچەككردنی سعودیەی عەرەبی بە فرۆكەی جەنگی، كار بۆ نزیكەی 77هەزار كەس لە كۆمپانیای بۆینگ دابین دەبێت. ئۆباما ئێستا خەریكە زەمینە بۆ بازرگانی بە سیستێمی(تات) خۆشدەكات. راكێتەكانی ئەم سیستێمە دەگاتە دەرەوری و بەرزی ئەتمۆسفێری زەمین. ئیمارات بە بڕی 7ملیارد دۆلار نموونەیەكی هاوشێوەی ئەو سیستێمە كرێوە لەگەل 147راكێت.

وا باشە رۆبن لەبری ئەوەی درووشمی”عەدالەتی كۆمەڵایەتی و ئازادی” بەخەڵكی كوردستان بفرۆشێ، وا باشە خۆی و پەیمانگە”زانستی و بێلایەنەكەی” خەریكی گەندەڵی بۆرسەی ووڵ ستریت و لابردنی قەرزی بانقەكان لەسەر ملیونان هاوڵاتی ئەمریكا ببێت و وەك كەسێكی”ئازادیخواز”بە بەڵگەوە بیسەلمێنێ كە تەرخانكردنی پتر لە یەك بلیون دۆلار بۆ وەزارەتی بەرگری، باشتر وایە بۆ ئاشتی تەرخانی بكەن و بەمە خۆشەویستی گەلانی دنیا دابیندەكەن! وەك هاوڵاتییەكیش تكا لە برادەرە دژ بە گەندەڵییەكانی دەكەم، بەڵكو نەختێ مەشوەرەت بە”سەرۆكی مێژوویی”وڵاتەكەی بدەن بۆ خزمەتكردنی خانەشینەكانیان و خزمەتگوزاری تەندرووستی بۆ هەژاران و بێكار و لانەوازەكانیان باش بكەن نەك بە گوێرەی بەرنامەی(Medicaid) كەمی بكەنەوە!، ئاخر باش نییە 23ملیون ئەمریكی بە بێ بیمەی تەندرووستی بژین: ئەمە بۆ ئاشتی جیهانی خراپە و پێشێلكردنی جاڕنامەی مافی مرۆڤە! هەروا(باج)یش كەم بكەنەوەو كرێی كار زیادبكەن تا هەموو ئەمریكا لەسەر قەرز نەژێن و تۆزێك كەرامەت بۆ هاوڵاتییەكانیان دابین بكەن!
ئێمە خۆمان ئەقڵ و توانامان هەیە بۆ خەباتكردن لە پێناو عەدالەتی كومەڵایەتی كە حكومەتەكەی ئەو بە ئاگر و ئاسن لە دژیدا رادەوەستێ، وەك نزیكترین مێژووی ئەمریكای لاتین و دژایەتیكردنیان بۆ شوعییەت پێماندەڵێن!
ئەوە چارەنووسی ئەو رەشبیرە جاش قەڵەمانەیە كە خۆیان بۆ ملكەچی و جاشایەتی و خۆفرۆشتن بە ئەم یا ئەولایەن تەرخانكردووەو بەردەوام خۆیان وەك كەسانی دڵسۆزی”بێلایەن”و دژ بە گەندڵی و دڵسۆزی عەدالەتی كۆمەڵایەتی بە هەژاران دەفرۆشن و لەراستیدا ئەجندای كۆنەپەرەستی و تاوان جێبەجێ دەكەن…
ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!
ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…

تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیەكانی سیسیلیا رێكخستووە.

ئایا دامەزراندنی راگەیاندكارانی سوور پێویستە؟!

