لە جیهانی ئەمڕۆی سەرمایەداری و جیاوازیی چینایەتیدا، تراژیدیا و کۆمێدیا بۆ هەر یەکێک لە چینەکان مانا و لێکدانەوەی جیاواز و تایبەت بە خۆیان هەیە و بۆیان دەکرێت.
٣٥ ساڵ لە حاکمیەتی بۆرژوا-کۆمپرادۆرەکانی کورد، وەک بەکرێگیراوی یەکەمی ئیمپریالیزمی جیهانی و ئەمریکا بۆ ڕاگرتنی هەلومەرجێکی نادیار و ئاوەڵە، کە بەهۆی جەنگی کەنداو و داگیرکردنی عێراقەوە هاتنە ئاراوە، هەروەها بۆ پاراستنی بەرژەوەندی و ستراتیژییەکانی ئەوان، پاراستنی بیرە نەوتەکان، و سەرکوتکردنی جموجوڵ و خەباتی چینایەتی و هەر بزاڤێکی کۆمۆنیستیی ڕەسەن لەو ناوچەدا، بریتی بوون لە سەرخەتی گشتی و سیمای ئەم سێ دەیە و نیمچەیەی ئەم چەند ساڵە، کە قۆناغێکی پڕ لە تراژیدیا و نەهامەتی بووە بۆ سەر خەڵکی کرێکار و توێژە چەوساوەکانی تر.
سەرانی دەسەڵاتدار لە ڕێگەی ناسیۆنالیزمێکی خێڵەکی و دواکەوتووانەی خۆیانەوە، زۆربەی هەرە زۆری جەماوەریان بە خواستی سەربەخۆبوونی کورد و دەسەڵاتی خۆماڵی کۆمۆنیستی مەست، سەرگەردان و کاڵفام کردبوو. جەماوەریان لە سیناریۆی «خەونی کات و ساتی بەئاگایی» (أحلام اليقظة) و لە «چاوەڕوانیی گۆدۆ»دا هێشتبۆوە. خۆشیان وەک چینێکی باڵادەست درێژەیان بە ژیانی پاشایانەی خۆیان داوە و سەرکوتی چینایەتییان بە هەر شێوەیەک بێت لە بەرامبەر ناڕەزایەتییەکانی ئەو جەماوەرە ستەمدیدەیەدا درێژە پێداوە. بەم جۆرە ئەوان خۆیان دەوڵەمەندتر کردووە و ئەو جەماوەرەشیان بەرەو هەژاری و نەداریی زیاتر بردووە.
حیزب، لایەن و ڕێکخراوە جۆربەجۆرەکانی توێژە وردە-بۆرژوازییەکان (بۆرژوا-چەپەکان)، لە چەشنی «کۆمۆنیزمی کرێکاری»، پێکهێنەرێکی سەرەکیی ئەم پرۆسەی بەکاڵفامکردن و گەوجاندنی جەماوەر بوون. وەک ناسیۆنالیستێکی چەپ، بوون بە ئامراز و ئەکتەری سەرەکیی ئەم شانۆگەرییە کۆمێدییەی بۆرژوا-خێڵەکی و کۆمپرادۆرییەی دەسەڵاتی کوردی. هەمیشە پیادەی سیاسەتێکی ڕێکخستنی ڕیفۆرمیستانە و خۆسازاندنیان کردووە لەگەڵ دەسەڵاتدارانی هەرێم و بەغدا، ئەوەش لە پێناو چاککردن و جوانکردنی دەسەڵات و گۆڕینی یاساکان؛ وەک چوونە ژێر سیاسەتی ناسیۆنالیستی و کۆمێدیانەی «ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان» و بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق.
هەروەها لکاندنی پاشگری وشەی «کوردستانی» بە ناوی حیزبەکەیانەوە، خۆی لە خۆیدا هەوڵێکی ئۆپۆرتۆنیستانەیە بۆ نیشاندانی ئەم دڵسۆزی و هاوتەباییە لەگەڵ ناسیۆنالیزمی کورد و سەربەخۆیی کوردستان لە ژێر ڕابەرایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستاندا.
وتاری سیاسیی بۆرژوا-چەپەکان بە جۆرێک پاشکۆیەتیی قسەوباسەکانی سەرانی کوردی پێوە دیارە، کە چۆن جەماوەر بە هێزەکانی داعش دەترسێننەوە. هەروەک سەرۆکی پارتی داوای لە هێزی خەڵک کردبوو کە بەرەنگاری داعش ببنەوە، ئەمانیش بە هەمان شێوە باس لە ڕۆڵی «هێزی خەڵک» دەکەن؛ وەک هەمیشە لە گێژاوی نەبوونی دیدگایەکی شۆڕشگێڕانەی خەباتی چینایەتیدا دەخولێنەوە و بە شوێن ڕێگەچارەیەکی توافقیانە و ڕیفۆرمیستانەدا دەگەڕێن بۆ دەرچوون لەم گێژاوە سیاسییە و خۆگونجاندنیان لەگەڵ ئەم هەلومەرجە نوێیەدا.

کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا، ئەنجامی چ ستراتیژیەتێکە؟

با بزانین ئەو گۆڕانکارییانە چی بوون کە لەم دواییانەدا بەسەر سوریا و عێراقدا هاتن؛ بەتایبەت دوای گۆڕینی لە پێشینە (ئەولەوییەت)ەکانی سیاسەت و ستراتیژیەتی ئەمریکا لە جیهان و ناوچەکەدا.
کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان سیاسەتێکی ڕووکەشانە و درۆزنانەیە؛ مەبەست لێی جێبەجێکردنی ئەولەوییەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا، کەمکردنەوەی خەرجی و بودجە زەبەلاحەکان، و سپاردنی ئەو ئەرکانەیە بە هێزە ناوخۆیی و ڕەسەنەکان. ئەوەش خۆی لە بەهێزکردنی دەسەڵاتی ناوەندیی عێراقدا دەبینێتەوە، تا لەو ڕێگەیەوە و بە «مەرکەزییەتکردنی» دەسەڵات، ئاڵوگۆڕی ئابووری، سیاسی، فەرهەنگی و ئەمنی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا ئەنجام بدەن.
ئەم گۆڕانکارییەی لەپێشینەکانی ستراتیژیەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا سەبارەت بە ناوچەکە، پێشتر لە وتارێکدا بە ناوی «کارەساتی هەنووکەیی و بەردەوامی سوریا و ڕەهەندە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانی» کە بە زمانی عەرەبی لە ماڵپەڕی (الحوار المتمدن)دا بە ناونیشانی (المأساة القائمة في سوريا، وأبعادها الدولية والمحلية) بڵاوکراوەتەوە، ڕۆشنایی خراوەتە سەر.
ئەوەی بە عێراق و هەرێمەوە بەستراوەتەوە، دوای ساڵی ٢٠٠٣ و داگیرکردنی عێراق، بودجەیەکی گەورەی سەدان ملیار دۆلاری بوو بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکان و هێزەکانی ئەمریکا، بەکرێگیراوان، هاوپەیمانەکانیان (لە هێزە سوننە و شیعییەکان و میلیشیا چەکدارەکانیان)، ڕاگرتنی دەسەڵاتی تایفی لە بەغدا، و هەروەها ڕاگرتنی دەسەڵاتی خۆجێیی سەرانی حیزبە کوردییەکان وەک یەکێتی، پارتی، ئیسلامییەکان، لیبراڵەکان و هێزە چەکدارەکانیان. ئەم سیاسەتە نوێیەی ئەمریکا لە پێناو نەهێشتنی ئەم خەرجییە زەبەلاحەدایە، تا ئەو پارەیەی پێشتر خەرجی دەکرد، بۆ بودجەی ئەمریکا بگەڕێنێتەوە.
گۆڕانکارییەکانی عێراق و هەرێم، لە درێژەی گۆڕانکارییەکانی سوریاوە سەرچاوەیان گرتووە.
جێبەجێکردن و پیادەکردنی ئەم گۆڕانکارییانە لە سیاسەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا، ڕیشەکەی لە هەوڵدان بۆ هەماهەنگیی تەواو لەگەڵ تورکیا، ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداودایە. ئەمەش نەخشەڕێگەیەک بوو بۆ پێشگرتن لە هاتنەپێشەوەی هێزە ڕادیکاڵەکان لە سوریا؛ بەتایبەت دوای سەرهەڵدانی خۆپیشاندان، خرۆشانی جەماوەری، ڕاپەڕینێکی مەزن و بگرە شۆڕشێکی جەماوەریی ستەمدیدەی سوریا کە لە ١٥ی ئاداری ساڵی ٢٠١١دا لە سەروبەندی بەناو «بەهاری عەرەبی»دا دەستی پێکرد.
دواتر گۆڕینی ئەم ڕاپەڕینە بۆ شەڕێکی ناوخۆیی و سەرهەڵدانی چەندین گرووپ و تاقمی چەکدار بە پشتیوانیی وڵاتانی ناوچەکە و دەوڵەتە ئیمپریالیستییەکان، ڕێگەی خۆش کرد بۆ ڕاهێنان و ئامادەکاریی سەربازی، سیاسی و ئابووری بۆ جۆلانی و گرووپە جیهادییەکەی لە شاری ئیدلب. ئەم ئامادەکارییە وەک ناوکۆکەیەک و حاکمییەتێکی ناوچەییی بچووک بوو کە دواتر بۆ حاکمییەتی ئایندەی تەواوی سوریا دەشیا. بەم جۆرە پرۆڤەی حاکمییەتی هێزە جیهادییەکەی جۆلانی لە ئیدلب مایەوە، تا ئەو کاتەی هەلومەرجی تەواو بۆ ڕووخاندنی ڕژێمی بەشار ئەلئەسەد لە ٨ی دیسەمبەری ساڵی ٢٠٢٤دا ڕەخسا و تەواوی حاکمییەتی سوریا خرایە ژێر دەستی حکومەتی جۆلانی؛ بەمەش ئەم شۆڕشە جەماوەرییە گۆڕدرا بۆ «پایزێکی کۆنەپەرستانەی عەرەبی».
لەم نێوەندەدا تەنیا هێزێک کە توانای چەکداری، ڕێکخراوەیی بەرچاو و کاریگەریی هەبوو، هێزەکانی پەکەکە (واتە هەسەدە لە سوریا) بوون. ئەوان جۆرێک لە ناتەبایی بۆرژوازییانەیان لە ڕوانگەی جیاوازیی سیاسەتی ڕیفۆرمیستانەی ستالینییانەوە (کە بە ناوی «خەباتی چەکداریی ڕزگاریی نیشتمانی» پیادەیان دەکرد) لە بەرامبەر سیاسەتی هێزە جیهادییەکان و گرووپە ئیسلامییە چەکدارییەکانی تردا هەبوو.

دژایەتیکردن و کۆتایی‌هێنان بە سیاسەتی ڕیفۆرمیستانەی ستالینی («خەباتی چەکداریی ڕزگاریی نیشتمانی»)، لە گرەوی گۆڕینی ڕێچکە و ڕێبازی پەکەکەدا بوو بەرەو سیاسەتی سۆسیالیزمێکی خەیاڵیی ئانارشیزمی وردە‌بۆرژوازییانەی مۆری بۆکچینی، کە سەر بە ئۆردوگای NGOی ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوایییە.
ئەم هەوڵانە دوای دەستگیرکردنی ئۆجەلان لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩دا دەستیان پێکرد؛ بەتایبەت دوای سوودوەرگرتنی دەوڵەتی تورکیا لە زیندوو هێشتنەوەی ئۆجەلان لە زینداندا، هێنانەکایەی نەخشەڕێگەی «پرۆسەی ئاشتی»، دواتریش چەکدانانی پەکەکە و وەلانانی تەواوەتیی مۆدێل و ڕێبازی «خەباتی میللیی ڕزگاریی نیشتمانی». هەروەها تێکەڵکردنی هێزەکانی هەسەدە بە سوپای سوریا و هێزە ئەمنییەکانی، و کردنیان بە بەشێک لە دامودەزگا سەرکوتکەر و ئیدارییەکانی حکومەتی ئەحمەد ئەلشەرع، خۆی لە خۆیدا کڵێشەیەکی ئامادەکراو بوو بۆ داهاتووی عێراق، سەرانی هەرێم، یەکخستنی هێزی چەکداری حیزبە کوردییەکان و میلیشیاکان (پێشمەرگە)، پەیوەستکردنیان بە دەوڵەتی مەڵبەندی/ناوەندییەوە، و گۆڕین یان توواندنەوەیان لەناو هێزە سەربازییەکانی حکومەتی بەغدادا.
درێژەدان بە سیاسەت و نەخشەکەی سوریا لە عێراق و هەرێمدا، لە ژێر چاودێری و ڕابەرایەتیی ئەمریکا و تۆم باراکی کاربەڕێکەر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئەنجام دراوە؛ هەروەها ڕەخساندنی هەلومەرجی گونجاو بۆ بەستنی ڕێککەوتنامەیەکی سێقۆڵیی نێوان ئەرادۆغان، ئەحمەد ئەلشەرع و عەلی ئەلزەیدی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە، سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوت و گاز، ڕێککەوتنی بازرگانی، ئابووری، ئەمنی، سەربازی، و کۆنترۆڵکردنی سنوور و دەروازەکان لەم چوارچێوەیەدا بووە.

نیگەرانیی حیزبە ناسیۆنالیستە کوردییەکان لە پاشەکشەی هێزە هاوپەیمانەکان
هەروەک گوێبیستی چاوپێکەوتنەکەی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان بووین لەگەڵ کەناڵی (الشرقية)، لە سەروەختێکدا کە هێزەکانی داعش ئەو توانا سەربازییەیان نەماوە، وێڕای ئەمەش – هەر وەک پیشەی هەمیشەییی حیزبە ناسیۆناڵیستە کوردییەکان کە جەماوەریان بە زەبروزەنگ و دیکتاتۆرییەتی حیزبی بەعس دەترساند و هەڕەشەی گەڕانەوەی ئەو زەبروزەنگەیان بیر جەماوەر دەهێنایەوە – ئەم جارەش جەماوەری ئەو ناوچەیە بە گەڕانەوەی داعش دەترسێنێت. ناوبراو داوای لە خەڵک کرد بۆ بەرهەڵستیکردنی داعش بێنە مەیدان؛ ئەمەش وەک هێرشێک و پەرچکردارێک لە بەرامبەر ئەم بڕیارەدا، دژ بە حکومەتی ناوەندی و میلیشیا شیعییەکان بەکار دەهێنێت.
ئەم نیگەرانی و ناڕەزایەتییە قووڵەی پارتی دیموکراتی کوردستان و لایەنە کوردییەکانی دیکە لە چەند تەوەرێکدا خۆیان بەرجەستە دەکەنەوە:

1. یەکەم: ئەمریکا چیتر ئامادە نییە ئەو بودجە گەورەیەی پێشوو بۆ دەسەڵاتدارانی هەرێم، حیزبەکان و هێزە چەکدارەکانیان (پێشمەرگە) دابین بکات.
2. دووەم: نیگەرانی لە بەهێزبوونی دەوڵەتی ناوەندی لە بەغدا و بەهێزبوونی پێگەی گرووپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران (فەسائل و میلیشیاکان).
3. سێیەم: نەمان و کەمکردنەوەی هاوکاریی سەربازیی ئەمریکا بۆ پێشمەرگە، کە قورسایییەکی گەورەی خستبووە سەر پێنتاگۆن. ئەو چەترە درۆزنەی کە تا ئێستا بە ناوی «پاراستنی زۆنی کوردەکان» هەڵیانکردبوو نامێنێت. لە ئاکامی ئەم گۆڕانکارییانەدا کە لە هاوسەنگییە نوێیەکەی هێزەکاندا هاتۆتە ئاراوە، هاوسەنگیی پەیوەندییەکانی هەرێم و بەغدا دەگۆڕێت و چاوەڕوانی ئەوەی لێ دەکرێت کە دەسەڵاتدارانی زۆنەکانی هەرێمی کوردستان بکەونە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەغدا، تاران و میلیشیا شیعییەکان.
4. چوارەم: ترس لە دووبارەبوونەوەی هەلومەرجی سیناریۆی ساڵی ٢٠١١، کە هێزەکانی ئەمریکا بە شێوەیەکی ڕەمزی لە عێراق و هەرێم کشانەوە، بەڵام دوا بە دوای ئەم وەزعە هێزەکانی داعش پەیدا بوون و چەندین شار و شارۆچکەیان گرت. لە ئاکامی ئەم دۆخەدا، جارێکی تر بە ناچاری حکومەتی بەغدا و هەرێم خۆیان داوای گەڕاندنەوەی هێزەکانی ئەمریکایان کردەوە بۆ عێراق.
   هەر هەوڵ، تەقەلا و نیگەرانییەک کە سەرانی حوکمرانی کورد لە خۆیان نیشانی دەدەن، تەواو بێهودە و بێسوودە؛ چونکە ئەو هەلومەرجانەی پێشتر لە جیهان و ناوچەکەدا هەبوون بەسەرچوون. ئەو کاتە هەلومەرجەکان بە جۆرێک بوون کە ڕێگەیان بە هاتنەپێشەوەی سیاسەتێکی دووفاقیانە و پڕاگماتیزمێکی بۆرژوازییانەی سەرانی خێڵەکیی کورد دەدا، تا لەناو زەلکاو، بازنە و بۆشایییەکی سیاسی لە دوای شەڕی کەنداو کە خودی ئەمریکا و هاوپەیمانان دروستیان کردبوو مەلە بکەن و سوود لە هەلومەرجی ئاوەڵاییی سیاسیی ناوچەکە وەربگرن بۆ بردنەپێشەوەی ئیمتیازاتە بۆرژوازیییەکانی خۆیان.
   لەم هەلومەرجە نوێیەی سەرمایەداریی جیهانی و ڕۆڵ و هەژموونی ئیمپریالیستییانەی ئەمریکادا، ئەم حیزبە کوردییانە و دەسەڵاتە میلیشیایی و تایفییە زۆنییەکەیان کە هیچ بنەمایەکی «دەوڵەتی نیشتمانیی بۆرژوازییانە»شیان تێدا نەبووە و نییە، زۆر لەوە بچووکترن توانای ئەوەیان هەبێت دژ بەو ستراتیژیەتە نوێیەی ئەمریکا، سەرمایەداریی جیهانی و هێزەکانی وەک تورکیا، ئیسرائیل و حکومەتی سوریا بوەستنەوە.
   بەم جۆرە، لە ئاکامی ئەم سیاسەتە نوێیەدا کە لە ناوچەکەدا دەگوزەرێت و بەڕێوە دەچێت، هەنگاو بە هەنگاو دەسەڵاتی ئابووری و سیاسی و حاکمییەتی ئەوان لە هەرێمدا کەم دەبێتەوە و لێیان دەسێنرێتەوە. باڵادەستبوونی زیاتری هێزە شیعییەکان و ئێران لە بەرژەوەندیی ئەوان و هێزە سوننییەکانی تردا نییە و فشارە ئابووری و سیاسییەکانی خۆیان بۆ سەر دەسەڵاتی هەرێم زیاتر دەکەن. ئەوان دەکەنە کاربەدەستێکی کاربەڕێکەر و مامورێکی گوێڕایەڵ و ژێردەستەی حکومەتەکەی عەلی ئەلزەیدی؛ بە ناچارییش لە پێناو پاراستن و لەدەستنەدانی ئیمتیازاتە بۆرژوازییەکان و ژیانی شاهانەی خۆیاندا، ئامادەی ئەنجامدانی هر کار و وەزیفەیەک دەبن کە پێیان بسپێردرێت.

   ئەم قۆناغە نوێیە چ ئەرک و فەرمانێکی خەباتکارانەی چینایەتی دەخاتە بەردەم کرێکاران و چەوساوان لە عێراق و هەرێمدا؟

   ئەم قۆناغە ڕووی دزێو و ڕیسوابوونی تەواوی دەسەڵاتداریەتیی خێڵەکی و تایفییانەی بەغدا و هەرێم، هزرو بۆچوونی ناسیۆنالیستانەی تەواوی ڕەوت و حیزبەکانی کوردایەتی (چ لە هەرێم یان لە دەرەوە)ی خستۆتە ڕوو. هەروەها دزێوی و ڕیسواییی هزر و بۆچوونی شۆڤێنیستانە و مەزهەبییانەی تەواوی میلیشیا شیعییەکان و دەسەڵاتی ناوەندیی دەرخستووە و ئەوانی خستۆتە ناو گێژاو و بێ‌ئاسۆیییەکی سیاسیی کوشندەی (بۆرژوا-نیشتمانی)یانەی ناسیۆنالیزمی عەرەبی و کوردییەوە.
   ئەم قۆناغە نوێیە هیچ گۆڕانکارییەکی باش لە ژیانی کرێکاران و تەواوی توێژە ستەمدیدە و چەوساوەکانی تردا (چ کوردەکان، عەرەبەکان، یان هەر نەتەوەیەکی تر) ناهێنێتە دی، بەڵکو بەرەو ئاقارێکی خراپتریان دەبات.
   قازانجی سەرەکیی ئەم قۆناغە نوێیە و پرۆسەی بەهێزکردنی دەسەڵاتی ناوەندیی بەغدا و دیمەشق، زیاتر لە پێناوی کەڵەکەکردنی سەرمایەی خۆماڵیدا دەچێتە پێشەوە؛ ئەویش لە ڕێگەی مەرکەزییەتکردنی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت، گاز، شمەک و بەرهەمە سروشتی و کشتوکاڵییەکانی تر، هەروەها بەستنی پەیماننامە ئابووری، نەوتی، گازی و پیشەسازییەکان لەگەڵ ئەمریکا و وڵاتانی ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوادا.
   ئەمە لە کاتێکدا و بەو پێیەی کە داهاتی نەوت و گازی عێراق دەچێتە بانکەکانی ئەمریکاوە و لەوێوە بڕی بودجەی گشتیی عێراق دەستنیشان دەکرێت. ئەمەش بەو مانایەیە کە ژیان و گوزەرانی چینە چەوساوەکان بەرەو خراپتر دەروات؛ چونکە بەهۆی قورساییی باری ئەو قەرزانەی دەوڵەتی ناوەندیی عێراق بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی کەرتە جۆربەجۆرەکانی کۆمەڵگەی عێراق وەریگرتوون، بە ناچاری تەواوی کەرتە خزمەتگوزارییەکان بەرەو کەرتی تایبەت دەگۆڕێت تا قورساییی خەرجییە گشتییەکان لەسەر بودجەی دەوڵەت کەم بکاتەوە. بەم جۆرە چاوچنۆکی و هەڵپەی خۆپەرستی بۆ دەوڵەمەندبوون و کەڵەکەکردنی سەرمایەی سیستەمی نیولیبرالیزمی نوێ بەرەو ئاقارێکی زۆر وەحشیانە و دوور لە مرۆڤایەتی دەڕوات، دواتریش بەهۆی بێکاری، گرانی، دەرکردنی کرێکاران و داخستنی شوێنە گشتییەکان و کارگەکان، ڕۆژبه ڕۆژ ناڕەزایەتییە کرێکاری و جەماوەرییەکان پەرە دەسێنن و زیاد دەکەن.
   سەبارەت بە تایبەتمەندیی خەباتی کرێکاران و چەوساوەکانی تر لە هەرێم و شارە کوردییەکاندا؛ نەمانی ئەم فرەجەمسەرییە و ئەم هەموو زۆنە عەشیرەتی و خێڵەکییە ستەمکارانەیە لەو ناوچەیەدا، خۆی لە خۆیدا کۆتاییهاتنی قۆناغێکی تراژیدیی ئەو طوغیانە چینایەتییەیە کە بە درێژاییی ٣٥ ساڵ بەسەر جەماوەری ستەمدیدەی کوردستاندا سەپێنراوە. بەڵام لە هەمان کاتدا نیشاندەری کۆمێدیا و گاڵتەجاڕیی کۆتاییهاتنی سیاسەتێکی ناسیۆناڵیستیی قەومییانەی کوێرانە و بێ‌بنەمای ئابووری و سیاسیی سەرانی کوردە، هەروەها ڕسوابوونی تەواوی ئەو توێژە ناسیۆناڵ-چەپانەیە کە سەر بە ئۆردوگای چینایەتیی ناسیۆنالیزمی کوردن.
   ئەم قۆناغە و دوو دیوی ئەو تراژیدیا و کۆمێدیایەی هاتۆتە ئاراوە، ئەوە دەخوازێت کە کرێکاران و جەماوەری ستەمدیدە سوودی لێ وەربگرن لە پێناو ڕێکخستنی خەباتێکی چینایەتیی سەرتاسەریدا لەگەڵ تەواوی چەوساوەکانی تری ناوچەکانی تردا لە عێراق.
   ئەم هەلومەرج و قۆناغە نوێیە دەستپێکی هاتنەئارای هۆشیارییەکی چینایەتیی شۆڕشگێڕانەیە کە ئەوە نیشان دەدات ئازادبوون لە هەر ستەمێکی نەتەوەیی/میللی سەرانی بۆرژوا-کۆمپڕادۆری کورد و «ناسیۆناڵیستە چەپەکان» توانای بەدیهاتنی نییە. نەهێشتنی هەر جۆرە ستەمێکی میللی (چ لەلایەن شۆڤێنیزمی نەتەوە سەردەستەکانەوە بێت یان ناسیۆنالیزمێکی کوێرانە و ڕەگەزپەرستانەی قەومیی کوردییەوە) لە گرەوی خەباتێکی سۆسیالیستیی سەرتاسەریدایە و دەگاتە ئاکامی خۆی؛ نەک لە ڕێگەی بڕیار و پرۆسەیەکی بۆرژوازییانەی ڕیفراندۆمێکی خێڵەکی و خۆشباوەڕییەوە بە ڕابەرایەتیی حیزبە ناسیۆناڵیستە کوردییەکان، کە هیچی تر نییە جگە لە فریودان و ملکەچکردنی کرێکاران و چەوساوان بۆ دەسەڵاتداریەتیی ئەم حیزبە بۆرژوازییە قەومی و تایفییانەی کورد و عەرەب.

   سابیر.م
   ٤/ ١٠ /٢٠٢٦
   بزاڤی چینایەتی شۆڕشگێڕانە! ”مارکسیستی”

بەشی 1 :

ئامانجەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لە ئێران و ناوچەکە

یەکەم- گۆڕینی ئەولەویەتەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە جیهان و “ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست”، گرنگیدان بە لێدانی قۆرخکارییەکانی چین، هەروەها کاریگەریی ڕووسیا و هەڵلوشینی سەرمایەی جیهانیە .
سەرەتای ئەم ستراتیژیەتە نوێئەی ئەمریکا، بەو سیاسەتە ئابوورییەی سەپاندنی باجەکانەوە دەستی پێکرد، دواتر بە دەستگیرکردنی سەرۆکی ڤەنزوێلا و گۆڕینی ڕژێم لەوێ بۆ ڕێژیمێکی میانڕەو کە خزمەت بە ئەجێنداکانی ئەمریکا بکات.
دوای ئەوە گۆڕینی ستراتیژیەتی مانەوەی هێزەکانیان لە سوریاو ناوچەکەو، وهەوڵدان بۆ ئارایشپێدان و دنەدانی بزووتنەوە جیهادیەکان و ( میحوەری موقاوەمە) و ڕەوتە سیاسیە قەومیەکان لەوێ، دژ بە خودی خەڵکی چەوساوەی کورد و عەلەوی و دورزیەکان وە لە فەلەستین بە قازانجی ئەمریکاو ئیسڕائیل، وە وێرانکردن و قەڵاچۆپێکردنی خەڵکی چەوساوەو کوشتنی وەحشیانەی ژنان و منداڵان و ئاوارە کردن و برسیکردنیان لە فەلەستین و غەززە، کە یەکێکە لە مێژووە هەرە خوێناوی و وەحشیگەریەکانی سەرمایەداری و مرۆڤایەتئ کە لەو ناوچەیە دا نمایشکران، وە لە ئێستادا لە درێژەی ئەم سیاسەت و هەژموونە ئیمپریالیستیە پاوانخوازیەی ئەمریکاو ئیسرائیل و کۆمپانیا و ترێستە زەبەلاحەکانیان ، دەستکرا بە جەنگێکی مۆدێرنی پاوانکردنی هەرچی زیاتری قازانج، وە دەسەڵاتی جیۆپۆڵیتیکیانەی خۆیان، لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێکردووە.

به پێی ئه م ئه وله ویته نوێیانه ، ئه و شه ڕه ی که ئه مریکا و ئیسرائیل له بەرە یانی ڕۆژی شه ممه 28ی شوباتی ئه مساڵ لە ئێران هەڵگیرساند، کە خوی لە خۆیدا، وەک جوڵاندنی یەکێک لە پارچەکانی یاری شەتڕەنج وابوو، لەسەر بۆردەکە، بۆ خانەیەکی تر.
ئەم جووڵە سەربازیە بووە هۆی دەسپێکی ئەو تەقینەوەو بۆمبا بارانکردنە بەهێزو به ڕفراوانەی ، کە له تارانی پایته خت و شارەکانی تری ئێران بینران .

دیارە ئەو دانوساندن و گفتوگۆیانەی کە لە نێوان ئەمریکییەکان و ڕۆژئاوای ئیمپریالیست لەگەڵ ڕژێمی ئێرانیدا ئەنجام ئەدران، کە هەردوکیان بەشوێن قازانجی زیاترو هەژمونی زیاترەوە بوون، ئامانجێکی فریودەرانە و چەواشەکارانەی بۆڕژوا ئاساییەکانیان لە پشتبووە، چونکە لە بنەڕەتدا دەستپێکردنی جەنگەکە، هیچ پەیوەندیەکی بەو درۆ ودەلەسانەوە نەبووە، کە مێدیا بۆرژوازیەکانی جیهان و خودی ئیدارەی ئەمریکا بڵاویان ئەکردنەوە، بەڵکە پەیوەندیان بەو ستراتیژیەتە و سەپاندنی هەژمەنەوە هەبوە، کە بەشوێن قازانج و کەڵەکەی سەرمایەی زیاترەوە هەبوە .
هەروەک ( زبیگنیو برێزینسکی) لە کتێبە زۆر گرنگەکەیدا بە ناوی: ” بۆردی شەترەنجە گەورەکە: هەژموونی ئەمریکی و کاریگەرییە جیۆستراتیژییەکانی”،
لەسەر ئەو خاڵە گرنگە جەخت پێداگری ئەکاتەوە، کە ئەمریکا، ڕووبەڕووی ئەم پرسە گرنگانە ئەبێتەوە، ئەویش :
“بەڕێوەبردنی ململانێکان و پەیوەندییەکان لە ئەوروپا” وە ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، بە شێوەیەک کە بتوانێت ڕێگری بکات لە سەرهەڵدانی هەر زلهێزێکی ڕکابەر، کە ئەبێتە مەترسی و هەڕەشەکردن لە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکاو، یان سیستەمی خۆشگەزەرانی باو، کە لە ئەمریکادا هەیە ” (١).

هەروەها هەروەک ( جۆن پێرکینز) ئەڵێت:
” ..وەلێ ئەوە نازانن کە خزمەتکردنی بەرژەوەندیەکانمان بریتیە لە هۆکاری سەرەکی کە وامان لێدەکات، سەفارەتخانە لە گشت جیهاندا بکەینەوە. لە ماوەی نیوەی کۆتایی سەدەی بیستەمدا، ئەم بەرژەوەندیانە بە مانای ئەوەیە، کۆماری ئەمریکا دەبێت بە ئیمپراتۆریەکی جیهانی.” (٢)

دووەم- هەوڵ و بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی، ئەم ستراتیژە بنەڕەتییە ئەمریکییە ڕەنگە ڕووبەڕووی تەحەددای سەخت بێتەوە کە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر ئەگۆڕدرێت وجیاوازە، وە پلانەکان مەرج نیە، هەمیشە بە گوێرەی حەزو ئارەزووی ئەوان بچێتە پێشەوە.
گۆڕینی ئەولەویەتەکانی ئەمریکا لە “ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست”، لە ئامادەبوونی ڕاستەوخۆی سەربازیەوە، کە پێشر لەسەر زەوی هەیانباوە بۆ بەڕێوەبردنی ململانێکان و ڕاگرتنی پەیوەندییەکان لە ڕێگەی بەکرێگیراوەکانیەوە، یان لە ڕێگەی بەکارهێنانی هێزی ئاسمانیەوە، هەموو ئەم گۆڕانکاریانە لە ئەولەویات و ستراتیژیەت ، و ئەو خوێن ساردی و دڕەندەیی و بەدەربەدەست نەگرتن و بێباکیەیان بەرامبەر بە ژیانی جەماوەرێکی بەرین لە کوشتن و وێرانکاری، و ماڵوێرانی ، بەتایبەت کوشتنی و مناڵان وژنانی بێتاوان، وە داگیرکردن و سەپاندنی هەژموونی خۆیان بەسەر ئەو ناوچانانەدا، کە زیاتر چینە چەوساوەکانی ئەم ناوچانە لەلایەن ئەمریکاو ئیسڕائیڵ، ڕووی بەڕووی بوونەتەوە، و بەدەستیەوە ئەناڵێنن، هەروەها گۆڕینی ڕێچکەو ستراتیژیەتی سیاسی و ئابوری مانەوەی خۆیان، لەم ناوچانەدا پیادەکردوەو ئەیکەن، لە پێناو قازانج و بەرژەوەندیەکانی خۆیان و ئەجندە بەکرێگیاوەکانیان ، خۆی لە خۆیدا، خەسڵەت و سیفاتی قۆناغەکانی تێکشکان و پاشەکشەی کۆڵۆنیالیزمی بەریتانیا لە خۆ ئەگرن، ئەوانیش بەو ئاڕاستەیەدا ئەبات، بەلەبەرچاوگرتنی هەر گۆڕانکاریەک کە لە گەشەی سەرمایەداری جیهانیدا هاتۆتە پێش، وە ئاسۆی هاتنە ئاراوەی خەباتی چینایەتی لەبەرامبەر سیستەمی سەرمایەداریدا، داهاتووی ئەم هێزە ئیمپریالیستیانەو بەکرێگیراوەکانیان و دەوڵەتەکانیان، لەم ناوچانەدا خستۆتە بەردەم دوو ڕیانێک و ئەرکی کارکردن بۆ تێکشکانێکی سیستەمە ئابووری و سیاسی و فەرهەنگیەکانیان.

سێهەم- سەبارەت بە لێکدانەوەو تێڕوانینیەکانی بەرەی ( میحوەری موقاوەمەت)، کە بریتیە لە ئەو هێزە چەواشەکارو و ڕیفۆرمیستیەی بۆرژوا نیشتمانیانیانەی، کە داکۆکی لە بزووتنەوەی ( ڕزگاری نیشتمانیەی) ئەکەن، لەوانە چەپە ناسیۆنالیست، و لێبڕالەکان، وئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی هێزە جیهادیە ئیسلامیەکان، کە لە سەر بنەمای تیئۆری
( جیهانی سێیەم)، کار و چالاکی سیاسی و سەربازی خۆیان درێژە پێئەدەن.
ئەم هێزانە لە ڕوانگەی بەرژەوەندیە بەرتەسکەکانی ( بۆرژوازی نیشتمانیەوە) هەمیشە تێڕوانین و لێکدانەوەی ڕووکەشانەو، فریودەرانە، سەبارەت بە دژایەتی ئەمریکاو ئیسرائیڵ و ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوا ڕەواج پێئەدەن، وە جەماوەری کرێکاران و چەوساوەکان، هان ئەدەن بۆ پەیوەستبوون ، بەم ئۆردوگایەو بە بزووتنەوە سیاسی و سەربازیەکانیانەوە، وە لەسەر ڕێچکەی باسەکانی دامەزرێنەرانی کۆماری ئیسلامی ئێران و بە تایبەت خومەینی کە باس لە موقاوەمەت وڕزگاکردنی( گەلانی هەژارو موستەزعەفین) ئەکات.

ئەم تێڕوانین و بۆچوونانەی کە ئەم بەرەیە پڕوپاگەندەی بۆ ئەکەن، لە بنەڕەتدا ئامرازێکی فریودەرانەی کاریگەرن بۆ چەواشەکردنی کرێکاران و چەوساوەکان و پەردەپۆشکردن و حاشاکردنە لە خەباتی چینایەتی، وە ڕاپێچانی ئەوانە بۆ ژێر ئاڵای بزووتنەوەی ئۆپۆزیسیزیۆنی ناسیۆنالیستی، ولێبڕاڵی، جیهادیە ئیسلامیەکان، وە دوژمنایەتیکردنی بەرژەوەندی سیاسی و چینایەتی کۆمۆنیستی پڕۆلیتاریایە.

هەروەها لایەنگرانی بەرەی ( میحوەری موقاوەمەت)، پڕوپاگەندەی لەو چەشنە ئەکەن، کە ئەم شەڕەو هێنانی هێزێکی سەربازی گەورەی لەم چەشنە، تەنها بۆ دژایەتی کۆماری ئیسلامی ئێران هێنراونەتە مەیدان” ، بەمجۆرە ئەیانەوێت ئەو چەواشەکاریە لە مێشکی جەماوەردا بسەپێنن، کە ئێران وەک زلهێزێکی ناوچەیی، و تەواوی بلۆکی ئیمپریالیزمی ڕۆژهەڵاتی، کە بریتین لە چین و ڕوسیاو کۆمەڵەی ( برێکس) ، وەک هێزێکی ڕادیکاڵ و شۆڕشگێڕ لە قەڵەم بدەن، کە گوایە ئەوان دژ بە ( ئیمپریالیزمی ئەمریکان).
لە کاتێکدا کە ئیمپریالیزمی ئەمریکا، حاڵەتێکی جیاواز و دابڕاو نیە، لە سەرجەم سیستەمی سەرمایەداری جیهانی.
بەمجۆرە لەهەوڵی ئەوەدان کە فریوکارانە، خۆیان وتەواوی بلۆکی ئیمپریالیزمی ڕۆژهەڵات، بە حاڵەتێکی جودا و جیاواز لە سەرجەم سیستەمی سەرمایەداری جیهانی.
واتە نە خۆیان وەک کۆماری ئیسلامی ئێران، نە سەرجەم بلۆکی ڕۆژهەڵات، هیچ وابەستەیی و پەیوەندیەکیان بە بەسەرمایەداری جیهانی، بە خودی پڕۆسەی کەڵەکەی سەرمایەیەو، هەلومەرجی نەداری و بێکاری و شەڕو و چاوچنۆکی سەرمایەداریەوە نیە، کە تەواوی گۆی زەوی خستۆتە ژێر هەژموونی چاوچنۆکی و شەڕو ماڵوێرانی و کوشت و بڕو سەرکوتی ناڕەزایەتیە چینایەتیەکان، وە درێژەدان بە کۆنەپەرستی و ڕەگەزپەرستی و سەرکوتی مافە دیمۆکراکەکانی ژنان و چەوساکان و نەتەوەکان.

چوارەم – سەبارەت بە بەرەی (بلۆکی ئیمپریالیزمی ئەمریکاو ئیسڕائیل و ڕۆژئاوا)،
زۆربەی هەرە زۆری پارت و ڕێکخراو لایەنە ئۆپۆزیسیۆنە سیاسیەکان، ئامادەی بەکرێگیراوی و کارکردنیان ڕاگەیاندووە، لەپێناو سەرکەوتنی ستراتیژیەتی ئیمپریالیزمی ئەمریکاو ئیسڕائیڵ لەبەرامبەر وەرگرتنی ئیمتیازاتێکی کەم و بەرتەسکی ئەجیندای حیزبی خۆیان، وە خۆیان بە بەشێک لەم بلۆکە ئیمپریالیستیە ڕۆژئاوایە ئەژمارکردووە.

ئەم هێزانەش بریتین لە بەرەی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیانەی شاهەنشا و( سەڵتەنەت تەڵەبیەکان) ، و مجاهدین و هێزە چەپە ناسیۆنالیست و لێبڕاڵەکان ، ڕێکخراو حیزبە ناسیۆنالیستە کۆنەپەرستە کوردیەکان و(بەرەی یەکگرتووی حیزبەکانیان) و کە هەر هەموویان بە سووکە ئیمتیازاتێکی بەرتەسک، لە خۆشیا گەشگەیان گرتووەو، مەست بوون بە هێڕشەکانی ئەمریکاو ئیسڕائیل وهەڵگیرسانی ئەم شەڕە کۆنەپەرستانەیە.
وە ئامادەن سواری دەبابەو زرێپۆشەکانی ئەمریکاو ئیسڕائیل بن، وە پیادەی هەمان سیاسەت ئەکەن، کە پێشتر لە عێراقدا بینیمان، لە درێژەی شەڕی کەنداوی ساڵی ١٩٩١ دا، و داگیرکردبی عێراقدا، کە چۆن کاتی خۆی، حیزبە قەومیە چەکدارە کۆنەپەرستەکانی بەرەی کوردایەتی و ناسیۆنالیزمی کوردو، و عەرەب وە سەرانی حیزبە تائیفە ئاینیە شیعەکان ، لێبڕالە عیلمانیە سوننیەکان بوون بە سووری بەرلەشکری ئەمریکاو هاوپەیمانەکانیان، وە ئەوانیان بە فریاد ڕەس و پاڵەوانی ڕزگاری جەماوەری عەرەب و کورد و کەمینەکانی تری عێراق، لە قەڵەم دا، ئەمانیش بەهەمان شێوە ئامادەیی خۆیان بۆ ئەم پاشکۆیی و بەکرێگیراویە دەربڕیوە.
بەم جۆرە ئەرکی سیاسی و چینایەتی بۆرژوازیانەی نیشتمانی خۆیان ، وەک پشتیوانیان لە سەرانی بۆرژوازی جیهانی، وە بوون بە ئامرازێکی سەرکوتگەری خەباتی چینایەتئ لە ناوچەکەدا، و لەباربردنی شۆڕشی جەماوەری چەوساوەکان لە سەرجەم عێراقدا ، وە خۆشحاڵبوونیان بەوەی کە وەک، زۆن و میلیشیای بەکرێگیراوانەی چەکداری، بتوانن ئیدارەی ناوچەیەک و زۆنێک بدەن، بۆ بردنە پێشەوەی سیاسەتەکانی ئەمریکاو ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوا، و چین و ڕوسیاو و ئێران، لەو ناوچانەدا.

پێنجەم – ئامانجی سەرەکی ئەم شەڕەی ئەمریکاو و ئیسڕائیل، ڕوخاندنی ڕژێمی کۆماری ئیسلامی نیە، لەو وڵاتە دا، بەڵکو ڕاهێنان و ئامادەکردنی گروپێکی بە دیسیپلینی میانڕەوە لەناو خودی سیاسەتمەندارانی جومهوری ئیسلامی، وە سپاردن و گۆڕینی دەسەڵاتەکە بۆ دەستی سوپائ پاسداران و ئۆلیگارشیەکی سەربازی، کە خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییژیەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکاو ئەکات، و ببنە چاودێرو پاسەوانی بەرژەوەندیەکانی ئەوان لەو ناوچانە.
هەروەها بۆ سەپاندنی هەژموونی خۆیان بەسەر ئەو ناوچانەو ئۆقیانوسی هیند، وە بۆ کێبڕکێ و کەڵەکەی هەرچی زیاتری سەرمایەی چین و چەق بەستنیەتی لە دەستی سەرمایەدران و ترێستە زەبەلاحەکانی ئەمەریکا، هەروەها بۆ ناچارکردنی ئەم وڵاتانەی ئیمپریالیزمی ڕۆژهەڵات، کە بچنە ژێر باری ئامانجە ئابووری و سیاسیەکانی ئەمریکاو ئیسڕائیل، وە ناچاریان بکات بە ڕێکەوتننامەیەک کە بە قازانجی ستراتیژیەتی خۆیان بێت.

شەشەم- هەر جوڵەیەکی سەربازی لە سەر بۆردی شەترەنجی ئیستراتیژیەکەی ئەمریکا، لەم ناوچانەو لە جیهاندا، هەمیشە لێکەوتەیەکئ خراپی لە کوشتن و ماڵوێرانی و داگیرکاری و بار گرانی و سەرکوتی چینە چەوساوەکانی لێکەوتۆتەوە.
ئەم شەڕە لە دڕندەیی وەحشیگەری بەربەریەتی خۆیدا بێهاوتایە، فۆرمێکی مۆدێرن لە جەنگی سەرمایەداری ئیمپریالیستانەدا کە منداڵان و ژنانی ستەملێکراوی چینە چەوساوەکان قوربانیانی یەکەمن، وە ئامانج لێیان سەرکوت و شێواندنی خەباتی چینایەتی و بەلاڕێدا بردنیەتی، شەڕێک کە مرۆڤایەتی پێشتر ئەم ئامانج ، ئەم جۆرە دڕندەییی و سەرکوتەی بە خۆیەوە نەبینیوە، چ لە باری قووڵی و بەرفراوانی چاوچنۆکی و بەنامۆکردنی مرۆڤەکان، چ لە باری نمایشی هێزێکی بەوشێوەیە، تەنانەت لە جەنگی جیهانی یەکەم و دووەمیشدا، نەبینراوە.
ئاکام و دەرئەنجامە دڵتەزێنە خراپەکانی ئەم زنجیرە لە شەڕەکانی ئەم قۆناغەی سەرمایەداری ئییمپریالیستی، بەکوشتن و ئاواره بونی هەرچی زیاتری چینی کرێکار و ستەملێکراوانی هەژار لە جیهان و بەتایبەت لە شەڕی ئەم دواییەی فەلەستین و غەززە، کە برسییەتی و مردنی مناڵانی ساوا ژنانی چەوساوەو، و بەرزکردنەوەی نرخی کاڵا سەرەکییەکان، لەلەلایەن بۆرژوا -کۆمبرادۆرەکانی سەر بە ( میحوەری موقاوەمەتی ئیسلامی) و ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی میللی فەلەستینی، ئەمانە هەموویان دەرئەنجامی ئەم شەڕە کۆنەپەرستانەیە ئیمپریالیستیەن.
لەم نێوەشدا بۆرژوازی نەتەوەیی و میللی، هاو ئاهەنگی خۆی، بەو جۆرە نیشان ئەدات، کە هەرچی زیاتر، ئەم هەلومەرجە بقۆزێتەوەو، و گیرفانی چینی کرێکار و ستەملێکراو تاڵان دەکات بۆ کۆکردنەوەی هەرچی زیاتری قازانج و سەرمایەی گەورەتر.

حەوتەم- ئەوەی ڕاستی و دروستی ئەم قسانە ئەسەلمێنێت، ئەوەیە کە، جێگیرکردنی ئەم هێزە سەربازییە مەزنەو و کەشتییە جەنگییەکانییە بۆ ناوچەکە، بۆ هەمان ئامانجی ڕۆتینی شەڕە کۆنەکانی تر لە جیهاندا نیە، کە بۆ داگیرکاری و ڕوخاندنی ڕژێمەکان، و ڕژێمی کۆماری ئیسلامی بێت.
هەروەها ئەوەی سەلماند کە پڕوپاگەندەو ڕاگەیەندنەکانی سەرۆکی ئەمریکا، هیچ ڕاستیەکیان تیادا نەبوو، کە گوایە ئەم شەڕە ڕەنگە چوار ڕۆژ ئەخایەنێت ، وە دواتر ماوەکە بوو بە چوار هەفتە ، تا ئێستاش تا ڕادەیەک هەر بەردەوامە، زیاتر بۆ فریودانی کرێکاران و چەوساوە ناڕازیەکانی ناو ئەمریکا بوون.
بەڵام ڕاستی داتاکانی سەر زەوی و دەرئەنجامەکانی ئەم شەڕەو و فراوان بوونی، ئەوەی دەرخست کە پانتایی ئەم شەڕە لەوە گەورەترە کە باسیان لێوە ئەکرد، بە دەستێوەردانەکانی لاوەکی چین و ڕووسیا لە لایەک، و ئوسترالیا، کەنەدا، فەرەنسا، بەریتانیا، و وڵاتانی تری ڕۆژئاوا لە لایەکی تر، هەروەها فراوانبوونی ئەم شەڕە بۆ وڵاتانی دراوسێ، تورکیا، سعودیە، عێراق، پاکستان، و هیندستان.
شەڕێک کە ئەمریکاو و ئیسرائیل، وەک نمایەندەی کارتێل و ترێستە مەزنەکانی جیهان بەرپایان کرد، لەبەرامبەر هەلومەرجێکدا وەستاونەتەوە، کە توانای درێژەدانیان بەم جۆرە شەڕانە هەیە، تا ئەو کاتەی کە هەلومەرجی سەرهەڵدانی ناڕەزایەتیە جەماوەری و گشتیەکان ئەگەنە ڕادەیەک، کە پڕۆلیتاریا بتوانێت ئەم شەڕە بگۆڕێت بە شەڕێکی چینایەتی دژ بە دەسەڵاتدارانی ناوخۆی وڵاتە، کە چیتر ئەم شەڕانە نەتوانن درێژە بە خۆیان بدەن، لە پێناوی قازانجی کەڵەکەی سەرمایە، یان بە واتایەکی تر تا ئاستی خاڵی وەرچەرخانی تای تەرازوی هێزە چیانیەتیەکان.
خودی پڕۆلیتاریای ئێران و چەوساوەکانی، لە بەرامبەر ئەرک و وەرچانێکی مەزنی مێژووییدا لەم جۆرەدا وەستاونەتەوە، کە خودی دەسەڵاتی بۆرژوا ئیسلامیەکان و دامودەزگاکانیان لەو ناوچەیەدا، بڕوخێنن و ببنە سەر قافڵەی شۆڕشە نوێ پڕۆلیتاریاکانی ئەم قۆناغەی ئیمپریالیزمی جیهانی.

