شیعر\ سەفەرە سەختەکانی تەمەن.. سەرهەنگ خامۆش

ئاسمان ڕەنگی خۆی بیر چۆتەوە
باوەشی تژی بووە لە بلێسەی ئاگر
فریشتەکان هەراسانن
لەبەربونەوەی هاواری شەوەزەنگ
چ ئاوازێکی نەشازە
گوێی مردنی کاس کردووە…

بەیانی خەمێک لە دایک دەبێت
خەمی بیرچونەوەی ساتەکانی فیراق و
سەفەرە سەختەکانی تەمەن
بە نێو کۆڵانەکانی تەنیایی
تا ئەودیو سنورەکانی عەدەم…

ژیان ڕەنگی کاڵ بۆتەوە
لێرە هیچی تر شک نابەم
جگە لە هەناسەی (با)و
ڕووت بونەوەی ڕەنگی خەیاڵ
شوێن پێی ئەو فرمێسکانەی
کە لەکەلێنی پەنجەکانی خاکدا ون بوون…

لەسەر دیوارێکی ڕماودا
گوێم لە چرکەی
میللی کاتژمێرێکی کۆنە
گوێم لەترپەی
کەوتنە خوارەوەی دوگمەکانی زەمەنە
لە لێواری ساڵێکی تری پڕ لە ئازار…

سەرهەنگ خامۆش




گرنگی وەسف لە هایکوی تەقلیدی … سەرهەنگ خامۆش

وەسف لە هایکوی تەقلیدی بە مەرجێکی سەرەکی دادەنرێت واتە چۆن وەسفی دیمەنێک دەکەیت کەدەیبینیت جا ئەگەر خەیاڵ بێت یا هەست کردن هەندێک جار وەسفەکە ئەوەندە ئیستاتیکایانە خۆی دەنوێنێت و سەرنجی خوێنەر ڕادەکێشێت جوانترین وێنا بەرجەستە دەبێت هەرچەندە خودی دیمەنەکەش بەم شێوەیە نەبێت بۆ نمونە گۆزەیەکی شکاو یا گوڵدانێکی شکاو یاخود کەلاوەیەک گرنگ ئەوەیە تۆ چۆن وەسفی ئەو دیمەنە دەکەیت و سەرنجی خوێنەر ڕادەکێشیت کە ئەویش باس لە سادەیی و جوانی واتە(سابی و وابی) دەکات کە بە ژانرێکی سەرەکی هایکو دادەنرێت، لە فەلسەفەی ڕۆژئاوا وەسف بە هۆکارێکی سەرەکی دادەنرێت لە هایکو بۆ ئەم وێنا کردنەی کە بەچاو دەبینرێت چونکە زهنی خوێنە زێتر تێکەڵ بە جوانی ئەو وشانەی هایکست دەبێت کەباس لەو دیمەنە دەکات، هایکستانی کورد هەندێکان جگە لە ساکاری و گواستنەوەی وێنە هەر وەک لە سەرەتا باسم کرد چ لەڕوانگەی خەیاڵ چ درک کردن، هەر بۆیە هەندێک جار لەسنوری چەق بەستوی ڕواڵەت و دیالێکت دەردەچن پەنا دەبەنە ئەو ڕێبازە ڕادیکاڵەی کە زوربەی هایکستانی سەردەمی و ئەوروپی پەیوەستن پێی بە تایبەتی وەسف کە هەموو مەرجەکانی سینۆگرافی و سادەیی دوور ئاڵۆزی واتە (کارۆمی) لێ بەدی دەکرێت، هەر وەک (شیکی) شاعیر لەم بارەوە دەڵێت پێویستە وەسف لە هایکودا گواستنەوەی ئەو دیمەنە بێت کە هایکست ڕاکشاوانە باس لەو دیمەنە دەکات خوێنەر توشی واق وڕمان دەکات کە هەستەکە ڕاستەوخۆ لە دیمەنەکە وەرگیرابێت نەک لە دیدگای خود کە ئەمەش پێی دەگوترێت (شاسێ)، مەرج نیە هایکوی تەقلیدی یەکسەر پەیوەست بێ بە خودی وەرز یا بابەتێکی دەست نیشان کراو دەکرێ وشەیەک گوزارشت لەم وەرزە یا لەو بابەتەوە بکات کە ئەمەش پێی دەگوترێ (کیگۆ) ، هەر بۆ ئەمەش لەم ڕوانگانەدا چەند هایکوێکی هایکستانی کورد دەخەمە بەرچاو:

کۆڵیتێک
هێلکەیەکی گەرم،
گارەگاری مریشک

قوبادی جەلیزادە
٭٭٭

چڵ بۆ چڵ
لەگەڵ باڵەکانیدا چاوم دەفڕێ ـ
بولبول!

ملکۆ ئەحمەد
٭٭٭

ئاسمانی جۆش داوە،
تەنیایی ئەکاتە میوانی ڕۆح
خۆرئاوابوون!