ئەمە نامەیەكە بۆ ئەو رۆژنامەنووسانە كە خۆیان بە كەسانی چەپ دەزانن و بە هەموو شێوەیەك هەوڵدەدەن پێگەكەی لەناو كۆمەڵگە بەهێزبكەن لە سەردەمێكدا كە راگەیاندنی ئیمپریالییستی دنیای سەرمایەداری و پەلوپۆكانی هاوشانی(سوپای ناتۆ، صندوقی دراوی جیهانی، دەزگا سیخوڕیەكان، دادگای نیودەوڵەتی، بانقی جیهانی، G7، G20، شانەكانی بیركردن-Think tank) هەنگاودەنێن و بە وردترین شێوە خۆیان رێكخستووە.
بۆ نموونە: زانیاری بە هاوڵاتیان نادرێت لەبارەی (كودەتا نەرم)ەكەی بەرازیل، هیرشكردن بۆ فەنزەویلا، بەرەی چەپ لە توكیا، پیلانگێڕی ئەمریكا دژی ئۆكرانیا و قەدەغەكردنی حزبی شوعی لە چەند وڵاتێك، بارودۆخی زیندانەكانی ئەمریكا، یەكگرتنی چەپ لە سپانیا، جەنگی ئەمپریالیستی لەوڵاتانی ئەفریقا و زیانیان بە ژینگە و هەزاران رووداوی رۆژانەی جۆراوجۆری جیهانی كە راستەوخۆی كاریگەریان لەسەر ژیانی ئێمە هەیە. ئەوەی لە كەناڵەكانی تەەلەفزیون بڵاودەكرێنەوە لە ئاژانسە سەرمایەدارەكان وەردەگرن و تەنانەت ئەو كەناڵانە كە پەیامنێریان لە هەندی وڵات هەیە، زانیاری لەبارەی موقاوەمەت، خەباتی شوعی و چەپەكان بە هاوڵاتیان نادەن.

ئەی ئێمە؟
پەرتەواز، كەمكردن لە بایەخ و رۆڵی یەكتر، ناڕۆشنی لە هەڵویستەكان و لە ئەنجامدا نەیارەكانمان سوودیان لەم لاوازییە وەرگرتووە.
ئێمەش ئەتوانین بەرێگای جۆربەجۆر هەوڵ بدەین بۆ ئەوەی توانامان چڕبكەینەوە بۆ دامەزراندنی(ناوەندی راگەیاندنی سوور، رۆژنامەنووسانی سوور، هەواڵنێرانی سوور، راگەیاندكارانی سوور)ی هاوبەش لەبواری راگەیاندنی ئەلكترۆنی، كاغەز، رادیو، تەلەفزیون، هەوالً و راپۆرت و
ئامانجی ئێمە پێكەوە بریتی بێت لە شكاندنی تیرۆری ئەنتی كۆمونیزم و هێرشی بەرفراوانی سەرمایەدارانی جیهان و ناوخۆ لە دژی(مافە چینایەتییەكانمان و گەوجاندنی جەماوەر و درۆكردن و پۆشینی تاوانی جەنگە ئیمپریالیستییەكانیان و ملیتاریزەكردنی ژیان لەسەرزمین و تێكدانی ژینگە).
ئەم نووسینە هەنگاوی یەكەمە و هیوادارم هەر راگەیاندكارێك لەلای خۆیەوە بە پێشنیار و رەخنە و بۆچوونی ئەرێنی هەوڵ بۆ قووڵكردن و بەهێزكردنی ئەم پێشنیارە بكات.

(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
(پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە)
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟
وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە
لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری).
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ!

بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە….ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە.
ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟!
تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا…پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە”گۆڤارە سەربەخۆكان”بڵاوی بكەنەوە….ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی”هاوپەیمانییەكی بكوژ”ی زلهێزە…جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو.
هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد!
لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.))
مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە”ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان”مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ!
شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو.

ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟

ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.

ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008
جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!
زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.

ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!
ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…

تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیەكانی سیسیلیا رێكخستووە.

تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا پاش 1945 تا ئێستا(بە كورتكراوی)
یەك بە یەكتان درووشم و بەڵێنی گەیاندنی راستی بە بینەرانتان داوە، بەڵام بۆ جارێكیش نەمانبینی و نەمانبیست رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی ئیمپریالیزمی ئەمریكی و هاوپەیمانەكانی بكەن. بێدەنگی ئێوە لە تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا تەنها لە جەهالەت، دووڕوویی و خۆفرۆشی سەرچاوەی گرتووە: چەتەی قەڵمهەڵگرن. قەڵەهەڵگری. راگەیاندنەكانی ناو خودی ئەمریكا و جیهانی سەرمایەداری سەر بە حكومەتەكانیان نەك ئۆپۆزیتسیونەكانیان زیاد یان كەم رەخنە ئاراستەی حكومەتەكانیان دەكەن، بەڵام ئێوە ئەوەندە بێئاست و كەسایەتین بۆ خاتری چەند دۆلارێكی چڵكن بێدەنگیتان هەڵبژاردووە و تەنانەت كار گەیشتووەتە ئەو رادەیە قونسوولی ئەمریكی بە بەرگریكار لە ئازادی بە خەڵكی كوردستان بناسێنن و زۆرێكتان تەشریف دەبەن بۆ لای”جەنابی عالی”. ئێوە بەم هەڵویست و رەفتارە مافی رەوای بینەران پێشێل دەكەن و بوون بە بەشێك لە ئامێری گەمژادندن و نەزانی و سیخوڕی و چەتەیی و شەرەفی قەڵەمتان خستوەتە ژێرپێی سیستێمی تاوان و تیرۆر و چەوسانەوە لە جیهان.
لێرە ئەم زانیاریانە بڵاودەكەمەوە بەو هیوایە بۆ جارێكیش بێت، ئەم زانیاریانە(ئێستا هەموویان دەڵێن ئەیانزانین)بگەیەنن بە رای گشتی!
– ئەڵمانیا1945: موخابەراتی ئەمریكی(CIC) لە پسپۆرانی پۆلیسی نازی و چاشەكانی سوپایەك دادەمەزرێنن لە 35 هەزار كەس لە دژی یەكێتی سوڤێت و بەشی هەواڵگری نازی(Fremde Heere Ost) وەك0رێكخراوی(Gehlen) و بە یارمەتیان كاری تێكدەرانە و نائارامی لە رۆژهەلاتی ئۆروپا ئەنجامدەدا. لە پاشاندا لە رێكخراوی(كێلین) دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی(BND) دادەمەزرێنن. یەكێك لە كارمەندان و پسپۆری- گستاپۆ كە لەلایەن موخابەراتی ئەمریكا وەرگیرا و لە دەستگیركردن پارێزرا ناوی(كلاوس باربی-klaus Barbie-) كە لە شاری لیۆنی فەرەنساوە دیپۆرتكردنی جووە فەرەنسییەكانی بۆ ئۆردوگای لەناوبردن رێكدەخست. (باربی) لە 1951 لەلایەن(cia)وە بەناوی(كلاوس ئەڵتمان)رەوانەی پۆلیڤیا كرا و لەوێوەوە كۆماندۆی تیرۆركردنی سیاسەتمەدار و سەندیكاییە چەپەكان لە وڵاتانی ئەمریكای لاتین بەرێوەدەبرد.
– چین(1945-1949): لە جەنگی ناخۆی چین، لە دژی كۆمونیستەكان، پشتیوانی لە (شین كای شیك) دەكەن ولێرەش سەربازە دیلەكانی یابان كە پاش ژێركەوتنی وڵاتەكەیان لە جەنگی جیهانی دووهەم، بەكاردەهێنن.
– فلیپین(1945-1953): لە دژی حكومەتی چەپگەرای(Huks) و خەڵتانی خوێن كرا و پاشان چەتەكانی لە وڵاتەكە دامەزراند و (فیردیناند ماركۆس)یان كرد بە(پیاوە بەهێزەكە).
– ئیتالیا1947-1948): (cia) هێزەكانی مافیا و گروپە تیرۆریستە راستڕەوەكان لە دژی كۆمونیست و سۆسیالیستەكان چەكداردەكات. بۆ ئەم مەبەستە پسپۆرەكانی چەتەكاری لە ئەمریكاوە رەوانەی ئیتالیا دەكەن.