5.3.2026
———————————
(1) زبیگنیو برێزینسکی، بۆردی گەورەی شەترەنج : هەژموونی ئەمریکی و کاریگەرییە جیۆستراتیژییەکانی، ل. 3
(2) دانپیادانانەکانی بکوژێکی ئابووری ؛ جۆن پێکینز

تێبینیەکی پێویست؛
ئەم وتارە نە زمانی عەرەبی لە 5.3.2026، لە ( الحوار المتمدن) دا بڵاوکراوەتەوە، بەڵام لەبەر گرنگی باسەکە لەناو ناوەندە سیاسیە ڕاست وچەپە بۆرژوازیەکاندا، بەدەسکاریەوە بە پێویستم زانی لە ئێستادا بە کوردی بڵاوی بکەمەوە.

پێشەکیەکی کورت
قۆناغی ئێستای مێژووی گەشەی سەرمایەداری
قۆناغی ئێستای گەشەسەندنی سەرمایەداری لە جهانگیری سەرمایەوە
( گڵۆباڵیزمی سەرمایەوە ) تێپەڕیوە و چووەتە قۆناغێکی تازەی چڕبوونەوەو چەق بەستنی سەرمایە؛
لەم قۆناغەدا، هەموو بۆرژوازیە نیشتمانیەکانیەکان ڕۆڵی سەربەخۆو شۆڕشگێڕانەی خۆیان بەتەواوەتی لەدەستداوەو، بوون بەبەشێک لە سیستەمی سەرمایەداری جیهانی.
بۆیە خەبات لە دژی ئیمپریالیزمی ئەمریکا، بۆتە بەشێکی دانەبڕاو لە خەباتی گشتی دژ بە سەرمایەداری جیهانی.
لەم ڕوانگەیەوە، وەهم و هیوای پەیوەست بە ” مافی چارەنووسی خۆنووسین ” کە لەلایەن چەپی هەلپەرستەوە دەرخواردی جەماوەر ئەدرێت، ناتوانێت ببێتە ڕێگای ڕاستەقینەی ڕزگاری.
ڕێگای ڕاستەقینە تەنها لە ڕێگەی سازماندانی سیاسی و جیهانبینیەکی شۆڕشگێڕانەی سەربەخۆی چینە چەوساوەکانەوە دژ بە دەسەڵاتدارانی ناوخۆو هەروەها دژ بە ئیمپریالیزمی جیهانی فەراهەم ئەبێت.
بەشی یەکەم
پیلانی ڕوخاندنی دەسەڵاتی ئەسەد، و هێنانە سەرکاری ئەحمەد الشەرع( جۆلانی) بۆ سەر حوکم لە سوریا
هێرشەکانی ئەم دوایانەی سوپای سوریا بۆ سەر ئەو گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیەی شاری حەڵەب، وەک دەسپێکی هەڵمەتێکی فراوانتر بۆ سەر ناوچەکانی تری ژێردەسەڵاتی (هەسەدە) بەڕێوە چوون، ئەم هێرشانە تەنها ڕووداوێکی سەربازی نەبوون، بەڵکو بەشێکن لە جێبەجێکردنی ستراتیژیەتی هاوبەشی ئەمریکا، تورکیا، و ئیسرائیل لە ناوچەکەدا، وەک ئەڵێن شەڕ درێژەی سیاسەتە .
لە دوای گۆڕینی ڕژێمی ئەسەد و هێنانە سەرکاری ئەحمەد الشەرع( جولانی)، ئەمریکا بە کردەوە ستراتیژی و سیاسەتی خۆی گۆڕی و پشتیوانی خۆی بۆ تورکیاو هێزە جێگرەکانی ڕژێمی نوێ ڕاگەیاند.
لەم چوارچێوەیەدا، چیتر پێویستی بە ستراتیژیەتی مانەوەی هێزەکانی ( هەسەدە) نەما، کە وەک پسوڵەیەکی سیاسی کاتی پێشوەخت بەکاری هێنابوون، و بە شێوەیەکی فریودەرانەو لێزانانە بۆ پاراستنی نێوبانگی خۆی، کەوتە جێبەجێکردنی ئامانجی پاشەکشە لە پشتیوانیە مادی وسەربازیەکانی خۆی.
لەهەمان کاتدا، ئەمریکا نەخشەیەکی سیاسی بۆ ( هەسەدە) داناوە، لە ڕێگەی ڕێکەوتن نامەیەکەوە، کە هێزەکانیان ببن بە ئەندامی سوپای سەربازی سوریا، نەک وەک قەوارەیەکئ سەربازی، بەڵکە بە تاک نەک بە کۆمەڵ، وە چیتر نابێت وەک قەوارەیەکی سەربازی و سیاسی لەدەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتی مەرکەزی حوکومەتی سوریه دا بمێننەوە.
مەبەست لەم نەخشە جەههەننەمیەی ئەمریکا ئەوەیە، کە ئۆتۆریتەی فیکری و سیاسی ئەوان، وەک “داکۆکی خواز لە مافی کوردان” لەناو کۆمەڵگای کوردیدا بپارێزێت ،وە نیشانی بدات کە نە ئەمریکا، نە تورکیا و نە ئیسرائیل ، نە حوکومەتی سوریا دژ، بە ( مەسەلەی کوردەکان) نین.
شانبەشانی ئەوەش ئەوە نیشان بدات کە سەرۆکایەتی بزووتنەوە چەکداریەکانی کورد وهەروەها حیزبە دەسەڵاتدارەکانیان پشتو و پەناو، دۆستی گەلی کوردن، ئەمەش وەک پاداشتێک لەلایەن ئەوانەوە پێشکەش بە سەرانی بۆرژوازی- کۆمبرادۆری کورد ئەکرێت، لەبەرامبەر ئەو بەکرێگیراوی و گوێ ڕایەڵ بوونەیان بۆ سیاسەتەکانی خودی دەوڵەتە ئیمپریالیستەکان و دەوڵەتانی ناوچەکە.
بەم شێوەیە، جارێکی تر ئەزموونی بزووتنەوەی چەکداری ناسیۆنالیستی کوردان لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا، وەک ئەزموونێکی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیانە، سیاسەتی ناسیۆنال- ڕیفۆرمیستانەو فریودەرانەی کوردایەتی پڕاگماتیزمی سازشکارانەی ( پەکەکە) ، ڕووی ڕاستەقینەو وابەستەیی و بەکرێگیراوی خۆیان بۆ جەماوەری کرێکارو جوتیارانی هەژاری کورد ئاشکرا دەکەن.
ئەم جەماوەرە ستەمدیدەیەو بێچارەیە، لەدرێژەی ئەم ستراتیژیەتەو گەمە سیاسیانەدا، کراون بە قوربانی سیاسەتی فریودەرانەی هاوبەشی نێوان ئیمپریالیزمی ئەمریکا، تورکیا و ئیسرائیل، بەهەمان شێوەی ئەزموونی بزوەتنەوەی چەکداری بارزانیەکان ، کە لە ساڵی ١٩٧٥ دا ئاشبەتاڵیان پێکرا، لە لایەن دەسەڵاتی ئەمریکیەوە.

بەشی دووەم
وابەستەیی بۆرژوای- کۆمبرادۆری نیشتمانی بە سەرمایەداری جیهانی
بۆرژوا- کۆمبرادۆری ناوخۆ وە بۆرژوا ئیمپریالیستەکان ، لە ڕاستیدا پێکهاتەی گیانی سەرمایەداری جیهانین، لە دوو جەستەدا.
ئەم دوو لایەنە لەناو سیستەمی سەرمایەداری جیهانیدا تێکەڵ بەیەکتر بوون، وە بە هاوئاهەنگی یەکتر بەرژەوەندی سەرمایەی جیهانی ئەپارێزن، لەبەرامبەر پشکێکی دیاریکراو لە ئیمتیازات و داهاتێک کە لە نێوان خۆیاندا دابەشی ئەکەن، وە لەم ڕاستایەدا ئەرکی گەمژاندن ، فریودان وسەرکوتکردنی ناڕەزایەتیەکانی جەماوەری کرێکار و چەوساوەکانیان لە ئەستۆ گرتووە.
لەم چوارچێوەیەدا، ئەم بۆرژوازیە ناوخۆییانە هەمیشە چاوساغ و سووری بەر لەشکری سوپای وڵاتانی وەک تورکیا، ئێران ، وسوریا بوون، وە ڕۆڵی سەرەکی ئەوان ئەوە بووە کە بەرژەوەندیەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکاو وڵاتە زلهێزەکانی ناوچەکە بپارێزن.
ئەم ڕۆڵە وای لێکردوون بەکردەوە سیاسەتێکی دوو فاقیانە پیادەبکەن؛ لەلایەک خۆیان وەک دۆست و دڵسۆزی جەماوەری چەوساوەی کورد پیشان بدەن، لە لایەکی ترەوە بە شێوەیەکی ملکەچیانە و بێ مەرج، سیاسەت و ستراتیژیەتی ئەمریکاو هێزە ئیمپریالیستەکان بەرەو پێش ئەبەن، بگرە سەرخەتی یاساکان و بەیاننامەو ڕێکەوتننامەکانیش بە ئامادەکراوی ئەخرێنە بەردەستیان بۆ ئیمزاکردن و جێبەجێکردنیان.
لەهەمان کاتدا، بیروبۆچونی بەرتەسکی ناسیۆنالیستانە، و شۆڤێنیستانە و دژایەتی نەتەوایەتی، لە ڕێگەی مێدیاکانیانەوە، و دامەزراوە جۆر بەجۆرە ئاینیەکانیانەوە پیادەبکەن و پەرەیان پێبدەن، تا بتوانن هەرچی زیاتر ناکۆکی و کەلێنی نێوان چینە چەوساوەکان زیاتر بکەن، وە ڕێگە لە یەکێتی و هاوخەباتی ئەوان بگرن.
بەشی سێیەم
هێرش و پەلاماری سەرکوتگەرانەی سوپای سوریا بۆ سەر ناوچە کوردی و عەلەوی و دورزیەکان
هێرشە خوێناوییەکانی ئەم دواییانەی سوپای سوریا بۆ سەر گەڕەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیەی حەڵەب، هەروەها ناوچەکانی تر، بە شێوەیەکی ڕوون ڕەفتاری سەرکوتگەرانە و بەربەریانەی دەسەڵاتی نوێی سوریان پیشان دا. ئەم ڕەفتارانە هیچ جیاوازییان نییە لە کوشتن و سەرکوتکردنی بێتاوانانی ناوچە عەلەوی نشین و دورزی نشینەکانی تر، و بەشێکن لە بەربەریەتی نیزامی سەرمایەداری و ستراتیژیەتی هاوبەشی ئەمریکا، تورکیا و ئیسرائیل لە ناوچەکەدا.
مەبەست لەم هێرش و پەلاماردانە چاوڕوانکراونە ئەوەبوو، کە هێزەکانی ( هەسەدە) بەهۆی فشاری سەربازیەوە، لە بنبەستی چاوەڕوانی و کات بەفیڕۆدان، بێننە دەروەو، وەک هەنگاوێکی عەمەلی و تاکتیکی پێویست و چارەهەڵنەگر و جێبەجێکردنی ڕێکەوتننامەی ١٠ ئازار ساڵی ٢٠٢٥، کە تیایدا هەم هێزەکانی ئەحمەد شەرع و هەم (هەسەدە ) لەسەری ڕێکەوتوون، کە ئەویش یەکێتی و یەکپارچەیی خاکی سوریایە، لەسەر بنەمای ستراتیژیەتی ئەجیندای ئەمریکا، تەرکیا، و ئیسرائیل .
لە هەمان کاتدا، ئەم هێرشانە هەنگاوی سەرەتایی و دەسپێکی سەپاندنی زەبرو زەنگ و چەوساندنەوەیەکی ئەتنیکی و میللی و چینایەتی بەرفراوانە، بۆ سەر تەواوی چینی کرێکارو چەوساوەکانی تەواوی سوریا بە کوردو عەرەب و دورزی و عەلەویەوە، وە زەمینە فەراهەم کردن بۆ لێدانی هەر بزووتنەوەیەکی چینایەتی ، وە هەوڵێکە بۆ تۆقاندن و سەپاندنی کەش و هەوای ئیستبدادی سیاسی، لە ڕێگەی ڕەشەکوژی و ئاوارەیی و ماڵوێرانی کە پشکی سەرەکی بەر چینە چەوساوەکان ئەکەوێت .

بەشی چوارەم
ڕێکەوتنە نافەرمیەکان، و ڕۆڵی ئیسرائیل و دروستکردنی هاوکێشە ڕەگەزپەرستانەکان
لە م دواییاندا، ڕێکەوتنە نافەرمیەکان و هاوئاهەنگی سیاسی–ئەمنی نێوان حوکومەتی ئەحمەد الشەرع و دەوڵەتی ئیسرائیل، بە ئاشکرا دەریخست کە ئیسرائیلش وەک فاکتەرێکی هاوکار بەشدارە لە بەرقەرارکردنی سیاسەتی یەکپارچەکردنی سوریا لە ژێر سایەی دەسەڵاتی ناوەندیدا. ئەم هاوئاهەنگییە، لە هەمان کاتدا، بەشێک بوون لە هەڵمەتی جێبەجێکردنی ڕێکەوتنانەی ١٠ ئازار، کە ئیسڕائیلیش هاوبەش بێت لەو بڕیاڕانەی کە ئەدرێن بۆ سەپاندنی مەرکەزیەتی حوکومەتی ئەحمەد الشەرع .
ناکۆکیە ناوخۆییەکانی نێوان حوکومەتی ئەلشەرع و تورکیا لەگەڵ ئیسرائیل لەلایەکەوەو، لە نێوان بۆچوونەکانئ ئیسرائیل و ئەمریکا لەلایەکی ترەوە، هۆیەکی سەرەکی ئەم دانوساندنانە بوون کە لەنێوان حوکومەتەکەی الشەرع و ئیسرائیلدا ئەنجام دراون.
هەوڵی فریودەرانەی ئیسرائیلیش بۆ پشتیوانی لە بەناو( سەربەخۆیی کوردان)! ، خۆی لە خۆیدا فاکتەرێکی ڕێگر بوو لەبەردەم ڕازی بوونی سەرانی هەسەدە و ئەندامەکانی بە خودی بەیاننامەی ١٠ ئازار، لەلایەکی ترەوە کاڵفام کردنی زۆربەی هەرە زۆری کوردان ، کە ئیسڕائیل (دۆستی کوردە)! و جێگیرکردنی ئەفسانەیەکی خەیاڵی لە مێشکی جەماوری کوردا، کە ئەوان یارمەتیدەر ئەبن بۆ دروستکردنی (دەوڵەتی کوردی)!
ئەویش بۆ خۆی هۆکارێکی گرنگی فریودانی جەماوەری چەوساوەی کوردە ، کە پێویستە شکۆئ ( کوردایەتی) بپارێزرێت و نەشکێنرێت، و ئەفیونێکی بەردەوامی کاریگەر بێیت لە ناوچەکەدا، وێڕای تەسلیم بوون و ئاشکرا بونی ڕۆڵی بەکرێگیراوانەی (هەسەدە )، وە هاوئاهەنگیان لەگەڵ حوکومەتی الشەرعدا ، وەک سیاسەتێکی بەرفراوانی دژ بە کۆمۆنیزم لە ناوچەکەدا، و هێشتنەوەی جەماوەری ستسەمدیدەیە لە گێژاوی هزری ناسیۆنالیستی و متمانە بە بۆرژوا- کۆمبرادۆرە کوردەکان.
هەروەها فاکتەرێکە بۆ گەشەدان بە وتاری نەتەوە پەرەستی و ڕەگەزپورستی نێوان کوردو عەرەب و نەتەوەکانئ تربووە ، وە پەردەپۆشکردنی مەسەلە بنەڕەتیە چینایەتیەکان ، کە جەماوەری ستەمدیدەی کوردستان ئاوڕ لە ژیانی ڕاستەقینەی ئابووری و سیاسی خۆی نەداتەوەو، هەمیشە سەرقاڵی خوڵانەوە بێت لە بازنەی داخراوی ( کوردایەتی) دا.، کە خۆی لە خۆیدا خودی سەرکردایەتی هەسەدەیش سوود مەندە لەم سیاسەتە .
ڕێکەوتنە نافەرمیەکانی حوکومەتی ئێستای سوریا لە گەڵ ئیسڕائیل، لە پێناو کەمکردنەوەە نەهێشتنی ئەم جۆرە پشتیوانیە ئیعلامی و مێدیایەیە ، کە ئەبنە ڕێگر لەبەردەم بەدی هێنانی یەکپارچەیی سوریا و بنیات نانی دەوڵەتێکی مەرکەزی ئیستبدادی لە سوریا.

بەشی پێنجەم
دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان وەک ئامرازێکی بەرژەوەندی ئەمریکا و ڕۆژئاوا
لە ماوەی ساڵانی دەسەڵاتداریەتی، دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان بە ئاشکرا وەک بەشێک لە پڕۆژەی سیاسی–ئەمنی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکەدا کاریان کردووە.
ئەم دەسەڵاتە بەشوێن جێبەجێکردنی ستراتیژیەتی ئەمریکاوە بوون، لەسەر خاکی کوردستانی عێراق ، ئەو بەرپرسیاریەتەیان لە ئەستۆ گرتووە، و بوونەتە ئامرازێک بۆ پیادەکردنی بەرژەوەندیەکانی سەرمایەی جیهانی لە ناوچەکەو عێراقدا.
لە پێناوی پاراستنی ئەم بەرژەوەندیانە دا ماف و داواکاریە سیاسی و ئابووریەکانئ جەماوەری کرێکار و چەوساوەی ناوخۆ بە شێوەیەکی بەردەوام پێشێل کردووە.
لە هەمان کاتدا، هاوکاری و هاوئاهەنگی نزیک لەگەڵ تورکیا لە بوارە سەربازی و ئابووریەکاندا، ڕێگەی بە قووڵبوونەوەی وابەستەیی ئابووری و سیاسی و ئەمنی لەگەڵ تورکیا دروست کردووە، وە لە پشت سیاسەتەکانی تورکیاوە بووە بۆ سەرکوتی جەماوەری چەوساوەی شارو گوندە کورد نشینەکانی تورکیا، وە هاوکاری ئەمنی و سەربازی کراون بۆ لێدانی هێزەکانی پەکەکە و تاڵانکردنی سامانە سروشتیەکانی ئەو ناوچانە.
ئەم بارودۆخە بەگشتی چ لە هەرێم یان لە عێراق وس تەواوی ناوچەکە ، بە قازانجی سیاسەتی تائیفی و دینی و میلیشیایی ، وە سەرگەردانی سیاسی و بڵاوبوونەوەی فەسادی ئابووری و سیاسی و ئەمنی لە ناوچەکەو ، قۆناغی لێبڕاڵیزمی نوێی سەرمایەداری ، هەرچی زیاتر قەڵشتی چینایەتی و نوقوم بوونی جەماوەری کرێکارو چەوساوەی نەتەوەکانی ئەو ناوچەیەیە، لەناو هزری ئاینی ، قەومی، عەشائیری ، وە هەڵپەی کەڵکەی سەرمایە کە لەکۆمەڵگادا بەرچاو ئەکەوێت، هێندەی تر ئەوانئ بەرەو نامۆبوون و بێئاسۆیی و ڕەشبینی بردووە، تەنانەت هێزە چەپە ڕیفۆرمیستە بۆرژوازیەکانیشی بەتەواوەتی بەرەو سەنگەری ناسیۆنالیزم و بە قازانجی بەرژەوەندیەکانی حیزبە حاکمەکان بردووە، وە لە کۆتاییدا بەرەو سیاسەتی سازان و دەست تێکەڵکردن لەگەڵ سیاسەتەکانی بۆرژوا ناسیۆنالیستەکان هەنگاو بنێن .

بەشی شەشەم
لە چوارچێوەی ستراتیژیەتی ئەمریکادا بۆ ناوچەکە ، ئەم چەند خاڵە لەبەر چاو ئەگیرێت
● – حوکومەتی ئەلشەرع سیاسەتی سەربازی لێرەو لەوێ پیادە ئەکات ، بۆ دەست بەسەراگرتنی تەواوی ناوچەکانی تری ژێر چاودێری ( هەسەدە) لە گوندو ناوچەکانی ( ڕۆژهەڵاتی باکوری سوریا ) وەک ” ريف حلب” ، منبج ، کۆبانی ، دیر الزور، هەروەها حەسەکە ش ، بەردەوام ئەبن و دووبارە ئەبنەوە بەمەبەستی و سەپاندنی هەژموونی خۆیان بەسەر بیرە نەوتیەکان و تەواوی سوریادا .
● – هێزەکانی ئەمریکا بە شێوەیەکی پڕاگماتیکانە و بە شێنەیی پاشەکشە لە تەواوی ئەو پڕۆژەیە ئەکەن، کە پێشتر بۆ ڕاگرتنی توازناتی سیاسی خۆی لە ناوچەکەدا ، لە ڕێگەی پڕ چەککردنی هێزەکانی ( هەسەدە) گرتبویانە بەر، بەجۆرێک کە ناوی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا نەزڕێت . واز هێنان و ڕاگرتنی کۆمەکی ماڵی بۆئەو ڕێکخراوانەی کۆمەڵگای مەدەنی کە پێشتر ئەرکی ئامادەکردنی خواردن و کەلو پەلی پێویست بۆ کەمپەکان و دانیشتوانەکەیان، ڕاگرتووە، وە بەسەروکاری دۆزینەوەی چارەسەرن بۆ گێڕانەوەی نزیکەی ( ١٦) هەزار لە کەس و کاری داعشیە عێراقیەکان، بە هاوکاری حوکومەتی بەغداو هەرێم ، بەدوور لە چاوی کامێراکان.

● – هەڵوەشاندنەوەی (هەسەدە) وەک قەوارەیکی سەربازی ، وە تێکەڵکردنی ئەو تاکە کەسانەی کە سوودیان ئەبێت بۆ حوکومەتئ الشەرع ، تواندنەوەی لەناو سوپای حوکومەتی سوریادا، لە ڕێگەی ڕێکەوتنێکی سیاسیەوە.

● – پێکهێنانی بەڕێوەبەرایەتیەکی خۆجێی ئیداری ، نەک سەربەخۆیی سیاسی لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا کە لە مەسەلەی مافە فەرهەنگیەکانی وەک زمان و کولتورو و خزمەتگوزاریەکان تێناپەڕێت,هەروەک لە دەقی ڕێکەوتننامەی ئاگربەستی نێوان ئەحمەد شەرع و مەزڵوم عەبدی دا هاتووە(١)

● – تراژیدیایەکی مرۆیی و سیاسی و سەربازی لە کوشتارو ماڵوێرانی و دەربەدەری چاوەڕوانی خەڵکی کرێکارو چەوساوەی کوردەکان ئەکات لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا ، وە ئەو خەونە وەنەوشەییانەی کە چاوەڕوانیان ئەکرد، بۆ هێنانەدی دەسەڵاتێکی سەربەخۆ، لەژێر دەسەڵاتی بۆرژوازی – کۆمپرادۆری کوردو هێزەکانی وەک ( هەسەدە) یان گەریللا، دەرکەوت کە هیچی تر نەبووە، بێجگە لە فریو دان و کاڵفامکردنی هزری ملیۆنەها مرۆڤی چەوساوەو کارگەری کورد لەو ناوچانەدا، کە ئاکامەکەی داڕمانێکی مەعنەوی و سیاسی و فیکری ئەو جەماوەرە ستەمدیدەیەو، دەستی خیانەتکارانەی سەرانی ( هەسەدە) ش بۆ جەماوەر ئاشکرابوو.

بەشی حەوتەم
خاڵە هاوبەشەکانی ئۆپۆرتۆنیزمی چەپ
یەکەم- هاوکاری و بە ڕەوا بینینی پشتیوانی و هاودەنگی لە گەڵ بۆرژوازی نیشتمانی و ئۆپۆزیسیۆنە چەکداریە بۆرژوازیەکانی، لە ژێر ناوی داکۆکی لە (مافی چارەی خۆنووسین) و شاردنەوەی پێکهاتەی چینایەتی سیاسەتە دژ بە کۆمۆنیزم و بزووتنەوە کرێکاریەکانی ئەم بزووتنەوە چەکداریانە.
دووەم- چاوپۆشیکردن لە ڕۆڵی وابەستەیی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیانەی کورد و دورزیەکان و عەلەویەکان، بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکاو ئیسرائیل و تورکیا ، وبەشداریکردن و هاوپشتی سیاسی و سەربازی بۆ ئەم بزووتنەوانە ،هیچی تر نیە بێجگە لە سیاسەتی ناسیۆنالیزمی چەپ.
سێیەم – چەواشەکردنی جەماوەری ستەمدیدەی کوردو نەتەوەکانی تر، کە توانای بە فەرمیکردنی ئەو دەسەڵاتەی کە ئێستا هەیانە وەک واقعێکی دیفاکتۆ ، ئەویش لە ژێر چەترو وە لە چوارچێوەی ستراتیژیەتی ئەمریکا لەم ناوچانەدا، هەروەها ڕەواج دان بە ئەفسانەی ئەوەی کە دروستکردنی هێزەکانی ( هسد) لەلایەن ئەمریکیەکانەوە لە پێناو سەربەخۆیی کوردان و مافەکانی ئەوان هاتوونەتە دی .
چوارەم – بێدەربەستی و بەهەند وەرنەگرتنی ئەو کۆمەڵکوژی و تاوانانەی کە دژ بەم جەماوەرە سیڤیلەو چەوساوەکان ئەکرێت، وە چ ماڵوێرانی و دەربەدەریەک کە بەسەریان دێت، وە خۆ پاراستن لە باسە چینایەتیە بنەڕەتیەکان ، بەبێ پێداگرتن لە ستراتیژی خەبات و نیشاندانی ئاسۆی خەباتێکی شۆڕشگێڕانە، دژ بە هەڵسوڕێنەران و داڕێژەرانی ئەو سیاسەتەی کە لە سوریا و ناوچەکە ئەگوزەرێت ، هەموو ئەمانە هیچیتر نین، بێجگە لە لووتبەرزی و ڕاڕایی ڕۆشەنبیرانێکی ووردەبۆرژوازی و ڕێکخراوە بەناو چەپ و کۆمۆنیستەکانیانە .
هەربۆیە لە دوا ئاکامدا ئەم تاکتیک و سیاسەتە ئۆپۆرتۆنیستیانە، بە قازانجی باوەشێنی سیاسەتی فریودەرانەی ناسیۆنالیزمی بۆرژوا-کۆمپرادۆرە لۆکاڵیەکان ئەشکێنەوە، لە پێناو سازان و بردنە پێشەوەی ئەجیندای بەرنامە ڕیفۆریستیەکانیان .

بەشی کۆتایی
ئەنجامگیریەکان
هەڵوێستی سیاسی پڕۆلیتاریای شۆڕشگێڕ سەبارەت بە جەنگ و سیاسەتی شۆڤێنیستانەی وڵاتانی ئەمریکاو و تورکیا و ئیسرائیل و سەرۆکە بەکرێگیراوەکەیان ئەحمەد الشەرع ، سیاسەتێکی چینایەتیە، پشت بە بنەمای سیاسەتی وردەبۆرژوازیانەی ناسیۆناڵ چەپەکان نابەستێت، بەڵکە پشت بە بنەمای سیاسەتێکی چینایەتی نێوەنەتەوەییانە ئەبەستێت، کە پێداگری لە ئەوە ئەکات، کە لەهیچ شوێنێکی جیهاندا ( بۆرژوازی نیشتمانی وسیاسەتە بەرگریە نیشتمانیەکەی )، ناتوانرێت شۆڕشگێڕانەو پێشکەوتوخوازانە بێت.
هەروەها پێداگری لە سازماندانی سیاسەتێکی شۆڕشگێڕانەی سەربەخۆی چینایەتی کرێکاران و چەوساوەکان ئەکات ، کە خەباتی چینەکە تێکەڵ بە بە سیاسەتی بۆرژوا – کۆمباردۆرە نیشتمانیەکان نەکرێت و خەباتی چینایەتئ نەکرێتە قوربانی خەباتی ناسیۆنالیستانەی میللی .
بەڵام ئەم ئاسۆیەو ئەم سیاسەتە سەربەخۆیە ئەوە ناگەیەنێت کە دژ بە پاکتاوکردنی دەسەڵاتی نەتەوەو ڕەگەزە ئاینیەکان و کەمایەتیەکانی تر، نەوەستنەوە، وە دژ بە سەندنەوەی ئیرادەی هەر یەکێک لەم نەتەوەو کەمایەتیانەیە ڕانەوەستن ،کە بەشێوەیەکی وەحشیگەریانەو سەرکوتگەرانە بە بەرچاوی جیهانەوە بەڕێوە ئەچێت .
ئەم دژایەتی و هەڵوێستە شۆڕشگێڕانەیە پێویستە بە ڕێچکەو خەباتی سیاسی و فیکری چینایەتی خۆیدا تێپەڕ بێت، و ڕاگوزەر بکات کە تەواو جیاوازە لەگەڵ ئەو بەرگری و هەڵوێستە نمایشکارانەی کە بۆرژوا میللی و ناسیۆنالیستە چەپەکان پێی هەڵئەستن.
پڕۆلیتاریای شۆڕشگێڕ لە سۆنگەی تێکۆشان و خۆئامادەکاری بۆ سەربەخۆیی ئیرادەی سیاسی چینایەتی کرێکاران و چەوساوەکان، جهانبینی خەباتی خۆی دائەڕێژێت؛
لەلایەک دژ بە سیاسەتی شۆڤێنیستی ودژ بە ئازادی و سەربەخۆی میللەتان و ژنان و لاوان و سەرکوتی ناڕەزایەتیەکان ئەوەستێتەوە؛
لە لایەکی تریشەوە دژ بە هەر سیاسەتێکی ئۆپۆرتۆنیستانە ئەوەستێتەوە، کەلە لایەن چەپی ڕیفۆرمیست و بۆرژوا ئاسا، خەباتی چینایەتی ئەکات بە پاشکۆی بەرژەوەندیەکانی بۆرژوا- کۆمبرادۆرەکان، و قۆناغ بەندی شۆڕشی سۆسیالیستیان کردووە بە بڕبڕەپشتی سیاسەتەکانی خۆیان، وە ڕزگاری میللەتان بە پێشمەرجی شۆڕشی سۆسیالیستی دائەنێن، لە کاتێکدا ئەو هێزانەی کە بەناوی میللەتەوە ئەجەنگن، خۆیان بەشێکن لە سیاسەتی داگیرکاری وئیمپریالیستانەی سەرمایەداری جهانی و لۆکاڵی.
دژایەتی کردنی سیاسەتە سازشکارو پڕاگماتیکانەی بەرگری نیشتمانی بۆرژواکان ، وە هەوڵدان بۆ سەرپێخستنی سیاسەتێکی سەربەخۆی پڕۆلێتێری ، دژ ئۆپۆرتۆنیزمی چەپی بۆرژوازی ، بەمانای پشتیوانی لە سیاسەتە سەرکوتگەرەکانی وڵاتانی وەک ئەمریکاو ئیسرائیڵ و تورکیا وەدواتر داردەستەکەیان سوریا نیە.
ئەو ئەزموونەی کە ناویان ناوە ( ئەزموونی ڕۆژئاوا ) ڕۆژبەڕۆژ بۆ جەماوەرێکی بەرفراوانی کرێکاران و چەوساوەکانی کورد ڕۆشن بۆتەوەو جار بۆ جار باشتر ڕۆشنتر ئەبێتەوە ، کە ڕزگاری ئەوان پەیوەست نیە ، نە بە پەکەکە، پارتی، یەکێتی نە بە هیچ پارت و بزووتنەوەیەکی ناو گۆڕەپانی سیاسی لە شارە کورد نشینەکانی وەک ئێرانیش، بەڵکە ڕزگاری ئێجگاری چەوساوەکانی کورد لە هەرجۆرە چەوسانەوەیەکی میللی و چینایەتی وابەستەیە بە شۆڕشێک و ئاڵوگۆڕێکی چینایەتی گەورە لە ناوچەکەدا، کەلە ڕێگەی هاوپشتی خەباتی چەوساوەکانی تەواوی ناوچەکەدژ بە بنەماو ڕیشەکانی چەوساندنەوەی میللی و چینایەتی، کە ئەویش خودی ڕژێمە بۆرژوا ناوخۆیی و دەرەکیەکانە.
وە بۆرژوازی – کۆمبراۆدری کورد لە هەر چوار پارچەکە وەک ئەڵێن لە ئاست ئەم گۆڕانکاری و ڕزگاربوونە ئێجگاریەدا نین ، وە هەمیشە خیانەتیان لە شۆڕشگێڕان و خەباتی چینایەتی چەوساوەکان و تێکۆشەرانی ناوچەکە کردووەو سەرکوتی کردوون، وە بە قازانجی بەرژەوەندیەکانی خۆیان ئەوانیان سازمانداوەو پڕچەک کردووە.

و.سابیر
٢٠/ ١/ ٢٠٢٦
——————
(١). ده‌قی رێككه‌وتنی ئاگربه‌ستی نێوان ئه‌حمه‌د شه‌رع و مه‌زڵوم عه‌بدی

.

ئەڵێن لە هەرێم و لەناو کوردستاندا چینی کرێکار بوونی نیە ، وە شەڕی چینایەتی بیدعەی کۆمۆنیستەکانە !
ئەگەر وایە ئەوە چ هێزێکی کۆمەڵایەتی و چینایەتیە کە کارگەو کارخانەو پاڵاوتگاو پڕۆژە خزمەتگوزاریەکانی ئەم ناوچەیەو عێراق ئەبەن بەڕێوە، وە ژمارەیان لە تەواوی عێراق و هەرێمدا ئەگاتە نزیکەی زیاتر لە ١٥ ملیۆن کرێکار ؟
ئەم پەیوەندی بەرهەمهێنانەی سەرمایەداری لە هەرێم و عێراق، شەڕێکی چینایەتی وە ناڕاەزایەتیەکی بەرینی بەدوای خۆیدا هێناوە، وە لە چەندین نەبەردی جۆراو جۆری چینایەتیدا لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دوو زۆنی ئۆلیگارشی قەومیانەی کورد، و دەسەڵاتێکی کۆنەپەرستانەی تائیفی لە عێراقدا دەستەویەخە بوونەتەوە، لە چەشنی ، هەڵچوونە جەماوەریەکەی ١٧ ی شوباتی ساڵی ٢٠١١ شاری سلێمانی، و ڕاپەڕینی قارەمانانەی تشرینی ساڵی ٢٠١٩ شارەکانی ناوەڕاست و باشوور و بەتایبەت شاری بەغدا، هەروەها ناڕەزایەتیە جۆربەجۆرەجەماوەریەکانی تر سەبارەت بە مووچە و نەبوونی خزمەتگوزاریەکان.
خاڵی لاوزای ئەم شەڕە چینایەتی و ناڕەزایەتیانە، ئەوەیە کە تا ئێستا جڵەوەکەی لەدەستی خۆیاندا نەبووەو نیە، وە ئەم ناڕەزایەتیانە لە ژێر کارگرد و دەستێوەردانی ئەجیندای حیزبی دەسەڵاردارانی قەومی و لێبڕالی و ئیسلامیەکان و شەڕی بەرژەوەندی ئەم دوو زۆنە نەخشە بۆ کێشراوەی هەرێم و عێراقدان بەلاڕێدا براون و بەقازانجی ئەجیندای حیزبی ئەم دەسەڵاتدارانە شکاونەتەوە ، وە چەپە بۆرژواکانیش تەنها پاشکۆیی وخۆسازاندنیان لەگەڵ سیاسەتی ئەحزابە بۆرژوا- کۆمبرادۆرەکان بۆ ماوەتەوە، لە ناو جەنگەی ئەم ململانێ و شەڕە چینایەتیانەدا .

ئەمەش لەبەر نەبوونی هێزێکی ڕێکخراووی چینایەتی و سیاسی کە هەڵگری ئامانج و خواستەکانی ئەم جەماوەرە ستەمدیدە بێت تا بتوانێت ئاڕاستەی ئەم ناڕەزایەتیانە بە قازانجی خودی شۆڕشی سەرتاسەری و چینایەتی ئەوان سازمان بدات، وە ڕێگە لەوە بگرێت کە چیتر ئەم ناڕەزایەتی و خەباتە چینایەتیە سەرەتایی و جۆربەجۆرانە نەبنە سووتەمەنی ململانێ و ناکۆکی نێوان ئەم دوو دەسەڵاتە ئۆلیگارشیە ملیاردێریەی زۆنی زەردو سەوز وە تەواوی دەسەڵاتدارانی کۆنەپەرستی عێراق کە وابەستن بە بەرژەوەندی سەرمایەی ئیمپریالیستی جیهانی و مۆنۆپۆڵەکانیان.

قەیرانی ئابووری بنەما و سەرچاوەی قەیرانە سیاسیەکانن
لە دوای ئەنجامەکانی هەڵبژاردنەکانی پارلەمانی عێراقی ئەم دوایانەوە ، گرژی و ئاڵۆزی و کێشە و ململانێەکی سەخت لە نێوان تەواوی لایەنە سیاسیە جۆر بەجۆرەکانی هەرێم و عێراق سەریان هەڵداوە، لەسەر مەسەلەی دابەشکردنی هەژموونی دەسەڵاتی سیاسی و بەرژەوەندیە ئابووریەکانیان، هەربۆیە ئێستا لە بەغدا کێشمەکێشکی گەورە هەیە لەسەر هەڵبژاردنی (سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران) ، بەتایبەت لەنێوان محمەد شیاع السودانی و نوری المالیکی دا.
یەکێک لەو کێشەو ململانێانە بریتی بوو لە ، تۆپباران کردنی پاڵاوتگەی کۆرو مۆر بوو، کە لە نێوان دەسەڵاتدارانی هەرێم لە لایەک، و میلیشیا ئێرانی و دەسەڵاتە تائیفیەکەی بەغدا سەریان هەڵدا .

ناڕەزایەتیەکانی گوندەکانی لاجان، کە لە ڕۆژی ٢٩ ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ دا، کە بەهۆی ئاکامی قەیراناوی و درۆزنانەی هەڵبژاردنەکانیان ، بووە مایەی سەرهەڵدانی ناڕەزایەتی کرێکارانی پاڵاوگەی لاناز ، دژ بە بێکاری و خراپی هەلومەرجی کار لە پاڵوگەکەدا، هەروەها داوای ڕەخساندنی هەلی کارو ، هەر کارکردێکی خراپی ژینگەیی کە ئەم پاڵاوگەیە هێناویەتە ئاراوە، بۆ سەر ژیان و تەندروستی خەڵکی چەوساوەی ناوچەکە ، وە وێڕای دستێوەردانی ئەجیندای حیزبی هەردولای زۆنی زەردو سەوزو و دەسەڵاتە خێڵەکی و عەشیرتیەکانیان ، ناتوانێت ئەو ڕاستیە بشارێتەوە کە ئەم ناڕەزایەتیانە بەشێکن لە پێکدادانێکی چینایەتی لەو ناوچانەدا.
بێگومان خەباتی چینایەتی و ناڕەزایەتیەکان بە بێ هزری میتۆدی ڕێکخراوبوونی کۆمۆنیستی شۆڕشگێڕانە ، توانای چوونە پێشەوەو سەرکەوتنیانیە .
ڕۆشەنبیرانێکی چەپی ووردەبۆرژوازی کە دژ بەم میتۆدیە سیاسیەن ، وە دژ بە ڕێکخراوبوونی سیاسی چینی کرێکار و چەوساوەکان ئەوەستنەوە ، وە بە شان و باڵی ناڕەزایەتیە خۆبەخۆیەکانی لەم جۆرە هەڵئەددەن، بەدوور لە ئامانجی ڕێکخراوبوونیان ، هیچیتر نیە، بێجگە لە زۆربڵێی ڕۆشنبیرانە و شان خاڵی کردنەوە لە خەباتی کۆمۆنیستی .
هەروەها هاوکاری و پشتیوانی چەپە بۆرژواکان لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق و ئەو بەڵێن و ئامانجە درۆزنانەی کە پێش هەڵبژاردنەکە بەرزیان کردبۆوە ، خۆی لە خۆیدا جۆرێکە لە خۆڵ کردنە چاوی جەماوەری چەوساوەی ئەم دەڤەرانە و، وە بەلاڕێدا بردن و بەچۆکدادانی خەباتی چینایەتی ئەوانە، لە ڕێگەی بانگەشەو داواکردنی ئەوەی ، کە پێویستە ئەنجامدەرانی تەقەکردن لە خەڵکی گوندی لاجان بدرێنە دادگا !
بەم پێیە ئەوان دادگاکان و یاسا کۆنەپەرستیە ئاینی و خێڵەکییەکانی عێراق و هەرێم، کە بریتین لە بناغەو سەرچاوەی چەوساندنەوەی چینایەتی و سەپاندنی نا دادپەوروەی بەسەر جەماوەری ستەمدیدەدا، بە جێگەی متمانەو فریاد ڕەسی جەماوەری چەوساوە لە قەڵەم ئەدەن، بۆ چارەسەرکردنی ئەم جۆرە دەستدرێژی و سەرکوتە چینایەتیە خوێناویەی دەسەڵاتدارانی بۆرژوا- کۆمبرادۆری عێراق و هەرێمە دوو زۆنیەکەی ، وە خۆی لە خۆیدا پەیامێکە بۆ خودی دەسەڵاتدارانی زۆنی زەرد کە ئەوان وەک ( چەپێکی بۆرژوازی ) دژ بە بنەما سەرەکیەکانی کۆمەڵگای سەرمایەداری و یاساکانی نین .
خەباتێکی چینایەتی سەرەتایی و پڕ لە تەنگوچەڵەمەی سیاسی وتێکەڵ بە بیروبۆچوونی ئاینی و عەشیرەتی و خێڵەکی و ڕیفۆرمیستی کە لە ئارادایە ، هێزی سیاسی و ڕێکخراوی تێکۆشەری سەر بە میتۆدی شۆڕشگێڕانەی مارکس ئەخوازێت ، بێگومان ئەم خەباتە لۆکاڵی و ناوچەیی نیە، بەڵام لەهەمان کاتدا تێکۆشەرانی لۆکاڵی خۆی ئەخوازێت .

و.سابیر
٣/ ١٢ / ٢٠٢٥

بۆ پڕۆلیتاریا و جەماوەری چەوساوەی خەڵک نە (بایکۆت) و نە( بەشداریکردن) لە هەڵبژاردنەکانی بۆرژوازی نیشتمانی لە وڵاتێکدا، پسوڵەی شۆڕشگێڕبوون نابەخشێت بە هیچ پارتێک و بزووتنەوەیەکی سیاسی.
هەردوو ئاڵتەرناتیڤەکە بریتین لە تاکتیکێکی مێژوویی کە وابەستەیە بە تای تەرازووی هێزە چینایەتیەکان و سەنگی سیاسی و حزبی پڕۆلیتاریا لە ناو کێشمەکێشە سیاسی و چینایەتیەکاندا لەو وڵاتەدا.
بەر لەوەی باسەکە بێتە سەر قسەکردن لەسەر ئەم دوو تاکتیک و ئاڵتەرناتیڤە جیاوازە، پێویستە فۆکۆس بخرێتە سەر ناوەرۆکی بەرنامەی سیاسی و چینایەتی و جهانبینی ئەو پارت و ڕێخراوانەی کە ئەچنە ناو پڕۆسەی دەنگدانەوە، یان بایکۆت ئەکەن لە پڕۆسەی دەنگدان .

لەهەلومەرجێکی لەو چەشنەی وەک ئێستا کە کرێکاران و چەوساوەکانی عێراق و هەرێم بێبەشن لە پارتی پێشڕەوی چینایەتی خۆیان، تا بتوانن دژایەتی و خەباتی خۆیان بۆ ڕیسواکردنی مێژووی حاکمیەتی دەسەڵاتداریەتی لە عێراق وە هەرێم وحیزبە قەومی و لێبڕالی و ئیسلامیەکان و میلیشیا شیعەکان و تەواوی پاکێجی سیاسی چەپە ڕیفۆرمیستە جۆر بەجۆرەکانی ئەو ناوچەیە هەرچی زیاتر بۆ جەماوەر ڕۆشن بکەنەوە، پێویستە جەماوەری چەوساوەو تێکۆشەرانی سەربەخۆی مارکسیستی لە تەواوی ناوچەکانی عێراقدا، نابێت چیتر خۆشباوەڕی وئومێدیک وچاوەڕوانیەکیان هەبێت بە ئەنجومەنی پارلەمانی بۆرژوازیەوە، کە بتوانێت گەندەڵی و گرانی و سووکایەتی بە ژنان و کچان و بێکاری و مافە مەدەنی و یاساییەکانی تر لە ڕیشەوە دەربکێشێت و چارەسەریان بکات، چونکە سەرچاوەی هەموو ئەم چەوساندنەوەیە خودی سەرمایەو سیستەمە ئابووری و فەرمانڕەوایەتیە کۆنەپەرستانەکەیەتی.

ئەنجومەنی پارلەمانی هەیئەتی سیاسی بەڕێوەبردنی بەرژەوەندی چینە داراکان و بۆرژواکانە لە سەرتاسەری جیهان و ئامرازی سەرکوتگەر و پارێزەری خاوەنداریەتی تایبەتی و دارێژەری یاساکانی بردنە پێشەوەی کەڵەکەی سەرمایەو خەفەکردنی خەباتی چینایەتی کرێکاران و تەواوی چەوساوەکانە .

پارتە جۆر جۆرە قەومی و ئیسلامی و لێبڕاڵی و عیلمانیە بۆرژوازیەکان و مەدەنیەکان و تەنانەت چەپە ڕیفۆرمیستیە شەعبەویەکانی لە چەشنی ( ح.ش عێراقی و کوردستانیەکەی)، هەمیشەو بەر لە ئێستا لە خولەکانی تری هەڵبژاردنی پارلەمانیدا بەشداریان کردوەو، چونکە ناوەرۆکی بەرنامەی سیاسی و چینایەتی ئەم پارت و ڕێکخراوانە لەگەڵ خودی ئامانجەکانی ئەنجومەنی پارلەمانیدا ناکۆک نەبوون.
حیزبی شیوعی عێراقی کە سەر بە مەیلی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی کۆمێنتێرنی ستالینیە، و لە ڕێگەی ئارمانی سیاسی ( نیشتمانێکی ئازاد وگەلێکی بەختەوەر) ئەم سیاسەتە ڕیفۆرمیستی و سازشاکارەیە هەر لە سەرەتای دروستبوونیەوە لە گەڵ بۆرژوازی نیشتمانی و دەسەڵاتداران پیادە کردووە.

هەروەها تەواوی ئەو تاقم و ڕێکخراوە وردەبۆرژوازیانەی تر کە بەناوی پارتەکانی ( کۆمۆنیزمی کرێکاری) یەوە کار ئەکەن وەک نمایەندەی مەیلێکی ڕیفۆرمیستی کرێکاری سەر بە ئۆردوگای سۆسیال دیمۆکراسی وڵاتانی ڕۆژئاوا، دژایەتی خۆیان بۆ ڕیفۆرمیزکەی کۆمێنتێرمی ستالینی کردووە، وە لە خەباتێکدا کە لە ژێر ناوی دژایەتی ( پۆلۆلیزمی چەپ)دا داکۆکیان لە جۆرێکی ترلە ڕیفۆرمیزمێکی کرێکاری کردووە، لە ژێر ناوی مارکسیزم و سۆسیالیزمدا، بەڵام ئەوەی شایانی باسە هەردوو مەیەلە ڕیفۆرمیستیەکە لەیەک تەوەرەی سەرەکیدا یەک ئەگرنەوەو هاوتەبان ئەویش ( ڕیفۆرم پێشمەرجی شۆڕشی سۆسیالیستیە) !
گەشەی سەرمایەداری و پەرەسەندنی خەباتی پڕۆلیتاریا لە هەرێم و ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق، هەرچی زیاتر ئەم هاوتەبایی و یەکگرتنەوەیەیان لە ڕووی پڕاکتیکیەوە لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی پارلەمانی 2025 دا بەرجەستە کردەوە.

کوڕنوش بردن و سازشکاری سەرانی مەیلی بەناو ( کۆمۆنیزمی کرێکاری) بەتایبەت ئەو بەشەی کە لە هەرێمی کوردستان و لە خوارو وناوەڕاستی عێراق ، لە سەردانەکانیاندا کە کردویانە لە پێناو ڕێکخستنی ڕیزەکانی خۆیان لە گەڵ ( ح.ش) و سەرجەم بۆرژوا قەومی و مەزهەبی و لێبڕاڵییەکانی عێراق و هەرێم، بۆ ئەوەی بتوانن بە یەک دەنگ بەشداری لەم هەڵبژاردنانەی ئەنجومەنی پارلەمانی کۆنەپەرستانەی عێراقدا بکەن، هەنگاوێکی چاوەڕوانکراو بوەو، هیچ کات نامۆ نەبووە بە ماهیەتی چینایەتی ووردەبۆرژوازیانەی ئەم پارتە سیاسیانە.
وە لە بنەڕەتدا چ لە ڕوی بەرنامەی سیاسی ( دنیایەکی باشتر)ەوە ئەم ڕەوتە جۆرێکی ترە لە پاشماوەکانی کۆمۆنیزمێکی بۆرژوازی سۆسیال دیمۆکراسیانە کە بەناوی (کرێکاری) بوونەوە لەم ناوچانادا چالاکی خۆیان درێژە پێداوەو، وکرێکاران و تێکۆشەرە کۆمۆنیستەکانیان چەواشەکردووە.
هەروەها هەردووئەم مەیلە ڕیفۆرمیستیە وئەم جۆرە لە ( کۆمۆنیزم) باوەڕیان بە بنیاتنانی سۆسیالیزمێکی بۆرژوازیانە هەیە لە ژێر چاودێری مۆدێرنیزمی نەتەوە یەکگرتووەکان وەک ڕێکخراوەیەکی ئیمپریالیستی جیهانی.