سۆزە بەرزنجی




تارمایی یەکانی قەدەر … سەرهەنگ خامۆش

ئێوارەیەک بەر لە هاتنى
تارمایى یە هێمنەکانى شەو
پێش ئەوەى خۆر
لە تخوبى شار ئاوابێ
خۆم بە باڵى
باڵندەیەکى کۆچەر هەڵدەواسم

لە ژێر هەورە یاخى بووەکان دا
دەبمە پەیامێکى پڕ لەحەسرەت
بە لێوى قڵیشاوى خاک پێدەکەنم
لە گەڵ سیمفۆنیاى باران سەمادەکەم
سەفەرێک بۆ ئەودیوى
سەرابە تاڵەکانى غوربەت دەکەم

دەڕۆم پێش ئەوەى
سەردولکەى مەرگى پایز
پرچی حەزەکانم بهۆنێنەوە
هەگبەى سەوزم
لەبەر دەرگاى زەردى خەزان هەڵدەڕێژم…

پەنجەکانم لە تەنیایى دەتۆرێن
لەگەڵ نۆتەکانى
پرچى تارى کازیوەدا
بە دیار نامۆ بوونى شیعرێکمەوە
ئاوازى عەشق دەژەنن

بەر لەوەى خەرمانەى وشەکانم گڕبگرن
لە ئاوێنە شکاوەکانى تەمەنم
لە تارمایى پیریم ڕادەمێنم
لە کەنارى مەستى گەنجیم وەنەوزێ دەدەم
دەچمەوە نێو
ئەلبومى یادگاریەکانم
کۆلارەکانی خەون
لە ئاسمانى منداڵیم هەڵدەدەم

دەگەڕێمەوە نێوسۆزى باوەشى دایکم
گۆیم بۆ لایلایە شیرینەکانى ڕادەگرم
تا ئەوساتەى خۆزگەکانم
لە نیۆ جۆلانەى قەدەرى شەو
چاولێک دەنێن…




لە سەر سەکۆی چاوەڕوانی … سەرهەنگ خامۆش

کەتۆ هاتیت
هێشتا پاسارییەکانی موحیبەت
لە خەو هەڵنەستابوون
کات خەریکی هۆنینەوەی
حەیرانێکی دیکە بوو بۆ زەمەن…

کە تۆ هاتیت
کەنار ماڵئاوایی لەخۆر دەکرد
شەقامەکان خاڵی بوون لە چاوەڕوانی
شار تازە باوەشکی دەدا…

کەتۆ هاتیت
من دەمێک بوو چاوەکانم
لەم تولە ڕێگایەی دەڕوانی
کە لەبەردەم دەرگای دڵی مندا
تەواو دەبوو…

کە تۆ هاتیت
لەمن زێتر
هیچ شتێک وەئاگا نەبوو
لەسەر سەکۆی چاوەڕوانی
هەر خەریکی ژماردنی چرکەکان بووم…

کە تۆ هاتیت
هەر وەک گزنگ لە پەنجەرەی
هەموو ماڵێکدا چویتە ژوورەوە
سڵاوێکت لە هەموو
کوچەو کۆڵانەکانی شار کرد
من نەبێت…




لە سەر سەکۆی چاوەڕوانی … سەرهەنگ خامۆش

کەتۆ هاتیت
هێشتا پاسارییەکانی موحیبەت
لە خەو هەڵنەستابوون
کات خەریکی هۆنینەوەی
حەیرانێکی دیکە بوو بۆ زەمەن…

کە تۆ هاتیت
کەنار ماڵئاوایی لەخۆر دەکرد
شەقامەکان خاڵی بوون لە چاوەڕوانی
شار تازە باوەشکی دەدا…

کەتۆ هاتیت
من دەمێک بوو چاوەکانم
لەم تولە ڕێگایەی دەڕوانی
کە لەبەردەم دەرگای دڵی مندا
تەواو دەبوو…

کە تۆ هاتیت
لەمن زێتر
هیچ شتێک وەئاگا نەبوو
لەسەر سەکۆی چاوەڕوانی
هەر خەریکی ژماردنی چرکەکان بووم…

کە تۆ هاتیت
هەر وەک گزنگ لە پەنجەرەی
هەموو ماڵێکدا چویتە ژوورەوە
سڵاوێکت لە هەموو
کوچەو کۆڵانەکانی شار کرد
من نەبێت…




ئێوارەیەکی نامۆیە …. سەرهەنگ خامۆش

خۆم بۆ دووبارە بونەوەی
ڕازی شەو ئامادە کردووە
مۆبیلەکەم دەگرمە دەست
دوا نامە دەخوێنمەوە
کەباس لە دواساتەکانی فیراق دەكات…

بەر لەوەی قاوەیەکی تاڵ بخۆمەوە
خەیاڵ دەمباتەوە کەنار دەریا
ئای دەریا
چ پێکێکی گەورەی تۆ
بە هیچ شتێک ناخورێیتەوە…

دەڕۆم…
چیتر ئاوڕ لە سێبەری خەم نادەمەوە
بەدەم ڕێگاوە لەگەڵ ئەزەل
ڕۆدەچینە ناخی یەکتر
چ حەشاماتێکە بوون…