– یونان(1949-1949): ئەمریكا پێكەوە لەگەل سوپای بەریتانیا لە(جەنگی ناوخۆی یونان) كاردەكەن بۆ شكاندنی بزووتنەوەی موقامەتی ئەنتی فاشستی كە لە دژی ئەڵمانە داگیركەرەكان خەباتیان دەكرد. موخابەراتی ئەمریكی دەزگای بەدناوی(KYP)لەم وڵاتە دادەمەزرێنێت.
– 1950(ئەمریكا): ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی(NSC) بەناوی فایلی(68) ستراتیژی تازە دادەرێژێت و یەك ملیون سەرباز لە 675بنكەی سەربازی لە جیهان تەرخاندەكات. ئەم هێزە تا 1975دەستوەردانی سەربازی لە 215ئەنجام دەدەن.
– پۆرتۆریكۆ(1950): كۆماندۆیەكی ئەمریكا راپەڕینێك بۆ سەربەخۆیی نیشتمانی لەناودەبەن.
– كۆریا(1950-1953): ئەمریكا لە كێشەی كۆریا لەشكركێشی دەكات و پشتیوانی لە حكومەتی كۆریای باشوور دەكات و لە نەتەوە یكگرتووەكانپشتیوانی بۆ دابیندەكات. فرۆكەوازنی ئەمریكا 12000بنكە و دەزگا لە كۆریای باكوور وێراندەكات و نزیكەی 2 ملیون مرۆڤ دەكوژن و 500هەزار كەس لە كۆریای باشوور كیانلەدەستدەدەن.
– ئێران(1953): حكومەتی هەڵبژردراوی موصەدەقە لە 1951، نەوتی كۆمپانیای(ئەنگلۆ-ئێران) خۆماڵیدەكات. پاش دوو هەفتە لە هەڵبژاردنەكە، هێزێكی سەربازی مەشقپێكراو لەلایەن (cia) كودەتادەكەن و ئەمریكا شای ئێران دەكات بە حاكمی وڵاتەكە و هێزە شوعی و دیموكراتەكان كۆمەڵكوژی و زیندان دەكەنز
– گواتیمالا(1954): ئەمریكا كودەتایەك دژ بە حكومەتی(ئاربێنز) رێكدەخات. ئەم حكومەتە ویستی چاكسازی كشتوكاڵی بكات و كۆمپانیای ئەمریكی(United Fruit ) خۆماڵی بكات. پاش سەركەوتنی ئەم كودەتایە، حكومەتە دیكتاتۆری سەربازییەكەی 140 هەزار هیندیە سوورەكانی كوشت یان بێسەروشوێن كرد.
– میسر(1956): ئەمریكا هەوڵیدا بۆ نائارامی لە میصر كە جەمال عەبدولناسر یەكێك لە سەرۆكەكانی حكومەتە بێلایەنەكان بوو. عەبدولناسر (قناە سویس)ی خۆماڵیكرد، بۆیە ئەمریكا پێكەوە لەگەل بەریتایا و ئیسرائیل جەنگیان لەدژی میصر بەرپاكار و بەناوی(جەنگی سویس) نێوبانگی دەركرد.
– لوبنان(1958): 14 هەزار سەربازی ئەمریكی وڵاتەكە داگیردەكەن.
– كوبا(1961): لە 1/1/1959 كاسترۆ سەركەوتنی شۆڕش بەسەر حكومەتی دیكتاتۆری سەربازی پاتیستا راگەیاند.كاتێ‌ شۆرشش بەڵێنەكانی بە خۆماڵیكردنی زەمین جێبەدێ كرد، ئەمریكا بڕیاری ئابلۆقەدانی كوبای راگەیاندو كاری سەربازی بۆ تێكدانی وڵاتەكە جێبەجێكرد. لە 1960 ئەمریكا دەستیكرد بە بۆردومانكردنی پاپۆڕی فەرەنسی(Coubre) وتی و لە ئەنجامدا 81 كەس كوژرا و 300كەس برینداربوون. لە 1961 موخابەراتی ئەمریكی بە پشتیوانی دارایی سەرمایەدارەكانی كۆمپانیای(یونایتد فروتی)لە گواتیمالاوە سوپای چەتەكان پێكهێنا و دوورگەی بەرازی سەر بە كوبایان داگیركرد و راستەوخۆ سیستێمی موشەكی دژی ئاسمانی كوبایان بۆردومانكرد و هێشتا ئابلۆقەكەی درێژەی هەیە.
– كۆنگۆ/ زائیر(1961): چەتەكانی cia سەرۆك (لۆمەمبا)ی ئەنتی ئەمپریالیستیان تیرۆركرد. چەتەكان دەسەڵاتیان بەدەستەوە گرتز