بەشداریکردن لە پڕۆسەی هەڵبژاردنی پارلەمانی 2025 دا، خۆی لە خۆیدا نیشاندەری ئاشکرا بونی ناوەرۆکی چینایەتی وردەبۆرژوازیانەی ئەم جۆرە حیزبانەیە لەسەر ئاستێکی فراوانتردا، وە بوون بە ئامرازێکی تەواوکەری سووکایەتی بە ژنان وکچان کە لە ناوئەنجومەنی پارلەمانی عێراقیدا داب و نەرێتی شەریعەتی مەزهەبی جەعفەری پیادە ئەکەن و بەڕێوە ئەبەن .
بێگومان ئەوەی کە پەیوەست بێت بە ژنان و کچانێک کە بەشداری لەم هەڵبژاردنانەدا ئەکەن وخۆیان کاندید کردووە لەپێناو گەیشتن بە ئیمتیازاتی شەخسی خۆیان، هیچی تر نیە بێجگە لە پاشکۆبوونیان بۆ سیاسەت و دەسەڵاتداریەتی پیاوسالاری کەلە ناو پەرلەمان و یاساکانی عێراق و هەرێمدا پیادەئەکرێن، وە بەم هەنگاوەش ژنان و کچان هێندەی تر زنجیرەکانی کۆیلیەتی وسووکایەتی خۆیان پتەوتر ئەکەنەوە.

هەر بیانوویەک بۆ بەشداریکردن لەم هەڵبژاردنەدا لە هەلومەرجێکی وەک ئێستای خەباتی ڕێکخراوی پڕۆلیتاریا کە لە دەرەوەی پەرلەمانی بۆرژواکاندا لە ئارادا نیە ، جۆرێکە لە هەڵوێستێکی خیانەتکارانەو ئەتک کردنی میتۆدی شۆڕشگێڕانەی مارکس و دژایەتیەکی ڕاشکاوانەی سیاسەتی سەربەخۆی پڕۆلیتاریا و بەرژەوەندی جەماوەری چەوساوەی گشت ناوچەکانی عێراق و هەرێمە .
هەروەها بەراوردکرنی هەلومەرجی پارتی بەڵشەفی و تێزەکانی لێنین سەبارەت بە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی بۆرژوازیدا ، لەگەڵ هەلومەرجێکی ئابووری و سیاسی و بەتایبەت بەراوردکرنی مەیلێکی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی ستالینی یان مەیلێکی ڕیفۆرمیستی کرێکاری لەگەڵ چالاکی پارتێکی شۆڕشگێڕی بەڵشەفی بەسەرۆکایەتی لێنین، کارێکی بێهودەو بیانوویەکی شەرمێونانە و بێئابڕوانەیە بۆ ملنان و ڕۆچوون بە ناو زەلکاوی کۆنەپەرستی قەومی و مەزهەبی لە عێراق و هەرێمدا.
هەروەها ئاماژەیەکی ناڕاستەوخۆیانە کە ببن بە جەللادی بەردەستی دامودەزگا سەرکوتگەرەکانی بۆرژوازی، وە چەوساندنەوەی کرێکاران و چەوساوەکانی تر و بەلاڕێدابردنی خەباتی ئەوان بە قازانجی خودی سەرمایەداران و دەسەڵاتدارانی عێراق و هەرێم و پەرلەمانە کۆنەپەرستەکانیان.
هەموو ئەم هەنگاوە وەک توێژە ووردەبۆرژوازیەکانی ناوکۆمەڵگا لەسەردەمی گەشەی نیولێبڕاڵیزم و پاشەکشەی خەباتی مارکسیستی کرێکاران، بە ناچاری وەک ئەرکێکی چینایەتی ڕاڕایانەی خۆیان بوون بە تەرەفدار و پشتیوانی بۆرژوا گەورە دەسەڵاتدارەکان.
پاراستنی ئارامی ژیان و چالاکی سیاسی وردەبۆرژوازیانەی خۆیان لەناوچوار چێوەی ئەم سیستەم ودەسەڵاتە نەگریسە قەومی و میللی و مەزهەبیە سەرتاپا کۆنەپەرستانەیدا، ئەوە ئەخوازێت کە بەمجۆرە و بە کردەوەو بە ئاشکرا ڕایبگەیەنن، کە ئەوان ئامادەن ببن بە بەشێک لە لەشکری باڵی چەپی بۆرژوازی کە دژایەتی خەباتی سیاسی و ڕێکخراوبوونی کرێکاران و تەواوی چەوساوەکانی تر بکەن، و کە ڕەنگە لە داهاتوویەکی تردا جێگە بە دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی لە عێراق و ناوچەکە لەق بکەن.
وە بەم شێوەیە بێشەرمانە دەمامکی درۆزنی مارکسیست بوونیان لەسەر خۆیان لادا، وناوەرۆکی چینایەتی خۆیان خستە ڕوو، وە پەیوەستبوونی خۆیان بە ئۆردوگای گەندەڵی چەپی بۆرژوایی جیهانی کە لە ئەوروپا و شوێنەکانی تری جیهاندا، کە لەناو ئەنجومەنە پارلەمانەکاندا بوون بە باڵی چەپی ئەو ئەنجومەنە بۆرژوازیانە، کە داکۆکی لە خاوەنداریەتی تایبەتی ئەکەن، لە ژێر ناوی داکۆکی کردن لە بەرژەوەندی خەڵک و جەماوەرو کرێکاران.
ئەوان واتە ئەم بزووتنەوە بەناو چەپانەی کەلە عێراق و جیهان هەن، بەدرێژایی مێژوو وەک جەللادانی پرۆلیتاریا وە ( دژە شۆڕش) بەرپرسیاریەتی گەورەیان لە ئەستۆگرتووە بۆ چەواشەکردن و بەلاڕێدابردنی خەباتی پڕۆلیتاریا .

صابر.م
8 / 11 / 2025

بەشی کۆتایی

سەرتای ئاشنابوونی نیپاڵ بە باسە کۆمۆنیستیەکان ئەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی 1930 بەدواوە، ئەویش پاش بڵاوبوونەوەی نوسراوە کۆمۆنیستیەکان لەلایەن کادێرانێکی سەرکی وەک ( جانجالا شریستا-Gengalal Shrestha [٦] و ( داشرات تشاند – Dashrath Chand Thakuri )، کە ئیلهامی سیاسیان لە بزووتنەوەی سەربەخۆبوونی هندستان و گۆنگرەی میللی هندستان وەرگرتبوو، وە لە درێژەی ئەم خەباتەدا لە ساڵی 1941 لەگەڵ دوو هاوڕێیانی تریان لە سێدارە دران .
بێگومان وەک پێشتریش ئاماژەمان بەوە کردووە کە بەرنامەی سیاسی پارتە ماویەکانی نیپاڵ و ناوچەکە، لەسەر بنەمای ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی نیشتمانی دژ بە ڕوکاری ڕوکەشی فەرمانڕەوایەتی ڕژێمی پاشایەتی دامەزراوە، کە خۆی لە گۆڕینی سەرانی حاکمڕەواکان و شێوەی حوکمڕانیدا ئەبینیەوە.
ئەوەی شایانی باسە خەباتی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی، خەباتێک نیە دژ بە بنەمای ئابووری و سیاسی ڕژێمی سەرمایەداری، بەڵکە جۆرێکە لە ڕیفۆرمیزمی میللی .

لەسەر ڕۆشنایی ئەم بنەما سیاسیانە، ئەوەبوو لە ساڵی1950 ( پارتی کۆنگرەی نیپاڵ – NC ) ، لە ئەنجامی یەکگرتنی ( پارتی دیمۆکراتی نیپاڵ – NDC ) وە ( کۆنگرەی میللی نیپاڵ- NNC ) پێکهات .
وە ئامانجی سەرەکی تەواوی ئەوبزووتنەوە ڕەوتە سیاسیانەی کە ناڕەزایەتی و هەڵچوونە جەماوەیەکانیان ڕابەرایەتی کردووە، کۆتایی هێنان بووە بە دەسەڵاتداریەتی ڕەهای بنەماڵەی پاشایەتی ( ڕانا – Rana Dynasty ) یەکان بووە، کە لە نێوان ساڵەکانی نێوان ( 1846- 1951) دەسەڵاتی سیاسی وڵاتی نیپاڵیان بەدەستەوە بووە.
گەرچی دوای کۆتاییهاتنی قۆناغی دەسەڵاتداریەتی ڕەهای بنەماڵەی ( ڕانا – Rana Dynsty )، خودی ڕژێمی سیاسی پاشایەتی کۆتایی نەهات و تا ساڵی 2008 ئەم ڕژێمە سیاسیەی پاشایەتی هەربەردەوام بووە، وێڕای هەندێک گۆڕانکاری لاوەکی تیایدا .
لە درێژەی ئەم هەلومەرجەدا و بە نهێنی لە 22. 9. 1949، دا پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ(CPN) لە لایەن (پوشبا لال شیریستها – Pushpa Lal Shrestha و چەندین لە هاوڕێانی تری دروستکرا، ئەوەش دوای لە سێدارە دانی برا گەورەکەی بەناوی (جانجالال شریستا – Gengalal Shrestha ) لەگەڵ چەند هاوڕێەکی تری کە پێشتر ئەندامی بزووتنەوەی ( نیپاڵ براجا باریشاد) بوون، کە خەباتیان ئەکرد لە پێناو کۆتایی هێنان بە ڕژێمی پاشایەتی و ئەو سیستەمەی کە لەوکاتانەدا لە ئارادا بوو بەناوی سیستەمی
( پانشایات-Panchayat ). )
بەڵام بەهۆی دروست بوونی جیاوازی بیروبۆچوونی فکری لە ماوەی نێوان ساڵەکانی نێوان ( 1960- تا 1990)، سەبارەت بە هەڵوێستگرتن لەبەرامبەر ڕژێمی پاشایاتی و هەروەها چۆنیەتی چوونە ناو کوالیسیۆن و یەکگرتن لە ناو پارتەکانی تردا ، بۆ نموونە لە ساڵی 1962 دا جیاوازیەکانیان سەبارەت بە هەڵوێستگرتن لەبەرامبەر ( پارتی کۆنگرەی میللی نیپاڵ )و لە ئەنجامدا جیابوونەوە ڕوویدا و دابەشبوون بەسەر دوو لایەندا ، لایەنێک لایەنگری چین و ماو تسی تۆنگ بوون، لاکەی تریشیان لایەنگری یەکێتی شوورەوی و کۆمێنتێرنی ستالین بوون، هەر بەم هۆیەوە لە ساڵی 1974 دا فراکسیۆنێک بە ناوی ( سەنتەری ناوەندی ) لە ناو پارتەکەدا دروست بوو، کە دژایەتی پڕۆسەی هەڵبژاردنەکان و ڕیفڕاندۆمێک بوو کە پاشا ڕایگەیاند .
وە دواتر لە ساڵی 1978 دا پارتی کۆمۆنیستی ( مارکسی – لێنینی ) بەسەرکردایەتی ( شارما ئۆلی ومان موهان ئەدیکاری ) دروست بوو، کەسەر بە جهانبینی سیاسی ستالین و شوورەوی بوو.
بەڵام لە پاش ساڵی 1990 و بەشداریکردن و یەکگرتنی چەندین گروپ و تاقمی کۆمۆنیستی لەگەڵ پارتی کۆنگرەی میللی نیپاڵدا ، کە بەیەکەوە لە بزووتنەوەیەکی جەماوەریدا کە بە (بزوووتنەوەی گەل – Jana Andolan) ناسرابوو ، وە توانیان کۆتایی بە ڕژێمی ڕەهای پاشایەتی بهێنن و لە شوێنیدا ڕژێمێکی پاشایانەی “دەستووری و دیمۆکراتی فرە حیزبی” دامەزرێنن .
لە درێژەی ئەم ململانێەدا لەساڵی 1991 دا پارتی کۆمۆنیستی ( مارکسی – لێنینی ) ، لەگەڵ دەستەیەکی دیاریکراو بەناوی ( ناوەندی سۆسیالیستی ) توانیان یەکبگرن و بەمجۆرە پارتی کۆمۆنیستی ( یەکگرتووی مارکسی – لێنینی ) ( CPN UML ) دامەزراند.
لە پاش ئەم یەکگرتنەدا ئەوەبوو ( پارتی یەکگرتووی مارکسی- لێنینی- CPN UML ) سەرکەوتنێکی گەورەیان لە هەڵبژاردنە پەرلەمانیەکانی ساڵی 1994 دا بەدەستهێنا، وە بەهۆی زۆرینەی دەنگەکانیانەوە لە پەرلەماندا توانیان یەکەمین حوکومەتی بەناو کۆمۆنیستی لە نیپاڵدا ڕابگەیەنن.
بەهۆی ئەم گۆڕانکاری و ڕووداوانە و جیاوازی فکری نێوان پارتە سیاسیەکان لەسەر چۆنیەتی بەڕێوەبردنی دەسەڵاتی حوکومەت شەڕێکی ناوخۆیی هەڵگیرسا لە سەرەتای ساڵەکانی 1995 تا – 2006 دا درێژەی خایاند.
سەرەتای دەسپێکی شەڕی ناوخۆیی لەوێوە دەستی پێکرد، کە کۆمەڵێک لە ئەندامانی پارتی کۆمۆنیستی یەکگرتووی مارکسی- لێنینی CPN UML، بەسەرۆکایەتی ( پاشاشا پڕاچاندا) جیابوونەوە لە حیزب وئەو ڕژێمە سیاسی و حوکومەتە دروستکراو نوێیەیان بە بەکرێگیراوی وڵاتانی ئیمپریالیستی ناساند و، لە سەرەتای ساڵی 1995 دا پارتێکی نوێان بەناوی ( پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵی – ماویست – CPN- Maoist) دروستکردو لە 13 .2. 1996 دا بانگەوازی دەستپێکردنی ( شەڕی میللی )یان خەباتی چەکداری ڕاگەیاند، چونکە ئەوان پێیان وابوو لەسەر ڕۆشنایی باسەکانی ماوتسی تۆنگەوە ئەتوانن لە ڕێگەی شەڕی چەکداریەوە ( کۆماری میللی نیپاڵ ) دابمەزرێنن، وە لە گوندەکانەوە هێرش بکەنە سەر شارەکان ودواتر کۆمارێکی دیمۆکراتیک دامەزرێنن.
دواتر لەساڵی 2003 دانوساندن و ڕێکەوتنێکیان ئیمزا کرد کە هێرشە چەکداریەکانیان لەبەرامبەر حوکومەتدا بوەستێنن بۆ ماوەی ساڵێک، بەڵام ئەم ڕێکەوتنە چەند مانگێکی خایاند و هەڵوەشایەوە، وبەمجۆرە درێژەیان بە قۆناغێکیتر لە شەڕو خەباتی چەکداریداو ئەم هەلومەرجە خوێناویەیان بەسەر چینە چەوساوەکانی نیپاڵدا سەپاند کە نزیکەی (10 ساڵ)ی خایاند و نزیکەی 17000 هەزار لە خەڵکی گوند و شارەکانیان بە کوشتدا و سەدەها هەزار کەسی تریان لە دانیشتوانی گوندەکان ئاوارەو دەربەدەرکرد .
ئەوەبوو لەساڵی 2006 لەسەر وەختی دووەمین بزووتنەوەی خرۆشان و ناڕەزایەتی گشتی خەڵک لە نیپاڵ، کە بەسەرۆکایەتی هەر حەوت پارتە سیاسیەکانی ناو وڵاتدا بەڕێوە ئەچوو، وە پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ – ماویستەکانیش بەشێک بوون لەم جووڵە جەماوەریە ، توانیان بەیەکجاری ڕژێمی پاشایاتی بڕوخێنن و بەمجۆرە ( ماویەکان) توانیان ڕێکەوتنامەیەکی بەرفراوانی ئاشتی لەگەڵ سەرانی حوکومەتدا ئیمزا بکەن و هێزەچەکداریەکان تێکەڵ بە سوپای فەرمی نیپاڵ کرد و وە بوون بە بەشێک لە سیستەمی حوکومڕانی وڵات، بەڵام سەرباری بوونی ئەم هەلومەرجە شۆڕشگێڕانەیە و گۆڕینی ڕژێمی پاشایەتی، هەلومەرجی خۆیی( ذاتی) کرێکاران و چینە چەوساوەکان و سیاسەتی کۆمۆنیستی پڕۆلیتاریای شۆڕشگێڕ ئامادە نە بوو بۆ ڕووخاندنی یەکجارەکی سەرمایەداری لە نیپاڵ، کە بە ئەڵقەیەکی گرنگی بەستنەوەی سەرمایەداری لە چین و هندستان دائەنرێت، لە لایەکی ترەوە جیهانبینی دیمۆکراتیزمی بۆرژوایی و ڕیفۆرمیستە ماوی و ستالینیەکان بەتەواوی لەسەر ئاستی ناوچەکەو جیهان ڕیسوابوون وڕیزبەندی سیاسی و فکری خۆیان دژ بە خەباتی چینایەتی کرێکاران و چەوساوەکان ئاشکرا کرد .
بەڵام دوای ئەوە لە ساڵی 2009 دا ماویەکان ناوی پارتەکەیان گۆڕی بە ( پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ – ناوەندی ماویستەکان-(CPN ( Maoist Centre.
دوای ئەم گۆڕانکاریانە قۆناغێکی تازەی یەکگرتن و هاوپەیمانیەتی لە نێوان ئەو دوو پارتە گەورەیەدا هاتە پێش و ئەوکاتە لە ساڵی 2018 دا پارتی ( CPN (UML بەسەرۆکایەتی ک. پ. آولی، و پارتی (CPN ( Maoist Centre بە سەرۆکایەتی پراشاندا، وە لە ئەنجامی ئەم هاوپەیمانی و یەکگرتنەدا توانیان لە هەڵبژاردنە پەرلەمانیەکانی وڵاتدا سەرکەوتن بەدەستبهێنن، و بەیەکەوە پارتێکی نوێ لەژێر ناوی ( پارتی کۆمۆنیستی یەکگرتووی نیپاڵ -(CPN (Unified بنیات بنێن بەمەبەستی کۆتایی هێنان بە دووبەرەکی سیاسی و پێکهێنانی پارتێکی سیاسی یەکگرتووی خاوەن توانا.
بەڵام هێندەی نەخایاند ئەوبوو لە ساڵی 2021 دا، بەهۆی کێشەی دابەشکردنی پۆستە حوکومیەکان وە قەوارەی دەسەڵاتیان بە پێچەوانەی ئەو بڕیاڕانەی کە پێشتر لەسەری ڕێکەوتبوون، ئەم یەکگرتنەی نێوان دوو پارتەکە هەڵوەشایەوەو، جارێکیتر هەریەک لە آوڵی و پڕاشاندا پارتە سەرەتایەکەی خۆیان بەهەمان ناوەکانی پێشووی خۆیان سەرلەنوێ زیندوکردەوە.

خەباتی چەکداری و پارلەمانتاریزم
وە تا ئێستاش ئەم دوو پارتە گەورەو سەرەکیە لە نیپاڵ لە بازنەیەکی داخراوی ململانێ و یەکگرتنەوەو هاوپەیمانیەتی وجیهانبینی خەباتی چەکداری و سازش و دانوساندن و بەشداریکردن لە دەسەڵاتی پارلەمانتاریزمی بۆرژوازیانەدا ئەژین و ماونەتەوە، چ لە نێوان خۆیاندا چ لەگەڵ ( پارتی کۆنگرەی میللی ) ، کە خۆی لە خۆیدا بوونەتە هێشتنەوەی ئاسۆیەکی ئاڵۆزو نادیار و پڕ لە ئاشوبی سیاسی لە و وڵاتەدا، وە بوونەتە مایەی چەواشە کاری و بەلاڕێدابردنی خەباتی دروستی چینایەتی لەو ناوچەیەدا.
بازنەی داخراوی سیستەمی هەڵبژارنی بۆرژوازیی پارلەمانی، هێشتا گەورەترین کۆڵەکە و ئامرازی خۆشباوەڕی وسیاسەتی چەواشەکارانەی بزووتنەوە سیاسیەکانی چەپی ڕیفۆرمیست و پۆپۆلیستیە شەعبەویەکانی سەر بە ئۆردوگای ماوتسی تۆنگ و ستالینییەکان وهەروەها چەپە ڕیفۆرمیستیە کرێکاریەکانی تر کە سەر بە ئۆردوگای سۆسیال دیمۆکراسی وڵاتانی ڕۆژئاوان، هەر هەموویان بوونەتە کۆسپ وتەگەرەو ئامرازی فریودان و بەلاڕێدابردنی ناڕەزایەتیە کرێکاری و جەماوەریەکان لە نیپاڵ و وڵاتانی دراوسێ و بگرە جیهانیش، وە ئەم جارەش دیمۆکراتیزمی بۆرژوایی و چەپی ڕیفۆرمیستی ئەم پارتانە لە نیپاڵ شکستی خۆیان لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا سەلماند ، وە دەریانخست کە هیچکاتێک ئەوان دۆستی چینە چەوساوەکان نین وناتوانن وەک ئاڵتەرناتیڤی ڕاستەقینەی حاکمیەتی سیاسی چینی کرێکارو چەوساوەکانی نیپاڵ و ناوچەکە ڕۆڵ بگێڕن.
هەروەها سیاسەتی خەباتی چریکی و گەریلایی جوتیارانی ماویەکان وە جیڤارایستیەکان کە لەسەر بنەمای تێڕوانینی ڕزگارکردنی بۆرژوازی نیشتمانی و ئازادی کەڵەکەو جووڵەی سەرمایەی خۆماڵی، کە لە ژێر ناوی ( خەباتی ڕزگاری نیشتمانی ) دا بەڕێوە چوەوە درێژەی هەیە هەمیشە قازانجی بۆرژوازی نیشتمانی و پاڕلەمانتاریزمی بۆرژوایی بە پێشمەرجی سەرەکی وەرگرتووە، وە بزووتنەوەی کرێکاران وجوتیارانیان بە شێوەی جۆراو جۆر سەرکوت وفریودراون وە خەباتی ئەوانیان بەلاڕێدا بردوە، بۆ نموونە سەندیکای کۆنفێدرالیەی سەندیکای مەزنی ANTUFE- R سەر بە پارتی ( CPN-M) ماویەکانە ، وهەمیشە لە ژێر هەڕەشەو بڕیاڕەکانی ئەواندا کاریان کردووەو کرێکارانیان لە چوارچێوەی سیاسەتەکانی خۆیاندا شەتەکداوە، کە لە دوا ئەنجامدا سیاسەتەکانیان بەدژی بەرژەوەندی خەباتی چینایەتی کرێکاران وە جوتیارانی چەوساوە و هەژارانی گوندەکان شکاوەتەوە، وە هەر هەموو ئەم سیاسەتە سازشاکارانەیەش لە ژێر ناوی پاراستنی یەک ڕیزی خەباتی نیشتمانی بردۆتە پێشەوە.
پارتە ماویەکان بەهەمان چەشنی ئەو وتەیەی مارکس کە ئەڵێت ( جوتیار تەنها سنووری دەوروپشتی لووتی خۆی ئەبینێت ، لە کاتی کێڵانی زەویەکەیدا) ! ، ئەوانیش سنووری نێونەتەوەیی خەباتی چینایەتی پڕۆلیتاریا نابینن و لە چوارچێوەیەکی تەسکی ڕیفۆرمیستی بۆرژوازیانەدا، کە لە سنووری دامێنی چیاکانی نیپاڵ وە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی حوکومەتی وڵاتی نیپاڵدا تێناپەڕێت.

ئەنجامگیریەکان وئاڕاستەی خەباتی چینایەتی بزاڤە جۆر بەجۆرەکانی ( نەوەیZ)
ڕووداەکانی ئەم دوایانەی نیپاڵ، وەک سەرەتایەک و بەشێک لە شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی دژ بە گەندەڵی و بێکاری و چاوچنۆکی حاکمان و کاربەدەستانی دەوڵەت و چاوچنۆکی سەرمایەدارانی ناوخۆیی و گرانی و ڕیسوابوونی سیاسەتی ڕیفۆرمیستانەی پارت و ڕێکخراوە کۆمۆنیست و چەپە جۆر بەجۆرەکان لەسەر ئاستێکی بەرفراوانی ناوخۆیی و جیهانی، پاڵنەرێکی سەرەکی بوون بۆهەڵسانێکی شۆڕشگێڕانەی لەم چەشنە.
نەوەی ( Z) سەرقافڵەی ئەم خرۆشانە شۆڕشگێڕانەیە بووە ، نەک لە نیپاڵ بەتەنها بەڵکە لە بنگلادش و سریلانکا و کینیاو مەغریب و پێشتریش لە عێراق، بێگومان ئەم خرۆشانە جەماوەریە شۆڕشگێڕانە بەتەنها لە چوارچێوەی ئەم و ئەو وڵاتاندا نامێننەوە و درێژەشی ئەبێت بەهۆی قەیرانی ئابوری وسیاسەتی سەرکوتگەرانەو داگیرکاری ئیمپریالیستی و بەکرێگیراوی بۆرژوا خۆماڵیەکان و هەڵپەی کەڵەکەی سەرمایەو چەوساندنەوەی هەرچی زیاتری جەماوەرێکی ملیۆنی لە کرێکاران و توێژە چەوساوەکانی تر.
کۆپیکردنەوەی ئەمجۆرە لە خەباتێک کە پشت بە تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان و بەرنامە دیجیتاڵیەکانی تری وەک دیسکۆرد و جۆرەکانی تر، بوونەتە دەروازەیەکی نوێی و سیمایەکی پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان وئامرازێکی ڕێکخستنی شۆڕش و ڕاپەڕینەکانی سەردەمی گڵۆباڵیزمی سەرمایەداری لەسەر ئاستی جیهان .
بێگومان بەرنامە دیجیتاڵیەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان وەک ئامرازێکی بەرهەمهێنان و سەرکوتگەری سەرمایەداری نوێ، لە ژێر کۆنتڕۆڵ و چاودێری و کۆنتڕۆڵی خودی ئیمپریالیستەکان و بورژوا ناوخۆییەکاندایە، هەر بۆیە خاڵی وەرچەرخانی سەرەکی کە پێویستە بەسەر ئەم شۆڕشانەدا بێت، ئەوەیە کە جەماوەری ڕاپەڕیوی لاوان و چینە چەوساوەکان، پێویستە بگەڕێنەوە بۆ سەر بنەما واقیعیەکانی پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانی خۆیان لەسەر زەوی وە کۆڕو کۆمەڵ وڕێکخراوە خۆجێەکانی خۆیان لەسەر بەرپاکردنی شۆڕش تاوتوێ بکەن، نەک بەتەنها لەناو بەرنامە دیجیتاڵی و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکاندا، وە ئامادەسازی بۆ پێکهێنانی پارتی سیاسی شۆڕشگێڕی چینایەتی پڕۆلیتاریا لەسەر ڕۆشنایی میتۆدی دیالێکتیکیانەی مارکس وبەسوود وەرگرتن لە ئەزموونی خەباتی فکری و سیاسی لێنین.
شۆڕشی تەکنۆلۆجیای سەردەم هێندەی تر مرۆڤی کارگەر و تێکۆشەرانی لە جیهانی واقیعی و زیندووی خۆیان دابڕیوەو، توشی نامۆبوونێکی بێوێنەی کردون.
ئەوان ئەگەر لە چوارچێوەی ڕێکخراوبوونێکی کاتی و ڕووکەشیدا هەڵسوکەوت بکەن لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانەوە، بە واتای ئەوە دێت کە مامەڵە لە گەڵ جیهانێکی گریمانەیی ( ئیفتراضی ) ئەکەن، کە ناتوانێت جێگیر بێت ودرێژەی هەبێت، بەمجۆرە شۆڕشی دیجیتاڵیزم وەک هەر ئامرازێکی تری سەرکوتگەرانە کار لەسەر هێشتنەوەی ناڕەزایەتیەکان ئەکەن کە لە مەودایەکی دیاریکراوو داخراودا نەچن بەولاوە، کە خودی بۆرژوازی جیهانی لە پێناو بەتاڵکردنەوەی ئەو هەلومەرجە شۆڕشگێڕانەیە سوودیان لێئەبینێت، وەک بەشێک لە بردنە پێشەوەی سیاسەتی چەواشەکارانەی لێبڕاڵیزمی جیهانی کە بریتیە لە ئەفسانەی درۆزنانەی ( ئازادی بیرو ڕاو ڕەخنەگرتن ) ! کە لە چوارچێوەی یاسا و ڕێسای دەسەڵاتداریەتی سیستەمی سەرمایەداری جیهانیدا ئەیانهێڵێتەوە.
تێکشکانی دامودەزگاکانی دەوڵەت و سوتاندنی پارلەمانە سەرکوتگەرو بەدناوەکەی دەسەڵاتدارانی بۆرژوازی لە نیپاڵ و شوێنەکانی تر، وە ناچارکردنی دەستکێشانەوەی سەرۆک وەزیران و کاربەدەستانی ترلە کارەکانیان، هەنگاوێکی گرنگی مەشخەڵی چوونە پێشەوەی ئامادەیی پرۆلیتاریای شۆڕشگێڕی نیپاڵ و سریلانکا و بەنگلادش و شوێنەکانی ترە، بەرەو ڕووخاندنی تەواوی بنەماکانی دەسەڵاتداریەتی سەرمایەداری.
بەڵام ئەمە تەنها هەنگاوێکە لە ڕاستای شۆڕشێکی مەزنتردا، وە ناکرێت بە کەم بگیرێت بەتایبەت لە شوێنێکی وەک نیپاڵ و سریلانکاو بنگلادش کە ڕەنگە بەدوای خۆیدا پڕۆلیتاریای هندستان و چین و پاکستان بهێنێتە سەر سکەی ئامادەکاری پێکهێنانی پارتی مارکسیستی پڕۆلیتاری لەو ناوچانەدا، هەروەک لێنین ئەڵێت:( هەرکەسێک چاوەڕوانی شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی “پاک” بێت، هەرگیز بۆ بینینی ناژی، کەسێکی ئاوا کە باسی شۆڕش دەکات لەوە تێناگات کە شۆڕش چییە.) [٧]

بزاڤی تەشرینی (نەوەی Z) ی ساڵی 2019 لە عێراق
لە پەیوەند بە عێراق وهەرێمەوە، یەکێکی تر لە نمونەو جۆری ئەو خەباتەی کە لاوانی (نەوەیZ ) لە نیپاڵ و شوێنەکانی تری جیهان کە پێی هەستاون، بریتیە لە ڕاپەڕینی تەشرینی ساڵی 2019 لە بەغداو شارەکانی ناوەڕاست و باشوری عێراق، کە ئەو کاتە ئەزموونێکی شۆڕشگێڕانەی لەم چەشنەیان نمایش کرد، بەڵام بەهۆی نەبوونی پارتی پێشڕەوی شۆڕشگێڕی ئەم قۆناغەی سەرمایەداری، وە زاڵبوونی مەیلی ڕیفۆرمیستانەو لێبڕاڵی و مەزهەبی و میللی نیشتمانپەروەری لەناو ڕیزەکانیاندا، نەتوانرا ئاڕاستەی ئەم ڕاپەڕینە شۆڕشگێڕانەیە بەرەو ڕوخاندنی سیستەمی سەرمایەداری و دەسەڵاتداریەتی بۆرژواکان لە عئێراق و ناوچەکە.
تێکۆشەرانی سەربەخۆی مارکسیستی لە بەغداو ناوچەکانی تری عێراق، نابێت چیتر بێدەربەستی و خۆشباوەڕیەک نیشانبدەن لەبەرامبەر هەلومەرجێکی لەو چەشنەدا کە کرێکاران و چەوساوەکانی عێراق و لەوانەش هەرێم پێویستیان بە ئامرازی سیاسی شۆڕشگێڕانەی خۆیان هەیە، لە پێناو دژایەتی و ڕیسواکردنی مێژووی حاکمیەتی دەسەڵاتداریەتی لە عێراق وە هەرێم وحیزبە قەومی و لێبڕالی و ئیسلامیەکان و میلیشیا شیعەکان و تەواوی پاکێجی سیاسی چەپە ڕیفۆرمیستە جۆر بەجۆرەکانی ئەو ناوچەیە.
یەکێک لە دەستەخوشکەکانی پارتە کۆمۆنیستیەکانی نیپاڵ، بریتیە لە حیزبی شیوعی عێراقی لەروی مەیلی ڕیفۆرمیستی شەعبەوییەوە، کە هەمیشە سات و سەودای لەگەڵ دەسەڵاتدارانی عێراق کردوەو بگرە بەشێکیش بوون لەم دەسەڵاتە کۆنەپەرستانەیە وە گەندەڵی خۆیان لە گۆڕەپانی سیاسی عێراقیدا هەر لە سەرەتای دروستبوونیانەوە وەک مەیلێکی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی کۆمنتێرنی ستالینی نیشانداوە.
هەروەها تەواوی ئەو تاقم و ڕێکخراوە وردەبۆرژوازیانەی تر کە بەناوی پارتەکانی ( کۆمۆنیزمی کرێکاری) یەوە کار ئەکەن وەک نمایەندەی مەیلێکی ڕیفۆرمیستی کرێکاری سەر بە ئۆردوگای سۆسیال دیمۆکراسی وڵاتانی ڕۆژئاوا.
گەشەی سەرمایەداری و پەرەسەندنی خەباتی پڕۆلیتاریا لە هەرێم و ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق، ناوەرۆکی ووردەبۆرژوازیانەی هەموو ئەم پارت و ڕێکخراوانەی خستەڕوو، وە شانبەشانی ( ح.ش) ڕیزبەندی چینایەتی خۆیان لە گەڵ بەرژەوەندیەکانی بۆرژوا-کۆمبرادۆرەکانی عێراق و هەڵبژاردنەکانی پارلەمانی عێراق نیشانداوە، بەتایبەت ئەودوو بەشەی کە پەیوەندیان بە کوردستان وعێراقەوە هەیە.
چونکە بەرنامەی فکری وسیاسی هەردووئەم مەیلە ڕیفۆرمیستیە وئەم جۆرە لە ( کۆمۆنیزم) بریتیە لە کۆمۆنیزمێکی بۆرژوازیانە و ڕیفۆرمستانە، ئیتر چ مەیلی شەعبەوی کۆمێنتێرنی ستالینی بێت ، یان مەیلی ڕیفۆرمیستی کرێکاری بێت، کە هەردووکیان باوەڕیان بە بنیاتنانی سۆسیالیزمێکی بۆرژوازیانە هەیە لە ژێر چاودێری مۆدێرنیزمی نەتەوە یەکگرتووەکان وەک ڕێکخراوەیەکی ئیمپریالیستی جیهانی.
پارلەمان و پاڕلەمانتاریزم لانەو قەڵای نیشتمان پەروەری بۆرژواکانە بەشداریکردن لە پڕۆسەی هەڵبژاردنی پارلەمانی 2025 دا، خۆی لە خۆیدا نیشاندەری ئاشکرا بونی ناوەرۆکی چینایەتی وردەبۆرژوازیانەی ئەم جۆرە حیزبانەیە لەسەر ئاستێکی فراوانتردا، وە بوون بە ئامرازێکی تەواوکەری سووکایەتی بە ژنان وکچان کە لە ناو دەسەڵاتداریەتی پارلەمانی عێراقیدا وەک عورف و یاسای جەعفەریە مەزهەبیەکان پیادەئەکرێن.
ژنان و کچانێک کە بەشداری لەم هەڵبژاردنانەدا ئەکەن وخۆیان کاندید کردووە لەپێناو ئیمتیازاتی شەخسی خۆیان، هیچی تر نین بێجگە لە کەسانێکی گومڕاو وسەرلێشواو و بوون بە پاشکۆی دەسەڵاتداریەتی پیاوسالاری کەلە ناو پەرلەمان و یاساکانی عێراق و هەرێمدا پیادەئەکرێن،و هەرچی زیاتر زنجیرەکانی کۆیلیەتی وسووکایەتی بە کچان و ژنان پتەوتر ئەکەن.
هەروەها بەشداریکردن لە هەڵبژاردنێکی لەم جۆرەدا لە ژێر ناوی ( مارکسیست) بوونەوە، جۆرێکە لە ئۆپۆرتۆنیزمی بێشەرمانەی خیانەتکارانەی جیهانی وردەبۆرژواکان کە پێشتریش هەمیشە بەناوی (سۆسیالیزم و کۆمۆنیزمەوە) لە شوێنەکانی تری جیهان یپیادەکراوە.
هەر بیانوویەک بۆ بەشداریکردن لەم هەڵبژاردنەدا لە هەلومەرجێکی وەک ئێستای خەباتی ڕێکخراوی پڕۆلیتاریا کە لە دەرەوەی پەرلەمانی بۆرژواکاندا لە ئارادا نیە ، جۆرێکە لە هەڵوێستێکی خیانەتکارانەو وکوڕنوشێک وسەردانەواندنێکی موریدانەی بۆرژوا ئاساییانەیە، کە دژ بە بەرژەوەندی چینایەتی کرێکاران و چەوساوەکانە، هەروەها بەراوردکرنی هەلومەرجی پارتی بەڵشەفی و تێزەکانی لێنین سەبارەت بە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی بۆرژوازیدا ، لەگەڵ هەلومەرجێکی ئابووری و سیاسی و بەتایبەت بەراوردکرنی مەیلێکی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی ستالینی یان مەیلێکی ڕیفۆرمیستی کرێکاری لەگەڵ پارتێکی شۆڕشگێڕی بەڵشەفی بەسەرۆکایەتی لێنین، کارێکی بێهودەو بیانوویەکی شەرمێونانەیە بۆ داخزانی یەکجارەکی وعەمەلی ئەوانە بۆ ناو دامودەزگایەکی سەرکوتگەری چینە چەوساوەکانی عێراق و پەرلەمانە کۆنەپەرستەکەیان، ئەویش تەنها و تەنها لەبەر پاراستنی ئارامی ژیان و چالاکی سیاسی وردەبۆرژوازیانەی خۆیانە لەناوچوار چێوەی ئەم سیستەم ودەسەڵاتە نەگریسە قەومی و میللی و مەزهەبیە سەرتاپا کۆنەپەرستانەیدا، وە ئەوان بەمجۆرە و بە کردەوە ڕایانگەیاند و سەلماندیان کە لەشکری دژە شۆڕشی پڕۆلیتاریان کە ڕەنگە لە داهاتوویەکی تردا جێگە بە دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی لە عێراق و ناوچەکە لەق بکات.
وە بوون بە نموونەیەکی نوێی تر لە ڕیزی ئەو پارت و چەپە ڕیفۆرمیست و گەندەڵ و دژ بە شۆڕشەی کە لە نیپاڵ وڵاتانی تردا بوونیان هەیە، کە بەدرێژایی چەندین ساڵە وەک جەللادی پرۆلیتاریا بەرپرسیاریەتی گەورەیان لە چەواشەکارن و بەلاڕێدابردنی خەباتی پڕۆلیتاریا لە ئەستۆ گرتووە .

صابر.م
٥ / ١١ / ٢٠٢٥

————————————————————-

[٦] https://en.wikipedia.org/wiki/Gangalal_Shrestha

[٧] https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1916/jul/x01.htm

بەشی دووەم:

پارادایمی دابەشکردنی شۆڕش بە دوو قۆناغ : وەک ئەفسانەیەکی ناسیۆنالیستی و پایەی سەرەکی فکری پارتە ماویەکانی نیپاڵ !

بنەمای مێژوویی ئەم پارادیمە ئەگەڕێتەوە بۆ چەپی ناسیۆنالیستی و ڕەوتە ناسیۆنالیستەکانی ڕوسیای قەیسەری لە کاتی خۆیدا وە لەسەردەمی خەباتی بەڵشەفیکەکاندا.
ئەم مەیلە فکری و سیاسیە وەک بەرەیەکی ( دژە شۆڕش ) دژایەتیەکی سەرسەختیان بۆ باسەکانی لێنین و بەڵشەفیکە هاوڕێکانی نیشاندا ، ئەوان پێیان وابوو کە قۆناغی گەشەی سەرمایەداری لە ڕوسیا هێشتا گونجاو نیە بۆ شۆڕشی سۆسیالیستی ، بەڵکە قۆناغەکە شۆڕشی بۆرژوا – دیمۆکراسیانە ئەخوازێت .

هەر لە درێژەی ئەم سیاسەتەدا ، بۆچوونەکانیان سەبارەت بە مەسەلەی (مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان)بەو جۆرە بوو، وە پێیان وابوو، کە ئەم مەسەلەی نەتەوایەتیە پەیوەندی بە خەباتی چینایەتیەوە نییە و، پێویستە بۆرژوازی نیشتمانی ڕابەرایەتی بکات ، وە نابێت ببەسترێتەوە بە ڕابەڕایەتی کۆمۆنیستی کرێکاران و جوتیارانی چەوساوەو شۆڕشی سۆسیالیستیەوە .

لێنین وپارتی بەڵشەفیکی کە ئەو ڕابەڕایەتی ئەکرد بە پێچەوانەی ئەم بۆچوونە خەباتیان ئەکرد ، وە پێیان وابوو کە بەدەستهێنانی ئەو مافە دیمۆکراتیکانە وە لەوانە (مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان ) لە ژێر ڕابەرایەتی کرێکاران و جوتیارانی هەژار توانای بەدەستهێنان و بەئەنجام گەیاندنیان هەیە، وە ئەم خەباتەش وابەستەیە بە مافی چارەنووسی پڕۆلیتاریا و چەوساوەکانەوە، نەک بۆرژوازی میللیەوە، هەربۆیە ئامانجی سەرەکی لێنین و پارتی بەڵشەفیکی ، پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ڕزگاری سۆسیالیستی بووە دژ بە چەوساندنەوەی سەرمایەداری و بۆرژوا لۆکاڵی و دەرەکیەکان ، نەک پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی تەنها بۆ بەرژەوەندی بۆرژوا خۆماڵیەکان و بەناو بزووتنەوە “ڕزگاری نیشتمانیەکان ” .
قۆناغی گەشەی ئەم مەیلە ناسیۆنال – ڕیفۆرمیستیە لەناو بەڵشەفیکەکاندا ، بەوە گەیشت کە ستالین لە کتێبی (بنەماکانی لێنینزمدا) (١) ، تەواوی تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵ و باسەکانی لێنینی شێواند و بەلاڕێدا برد ، کە لە ” تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵی کۆمۆنیست” لە 5ی حوزەیرانی ساڵی 1920 بڕیاڕیان لەسەر درابوو، بەتایبەت ڕەشنووسی سەرەتایی تێزەکان سەبارەت بە پرسی نەتەوەیی وپرسە کۆڵۆنیالیەکان(٢) وە بەو جۆرە هەوڵی ئەوەیدا کە بگەڕێتەوە سەر بنەمای پارادایمی دابەشکردنی شۆڕش بە دوو قۆناغ و لەو کتێبەدا پێداگری لەسەر پێشکەوتخوازی و ڕابەرایەتی بۆرژوازی نیشتمانی ئەکات ، پشتیوانی لە سیاسەتی ناسیۆنالیستانەو کۆنەپەرستانەی ئاغا و شێخ و سەرۆک عەشیرەتەکان و ئەفسەرە سەربازیە بەکرێگیراوەکانی کردو کۆمەکی هەمەلایەنەی کردن .

سەرەتاکانی جموجۆڵی سیاسی خۆیان وەک چەپێکی ناسیۆنالیست، کە باوەڕیان بە خەباتی چەکدارانەی جوتیارانی لادێکان هەبووە، وە ڕۆڵی سەربەخۆییانەی پڕۆلیتاریای شارەکانیان بەهەند وەرنەگرتوەو ڕەتکردۆتەوە، دوابەدوای سەرهەڵدانی قۆناغێکی تازەی ڕاگوزەری چوونە ناو خەباتی چینایەتی پڕۆلیتاریا لە هندستان و ناوچەکە لە دوای ساڵەکانی ١٩٣٠ بەدواوە دەستپێکردووە، وە بزووتنەوەی چەکداری (خەباتی ڕزگاری نیشتمانی) گەلانیان، بە بنەمایەکی فکری بنەڕەتی خۆیان زانیوه .

بێگومان کارکردی تێزەکان و بۆچوونەکانی کۆنگرەی باکۆی گەلانی ڕۆژهەڵات لە ساڵی 1921 بەسەرۆکایەتی گریگۆف زینۆفیف، کاریگەریەکی گەورەیان هەبووە لەسەر سەرهەڵدانی ماویزم و بزووتنەوە سیاسیەکانی تریش لەو ناوچانەدا وە پشتیوانی بزووتنەوەی( تورکیای لاو – ترکیا الفتاة ) و صن یات صن و پارتی میللی لە چین بکەن، بەتایبەت دوای ئەوەی کە خودی گریگۆڤ زینۆفیف( ٣) شعاری (کرێکارانی جیهان یەکبگرن )، گۆڕی بە شعاری ( کرێکارانی جیهان و گەلانی چەوساوە یەکبگرن) (٤)، وە بەم شێویە بناغە چیانیەتیەکەی شێواند.

بەم جۆرە ڕەوتی پشتیوانی لە بۆرژوا – کۆمبرادۆرەکان و سەرۆک خێڵ و پیاوانی ئاینی و ئەفسەرە بەکرێگیراوەکان هەرچی زیاتر بەهێزتر بوو، لە ژێر ناوی ( بەڵشەفیزم ) وە سوود وەرگرتن لە هەژموونی شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە جیهاندا .

دواتر بیروبۆچوونەکانی ماوتسی تۆنگ لە دوای ساڵەکانی 1948 بەدواوە گوژمێکی بەهێزیاندا بەم ڕەوتە ناسیۆناڵ چەپەی شۆڕشی ( بۆرژوا – دیمۆکراسیە )دا، گوایە شۆڕشی نیپاڵ شۆڕشێکی لۆکاڵی نەتەوایەتیە و بۆرژوازی نیشتمانی نیپاڵ پێشکەتوخوازەو شۆڕشگێڕە، ئەویش خۆی لە خۆیدا درێژەی هەمان سیاسەتی ناسیۆناڵ- ڕیفۆرمیستانەی کۆنگرەی باکۆوو جهان بینی سیاسەتی ستالین بوو لەبارەی
( سۆسیالیزم لە یەک وڵات) دا ، کە بوون بە پێشینەیەکی فکری و سیاسی بۆ پارتی میللی کۆمێنتانگ (٥) لە ساڵی 1923- تا ساڵی 1927

لەدوای شەڕی جیهانی یەکەمەوە سەرمایەی جیهانی چۆتە قۆناغێکی مێژوویی نوێوە ، ئەویش قۆناغی ئیمپریالیزمەو وە تەواوی پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنانی لە جیهاندا بەشێوەیەک گۆڕیوە کە لەگەڵ خودی کەڵەکەی سەرمایەی جیهاندا یەکبگرنەوەو بگونجێن.
ئەم قۆناغە نوێە و هەژموونی سەرمایەی جیهانی ، بوو بە تەوەرەی بنەڕەتی دابەشبوونی کۆمەڵگا بەسەر دوو چینی پڕۆلیتاریا و چەوساوەکان لەلایەکەوەو سەرمایەداران و نۆکەرانی بۆرژوا خۆماڵیەکانیش لەلاکەی ترەوە، ئەمە وێڕای مانەوەی هەر جۆرە دواکەوتویی و پاشماوەی کۆنی فیوداڵی و خێڵەکی لە وڵاتانی وەک ئاسیاو ئەفریقاو ئەمریکای لاتینی.
لە سەر بنەمای ئەم گۆڕانکاریە ڕیشەییەی کۆمەڵگا و پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنان، ناتوانرێت ئەو قۆناغە لەو وڵاتاندا ، بە قۆناغی شۆڕشی ( بۆرژوا – دیمۆکراسی ) و پێشکەوتوخوازی بۆرژوازی میللی لە قەڵەم بدرێت، بەڵکە زۆر بە ڕۆشنی و ڕاشکاوانە قۆناغەکە پێداویستی شۆڕشێکی سۆسیالیستی ئەخوازێت، و هەرچی زیاتر بەرژەوەندی سەرۆک خێڵ و عەشیرەت و بۆرژوا- کۆمبرادۆرەکان وەک پاشکۆو بەکرێگیراوێک بە سەرمایەی جیهانیەوە بەستۆتەوە، وە لە ناو کۆمپانیا مۆنۆپۆڵیە فرە نەتەوەییەکاندا پشکی تایبەتی خۆیان هەیە .
ئەم گۆڕانکاریانە بوونەتە ڕاستیەکی بەرچاو وزیندو، کە هیچ کەسێکی بۆرژوا – کۆمبرادۆرو وردەبۆرژوا پاشکۆکانیان لەم وڵاتانە توانای ئەویان نەماوە حاشایان لێبکەن و بەدرۆیان بخاتەوە .

لە درێژەی ئەو هەلومەرجە سیاسی و چینایەتیەی کە لە نیپاڵ درێژەیان هەیە، ناڕەزایەتیە جەماوەریەکانی چینە چەوساوەکان و قوتابیان و تێکۆشەرانێک خەباتی خۆیان دژ بە ڕژێمی پاشایەتی بنەماڵەی Dynasty Rana درێژە پێداو، لە ساڵی 1949 بە دواوە قۆناغێکی تازەی خەباتی پارتە ماویەکان لە نیپاڵ دەستی پێکردوە .

درێژەی هەیە ….

سابیر. م
13.10.2025

—————————————————————————————————

پەڕاوێزەکان :

(١ ) أسس اللينيية ، ستالين .ل.٧٤ چەند وانەیەک لە زانکۆی سفردلۆڤ لە مۆسکۆ 1924 بە زمانی عەرەبی

(٢ ) تێزەکانی کۆنگرەی دووەمی ئەنتەرناسیۆناڵی کۆمۆنیست ، ڕەشنووسی سەرەتایی تێزەکان سەبارەت بە پرسی نەتەوەیی وپرسە کۆڵۆنیالیەکان( 5 حوزەیرانی 1920)

المؤتمرات العالمية الأربعة الأولى للأممية الشيوعية – الكتاب كاملاً:

https://revsoc.me/marxism/30606/31728/ (٣)

(٤) سایتی الأخبار ، www.al-akhbar.com

https://www.al-akhbar.com/Opinion/350548/-%D9%8A%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%88%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B6%D8%B7%D9%87%D8%AF%D8%A9–%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%A7

( ٥ ) کۆمینتانگ https://ar.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%BA%AA%D8%A7%D9%86%D8%BA

لە ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی 8 ی مانگی ئەیلولی ئەمساڵدا نیپاڵ گەورەترین خۆپیشاندانی توندوتیژانەی جەماوەری بەتایبەت لە پایتەختی ئەو وڵاتە کاتماندۆ بەخۆوە بینیوە.