نامەوێ چیتر
بەو کۆڵانانە ڕەت بم
کە پڕن لەو بیرەوەریانەی
لەوەرینی گەڵا دەچن
وێڕاناگەم کۆیان بکەمەوە…

لەگەڵ ئاوازی جریوەی
چۆلەکەکانی سەر دارتێلی شەقام
چاو دەبڕمە ئەو هەورۆچکانەی
لە نێو کەلێنی پەنجەکانی (با)دا
سەما دەکەن…

لە دوا وێستگەی زەمەن
ناچار دڵم دەخەمە نێو زەرفێکەوە
بمبمورە ئەی عیشق
کە نەمتوانی
داوای لێبوردن لە حەبیبە بکەم…




لە زەماوەندی مەرگی پەپولە … سەرهەنگ خامۆش

من ڕێبوارێکی سەرهەڵگرتوی
بەردەم وێستگەکانی فیراقم
لە هەموو تارمینالەکانی سەفەر
مۆری ڕەفز
بە پاسپۆرتەکەی عیشقمەوە نوساوە

ترسم لە بوونی خۆم هەیە
منێک
تەنیا لەکەنارەکانی تەنیایی
خەیاڵ بەرەو ئەم دەڤەرەم دەبا
کە خاڵیە
لە سیما جوانەکانی تۆ و نیشتیمان

من دەمێکە
بەدەم زەردەخەنەی(با)وە
لە شەقامەکانی تەنیایی گوزەر دەکەم
ماندووم
تەنانەت تاقەتی ئەوەشم نەماوە
داوای لێبوردن
لە گەڵا وەریوەکانی ژێر پێم بکەم

تروسکاییەک شک نابەم
لە درزی پەنجەرەکانی یەقینەوە
بڕژێتە نێو
پێلوی چاوەکانی قەدەر

لە کونجێکی ژوورێکی تاریک
خەریکم بەدیار بیرەوەرییەکان
پێکی تەنیایی هەڵدەدەم
ئاخر من
هەر لە خامۆشی ڕاهاتووم
ئەی یار

ماندووم…
بیرم لای سیمای پڕ ویقاری دایکمە
ئەو کاتەی
بە شیرینترین دوعا بەڕێی کردم
بیرم لای شەقامە تەنیوەکانی شارەکەمە
کە هەموو بەیانیەک
پڕ دەبێت لە پەلکی گوڵ و
پاساری بێ ڕۆح…
بیرم لای ئەو پەنجەرەیە
کە دوای هەموو ئێوارەیەکی نارنجی
پڕ دەبوو
لە هەڵمی هەناسەی من و تۆ…

بیرم لای ئەو مناڵانەی گەڕەکە
کە لە چاوشارکێ
لە کوچەو کۆڵانەکاندا
خۆیان لە یەکتر وون دەکرد
لای ئەم ژنە داماوانەی بەر دەرگا
کە هەمیشە لە تارمایی گەڕانەوەی
هاوسەرە وون بووەکانیان ڕادەمان…

ئەم سەفەرە
لەنێو خۆمدا بەدوای خۆمدا دەگەڕێم
تا دەگەمە نزیکترین خاڵی کۆتایی
کۆتاییەک لەبەردەم بوون
بوونێک
کە هەمیشە پڕە لە نەبوون…

تەمەن
خۆی خستە نێو مالۆچکەیەک
پڕ لە بیرەوەری
تارمایی چاوانیشم
پڕ بوون لە لۆچی چاوەڕوانی
کەچی تۆ هەر لێم زویری
نیشتیمانیش
هەر وەکو خۆی توڕەیە لێم

چیت بۆ بگێڕمەوە ئەی یار
لە زەماوەندی مەرگی پەپوولە
تارای بوکێنی شیعرەکانیان فڕاندم
دڵی زاوای نوستووی نیشتمانیان
لێ وەئاگا هێنام…
شەویان ڕەشتر کرد لەخۆی
نەیانهێشت مانگ دەسرۆکەی سپی
لە پرچی خۆی بئاڵێنی
شاریان پڕ کرد لە گەندەڵی
پڕ لە هاواری مەرگی دوعا…

ناچار دڵ غەریب وەک شیعرەکانم
لەگەڵ سێبەری خۆم و تەنیایی
هەنگاو دەنێم
تا دەگەمە ئەوپەڕی بوون
لە یەکێ لە گۆڕستانەکانی(مەسیح)دا
دوور لەبۆنی تۆ و دایکم و نیشتیمان
دەمنێژن…

چەند ماندووم ئەی یار
تۆش پێم دەڵێی:
چی دەکەی
لەم وشکەڵانەی نامۆ بوون خامۆش
بگەڕێوە…
تا کازیوە پرچی سەحەری شانە نەکردووە
بڕۆ دوو ڕکاعات نوێژ
بۆ خودای عەشق بکە
ئەلقەی مەرگ
لەپەنجە زەردو سیسەکانی (خۆر ) کەوە
هەی بێ دڵ..بێ دین..بێ نیشتیمان…!!