– لاوس(1962): سەرەڕای ئەوەی رێككەوتننامەی ژنێف بوونی سوبای بیانی لە وڵاتی لاوس قەدەغە دەكات، بەڵام ئەمریكا هێزێكی سەربازی نهێنی”Us- Armee Clandestine” پێكدەهێنێت كە هێرشیان بۆ (ڤێتنام)یشیان كرد. ئەم سوپایە لە 35هەزار چەتە پێكهات كە خەڵكی چیانشینی چاندنی مادە هۆشبەرەكانن و خەرجی سوپاكە لە پارەی بازرگانی بەم مادەیە دابینكرا.
– ڤێتنام(1963-1975): ئەم وڵاتەش داگیركرد و لە ئەنجامدا 3 ملیون ڤێتنامی تیرۆردەكەن، نیو ملیون كەمئەندام و 900هەزار منداڵ بێ دایك وباوك، بەڵام لەدواییدا بەسەرشۆڕی شاربەدەر كرا.
– ئەفریقیای باشوور(1963-1990):
Cia بە فڕۆكەی زانیاری پشتیوانی لە حكومەتی ئەپارتەهایدی(رەگەزپەرەست) و خەباتگێرانیان حزبی شوعی ئەفریقای باشوور تیرۆركرد. 120 هەزار ئەندامی(ANC) تیرۆركران و (نیلسۆن ماندیلا) كە ئەنامی لیژنەی مەركەزی حزبی شوعی بوو، زیندانی كرد.
– بەرازیل(196 -1990) : كاتێ‌ سەرۆكی هەڵبژێردراو(Joao Goulart) بە وریاییەوە دەستی بە ریفۆرمی زەوی كرد و سنوری دانا بۆ بڕی ئەو پارەیە كە بۆ دەرەوەی وڵات بڕوات و كۆمپانیایەك كە شەركی كۆمپانیایەكی بانناسیونالی ئەمریكی(ITT)خۆماڵیكرد، ئەمریكا كودەتایەكی سەربازی رێكخست.
– كۆماری دۆمۆنیكان(1963): لەبەر ئەوەی سەرۆكی هەڵبژێردراو(جوان بوش) دەستی بە چاكسازی كۆمەلایەتی كرد لەلاەین سوپاوە لە دەسەڵات لابرا و، كاتێ خەڵك رژانە سەر شەقام بۆ گەڕاندنەوەی سەرۆكە هەڵبژاردووەكەیان، ئەمریكا 23هەزار سەربازی نارد و راپەڕینەكەی دامەرگاندەوە.
– ئیندنوسیا(1965): لەژی حكومەتی ئەنتی ئیمپریالیستی سوكارنۆ، موخابەراتی ئەمریكی هەستا بە ئامادەكردنی سوپا. كاتێ (بەرەی گەل) كە پشتیوانی لە سوكارنۆ دەكرد، دەسەڵاتی سوپا لاببەن، ئیتر هێرش بۆ خەڵك لەلایەن سوپاوە دەست پێكرد و سەدانهەزار كەس تیرۆركران.
– یونان(1967): پاش چەند هەفتەیەك لە هەڵبژاردن، cia دەستیكرد بە كودەتا دژ بە حكومەتی دیمركراتی پاپانئەندریو بەرپادەكەن و لەماوەی یەك مانك 8هەزار كەس تیرۆركرا و پاشان 7ساڵ لە دەسەڵاتی فاشیستی دەستپێدەكات.
– پۆلیڤیا(1967): cia كاروباری سوپا دژ بە پێشمەرگەكان بەرێوە دەبات و تشی گیڤارا و هاوڕێیەكانی تیرۆردەكەن.
– شیلی(1970-1973): سلڤادۆر ئەلیندی لە هەڵبژاردنی 1970 وەك پاڵێوراوی (بەری گەل) بە زۆرینەی دەنگ بۆ سەرۆكایەتی هەڵبژێردرا. كاتێ‌ وەزیری بەرگری وڵات(رینە شنایدەر) بەرووی داواكاری cia بۆ بەرپاكردنی كودەتا، كۆماندۆیەكی نهێنیان نارد و (رینە)یان تیرۆركرد. هەروا پاش 3 ساڵ لە كاری تێكدەرانە و درووستكردنی نائارامی، پیاوی ئەمریكا (ژەنەرال بینوشیت) كودەتاكەی cia جێبەجێكرد و سەرۆك (ئەلیندی)یان تیرۆركرد. یاریگای سانتیاگۆ كرا بە زیندان بۆ دەیان هەزار شوعی و چەپ و سەندیكایی و لایەنگرانی سەرۆك حكومەتی دیموكرات و یەك بە یەكیان لەلایەن كۆماندۆی كوشتن، تیرۆركران و لەوانە سروودبێژی بەناوبانگ(ڤیكتۆر گارا). وەزیری دەرەوەی ئەمریكا( هنری كیسنجەر) لەبارەی هەڵویستی حكومەتی وتی: (ناكرێت ببینم و رێگەبدەم بەوەی چۆن وڵاتێك دەبێتە ماركسی، تەنها لەبەر ئەوەی خەڵكەكەی كەم ئەقڵن).