ڕق و بێزاری کەڵەکە بووی جەماوەری چەوساوەی نیپاڵ ، بەڕووی حاکمانی وڵات وئەو پارتە چەپە ناسیۆنالیستیانە وەک پێکهاتەی دەسەڵاتی سیاسی لەو وڵاتەدا تەقیەوە ، کە بە درێژایی ساڵانێکی زۆرە لە سەر حوکمن ، بەتایبەت دوای داخستن و قەدەغەکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و بەرنامە دیگیتاڵە تایبەتیەکانی پەیوەندیگرتن لەو وڵاتەدا .

سەرەتا لەبەر گرنگی شوێن و هەڵکەوتەی جوگرافیایی وڵاتی نیپاڵ کە کەوتۆتە دامێنی چیاکانی هێمالایا ، وە نزیکایەتی ئەم وڵاتە لەگەڵ هیندستان و چین وبەنگالادش و سریلانکاو ، وە دواتر کارکردی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی هەر بزووتنەوەیەکی سیاسی ڕادیکاڵ یان شۆڕشگێڕانە کە لەم وڵاتانەدا دێنە ئاراوەو سەر هەڵدەدەن ، ڕەنگدانەوەی خۆی ئەبێت لەسەر ئاسۆی خەباتی چینایەتی و سیاسی لە نیپاڵ و ە بە پێچەوانەشەوە ، هەر بەم هۆیەوە ڕەنگە نیپاڵ ئەگەری ئەوەی لە خۆدا هەڵگرتبێت ، کە ببێتە میحوەری گۆڕانکاریەکان لە وڵاتانی ئەو ناوچەیەو ، تەواوی ئاسیاو بگرە پێشبینی کۆپیکردنی ئەم ئەزموونەی (نەوەی Z ) لە وڵاتانی تری جیهانیش ئەکرێت .

هەربۆیە هەلومەرجی خۆیی و ئۆبژەکتیڤی ئەو ناوچەیەو نیپاڵ، ئەوە ئەخوازێت کە ئاوڕێک لە مێژووی سیاسی ئاڵۆزو پێچیدەی ئەو وڵاتە بدرێتەوە وە کارکردی ئابوری و سیاسی وە فەرهەنگی خەباتکارانەی ئەو پارتە سیاسیانەی کە لەو وڵاتانەدا هەبووە چیە و چۆن بووە ؟

وە چۆن توانیویانە خەباتی خودی چینی کرێکارو چەوساوەکانی ئەو وڵاتە بەلاڕێدا بەرن و چەواشە بکەن ؟

بەدرێژایی ئەو چەند ساڵەی کە بەدوای کۆتایی هاتنی حوکومەتی مەلیکیدا هاتوە لە دوای ساڵی 2008 وە ، نیپاڵی بەرەو قۆناغێکی تازەی چەندایەتی و چۆنایەتی خەباتی چینایەتی گواستۆتەوە ، وە چینی کرێکار و چەوساوەکانی تر وەک جوتیارانی هەژار وگەنجان و لاوانی خستۆتە بەردەم دووڕیانێکی نوێی خەباتی چینایەتی و سیاسی لەو وڵاتەدا ، دوو ڕیانێک کە هەرچی زیاتر ڕۆڵی پارتە ( کۆمۆنیستی و چەپەکانی ) لەوڵاتەدا خستۆتە بنبەست و قەیرانێکی سیاسی گەورەوە ،وە جیهانبینی ڕیفۆرمیستانەی مائۆیستانەیان ،هەرچی زیاتر بۆ جەماوەری ستەمدیدەی ئەو وڵاتە ڕۆشنتربۆتەوە ، وە زەمینەیەکی فیکری و سیاسی لەبارتری دروستکردووە ، بۆ سەرهەڵدانی بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕانەی مارکسیستی .

لە ئاکامی ئەم خرۆشانە جەماوەریانەی 8ی مانگی ئەیلولدا ، کە لاوان و گەنجانی( نەوەی Z) لە نیپاڵ پێی هەڵسان وە بەسوود وەرگرتنیان لە بەرنامە دیگیتاڵیەکان لە پێناوی ڕێکخستنی ئەم ڕاپەڕینە جەماوەریە ، وە توانیان سەرو سیما بە جوڵانەوەیەکی ناڕەزایەتی نوێی تایبەتمەند بدەن ، وە بگەن بە ئاستێک لە هێزو توانایی خۆیان ، کە سەرۆک کۆماری نیپاڵ ناچاربکەن ، کە بڕیار بدات دانیشتنەکانی پەرلەمان هەڵپەسێرێت و تاهەڵبژاردنێکی تر ڕایانبگرێت ، شانبەشانی ئەم بڕیاڕەی سەرۆک کۆمار کە پەرلەمانی لە کارخست ، سوپای فەرمی نیپاڵ پەیوەندی کردوە بە گروپێکی دیاریکراو لە هەڵسوڕاوانی لاوانی ڕاپەڕیوی نیپاڵ کرد ، بەناوی ( Hami Nepal) ، بەڵام ئەوەی لێرەدا شایانی باسکردنە ، ئەوەیە کە شوناسنامەی سیاسی ئەم گروپە نادیارەو ، خۆیان بە گروپێکی (سەربەخۆ !) لە قەڵەم ئەدەن.

بەگوێرەی ئەو پەیوەندیەی کە سوپا لەگەڵ ئەواندا کردویەتی ،سوپا ئەوانی ڕاسپاردووە ، کە سەرۆک وەزیرانێکی کاتی لەناو خۆیاندا هەڵبژێرن ، تا بتوانێت ئەم ماوەی شەش مانگەی کەلە بەردەمیاندایە بگوزەرێنێت ، تا هەڵبژاردنێکی داهاتوی تر ، کە بڕیاڕە لە مانگی ئازاری ساڵی 2026 دا ئەنجام بدرێت.
ئەوەبوو ئەو ڕاسپاردەیەی کە سوپای میللی پێی سپارد بوون بەئەنجام گەیاندو ، توانیان بەو بڕیاڕە بدەن کە ( سۆشیلا کارکی – Sushila Karki ) تەمەن 73 ساڵ وەک سەرۆک وەزیرانێکی کاتی هەڵبژارد. دەستنیشانکردن و بڕیاڕدانی ئەم گروپە کە ( سۆشێلا کارکی – ) ببێتە سەرۆک وەزیرانێکی کاتی ، ڕەزامەندی سەرۆک کۆمارو سوپای فەرمی میللی نیپاڵیشی بەدوای خۆیدا هێنا .

ئەم هەڵچوون و خرۆشانە جەماوەریانە کە لە پایتەختی ( کاتماندۆ) وە شارەکانی تر ڕوویان دا، بوونە هۆی کوژرانی لانی کەم 75 کەس، وە بریندار بوونی زیاترلە 2100 کەس ، وە هەڵاتنی نزیکەی ١٣ هەزار زیندانی .

بێگومان ئەمە یەکەمین ڕووداو و ڕاپەڕین و گۆڕانکاری سیاسی نییە لەم وڵاتە ، وە دوایەمینیش نابێت ، وە ڕەگ وڕیشەی قوڵی ئابووری و سیاسیان هەیە ، هەروەها بەهۆی کارکردی خراپی حوکمڕانی بۆرژوا نیشتمانیەکانی نیپاڵ و پارتە ڕیفۆرمیستە مائۆیستەکانی هەمیشە کۆمەڵگای نیپاڵ لە قەیرانێکەوە بۆ قەیرانێکی تر درێژەیان بە حوکومەتەکانی خۆیانداوە .

هەربۆیە واپێویست دەکات کە بە وردی ئاوڕێک لە بنەمای بەرنامە و پایەی فیکری و سیاسی پارتە سیاسیەکانی ئەو وڵاتە لە ڕابوردودا بدرێتەوەو، وە ئاسۆی خەباتی سیاسی و چینایەتی ئەو ناوچەیەو لانی کەم نیپاڵ هەڵبسەنگێندرێت .

درێژەی هەیە …..

سابیر .م
29.9.2025

لە ڕۆژی ٦ /٨/ ٢٠٢٥ لە شاری هەولێر لە نزیک بازاڕی ماجدی مۆڵ کارمەندانی بەنزینخانەی شێر(SHER Oil) ، سێ کەسی بێتاوانی کوشتوە ، دوانیان گەشتیاری عەرەب زمان بوون کە یەکێکیان بە ناوی “حمودی ریاض” وە پاڵەوانی لەشجوانی عێراق بوو ، لەگەڵ هاوڕێکەی ، هەروەها کەسی سێەم کە کرێکارێکی کورد بوو وە لەو نزیکانە بوو ، هەرسێکیان بەبێ تاوان کوژران لەو کاتەدا ، بکوژ دەستبەجێ لە ماوەیەکی زۆر کورتدا دەستی ئەگاتە چەکی کارمەندی سیکۆریتی بەنزینخانەکە و ، ئەم کارە وەحشیەی پێئەنجامداوە .
لەبارەی لێکۆڵینەوەو وردەکاری ئەم کارەساتە دڵتەزێن و نامرۆییە ، گەلێک پرسیار و ناڕۆشنی گەورەو پچوک لە خۆ ئەگرێت ، لەسەر ڕەوشی شارەزایانەی و بەردەوامبوونی لە تەقەکردندا وە سووربوونی لە سەر ئەوەی کە پێویستە سەد لەسەد دڵنیا بێت لە کوشتنیان ، هەروەها چۆن وە بە چ شێوەیەک وە چۆن لە ماوەیەکی کورتدا توانیویەتی دەستی بگاتە چەکی کۆمپانیای سیکۆریتیەکە ، هەموو ئەمانەو شتەکانی تریش جێگای پرسیار و گومانن .
مێدیای مێلیشیا کوردیەکان ئەم کێشەیە بەوە ئەبەستنەوە کە کەسی بکوژ لە ڕووی دەرونیەوە نەخۆش بووە!
مێدیا چەواشەکارە جۆر بەجۆرەکانی مێلیشیا دەسەڵاتدارەکانی کورد ، چاو پۆشی لە بوونی ڕەوتێکی کۆنەپەرستانەو کوێرانەیەی میللی ئەکەن کە لەبەرامبەر عەرب زمانەکاندا و زمانەکانی تری گەلانی ناوچەکە پیادە ئەکرێت .
دەسەڵاتی میلیشیایی کورد پشت بە ئاماری تاوانەکانی کوشتن ئەبەستێت لە وڵاتە ئیمپریالیستیە پێشکەوتوکانی جیهان وەک ئەمریکا ، بۆ پەردەپۆشکردن و ڕەوایی پێدانی تاوانی لەمجۆرە ، کە پەیوەندیان بە هزرو بۆچوونێک و پەروەدەو فێرکردنێکی ڕەگەزپەرستانەی کوێرانەی ناسیۆنالیستی ( کوردایەتی) یەوە هەیە ، لە چەشنی “ داکۆکیکردن لە کەرامەتی قەومی کوردان “ وە کەسایەتی ستەملێکراوی کورد “ .
هەلومەرجی ناکۆکیە سیاسی و ئابووریەکانی هەرێم و بەغدا ، خۆی لە خۆیدا ڕەنگدانەوەیەکی خراپی هەیە ، لەسەر گەشەی بیروبۆچوونی کوێرانەی ڕەگەزپەرستانە ، هەر بۆیە ناو بەناو کێشە و سیناریۆی لەم جۆرانە لێرەو لەوێ پەیدا ئەبن ، هەروەک کێشەی جوتیارەکەی کەرکوک بەر لە شەش مانگێک ، کە ئەویش بووە مایەی گەشەی بیروبۆچوونی ڕەگەزپەرستانەی ناسیۆناڵیستی نێوان کوردەکان عەرەبەکان لەو ناوچانەدا ، لە پێناو بەلاڕێدابردنی هزری جەماوەرە لەسەر کێشە ناوخۆیی و چینایەتیەکانی خەڵکی چەوساوەی ناوچەکە.
هزری کۆنەپەرستانە و کوێرانەی ناسیۆنالیستی سەرچاوەی پەیدابوونی دەیەها ڕووداوی لەمجۆرەیە ، وە درێژەشیان ئەبێت و بگرە بەرەو ئاڕاستەیەکی خراپتردا ئەڕۆن.
دەسەڵاتی میلیشیایی کورد لەو ناوچەیەدا پەرە بەم جۆرە هزرو پەروەردە سیاسیە ناسیۆنالیستیە ئەدات ، لە پێناو خزمەت بە ئەجینداکانی خۆیان لە ناوچەکەدا .
دەسەڵاتی میلیشیایی ، لەسەر بنەمای سیاسەتێکی دوولایەنە کار ئەکات ؛ لەلایەک کۆنەپەرستی قەومی دەرخواردی خەڵک ئەدات ، لەلایەکی تریشەوە لە سات و سەودادایە لەگەڵ بۆرژوا حاکمەکانی بەغدا ، لە پێناو ئیمتیازات و پتەوکردنی ئابووری خۆی ، چونکە ئابووری ناوچەی هەرێم وابەستەیە بە ئابووری ناوەڕاست و باشووری عێراقەوە .
سێکتۆری گەشتیاری و جموجووڵ و گەشەی سەرمایە و کڕین و فرۆشتن لە شارەکانی هەرێم ڕاستەوخۆ بە جەماوەری عەرەب زمانەوە بەستراوەتەوە ، وە ئەگەر خەڵکی ناوەراست و باشوری عێراق وەک گەشتیار ڕوونەکەنە شارو شارۆچکەکانی ناوچە کوردیەکان ، تەواوی پڕۆژەو سەرمایەکەیان ئەکەوێتە مەترسیەوە ڕوبەڕووی قەیرانێکی گەورە ئەبن ،، هەروەک لە ماوەی ئەم دوو هەفتەی ڕابوردوودا گەلی عەلی بەگ و ئەو شوێنە گەشتوگوزاریانە ئەو ناوە ، دەرگیری قەیرانێکی گەورەی نەبوونی گەشتیارە عەرەب زمانەکان بوون لەو ناوچانەدا ، وە ڕێکلام ئەکەن بۆ هاتنی زیاتری گەشتیارەکان.
لە کۆتاییدا وە لەسەر ڕۆشنایی ئەم ڕووداوانەی کە لێرەو لەوێ ڕوو ئەدەن ، قەڵشتێکی گەورەی کۆمەڵایەتی لە نێوان پێکهاتە نەتەوەییەکانی عێراقدا دروست ئەبێت ، وە بەرەو ئاکامێکی زۆر خراپتر ئەڕوات ، هەر بۆیە دەسەڵاتداریەتی میلیشیایی هەرێم و دامودەزگاکانی بەرپرسن لە ژیان و سەلامەتی وە بژێوی و ئارامی ژیانی خەڵک تەواوی خەڵک لەهەموو شارو شارۆچکەکانی هەرێم . ..
صابر .م
٩/٨/ ٢٠٢٥

لە هەر ڕۆژێکی دیاریکراوی ساڵدا، وەک ڕۆژی نورۆز و دەسپێکی بەهارێکی نوێ ، چەرخی ژیان ناوەستێت ، کارو کاسبی و ڕەنج و هەوڵێک بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیان ناوەستێت .
کرێکاران و چەوساوەکانی کوردیش هەروەک فارسەکان. و ئەفغانیەکان وە ئازبایجانیەکان و تاجیکستان و تورکمنستانەکان ، بەردەوام لە خەمی ژیانی خۆیاندان و ململانێی چینایەتی وە کێشە سیاسی و ئابووریەکانی خۆیان وەلا نانێن وە بگرە بواری جەژن گێڕان وە توانا مادیەکانیان ڕێگە نادات بەهەمان ئەندازەی چینە دەوڵەمەندەکان و بۆرژوا کۆمبرادۆرەکانی کوردو وتوێژە ووردەبۆرژوازیەکان کە ژیانیان وابەستەو پابەندە بە خودی دەسەڵاتداران وە ئەم سیستەمی چەوسانەوەی سەرمایەداریە کۆنتڕۆڵ ئامێزەی ناوچەکەوە هەیە .
هەر یادێک و هەر بیرەوەریەک بە شوێن ئەوەی کە ببێتە کات و ساتی بیرکردنەوە لە ڕزگاری یەکجارەکی ، نابێت ڕێگە بدەین ببنە ڕۆژی خەفەکردن و بەجۆکدادان و ئەفیونی مەستکردن و سڕکردنی هزرو بیری خەباتی چینایەتیمان .
چینە باڵاو خاوەن دەسەڵاتەکان ، زیادەڕەوی لە سازماندان و ڕێکخستنی بەربڵاوی ئەم یادانە ئەگرنە ئەستۆیان ، وە ئیمکانیانێکی ماڵی و مێدیای زەبەلاحی بۆ تەرخان ئەکەن ، وە هۆش و بیرو هزری جەماوەری چەوساوە بە تێڕوانین و ڕۆشنبیریەکی قەومیانەو بەرتەسکی نەتەوایەتی قانگ ئەدەن ، وە لەهەوڵی سڕینەوەو پەردەپۆشکردنی بوونی چینێکی بەرفراوان لە کرێکاران و چەوساوەکان ئەدەن ، وە بانگەوازی برایەتی و هاوتەبایی و ئاشتی لەگەڵ دەسەڵاتداران. و چینە سەرمایەدارەکان ئەکەن .
ئەم ئایدیۆلۆژیەتە بۆرژوازیە زاڵەی کۆمەڵگا ، توێژە مامناوەنجیەکانی خستۆتە ناو جۆش و خرۆشێک و مەستبوونێکی تەواوەو ، کە لەو ڕۆژەدا مەڕو گورگ بەیەکەوە ئاو ئەخۆنەوەو شایی و ئاهانگ ئەگێڕن .
ناسیۆنالیزمی قەومیانەی بەرتەسک و ئاین و مەزهەب و ئیسلامی سازماندراوی جیهادی ، تا بتوانن ڕێکلامی مەزن و سەرتاپاگیر بۆ بۆنە قەومی و ئاینیەکان ئەکەن ، وە تەنانەت بۆنە سروشتی و ڕۆژمێرەکانی ساڵیش بەرگی نەتەوایەتی و قەومی و ئاینی و مەزهەبی و شەریعەتیان بەبەردا ئەکەن ، بەم شيوەیە ئەوا. تا ئێستاش سەرکەوتو بوون لە ڕاپێچانی هەرەزۆری کۆمەڵگای چەوساوەن بۆ ئەم ئایدیاو تێڕوانیە قەومی و مەزبیانەو ، وە بەمەش دوژمنایەتی نێوان کرێکاران و چەوساوەکانیان زیادکردوەو ، بەگژ یەکتردا کردوەو ، تەنانەت ئامادەشن لەسەر بیروڕاکانی خۆیانن نزیکترین کەسەکانی خۆیان بێڕێز سەیر بکەن وە بگرە بیشیان کوژن .
کۆمەڵگا شوانکارەو دواکەوتووەکان کە تائێستاش دابونەرێتی عەشایەری وە تایەفەگەری و مەزهەبی و قەومی بەرتەسکانەیان تیادا ماوە وە سەرباری ئەم دواکەوتوویەش بوون بەژێر هەژموونی گلۆباڵیزمی سەرمایەداریەوەو توانای خۆگونجاندن و تێگەیشتن لە سێکتۆرەکانی ئەم پێشکەوتنە تەکنۆلۆژیانە نیە ، کەوتوونەتە گێژاوێکی بێسەروبەرو نامۆبوونێکی لە ڕادەبەدەر لە ژێر سایەی لێبڕاڵیزمی نوێ و هەڵپەی کەڵەکەی سەرمایەو بەخاوەنداریەتی تایبەتیکردنی هەموو شتێک وە مرۆڤەکان و ژنان بەتایبەتی .
هۆی شەرلێشێواوی کۆمەڵگای چەوساوەکان ، هەر تەنها ئەوە نیە کە دەسەڵاتداران و حیزب و حاکمەکانیان و سیستەمەکەیان چۆن جەماوەر گەوج ئەکەن و کاڵفامیان ئەکەن ، وە مەستیان ئەکەن ، بەڵکە ئەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی هێزێکی ڕادیکاڵی کۆمۆنیستی شۆڕشگێڕانە ، کەهەلومەرجی زاتی و مەوزوعی لە ئارادا نیە و ئەوەی کەلە ئارادایە وە بەناوی مارکسیزمەوە هەڵسوڕان ئەکەن چەپێکی بۆرژوازیانەی ڕیفۆرمیستانەو لێبڕاڵانەیە ، کە جیهانی خەباتی چینایەتی سەرتاسەری نابینێت وە پێیوایە مۆدێرنیزم جوابگۆی سیاسی پڕۆلیتاریای ئەمڕۆیە ، نەک سیاسەتێکی ڕێکخستنی کۆمۆنیستانە و ڕێکخراوبوونێکی سیاسیانەی مەحکەمی نهێنی و عەلەنی گونجاو کە ئامانج ڕووخاندنی دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی بێت.
لە یادی دەسپێکی یەکەم ڕۆژی بەهارو ڕۆژمێری نورۆزدا ، هیوای شادی و خۆشی تەواوی ئەو کەسانەی کە دڵیان بۆ ئازادی و ڕزگاری چینە چەوساوەکان لێئەدات ، گەرچی شادی و خۆشی چەوساوەکان تەنها بە تاکە هیوایەک نایەتەدی ، ئەگەر لەو پێناوەدا خەبات و تێکۆشانی بۆ نەکرێت .

سابیر . م
٢١ / ٣ / ٢٠٢٥

کێشەی فەلەستینیەکان کێشەی نێوان ( جوولەکەو) وەموسولمانە عەرەبەکانی فەلەستین نیە!
کێشەی فەلەستین و کۆتاییهاتنی جینۆسایدی فەلەستینیەکان ، پەیوەندی بە کۆتاییهێنانی ( زایۆنیزمە) وەک سیاسەتێکی ئیمپریالیستانەو داگیرکاریانەی جیهانیەوە هەیە !
یەکێک لە خاڵە جیاکەرەوەکان کە وابەستن بە چارەسەری کێشەی فەلەستین ، لەم نێوەدا هەر لەسەرەتای ئەم شەرەوە ، چەند مەیلێکی دیاریکراو لە ئارادابوون و هەن…
. یەکەمیان مەیلی بۆرژوازی جیهانی و نەتەوە یەکگرتوەکان ، کە لە پێناو پشتیوانیکردن لە ئیسرا.ئیل پێداگریان لەسەر ئەوە ئەکرد کە (حە.ماس ) تیرۆ.ریستە ، وە زایۆنیزمیزمی جیهانیان بە خاوەن هەق ئەزانی کە داکۆکی لە خۆیان بکەن و ەهەرچیەک بۆیان ئەکرێت لە کوشتارو جینۆساید ئەتوانن ئەنجامی بدەن و بیکەن ..!
مەیلی دووەم ، ئەوەبوو کە خودی ( حە.ماس ) بە بەشێک لە ئۆپۆزیسیۆنی موقاوەمەی فەلەستینی دائەنرا ، وە ڕەوایەتی ئەم لێدانەی ٧ ئۆکتۆبەریان ڕائەگەیاند ، بەبێ ئەوەی پەنجە بخەنە سەر ئەو سیاسەتەو ستراتیجیە مەزهەبیانەی دژ بە ( جوولەکە ) کە خودی حە.ماس پیادەی ئەکرد ، وە ئەم شەڕەیان واتە کێشەی فەلەستینیەکان وەک کێشەی نێوان ( جوولەکەو موسوڵمانان ) ئەبینی ، وە چاوی خۆیان لەبەرامبەر زایۆنیزم وەک سیاسەتێکی ئیمپریالیستانە و سەرمایەداریانەی جیهانی ، کە تەنهاو تەنها بە شۆڕشێکی ڕێکخراوی سۆسیالیستانەو ، وە ئامادەیی جەماوەر لە ڕاپەڕینەکانی خەڵکی فەلەستینی بە شێوەی خۆپیشاندان و بەردهاویشتن لەبەرامبەر هەر داگیرکاریەک کە دەوڵەتی ئیس.ڕائیل ئەیکات ، وە توانای هەڵپێکان و ڕێکخستنی ساتە وەختی دەستبردن بۆ خەباته چەکداری ، واتە پێ بەپێی چوونە پێشەوەی بەرهەڵستی جەماوەر وە خەباتی ئەوان ، بتوانن سازماندانی چەکدارانە بخەینە دەستووری کاری خۆیانەوە ، وەئەم ستراتیژیەتە دروستە ڕاستە لە فەلەستین نەگەیشتبووە دەستی سیاسەتێکی شۆڕشگێڕانەی سۆسیالیستی ، بەڵام گەلێک لە چەپە ناسیۆنالیستەکان ، لە ڕاستای ئەم ستراتیژەیەدا کاریان ئەکرد ، وە جیاوازیەکی ئایدیۆلۆژیکی و ستراتیژی لە نێوان ئەوان وە بزووتنەوە ئیسلامیەکانی ئیخوانی موسلمین و بەتایبەت حە.ماس لە ئارادا بوو وە هەیە ، وە لێدانەکەی حە.ماس لە ٧ ئۆکتۆبەردا لە پێناو سەرخستنی ئەو ستراتیژیەتەی خۆیانبوو لەبەرامبەر ستراتیژیەتی موقاوەمەتی جەماوەری خەڵکی فەلەستین ، کە تاڕادەیەک لەو سەروبەندانەدا هەلومەرجی جیهانی گەیشتبووە سەر لێواری بڕیاڕدان و ناساندنی مافی چارەنووسی سیاسی فەلەستینیەکان ، واتە ئەم لێدانەی حەماس کۆتایی بە هەموو خەونەکانی موقاوەمەتی جەماوەری فەلەستینیەکان هێنا ، وە بۆ چەندین نەوەیتر ، ئاسۆو ستراتیژیەتی خەباتی جەماوەریان لە بیر خەڵک بردەوەو ، وە حەواڵەی ئایندەیەکی نادیاریان کرد …
مەیلی سێیەم وەک مەیلێکی شۆڕشگێڕانە ئەوەیە کە کێشەی فەلەستینیەکان کێشەی بۆرژوازی نیشتمانی عەرەبی لە دژی بۆرژوازی نیشتمانی ( جوولەکە) بە بزووتنەوەیەکی نا شۆڕشگێڕو نا دیمۆکراتیک ئەزانی و ئەناسێنێت ، واتە بزووتنەوەی ڕزگاری نیشتمانی فەلەستنی لە ژێر سەرکردایەتی بۆرژوازی نیشتمانی ، بزووتنەوەیەکی کۆنەپەرستانەیەو ئەم ئاکامە خراپەو لەوە خراپتریش بە خۆیەوە ئەبینێت لە داهاتوودا .
لەکاتێکدا چارەسەری کێشەی داگیرکاری فەلەستین و مافەکانیان لەژێر سایەی یەک دەوڵەتی سۆسیالیستی و جەماوەری شۆڕشگێڕانەدا چارەسەر ئەکرێت ، کە ئەویش خۆی لە خۆیدا پەیوەندی بە ( شۆڕشێکی جەماوەری ) سەرتاسەری نەک تەنها لە فەلەستین بەڵکە لە تەواوی ناوچەکە هەیە ، کە تیایدا تەواوی دەسەڵاتداریەتی قەومی و نەتەوەیی بەکرێگیراوانەی وڵاتانی عەرەب کۆتایی پێبهێنێت … !
بێگومان وەک ئاماژەیەک بە لایەنگرانی مەیلی یەکەم و دووەم زیاتر بریتیبوون لەڕێکخراوو کەسایەتیانەی کەسەر بە ( چەپە بۆرژوا ڕیفۆرمیستەکانی ) دارودەستەی سۆسیال دیمۆکراسی جیهانی و نەتەوە یەکگرتووەکان بوون ، واتە سێبەری سیاسەتی ئیمپریالیزمی جیهانی بوون لەمەڕ کێشەی فەلەستین ، وە بە قسە سۆسیالیست بوون ، بەڵام بەکردەوە لایەنگیری و پشتیوانی سیاسەتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانیان ئەکرد …
لە کۆتاییدا ئەوە بەس نیە کە تەنها ڕووی چەوتی ستراتیجیەتی ئیسلامیانەو مەزهەبیانەی حەم.اس دژ بە ( جوولەکە) وە ئیسرا.ئیل بخەینە ڕوو ، بەڵکە پێویستە پێداگری لەسەر شۆڕشێکی سەرتاسەری سۆسیالیستی و دژایەتی داگیرکاری زایۆنیزمی ئیمپریالیزمی جیهانی بکەیەن لەبەرامبەر ئەو جینۆسایدەی کە بەدرێژایی زیاتر لە ٨٠ ساڵە بەسەر فەلەستینیەکاندا سەپێنراوە …

١٧/ ١ / ٢٠٢٥

ململانێیەکی فیکری و میتۆدۆلۆژی و ململانێی چینایەتی هەیە بۆ لێکدانەوەی ڕووداوەکانی مێژوو و کۆمەڵگا و ئەوەی پەیوەندی بە ژیانی مرۆڤەوە هەیە لە ڕووی لێکدانەوەی ماددی و ئایدیاڵەوە بە گشتی.
بەڵام زاڵبوون و کۆنتڕۆڵی فیکری و میتۆدۆلۆژی لە لێکدانەوە و لێکدانەوەکانی ڕووداوەکانی کۆمەڵگە و مێژوودا بە درێژایی مێژوو لە دەستی چینە دەسەڵاتدارەکاندا ماوەتەوە، بە هۆی کۆنتڕۆڵی ئابووری و سیاسی و کولتوورییان لە کۆمەڵگادا، بۆیە ئەو لێکدانەوە و لێکدانەوەیانە هەڵیانگرتووە لەلایەن دەسەڵاتداران و چینە دەسەڵاتدارەکانەوە بڕیاڕیان لەسەر ئەدرێت ، ئەبنە بۆچوون و فەرهەنگە باڵادەستیەکانی جەماوەر لە کۆمەڵگادا .
سەبارەت بەو ئاهەنگ و جەژنانەی کە ڕێکدەخرێن وە پەیوەندییان بە ساڵی نوێی زاینی، هیجری، یان سەری ساڵی دیکەوە هەیە و حیسابکردنی مانگ و ڕۆژەکانی ساڵ، خۆی لە خۆیدا هیچ نییە جگە لە ئامرازێک کە بۆ ئەژمارکردنی کات و ساتە بۆ ژیانی مرۆڤەکان .
لێرەوە ئەتوانین سەرنجی کاریگەری ململانێی چینایەتی و فەرهەنگی چینە دەسەڵاتدارەکان ببینین لەسەر ڕەوتی ڕووداوەکان و بەم پێیەش لەسەر ڕۆڵ و کارکردی ڕۆژمێری زاینی ساڵانە یان هیجری و ڕۆژمێری ساڵانەی تر دەبینین ، کە چۆن سوودی لێ ئەبیننرێت .
ئیستغلالکردنی هەموو دیاردە و ڕووداوێک لەلایەن چینە دەسەڵاتدارەکان و وەبەرهێنانەوەیان لە پێناو قازانجی مانەوەیان و بەردەوامیی سیستمەکەیان بۆتە جەوهەری بنەڕەتی هەموو ئەو ئاهەنگ و ڕووداوانە و دوورکەوتنەوەیان لە کاراکتەری ئاسایی خۆیان وەک پرسێکی تا ڕادەیەک سەربەخۆ لە ململانێکان کە لەناو کۆمەڵگادا هەن.
بەڵام ئەوەی بنەڕەتی و سەرەکیە لێرەدا ئەوەیە کە بۆ بابەت و ئامانجی سیاسی و ئابووری گەورەتر ئیستغلالی ئەم دیاردە و بۆنە و ڕووداوە هەنووکەییانەی مرۆڤایەتی ئەکەن ، لە پێناو کاڵفامکردن و ڕامکردنی چینی ستەملێکراو و کرێکار و چاندنی وەهمەکانە کە لە ساڵی نوێدا بەختەوەر تر ئەبن و دوور ئەبن لە کارەسات و نادادپەروەری و ستەمکاری، بەڵام ڕاستی مەسەلەکە وا نییە بەڵکو بە تەواوەتی بە پێچەوانەوەیە ،
دەوڵەمەندەکان دەوڵەمەندتر دەبن و هەژارەکان هەژارتر دەبن و کوالیتی و چەندایەتی کۆیلەکردن و دڕندەیی چڕتر دەبێتەوە. سەرمایەداری بەرامبەریان و ڕەنگە ئەم ئاهەنگانە وەک زنجیرە گوڵێکی خەیاڵی بەکار بێنێت بۆ داپۆشینیی زنجیر و کۆتی چەوساوەکان کە دەست و قاچی ئەوانی بەستۆتەوە وەک کۆیلەی کرێ گرتەی سەرمایە ، هەروەک چۆن هەموو بۆنەو چەژنە ئاینی و قەومیەکانی تر ئەم ڕۆڵە ئەگێڕن ، کەلەسەر بنەمای فەرهەنگی چینایەتی زۆرداران و بۆرژواکان سازکراون .
کرێکارێک و چەوساوەیەک تا بەیانی بۆ ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی هاتنی ساڵی نوێەوە فریو ئەدەن کە تا بەیانی شەونخونی بکێشێت وە تەماشاچی ئاهەنگەکانی بۆرژواکان بێت و وەهمدارە و لەلایەن کولتوورێکەوە مادەی هۆشبەری خواردووە کە وای لێدەکات باوەڕ بەوە بکات کە ساڵی داهاتوو دوور ئەبێت لە گۆشەگیری و کۆیلایەتی ،مکە ئەمەش خۆی لە خۆیدا وەک بازنەیەکی داخراوی دۆزەخیانە کە بە درێژایی ساڵ بە خۆشیەوە چاوەڕوانی ئەو ڕۆژە بکات ، و بەو هیوایەی کە لە ساڵی داهاتوودا لەم دۆزەخەو لەم بازنە داخراوە دەربچێت و ڕزگاری بێت و بەم شێوەیە چەرخی مێژوو دەسوڕێتەوە و مێژوو جگە لە خەباتی چینایەتی هیچی تر نیە ، وە چینە باڵا دەستەکان و بۆرژوازکان بە شوێن درێژەدان وە پاراستنی بنەماکانی دەسەڵاتداریەتی خۆیانەوەن .
چینی کرێکار و چەوساوەکان پێویستە لەم پرسە بنەڕەتیی و سەرەکیە تێبگەن، و لە ڕووی فیکرییەوە چەکدار بن بە بیروڕوباوەڕی ململانێی چینایەتی و سیاسی و بنەما فیکریەکانی ، وە تیشک بخەنە سەر ڕۆڵی بۆرژواکان سەبارەت بەو مەبەستە سیاسی و چینایەتییەتیانەی کە پیادەی ئەکەن کە پیادەی ئەکەن لە پڕۆسەی چەوساندنەوە کاڵفامکردنی جەماوەر و وەئەم بۆنانە وەک ماددەیەکی هۆشبەری پرۆلیتاریا بەکار ئەهێنن ، وە ملیارەها دۆلاریش لەسەر ئامادەکردن و ڕازاندنەوەو سازکردنی ئەم ئاهەنگ و چالاکانیانەی کە بەناوی جەژنی سەری ساڵەوە ، لە پێناو گەیشتن بەم ئامانجە بنەڕەتییە تەرخان ئەکەن .
ئێمەی کۆمۆنیست و شۆڕشگێڕی چینایەتی کە هەوڵی ڕووخاندنی ئەم سیستمە سەرمایەدارییە دەدەین، کە لە هەوڵی دروستکردن و سازکردنی هەلومەرجی زاتی (سوبژێکتیڤ) داین و ە هەروەها هەلومەرجە بابەتیەکانی قەیرانی حوکمڕانیەتی بۆرژوازی بقۆزینەوە ، لە پێناو سازماندان و و ڕێکخستنی شۆڕشی چینایەتی بۆ پڕۆلیتاریاو هەموو چینە چەوساوەکان .
ئێمە لایەنگران درێژەدەرانی میتۆدی شۆڕشگێڕانەی مارکس ، ناکرێت تەنها پشت بکەیەنە ئەم ڕووداو ئاهەنگ و بۆنە ئاینی و قەومیانە ، لە ژێر پەردەی ئەوەی کە ئەمە فەرهەنگی بۆرژوازیە ، لە چەشنی ڕەوتە ئاینیەکان و ئانارشیستەکان ، بەڵکە پێویستە ئێمەش هەمیشە ئەو لایەنە چینیایەتیە بۆرژوازیە ڕسوابکەین کە لە پشتی ئەم دیاردانەوە وەستاوە ، وە کاتێک ئێمە وەک بەشێکی چالاکی کۆمەڵگا و چینیی کرێکار بەرخورد بەم بۆنەیەوە ئەکەین ، بۆ ئەوە نیە کە تەسلیمی ( پیرۆزبایی ) و ئەو کاڵفامکردنە بین کە خودی دەسەڵاتداران و بۆرژوازاکان پیادەی ئەکەن ، بەڵکە پێویستە لەهەمان کات و ساتیشدا بە هاوچینەکانمان و هاوڕێانمان بڵێین کە پێویستە ڕۆژێ نوێمان ببێتە ڕۆژی خەباتێکی ڕێکخراوترو و شێلگیرانەتر ، وە ئێمەش لە لایەن خۆمانەوە ئەم ڕۆژە و ئەم ئاهەنگانە بکەینە پڕوپاگەندەیەکی سیاسی چینایەتی بە قازانجی خۆمان و خەباتی ئایندەمان ، کە لەم ڕێگەیەوە بتوانین تەواوی سیاسەتە دارایی و ئیداریانەی کە دەسەڵاتداران ئەنجامی دەدەن ، ملیۆنان دۆلار لەم بۆنەیەدا خەرج ئەکەن ، کە بە هیچ شێوەیەک سوودێکی بۆ ژیانی پرۆلیتاریا و ە خەباتی ئەوان نیە .
ئێمە (پیرۆزبایی) لە هاتن و ڕۆیشتنی ساڵ و ڕۆژو ساتەوەختێک ناکەین کە تیایدا کوشتار و شەڕ و برسێتی و ئاوارەبوون تیایدا بەردەوامە و درێژەی هەیە کە لە لایەن ئەم سیستەمەوە ئەنجام ئەدرێت ، بەڵکو دەبێت پەیامەکەمان تەواو جیاواز بێت، کە بریتییە لە ئامادەکاری و هەڵسانەوە و ڕێکخستنی ڕیزەکانی چینایەتیمان نەک (پیرۆزبایی) …و هاتنی ساڵی نوێ، بەڵکو دەبێت هەموو ئەو کارەسات و نەهامەتیانە بخەینەوە یادی چەوساوەکان ، کە بەدرێژایی ئەو ساڵە ژیانیان لەگەڵدا بەسەر بردووە ،وەک بێکاری و گرانی و شەڕ و کوشتن و ئاوارەبوون، وە ئەوە بخەینەوە بەر چاوی هەموان کە مرۆڤایەتی لە ئێستادا قۆناغی بەربەرییەتیشی تێپەڕاندووە. و کاتێک باسی مرۆڤایەتی دەکەین مەبەستمان لە هاوچینەکانمانە کە بەشی هەرە زۆری ڕەهای مرۆڤایەتی چەوساوە پێکئەهێنن .

سابیر .م
بزووتنەوەی مارکسیستی کرێکاران و چەوساوەکان !
٢/ ١/ ٢٠٢٥

لە کۆمەڵگای چینایەتیدا هیچ هێزێک و کۆمەڵەیەک و تاقمێک لە ئارادا نیە ، ئەگەر مەبەست و نیازێک و ئامانجێکی سەرەکیان لەم چالاکیەی خۆیاندا نەبێت .
خەباتی پڕۆلیتاریا و کۆمۆنیستەکان دژ بە سەرمایەدری ئامانجەکەی ڕووخاندنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی و هێنانە سەرکاری دەسەڵاتداریەتی شوورایی پڕۆلیتاریایە واتە ( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا) .

با بزانین تیئۆری و باوەڕی ( هونەر تەنها بۆ هونەرە) ! لە لایەن چ هێزو کۆڕوکۆمەڵ و بەتایبەت لەلایەن چ توێژێکی کۆمەڵایەتیەوە پیادەکراوەو ئەکرێت ؟!
لە ڕاستیدا لە ناو مێدیا جیهانیەکاندا و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و قوتابخانە هونەریەکان ، زۆرێک لە لایەنگرانی ئەم ڕەوت و تیئۆریە فیکریە ئەبینین و بەرچاومان ئەکەون .

ئەم ڕەوت و تاقمە فیکری و سیاسی و هونەریانە لە ژێر ناوی ( ئازادی ڕادەربڕین) و (دیمۆکراتیەت لە قسەکردن و دەربڕینی بۆچوونەکاندا ) ، خۆیان حەشارداوەو بازرگانی بەسەر ئەم ووشانەوە ئەکەن ، وە بەمەش دژایەتی مارکسیزم و ئامانجی سەرەکی پڕۆلیتاریا ئەکەن .

پێویستە بە کورتی باسێکی تیئۆری ( هونەر تەنها بۆ هونەرە) یان ( هونەر بۆ هونەر ) بکەین، تا بتوانین ڕۆشنگەری لە سەر بنەمای فەلسەفی و چینایەتی ئەم قوتابخانە فیکریە بدەین .

قوتابخانەی فیکری و باوەڕی ( هونەر تەنها بۆ هونەرە) هەروەها بە باوەڕی ( برناسی) ئەناسرێتەوە ، سەرەتا و یەکێک لە کەسایەتیە یەکەمەکان ( ڤیکتۆر هۆگۆ) بوو کە خودی ئەم زاراوەیەی بەکار هێنا لە ساڵی ۱۸۲۹ لە یەکێک لە پلمیک و جەدەلەکانی لە گەڵ ( ڤۆڵتێر) دا.

هەروەها لایەنگرانی ئەم قوتابخانە یە بریتی بوون لە ؛

• (لوکانت دی لیل ) کە ئەتوانین بڵێین سەرقافڵەی ئەم باوەڕو قوتابخانە فیکریەیە.
• (شارل بۆدلێر )کە لە ساڵەکانی ۱۸٦۷ ـ ۱۸۲۱ دا چالاکی خۆی نواندووە ، شارل بۆدلێر خوازیاری ئاژاوەگێڕی بوو لە سێکسدا و وەک کەسێکی ( سادي) واتە ئەوانەی کە چێژ لە ئازاردانی خەڵکیتر ئەبینن .
• ( تیۆڤێڵ گوتیە) کە لە ساڵەکانی ۱۸۱۱ ـ ۱۸۷۲ ، چالاکی خۆی نوواندووە .
• ( مالا ڕامیە) ، لە ساڵەکانی ۱۸٤۲ ـ ۱۸۹۸ دا چالاک بووە .
• ( ئۆسکار وایڵد ) ، لە ساڵەکانی ۱۸٥٤ ـ ۱۹٠٠ ، دا ژیاوە.

ئەم باوەڕو قوتابخانە فیکریەی ( هونەر تەنها لە پێناوی هونەردا) ، لە سەر بنەمای تێڕوانینە ئایدیالستیەکانی ( ئیمانویل کانت ) دامەزراوە ، کە باوەڕی وابوو کە هیچ شتێک لە دەرەوەی زیهن و هزری مرۆڤدا نیە ، وە ڕاستیەکان تەنها لە مێشکی مرۆڤدان و پەیوەندیان بە هیچ فاکتەرێکی دەرەکیەوە نیە.

فەلسەفەی جوانکاری کە ئەگەڕێتەوە بۆ قوتابخانەی فیکری ( هونەر بۆ هونەرە ) ! ئەوە ڕائەگەیەنێت کە هونەر هیچ پەیوەندیەکی بە کۆمەڵگاو بە تێکۆشانی ناو چینەکانەوە نیە و نابێت تێکەڵ بەم کێشمەکێشانە بکرێت ، تا جوانی خۆی لەدەست نەدات .

ئەم تێڕوانیە و قوتابخانە ئەدەبیە بە شێوەیەک لە شێوەکان کارکردی خۆی لە ناو زۆرێک لە توێژە کۆمەڵایەتیە ووردەبۆرژوازیەکان و بۆچوونە سیاسیەکانیان داناوە.

وە لە بوواری سیاسیدا هەمیشە باس لە ئازادی ڕادەربڕین ئەکەن یان باس لە دیمۆکراتیەت ئەکەن ، بەبێ ئەوەی کە سەرچاوەی کارکردی بەرژەوەندیە چینایەتیەکان دیاری بکەن .

پۆستمۆدێرنیزم و ئانارشیزم و ئەدەب و هونەری سەربەخۆو ، چەپی ناسیۆنالیستی و هەر هەموو ئەو فەلسەفە ووردەبۆرژوازیە لێبڕاڵ ئامێزانەی کە ڕەخنە لە مارکسیزم ئەگرن هەمیشە پێداگری لەسەر ئازادی تاکی مرۆڤ و جودایی زانستی جوانناسی لە هەموو بەش و سێکتۆرە فەلسەفی و ئابووری و کۆمەڵایەتیەکانی تری ژیان ئەکەن ، هەروەها نەوەیەکی پاسیفیست لە ووردەبۆرژوازیە هونەرمەندەکان دروستکردووە ، کە دژایەتی خەباتی سیاسی پڕۆلیتاریاو ڕێکخراوبوونی ئەکات دژ بە سەرمایەداران و دەوڵەتەکانیان .
لە ڕووی تێڕوانینی سیاسیەوە هەموو ئەم ڕەوەندە ووردە بۆرژوازیانە ئەچنەوە سەر بیروبۆچوونە بۆرژوازیەکانی سۆسیال دیمۆکراتی لە جیهاندا کە بە گوێرەی ئەو زاراوە بە ناوبانگەی ( ئیدوارد برنشتاین ) کە ئەڵێت؛
” چالاکی بریتیە لە هەموو شتێک ، بەڵام ئامانج هیچ شتێک نیە ” !

لە ناوچەی بە ناو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەت لە چوارچێوەیەکی جوغرافی وەک هەرێمی کوردستان ، گەشەی سەرمایەداری و هاتنە مەیدانی چینی کرێکار هێشتا لە سەرەتا زۆر لاوازیدایەو و بەم هۆیەشەوە ئەو ناوچەیە بە کاری دەستی و پیشەی پچووک و خاوەن کۆگاو بازاڕو دوکانە پچوکەکان بەشێکی گەورەو بەرچاوی ئەو کۆمەڵگایەی پێک هێناوە ، ئەوە بێجگە لە ژمارەیەکی تریش لە کارمەند و فەرمانبەری بەناو دەوڵەتی کە بەجۆرێک لە جۆرەکان وەک ( البطالة المقنعة) واتە بێکاریەکی پەردەپۆشکراو و لایەنگران و موریدانی حیزبە قەومیەکان و دەست و پەیوەندو تاقمەچەکداریەکانیان ، بوونەتە بەشێکی تری بەرچاوی ئەم کۆمەڵگایە .

لە کۆمەڵگایەکی ئاوادابیروبۆچوونی ووردە بۆرژوازیانەو موحافەزەکارانە و سازشکارانەو ئۆپۆرتۆنیستانە زۆر بەئاسانی وەک پەتایەکی کوشندە و قێزەون بڵاو بوونەتەوەو ئەبێتەوە و پاسیفیستبوون و دژایەتی ڕێکخراوبوونی کرێکاران و دژایەتی مارکسیزم و سەفسەتەبازی و هەوڵدان بۆ بەسەربردنی کات و جوونەوەی باسەکان و دوورکەوتنەوەو خۆپاراستن لە کاری هەدەفمەندانەو ئامانجدار ، و پلمیک و جەدەل تەنها بۆ سەفسەتەبازی نەک لە پێناوی گەیشتن بە ئامانجێکی دیاریکراو، ئەمانە بوونەتە سیمای گشتی بەرچاوی ڕۆشنفکرانێکی سەرلێشێواوی چینایەتی کە لە ژێر ناوی ئازادی ڕادەربڕین و دیمۆکراتیەت و هەوڵدان بۆ خۆسازاندن لەگەڵ هەموو بیروبۆچوونە جیاوازەکان ، …هتد ؛

هەموو ئەمانە سیمای بەرچاوی کۆمەڵگای کوردی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستین و لە تۆڕەکۆمەڵایەتی و مێدیا دەوڵەتی و حیزبی و نا حیزبی و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی و کە لە چوارچێوەی نەزم وڕێسای دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی کوردی و عەرەبی و نەتەوەکانی تر کار ئەکەن .

سابیر. م
١٢ / ٩ / ٢٠٢٤

لە وابەست بە ڕووداوەکانی ئەم دووایانەی داخستنی « دەزگای ڕۆشنگەری چاودێر»ەوە!

ئەم ووتەیەی سەرەوە کە تایتڵی ئەم باسەیە ، ووتەی ناسراوی ئیدوارد بڕنشتاینە ، کە سەرخەتی هێڵە گشتیەکانی سۆسیال دیمۆکراسی بۆرژوایی لە ئەوروپاو جیهان دامەزراند ، ئەویش دژ بە میتۆدو بۆچوونەکانی مارکس سەبارەت بە ئامانجی شۆڕشی پڕۆلیتاریا کە ( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا) یە .

لەم ئیستنباطە زانستیە کۆمەڵایەتی و چینایەتیەی مارکسەوە کە لە (گشتەوە بۆ تایبەت ، وە لە تایبەتەوە بۆ گشت ) کردوویەتی ، وە ئامانجی سەرەکی سیاسی پڕۆلیتاریا لە ( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا) دا داڕشتوە ؛

ئا لەم دیدگایەوە با شۆڕبینەوە بۆ سەر میتۆدو هزری سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، وە بەتایبەت وابەست بە کوردەکان و بزووتنەوە چەپەکانی، وە چالاکی بزووتنەوە جیاوازەکانی چەپە بۆرژواکان لەو ناوچەیە .

بێگومان تەواوی بزووتنەوەو ڕەوەندە جیاجیاکانی تر ، کە هەریەکەیان بە ناوێکی تایبەتەوە خۆیان نمایش ئەکەن ، وە پێیان وایە کۆمۆنیزمی سەردەمی مارکس و ئەنگلس و لێنین کۆن بووەو ، بەجۆرێک لە جۆرەکان درێژە بە بۆچوونەکانی یەکێتی چەپەکان و سەوزەکانی ئەوروپا ئەدەن وە لەوانە ؛
( دانیاڵ کۆهێن- بەندیت) ئەدەن ، کە نمایەندەی فراکسیۆنی بۆرژوایی چەپەکان و سەوزەکانی فەڕەنساو ئەوروپای کردووە .

کەمنین ئەو مەیدانانەی کە سۆسیال دیمۆکراسی بۆرژوایی وەک ئایدیۆلۆژیای جیهانی ئیمپریالیستی ڕۆژئاوایی کاری لەسەر ئەکەن ، هەم لە جیهاندا و هەم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

کەمنین ئەو مەیدانانەی کە سۆسیال دیمۆکراسی بۆرژوایی وەک ئایدیۆلۆژیای جیهانی ئیمپریالیستی ڕۆژئاوایی کاری لەسەر ئەکەن ، هەم لە جیهاندا و هەم لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

لە گشتدا بزووتنەوەکانی چەپ لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە هیچیتر نەبوون بێجگە لە ( چەپێکی ڕیفۆرمیستی کرێکارانە ) وە سۆسیال دیمۆکراتیانە ، کەلەبەرامبەر پۆپۆلیزمی شەعبەوی و میللی ئەو سەدەمانەدا هاتۆتە ئاراوە.

وە خودی تاک و لایەن و ڕەوتە چەپەکان چالاکیەکی برفراوانیان هەیە ، بەڵام چالاکی لە ڕوانگەی چ میتۆدێکەوە ؟ ئایا چالاکی لە پێناو خودی نیشاندانی چالاکیەکانە ؟ کە لەسەر بنەمای تیئۆری ( هونەر لە پێناو هونەردا)! بەڕێوە ئەچن ؛

یان ئامانجێکی تری شۆڕشگێڕانەی هەیە؟ هەموو چەپەکانی سەر بە میتۆدی سۆسیال دیمۆکراسیانەی بۆرژوازی چالاکی جۆراو جۆر ئەنوێنن ، چ لەبواری دژ بە ڕاسیزم و نەژادپەرستی و فاشیەت و مافی مرۆڤ و ئازادی ڕادەربڕین و هەوڵدان بۆ دژایەتی کەمایەتیە ئاینیەکان، لەژێر ناوی بە سۆکۆلاریزمکردنی کۆمەڵگا ، وە هەموو بوارەکانی تریش ……هتد .

ببینە چ میتۆدێک و هزرێکی سیاسی لیخن و قێزەونی بۆرژوازیانەو ووردەبۆرژوازیانەی چەپ چ سەبارەت بە ( شۆڕش) ، ( کۆمۆنیزم) ، (علمانیەت) ، ( ئازادی بیرو ڕاو هەڵسوڕانی سیاسی)، …. هتد
لە جیهان و ناوچەکە بەڕێوە ئەچێت !

یەکێک لەو مەیدانانە ئەو تێزەیە کە پەیوەندی بە (ئازادی بیرو ڕاو هەڵسووڕانی سیاسیەوە ) هەیە .
با بزانین( ئازادی هەڵسوڕانی سیاسی) لە ڕوانگەی چین و توێژە جیاوازەکانەوە ، چ مانایەکی چینایەتی و سیاسی هەیە ، وە بە قازانجی چ ئامانجێکی سیاسی ئەم شیعارە دووبارە ئەکرێتەوەو سوودی لێئەبینرێت ؟!

بێگومان وە ئەوەی شایانی باسە پڕۆلیتاریا لە ڕوانگەی بەرژەوەندیە سیاسی و خەباتکارانەکەی خۆیەوە ، خوازیاری شۆڕشگێڕانەی دانەبڕاو لە سیاسەتێکی ڕێکخستنی شۆڕشگێڕانە ، ئەوەیە کە ئازادی لە خەبات و تێکۆشانی سیاس و ئابووری و جەماوەریدا هەبێت، بۆ ئەوەی بتوانێت خەباتی چینایەتی و سیاسی خۆی بە کەمترین کۆسپ و ڕێگریەوە بەرێتە پێشەوە.

بەڵام پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە ، ئایا لە خودی هەرێمی کوردستان و عێراق و ناوچەکە بزووتنەوەیەکی سیاسی شۆڕشگێڕانە بە قازانجی خەباتی سیاسی و ئابووری خەڵکی کارگەر و چەوساوە بوونی هەیە یان نا ، تا بتوانێت ئەم شیعارە بە قازانجی خەباتی سیاسی خۆی بەکاربهێنێت ؟

یەکێک لە جۆرەکانی ( چەپی بۆرژوایی ) ئەو نمایەندەییە کە خودی ( مەلا بەختیار) لە هەوڵی ئەوەدایە کە خۆی پێوە هەڵبواسێت ، لەناو گێژاوی ئەو ململانێی سیاسی و ئابووری خێزانی کە لە ناو یەکێتیدا تێیکەوتووە ، سۆسیال دیمۆکراسی بۆرژوازیانەی خودی دەوڵەتانی ئیمپریالیستی ئەوروپاو جیهانی ڕۆژئاوایە ، کە بۆ وڵاتانی ژێردەستەی سەرمایەی ئیمپریالیزم لە یوتۆپیایەکی ڕووت هیچی تر نیە .

ڕەوەندی قووڵبوونەوەی لێبڕاڵیزمی نوێ و گەشەی سەرمایەو گڵۆباڵیزمبوونی ، جار بۆ جار ئەم ڕیفۆرمیزمەی چەپ بەرەو لایەنە بۆرژوازیە ڕاستڕەوەکان وە بەتایبەت سۆسیال دیمۆکراسیەکانی بۆرژوازی پاڵپێوە ئەنێت ، وە لایەنگیری چینایەتی ( اصطفاف طبقي) خۆیان ، بۆ خودی دەسەڵاتدارانی هەرێم وە مانەوەی قەوارەی هەرێم ( لێرەدا مەبەستمان لە مانەوەی دەسەڵاتداریەتی حیزبەکانیەتی ) ڕەوەندە چەپەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی نموونەی ئاشکرای ئەم دیاردەیەن ، کە بوون بە سەر قافڵەی مەیلەکانی چەپی میللی و ڕیفۆرمیستیە کرێکاریەکانی تر ، کە پشتیان بە سیاسەتی خۆسازان وە چالاکی و خولانەوە لە چوارچێوەی بازنەیەکی داخراوی سیاسەتی نێوان قوتبی سەوزو زەردا درێژە پێئەدەن .

لە پەیوەند بە ناکۆکیەکانی ناو باڵە جیاوازەکانی ناو حیزبە قەومیە کوردیەکانەوە ، وە بەتایبەت ( دەزگای ڕۆشەنگەری چاودێر) ، کە لێرەدا پێویستە ئەوە بڵێین وە بپرسین ؛ چ ڕۆشەنگەریەک لێرەدا مەبەستە ؟ وە ئایا کۆمۆنیستەکان بە شوێن ئامانجی ( سۆکۆلاریزم و عیلمانیەتی بۆرژوازیەوەن) ؟
کە لەم جۆرە سۆکۆلاریزمەدا دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی پارێزراوە ، وە پڕۆلیتاریا برنشتاین وتەنی نابێت شوێن ئامانجی سیاسی ( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا ) بکەوێت ، بەڵکە بەشوێن چاکسازی و عیلمانیکردن و سۆکۆلارکردنی ئەم دەسەڵاتەوەبن ، کە ئەمەش بۆخۆی وەک مۆدێلێکی حاکمیەتی بۆرژوازی جێی ڕەزامەندی جومهوری ئیسلامی نیە .

ئایا چینە کارگەر و چەوساوەکانی کورد ، وە سیاسەتی ڕاستەقینەی کۆمۆنیستەکان پێویستە ئەوە بێت ، کە ناکۆکی نێوان خێزانی باڵە بۆرژوازیەکانی دەسەڵاتی هەرێم و هەریەکێک لە حاکمیەتی زۆنەکان ، قووڵتر بکەنەوەو ئاشکراتر بکەن بۆ جەماوەری ستەمدیدەی کوردستان ، لە پێناو بردنە پێشەوەی خەباته سیاسی و فیکری چینایەتی خۆیان ، یان خۆیان و جەماوەر هانبدەن و ە بکەن بە تەڕەفدارو لایەنگری یەکێک لەم باڵانە ؟! ؛
کە دەیەها ساڵە سەرکردەکانیان جڵەوی سەرکوت و سووکایەتی بە مارکسیزم و چینی کرێکارو هەموو ئامانجە بەرزەکانی شۆڕشی ئۆکتۆبەرو تەواوی پڕۆلیتاریای جیهانیان لە ئەستۆ گرتبوو وە گرتووە ، وەک ئەرکێکی چینایەتی بەکرێگیراوانە بۆ ئیمپریالیستە سۆسیال دیمۆکراسەکانی جیهان و دەوڵەتە زلهێزەکانیان ؟!

ئایا شەڕی ( براکوژی ) یەکێتی و پارتی بە ( پێشێلکردنی ئازادی هەڵسوڕانی سیاسی ) دائەنرێت ؟! یان بە مۆتەکەی ژیانی تەواوی خەڵکی کارگەر و چەوساوەی کوردستانە لە هەرێم ؟

ئایا جیاوازی ململانێی کەڵەکەی سەرمایەو ، مانەوە لە دەسەڵاتدا لەناو زۆنی سەوزدا ، یان زەردا ، وە هەر هێرشکردنێک بێت بۆ سەر یەکتری بە ( پێشێلکردنی ئازادی هەڵسوڕانی سیاسی ) دائەنرێت ؟

ئایا پێویست بەوە ناکات کە ئەوە ئاشکرا بکەین و ڕیسوا بکەین ، کەئەم دەسەڵاتداریەتەی هەموو باڵە کۆنەکان و تازەکانی ناو یەکێتی و پارتی و حیزبە ئیسلامی و لێبڕاڵەکان وە تەواوی لایەنەکانی سوودمەند لەم دەسەڵاتە و لەم قەوارەیە ؟!
وە پێداویستی ڕووخاندن و نەهێشتنیی دەسەڵاتداریەتی ئەوان ، ببێتە ئامانجی سەرەکی هێزی جەماوەری کارگەران و چەوساوەکانی کورد ، کە لە ئایندەیەکی تردا پێویستە شکڵبگرێت ، شانبەشانی پڕۆلیتاریای ناوچەکانی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، وە ئەم ئامانجە ببێتە سەر لەوحەی ئامانجی شۆڕشگێڕانەی چینە چەوساوەکانی ئەو ناوچەیە ، بۆ ڕووخاندنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی – کۆمپرادۆری ڕەیعی لە ناوچەکە ؟

دەسەڵاتداران و بۆرژوا – کۆمپرادۆرە ڕەیعیەکانی ئەم ناوچەیەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، باش لەوە شارەزابوون و فێربوون ، وە بە پشتیوانی ئیمپریالیزمی جیهانی ، کە چۆن بتوانن جەماوەر کاڵفامبکەن و بەلاڕێدا بەرن ، وە هەر جارە بە بیانوویەک بیان کەن بە هێزی پاشکۆو جەماوەری خۆیان ، واتە هەر یەکێک لەم باڵە سەرکوتگەرو بۆرژوا – قەومیانە ، هەروەک چۆن بزووتنەوەی گۆڕانیان دروستکرد ، وە شیعاراتی چینایەتی ئەوانیان دزی و خۆیان کرد بە ڕابەڕی بەرژەوەندیەکانی ئەوان ، ئەمەش لەپێناو بەلاڕێدا بردنی خەباتی جەماوەری خەڵکی چەوساوەو ، وە گۆڕینیان بە هێزێکی جەماوەری پاڵپشت بۆ خودی هێزو حیزبە جەللادەکانیان .

ئەم قەیرانی سیاسی و ئابووریە ناوچەیەییە برفراوانەی ، کە خودی دەسەڵاتدارانی قەوارەی هەرێمیش تێیکەوتوون، ڕەنگدانەوەی قەیرانی سەرمایەداری جیهانی و ناوچەییە، ڕەنگدانەوەی ململانێی ئێران و تورکیاو عێراق و ووڵاتانی کەنداوە ، وە دواتر درێژکراوەی شەڕی قوتببەندی جیهانی چین و ڕوسیاو ئێران ..وە لایەنگرانیان ، لەبەرامبەر قوتببەندی ڕۆژئاواو ناتۆو وە ئیمپریالیزمی ئەمریکا .

وە هیچکوام لە حاکمانی زۆنی سەوزو زەرد ناتوانن تا سەر لەسەر سیاسەتی ڕیفۆرمکردن و چاکسازیکردن بە سەرکوتکردنی بەرامبەرەکەیان بژین ، بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشە قووڵە ئابووری و سیاسیانەی کە بەرۆکی بە ئەوانیش گرتووە .

ئەم سیاسەتی چاکسازیەی دژ بە گەندەڵی لە ڕێگەی سەرکوت و عەنتەریاتی سەربازیەوە ، هیچ ئامانجێکی تری نیە ، بێجگە لە گەوجاندن و شەقکردنی ڕیزەکانی جەماوەری خەڵک و دروستکردنی ئاژاوەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی وە ڕەنگە پێکدادانی چەکدارانەشی بەدواوە بێت ، کە بۆ خودی جەماوەری کارگەر و چەوساوە خنکێنەرو بەلاڕێدابەرەو لە پێناو سەرکوتی ئەوانە ، وە هێندەیتر ئەوان خۆیان و مونافیسە سیاسیەکانیان بۆ نەبەردە قارەمانیەکانی شەڕی چینایەتی داهوو لە ناوچەکەدا لە لایەن کارگەران و ستەمدیدەکانی کوردستان ئامادە ئەکەن وە خۆیان بەهێز ئەکەن .

سابیر .م
١٠ / ٩ / ٢٠٢٤

سەرەتا کوردەکان لە ناوچەیەکدا ژیاون کە ململانێی و کارکردی سیاسەتی کۆڵۆنیاڵیزمی بەریتانی و ڕوسیا ڕۆڵێکی گەورەیان هەبووە لە چارەنووسی ئەم ناوچانادا.
بەهۆی ئەم زۆرداری سیاسەتی کۆڵۆنیالیزمەوە وە کارکردی دەوڵەتانی ناوچەکە وە شەڕی نێوان ئیمپراتۆریەتی فارس و عوسمانیەکان ، سەرجەم ئەم فاکتەرانە ڕێگریان لە چوونە پێشەوەو گەشەی ئابووری ئەو میللەتانەی کە لەو ناوچانەدا کۆڵۆنیالیزم دەستیان بەسەردا گرتوون ، هەمیشە جوتیارانی هەژارو چەوساوەکانی کورد هێزی جەماوەری و سووتەمەنی سەرەکی ئەو بزووتنەوە سیاسی و چەکداریانە بوون کە لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندی چینێک و توێژێکی دیاریکراو لە سەرۆک خێڵ و ئاغاکان و شێخەکانی ئەوکاتە هاتوونەتە ئاراوەو وە بەناوی ( سەربەخۆیی کوردستان و کوردان ) جەماوەریان گەوجاندووە .
بەڵام ڕەنج و تەقەللاو خوێنی سەدان هەزار گیان بەختکردووی فریودراو بە (وەهمی شۆڕش و ئاخێزی کوردایەتی ) چۆتە گیرفانی چین و توێژی بۆرژوا پەرستەکان و زۆرداران و ئاغاو دەربەگ و شێخ و مەلاو چینە باڵادەستەکانی کوردو حیزبە خێڵەکیەکانیان، وە نەوە دڕدۆنگەکانیان .
ئەم چینە کۆمەڵایەتیەی کارگەران و چەوساوانی کوردیش تا ئێستاش نەبۆتە خاوەنی بزووتنەوەیەکی سیاسی و جەماوەری سەربەخۆی خۆی و هێشتا گیرۆدەی هزری دواکەوتوانەی کوردایەتی و ڕەعیەت و خێڵ و سوننەتی دواکەوتوانەی فەرهەنگ و ئەدەبی دەرەبەگانەی جنێوفرۆشی لە حیوارو گوفتوگۆدا و کوڕنوشبردنی کۆمەڵایەتیانەی ئەسڵ و نەسەبی خزمایەتی خێڵە دەشتیەکان .
وە هەمیشە چینە باڵادەستەکانی ئێستای کورد بە ناوی دیمۆکراسی و سۆسیال دیمۆکراسی و چەپێکی بۆرژوازیانە وە پاشکۆو ڕیفۆرمیستیە جۆربەجۆرەکانیان خەباتی ئەم چینەیان کردووە بە قوربانی ستراتیجیەت و ئامانجی قەومیانەو هزری کوردایەتی حیزبە خێڵەکی و چەکدارەکانی خۆیان ، وە بەردەوام جەماوەریان هانداوەو و هەڵخڕاندووە کە لە ژێر چەتری ئەم بزووتنەوە نەتەوایەتی و پۆپۆلیستیە کۆنەپەرستانەدا بمێننەوەو لە خەبات و تێکۆشانی سەربەخۆی چینایەتی خۆیان دوور ڕابگرن .
تا جیهانی سەرمایەداری و بەرژەوەندی چینایەتی بمێنێ و تا بەرژەوەندی ئیمپریالیستەکانی جیهان لەم ناوچانەدا بەو جۆرە بچێتە پێشەوە ، وە کۆڵۆنیالیزمی کۆنی خۆیان بەبەرگێکی تازەی لێبڕالیزمانەوە درێژە پێبدەن ، بەردەوام خەڵکان و گروپ و دەستەی داڕزیوو بۆگەنی ووردە بۆرژوا قانگدراو بە هزری کوردایەتی بۆرژوازیانە ، هەڵئەتۆقن و جارێک بەناوی سەربەخۆیی کوردستانەوە ، جارێک بەناوی ئاخێزی کوردانەوە ، جارێک بەناوی گێڕانەوەی ئایدیتێنتی کوردو ، …..هتد ، کە دوورو نزیک بوونەتە پاشکۆی فەرهەنگێکی ئیمپریالیستانەی جیهانی و ە لەوانە سۆسیال دیمۆکراتە جەللادەکانی پڕۆلیتاریای جیهان و ئەوروپا ، ئیتر چ دژ بە میتۆدی خەباتکارانەی مارکسیستی بێت لە ناوچەکەدا ، یان دژ بە خودی بەرژەوەندی ملیۆنەها کارگەرو چەوساوەی کورد بێت ، لە ڕێگەی سووکایەتی و گاڵتەجاڕی بە خەباتی چینایەتی و نێونەتەوەیی پڕۆلیتاریا لە ناوچەکەو جیهان .

هەربۆیە وڵاتە ئیمپریالیستە زلهێزەکان و ڵاتانی ناوچەکەش بەردەوام بە شوێن گەشەپێدان و کۆمەکی مادی و مەعنەوی و بەردەوامبوونی خەباتێکی بۆرژوا ناسیۆناڵیستانەی چەکداری ، یان فیکری ناسیۆنالیستی بوون لە ناوچەکەدا ، لە پێناو ڕێگەگرتن و بەربەست دروستکردن لەبەردەم هاتنە ئاراوەی بزووتنەوەیەکی چینایەتی سەربەخۆی چەوساوەکانی کوردستان ، کە هێزی بالفعل و بنەڕەتی گەورەن بۆ هەر گۆڕانکاریەکی ڕادیکاڵانە لە ناوچەکەدا بە قازانجی لابردنی ئەم هەڵاواردنە قەومی و نەتەوەییەی کە لەم دەڤەرانەدا هەیەو ، وە دواتر دژایەتی و بەرهەڵستی هەر سیاسەتێکی شۆڤێنیستانەو فاشیستیانەی دەوڵەتانی ناوچەکە وە حیزب و هێزە سیاسیەکانیان.

سابیر .م
٦/ ٨ / ٢٠٢٤

مەسەلەی دواکەوتن و نەدانی مووچەو پاشەکەوتکردنی مووچە ، بۆتە تارماییەکی ڕەش بەسەر سەری چینە هەژارو کەمدەرامەتەکانی خەڵکی کوردستان لەو ناوچەیە . ئەم سێبەری تاغوتەی کە بەسەر سەری خەڵکی چەوساوەوە دانراوە، گەلێک هۆی ئابووری، سیاسی ، وە ئەمنی ، وە هەروەها ستراتیجی گەمژاندنی خەڵک و دوورخستنەوەیان لە خەباتی چینایەتی بنەڕەتی هەیە ، کە ڕەنگە لەم کورتە باسەدا مۆڵەتی ئەوەمان نەبێت بچینە سەر ووردەکاریەکانی ئەم هەلوومەرجە وە ئەم سیاسەتە دیاریکراوە.

بەڵام وەک سەرنجێکی سەرپێی ئەوەمان بۆ دەرئەکەوێت ، کە :

یەکەم ؛ سیاسەتی پێکهێنانی حومەتێکی تائیفی و ەقەومی و مەزهەبی لە عێراق ، خۆی لە خۆیدا ستراتیژیەتێکی گەورەی ئیمریالیزمی ئەمریکاو سەرمایەداری جیهانی لە پشتەوە بووەو تا ئێستاشی لەسەر بێت.
دووەم ؛ دانانی ئەم جۆرە حوکومەتە تائیفیە ، بەمانای پێدانی مافی ڕەوای خەڵکی کوردستان نیە، کە بتوانێت سەربەخۆیانە ئیدارەی خۆی بدات.
سێیەم ؛ لە ڕواڵەتدا وەک گەمەیەک یان پلانێکی سیاسی نێوان دەسەڵاتداریەتی هەرێم و بەغدا بێتە بەرچاو ، بەڵام لە بنەڕەتدا خودی تەواوی دەسەڵاتدارانی بەکرێگیراوی کوردو عەرەب و تورکومان و ە ئەوانی تریش ، هەر هەموویان هاوپەیمان و شەریکی یەکترن لە دابەشکردنی دەسەڵاتی سیاسی و داهاتی ئابووری عێراق وە کوردستانیش ، وە بۆ ئەنجامدانی ئەو سیاسەتە مەرکەزیانەی خۆیان وەک لەسەرەوە ئاماژەمان پێکرد ، جۆرێک لە ناتەبایی و ناکۆکی ڕووکەشیانە و سەرلێشێواوی و تەپوتۆز و کوێرکردنی جەماوەر پیادەئەکەن ، وە وای نیشان ئەدەن کە بەرژەوەندی نێوان دەسەڵاتدارانی هەرێم و دەسەڵاتی بەغدا، دوو شتی جیاوازو ناکۆکن بەیەکتر .
چوارەم ، لای هەمووان ئاشکرایە کە خودی حیزبە چەکدارەکانی کورد پشتیوانی سەرەکی ئەمریکیەکان بوون، بە پلەی یەکەم ، وە دواتریش حیزبە شیعەکانی بەرەی موقاوەمەت ، بەکرێگیراوی ڕاستەوخۆبوون لە جەنگی ئیمپریالیستانەی ئەمریکاو ڕۆژئاوا دژ بە عێراق و کوردستان ، وە تا ئێستاش ئەوان سەرخەتی تەواوی ئەو سیاسەتەی ئەمریکاو دەستوورێک کە بۆ عێراق و حوکومەتی مەرکەزی داناوە لە بەغا ئەبەن بەڕێوە .
پێنجەم ؛ خودی کۆمەکی ئەمریکیەکان وە ئیمپریالیزمی جیهانی کە ناوچەی هەرێمی کوردستان بکەن بە نموونەیەکی دەسەڵاتداریەتی بەناو دیمۆکراسیانەی ڕۆژئاوا لە ناوچەکە، وە بیگۆڕن بە ناوچەیەکی ستراتیژی و بنکەیەکی موخابەراتی و چەقی ئاڵوگۆڕی سەرمایە لە ناوچەکەدا ، وە لە ڕووی پێشکەوتنی ئینفڕاستوکتوریەوە واتە گەشەی میعماری و دروستکردنی ناوەندە ڕەفاهیەکان بۆ خودی سەرمایەدارانی بیانی و ناوخۆیی ، کراونەتە هۆیەک و ئامرازێکی بەراوردکارانە لە بەرامبەر بە مۆدێلی حوکومڕانیەتی شیعەو ئێران بەتایبەتی لە ناوچەکانی ناوەڕاست و خوارووی عێراق، واتە ئەم جیاوازی گەشەی میعماریە ی هەرێم نیازێک و ئامانجێکی ستراتیجی سیاسیانەی ئەمریکای لە پشتەوەیە .

شەشەم ؛ دواخستن و پێنەدانی مووچەو ، گۆڕینی بە کێشەیەکی سەرتاپاگیری ناوچەکە ، لە پێناو زیندووڕاگرتن و گەشەپێدانی بیروبۆچوونی ناسیۆنالیستی و شۆڤێنیستی نێوان نەتەوەی کوردو عەرەبە و ، وە ڕێگە گرتنە لەهەر هاوخەباتیەکی هاوبەش لەبەرامبەر خودی تەواوی دەسەڵاتدارانی بۆرژو – کۆمبرادۆری کوردو وعەرەب و نەتەوەکانیتر .
لە لایەک دەسەڵاتدارانی هەڕێم لەپێناو گەیشتن بە ئیمتیازاتی زیاتری خۆیان ، وە دەستگرتن بەسەر تەواوی خێرو بێراتی ئەو ناوچەیە ، کە بواری ئەوەیان بۆ نەماوەتەوە ، مووچەو خەرجی ژیانی خەڵک و خزمەتگوزاریە گشتیەکان پێشکەش بە جەماوەر بکەن ، تاوانی نەدانی مووچە ئەگێڕنەوە بۆ خودی دەسەڵاتداریەتی مەرکەزی ، ئەم کێشەیەش لە سەر بنەمای ئەو ناکۆکیانە هاتۆنەتە ئاراوە ، کە پەیوەندیان بە پشکی بودجەو داهاتی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراقدا بەگوێرەی ڕێژەی دیاریکراوی دەستووری عێراق ، لە بەروارد بە داهاتی نەوت و گازو گومرگی دەروازەکان و داهاتەکانی تری ناو خودی ناوچەکانی هەرێم ، کە ئەچێتە دەسته دەستی دەسەڵاتدارانی هەرێم خۆیانەوە ، کێشەی ململانێەکی گەورەی ڕەوتە شۆڤێنیستیەکانی ناو دەسەڵاتی مەرکەزی دروستکردووە ، لە بەرامبەردا دەسەڵاتێکی قەومی کۆنەپەرست و کەمتەرخەم و مشەخۆر دژ بە جەماوەری خەڵکی هەژار و کارگەرە لە هەرێم .

هەروەها هەوڵێکە لەلایەن حوکومەتی بەغداوە ، بۆ ڕاکێشانی ڕاوبۆچوونی خەڵکی کوردستان و هەرێم ، بۆ لایەنگریکردن لە سیاسەتێکی شۆڤێنیستانە دژ بە خودی خەڵکی هەرێم خۆی ، لەبەرامبەر هەر فەسادێکی ئیداری و فینانسیی کەلە هەرێم ئەنجام ئەدرێت لەلایەن سەرانی دەسەڵاتدارانی ئەو ناوچەیە ، وە داهاتی ئەو ناوچەیە ئەچێتە گیرفانی توێژێکی دیاریکراوی چینە داراکانەوە .

لە سەرجەم کۆی تەواوی ئەم هەنگاوانەو ئەم سیاسەتە ئیمپریالیستیانەو گەشەو دەستگیرۆیی ئەحزابی قەومی حاکم لە هەرێم و مەزهەبی و تائیفی لە بەغدا ، ئامانجە سەرکیەکەی ئەوەیە کە دەسەڵاتداریەتی ئەمریکاو ئێران بە گوێرەی تای تەرازووی سیاسەتە نێودەوڵەتیەکان لە ناوچەکە بپارێزن و ەدرێژە بەم جۆرە مۆدێلە لە حوکمظانیەتێکی تائیفی و مەزهەبی و فیدڕاڵیەتێکی ڕوکەشانە ، بدەن لە عێراق و هەرێم ، ئەمە لە لایەک ، لەلایەکی ترەوە بتوانن رێگری بکەن لە گەشەی هزرو بیری سۆسیالیستی و ڕادیکاڵانە بدەن لە کۆمەڵگادا ، وە خودی جەماوەری کارگەرو چەوساوەکان دوور ڕابگرن وە سەریان نەپەرژێتە سەر ئەوەی کە خەباتی هاوبەشانەی خۆیان دژ بە سەرجەم سەرمایەدارانی کوردو عەرەب ڕێکبخەن ، وە کۆمەڵگا تاسەر لەم سەرگەردانیەتە بهێڵنەوە.

سابیر . م
٢٤ / ٨ / ٢٠٢٤

دارایی عێراق داوای لیستی مووچەی مانگی 8ی هەرێم دەكات – خەڵک میدیا

‏‎

بۆ تێگەیشتن لە گۆڕانکاری پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانی مرۆڤ ، لەهەموو بوارەکانی ژیاندا ، پێوسیتە بگەڕێینەوە بۆ ئەو بنەما ئابوریانەی کە ژیانی مرۆڤەکان و کۆمەڵگای پێوە بەستراوەتەوە.
چونکە پێ بەپێی گەشەی هۆیەکانی بەرهەمهێنان ، پەیوەندیە ئابووری و کۆمەڵایەتیەکانیش گۆڕانکاریان بەسەردا دێت .
وە بەم شێوەیە شانبەشانی ئەم هەلومەرجە تەواوی فاکتۆرە سەرەکیەکانی یاخود کارگردە لاوەکی و بنەڕەتیەکانی ژیانی کۆمەڵایەتی مرۆڤەکان ئەگۆڕدرێن .
تێڕاونینی میتافیزیکی و ئاینیانەی لە چەشنی ئەوەی کە مرۆڤ تەنها بە ( ڕوح ) یان هەست و سۆز ئەژی ، تێڕوانینێکی تاک لایەنەو دوورە لە بنەمای زانستی وە تەنانەت واقیعی ژیانی خودی مرۆڤەکان.
چونکە ئەگەر گریمان ئەم تێڕوانینە ڕاست بێت ، ئەی کەواتە ڕۆڵی هێزەکان وە هۆیەکانی بەرهەمهێنان لە کۆمەڵگای سەرمایەداریدا چیە لەسەر ژیانی مرۆڤەکان ؟
لەکاتێکدا کە ساویلکە ترین و نەخوێنەوارترین مرۆڤی سەر ئەم زەمینە ئەوە ئەزانێت ، کە کۆمەڵگا دابەشبووە بەسەر دوو چیندا، چینێک هایلایڤ ئەژی وە چینێکیش تەنها لەسەر ڕەنجی شانی خۆی نەبێت و ئەگەر کارنەکات ناتوانێ بژی .
ئەوەی شایانی باسە جار بۆجار لەگەڵ پەیدابوون و گەشەی سەرمایەداری و جیهانی نیۆلێبڕالیزم و هەڵپەی خەڵک بۆ کەڵەکەی سەرمایەو وە ڕاکردنیان بەشوێن جیهانی دیگیتاڵیزم و زانستی ڕۆبۆت ، تەواوی پەیوەندیەکانی مرۆڤ و هەست و نەستی ڕاستەقینەیانی لەباربردووەو ئەیانمرێنێت ، هەروەها زیادبوونی ڕێژەی نامۆبوون و هەڵسوکەوتکردن لەگەڵ جیهانێکی ئیفترازی ( نا واقیعی) وە ڕیاکاری و وە گوێنەدان بە کەسایەتی وە حەیسییەتی دروستی مرۆڤانەی خۆیان ، وە خۆچەماندنەوەو وە تەممەلوقیان بۆ ئەو کەسایەتی و هێزانەی کە بەرژەوەندیەک و دەستکەوتێکی مادیان لێوەرئەگرن ، واتە تەواوی هەڵسوکەوت و هەڵوێست و هەست و سۆزو عاتیفەو خۆشەویستی مرۆڤەکان بەگوێرەی قازانج و بەرژەوەندیە مادیەکانی خۆیان ، ئەباتە پێشەوەو هەرچی چۆنێک بێت لەگەڵ نیازەکانی خۆیدا ئەیانگونجێنێت.
هەربۆیە لە لێکدانەوەیەکی زانستیانەی بلیخانۆفدا لە کتێبی ( ڕۆڵی فاکتەری ئابووری لە مێژوودا) ، باس لە ڕۆڵی ئەم فاکتەرە ئابووریە ئەکات لە کۆمەڵگای چینایەتیدا ، بەتایبەت لە ئێستای گڵۆباڵیزەبوونی سەرمایەدا ، باس لەوە ئەکات کە چۆن فاکتەری مادی کارکردی خۆی لەسەر هەست و نەست و مەشاعیری کەسەکان داناوە.
لەوێدا بلێخانۆفی بلیمەتانە بەراوردێک لە نێوان دوو دایکدا ئەکات ، لەناو ئەم کۆمەڵگای چیانیەتی و سەرمایەداریەدا ؛
سەرەتا باس لە جۆری لاوانندنەوەو شین و گریان وا وەیلای بێوە ژنێکی بەتەمەن و هەژار ئەکات لە گوندێکدا ، کاتێک کە لەسەر تەرمی کوڕە تاقانەکەیدا شین و واوەیلا ئەکات ، وە چۆن وە بە چ جۆرێک شین و واوەیلاکەی بەدەم گریانەوە بە سەر تەرمی کوڕەکەیدا هەڵئەدات ، کە بەم شێوەیە ئەلاڵێتەوەو گوزارش لە خەمی ژیانی خۆی ئەکات کە ئیتر چی بەسەر دێت دوای مردنی کوڕەکەی ؟

( ” بەدەم گریانەوە ئەپرسێت ، کە کێ ئەتوانێت چاودێری و خزمەتی من بکات بەم بێکەسیە ؟!
ئیتر ئەو کاتە بۆ خۆم هەر ئەبم بە ژنە سواڵکەرێکی هەژاری بێدەرەتان و هیچیتر !
کێ لە سەرمای پایزو زستاندا بە هانامەوە دێت و فریام ئەکەوێت ، وە داری سووتانم بۆ دێنێت وە وردیشیان بکات بۆم ؟
وەکێ ئەچێت بۆ ڕاو شکارو پەیداکردنی بژێوی ژیانم و کەروێشکێکی کێوی بێنێتەوە ؟
ئای کاسیانۆڤنای داماو ، تەواو کوڕەکەشت مرد ، وە تفەنگی کوڕەکەشت بە هەڵواسراوی مایەوە، بۆ خۆی ژەنگ ئەیخوات ! “) ( ١)
بەڵام ئەگەر بەراووردی شین و گریان و وایلای دەوڵەمەندەکان بکەین، سەیر ئەکەیت فاکتەرە ئابووریەکان کاریگەری و ڕەنگدانەوەیان هەیە لەسەر ژیان و هەست و نەستی و خۆشەویستی وە خۆشی و ناخۆشی ئەوانیش ، با بزانین ژنە دەوڵەمەندێک چۆن گوزارش لە ماتەمینی و ناخۆشیەکانی خۆی ئەکات و لەکاتی شین و گریان واوەیلای مردنی مناڵەکەی چۆن ئەلاڵێتەوە وە ئەڵێ
( ” ئەی گیانەکەم ، ئای چەندین ئێوارەو شەوانی خۆش و دڵڕفێن بەسەر بردووە لەگەڵ مناڵەکانمدا و ئەوکاتانەی کە هەموویان بەدەورمەوە لە نزیکی دایکیان لەسەر باوەش و ڕانم پاڵئەکەوتن و لەو کاتانەدا کاتی خۆم بە بیرکردنەوە لێکۆڵینەوە لەسەر زمان و ڕێزمان و مێژووو بەسەر ئەبرد ، وە هەندێکیش لە دۆستەکانمان لەولاوە لە سووچی لای زۆپاکەوە بەیەکەوە دەمەتەقێیان بوو !
بەداخەوە
ئەو کاتە ئەو ژیانە خۆشەم بەکەم ئەگرت !
بەڵام ئەوەتا دەستی ستەمی ڕۆژگار کچەکەی لێسەندم !
ئای چ جەرگ سووتانێکە ، خوا سەبووریم بدات !
تەنانەت خۆشیم لەهێچ شتێک نە ئەبینی ئەو ساتە وەختانەی کە ئەمبینی دڵی ناخۆشە، تەنانەت پەست و دڵگران و تووشی خەمۆکی ئەبووم ، تەنانەت خۆشیم لە هیچ شتێک نەئەبینی ئەو ساتە وەختانەی کە جێم ئەهێشت و ئەچووم بۆ ئاهەنگە خۆشەکانی هەڵپەڕکێ و سەماکردن ، لەو کاتەدا کە لەناو نیگای چاوەکانیدا خەم و پەژارەم بەدی بکردایە . ” «٢٧») (٢)
ئەم بەراورد کردنەی جۆرج بلێخانۆف بۆ هەست و نەستی ئەو دوو دایکە ، بە واتای ئەوە نایەت کە دەوڵەمەنەکان مناڵەکانیان خۆشتر ئەوێت ، بەڵکە بەو مانایەیە کە هەست و سۆزێ هەریەکەیان بەجۆرێک نمایش لە ژیان و گوزەرانی خۆی ئەکات و ڕەنگدانەوەی ووردەکاری بنەمای بژێوی ئەوانە ، هەروەک چۆن لە شیوەنی دایکە هەژارەکەدا ئەبینرێت کە ژیانی وە مانەوەی بەند بووە بە کوڕەکەیەوە ، بەڵام لە شیوەنی دایکە دەوڵەمەنەکەدا ئەوەمان بۆ ئەخاتەڕوو کە وردەکاری ژیان ئەو چەند خۆش بووەو ، مردنی کچەکەی ئەو یادەوەریە خۆشانەی وەبیرئەهێنێتەوە کە لەکاتی خۆیدا وە لە سەروەختی ژیانی کچەکەیدا تیایدا ژیاوە .

هەربۆیە .
کاتێک کە هەریەکێکمان لەوە تێبگات کە سەرچاوەی بەرخورد و ڕەفتاری مرۆڤەکان لە کوێوە سەرچاوە ئەگرێت ، وە لەبەر چ هۆیەک بەو شێوەیەهەڵسوکەوت و ڕەفتار ئەکات ، ئەو کاتە کێشەیەکی گەورەمان لە لێکدانەوەی چۆنیەتی ئەو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیانەدا نامێنێت ، وە بگرە نزیکترمان ئەکاتەوە لە بنەماکانی ژیانی مرۆڤەکان و چۆن کۆمەڵگا دابەشبووە بەسەر بە دوو چینی کۆمەڵایەتی ، وە هەنگاوێک نزیکترمان ئەکاتەوە لە کۆتایی هێنان بەم پەیوەندیە ساختەکاریەکانی کۆمەڵگای سەرمایەداری وە خەبات و تێکۆشانی پێویست بۆ ژێرەو ژوور کردنی کۆمەڵایەتیە چینایەتیە و بەرژەوەندیە ئابووریانەی ئەم جیهانە ، وە بنیاتنانی (جیهانێکی نوێ وە دنیایەکی نوێ ) کە هیچ بەرژەوەندیەکی چینایەتی تێدا نەبێت
، .
لە کۆتاییدا چەند ووشەیەک لەسەر بلیخانۆف بڵێم ، ئەویش ئەوەیە ؛ کە بلیخانۆف ڕاستە لە کۆتاییەکانی ژیانی سیاسی خۆیدا چووە بەرەی مەنشەفیکەکان و دژ بە شۆڕشی ئۆکتۆبەر وە درێژەپێدانی وەستایەوە وە ووتی( نە ئەبوو دەستمان بدایەتە چەک)! کە بەم هەڵوێستەشی چووە ناو بەرەی (دژە شۆڕش) ، بەڵام ئەوەمان بیر نەچێتەوە کە خودی بلێخانۆف دامەزرێنەرو گەشەپێدەری ڕەوتی مارکسیزم بووە لە ڕوسیادا و بلیمەتیەکی بێوێنەی نواندووە لە سەرخستن و زیندووڕاگرتنی بیروبۆچوونەکانی مارکس و ئەنگلز ، وە ماموستای خودی لێنینیش بووە ، وە ئەو نووسیانەی تا ئەو کاتە ساتەی کە نەچووبوە ڕیزی بەرەی دژ بە شۆڕشەوە ، وەک هەر یەکێک لە ئوروستۆکراتەکانی تری ڕووسیا ، بە گرنگترین و بەسووترین سەرچاوەکانی ماکسیزم و ماتێڕیالیزمی دیالەکتیک و مێژوو دائەنرێن ، وە زۆر بلیمەتانە ناوەرۆکی ڕاستەقینەی بۆچوونەکانی مارکس و ئەنگلزی نەک بۆ ڕوسیا بگرە بۆ گشت پڕۆلیتاریای جیهان شیکردۆتەوەو داکۆکی لێکردووە !
ئومێدەوارم هەر تێکۆشەرێکی سیاسی کە سەرقاڵی ڕووخاندنی سەرمایەداری وە تێگەیشتن لە ماتێریالیزمی دیالەکتیک وە میتۆدی شۆڕشگێڕانەی مارکس و ئەنگلز ە ، تەواوی ئەو کتێبە کۆنانەی بلێخانۆف بخوێنێتەوە ، چەندێک کە بۆمان بکرێت ، بەبێ ئاگاداربوون و خوێندنەوەی ئەم لێکدانەوانەی بلێخانۆف بۆشاییەکی گەورەو پایەیەکی سەرەکی مەعریفی و زانستی لەم ناوچانەدا سەبارەت بە تێگەیشتن و شیکردنەوەی باسەکانی خودی مارکس و ئەنگلز و تەنانەت مارکسیزم وەتا ئەو کاتەش وەک بەڵشەفیکێک خەباتی کردووە شانبەشانی لێنین ، ئەم بۆشاییە بەبێ ئەم شیکارە مەعریفیانەی بلێخانۆف پڕ نابێتەوە .