– هۆندۆراس(1972): پاش گیركردنی راستەخۆی سوپای ئەمریكا و كودەتای سەربازی لە ساڵی 1972، لە ساڵی 1975و 1978كۆبوونەوەیەك بۆ نووسینی دەستوور دەسەپێنێت كە سۆسیالیست و شوعی و لە هەڵبژاردن بێ بەشدەكرێن..
– قوبروس(1974): ئەمریكا پێكەوە لەگەل حكومەتی فاشیستی یونان كودەتایەك بەرپادەكەن لە دژی حكومەتی دیموكراتی سەرۆك (ماكاریوس) كە لە هەڵبژاردن دەنگی هێناوە. ماكاریوس لە هەوڵی تیرۆركردنی رزگاری بوو. كاتێ‌ هێزە دیموكراتەكان حكومەتی دیكتاتۆری فاسیستیان لەناوبرد، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ لای حكومەتی توركیا بای دایەوە و قوبرسیان داگیركرد. هەزاران كەس تیرۆركران و 200 هەزار كەس ناچاربوون ماڵ و حاڵیان بەجێ بهێڵن.
– تەیموری رۆژهەڵات(1975): ئەمریكا ئامادەنەبوو دان بە سەربەخۆیی ئەم وڵاتە بنێت كە لە لەلایەن بزووتنەوەی(فریتلین) بانگەوازی بۆ كرا تا لە دەسەڵاتی داگیركاری پورتوگال رزگاریان ببێت. لەبری ئەوە پشتیوانی لە رژێمی سوهارتۆی ئیندنوسیای كرد كە بەخۆی كرێگرتەی سیاسی و ئابووری ئەمریكایە. لە ئەنجامی ئەم داگیركردنە 200هەزار هاوڵاتی تیرۆركران.
– ئەرژنتین(1976): بەسەرپەرەشتی cia كودەتای سەربازی لە د1ی حكومەتی مەدەنی بەرپاكرا. كۆماندۆی كوشتن لەسەر داوای رژێمی ڤیدیلا تیرۆریان لە وڵات بڵاوكرد. هەزاران تێكۆشەر تیرۆر و بێسەروشوێن كران(دایكانی كۆڕەپانی دی مایۆ تا ئێستا بەدوای چارەنووسی جگەركۆشەكانیانن). Cia پایتەختی ئەرژەنتین(بۆینس ئایرس) كرد بە بنكەی سەنتڕاڵی خۆی بۆ ئەوەی كۆماندۆی تیرۆركردنی تێكۆشەران لەسەر ئاستی ئەمریكای لاتین بەرێوەبەن.
– ئەنگۆلا(1976-1982): ئەمریكا بە چەك پشتیوانی لە كۆماندۆی تایبەت دەكات كە هاوكات لەلایەن حكومەتی رەگەپەرەستی ئەفریقای باشوور پشتیوانی لە هێزە چەكدارەكان دەكەن كە لە دژ بە حكومەتی رزگاریخوازی نیشتمانی وڵاتەكە دەجەنگن و وڵاتە لەناو جەنگی ناوخۆ وێران دەكەن.
– عیراق-ئیران(1980-1988):
– ئەفغانستان(1980-1990)
– نیكاراگوا(1981-1985
– ئێل سلفادۆر(1981-1992)
– فاڵكلاند/مالڤیناس(1982)
– لوبنان(1982-1984)
– گرینادا(1983)
– لیبیا(1983)
– هایتی(1986)
– پۆلیڤیا(1986)
– پەنەما(1989-1990)
– عیراق(1991)
– سومالیا(1992-1994)
– بوسنیا(1993-1995)
– كرواتیا(1995)
– ئەفغانستان(1998)
– سودان(1998)
– یوكسلاڤیا(1999)
– ئێستا قۆناغێكی تر لەئارایە و درێژەی سیاسەتی تیرۆر و داگیركردن و نائارامیە لە جیهان:
– ئابلۆقەدانی رووسیا لە هەموو قۆڵەكانەوە.
– دەستوەردان لە ئۆكرانیا و پشتیوانیكردنی دارایی و راگەیاندن بۆ نازییە تازەكان،
– هەڕەشەكردن و هێرشی راگەیاندن و دامەزراندنی بنكەی سەربازی و سیستێمی موشەكی دژ بە كۆریای باكوور
– كودەتای”سپی” لە بەرازیل
– ئابلۆقەدانی ئابووری فنزەویلا و پشتیوانیكردن لە حزب و گروپە راستڕەكان و پشێوی و تێكدانی بارودۆخی وڵاتەكە.