سابیر م.
٩ / ٨ / ٢٠٢٤
—————————-
(١) لە کتێبی ( ڕۆڵی فاکتۆری ئابووری لە مێژوودا) بلیخانۆف ، ل. ١٦٠-١٦١ ، وەرم گێڕاوەتە سەر کوردی
(٢) هەمان سەرچاوەی پێشوو .ل.١٦١
‏‎٢٧» [ فیکتۆر هۆگۆ : ” التأملات ” – ( تێڕامانەکان) . دەقە فەڕەنسیەکە .
یان ئەتوانن بگەڕێنەوە بۆ وەرگێڕانەکانی نووسینەکانی بلیخانۆف کە کردوومانە : ( “هونەر و تێڕوانینی مادیانە بۆ مێژوو “) ]

ڕۆژی ٥ / ٥ / ١٨١٨ ڕۆژی لە دایکبوونی کاڕڵ مارکسە ، کە خۆی لە خۆیدا لەدایکبوونی میتۆدێکی شۆڕشگێڕانەی خەباتی بەردەوامە دژ بە سەرمایەداری .
مارکس خۆی مردووە وەک لاشە، بەڵام میتۆدی بیرکردنەوەی لەسەر تاسەری جیهاندا هەمیشە زیندووەو ، ڕوو لەبەرزیەو بۆتە تارمایەکی زۆر ترسناک بۆ خودی بۆرژواکان و دەسەڵاتەکانیان لەسەرتاسەری جیهاندا .
یەکێک لەو خاڵە بنەڕەتیانەی کە پەیوەندیان بە میتۆدی مارکسەوە هەیە بۆ لێکدانەوەو ڕەخنە گرتن لە جیهانی سەرمایەداری و سیستەمی بەرهەمهێنان وە جێگاو ڕێگای کۆمەڵگاکان ، ئەوەیە کە میتۆدی خەباتکارانەی ئەو تەنها وابەستە نیە بە ئاین و دژایەتی ئاینەوە .
جێگاو ڕێگای کۆمەڵگاکان لە پڕۆسەی خەباتی چینایەتیدا ، لەسەر بنەمای کۆمەڵگای سۆکۆلاریستی و زانست پەروەرەکان وە کۆمەڵگای ناسۆکۆلاریست و ئاینی و ەدژ بە زانست ، دەستنیشان ناکرێن و ناخەمڵێنرێن.
کۆمۆنیزمی مارکس لە پێناو سۆکۆلاریزە کردنی کۆمەڵگا نەهاتۆتە ئاراوە، کۆمۆنیزمی مارکس لەبەرامبەر خودی ئاینەکان وە بەرەی دژ بە سۆکۆلایزم و دژ بە زانست نەهاتۆتە ئاراوە ، کۆمۆنیزمی مارکس دژ بە بنەما ئابووری و سیاسیانە هاتۆتە ئاراوە، کە بتوانێت ڕەگ و ڕیشەی چەوساندنەوەی چینایەتی و خاوەنداریەتی تایبەتی دەستکۆتا بکات، وە چینە چەوساوەکان و پڕۆلیتاریا لە سیستەمێکی چەوسێنەرانە دەربهێنێت ، کە ئەوانی کردووە بە کۆیلەیەک و کاڵایەک کە کڕین و فرۆشنیان پێوە ئەکرێت.
کۆمەڵگای سۆکۆلار و زانستخواز پێوەر نیە بۆ ئازادی و سەرفرازی چینە چەوساوەکانی کۆمەڵگاو پڕۆلیتاریا ، بەڵکە بەپێچەوانەوە خۆی لە خۆیدا بەشێکی دانەبڕاوی کۆمەڵگای سەرمایەداریەو ، هەموو زانست و سۆکۆلاریزمێک بە قازانجی لێبڕاڵیزمی بۆرژوازی ئەچێتە پێشەوە.
وە تەواوی دەستکەوتە زانستی و عیلمانیەکان وە دیگیتاڵیزم و گەشەی تەکنۆلۆژیای مۆدێرن و زیرەکی دەستکرد ..هتد لە ژێر چاودێری و بە گوێرەی بەرژەوەندیەکانی گەشەو کەڵەکەی سەرمایەو بەرژەوەندیە مۆنۆپۆڵیەکانی ئیمپریالیزمی جیهانی دەستنیشان ئەکرێن وئەچنە پێشەوە.
خودی جیهانی ئەمڕۆو دوێنێش هیچ کات لەسەر بنەمای دابەشکاری لە نێوان کۆمەڵگا ئاینی و کۆنەپەرستەکان وە کۆمەڵگای سۆکۆلار و زانستخواز و عیلمانیەکان دەستنیشان نەکراوە ، و لێکنەدراونەتەوەو وە لەسەر ئەو بنەمایە شیکاریان بۆ نەکراوە.
بەڵام بابزانی بۆچی کۆمۆنیزمی مارکس وە میتۆدی هزری مارکس لەلایەن کۆمۆنیزمی بۆرژوازی و بۆررژوا چەپەکان تەنها و تەنها لە چوارچێوەی ( ئاینداری و دژ بە ئاینبوون ) دا لێکدراوەتەوەو شێوێندراوە و ناوەرۆکی شۆڕشگێڕانەی هزرو میتۆدی مارکسیان ، گۆڕیوە بە لایەنگریکردن لە سۆکۆکاریزم و زانست و دژایەتی ئاین و وثیۆلۆگی ( Theology) ؟
وە ئایا ئەم باسە مانای ئەوە ئەگەیەنێت کە مارکس ڕۆڵی ئاینی بە باش و پۆزەتیڤانە ئەژمارکردووە ؟ بێگومان نەخێر ، لەلای مارکس ئاین ڕۆڵێکی خەفەکەرو سەرکوتگەری ڕوحیەتی شۆڕشگێڕانەی جەماوەر لەبەرامبەر سەرمایەداری وە چینە داراکان ئەگێڕێت ، ڕەنگە یەکێک بێت و بپرسێت ئەی ئەوە نیە کە لە زۆربەی ڕێکخراوە جیهادیە ئاینیەکاندا وەک ئیسلام دژ بە داگیرکەران ئەجەنگن ؟! مەگەر ئەمە شۆڕشگێڕبوون نیە ؟! بێگومان ئەگەر بەدیدگاو هزری کەسێکی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیانە بیربکەینەوە ، وە لەمەودایەکی تەسکی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازیەوە بۆ وەدەستهێنانی ئیمتیازاتی زیاتر ، ئەو کاتە هێزێکی بەرهەڵستکاری بۆرژوازی لەبەرامبەر دەسەڵاتێکی سەرکوتگەر و بۆرژوازیدا ئەم چالاکیانە بە شۆڕشگێڕانە لە قەڵەم ئەدەن یان ئەژمار ئەکرێن .
مارکس ڕۆڵی ئاین لە پڕۆسەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا ئەبینێتەوەو ، وەک بەشێک لە سەرخانی بۆرژوازی سەیری ئەکات ، بە گۆڕینی پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنان و کۆتاکردنی دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی لەلایەن( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا) وە زەمینە سازی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی بۆ گواستنەوەی کۆمەڵگا بەرەو سۆسیالیزم ، خودی ئاینیش زەمینەکانی مانەوەی خۆیان لەدەست ئەدەن .
زۆر جار قسەوباس و نووسینەکان لەسەر خودی شێواندنی هزری شۆڕشگێڕانەی مارکس کراوە ، هەروەک لێنین و بەڵشەفیەکانیش کردوویانە ، وە بگرە ڕۆڵێکی گەورەیان بینیوە لە زیندوکردنەوەی ئەم میتۆدە شۆڕشگێڕانەیەی مارکس و ئەنگلز.
هەروەها مێژووی خەباتی چینایەتی لە ئەوروپا و جیهانی پێشکەوتو وە سۆکۆلاری ، گەیشتۆتە ئاقارێک کە جاربۆجار کۆمۆنیزمی بۆرژوازیی و بۆرژوا چەپەکان هەنگاوی ژەهراوی زیاتر ئەنێن بۆ شێواندنی ئەم هزرە شۆڕشگێڕانەیە.
یەکێک لەو قوتابخانە میراتی و بەرچاوەکانی ئەمڕۆی جیهانی سۆسیال دیمۆکراسی مۆدێرن و سۆکۆلاریزمی ئەوروپا بریتیە لە EUL/ NGL (یەکێتی چەپەکانی ئەوروپا – چەپی سەوزی نۆردی) ، ئەم پێهاتە سیاسی و ڕێکخراوەیەی بۆرژوازی کە بەناوی مارکس و کۆمۆنیزمەوە قسە ئەکات ، ئەرکی سەرەکی مراندنی ئەو میتۆدە شۆڕشگێڕانەیەی مارکسە .
وە ئەوەی شایانی باسە ئەم ڕێکخراوە ئیمپریالیستیەو وە چەندین ڕێکخراوەی تر ، ئەرکی سەرەکیان ئەوەیە کە درێژە بە هەوڵێکی بێهودەی کۆنی خودی بۆرژواکان بدەن بۆ شێواندنی هزرو و میتۆدی مارکس ، هەر لەگەڵ ساتەوەختی هاتنە ئاراوەی ڕەخنە تێکشێنەرەکانی بۆ خودی بنەماکانی ئابووری سیاسی بۆرژوازی.
سۆکۆلاریزمی بۆرژوایی و دژ بە ثیۆلۆگی و ئاینەکان بەشێوەی جۆراو جۆر خۆیان نمایشکردووە ، وە بەشێکیان وەک بۆرژوا چەپەکان کە خۆیان بە میراتگری مارکس ئەزانن .
لە ئەوروپا و جیهانی پێشکەوتوی سەرمایەداری (سۆکۆلاریزم ) بووە بە پەرچەمی دژایەتی و ڕەگەزپەرستی ئاینی، وە هەڵاواردنی کەمایەتیە ئاینیەکان . وە سۆکۆلاریزم بۆتە هێلانەی هاوبەشی بۆرژوا لێبڕاڵەکان و بۆرژوا چەپەکان ، بنەماو پێکهاتەی سیاسی ئەو جموجوڵانەی کە بەناوی سۆکۆلاریزمەوە لە ژەوروپاو جیهانی سەرمایەداری پیادەئەکرێت، شایەتحاڵی
لەسەرەتادا ڕۆژنامەی دانیمارکی ( یۆڵاندس بوستن) کە پشت بە ئایدیۆلۆژیایەکی لێبڕاڵانەی خۆپارێزانەیە ( کۆنسەرڤاتیڤ ) وە سەر بە پارتی پارتی گەلی پارێزگارە ، لە 30/ 9 ی ساڵی 2005 هەڵسا بە بڵاوکردنەوەی وێنە کاریکاتێریەکانی محمد وەک پێغەمبەری موسوڵمانەکان ، دواتر لە 10 ی کانونی دووەمی / 2006
ڕۆژنامەی نەرویجی بی ماگازیننێت وە ڕۆژنامەی ئەڵمانی دی فێڵیت ، کە ئەویش سەر بە ئایدیۆلۆژیایەکی لێبڕاڵانەی خۆپارێزانەی کۆنسەرڤاتیڤە ، وە ڕۆژنامەی فەڕەنسی فڕانس سۆیر و شارڵی ئێبدۆ کە سەر بە ئایدیۆلۆژیای ( بۆرژوا چەپەکانە ) لە ساڵی 2006 ، وە گەلێک ڕۆژنامەی تریش وێنەکانیان جارێکیتر بڵاوکردەوە.
میتۆدی کاکردن لەسەر برەودان بە سۆکۆلاریزمی بۆرژوازی ، هەوڵێکی سۆسیال دیمۆکراتیانەی ڕیفۆرمیستانەیە ، بۆ بنیاتنان و هێنانە ئاراوەی زەمینەکانی یاخود پێشینەکانی گواستنەەی کۆمەڵگای سەرمایەداری ، بەرەو کۆمەڵگای سۆسیالیستی .
ئەم جۆرە نەخشەسازیە بۆ گۆڕینی کۆمەڵگا ، لەسەر بنەمای دژایەتی ئاینەکان و ثیۆلۆگی بە شێوەیەکی گشتی هیچ پەیوەندیەکیان بە میتۆدی مارکسەوە نیە، بەڵکە هەوڵێکی ژەهراویە بۆ گۆڕینی کۆمۆنیزمی مارکس بە کۆمۆنیزمێکی بۆرژوازیانە .
هەوڵێک کە بێهوودە تەواوی ستراتیژیەتی ئیمپریالیزمی ئەمریکی و جیهانی و دامودەزگا مێدیایی و موخابەراتەکانیان وە هۆڵیوود لەسەر ئەوە کۆکن ، کە پێویستە دژایەتی کۆمۆنیزم بکرێت ، دژایەتیەکی فێڵبازانەی سۆسیال دیمۆکراتیانە ، دژایەتیەک کە کار لەسەر شێواندن و لە گۆڕنانی میتۆدی مارکسە ، وە تەنها مرۆڤایەتیان خستۆتە بەردەم چەندین لێکدانەوەی جیاواز لە تێڕوانینی نادروست لەسەر تێگەیشتن لە میتۆدی مارکس ؛ بەتایبەت لە ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مۆ* ساد کار لەسەر دوو تەوەرە ئەکات ، یەکەمیان : مارکس مولحیدەو دژایەتی تەواوی ئەو کەسانە یان ئەو کۆمەڵگایانە ئەکات کە باوەڕیان بە ئاینەکان وەک ئیسلام هەیە . دووەمیان : مارکس جوولەکەیەو دژایەتی هەموو جوولەکەکان ئەکات . تێکەڵکردنی تێڕوانینی مارکس لەسەر ئاین و ەڕۆڵی لە خەباتی چینایەتیدا ، بە مەسەلەی دژایەتیکردنی ئەو جەماوەرەی یان ئەو کۆمەڵگایانەی کە تیایاندا ئاینێکی دیاریکراو زاڵە ، تەواو بدعەیەکی بۆرژوازیانەیە.
هەروەها تێڕوانینێکی کوشندانەی تر بۆ شێواندنی میتۆدی مارکس ، ئەوەیە کە کۆمەڵگای سەرمایەداری لە ڕێگەی ڕیفۆرم و چاکسازی و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی یان ڕێکخراوەو سەندیکاو نقابە پیشەییە جیاوازەکانەوە ، یان هەر مۆدێلێکی تری ڕێکخراوەی جەماوەری ، توانای ئەوەیان هەیە کە پێشینە گرنگەکانی گواستنەوە بەرەو کۆمەڵگای سۆسیالیستی فەراهەم بکەن .
ئێدوارد بڕنشتاین و کاڕڵ کاوتسکی سەر قافڵەی ئەم جۆرە لە تێڕوانینە ژەهراویانە بوون ، بۆ شێواندنی میتۆدی مارکس ، وە بۆرژوا چەپەکان و سەوزەکان و یەکییەتیەکانیان زادەی ئەم جۆرە میتۆدە بۆرژوازیەی سۆسیال دیمۆکراسیەن ، کە خۆی لە خۆیدا بۆتە سەرخانێکی فیکری پێویست بۆ وڵاتانێکی ئیمپریالسیت ، کە توانیان دەوڵەتی خۆشگوزەرانی و ڕەفاە دروستبکەن ، لەسەر بنەمای کەڵەکەی سەرمایەیەک کەلە وڵاتانی هەژارو و ناوچەکانی تری جیهانەوە ، لە ڕێگەی داگیرکاری و شەڕو چەوساندنەوەو دەستگرتن بەسەر سەرچاوە گرنگە سروشتیەکانی کەرەسەی خاوو نەوت و سووتەمەنی و گازو هەروەها دەستگرتن بەسەر شوێنە ستراتیجیەکانی بازرگانی وە ئەمنی و ئابووری جیهانی .
بۆرژوازی جیهانی و ئەمریکا ، دامودەزگا موخابەراتی و مێدیاکانیان وە ڕۆژنامەو گۆڤارەکانیان وە سیستەمی پەروەردەو فێرکردن و …هتد لە سەر ئەم سێ تەوەرە سەرەکیە کاری بەردەوامی خۆیان درێژە پێئەدەن ، وە وەک ئەرکێکی سەرەکی خۆیان لە ناوچەکانی بەناو ڕۆژهەڵاتی ناوین و جیهان لە ئەستۆ گرتووە .
یەکێک لەم بلۆکە ڕیفۆرمیستیە باوانەی کە توانیان میتۆدی مارکس بشێوێنن ، وە ببن بە لایەنگری ئاینەکان و لە مەراسیم و بۆنەکانیاندا بەشداری ئەکەن وە کاری هاوبەش لەگەڵ خودی بۆرژوا تائیفی و قەومیەکان و مەزهەبیەکان ئەکەن ، سەرهەڵدانی ستالینیزم وەک ڕیفۆمیزمێکی چەپی شەعبەوی و میللی لەسەر ئاستی جیهان و ناوچەکە ، کە لە حیزبە بەناو شیوعیە تەقلیدیەکانی وەک ح. ش.ع دا بەرجەستە بۆتەوە.
هەروەها ڕەوتێکی تری سۆسیال دیمۆکراتیانەش کە میتۆدی خەباتکارانەی مارکسیان شێواندووە ،وە لەو ناوچانەدا سەریان هەڵدا وە برەویان پێدرا بەدوای شۆڕشی ئێران ١٩٧٩ ، ڕەوتی ( کۆمۆنیزمی کرێکاریە ) ، کە خۆی لە خۆیدا جۆرێکە لە پێکهاتەی فیکری لێبڕاڵیزمی ئەوروپایی و میتۆدی بۆرژوا چەپەکانی ئەوروپا کە کار بۆ بە سۆکۆلاریزەکردنی کۆمەڵگای ناوچەکەو و دژایەتی کۆمەڵگا ئاینیەکانیان ئەکەن .
تا سەرمایەداری و چەوساندنەوەی چینایەتی شەڕو هەڵاواردن و بێمافی و سووکایەتی بە کەمایەتیە کۆمەڵایەتیەکان و هەڵاواردن لە نێوان میللەتان و ئاینەکان …هتد مابێت ، مارکسیش هەر زیندووە ، وە میتۆدی شۆڕشگێڕانەی مارکس زۆر لەوە بەهێزترە کە بۆرژوا چەپەکان بتوانن بیشێوێنن .

و.سابیر
٧/ ٥ / ٢٠٢٤

بەگوێرەی لێکدانەوەی پێشهاتە جیهانیەکان، چارەنووسی ڕۆژهەڵاتی ناوێن، بەستراوەتەوە بە ڕکابەری زلهێزە جیهانیەکانیەوە ، هەربۆیە دژایەتی ڕادیکاڵیزمی ناو کۆمەڵگا ، وە گەشەی بۆچوونە قەومی و ناسیۆنالیستی و ئاینی و مەزهەبیەکان و هەرچی خورافاتی سەدەکانی ناوەڕاست ، هەروەها دروستکردنی فەوزاو شەڕی ناوچەیی و لۆکاڵێ وجیهانی لە ناوچەکەدا ، وە ئاسانکاری بۆ دروستکردنی دەیەها باندو ڕێکخراوی تیرۆریستی و مەزهەبی و خێڵەکی و سەلەفی و …هتد ، وە زیندووکردنەوەی ئاینە بەسەرچوەکانی مێژووی کۆنی ناوچەکە ، و ە سەرگەرمکردن و هاندانی جەماوەر لە ڕێگەی مێدیا خۆماڵیەکان و دەسەڵاتدارە بەڕێوەبەرەکانیانەوە ، کە جەژنە قەومی و ئاینیەکان بکەن بە بناغەی کەسایەتی وئایدیتێنتی تاک بە تاکی جەماوەر لەو ناوچانەدا ، تا بتوانن لەم ڕێگەیەوە خەباتی چینایەتی دژ بە دەسەڵاتدارانی بەکرێگیراوو نمایەندە ناوخۆییەکانیان لەو ناوچەیەدا ئیفلیج بکەن وە دژایەتی بکەن تا ئاستی سەرکوتکردنیشی .
ئەمانەش بریتین لە یەکێک لە ئامانجە سەرەکیەکانی ستراتیژیەتی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە دوای شەڕی ساردی جیهانی دووەمەوە ، وە لەم پێناوەشدا هەوڵ ئەدەن کە هەژموونی ئێران بەهێزترو بەهێزتر بکرێت ، وەک ئەلگۆیەکی کارا بۆ دژایەتی کۆمۆنیزم و ڕادیکاڵیزم لە سەراپای ناوچەکەدا، لە پێناو مانەوەی دەسەڵاتدریەتی وە هەژموونی ئابووری و سیاسی خۆیان لەو ناوچە ستراتیژیەو بگرە تەواوی جیهانیش .
هەربۆیە کارکردن لەسەر دنە دان و گەشە پێدانی هەموو هزرو بۆچوونێکی میللی و تایەفەگەری و عەشیرەتی و ، وە ڕاگرتنی جەماوەر لە فەلەک و بازنەی بۆ نموونە
( کوردایەتی) وە ( عروبە) و ..هتد ، وە شەڕە مەزهەبی و ە کڵانیەکان و گۆڕینی ئایین بەسەرچاوەو بنەمای یاسا مەدەنیەکان لەو وڵاتانەدا بوونەتە سەرخەتی سیاسەتەکانی ئەوان .
هەروەک ووتمان مەبەست لەم ستراتیژیەتە دژایەتی ڕادیکاڵیزم و خەباتی چینایەتیە وە ڕێگە گرتنە لەسەر هەڵدانی میتۆدو هزری خەباتی چینایەتی لەو وڵاتانەدا ، هەربۆیە سەیر ئەکەیت ، کە سوودورگرتن لە بۆنەو جەژنە نەتەوەییانە یان ئاینیانە ، بۆتە کاری سەرەکی حیزبە دەسەڵاتدارەکان و مێدیاکانیان ، تا بتوانن زۆرترین جەماوەر هەڵخڕێنن بۆ بەشداریکردن لەم بۆنانەداو ، وە خۆڵ بکەنە چاویان ، وە هەوڵدان بۆ گێڕانی ئەم جەژنانە لە گەڵ خودی چەوسێنەرانی ناوخۆیی خۆیان و ئاشتی و تەبایی چینیایەتی لەناو خەڵکی ئەم ووڵاتانەدا ڕابگرن ، بە قازانجی مانەوەی دەسەڵاتداریەتی خۆیان .
هەموو تاک و کەسێک و تەنانەت گەلێکیش مافی خۆیەتی کە چۆن نمایش و گوزارش لە خۆشی و بۆنە کەسایەتی و قەومی و ئاینیەکانی خۆیان ئەکەن ، باسەکە پەیوەندی بە ڕێگەگرتن لەم ئازادیە نیە !
باسەکە پەیوەندی بە کارێکی سیستماتیکی سیاسی داڕێژراە ، پەیوەندی بە هەوڵدانێکەوە هەیە کە ئاڕاستەی بردنە پێشەوەی ئەم ئاهەنگانە بە قازانجی خۆیان بەرنە پێشەوە ، وە کار لەسەر گەوجاندنی جەماوەر و خۆڵکردنە چاویان و ئاهو ناڵە و برسیەتی و بێمووچەیی و نەداری وە نەبوونی خزمەتگوزاریەکان وە ئازادیە سیاسیەکانی ئەوان لە بیر بەرنەوە ، وە نەچنە سەر فەلەک وە تەوەرەی هزری خەباتی چینایەتی ، وە هەمیشە ئەوان وک دیلی دەستی ناسیۆنالیزم و مەزهەب و قەومچیەتی و خێڵگەرایی و ..هتد بەردەوامی بهێڵنەوە .
هاتنی بەهارو وەک وەرزێکی نوێی بووژاندنەوەی سروشت و ژیانی نوێی ساڵ
( نەو رۆز ) ، هەر لەکۆنەوە گەلانی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوین وە لەوانەش کوردەکان بەو بۆنەیەوە خۆشی و ئاهەنگی خۆیان گێڕاوە .
کۆمەڵگای چینایەتی ئێستاو قەڵشتی قووڵی دابەشبوونی کۆمەڵگای کوردیش بەسەر دوو چینی بەرچاو ، خۆی لە خۆیدا ئاڵوگۆڕی بەسەر چەندایەتی و چۆنایەتی گێڕانی ئەم ئاهەنگ و بۆنانەشدا هێناوە ، بەڵام هەمیشە دەسەڵاتداران و حیزنە قەومیە کۆنەپەرستەکانیان لەهەوڵی ئەوەدان کە تەبایی گەل و ڕاگرتنی ئارامی چینایەتی و هەوڵدان بۆ خەفەکردنی ناڕەزایەتیەکانیان لە شوێنێکدا ڕابگرن ، وە هەمیشە لەهەوڵی ئەوەدان کە ژیانی کۆن و نوێی ئەم میللەتە لەیەک بدەن وە ئاڵای کوردستان بکەن بە سومبوڵی تاک بە تاکی کۆمەڵگا لە ژێر سایەی دەسەڵاتداریەتی خۆیاندا .
ئەم هەلومەرجە ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتیە نوێیەی دەسەڵاتداریەتی چینە باڵاکانی کوردو حیزبە چەکدارەکانیان ، ئەرکێکی نوێی تازەی هێناوەتە ئاراوە بۆ یادکردنەوەی ئەم بۆنە مێژوویە ، ئەرکێک کە پێویست بە خەباتێکی نوێ ئەکات لەگەڵ هاتنی ئەم ڕۆژە نوێەدا، نەک خولانەوەو قەتیسمان لە ناو هەمان ئەدەب و کولتووری سەدەکانی ناوەڕاستدا لەوابەست بە ئاهەنگێڕانی ئەم ڕۆژە ، فریودانی جەماوەر بە گێڕانی ئەم ئاهەنگانە وە کردنە بەری پۆشاکی کوردی وە میللی ناتوانێت ڕێگە چارەی ڕزگاربوونی ئەم جەماوەرە بەرینەی چەوساوەکانی کوردستان بێیت ، لە جەورو ستەمی سەرمایەداری و ە تەنانەت لە هەڵاواردنی نەتەوەییش لەبەرامبەر میللەتانی تری ناوچەکە .
تەنها ڕێگە چارەیەک بۆ گێڕانەوەی شکۆی خۆشی و کەسایەتی و ەنەتەوەیی چەوساوەکانی کوردستان ، هەوڵدانە بۆ بەڕێخستنی بزاڤێکی شۆڕشگێڕانەی مارکسیستی دوور لە ناسیۆنالیزم و مەزهەب و خورافات و دەمارگیری نەتەوەیی، بە ئیلهام وەرگرتن لە خەباتێکی سەرتاسەری گەورەتردا کە پێویستە لەو ناوچانەدا بێتە ئاراوە.
لەم نێوەدا باڵی چەپی بۆرژوازی لە جیهاندا واتە چەپێکی ناسراو کە هەمیشە مارکسیزمی کردووە بە قوربانی بەرژوەندیە بەرتەسکەکانی خۆی ، وە لەپەرلەمانی ووڵاتانی ئیمپریالیستدا هاوبەشی حاکمیەت و دەسەڵاتداریەتی ئەوانن ، وە بێجگە لەمەش ئەوانەش کە هێشتا بە کردەوە نەبوونەتە هاوبەشی حاکمیەتی دەسەڵاتدران ، بەهەمان میتۆدو هزری ڕیفۆرمستانەو چاکسازیانەی بۆرژوازیانەی ئەواندا تێپەڕ ئەبن و پیادەی هەمان هزرو میتۆدی فیکری و سیاسی ئەوان ئەکەن.
هەرئێستا چەپە ڕیفۆرمیستەکانی ئەوروپا و ئەمریکاو جیهان لەلایەک پیرۆزبایی هاتنی مانگی ڕەمەزان و جەژنە ئاینیەکان وە قەومیەکان لە جەماوەر ئەکەن ، بەڵام لە لایەکی ترەوە سیاسەتی ڕەگەزپەرستی و جیاکردنەوەی کەمە نەتەوایەتیەکان بە شێوەی جۆراو جۆر گرتۆتە بەر ، وە چەوساندنەوەیەکی نەرم و نیانانەو هەڵاواردن بەرامبەر بە تەواوی ڕەگەزە جۆرە بە جۆرەکان پیادە ئەکەن .
هەربۆیە ئەبینین کە ئەوانیش نەک هەر بونەتە بەشێک لەم جەماوەرە کاڵفامکراوە ، بەڵکە ئەوان وەک توێژێکی بەناو ڕادیکاڵ کار لەسەر جێکەوتن و هێشتنەوەی زنجیرەکانی کۆت و بەندی جەماوەر ئەکەن ، وە ئیحساساتی قەومی و بگرە مەزهەبیانەی خۆیان لەم بۆنەو جەژنانەدا نیشانی جەماوەر ئەدەن ، کە هێندەی تر جەماوەر لە فەلەک وە تەوەرەی خەباتی چینایەتی دوور ئەخەنەوە .
ئەم قەیرانی ئابووری و سیاسی و ناشۆڕشگێڕانەیەی کە ئێستا لەسەر ئاستی جیهاندا تیایدا ئەژین ، بەهۆی زاڵبوونی قۆناغی لێبڕاڵیزمی نوێ وە شەڕێکی کاولکەری تا ڕادەیەک جیهانی ، بێگومان لە دوا ئەنجامدا ، ڕێچکەیەک و دەرچەیەک بۆ ڕزگاربوون لەم چەوساندنەوەی سەرمایەداریە هەر ئەبێت بێتە ئاراوە ، وە خاڵی بنەڕەتی ترسی سەرەکی ووڵاتە زلهێزەکانی جیهان خودی ووڵاتە ئوروستوکراتیەکانی خۆیان نیە ، بەڵکە ووڵاتە هەژارەکان و دواکەوتوەکانن ، کە لە دۆخی هەڵچوون و خرۆشانێکی جەماوەری شۆڕشگێڕانەدا ئەژین ، هەربۆیە ئەو ستراتیژیەتە دوژمنکارانەی بڵاوکردنەوەی خورافاتی ئاینی و ڕەگەزپەرستی قەومی تێیاندا گەشە پێئەدەن ، بۆ بەلاڕێدا بردنی ئەم ناڕەزایەتیە جەماوەری و سیاسیانە .
سابیر . م
٢١ . ٣ . ٢٠٢٤

هیگڵ واتەنی «ئەگەر ویستت کارێک ئەنجام بدەیت پەکت لە بیانوو ناکەوێت » ، ئەگەر یەکێکیش بیەوێت دوژمنایەتی پڕۆلیتاریاو مارکسیزم بکات پەکی لە بیانوو ناکەوێت .
با بزانین سەنگەر گرتن لە بەرامبەر شۆڕشی پڕۆلیتاریاو خودی مارکسیزم ، کارێکی هەنووکەییەو و تەنها بەستراوەتە بە ئەمڕۆوە ، یان ڕیشەی مێژووی خۆی هەیە ؟
شانبەشانی سەرهەڵدانی خەباتی کریکاری دژ بەسەرمایەداری وە دواتر هاتنە ئاراوەی ڕەخنەکانی کاڕڵ مارکس و ئەنگلس لە خودی بنەماکانی نیزامی سەرمایەداری و چۆنیەتی خەباتکردن لە بەرامبەر ئەم نیزامەداو بەرپەرچدانەوەی زانستیانەیان بۆ تەواوی ئەو تێڕوانین وبۆچوونە خەیاڵیانەی کە سەبارەت بە سۆسیالیزم لەلایەن توێژە ووردەبۆرژوازیەکان و دواتر بۆرژواکانەوە هەبووە.
زۆر لە مێژە بۆرژواکان دەهۆڵی ئەوە ئەکوتن کە مارکسیزم کۆن بووەو بۆ سەردەم و کاتێکی دیاریکراو نووسراوە و، وە مارکسیزمی سەدەی نۆزدەیە و بەکەڵکی سەدەی بیست و یەک نایەت .
زۆر لەمێژە هزرو فیکرو دەستکەوتە زانستیەکانی مارکس و ئەنگلس و لێنین و ترۆتسکیان خستۆتە ناو تاقی کتێبخانەکان و تەنها وەک ئایقۆنێکی جوان و ئەکادیمی سەیریان ئەکرێت ، کە دوورە لە میتۆدی کارکردنی شۆڕشگێڕانەی مارکس .
مێژووی مارکسیزم گەلێک قۆناغی بەخۆوە بینیوە ، لەهەر قۆناغێکدا بۆرژواکان ویستویانە پەڕوباڵی بکەن و بیشێوێنن وە لەگەڵ بەرژەوەندی دەسەڵاتەکەی خۆیاندا بیگونجێنن، ئەم شێواندنە لەژێر ناوی ( چەپ) دا ئەنجامدراوە .
هاتنی لێنین و بەڵشەفیکەکان وە لەوانەش ترۆتسکی ، قۆناغێکی نوێی زیندوکردنەوەی ناوەرۆکی میتۆدۆلۆژی شۆشگێڕانەی مارکسیان دەستپێکردەوە.
تا ئەم ساتەی ئێستاشمان ئەم مێژووە درێژەی هەیە، مێژوی چەوساندنەوەی چینایەتی و سەرکوتی دەوڵەتەکان و شێواندنی مارکسیزمیش لە گەڵیدا بەردەوامە، هەروەها تا ئەو ساتەش کە لەکۆمەڵگادا ئەم هەموو بێدادی و چەوساندنەوەو شەڕو کوشتارو قەیرانە ئابوری وە برسێتی و گرانی و ئاوارەیی وەچەوساندنەوەی مناڵان و ژنان و کەمایەتیە جیاوازەکانیش بوونیان هەبێت و بمێنێت ، بۆچوونەکان و ڕەخنەکانی مارکس لە نیزامی سەرمایەداری درێژەی ئەبێت وە بەزیندوویی ئەمێنێتەوە ، وە تا ئەم بەربەریەتە بمێنێ ، مارکسیزمیش وەک پەرچەمی شۆڕشگێڕانەی چینە چەوساوەکان هەر ئەمێنێ .
ئەمڕۆکە لە ناو ناوەندە کۆمۆنیست و ڕادیکاڵەکانی ئەوروپا و گەلێک وڵاتانی پێشکەوتوی تردا ، زاراوەو ناسنامەی ( چەپ بوون ) ئاشکرابووەو جێی نەفرەتە ، چونکە ئەو پارت و ڕێکخراوانەی کە خۆیان بە ( چەپ) ناساندوە ، بریتین لە باڵی چەپی پەرلەمانە ئیمپریالیستیەکان ودەوڵەتەکانیان ، بۆ پێشگرتن بە خەباتی پڕۆلیتاریا و شێواندنی مارکسیزمە وە دابەزاندنی بۆ ئاستی سۆسیال دیمۆکراتی بۆرژوازیانە .
لە ڕاستای ئەم مێژووە چەند سەد ساڵەدا گەلێک ڕێکخراوەو ودەستەو حیزبی جۆراو جۆر دروستکراون و لە ژێر ناوی ( چەپ) بووندا چالاکی خۆیان نواندووەو بردۆتە پێشەوە .
بڕوانە یەکێتی چەپەکانی ئەوروپا لەگەڵ حیزبە سەوزەکانی ( GUL/NGL ) ، ئەم ڕێکخراوانە تەنها بۆ لە خشتەبردن و چەواشەکردنی پڕۆلیتاریای وڵاتانی ئیمپریالیستی ئەوروپایی و جیهانین ، تەنها بۆ دژایەتیکردنی مارکسیزم و کۆمۆنیستە ڕادیکاڵەکان ، بە کۆمەک ویارمەتی ئابوری و یاسایی و کۆمەڵایەتی خودی بۆرژواکان ئاسانکاری چالاکی و هەڵسوڕانی سیاسیان بۆ ڕەخسێنراوە. ، تا بتوانن داکۆکی لە خودی بنەماکانی سەرمایەداری و ( خاوەنداریەتی تایبەتی ) و هێشتنەوەی ئەم نیزامە بکەن ، لە ڕێگەی جوانکردن و ڕازاندنەوەی ئەم دەسەڵاتە بە زاراوەو بۆچوونی جۆربەجۆری شێواوانەی بنەما سۆسیال دیمۆکراتیانە وە جار بەجاریش دووبارەکردنەوەی وتەکانی مارکس و ئەنگلس و لێنین و تەنانەت ترۆتسکیش ، هەموو ئەم هەوڵانە تەنها بۆ لێدانە لە شۆڕشی پڕۆلیتاریا و خۆڵکردنە چاوی جەماوەر ، وەدواتر نیشاندانی ئەوەی کە مارکسیزم کۆن بووە وە سوودی بۆ بردنە پێشەوەی خەباتی ئێستای پڕۆلیتاریا نەماوە .
خودی مارکس و ئەنگلس کۆمۆنیستێکی ڕادیکاڵ بوون ، نەک ( چەپ) ، چونکە مێژووی زاراوەی «چەپ» ناتوانێت هەڵگری ئایدیاکانی مارکس و ئەنگلس بێت ، وە ئەم مێژووە ئەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شۆڕشی فەڕەنسا لەساڵی ١٧٨٩ ، وە شوێن و جێگەی دانیشتنی ئەندامانی پەرلەمانی ئەو کاتە، لە کاتێکدا کە کۆمەڵگای فەڕەنساو وە تەواوی ئەوروپا بەسەر سێ کوتلەی سیاسی و کۆمەڵایەتی دابەشببوو ،کوتلەی یەکەم پاشاو پیاوانی ئاینی ، کوتلەی دووەم؛ چینە شازادەکان وە سەرۆکە دەرەبەگەکان ، کوتلەی سێیەمیش لێبڕاڵەووردەبۆرژوازیەکان و خوێنەوارەکان بوون .
واتە لە ڕووی چینایەتیەوە ، کوتلەی پاشاو پیاوانی ئاینی و هەروەها کوتلەی شازادەو سەرۆک دەرەبەگاکان بە گشتی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابووری چینی بۆرژوازیان پێک ئەهێنا.
لەلایەکی ترەوە لێبڕاڵەکان کە نمایەندەیی توێژە خوێنەوارە ڕۆشەنبیرەکان و وردە بۆرژوازی و کرێکارانیان ئەکرد ، وە ناڕەزایەتی بەردەوامیان هەبوو لەسەر ئەوەی کە جێگاو ڕێگای کۆمەڵایەتی ئەوان هێندە بە گرنگ لەبەر چاو ناگیرێت ، بە بەراوورد لەگەڵ جێگاو ڕێگای پیاوانی ئاینی و شازادەو دەرەبەگە گەورەکان .
شوێن و جێگای کورسی لێبڕاڵەکان کەتبووە لای دەستە ( ،چەپی ) خودی پاشاوە ، وە هەرچی شازادەو پیاوانی ئاینی بوون کەتبونە لای دەستە ڕاستی کورسی پاشاوە .
پڕۆژەو بڕیاڕنامەی هاری ترۆمان سەۆکی ئەوسای ئەمریکا لە کاتی جەنگی ساردەو سەری هەڵداوە ، وە هەموو هەوڵ و تەقەلاییەکی خۆیان بۆ دژایەتی ( کۆمۆنیزم و مارکسیزم) خستبووە گەڕ ، وە هاوپەیمانی و کۆمەکی ڕآستەوخۆو ناڕاستەوخۆی هەموو هێزو ڕێکخراوە ئاینیەکانیان کردوە ،هەربۆیە مۆسادی ئیسڕائیلی بە سەرۆکایەتی و هاوکاری ئەمریکا زۆر لەمێژە پڕۆژەی کۆمەک و سازماندانی هەرهێزێک کە بتوانێت ئەم کارە بکات لە تەواوی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا خستۆتە گەڕ ، وە کۆمەک و پشتیوانی لە تەواوی ئەو حیزبانەی کە بەناوی (چەپی قەومی )
( وە سۆسیالیزمی قەومی) و عروبە بکەن لە پێناو ئەم ئامانجەدا وە بۆ سەرلێشێواندنی جەماوەر.
بەم شێوەیە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرا بە ناوەندێکی جیهانی بۆ تێکەڵ کردنی بیروبۆچوونی چەپی قەمی و عروبە لەگەڵ بیروبۆچوونی ئیسلامی و کۆنەپەرستانەی ڕاستڕەوانە.
کوردستانیش وەک بەشێک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، مەیدانێکی گرنگ و شوێنێکی ستراتیجی پڕبایەخ بوو بۆ ئەمریکاو ئیسڕائیڵ ، هەربۆیەڕۆڵ کارکردی مۆسادی ئیسڕائیلی و ڕێکخراوەکانی سەر بە ئەمریکا لە قووڵایی مێژووی بزووتنەوە چەکداریەکانی کوردایەتیدا کاریگەری خۆیان داناوەو ڕیشەیان داکوتاوە.
«کوردایەتی » میتۆدو هزری سیاسی دەرەبەگەکان و سەرمایەدارانی کوردە بۆ مەسەلەی ( مافی چارەی خۆ نووسین) ، بەڵام کۆمۆنیستەکان بۆ بەدیهێنانی ئەم مافە شان بەشانی بۆرژواکان و کۆمبرادۆرە ملیاردێرەکانی کورد خەبات ناکەن و وەک چەپە ڕیفۆرمیستەکان کە بەشداری ڕیفڕاندۆمیان کردو لەهەوڵی خۆسازاندن بوون لەگەڵ ئەم حیزبە کوردیانەدا .
«کوردایەتی » وە یەکێتی نەتەوەیی کورد ، بەمانای بیرتەسکیەکی قەومیانەو ڕەگەزپەرستانە دێت لەبەرامبەر نەتەوەکانی تردا ، هەروەها بەمانای دژایەتیکردنی چینە چەساوەکانی کوردو کارگەرانیانە .
بزووتنەوەی ڕزگاری کارگەران و چەوساوەکانی کورد بۆ چەوساندنەوەی میللی لەسەر بنەمای ( کوردایەتی ) قەومیانەی بەرتەسکی(ڕەگەزپەستانە) ڕاسیستانە دانەمەزراوە ، بەڵکە لەسەر بنەمای شۆڕشێکی بەرینی چەوساوەکان و کارگەرانی کورد ، لەگەڵ چەوساوەکان وکارگەرانی نەتەوەکانی تری دراوسێدا دامەزراوە ، ئەویش بۆ پێشگرتن بە هەر سووکایەتیەکی میللی و قەومی وە هەڵاواردنێکی ئابووری وسیاسی و فەرهەنگی ، وە تا ئەندازەی ڕەخساندنی فرسەتی جیابوونەوەش ، ئەگەر شایەت ئەو جیابوونەوەیە بە قازانجی چینە چەوساوەکان بێت .
ئەمە بنەمای میتۆدی لێنینە ، بۆ چارەسەری مەسەلەی نەتەوایەتی .
لە ناو کۆمەڵگا دواکەوتوەکاندا هێشتا مەسەلەی ( چەپبوون) بە مارکسیست بوون لە قەڵەم ئەدرێت ، وە مێژووی شێوێندراو وە شکستی حیزب و ڕێکخراوە چەپە بۆرژواییەکان ، بە مێژووی شکستی مارکس و مارکسیزم دائەنرێت ، وە ژەهری ئەوە ئەڕێژن کە ئەم تیئۆریانەی لێنین و بەڵشەفیکەکان لەسەر ئیمپریالیزم و و شۆڕش و ڕێکخراوبوونی کرێکاران وە هەروەها ڕۆڵی پڕۆلیتاریا بۆ چارەسەری مەسەلەی میللی باویان نەماوەو کۆن بوون و بۆ میللەتی کورد و کرێکاران شیاو نین .
هەربۆیە لەمڕۆدا بەهۆی دواکەتویی چینە داراکان و بۆرژوا کۆمپرادۆرە کوردیەکان وە ساوایی خەباتی چینایەتی لەو ناوچەیەدا وە نەبوونی بنەمای ئابووری پێکهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆیی نەتەوەیی کورد و کوردستان ، لەمڕۆدا تەنها حیزبە قەومیە کوردیەکانن وەک پارتی ویەکێتی وە لێبڕاڵیستەکەی گۆڕان وە نەوەی نوێ و حیزبە ئیسلامیەکان نمایەندەی سەرەکی ئەم ڕەوتە ناسیۆنالیستەن ، وە هەروەها حیزبە ( ناسیۆناڵ چەپەکانی) ئێران و ڕۆژهەڵات وهاوشانانیان لە چەپی پۆپۆلیستی میللی و ڕیفۆرمیستی کرێکاری لەو ناوچەیە ،کە لە هەوڵی خۆسازاندن و خۆ گونجاندان لە نێوان بۆچوونێکی چەپی بۆرژوازیانە و بۆچوونی حیزبە قەومیە کوردیە سەرەکیەکان سەبارەت بە سەربەخۆیی کوردستان .
لە کۆتاییدا ئەوە بڵێین کە ڕەنگە ئەوە ڕاستگۆیانە تر بێت ، کە مرۆڤ بە ئاشکرا سنورو بنەمای جیاوازیە سیاسیەکانی خۆی لە بەرامبەرچەپی بۆرژوایی مەوجودا دابنێت و بکێشیت ، بە بەراورد لەگەڵ ئەو کەس و تاقم و ڕێکخراوانەی کە کار بۆ درێژەدان و جوانکردنی ئەم نیزامە و دەوڵەتە بۆرژواکانی ئەکەن لە ژێر ناوی (چەپ) بووندا .
بەڵام نە پڕۆلیتاریای شۆڕشگێڕو نە کۆمۆنیستە ڕادیکاڵەکانی چاوپۆشی لەوە ناکەن وە بێدەنگ نابن لەبەرامبەر هەر لێکدانەوەیەکی چەواشەکارانەی لەم چەشنە کە بە بیانوی شکستی چەپی بۆرژوایی هێرش بکەنە سەر مارکس و مارکسیزم و دەهۆڵی کۆن بوونی مارکسیزم بەگوێی خەڵکیدا ئەدەن کە شیاوی ئەم سەدەیە نیە .
وە تا جیاوازی چینایەتی و ململانێی جەماوەری ناڕازی سەرجەم پڕۆلیتاریا بمێنێت ، مارکس و مارکسیزم هەر بە زیندویەتی شۆڕشگێڕانەی خۆی و وەک مەشخەڵی ڕزگاری بەخشی پڕۆلیتاریا بە شەکاوەیی ئەمێنێتەوە .
وە مێژووی کۆمۆنارەکانی پاریس وە شۆڕشی بەڵشەفیکەکان و لێنین باشترین بەڵگەن کە چۆن دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی و باڵە چەپەبۆرژوازیەکانیان لەو کاتانەدا ژێرەوژوورکرد و تێکشکاند .

بژی خەباتی شۆڕشگێڕانەی پڕۆلیتاریا !
بژی مارکسیزم !
بزاڤی مارکسیستی کرێکاران !
و. سابیر
٢١ / ١/ ٢٠٢٤

سەرەتا ئەوە بڵێین کە دابڕینی کارەساتی تیرۆری هاوڕێی گیان بەختکردوو ) بەکر علی ( لە سەرجەم هەلومەرجی سیاسی و ئابوری و فەرهەنگی خەباتکارانەی چینایەتی ئەو سەردەمە ، جۆرێکیترە لە تیرۆری هەوڵ و تێکۆشانی خەباتکارانەی ) بەکرعەلی ( و هاوڕێکانی ، وە جۆرێکیترە لە سەرکوتی بزووتنەوە ناڕەزایەتی و چینایەتیەکانی ناو کۆمەڵگای کوردستان .
ئەو گیان بەختکردووی” نیشتمان و کوردستان “نەبوو ، بێگومان ئەو دەستی نووسینی شیعرو هونەری هەبووە، بەاڵم ئەمە پێکهاتەی کەسایەتی ئایدتێنتی سیاسی تەواوی ئەو هاوڕێ گیان بەختکردوە نیە.
ئۆپۆرتۆنیزمی بێشەرمانەی ووردەبۆرژوازی و خۆهەڵواسین بە خۆبردنە پێشەوە لەناو کۆمەڵگادا بەسوودوەرگرتن لە تیرۆر و خوێنی گەشی هاوڕێ بەکر عەلی کارێکی نامەردانەو بەتەواوەتی ئابڕوچوانەیە. لە قۆناغێکی مێژوویی کە عێراق و هەرێمی کوردستان دوابەدوای داگیرکردنی عێراق و خرۆشانە جەماوەریەکانی ئەو دەڤەرانە ، بوارێکی سیاسی و کۆمەاڵیەتی ئازادانە بۆ سەرجەم چینە چەوساوەکانی عێراق و کوردستان هاتنە ئاراوە.
ئەوە باسێکیترە کە بۆچی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و کرێکاری نەیتوانی بە ئاڕاستەیەکی شۆڕشگێڕانەدا بڕوات ، بەڵام چاوپۆشیکردن و خۆگێل کردن لە خەباتێکی چینایەتی ئەو سەردەمە بە هەر کەمو کوڕیەکەوە کارێکی ئۆپۆرتۆنیستانەو بۆرژوازیانەیە.
جێگەو ڕێگەی بەرزی هاوڕێی گیان بەختکردوو لە ) شاعیر( بونیدا نیە ، بەڵکە هوڵقوڵاوی بزووتنەوەیەکی بەرچاوو بالفیعلی بێکاران و خەڵکی چەوساوەی کوردستان بوو. لە (یەکێتی بێکاران)دا بە هیممەتی جەسورانەی هاوڕێانی کۆمۆنیست خەباتێکی سەرسەخت و تاڕادەی گیانبەختکردن پیادەئەکرد دژ بە هەر تیرۆرێکی سیاسی کە بەنیازبوو ئەم ڕێکخراوە جەماوەریە بەرەو متیۆدێکی ناسیۆنالیستانەو بۆرژوازیانە بەرێت.
حیزبە قەومیە کوردی و ئیسالمی و لێبڕاڵەکان و بەرەی کوردستانی ئەو کاتە زۆر نیگەران و تووڕەبوون لە سەرهەڵدانی خەباتگێڕانێکی جەسووری چینایەتی لەو کاتەدا. ڕێپێوانە نەخشە بۆکێشراوەکەی یەکێتی بێکاران لە /١٩ ٦ کە نەتوانرا ئەنجام بدرێت ، برووسکەیەکی تاسێنەری چینایەتی بوو دژ بە حاکمان و دەسەاڵتدارانی ئەو سەردەمەی بۆرژوا -کۆمبڕادۆرەکانی کورد.
هەڵپێکانی توانا دڵێر و سیاسی و جەماوەری و هونەری و شیعریەکانی بەکر علی لە گەڵ خەباتێکی چینایەتی و جەماوەی وە بەتایبەت لەگەڵ یەکێتی بێکاراندا لەم چەشنەدا، ترسێکی گەورەی خستە دەسەاڵتدارانی بەکرێگیراوی مۆنۆپۆڵە جیهانیەکان لەوکاتەدا. ئەزموونی سیاسی ئەو کاتەو هاتنە مەیدانی خەباتی جەماوەری ، تەنها بڕیاڕێکی حیزبی دابڕاو نەبوو لەو هەلومەرجە گشتیەی ئەو کاتە. چەپی ڕیفۆرمیست و ڕەوتە سیاسیەکانی ئەو سەردەمە وێڕای شکستی میتۆدی ڕیفۆرمیستانەیان لە ڕێکخستنی شۆڕشی پڕۆلیتاریدا ، ئەوە بڕیاڕی ئەوان نەبوو کە خەباتی جەماوەری بەم شێوەیە سازمان بدرێت.
هەر تێکۆشەرێکی سیاسی و جەماوەری و بەتایبەت مارکسیست لە یەکێتی بێکاراندا کە بەیەکەوە کارمان کردوە، ئەو ڕاستیەیان ئەزانی کە ئەم جۆرە بزووتنەوە جەماوەریانە پێویستیان بە پشت و پەنایەکی سیاسی و شێلگیری سیاسی وەک حیزبێکی ڕابەری پڕۆلیتاریای عێراق و هەرێم هەبوو ، بەاڵم بەداخەوە ئەو هەلومەرجەی ئەوکاتە لەسەر ئەوە ڕانەئەوستا ئایا ئەو حیزب و ڕابەرایەتیە چینایەتیە لە ئارادایە یان نا.
خەباتی چینایەتی ئەو کاتە لە هەلومەرجێکی سیاسی ئەوتۆدا بوو، کەدەبوایە وە ئەرکێکی چینایەتی ئەو خەباتە بە هەر کەموکوڕیەکەوە بێت بەرە پێشەوە بەرین وە ئەنجام بدەین. ئەوە هەڵسوڕانی ئێمەو ئەو هاوڕێانە بوو کە خودی ئەو ڕەوەندە سیاسی و ڕێکخراوە سیاسیەکانی چەپی ڕیفۆرمیستیەکانی ئەوکاتەی ئەوان بە کۆمەڵگا بناسێنین وە پێگەی ئەوان لە کۆمەڵگادا بەرزکەینەوە ، نەک بە پێچەوانەوە.
تیرۆری نەزیر عومەر، شاپور و قابیل و فڕاندنی هەڵسوڕاوانی یەکێتی بێکاران ، ..هتد ، زادەی ئەم هەلومەرجە سیاسی و ئابووریەی ئەو سەردەمە بوون. حاکمان و دەسەڵاتدارانی بۆرژوا کۆمبرادۆری ئەو کاتەو ئێستای هەرێم و عێراق نەک هەر ویستویانە کادیران و تێکۆشەرانی خەباتکارانی بزووتنەوە چینایەتیەکان تیرۆر بکەن ، بەڵکە لەپاڵ ئەمەشدا هەوڵیانداوە کە خودی میتۆدی خەباتکارانەی ئەم ڕێکخراوە جەماوەریانە بگۆڕن بە میتۆدێکی ناسیۆناڵ چەپانەو وە لەدوا ئەنجامدا بیانخەنە باوەشی حیزبە ناسیۆنالیست و قەومیە کۆنەپەرستەکانی کوردایەتیەوە.
کە لە کۆتاییدا نەک هەر ئەم نەبەردیەی خەباتی چینایەتیەیان تێکشکاند ، بەڵکە توانیان تیرۆری گەلێک هاوڕێان و تێکۆشەرانی ناو ئەم بزووتنەوەیە ئەنجام بدەن، وە لەژێر ترس و خەفەقان و ئیستبدای خۆیان کە دروستیان کردبوو لەم ڕاستایەدا گەلێک لە هاوڕێانی تێکۆشەریان ناچارکرد کە بچنە دەرەوەی وڵات.
ئەو خواست و ئاواتە سیاسیەی کە چینی کرێکار و جەماوەری چەوساوەی هەرێم و عێراق ، کە ئەو کاتە ئاواتەخوازی ئامادەبوونی بوون لە مەیدانی سیاسی خەباتی چینایەتیدا ، وەک هێزێکی سیاسی و ڕێکخراوی چینایەتی مارکسیستانە تا ئێستاش نە لە هەرێم و نەلە عێراق و بگرە لە ناوچەکەشدا ، نەهاتۆتە ئاراوەو ، هیچ هێمایەکی دڵخۆشکەرانە لە ئارادا نیە کە ناوکۆکەیەکی سیاسی تێکۆشەرانەی لەم چەشنە لەسەر گۆڕەپانی خەباتی چینایەتی لەو ناوچانە بەدی ناکرێت ، بێجگە لە چەند هەوڵێکی تاک و تەرای لێرەو لەوێ.
یادی گیان بەختکردنی هاوڕێ بەکر عەلی بەرزو بەڕێز بێت!
سەکەوتوبێت خەباتی چینایەتی دژ بەسەرمایەداران و بۆرژوا -کۆمبرادۆرەکان!
بەرەو وەدیهێنانی ئامانجە سیاسیەکانی خەباتی چینایەتی تەواوی هاوڕێانی گیان بەختکردوو ، لە سازماندانێکی شۆڕشگێڕانەی سیاسی پڕۆلیتاریا لەو ناوچانەدا !

سابیر م .
٢٠٢٣ / ٩ / ٢

کارل ڤۆن کالوزێڤیتز ئەڵێت:
(شەڕ تەنها درێژەپێدەری سیاسەتە بە ڕێگەی تر. بۆیە دەبینین شەڕ تەنیا کردەوەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو ئامرازێکی سیاسی ڕاستەقینەیە، و درێژەپێدەری پەیوەندی سیاسییە کە لەڕێگەی دیکەوە ڕوودەدات. ئەوەی لەبارەی شەڕەوە بە تایبەت دەمێنێتەوە، تەنیا سروشتی ناوازەی ئامرازەکانیەتی…)

لێرەدا ئەمانەوێت ئەوە بڵێین ئایا ئەم ڕواداوانەی ئەم دوایانەی شاری کەرکوک تەنها ڕوداوێک و شەڕێکی لاوەکی خۆجێیشۆڤێنیزم و ناسیۆنالیزمی حیزبە میلیشیایی و چەکدارەکانی حاکمانی ناوچەکە و هەرێم و بەغدان ، یان ئەبعادی جیهانی دوورتری هەیە؟
سەردانەکانی و فشارەکانی ئەمدوایانەی وەزیری دەرەوی تورکیا و جومهوری ئیسالمی بۆ سەر ناوچەکەو، ملمالنێی ئەم دوودەوڵەتە زلهێزەی ناوچەکەو، دابەشبوونیان بەسەر دوو قوتبی جیهانی جیاوازدا ، واتە ستراتیجیەتی ئەمریکاو تورکیاو وڵاتانی ئیمپریالیستی ڕۆژئاوا و ئەوروپا لە ناوچەکە لە لایەک و لەولاشەوە بردنە پێشەوەی ستراتیجیەتی ڕوسیاو چین و ئێران و ئۆردوگای سەر بەم قوتبە لە عێراق ، وە هەوڵدان بۆ هەرچی زیاتری تاڵان و بڕۆکردنی سەروەت و سامانی عێراق و هەرێم و بەتایبەت شاری کەرکوک وەک ناوچەیەکی نەوتی و گازی بەنرخ لە سەر ئاستی جیهان .
لێرەدا ئەوە گرنگە کە بزانین کە خودی جەماوەری چەوساوەی کورد وە نەتەوەو کەمایەتیەکانی تریش لە کەرکوک بەدەستی گرانی، و بێکاری، بێئەمنی ، نەبوونی خزمەتگوزاریەکان ، فەسادی کاربەدەستان و حاکمان ئەناڵێنن.
دنەدان و گەشەپێدانی هەستی کۆنەپەرستانەی تائیفی و قەومی و ئاینی و مەزهەبی نێوان ئەم چینە بەرفراوانەی جەماوەر، هۆیەک و ئامرازێکی گرنگی شێواندنی هەلومەرجێکی سیاسی و ئابوری ئەو شارەو تەواوی کوردستان و عێراقە.
کێ سوود مەندە لەم ئاژاوەو سەرگەردانی و کوشت و کوشتاری کوردەکان و خەڵکانی تر ؟
یەکێک لەو کەسانەی کە حەماسی قەومی پاڵی پێوە نابوو ، یان لەلایەن حیزبەکەوە هاندرابوو کە بێتە سەر شەقام بۆ دژایەتی داخستنی ڕێگەی هاتوچۆی هاتنە ناوەوەی شاری کەرکوک ، لە دوائاکامدا بە ناکامی مایەوەو ووتی: ) تێناگەم بۆچی حیزبە قەومیە کوردیەکانمان نایەن داکۆکیمان لێبکەن ، ئەوەتا ئەوان بە چەک ئەمان کوژن …( .
لێرەدا دێینە سەر ناوەڕۆکی باسەکە ، ئەویش ئەوەیە بزانین چۆن شەڕ درێژە پێدەری سیاسەتە بە شێوەیەکی تر ؟
بۆ گشت کوردان و نەتەوە تائیفەکانی تری هەرێم و عێراق مەعلومە کە دەسەڵاتی هەرێم و بەغدا و حیزبەکانیان. و میلیشیاکانیان ، هەموو بەیەکەوە تەباو گونجاون ، وە ئیدارەی ئابوری و سیاسی عێراق و هەرێم ئەدەن ، وەک بۆرژوایەکی – کۆمبرادۆری بەکرێگیراوی دەوڵەتە ئیمپریالیست و زلهێزەکانی ناوچەکە.
ئەوان هەر هەموویان حوکومەتێکی تائیفی و لەسەر بنەمای پشکی ئابوری و سیاسی دامەزراوە، وە هیچ پەیوەندیەکان نە بەمەسەلەی چەوساندنەوەی خەڵکەوە هەیە ، وە نە لە پێناو نەهێشتنی هەرجۆرە چەوساندنەوەیەکدا هاتوونەتە سەر حوکم.
ئەوەی کە گرنگە بەرژەوەندی ئابوری و سیاسی خۆیان بپارێزن ، وە سەرکوتی هەر چەشنە ناڕەزایەتیەکی چینایەتی بکەن کەلە هەر شارێک و کونجێکی ئەم هەرێمەو ئەم عێراقەدا سەر هەڵئەدات .
خاڵی بنەڕەتی لێرەدا ئەوەیە بۆ ئەم دەوڵەتە ئیمپریالیست و دەوڵەتە زلهێزو شۆڤێنیستەکان و قەومیەکانی ئەم ناوچەیە ئەوەیە کە بە شوێن بیانویەکدا بگەڕێن ، یاخود بیانویەک دروست بکەن ، کە ببێتە مایەی گێژاوێکی سیاسی و فیکری لەم چەشنە ئەویش داخستنی مەقڕی ) پ.د.ک( لە کەرکوک .
گێژاوێکی فیکری و سیاسی کە تێکەڵ بە نەعراتی قەومی و تائیفی و سەر لەجەماوەر شێواندن کەئەم شەڕە شەڕی کوردو عەرەب و تورکمانە نەک مەسەلەیەکی تر.
ئەمە نەخشەیەکی جەهەننەمی و لەڕادەبەدەر زیرەکانەیە بۆ لە خشتەبردنی جەماوەر.
ئەم ڕوداوە کارێکی عەرەضی واتە سەرپێی نەبووە، بەڵکە دانوسانێکی لەمێژینەی خودی هەموو دەوڵەتە زلهێزەکانی ناوچەکەی لە پشتەوە بووە ، وە بەکرێگیراوانیان لە کەرکوک ئەنجامیانداوە .
لەم نێوەدا ئەوەمان بۆ دەرئەکەوێت کە ئەم جۆرە دانوسانە نهێنیانە تەواوی حاکمان و دەسەڵاتداران تیایدا بەشدارن و وە ئاگادارن چ جۆرە نەخشەیەک بەرامبەر هەرێم و عێراق لە ئارادایە و بەڕێوە ئەچێت ، کە ئەمەش خۆی لە خۆیدا وەاڵمێکە بۆ بێدەربەستی حاکمانی کوردو حیزبەکانیان و مێلیشیاکانیان لەبەرامبەر ڕشتنی خوێنی هاوواڵتیانی کورد ، وە هەروەها بێدەربەستی لایەنەکانی بەرامبەریش لە ڕشتنی خوێنی کوژراوەکانیان.
ئەم شەڕە شەڕی قەومی و نەتەوەیی و تائیفی نیە لە بنەڕەتدا ، بەڵکە وا دروستکراوە کە بچێتە قاڵبی شەڕی قەومی و تائیفی وئاینیەوە ، ئەم شەڕە شەڕی بەرژەوەندی الیەنە دژ بەیەکەکانی وەک ئێران و تورکیاو وڵاتانیب تری ناوچەکەیە لەسەر نەوت وداهاته کەرکوک و دەستبەسەراگرتنی ئەم شارە.
پێویستە بە توندی دژ بە پڕوپاگەندەی حیزبە قەومی و کۆنەپەرستەکانی کوردو عەرەب و تورکومان و ئیسلامیەکانیان ولێبڕاڵیەکانیان بوەستینەوە ، کە هەمیشە بە جۆرێک لە جۆرەکان مێشکی خەڵک لە ڕێگەی مێدیاکانیانەوە بە ژەهری نەتەوەپەرستی و تائیفە گەری و مەزهەبگەرایی قانگ ئەدەن.
ئەم شەڕە پێویستە بکەینە شەڕێکی چینایەتی مەزنتر دژ بە هەموو کاربەدەستان و حاکمانی ناوچکەو بەغدا ، کە دۆزەخێکی گەورەیان بۆ ئەو جەماوەرە بەرینە دروست کردوە.
لاوان و تێکۆشەرانی تێگەیشتوی خەباتی چینایەتی لە کەرکوک و شارەکانی تری هەرێم و عێراق لەم سات و سەودا و پالنە ژێربەژێرەکانی وڵاتانی ناوچەکە و جیهان تێئەگەن، وە لەم ڕاستایەدا پێویستە میتۆدی خەباتی چینایەتی سەرتاسەری لەبەرچاوبگرن دژ بە بۆرژواکان و حاکمانی ناوچەکەو عێراق و سەرمایەدارانیان ، وە ڕێگە نەدەن کەسانی تر بکرێنە قوربانی ئەم سیاسەتە چەواشەکارانە .
زۆر بەداخەوە بە ڕژانی خوێنی الوان و گەنجانی ئەو شارە، بەڵام دڵنیا بن ئەم ڕەنج و گیان فیداکاریە ناچێتە تەرازوی بەرژەوەندیەکانی خۆیان و چینەکەیان ، بەڵکە دەبێتە گوژم و تاوێکی تری بەهێزبوونی دەسەڵاتداریەتی ئەم هێزە بۆرژو -اکۆمبرادۆریە بەکرێگیراوانە.

سابیر . م
٢٠٢٣ / ٩ /٤

تەواوی کارگەران و جەماوەری هەژار و کەم دەرامەتی چەوساوەی کۆمەڵگا بە شێوەیەک لە شێوەکان وەبە جیا لە هەر ئایین
و بیروباوەڕێک کە هەیانبووە یان بەدەستی خاوەنکارەکاریەکانیان یان بەدەستی بەرپرسانیان ، یان بەدەستی حوکومەتەکەیان
چەوسێنراونەتەوە.
چەوساندنەوە ، تەوەرەی سەرەکی پێکهاتەی کۆمەڵگای چینایەتیە ، چەوساندنەوە کارو فەرمانی “خوداکان “نیە لەسەر زەوی
هەروەک قەشەکان و مەلاکان ، و دامودەزگا ئاینیەکان ، وە فەرهەنگی پەروەردەو فێرکردنی سەر بەم دامودەزگایانە،
ڕەواجی پێئەدەن.
واتە هەم “جەهەننەم “ وە هەم “بەهەشت“ دوو تێزی خەیاڵی نین وە لە ئاسمانەکاندا حەشاردرابن، بەڵکە هەردوکیان دوو
واقیعیەتی چینایەتی بەرجەستەو حاشاهەڵنەگرن لەسەر ئەم زەویەی کە مرۆڤ تیایدا ئەژی.
بەرلەوەی کە سەرۆکی ئەمریکا هاڕری ترۆمان لە /٢٢ /٥ ١٩٤٥ ڕایبگەیەنێت کە پێویستە سیاسەت و ستراتیجیەتی
دەرەوەی وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لەسەر (دژایەتی کۆمۆنیزم) بنیات بنرێت.
خودی خەباتی چینایەتی و کۆمۆنیزم بەدرێژایی نزیکەی لە سەدەیەک ئەوکاتە قورسایی و هەژموونی خۆی لەسەر
کۆمەڵگای چینایەتی و سەرمایەداران و دەوڵەتەکانیان دانابوو.
خودی سەرهەڵدانی ڕێبازی شۆڕشگێڕانەی مارکس و ئەنجلس بۆ ڕزگاری چینی کرێکار و سۆسیالیزم هەمیشە وەک
شەبەحێک بەسەر سەری بۆرژواکان ودەسەڵاتدارانی دنیادا بە ئێستاشەوە دەهات و دەچوو و لە ئێستاشدا هەر لە ئارادایە.
دواتر شۆڕشی ئۆکتۆبەر و خەباتی لێنین و بەڵشەفیکەکان جارێکی تر خودی ئەم ڕێبازە شۆڕشگێڕانەیە مارکس و ئەنجلسیان
لە تەحریفاتی سۆسیال دیمۆکراتیکانە ڕزگارکردو وسەر لەنوێ مارکسیزم و کۆمۆنیزمیان بەشێویەکی واقیعی و عەمەلی
هێنایە سەر شانۆی سیاسی و سەکوتی دەسەڵاتداریەتی کۆنەپەرسترین و سەرکوتگەرترین دەسەڵاتی جیهانی وەک قەیسەری
ڕوسیایان تێکشکاند.
لەم نێوەدا و وابەست بەم ستراتیجیەتەی ( دژایەتی کۆمۆنیزم) ئاین ڕۆڵێکی سەرەکی ئەبینێت بۆ گەمژاندن و کاڵفامکردنی
خەڵکی چەوساوە لە هەرکوێێەکی جیهان بێت.
لەوابەست بە “ڕۆژهەاڵتی ناوین “ کوردستانەوە ، هەر وەک تەواوی دەسەڵاتەکانی تری جیهانی بۆرژوازی لە عێراق و
ناوچەکەو تەنانەت هەرێمی کوردستان دەستور لەسەر بنەمای قورئان و شەریعەتی ئیسلام دانراوە.
وە تەواوی هێزو توانا مادی و مەعنەویەکانی دەسەاڵتداران و دەوڵەتەکانیان بۆ ئەوە بووە کە تابتوانن تۆڕە کۆمەڵایەتیە
سیاسی و فەرهەنگیەکانی کۆمەڵگا بە خودی ئاینی ئیسلام گۆش بکەن وەلەم پێناوەدا ملیارەها دۆلار ساڵانە خەرج ئەکرێت وە
تەنانەت بۆ شەرعیەتدانی یاسایی بەم کارە ) وەزارەتی ئەوقاف( یان بۆ دروستکردووە.
کارگەران و چەوساوەکان و خەڵکی کەم دەرامەت بە وشیاریەکی چینایەتی بۆرژوازیانەوە گیرۆدەی هەژاری و نەداری و
بێ موچە و چەوساندنەوەو ، دەیەها مەینەتی ڕۆژانەی تر بوونەتەوە.
لە پاڵ ئەم گێژاوەی فەرهەنگی کۆمەڵگای سەرمایەداری و فەرهەنگ و ستراتیجیەتی“ دژە کۆمۆنیست بوون“ دا خودی (
چاوچنۆکی ، تەماع ، خۆپەرستی) بوونەتە تەوەرەی سەرەکی فەرهەنگی تاکەکەسەکان لە کۆمەڵگادا.
!(لێرەدا ئەوە گرنگە وتەکەی مارکس دووبارە و چەندبارە بکەینەوە کە ) ئاین ئەفیونی گەلانە!
وە ئەوەش ڕۆشنە کە کارگەرێک یان هەر چەوساوەیەکی تر بێت وە بە حوکمی کارکردی مێژووی ئاین لەسەریان و
تێوەگالنیان لە خورافاتی ئاینی ، خۆیان لە ماڵەوە نوێژو ڕۆژوو ، ئیتاعەتی “خودای“ خۆیان ئەکەن ، بەاڵم خودی
دەسەاڵتداران و حیزبە ئیسلامی و دامودەزگا جیهادیەکان لەناو ئیسالمدا بەوە ناوەستنەوە وە هەوڵ ئەدەن کە ئەم جەماوەرە بۆ
کارێکی فراوانتر سازمان بدەن ، ئیتر لە ڕێگەی بەخشینەوەی کەلوپەلی ناو ماڵەوە بێت ، یان پارەو پولەوە بێت، یان
هەرجۆرە ئیمتیازاتێکی ترەوە بێت، وە لە دوئامانجدا ئەم جەماوەرە بکەن بە ئامرازێکی ڕاگەیاندنی سیاسی و ئایدیۆلۆجی
کۆنەپەرستانەی خۆیان.
هەر بۆیە خەڵکانێکی زۆریان بۆ ئەم ستراتیجیەتەو بۆئەم سیاسەتە کۆنەپەرستانەو جەهالەتەی ئاین بەم شێوەیە سازمانداوە ،
وەلەتەواوی پەیوەندیە کۆمەاڵیەتیەکانی خۆیاندا ئەو فەرمانەیان پێسپێردراوە کە دژ بە کۆمۆنیستەکان و الیەنگرانیان
بوەستنەوە.
هەروەها لە تۆڕە کۆمەاڵیەتیەکاندا ئەیانکەن بە ئامرازێکی سیاسی بۆ بانگەشەی ئیسلام و خورافاتی ئاینی و دەست و
پێوەندی مەلا دواکەوتوەکانیان.
ئەوانیان لە بوونەوەرێکی ئاسایی کەتەنها لە ماڵی خۆیان ئاین وەک (مەسەلەیەکی تاکە کەسی) ئەبیننەوە ، دەریان ئەهێنن و
جیایان ئەکەنەوە لەو نۆرمە سادەیەی کۆمەڵگای ، وە ئەیانکەن بە مینبەر و مێدیایەکی تەواوکەر وەک بەکرێگیراوێکی
سیاسەتە کۆنەپەرستانەکانی خۆیان.
کۆمۆنیستەکان و تێکۆشەرانی مارکسیست و لایەنگرانیان پێویستە بە وشیاری و وردبینیەکی تەواوە سەرنجی دەوروپشتی
خۆیان بدەن و تەواوی ئەو نەخشەو هەوڵە کۆنەپەرستانەی ئەم جۆرە کەسە سەرلێشاواوانە پوچەڵ بکەنەوە ، یان بەشێوەیەک
لە شێوەکان پەنا نەبەنە بە ر تەنها خودی (ئاتەئیزم) لە دژایەتی ئاینەکاندا ، گەرچی خودی ئاتەئیزم وەک لێنین ئەڵێت
سەرەتایەکی باشە بۆ تێگەیشتن لە خەباتی چینایەتی، وەسەرچاوەی نەهامەتیەکان.
نابێت ڕێگەبدەین وە بەخەباتی سیاسی و فیکری چینایەتی خۆمان کە کەسانی چەوساوەو هەژارو کەم دەرامەت بکرێن بە
داردەست و ئامرازی بانگەشەو دیعایە بۆئیسلام لە هیچ شوێنێکی ناو کۆمەڵگادا وە پەردە لەسەر هاندەرە سیاسیەکانیان و ئەو
کەسانە هەڵماڵین کەلە پشتی ئەم نەخشە تێکدەرەوە وەستاون وە بەهەر شێوەیەک کە بۆیان بکرێت ئەو خەڵکە بگەوجێنن.
ئەوانەی کە لەتۆڕەکۆمەاڵیەتیەکاندا بانگەشە بۆ ئیسلام و جیهادیزم ئەکەن پێویستە هێمایەکی پرسیاری گەورەیان لەسەر
دابنرێت ، چونکە ئاین لەالی ئەم کەسانە لەمەسەلەیەکی شەخسی چۆتە دەرەوە، وە بەرژەوەندی مادی و مەعنەوی و سیاسی
تری لە پشتەوەیە.
بژی کۆمۆنیزم!
سەرکەوتوبێت خەباتی چینایەتی کارگەران و چەوساوەکان!
بەرەو بنیاتنانی بزووتنەوەیەکی مارکسیستی کرێکاران!

سابیر .م

گەشەی سەرمایەداری و پەیماننامەی لۆزان و خۆشباوەڕی بۆرژوا- کۆمبرادۆری کورد بە یەکێتی نەتەوایەتی و هەڵوێستی
چەپی ناسیۆنالیست!

ژێرخانی ئابووری ) هۆیەکانی بەرهەمهێنان( هەمیشە بە بنەمای سەرەکی بۆ ڕادەی پێشکەوتنی میللەتان و کۆمەڵگاکان هەروەها
ڕەنگدانەوەیان وە کارکردیان لەسەر )پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنان( واتە چۆنیەتی پەیوەندیە کۆمەاڵیەتیەکان لەناو سیستەمی
بەرهەمهێنان و ئاڵوگۆڕی بازرگانی و کڕین و فرۆشتنی بازاڕدا بە گوێرەی بەرژەوەندی تاکەکەسەکان و دواتر چینەکان خۆیان
ئەسازێنن.
مێژووی گەشەی سەرمایەداری لە سەرەتای سەدەی نۆزدەوە پێی نایە قۆناغی ئیمپریالیستی واتە ناردنە دەرەوەی سەرمایە لە
واڵتێکەوە بۆ واڵتێکی تر ، واڵتانی ئەوروپای ئەو سەردەمەی کە پەیماننامەی سیڤەر و لۆزانیان تیادا بەستراوە هەنگاوی
گەورەیان دەستپێکردبوو بۆ داگیرکاری و ناردنەدەرەوەی سەرمایەی ) لۆکاڵی( و نەتەوەیی خۆیان بۆ شوێنەکان و واڵتانی تری
جیهان.
وە ئەو قۆناغە لێبڕالیزم لە واڵتانی وەک ڕوسیا و هەندێک واڵتی تری جیهان لە قۆناغی سەرەتایی خۆیدا بوو.
شەڕی جیهانی یەکەم و دووەم وەک قەیرانی ئابووری و سیاسی ناردنە دەرەوەی سەرمایەی لۆکاڵی ، داگیرکاری واڵتانی ترو
دابەشکردنەوەی جیهانبوو لە نێوان واڵتانی ئیمپریالیستی ئەو سەردەمە بوو، وەک بەریتانیا، فەڕەنسا ، ئیتاڵیا ، ……… هتد ..
وە بەم هۆیەوە شەڕی جیهانی وەک درێژکراوەی سیاسەت و بەرژەوەندی ئابووری بە شێوەی سەربازی و شەڕ خۆی
بەرجەستەکردەوەو جیهانی خستە مەترسیەکی کاولکارانەو کوشندەی گەورەوە .
ڕۆژهەاڵتناسە ئەوروپاییەکان کاتێک توێژینەوەو لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەتەوەو واڵتانی ڕۆژهەاڵت کردوە، کوردو کوردستانیان
وەک چەند هۆزو خێڵێک ناساند
وە مێژووی کوردو ڕەچەڵەکی بە گوێرەی سەرچاوە جیاوازکان بریتی بوون لە ؛ سۆئی یان سۆباری ، لۆلۆییەکان، گۆتیەکان،
کاشیەکان، خوریەکان، میتانیەکان، کاردۆخیەکان، ..)١(
خەڵکی کورد لە هەر پارچەیەکدا بووبێتن هەر لە دێر زەمانەوە وە تەنانەی بەر لە پەیماننامەی لۆزانیش ، وەک نەتەوەیەکی
یەکگرتوو خاوەن دەسەاڵتێکی سەرتاسەریان نەبووە ، بەڵکە بە شێوەی حوکمڕانی عەشیرەتی و خێڵ و ئیماراتی و ناوچەیی لێرەو
لەوێ ژیاون، وەک میرنشینی حەسنەوی، میرنشینی ڕەوادی، میرنشێنی دۆسکی و مەڕوانی، میرنشینی ئەردەاڵن، میرنشینی
سۆران، میرنشینی بادینان، میرنشینی بابان.
لەبەر ئەم هۆیەش ژێرخانی ئابووری و هۆیەکانی بەرهەمهێنان لەم ناوچەیە پێشنەکەوتون وە بەدواکەوتوویی لە قۆناغی بەر
لەدەرەبەگایەتی و دەرەبەگایەتیدا ماونەتەوە .
هەر بەم هۆی ئەم پەرژوباڵوی و پێکهاتە کۆمەاڵیەتیەوە بووە کە هیچ بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی دروست نەبووە تا ئەم
ساتەوەختەی ئێستاش.
بزوتنەوە ناسیۆنالیستیەکان وە پێکهێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی بەرئەنجامی گەشەی سەرمایەو سەرمایەداری بوو لە ناوچەیەکی
دیاریکراودا کە میللەتێکی یەکگرتوی تیادا ژیاوە.
پڕۆسەی گەشەی سەرمایەو سەرمایەداری لە جیهاندا بەیەک پێودانگێک و وەتیرەیەک ناچێتە پێشەوە ، ئەمە ڕەنگدانەوەی یاسا
دیالێکتیکیانەی سروشتە کە هیچ شتێک بە هێڵێکی ڕاست و بەبێ پێچ وپەنا ناچێتە پێشەوە.
بنەماکانی یەکێتی نەتەوایەتی و میللی زادەی خودی قۆناغی سەرمایەداری نین ، بەڵکە مێژوویەکی دوور و درێژتری بەر لە
سەرمایەداری هەیە ، ئەم مێژوە الی کوردەکان بنەمایەکی نەتەوایەتی وە میللی نەبووە تەنانەت بەر لە لۆزان و پەیماننامە
جیهانیەکانی دوای شەڕی جیهانی یەکەمیش .
تانوپۆی سیستەمی ئابووری لەم ناوچانەدا بەهۆی سەختی سروشت و نەبوونی هۆیەکانی گەیاندن و هاتوچۆوە وایکردوە کە پشت
بە سیستەمی ئیدارەو بەڕێوە بەری گوندەکان وە زەویوزارە ناوچەییەکان ببەستێت وە لەسەر بەخێوکردنی مەڕومااڵت و کشتوکاڵ
و جوتیاری زۆر سادە وە دواکەوتو ببەستێت ، وە ئاغاکان و دەرەبەگەکان وە شێخەکان ئیدارەی ئەم ناوچەو گوندانەیان داوە و
بەڕێوە بردوە.
فراوانی و مەودای سیستەمی بەرهەمهێنانی چ بەر لە دەرەبەگایەتی وەدواتر دەرەبەگایەتی وە تا ئێستاش کە جیهان لە قۆناغی
سەرمایەداریدا ئەژی ، لە ناوچە کوردیەکاندا لە چوارچێوەی گوندو شاردا ماوەتەوە وە لە مەودای شار دەرنەچووە.
بڕبڕەپشتی کارو ژیانی شارەکان بە دابڕاوی لەیەکتر پشتیان بە بازرگانی ناوچەیی بەرتەسک و لەسەر داهات و بەروبوومی
الدێکان ژیانیان بەسەر بردووە.
حوکمڕانی ئیمارەیی واتە دەسەاڵتی بنەماڵەیی شێخ و ئاغاو دەربەگ و مەالکان گونجاوترین شێوەو فۆڕمی سیاسی حوکمڕانی خێڵ
و عەشیرەت بوون و ە تائێستاش بوونیان هەیە.
لە هەلومەرجێکی وەک ئێستادا ، کە پڕۆژەی حاکمیەتی ئیماراتی و تائیفی و خێڵەکی و مەزهەبی لە عێراق و کوردستان پشتیوانی
لێکراو وە ئاکامەکەی داگیرکردنی عێراق و ناوچەکوردیەکان و بەکارهێنانی کوردستان وەک ناوچەیەکی ستراتیجی بەڕێوەبردنی
سیاسەتە ئابوری و ئەمنی و جیهانیەکانی کۆمپانیا مۆنۆپۆڵییە جیهانیەکان ، ئەوە ئەخوازێت کە سەرانی حاکمانی ئیمارەتی زۆنی
سەوزو زەرد ملکەچی تەوای سیاسەتەکانی ئەمریکاو وواڵتانی ئیمپریالیستی زلهێزی جیهانیبن ، وە ببن بە نمایەندەیەکی بۆرژوا-
کۆمبرادۆری خێڵەکی تا بتوانن بەرژەوەندیەکانی ئیمپریالیزمی جیهانی لەم ناوچەیە بپارێزن وە سەرکوتی بزوتنەوەی مارکسیستی
و کرێکاری وە هەر جۆرە ناڕەزایەتیەکی چینایەتی لەم ناوچەیەدا بکەن.
سەرانی درشت و بچوکی بە ناو ) هەرێمی کوردستان( وە حیزبە چەکداریە – خێڵەکیەکانیان ڕۆژ بە دوای رۆژ پەرچەمی
درۆزنانەی) کوردایەتیان ( بۆ خەڵکی کوردستان ئاشکراتر کردووە .
لە ئێستادا بەهۆی ئەم هەموو قەیرانە جۆربەجۆرە ئابوری و سیاسی و فەرهەنگی و ئاشکرابوونی پەرچەمە درۆزنەکانیان وەک
پسوڵەیەکی سیاسی فریودەرانە هاتوون کۆڕوکۆمەڵ و کۆبونەوە و هاتو هاوارو سێمینار لە سەر ) پەیماننامەی لۆزان( ئەبەستن وە
الفی بنیاتنانی )ستراتیجیەتی یەکگرتوویی گەلی کورد ( وەک ) بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی کورد( لێئەدەن ، لە کاتێکدا خودی
ئەم حاکمانەو ئەم سەرانی حیزبە چەکدارە -خێڵەکیانە تا دوێنی خۆیان ئامرازو داردەستێکی گرنگی دەستی وواڵتانی داگیرکەرو و
ئەمریکاو جاشی حوکومەتە دراوسێکان و تەنانەت جاش و موخابەراتی حیزبی بەعسی عێراقی بوون ، تەنها مەبەستێک لە
سازکردنی ئەم سیناریۆیەدا تەنها ئەوەیە کە دەسەاڵتی بۆرژوا- کۆمبرادۆریە خێڵەکیەی دەسەاڵتی کوردی لە داڕمانی کۆتایی
بپارێزن وە هزرو بیررو سەرنجی جەماوەری کارگەر و چەوساوەکان بەرەوە پەیماننامە دەوڵەتیەکان بەرن وە خۆڵ بکەنە چاوی
ڕەنجدەرانی ئەم دەڤەرەو کوردستان کە کێشەی کوردستان نەبوونی )بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی و وشیاری نیشتمانی و
کوردایەتیە …..( وەلەکۆتاییدا مەبەستی ناوەڕۆکی چینایەتی باسەکانیان هیچی تر نییە بێجگە لە دژایەتی کردنی خەباتی چینایەتی
و مارکسیزم و هاوتاکردنی لێنین و ستالین و زڕاندنی ناوی کۆمۆنیزمە.
بەاڵم با بزانین ئایا کێشەی ئێستای خەڵکی چەوساوەی کورد لە ئێستادا ) بنیاتنانی بزوتنەوەی ناسیۆنالیستی کوردە( ؟ یان بنیاتنانی
بزووتنەوەیەکی چینایەتی و مارکسیستی کرێکارانە دژ بەدەسەاڵتدارانی کوردو عەرەب و تورک و فارس و بۆرژوازی جیهانی؟
وێڕای ئەوەی کە کۆمەڵگای کوردی بە چ قۆناغێکی مێژوویدا تێپەڕیوە وە چ جۆرە قۆناغێکی دەرەبەگایەتی بە خۆیەوە بینیوە یان
نا ، یان گەشەی سەرمایەداری لە کوردستان لە چ ئاستێکدایە ، لە ئێستادا جیهان و خودی عێراق و ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست و دواتر
خودی ) کوردستان( لە ژێر هەژموونی پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدایە ، وە جوتیاری هەژاری کورد کار بۆ
سەرمایەداران ئەکات نەک بۆ دەربەگەکان…
لێرەدا مەبەست لەوە نیە کە چاوپۆشی و حاشاکردن لە بوونی نەتەوەی کورد ومەسەلەی ئایدیتێنتی کورد بوون بکرێت وێڕای هەر
مێژوویەک و هەر ڕابوردویەکی ئابووری و سیاسی کە تیایدا ژیاوە ، وە الی هەموان ڕۆشنە کە تەواوی بزووتنەوە چەکداریە –
خێڵەکیەکانی کورد بە درێژایی زیاتر لە سەد ساڵی ڕابووردو تەنها بریتی بوون لە بزوتنەوەی چینە بااڵدەستەکانی کورد وەک شێخ
و دەرەبەگ و مەالو سەرۆک عەشیرەت و ئاغا خاوەن موڵک و زەوی زارەکان .
ئایا لە ئێستادا بەهۆی بنبەستبوونی دەسەاڵتی خێڵەکیانەی کورد بە درێژایی زیاتر لە )٣٠( ساڵ سەرانی مورتەزقەو پەنادیواری
ئەم دەسەاڵتە وە چەپی ناسیۆنالیست و ڕۆشنبیرە ئۆپۆرتۆنیستە قەڵەم بەدەستەکان کە بوونەتە پاشکۆی ئەم ڕەوەندە کۆنەپەرستە و
سیمنار و کۆبوونەوە ساز ئەکەن لەسەر ئەم بزوتنەوە ناسیۆنالیستیەو وە باسەکانیان باڵوئەکەنەوە بۆ وەڕێخستنی یاخود بنیاتنانی
بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی ڕەسەنی کوردی کە بەشوێن ) دەوڵەت ، نیشتمانەوە( هەنگاو بنێن ، چۆن ئەتوانن پاساو بۆ هەموو
ئەو سەرکوت و چەوساندنەوەیە چینایەتیە بهێننەوە کە بەدرێژایی ئەم ماوە زۆرە جەماوەری چەوساوەی کوردستانیان لە ژێر
دەسەاڵتێکی چینایەتی بۆرژوا- کۆمبرادۆریانەی بەکرێگراوانەی کوردیدا کە بە زەبری دەسەاڵتی خۆیان و مێدیاو دامودەزگاکانیان
کۆمەڵگایان لەم دۆخە قەتیسماوەدا ڕاگرتووە؟
چۆن وە بە چ ئایدیاو بۆچوون و ڕێبازێکی سیاسی ئەتوانن ڕابەڕایەتی ئەو ) بزووتنەوە ناسیۆنالیستیە ڕەسەنەی کورد( بکەن لە
داهاتودا؟
لە کۆمەڵگای چینایەتیدا ڕێگە چارەی سێەم لە ئارادا نیە بێجگە لە ڕێگە چارەی بۆرژوازیانەی ئەم دەسەاڵتە خێڵەکیەی ئێستا یان
ڕێگە چارەی مارکسیستی پڕۆلیتاریا؟ وە ئەگەر ڕێگە چارەی سێەم هەبێت ئەوە ڕێگە چارەی توێژە مامناوەنجیەکانی کۆمەڵگایە کە
بەگوێرەی بەرژەوەندی چینایەتیان ناچارن ببن بە پاشکۆی ڕێگەچارەی بۆرژوازیانە بەاڵم بەشێوەیەکی شەرمێونانەو
ئۆپۆرتۆنیستانە .
ئاشکرایە کە لەم قۆناغەی ئێستای گەشەی سەرمایەداری لە جیهانداو هاتنە ئاراوەی نیۆلێبڕالیزم مەودای ئەوە نەماوە وەک قۆناغی
سەرەتاکانی لێبڕاڵیزم بۆرژوازی نیشتمانی سەرمایەی لۆکاڵی خۆی تاو بدات و بەشوێن سەربەخۆیی نیشتمانی خۆیەوە بێت ،
هەروەک لە سەردەمی بەڵشەفیکەکاندا میللەتانی ڕوسیای قەیسەری خوازیاری سەربەخۆیی نیشتمانی بۆرژوازیانەی خۆیان بوون .
هەروەها گەشەی سەرمایەداری و بااڵدەستبوونی سیستەمی ئیمپریالیستیانەی سەرمایە هیچ بوارێک و تاقە دەروازەیەکی بۆ
پێشکەتوخوازی بۆرژوازی نیشتمانی نەهێشتۆتەوە تەواوی سەرانی حاکمان و دەسەاڵتدارانی حەکومەت و ئیدارە بۆرژوازیەکانی
جیهان وەک یەک خێزانی جیهانی خاوەنی یەک بەرژەوەندی سەرتاسەری و یەکگرتوانەن لەبەرامبەر سەرکوتی چینی کارگەران
و چەوساوەکان و ژنان و الوان لە جیهاندا .
وە ڕۆژ بەڕۆژ سەرمایەداری هەم پەیوەندیە کۆمەاڵیەتیەکانی خێزان و کۆمەڵگا هەڵئەوشێنێتەوە هەم کێشەی سەرەکی کۆمەڵگا
ئەگۆڕێت بە کێشەی ملمالنێی کارو سەرمایە .
وە هەروەها بازاڕی کوردستانیان کردۆتە بازاڕێکی جیهانی نێونەتەوەیی بۆ فرۆشتن و کڕینی هێزی کاری هەرزان و هێزی
کاری هاوردە لە تەواوی واڵتانی تری هەژاری جیهانەوە بۆ خزمەتکاری و بەڕێوەبردنی ژیان و گوزەرانی چینێکی دیاریکراو لە
خەڵکی خاوەن پارەو دەستەاڵتداران،
هەر بۆیە خودی ) مەسەلەی کورد( چیتر لە ئەستۆی ) بزوتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی کوردیدا( نەماوەو قۆناغی خۆی جێهێشتوە .
چارەسەری )مەسەلەی کورد ( و گەڕاندنەوەی ئایدیتیتێنتی شێواو تێکشکاوی تاکی کارگەری کورد و تەواوی کۆمەڵگا ی کوردی
وەک کۆمەڵگایەکی پلەدوو لە ئەستۆی ئەحزابی چەکداری- خێڵەکی و تەنانەت لە ئایندەشدا لەئەستۆی بزوتنەوەیکەی خەیاڵی
ناسیۆنالیستی کوردیدا نیەو نەماوە، بەڵکە خودی خەڵکی کوردستانیش دابەشبوون بە سەر چینەکان ، وە چینێکی بەرینی
کۆمەاڵیەتی بەرفراوان لە کارگەران و چەوساوەکان لە کوردستان ژیان بەمەمرەو مەژی بەسەر ئەبەن، وە شیلەی گیانیان لەالیەن
بۆرژوا- کۆمبرادۆرە کۆردەکان و کۆمپانیە نێونەتەوەیەکانەوە ئەمژرێت و بەتااڵن ئەبرێت.
خۆشخەیاڵی چەپ و ڕۆشەنبیرانی ووردەبۆرژوازی
-١ خۆشخەیاڵی چەپی ناسیۆنالیستی یەکەم:
سەرەتا با لەو دیدگاو میتۆدە فیکریەوە دەستپێبکەین کە سەبارەت بە تێزی ) نەتەوە و دەوڵەت بۆ کورد( لە ئارادا هەیە.
وەک هەموومان ئەزانین توێژێک لە ڕۆشەنبیرانی ووردەبۆرژوازی کورد هە کە هەمیشە پێ لەسەر ئەوە دائەگرن کە )ئایدیتێنتی
کەسایەتی کورد (تێکشکێنراوە وە تێزی بە بەرزڕاگرتنی )مێژوو و خاک و خەڵکی کوردستان( بەکەم گیراوەو ژێرپێخراوە .
ئەم دیدگایە پێیوایە کە )وشیاریی نەتەوەیی( خۆی لە خۆیدا بریتی نیە لە وشیاری ناسیۆنالیستی وە بگرە ڕێگە خۆشکەرە بۆ
وشیاریی نێونەتەوەیی و ئەنتەرناسیۆنالیستی ….
سەدەهاو هەزارەها نووسەرو ڕۆشەنبیرانی ناو بازنەی میللی کوردا هەن کە باس لەم تێزانەو دەیەها تێزیتری لەم بابەتە ئەکەن کە
) کورد وشیاریی نەتەوەیی نیە( …هتد ! بۆیە بەم ئاکامە گەیشتووە.
وە ) کوردبوون( و نیشتمان پەروەری بۆ ) کوردستان ( بۆتە تەورەو میحوەری ناوەرۆکی میتۆدی بیرکردنەو پڕاکتیکی ئەم توێژە
کۆمەاڵیەتیەو تاقم و دارودەستە سیاسیانە .
میتۆدی لێنین سەبارەت بە مەسەلەی مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان :
تەوەرەو ناوەڕۆکی باسەکانی لێنین سەبارەت بە مەسەلەی مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان تەنها بۆ ئەوە نەبوو کە پشتیوانی
بۆرژوازی نیشتمانی بکات بۆدروستکردنی دەوڵەتی قەومی بەڵکە هەمیشە پێداگری لەسەر ڕۆڵی پڕۆلیتاریاو ڕابەرایەتی سیاسی
کرێکاران و جوتیارانی هەژار کردووە لەمەسەلەی جیابوونەوەو سەربەخۆیی میللەتاندا .
پۆپۆلیستەکانی ڕوسیاو سەردەمی خەباتی بەڵشەفیکەکان لە مەڕ ) مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان( دا لێنین باس لەم جۆرە
پۆپۆلیزمە ئەکات کە لە ناو ) سۆسیالیستەکاندا( هەبوو وەک ) مەیلیلێکی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی ( ، وە ناوەرۆکی ئەم پۆپۆلیزمە و
ئەم ڕیفۆرمیزمەی چەپی ناسیۆنالیست لە بۆچوونەکانی ) یۆرکفیچ ( سۆسیالیستی پۆپۆلیستی ئۆکرانیدا ڕوون ئەکاتەوە ، کە
پێداگریان لەسەر قۆناغبەندی خەباتی چینایەتی ئەکرد ، کە پێیان وابوو سەرەتا پێویستە ) خەباتی ڕزگاری نیشتمانی ( بکەن دواتر
کە ڕزگاریان بوو ئەوکات دەست بۆ پڕاکتیک و خەباتی چینایەتی بەرن .
ڵینین زۆر بەتوندی لە کتێبی ) مافی میللەتان بۆ چارەی خۆنووسیندا( دا بەرامبەر ئەم میتۆدەو و بیرکردنەوە پۆپۆلیستیەی چەپی
ناسیۆنالیست وەستاوەتەوە و وە خەباتی چینایەتی بە بڕبڕەپشتی یەکالکردنەوەی کێشەی نەتەوایەتی دەستنیشان ئەکات و ڕوونی
ئەکاتەوە.
هەروەها دواتریش ستالین لە ڕێگەی دروستکردنی کوتلەیەک لەگەڵ گریگۆری زینۆفیف و کامینێڤ لەبەرامبەر ترۆتسکی و
ڕەخنەکانی لە NEP کە دواتر توانی سەرۆکایەتی ئەم ڕەوتە بکات .
سەرەتای بە جیهانی بوونی جیهانبینی ) بزووتنەوەی ڕزگاری نیشتمانی ( بۆرژوازیانە :
کۆنگرەی یەکەمی گەالنی ڕۆژهەاڵت لە باکۆ پایتەختی ئەرمینیا کە لە سەرەتای ئەیلولی ساڵی ١٩٢٠ بەسترا بە سەرۆکایەتی
,)Russian Communist Party (RCP
)٢ ( Anatoly Skachko وە ,Grigory Zinoviev, Karl Radek, Mikhail Pavlovich :
بەسترا وە بۆ یەکەمین جار ئەم جیهانبینیە پۆپۆلیستیەی ناسیۆنالیزمی چەپ واتە ) مەیلی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی – میللی ( ڕەواجی
پەیداکرد لەژێر کاریگەری هەژموونی شۆڕشی ئۆکتۆبەر کە دواتر لە کۆنگرەکانی دواتری دوای مردنی لێنین و سەردەمی ستالین
حیزبە بە ناو شیوعیەکان لەسەر ئەم بنەما و جیهانبینیە فیکریە دامەزرێندران ، بەاڵم بە پێچەوانەی میتۆدی مارکسیستانەی لێنین کە
ڕابەڕایەتی کۆمۆنیستانەی پڕۆلیتاریا لەبەر چاوبگیرێت ئەم کۆنگرەیە بۆ یەکەمین جار شیعاری ) کرێکارانی جیهان و گەالنی
ژێردەست یەکبگرن( ! بەرزکرایەوە.
وە لە ڕاستای ئەم باسەدا ستالین لە کتێبی ) بنەما سەرکیەکانی لێنینزم( دا ئەوە ئەڵێت کە: ) کوڕە پاشایەکی ئەفغانی ئەتوانێت
سەرۆکایەتی )بزووتنەوەی ڕزگاری نیشتمانی ( بکات …
هەروەک چۆن دواتر بزوتنەوە بە ناو ڕزگاری نیشتمانیەکانی کوردو ماندێلالو ڕۆهەاڵتی ئاسیاو ئەمریکای التین …هتد بینران ،
بینیمان چۆن کوڕە مەالو شێخ و ئاغاکانی کوردو بوون بە سەرۆکی ئەم بزووتنەوانەو بەدرێژایی سەد ساڵ زیاترە بازرگانی بە
کێشەی نەتەوایەتی و مەسەلەی کوردەوە ئەکەن بەهەمان شێوەی فەلەستینیەکان .
کۆنگرەی باکۆ پشتیوانیەکی بێوێنەی بۆ ڕێکخراوی ) تورکیای الو ( وە کەمال ئەتاتورک کرد لە ژێر ناوی )پشتیوانی لە ڕۆڵی
پێشکەتوخوازیانەی بۆرژوازی نیشتمانی و بزووتنەوە ڕزگاری نیشتمانیەکان ( !
وە بەتایبەت دژ بە ئیستیعماری ئەنگلۆ – فەڕەنسی لە تورکیا ، وە ژمارەی بەشداربوانی تورک لە کۆنگرەکەدا ) 235( کەس
بوون، لەم کۆنگرەیەشدا ژمارەی نمایەندە کوردە کوردەکان )٨(
کەس بوون بەاڵم بەڵگەی زیاترمان لەبەر دەستدا نیە لەسەر چۆنیەتی کەسایەتی و بیرکردنەوەی سیاسی ئەندامانی بەشداربوو. )٣(
پۆپۆلیستەکانی ڕوسیاو سەردەمی خەباتی بەڵشەفیکەکان لە مەڕ ) مافی چارەی خۆنووسینی میللەتان( دا لێنین باس لەم جۆرە
پۆپۆلیزمە ئەکات کە لە ناو ) سۆسیالیستەکاندا( هەبوو وەک ) مەیلیلێکی ڕیفۆرمیستی شەعبەوی واتە میللی ( ، وە ناوەرۆکی ئەم
پۆپۆلیزمە و ئەم ڕیفۆرمیزمەی چەپی ناسیۆنالیست لە بۆچوونەکانی ) یۆرکفیچ ( سۆسیالیستی پۆپۆلیستی ئۆکرانیدا ڕوون ئەکاتەوە
، کە پێداگریان لەسەر قۆناغبەندی خەباتی چینایەتی ئەکرد ، کە پێیان وابوو سەرەتا پێویستە ) خەباتی ڕزگاری نیشتمانی ( بکەن
دواتر کە ڕزگاریان بوو، ئەوکات دەست بۆ پڕاکتیک و خەباتی چینایەتی بەرن.
لێنین زۆر بەتوندی لە کتێبی ) مافی میللەتان بۆ چارەی خۆنووسیندا( دا بەرامبەر ئەم میتۆدەو و بیرکردنەوە پۆپۆلیستیەی چەپی
ناسیۆنالیست ئەوستێتەوە وە خەباتی چینایەتی بە بڕبڕەپشتی یەکالکردنەوەی کێشەی نەتەوایەتی دەستنیشان ئەکات و ڕوونی
ئەکاتەوە.
لە هەلومەرجێکی ئابووری و سیاسی وە فەرهەنگی سەرمایەدارانەی لێبڕالیزمی نوێی ئێستادا بە سەرۆکایەتی دستەاڵی کوردی
لەژێر سایەی ئیمپریالیزمی جیهانیدا زۆرێک لە جەماوەری کورد لە سەختترین هەل و مەرجی کارکردندان ژیان بەسەرئەبەن و
تەنانەت دروستکردنی هەلومەرجێکی بێکاری کە خەڵک ناچار بێت ببێت بە سەربازو چەکدارو دەیەها قوتابخانەی سەربازی
ناوازەو دامەزرێنراون تا لەم ڕێگەیەوە هانی الوانی بێکار بدەن و بە ناچاری بچنە ناو ئەم دامودەزگا سەربازی و پۆلیسی و
ئاسایشیە سەرکوتگەرە و پێدانی ) موچەیەک ( وەک ) بێکاریەکی ماسککراو – بطالە مقنعە ( و بندیوار …هتد تا بژێوی ژیانی
خۆیان پەیدا بکەن .
ئایا لە هەلومەرجێکی لەم چەشنەدا چەندە شەرمئاوەرو قێزەونی چینایەتیانەیە کە گوێ بۆ خۆشخەیاڵی وردەبۆرژوازیانەی
ڕۆشەنبیرانێکی ئۆپۆرتۆنیست بگرین سەبارەت بە ) کەسایەتی کوردبوون( وە ) مێژوو خاکی خەڵکی کوردستان ( و ) وشیاریی
نەتەوەیی(،) شانازی بە کورد بوونەوە ( …هتد ؟
ئایدیتێنتی کەسایەتی کارگەری کورد وە خودی گەیشتن بە مافی دیمۆکراتیکەکانی خەڵکی کورد لە ئەمڕۆی قۆناغی سەرمایەداریدا
بە توندی و بەبێ هیچ گومانێک بە سەرکەوتنی شۆڕشی سۆسسیالیستیانەی پڕۆلیتایاوە بەستراونەتەوە وە ناتوانرێت لێکیان
جیابکەینەوە.
ئەم شۆڕشەش سەرتاسەریە نەک لۆکاڵی وە لە چوارچێوەی قەوارەی هەرێمێیکی کۆنەپەرستانەدا نییە.
-٢ خۆشخەیاڵی چەپی ناسیۆنالیستی دووەم :
ئەم میتۆدە لە خۆشەخەیاڵی و یوتۆپیایی ووردەبۆژوازیانەی ڕەوتی ) سۆسیالیزمە خەیاڵیەکان( کە پشت بە تیئۆری و بۆچوونەکانی
فۆریە ، ئۆین ، سان سیمۆن … هتد ئەبەستێت .
هەروەها ئەم بۆچوونە سۆسیالیزمی خەیاڵیە لە جەمسەرێکی ترەوە لەگەڵ بۆچوونێکی ئانارشیستانە یەک ئەگرنەوە کە ناتواێت
شەڕێکی چینایەتی دژ بەلەناو بردنی ) خاوەنداریەتی تایبەتی ( بەرپا بکات بەڵکە لە ڕێفۆرمێکی لۆکاڵیدا جۆرێک لە گۆڕانکاری
سیاسی وەک مۆدێلێکی تری بەرهەمهێنانی سەرمایەداری ئەخاتە ڕوو کە پشت بە سیاسەتی ڕیفۆرمیستانەی هەرەوەزی و
خۆبەێوەبەری و کۆمیتە شۆڕشگێڕی ناقوچەکی بەدەر لە خەباتی مارکسیستی و ڕێکخراوبوونی سیاسی چینی کارگەران و
ستەملێکراوان وە دژایەتی کردنی بەڵشەفیزم و لێنین و وەک جۆرێک لە خواستی جیهانی لێبڕالیزمی نوێ وە تەنانەت هاوتاکردن و
یەکسان کردنی بۆچوونەکانی لێنین و ستالین بەیەکترو ناشیرینکردنی کۆمۆنیزم بە بیانوی شکستی شۆڕشی ئۆکتۆبەر وە داماڵینی
لێنین لە میتۆدو و بۆچونەکانی مارکس و ئەنگلس وە ناوزڕاندنی کۆمۆنیزم و بەڵشەفیزم لە ژێر ناوو تێزی شێوێنراوانەی ناساندنی
دەسەاڵتی یەکێتی سۆڤێت بە دەسەاڵتێکی سەرمایەدارانە و بۆرژوازیانە لە کاتێکدا ئەو دەسەاڵتە بۆرژوازیانە نەبوو بەڵکە زیاتر
بەرەو دەسەاڵتێکی بیرۆکراتیانەی کرێکاری ڕۆیشت لەدوای مردنی لێنین و قەاڵچۆکردنی بەڵشەفیکە کۆنەکان و شورا
کرێکاریەکان و دانانی بەڕێوەبەڕانی بیرۆکرات بەسەر کارگاو کارخانەکاندا لە سەرەتای ساڵەکانی سیەکاندا، وە سەرلەنوێ
بووژاندنەوەی سەرمایەداری لە یەکێتی سۆڤیەتدا. .
شکستی شۆڕشی ئۆکتۆبەر بە واتای شکستی کۆمۆنیزم و مارکسیزم تەنانەت بەڵشەفیزم نیە وەک ئامرازی سیاسی ڕێکخراوبوونی
پڕۆلیتاریا ، بەڵکە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە هەڵنەگیرسانی شۆڕشەوە بوو لە واڵتانی تری ئەوروپاو بەتایبەت لە ئەڵمانیا کە هەموو
ئەمانەش هۆی تایبەتی خۆیان هەبوون ، وە سەرباری ئەوەش هێرشێکی ئیمپریالیستیانەی گەورەی زیاتر لە ) ١٥( وواڵتی
زلهێزی جیهان بۆ گەمارۆدان و تێکشکاندنی ئەم شۆڕشە لە ئارادا بوون .
٣ـ خۆشخەیاڵی باڵێکی تری ڕیفۆرمیزمی چەپ:
کە خۆی لە ) کۆمۆنیزمی کرێکاری- دنیای باشتردا ( دا نمایشکردووە پشت بە ڕیفۆمیزمی کرێکاری وە دروسکردنی دەسەاڵتێکی
سۆکۆالر و مەدەنی یان لە ژێر ناوی ئەنجومەنە کرێکاری و شوراکانیان لە ناو خودی قەارەیەکی کۆنەپەرستانەی هەرێمدا خۆی
وە لە ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتوەکاندا خۆدا جۆرێکی ترە لە چاندنی خۆشباوەڕی لەناو جەماوەردا کە سەربەخۆیی کوردستان
لە ژێر چاودێری واڵتە زلهێزەکاندا لە ڕێگەی دانپیانانی ئەم واڵتانە بە دەسەاڵتێکی ” شوورایی” وە بردنە پێشەوەی ئەم سیاستەتە
لە ڕێگەی خەباتی ڕێکخراوەی جەماوەریەوە ، واتە سیاسەتی ڕێکخستنی سەندیکالیستی و دروستکردنی ڕێکخراوەی عەلەنی
پیشەیی لە ژێر سایەی ئەم دەسەاڵتە کۆنەپەرست و سەرکوتگەرەدا کە لە دوائاکامدا هیچی تر نیە بێجگە لە سیاسەتێکی
تریدیۆنیانەی ) ئیقتصادیانەی( کە ) ڕیفۆرم( بەبپێشمەرجی شۆڕش ئەناسێنێت، کە خۆی لە خۆیدا دوورە لە سیاسەتی ڕێکخستنی
مارکسیستانە بۆ سازماندانی شۆڕشگێڕانەی سیاسی چینی کرێکار وە ئامادەسازی چینایەتیان بۆ سازماندانی شۆڕشی سۆسیالیستی.
لە کۆتاییدا گەشەی سەرمایەداری و گۆڕانکاریە ئابووری و کۆمەاڵیەتی و ژینگەیەکان کە خودی ناوچەکەو کوردستانیش بە
خۆیەوە ئەبینێت ، واتە لە باری زاتی و مەزوعیەوە ، وە توندبوونەوەی کێشەی سەرەکی نێوان کارو سەرمایە و بەرژوەندیە
چینایەتیەکان کۆمەڵگا بەرەو سازماندانی بزووتنەوەیەکی مارکسیستی کرێکاری و وەالنانی تەواوی ئەو میتۆدە ڕیفۆرمیستی و
سۆسیال دیمۆکراسی و تەنانەت ناسیۆنالیستیە قەومیە کوێرانەی کوردو نەتەوەکانی تریش ئەخاتە دەستوری کاری چاالکەوانان و
تێکۆشەرانی خەباتی چینایەتی لەو ناوچەیەو لە کوردستانیش وە ڕۆژ بەڕۆژ دوو ڕوویی و درۆزنی حیزبە قەومیە کوردیەکان وە
تەنانەت جواڵنەوەکانی تریش کە یان پشت بە ئیسالم و مەزهەب ئەبەستن ، یان بە ڕیفۆرمیزمێکی یوتۆپیانەی جەماوەری ) گەل (
ئەبەستێت کە دوور بێت لە سازماندانی سیاسی چینی کارگەران و سۆسیالیزمی مارکس لەو ناوچەیە دێنە سەر شانۆی سیاسی و
ئەبن بە سیمای سەرەکی ئەم کۆمەڵگایانە وە لەوانە کۆمەڵگای کوردیش .
——————
) ١(
https://zaniary.com/blog/60084b9a55d01/%DA%95%DB%95%DA%86%DB%95%DA%B5%
DB%95%DA%A9-%D9%88-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%DA
%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF
https://en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_the_Peoples_of_the_East )٢ (
)٣(
http://ciml.250x.com/archive/comintern/arabic/1920_first_meeting_of_the_peoples_of_the_e
ast.pdf