سەلام عەبدوڵا: حکومەتی هەرێم وەک نائیب عەریفێک فەرمانەکانی بانکی نێۆنەتەوەیی و کۆمپانیاکانی نەوت جێبەجێ دەکات
ی مانگی نۆ 26, 2016

وا چاوەروان دەکرێت لە 27/9 لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان خۆپێشاندانەکان دژ بەو بارودۆخەی لە هەرێمەکەدا هاتوەتە ئاراوە دەست پێبکات، هەرچەند بە پێی ئەو کلیپانەی بڵاو بۆنەتەوە وا پێشان دەدات تازە لە هەندێ شوێن دەستیپێکردووە.

سەبارەت بە هۆێ و پێشبینیەکان لە بارەی ئەو خۆپێشاندانانەوە، نووسەر و رۆژنامەوان سەلام عەبدوڵا لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ بەشی کوردی دەنگی ئەمەریکا دەلێت” لە تەواوی کوردستان، لە زۆربەی شارەکان هەوڵی ئەوە دەدرێت سبەی نارەزایەتی دەرببرێت دژ بەو سیاسەتە کە ژیانی خەڵکی خستوەتە مەترسیەوە، ئەم خۆپێشاندانە لە راستیدا دژ بە بانکی نێۆنەتەوەیی و کۆمپانیاکانی نەوت و گازە، چوونکە بە هەردووکیانەوە سیاسەتێکی نیولیبرال لە کوردستان سەپاندووە، کە پاکێجێکە ( دەستە بەندیەک) بریتیە لە چەند خاڵێک، هەموو جێبەجێ کراوە، وەک تاڵانکردنی کەرتی تاێبەت، سیاسەتی (تقشف) دەست گرتنەوە لە خەرجیەکان، دانەمەزراندن، چوونە سەرەوەی باج، ئازادی سەرمایەگوزاری، هەموو ئەم خاڵانە دەستە بەندیەکە دژ بە خەلکی کوردستان، حکومەتی هەرێمی کوردستان وەک نائیب عەریفێک(نائب عریف) ئیش ئەکا بۆ بانکی نێۆنەتەوەی و کۆمپانیاکانی نەوت”.

کاک سەلام هەر وەها دەڵێت” هیوادارم سبەی کرێکارانی کوردستان و جۆتیارەکانی ئەو ناوچانە کە نەوت و گازی تێدا بەرهەم دەهێنرێت، ئەوان بێنە مەیدان، چوونکە چارەنووسی تەواوی نارەزایەتیەکان بە نارەزایەتی ئەوان و داخوازیەکانی ئەوانەوە گرێدراوە”.

کاک سەلام دەشڵێت” گەندەڵی کاربەدەستانی هەرێم بەشێکە لەو سیاسەتە نیولیبرالیزمە کە وەک نائیب عەریفێک فەرمانەکانی بانکی نێۆنەتەوەیی و کۆمپانیاکانی نەوت و گاز جێبەجێ ئەکەن”.

بۆ گوێگرتن لە گفتوگۆکە کلیکی ئێرەبکەن….

http://www.dengiamerika.com/a/3525283.html