سابیر . م
٢٠٢٣ / ٨ / ١٥

یەکەم: پاڵنەرە ئابوریەکان
ئەبێ پاڵنەرە ئابوری و سیاسیەکان چی بێ بۆ داڕشتنی یاسای بودجە بۆ سێ ساڵ لەعێڕاق؟ئایا مۆنۆپۆڵی ئیمپریالیانە و سندوقی دراوی نێو دەوڵەتی و وەبەرهێنەران لە کۆمپانیا کارتلاتە زەبەلاحە فرە ڕەگەزەکان و لە نێویشیاندا دەوڵەتانی دراوسێی عێڕاق وەکو سعودیەو تورکیاو ئێران کەدەستیان تێیدا هەیە و بەشداربوون لەبەر بوونی بەرژەوەندی هاوبەش لەگەڵ دەسەڵاتە بۆرژواکانی عێڕاق بۆ دەستکەوتنی دڵنیایی یاسایی بەشێوەیەک حکومەتی عێڕاق پەیوەست بکات کە یاسا تایبەتەکانی تایبەت بە بودجە و پشکی وەبەرهێنەران دابڕێژێ
.
ئێمە بۆ ئەوەی تاکە درەختێ بەرچاومان نەگرێ و ببێتە ڕێگر لەوەی هەموو دارستانەکە ببینین پێویستە لەسەرمان لە هەموو لاکانەوە وەک یەک تەماشای دارستانەکە بکەین بۆ ئەوەی هەمووی ببینین ئەمە بەو مەبەستە دێت کە کۆی پێکهاتە سیاسی وئابوریەکە ببینین لەبەر ئەوە ناچینە ناو ناوەڕۆکی وردەکاری یاساکانی تایبەت بەمادەی 13و14کە دوو لایەنەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی مەرکەزی بەغداد لەسەری ناکۆکن بەنیسبەت بەشە بودجەی هەرێم لە پارەی داهاتی نەوتی هەناردەکراو و شێوازی ڕێگای هەناردەکردنەکەی و داهاتی خاڵە گومرگیەکان و مووچە، بەڵکو دەگەڕێین بە شوێن ڕەگ و ڕیشە سەرەکیەکانی بڕیارەکانی ئەم نیزامەی کە هەیە وبونیادنراوە لەسەر پشک پشکێنەی نەتەوایەتی و تایەفی و ئایینی لەعێڕاق ئەوەی گومانی تێدا نیە عێڕاق هەر لەڕابردووش و ئێستاشدا لەژێر هەژموونی دەسەڵاتە بەکرێگیراوەکانی دەوڵەتە زلهێزەکان و ناوچەکە بووە بەڵام دوای داگیرکردنی عێڕاق لەلایەن ئەمەریکاوە سەرگەردانی سیاسی و ئابوری و پشێوی کۆمەڵایەتی و گەندەڵی لەبەڕێوەبردندا بەشێوەیەکی بەربڵاو تەشەنەی کردووە لەو سەروبەندەدا ئەمەریکیەکان حکومەتێکی پشک پشکێنەی تایەفی و ئاینیی و نەتەوەییان پێک هێنا کە لەگەڵ سیاسەتی ئابوری و سیاسی خۆیاندا بێتەوە یەک و وەڵامدەرەوەی پێداویستیەکانی لیبڕالیەتی نوێ و سیاسەتی بازاڕی سەرمایەداری سەردەم بێت بەم شێوەیە داهات و خێرو بێری عێڕاق کەوتە دەستی تاقم و گروپێکی سیاسی بەکرێگیراو کە کاریان تەنهاو تەنها تاڵانکردنی داهات و خێرو بێری عێڕاق بوو بەم شێوەیە گەندەڵی بووە دیارترین و زاڵترین سیمای عێڕاق و زاڵبوونی کەرتی ئەهلی و پشتگوێ خستنی دامودەزگا گشتی و خزمەتگوزاریەکان بوو بەکاری ئەم دەستەو تاقم و گروپانانە کەموقەدەراتی ئەم وڵاتەیان پێ سپێردرا لەئەنجامدا بێ کاری بەڕێژەی ترسناک زیادی کرد ترس و تۆقاندن و کوشتن و ڕفاندن و هەست نەکردن بە دڵنیایی تەشەنەی کردو 35% لەکۆی گەلی عێڕاق لەژێر هێڵی هەژاریەوە ژیان ئەگوزەرێنێ و کەرتی خزمەتگوزاری گشتی و تەندروستی و پەروەردەیی بۆ ئاستێکی زۆر نزم دابەزین ئەوەی پەیوەستە بە بودجەی عێڕاقەوە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران ڕازیبوو لە مانگی ئازاری ڕابردوو لەسەر بودجەی ساڵی 2023و ڕایگەیاند کە کورتهێنانی دارایی هەیە بەڕێژەی ٤٨٫٥ملیار دۆلار بەڵام پڕۆسەی تێپەڕاندنی بودجە چەند مانگێکی بەسەردا تێپەڕی و دوای بگرەو بێنەیەکی قورس لەنێوان حکومەتی هەرێم و حکومەتی بەغداد لەسەر مادەکانی یاسای بودجە تێیانپەڕاند
.
بەڵام چونکە ئابوری عێڕاق ئابوریەکی بەرسێبەە ( ڕەیعیە) گریمانەکان سەبارەت بەهەناردەکردنی نەوتی خاو لەبودجەدا دەگاتە۳٫٥ ملیۆن بەرمیل نەوت ڕۆژانە و٤۰۰هەزار بەرمیلی ڕۆژانە لەڕێی هەرێمەوە هەناردە دەکرێت
بەپێی لێدوانی ئەنجومەنی وەزیرانی عێڕاق ئەم بودجەیە بۆ ساڵانی ۲٠٢٣و٢٠٢٤و٢٠٢٥ نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاو بە ( ٧٠) دۆلار مەزەندە کراوە و بەپێی ئەو مەزەندە کردنانەش بێت سەبارەت بە داهاتی نەوت ئەگاتە٩٠٫٩ملیار دۆلارو داهاتە غەیرە نەوتیەکان ئەگاتە١٣٫٣ملیار دۆلار
.
بەنیسبەت خەرجیە پێشنیارکراوەکان بە١٥٢٫٢ملیار دۆلار مەزەندە کراوە پشکی خەرجیەکانی تایبەت بە پڕۆژە بەرهەمهێنەکان بە ٣٦٫٦ملیار دۆلار دەبێت ئەم بودجە سێ ساڵیەش بەپێی بۆچوونی شارەزایانی ئابوریی خۆی لەخۆیدا سەرکێشیەکی گەورەیە بە باری ئابوری و دارایی ژیانی ملیۆنان خەڵکی هەژاری عێڕاق چونکە ئەم بودجەیە بونیاد نراوە لەسەر مەبنای دهاتی نەوتی خەمڵێنراوبە٩٠٫٩%لەکۆی داهاتی عێڕاق و پشت ئەستوور بەنرخی ئێستای نەوت کە ٧٠دۆلارە بەرامبەر نرخی گۆڕینەوەی دۆلاری ئەمەریکی بە١٣٠٠دیناری عێڕاقی بۆ هەر دۆلارێک بۆ سێ ساڵی داهاتوو کە ئەگەری بەرزو نزمی بازاڕی جیهانی لەئارادایە و ئەو شەڕەی لەنێوان ڕوسیاو ئۆکرانیاو ئەو تەنگژانەی ڕوویان کردۆتە ئابوورى سەرمایەداری و بارو ظروفی جهان سەبارەت بە وزە
.
سەرکەشی بە ئەم بودجەیەوە لەو خەرجیانەدایە کە خەمڵێنراوە بە ١٥٢٫٢ملیار دۆلار قابیلی گۆڕانکاریە بەپێی بەرزو نزمی نرخی نەوت و لە باری جێبەجێ نەبوونی ئەم پڕۆژانە و نەخشەڕێ ئابوریەو خەرجیانەدا ئەبێتە هۆی هێندە تربوونی کورتهێنانی دارایی لە ساڵانی داهاتودا بەتایبەت کە پاڵپشتی کردنی دارایی ئەم کورتهێنانە بە ئەو بڕە پارانەی کە ئەبێ قەرز بکرێ چ لە ناوخۆ چ لە دەرەوە بەڕێژەی٦٦% کە ئەمەش خۆی هۆکارێک ئەبێ بۆ زیادکردنی قەرزداریەتی و سیاسەتی ڕێنمونی دارایی و خراپتربوونی خزمەتگوزاریە گشتیەکان و بەرزبوونەوەی باج و نرخەکان و زیادبوونی بێ ئیشی و بێ ئومێدبوونی ئابووری و کۆمەڵایەتی و داڕوخانی زیاتری کاروبارەکان
پەڕلەمانی عێڕاق بڕگەیەکی تایبەتی زیادکردووە بۆ دابین کردنی بڕی ٣٥٠ملیۆن دۆلار ساڵانە بۆ خەرجی پەڕلەمان وەزیادکردنی٥٠٠هەزار هەلی کار بۆ کەرتی گشتی بەمەش ژمارەی فەرمانبەران لەعێڕاق ٤٫٥ملیۆن هەلی کار تێدەپەڕێنێت ئەمەش بۆ خۆی قورساییەکی دارایی تری گەورە لەسەر ئابوریی عێڕاق دروست دەکات چونکە ئەم بەشە گەورەیە لە فەرمانبەر کە زۆرینەی دانیشتوانی عێڕاق پێک دێنێ خۆی لەخۆیدا شێوەیەکە لە شێوەکانی بێکاری ڕوپۆشکراو
.
یاسای عێڕاقی کۆمەڵێ بڕگەو مادەی تێدایە کە هانی بەرهەم هێنان دەدات لە بەرژەوەندی سەرمایەدارەکان لەعێڕاق لەسەر حیسابی ماندووبوونی (هێزی کاری) چینی کرێکار بە کەمترین نرخ و کەمترین مووچە
لە سایەی خراپترین دۆخی ژیان و ژینگەی کارکردندا کە چینی کرێکار بە دەستیەوە دەناڵێنێ لە وڵاتانی کەنداو و ڕۆژهەڵاتی ئاسیاو زۆربەی وڵاتە هەژارەکانی دونیا لە چەوساندنەوەو بەکۆیلە کردن لەپێناو کەڵەکەبوونی سەرمایەی زیاتر بۆ سەرمایەدارە بەرهەمهێنەرەکان و زۆربوونی قازانجیان جا ئەو سەرمایەدارانە عێڕاقی بن یان غەیرە عێڕاقی ئەویش بە ؛
١-خاوەنداریەتی زەوی و عەقارات و ئاسان کاری لەبواری هاوردەکردنی کەرەستەی خاو و لێخۆشبوون لەباج و گومرگ
٢-پێدانی قەرزو هاوکاری ماددی دوای تەواوبوونی ٢٥%ی پڕۆژەکە
٣-بەخشینی هەموو ئەو موڵکانەی پەیوەستن بە پڕۆژەکەوە لە باج و ڕسومات
٤-پێدانی وزەی کارەباو ئاوو هەموو پێداویستیەکانی تر بەنرخێکی زۆر هەرزا بەو پڕۆژە بەرهەمهێنە عێڕاقی و غەیرە عێڕاقیانە بەپێ ی یاسای وەبەرهێنانی عێڕاقی
٥-یاسای وەبەرهێنانی عێڕاقیئاماژە بە پێویستی پێدانی ئاسانکاری ئەکات لەبابەتی دڵنیایی و بەکارخستنی دەستی کاری عێڕاقی خۆجێی یان بیانیٚ
کەرتەکان و بوارەکانی وەبەرهێنان لەعێڕاقدا فرە لایەنە لە پێشی هەموویانەوە و بەشێوەیەکی سەرەکی کەرتی نەوت و گازە کە زیاتر لە٩٠%ی کۆی بواری وەبەرهێنان پێکدێنێ وە کەرتی کشتوکاڵ و ئاودێری و کەرتی کانزایی بەتایبەت یۆڕانیۆم و زیو و قەسدیر کەرتی بیناسازی و خانوبەرەش بەیەکێک لە کەرتە بەرفراوانەکان دائەنرێت پەیوەست بە وەبەرهێنان چونکە عێڕاق پێویستی بە بنیات نانەوەی ژێرخانەکەیەتی کەشەڕو جەنگەکان وێرانی کردوون وە زۆر کەرتی تر هەیە بەتایبەت دەرمان و کەرەستەی جوانکاری و پیشەسازی و کیمیاویەکان و ڕستن و چنین…هتد.
بودجەی دارایی و یاساکانی پەیوەست بەم بودجە تایبەتە سێ ساڵیە کەبە ئاگاداری و ڕێنمایی صندوقی دراوی
نێودەوڵەتی ( ئای ئێم ئێف ) ئەبێ حکومەتی عێڕاقی ملکەچ بێ لەوەو دوا بۆ بەرزکردنەوەی باجی گشتی لەسەر چینە بەرینەکەی جەماوەرو کەمکردنەوەی خەرجی گشتی و مووچەو هاندانی کەرتی تایبەت و پتەوکردنی بناغەی لیبڕالیەتی تازەی ئابووری سەرمایەداری و پاڵپشتیکردنی چینە دەوڵەمەندو سەرمایەدارەکان و لێخۆشبونیان لەزۆربەی باجەکان یان کەمکردنەوەی و قورسترکردنی باری سەرشانی گەلانی کارگەری عێڕاق و کرێکاران بە باجە جۆراو جۆرە سەپێنراوەکان بەسەریانداو خراپتر بوونی خزمەتگوزاری گشتی و تەندروستی و پەروەردەو فێرکردن و خۆشگوزەرانی بەهۆی کەمکردنەوەی خەرجیە گشتیەکان و جێبەجێکردنی ئەو بڕگەو ماددانەی تایبەتن بەیاسای بودجەی عێڕاق و گەورەیی ئەو بودجەیەوەو چاپ کردنی دراوی کاغەزو کۆمپیالەو سەنەدە دراویەکان ئابوری عێڕاق بەرەو ڕووی قەیرانی گەورەو زیاتر ئەکاتەوە لە ڕێژەی دەستەوستانی دارایی چونکە یاسای عێڕاق ڕێی تەواوی داوە بە وەبەرهێنەکان بە دەستاودەستکردنی وپشک و بۆندەکان لە بازاڕەکانی عێڕاق کە ئەمەش بۆ خۆی ڕێژەی هەڵاوسان زیاد ئەکات و لەوێشەوە توانای کڕین لای ئەوانەی دهاتیان سنوردارە و چینی کرێکاران لاواز ئەکات.

دووەم : پاڵنەرە سیاسیەکان
گومانی تێدا نیە گەورەکردنی کێشە ئابوریی و ئیداریەکانی نێوان بەغداد و هەرێم لەسەر ئاستی ڕاگەیاندن و سیاسی لەژێر بیانوی بەگژاچونەوەی گەندەڵی دارایی و دروستکردنی کێشەی لاوەکی و ڕوکەش لەنێوان دەسەڵاتدارە نەتەوەیە بۆرژواکانی کورد لەهەرێمو دەسەڵاتە نەتەوەیی و مەزهەبیە بۆرژوا عەرەبەکانی بەغداد لەژێر کاریگەری دەوڵەتە ئیمپریالیە ڕۆژئاواییەکان لەسەرو هەموویانەوە ئەمەریکا بۆ دەستگرتن بەسەر سەرچاوە نەوتی و گازیەکان و وزە بەتایبەتی دوای هەڵگیرسانی شەڕی نێوان ڕوسیاو ئۆکرانیاو لێکەوتە جیهانیەکانی.

ئەم دوو دەسەڵاتە سیاسیە کە هەیە لە هەرێم و بەغداد بە هەردوکیان هێزێکی تایەفی و بۆرژوازی پێکدێنن و بڕیارە سیاسی و ئابووریەکانیان تەنها هۆکارێکە بۆ گومڕاکردنی جەماوەری کارگەر و چاندنی تۆوی دووبەرەکی و ڕەگەزپەرستی و نەژادی لەنێوان پڕۆلیتاریای عەرەبی و کوردی و نەتەوەکانی تردا کە لە عێڕاقدا نیشتەجێن وە هەر بڕیارێک کە بە ناوی گەلی عێڕاقەوە یان کوردەوە وەهەر بڕیاڕێک کە دەری ئەکەن هیچ پەیوەندیەکی نییە بە بەرژەوەندی ئەم گەلانەوە بەڵکو بۆ بەرژەوەندی چینە دەوڵەمەند و وەبەرهێنەکان و دەوڵەتە ئیمپریالیە گەورەکانە و بەم شێوەیە واپیشان ئەدەن بەم جۆرە سیاسەتانەیان نوێنەری ڕاستەقینەی گەلن
.
دەسەڵاتدارە نەتەوە پەرستەکانی کورد بەش بەحاڵی خۆیان خۆ لە بەرپرسیارێتی ئیداری و ئابوریی و دارایی ئەدزنەوە بەبیانوی ئەوەی بەغداد بەشە بودجەی هەرێم لە بودجەو مووچە نانێرێت بەمەش خۆیان لەبەرامبەر چینە کارگەرەکان وا پیشان ئەدەن کە ئەوان هۆکاری سەرەکی بەدبەختی خەڵکی بەش مەینەت نین
.
لەجەمسەری دووەم ئەوەی پەیوەستە بە بەغداوە بەردەوام وا لە جەماوەر ئەگەیەنن کە بودجەی عێڕاق و داهاتەکانی بەفیڕۆ ئەدرێ بەهۆی بونی دەسەڵاتدارە کوردەکان و سیاسەتە نەوتیەکەیان، ئەم خاڵەش ڕاستیەکە کەس ناتوانێ نکۆڵی لێ بکات بەڵام ئەمە وەک عەرەب دەڵێ (قسەیەکی هەقە بۆ مەرامێکی پوچ)بەکاری دێنن
بەمە هەوڵی چەواشەکردنی ڕای گشتی چینە بەش مەینەکەی عەرەبی لە پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشور ئەدەن و بە مەبەست هەوڵی شاردنەوەی ئەو هەموو گەندەڵیە ئیداری و دارایی و نادادی و هەژاری و بێکاری و ماڵوێرانی و خراپی ئیدارەدانی خزمەتگوزاری گشتی لەو پارێزگایانە ئەدەن
.
سەرەڕای بونیادی ئیداری دەسەڵاتی هەرێم وەک هێزێکی بۆرژوازی هاوبەش و بەشداریەکی بەرچاوی هەبووە لەدروست بوونی حکومەتی ئێستای عێڕاق وئەوەش ڕوونە کە دەسەڵاتدارانی حکومەتی ناوەندی سیاسەتێکی شۆفێنیانەی پاڵپشت بە دەوڵەتانی دراوسێ پەیڕەو ئەکەن کە بەهاوبەشە کوردیەکەیان ڕازی نین کە سەربەخۆییەکی ئیداری هەبێت لەبەر ئەم هۆیە حکومەتی ئیتیحادی یاساکانی بەو شێوە داڕشت دژی سەربەخۆیی یاسایی و ڕێپێدانی لە داڕشتنەوەو دەستوەردانە یاسان لەلایەن ئیدارەی کوردیەوە لەکۆتاییدا لەڕێی ئەم یاسا تایبەتانەوە بودجەو ماددەکانی تایبەت بە بودجه حکومەتی ناوەند هەوڵ ئەدات کە هەژموونی ئیداری و سیاسی و ئابوریی خۆی بەسەر کۆی پارێزگاکانی عێڕاق لەناویشیاندا پارێزگاکانی سەربە هەرێمی کوردستان بسەپێنێ بەبێ گوێدانە بابەتی مافە دیموکراتیەکان و ڕۆشنبیریەکانی گەلی کورد لەم ناوچەیە لەکاتێکدا دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان و دەسەڵاتی حکومەتی بەغداد هەردووکیان سەربە سیاسەتی ئەمەریکاو ڕۆژئاواو سیاسەتە لیبڕالیە تازەکەنی.

لەلایەک ئەبینین بودجەی عێڕاق بە دەیان ملیار دۆلار ئەخەمڵێنرێ و لە لایەکی تریش ژیانی خەڵکی بەش مەینەت و هەژاری گەلانی عێڕاق دەبینین بەعەرەب و کوردو نەتەوەکانی تریشەوە لەژێر باری خراپترین دۆخی ژیانکردندا دەناڵێنن و
پێویستیان بە سەرەتایترین خزمەتگوزاری سەرەکیە وەک ئاو و کارەباو تەندروستی و خوێندن و خۆشگوزەرانی نیشتمانی.
برەودان بەهەستی نەتەوەیی تەسک و هەستی شۆفێنی بەهۆی سەرهەڵدانی کێشە ئابوری و داراییەکان هیچ نیە تەنها بیانویەک نەبێ بۆ دزینی هێزی کاری چینی کرێکاران و داهاتی بێ شوماری عێڕاق بۆ خزمەتی چینێکی دیاریکراو لە بازرگان و سەرمایەدارەکان لەسەر حسابی بەدبەختی و بەش مەینەتی چینە چەوسێنراوەکەو بڵاوبوونەوەی بێکاری و بێ هیوایی لەناو گەنجانی کوڕو کچانی عێڕاقدا.

.بەم پێیە پڕۆلیتاریای عێڕاق بەعەرەب وکورد و نەتەوەکانی ترو تایەفەکانیەوە هیچ دەستێکی لەم کێشە ئابوریی و سیاسیەدا نیە کە لەنێوانئەم دوو جەمسەرە بۆرژوازیە دەسەڵاتدارەی هەرێم و بەغدادا هەیە بەڵکو بە پێچەوانەوە ئەوان زەرەر مەندی یەکەمن لە زۆربوونی باج و ڕسومات و بێ هیوایی و هەژاری کە ڕۆژ بەڕۆژ بەشێوەیەکی پێچەوانە لەگەڵ کەڵەکە بوونی سەرمایەی سەرمایەداران لەعێڕاقدا ئەویش زیاد دەکاتو دەبێتە هۆی ئەوەی عێڕاق شەپۆلێکی تری ناڕەزایی جەماوەری بەخۆیەوە ببینێ و ڕاپەڕینی تشرین و تشرینیەکان دووبارە ببێتەوە و بچێتە قۆناغێکی باڵاترو توندترەوە بەڵام پرسیارە سەرەکیەکە لێرەدا ئەوەیە کام هێزە سیاسیە ئەتوانێ خۆپیشاندانەکان و ڕاپەڕینە جەماوەریە ملیۆنیەکان لە داهاتودا ئاڕاستە بکات؟
لەبەر ئەم هۆیەش خەباتی سیاسی و فیکری شان بەشانی خەباتی ئابوریی کەئەم چینە پێی هەڵئەستێ وەک هەموو زوڵم لێکراو و چەوساوەکانی ناوچەکە لەکارە پێشینەکانی ئەرکە سەرەکیەکەی قاڵبگرتنە لەهێزێکی مارکسیستی سیاسی ڕێکخراوی دوور لەهەموو ئاڕاستە ڕیفۆرمخوازەکانیچەپی جەماوەری و نەتەوەیی و کرێکاری لایەنگری سۆشیال دیموکراتەکانی جیهان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و سەندیکا هەلپەرستەکان بۆ ئەوەی بتوانێ خەباتی جەماوەری بێ هیوا و پەرتەوازە کۆبکاتەوەو ڕێکبخات و شێلگیرانە ئاڕاستەی بکات وە هیچ نەرمیەک نەنوێنێت لەبەرامبەر ڕوخانی ئەم دەسەڵاتە زاڵمانەیە .

صابر . م
١٠/ ٦ / ٢٠٢٣
براڤی مارکسیستی کرێکاران !

سەرەتا ئەوە بڵێین کە خودی زمانحاڵی مێدیا بۆرژوازیەکانی دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن و هەموو لایەنەکانی تر کە ماهیەتی چینایەتیان دژ بە کارگەران و کۆمۆنیزمە ، دان بەوەدا ئەنێن کە ڕەنگە ڕۆژێک نیە بە بێبیستنی هەواڵی تیرۆرکردنی گەنجێک یان ژنێک یان کچێک یان چالاکەوانێک ڕۆژ بەرینە سەر .
تیرۆرکردنی ( خواناس وریا) یەکەمین تیرۆر نیە و دوایەمین تیرۆریش نابێت لەم کۆمەڵگایاندا.
بابزانین هۆی ئەم دیاردەیە چیە ؟ ئایا تەنها کێشەی کەسایەتی و نەخۆشی دەرونی …هتد سەرچاوەکەتی یان بنەمایەکی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگیە کەلە کۆمەڵگای عێراقی بگرە ناوچەکەو بەدیاریکراویش کۆمەڵگای کوردیدا هەیە .
کۆمەڵگای ئەم وڵاتە دواکەوتوانە لە ڕوی گەشەی سەرمایەداریەوە بەهەمان پڕۆسەی گەشەی سەرمایەداری لە وڵاتانی ئەوروپاو دەوڵەتە سەرمایەداریە گەورەکاندا نەچۆتە پێشەوە.
( پەیوەندیەکانی بەرهەمهێنان ) لەم وڵاتاندا پەیوەندیەکی بەرهەمهێنانی سەرمایەدارانەیە ، بەڵام تازەپیاکەوتوویی ئەم کۆمەڵگایانە بۆ ناو بازاڕی سەرمایەداری و هاتنی لە پڕتاوو بەرفراوانی سیستەمی بازاڕی ئازاد و نیولێبڕالیزم وەک بازدانێکی ناسروشت و گواستنەوەیەکی لە پڕتاو لە هۆیەکانی بەرهەمهێنانی دەرەباگایەتیەوە بۆ هۆیەکانی بەرهێنانی سەرمایەداری نەیتوانیوە داب و نەرێتی ئاینی، و عەشیرەتی ، و خێڵەکی ، تائیفی ، پیاوسالاری دژ بەژنان …هتد کۆتایی پێبهێنێت بەو شێوەیەی کە لە وڵاتانی ئەوروپادا شانبەشانی گەشەی سەرمایەداری دابو نەرێتە ئاینی و کۆمەڵایەتی و مافی ژنان و فەرهەنگیە مەدەنیەکانی تر گەشەیان کردوە کە بگونجێت لەگەڵ کەڵکەی سەرمایەو لابردنی ڕێگریەکانی بەردەم ئەم گەشەکردنە، بۆ نمونە مارتن لۆتر چاکسازی بەسەر ئاینی مەسیحدا کرد لەپێناو ئەوەی کە سەرمایەی نیشتمانی گەشەبکات و لایەنە ڕێگریەکان وەک ڕێگری لە ژنان و هەر فەرهەنگێکی تر کەمبکاتەوە.
هەروەها گۆڕانکاریەکی گەورەی شۆڕشی کۆمۆنەی پاریس کە بڕیاڕی جیاکردنەوەی ( ئاینی لە دەوڵەت ) دەرکردو وە کۆتایی بە دەسەڵاتداریەتی هزری دەرەبەگی و بەکارهێنانی ئاین و ڕەواجپێدانی لەلایەن دەوڵەت و دامودەزگا ئاینیەکانی و کەنیسە وە هێنا.
لە ووڵاتانی دواکەوتوی ناوچەکەو عێراق و هەرێمی کورداندا ( ئاین) سەرچاوەی بنەڕەتی دەستورو یاسایە ، هەمو سێکتۆرەکانی کۆمەڵگا لە هەمو مەیدانەکاندا وەک پەروەردەو فێرکردن ……هتد پێویستە وە بەناچاری وە بەزۆرەملی ئەبێت لەسەر ئەم دەستورەو ئەم یاسایە بڕوات وە کۆمەڵگا پەیڕەوی بکات .
واتە لێرەدا وە لەم کۆمەڵگایانەدا نە یاساکان مەدەنین وە نەیاساکان و دامودەزگا یاساییەکان ئازادن لە بڕیاڕدان بەدەر لە کارکردی دابونەرێتی عەشیرەتی و خێڵەکی و ئاینی و ە هەرهەمویان لە پێناو ڕاگرتنی ئەم سیستەمە کۆنەپەرستەو دواکەوتوەی حوکومڕانی چەند چەمکیەی ( ئاین ، عەشیرەت، خێڵ ، پیاوسالاری ..) بە زەبری چەک و باندی چەکدار و میلیشیاکان پارێزگاریان لێدەکرێت.
یەکێک لە و دامودەزگا فەرهەنگیانەی کە ئەرکیان گومڕاکردن و ساردکردنەوەی خەباتی چینە چەوساوەکان دژ بە دەسەڵاتداران و چینە داراکان و سەرمایەداران کە لە کۆمەڵگا دواکەوتوەکانی وەک عێراق و ناوچەکەو هەرێمی کورداندا هەیە بریتیە لە ( وەزارەتی ئەوقاف) ، هەر بۆ ئەم مەبەستە ئەم دەستورو دەسەڵاتە سیاسیانە ملیۆنەها دۆلاریان بۆ درێژەدان بە فەرهەنگی ئاینی و چەواشەکردنی جەماوەری چەوساوەی خەڵک داناوە کە هۆو بنەما ئابوری و فەرهەنگی و فیکریەکانی چەوساندنەوەی چینایەتی پەردەپۆش بکەن وە هەرهەموو نادادی و چەوساندنەوەیەک بگێڕنەوە بۆ بڕوابوون و نەبوون بە ئاین یان دژ وەستانەوەی .
مارکس و لێنین هەڵوێستی پڕۆلیتاریا و کۆمۆنیستەکانیان ڕۆشنکردۆتەوە بەرامبەر ئاین ، کە ئاین چ ڕۆڵێکی سەرکوتگەرانە و چەواشەکارانە ئەبینێت لە خەفەکردنی خەباتی چینایەتی چینە چەوساوەکان .
وە خودی ( ئیلحاد ) بە هەنگاوێکی سەرەتایی ئەزانن لە چونە پێشەوە لە خەباتیاندا دژ بە سەرمایەداران و دەوڵەتەکانیاندا ، بەڵام ئەوەی شایانی باسە کۆمۆنیستەکان نابێت لە چوارچێوەی ( ئیلحاد) دا قەتیس بمێننەوە بەڵکە یەکگرتوویی پڕۆلیتاریا لە خەباتیاندا بە خاڵی سەرەکی لەبەرچاوبگرن بە جیا لە باوەڕی ئاینی و قەومی و ڕەگەزی وە ڕەنگی پێست و …هتد ، بەڵام لەهەمان کاتیشدا پڕۆسەی ڕۆشنکەرەوانەی سیاسی و فیکری خۆیان درێژە پێبدەن دژ بە هەرجۆرە چەواشەکاریەکی ئاین لەسەر خەباتی یەکگرتوانەی چینە چەوساوەکان .
لەبەر ئەوەش کە (وەزارەتی ئەوقاف) بەشێکی سەرەکیە لەم دامودەزگا و سیستەمە سەرمایەداریە دواکەوتوەی کە لەم وڵاتانادا هەیە هەربۆیە هەمیشە ئیمکانیاتێکی ماڵی گەورەیان لەبەردەستدایە هەم بۆ کردنەوەو نۆژەنکردنەوەی مزگەوتەکان وە هەم بۆ پەروەردەو دروستکردن و هێنانە ئاراوەی سەدەها بگرە هەزارەها مەلای ئاینی کە پیشەکەیان پاراستنی ئەم دامودەزگا و سیستەمەیەو هەروەها پاراستنی دەسەڵات و دامودەزگاکانیانە ، وە بەم شێوەیە گوتاری توندوتیژی سیاسی و ئاینی تێکەڵ بەیەککراون لە لایەن ئەم دامودەزگا زەبەلاحەی ( وەزارەتی ئەوقاف) وە بەیاننامەی سەرکۆنەو ئیدانەی کوشتن و تیرۆرکردنی گەنجانێکی وەک ( خواناس وریا ) بە ڕاشکاوی نابینرێت وە ناتوانن دژ بەو تاکە مەلاو کەسایەتیە ئاینیانەش بوەستنەوە ئەگەر گوتارێکی جیاوازی توندتر یان سەلەفیانەتر هەبێت .
بۆچی ( خواناس وریا) تیرۆرکرا؟
کۆمەڵگای عێراق و کوردی لەم چەند دەیەی دواییدا دەرگیری پەیوەندیە زاڵمانەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بوونەتەوە ، وەلە بەرامبەر ئەمەشدا سەدان هەزار گەنج و لاوی وریاو هزر فراوان و تێگەیشتوو لە سەرچاوەکانی چەوساندنەوەی سەرمایەداری هاتوونەتە گۆڕەپانی سیاسی و فەرهەنگی و هونەریەوە کە تەواوی ئەم سیستەمە بە نەفرەت ئەکەن ، ڕاپەڕینەکانی تەشرینیەکان نمونەیەکی بەرچاوی ئەم دیاردەیەن.
تیرۆرکردنی ( خواناس وریا) بۆ ترساندن و تۆقاندن و ڕێگە گرتن لە گەشەکردنی بۆچون و تێڕوانینی زانستی و دیالۆگی چینایەتی دژ بە ئاینەکان وە دواتر ڕێگەکرتن لە گەشەی هزری خەباتی چینایەتی و دژایەتی کۆمۆنیستەکان و ئازایخوازان و بەرەی ڕادیکاڵی ناو کۆمەڵگایە.
ئازادی بیرو ڕا و ئازادیەکانی تاکە کەس کاتێک مسۆگەر ئەبێت کە مرۆڤ دڵنیا بێت لەوەی کە تەنانەت لەسەر هەردیاردیەکی کۆمەڵایەتی ،سیاسی ، ئاینی، وە فەلسەفی ، بتوانێت جیهانبینی خۆی ڕۆشنبکاتەوە کەسیش هەڕەشەی کوشتن و مەرگی لێنەکات .
ئاین و باوەڕبوون بە ئاینەکان کارێکی شەخسی و تاکەکەسەکان خۆیانە ، هیچ هێزێک و دەوڵەت و یاسایەک بۆی نیە پیرۆزبوونی ئاینێکی بەسەریدا فەرزبکات و بسەپێنێت ، ئەمە تەنها ڕێگایەکە ئەگەر لەم کۆمەڵگایاندا هاتە دی ئەوکاتە ئەتوانین بڵێن مرۆڤەکان ئازادن و ئازادی ڕادەربڕین مانای تەواوی خۆی وەرئەگرێت .
تێکۆشەرانی ڕێبازی خەباتی چینایەتی و کۆمۆنیستەکان بەم جۆرە تیرۆرانە ناسڵەمنەوە وە ئەوەندەی تر پێداگری لەسەر ڕێکخستنی سیاسی و فەرهەنگی چینە چەوساوەکان ئەکەن وەک بزاڤێکی گەورەتر بۆ دەرکێشان و ڕزگارکردنی کۆمەڵگا لەم بەربەریەتیەی کوشتنی کچان و ژنان و لاوانی چالاک و هونەرمەندو ڕۆژنامەوانانی سیاسی شۆڕشگێڕ وە دواتریش سەرکوت و کوشتنی کۆمۆنیستەکان .
هەروەها ئەم دیاردەی تیرۆرو (خفقان) و ڕەشەکوژیەی کەلەم کۆمەڵگایانەدا هەیە کە لەپێناو بەرتەسکردنه وەی دیالۆگ و صراعی فکری و سیاسی و چینایەتی و فەلسەفی لەناو کۆمەڵگادا کە بە قازانجی چینی کرێکارو چەوساوەکانی تری کۆمەڵگا ئەچێتە پێشەوە ، ئەوەندی تر هزری شۆڕشی سۆسیالیستی و کۆمۆنیستی لەناو کۆمەڵگادا گەشە پێئەدات وە لەهەنگاوی دوایی خۆیان نزیکیان ئەخاتەوە کە ئەویش شۆڕشی سۆسیالیستیە هەم لە ناوچەکەو هەم لە عێراق و دەڤەری کورداندا.

سابیر . م
بزاڤی مارکسیستی کرێکاران !
٢٥ / ٦ / ٢٠٢٣

فەرهەنگی گشتی چ سیاسی و کۆمەڵایەتی و ڕۆشەنبیری و هەموو لایەنەکانی تری ژیان وە مانەوەی بنەما و ڕەوشت و کولتووری عەشائری و تایەفەگەری و بنەماڵەیی وە بەتایبەت لە تێڕاونینیان بۆ ( ژنان) ، پەیوەندیەکی دانەبڕاو وە جودای نیە لە گەڵ ئاستی پێشکەوتنی (هۆیەکانی بەرهەمهێنان) لەو ناوچەیە یان لەو ووڵاتە .
هەوڵدان بۆ گۆڕینی سەرخانی فیکری و فەرهەنگی و کولتووری کۆمەڵگا ، لە ڕێگەی ڕێنوێنی و مەوعیزەو توتی ئاسایانە هەوڵدان بۆ فێرکردنی مرۆڤەکان و تاکەکانی کۆمەڵگا ، ئەبێتە شتێکی خەیاڵی و بێهودە ، چونکە خودی (ئامرازەکانی بەرهەمهێنان ) بۆ بردنە سەری ژیان لە ئاستێکی زۆر دواکەوتونەو نا مۆدێرندایە وە ناشتوانرێت فەرهەنگی کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوی سەرمایەداری بکەیت بەبەری کۆمەڵگایەک کە تیایدا هۆیەکانی بەرهەمهێنان تیایاندا دوکەوتوە ، وە فەرهەنگی ئابووری ئەم دوو جۆرە لە ئاستی پێشکەوتنی (هۆیەکانی بەرهەمهێنان ) بەیەکتر نامۆن و ە ناگونجێن .
کەمنین ئەو نووسەرو ڕۆژنامەوان و کەسایەتیانەی کە بەپەرۆشی وە بەدڵسۆزیەوە لە هەوڵی گۆڕینی فەرهەنگی کۆمەڵایەتی ( خەڵکی کوردن) بۆ فەرهەنگێکی پێشکەوتوخوازانەو مۆدێرن کە مرۆڤ و کەسایەتی مرۆڤەکان و ە پەیوەندی سروشتیانە و خۆشەویستی نێوان ( ژنان و پیاو) تیایدا بەرجەستە بێتەوە و ڕێز لە خودی بنیادو ستراکچەڕی مرۆڤ بگیرێت بە شێوەیەکی گشتی .
بەڵام ئەم بە پەرۆشی و خەونە لەگەڵ ژێرخانێکی ئابووری( هۆیەکانی بەرهەمهێنان) دواکەوتو ڕوو بەڕوو ئەبێتەوە، کە لە دوا ئەنجامدا بە کارێکی بێهودەو بێسوود ئەمێنێتەوە ، وە ئەبێتە باسێکی نامۆ بە شێوەی بەرهەمهێنان و ئاڵوگۆڕی ئابوریانە کەلەو کۆمەڵگایەدا هەیە .
لە قۆناغی ئێستادا کەئیمپریالیزم واتە دەسەڵاتداریەتی «سەرمایە» کە کارکردی خۆی و هەژموونی خۆی بەسەر هەموو کون و کەلەبەرێکی ئەم جیهانەدا خزاندووە و سەپاندووە ، بەو مانایە نیە کە ئەم کۆمەڵگا دواکەوتوانە کە ( هۆیەکانی بەرهەمهێنان ) تیایاندا دواکەوتوە وە بگرە پاشماوەکانی دەرەباگایەتیشیان تیادا ماوە ، دەبنە ڕێگر لە بەردەم چوونە پێشەوەی سیستەمی بەرهەمهێنانی ئیمریالیستیانەی سەرمایە داری و پێشڕەوی خۆیان و وە خودی کەڵەکەی سەرمایەیە .
بە پێچەوانەوە پڕۆسەی کەڵەکەی سەرمایەو خودی ( سەرمایە ) هێندە بەهێزە و کاریگەرە کە بۆتە هێزێکی بڕیاڕدەرو چارەنووسساز و توانای گۆڕینی زەوی و ئاسمانی هەیە و دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێکدا ئەشکێت و وە بەواتای هیگڵ بۆتە ئەو هێزە ڕەها ( مطلق) ی کە وەک ( خودا ) ناساندوویەتی ، کە دەسەڵاتی بەسەر هەموو ئەرزو ئاسماندا هەیە و وە ئاگاداری خشەی هەموو مارو مێرویەکە !
هەربۆیە ڕاگرتنی دواکەتویی و سادەیی شێوەی بەرهەمهێنان لە زۆر ناوچەکانی جیهان بۆتە یەکێک لە ئامانجە سەرەکیەکانی خودی سەرمایەدارای ئیمپریالیستیانەی جیهانی و بگرە خودی ( سەرمایە ) لە ناو زەلکاوە بۆگەن و دواکەوتوەکاندا باشتر گەشە ئەکات و کەڵەکە ئەبێت وە زۆرترین قازانج لە ووڵاتانی هەژار و دوواکەوتووی ئابووری وەرئەگرن وە کەڵەکە ئەکەن .
کاتێک کە ڕۆژانەی کرێکارێکی سۆماڵی یان ئەفریقایی بەشێوەیەکی گشتی لە سنووری ( یەک دۆلاری) ئەمریکیدا بێت ، ئەمە باشترین هەلومەرجێکی ئابووریە بۆ گەشەی سەرمایەو کەڵەی سەرمایەی کۆمپانیاو دامودەزگا نێونەتەوەیی و جیهانیەکانیان .
بەهەمان شێوە لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیاو هیندستان و پاکستان و فیلیپین و بگلادیش و …هتد ئەو ووڵاتانەشدا کە تائێستاش جۆرێک لە کۆیلیەتی ڕەها پیادەئەکرێت و ئەبینرێت لەبەرامبەر چینێکدا کە پێویستیان بە وە هەیە ڕۆژانە هیچ نەبێت بە هەر نرخێک بێت ئەگەر سەری خۆشیان لە پێناویدا دابنێن پێویستە کار بۆ سەرمایەداران و بەکرێگیراوانی کۆمپانیا ئیمپریالیستی جۆر بەجۆرەکانی جیهان بکەن ، بۆ نمونە کۆچی ملیۆنەها کرێکاری ئەو ناوچانە بۆ ووڵاتانی وەک ئیمارات و عەرەبی سوعودیەو قەتەرو عەرەب نشینیەکان و ..هتد ، کە ئێستا ناوچە کوردیەکان و شارە کورد نشینەکانیشی گرتۆتەوە ، و دەیەها کرێکار وەک بارمتە ئەهێڵنەوە بە ناچاری لەو وڵاتاندا بە کرێیەکی کەم کە بەشێکیان ناچار بە خۆکوژی و مردن بوونەتەوە.
نموونەی کرێکارانێک کە لە بنکەی هەڵوەشاندنی پاپۆڕەکاندا کار ئەکەن باشترین بەڵگەی کۆیلیەتی کرێکارانە لەم جیهاندا .
هەروەها کارگەی ڕستن و چنین و هەموو ئەو کرێکارانەی کە شەوئەخەنە سەر ڕۆژ بۆ کۆکردنەوەی بەردی بە نرخ لە ناو کانەکاندا کار ئەکەن بۆ کۆمپانیاکانی پیشەسازی مۆبایلەکان و تاپلێتی زیرەک و ئامێرە ئەلکترۆنیەکان .
لە ناوچە کوردیەکاندا بەهەمان شێوە ، وێڕای بوونی هزرێک و فەرهەنگێکی دواکەوتوانەو عەشیرەتی و دەرەبەگیانە بەهۆی پێشنەکەوتن و دواکەتووی هۆیەکانی بەرهەمهێنان لەم ناوچەیەدا یان باشتر بڵێم لەوە ش بەولاوەتر نەبوونی سیمای کۆمەڵایەتی و سۆسیۆلۆژی ( نەتەوەیەکی) یەکگرتوو کە لەکاتی خۆیدا بتوانن دەوڵەتی سەربەخۆی نەتەوایەتی خۆیان پێکبهێنن و ڕابگەیەنن شان بەشانی میللەتانی تر .

لە ئێستادا مەسەلەی پێشکەوتن و گەشەپێدانی( هۆیەکانی بەرهەمهێنان) وەک ئامانج و مەسەلەی سەرەکی خودی
( بۆرژوازی میللی ) نەماوە ، هەربۆیە ئەبینین وە بەدرێژایی ٣٠ سی ساڵ لە حاکمیەتی بۆرژوازی کوردی لەو ناوچەیە ئەوانیش وەک بەکرێگیراوانێکی ئیمپریالیزمی جیهانی لایەنگری هێشتنەوەی کۆمەڵگان لە ئەو پەڕی دواکەتوویی و فەرهەنگی عەشیرەتیدا ، وە زۆربەی هەرەزۆری سەرمایەو ئیمکانیاتە مادیەکان کە لەبەردەستیاندایە بۆ سێکتۆر و کەرتە خزمەتگوزاریەکان خەرج ئەکرێت ، وەک :
دروستکردنی شاری یاری ، دروستکردنی هۆتێلی بەرز، دروستکردنی شارە جۆربەجۆرەکانی نیشتەجێبوون لە کەرتی بیناسازیدا ، دروستکردنی گازینۆ و قومارخانەو شوێنی ڕابواردن و حەوانە بۆ سەرمایەدارانی جیهان و کەسانی خاوەن ئیمکانیات و سەمایداران لە ناو کورداندا ، … هتد .
بەڵام لە هەمانکاتدا چینێکی بەرین لە خەڵک ڕۆژانە پێویستیان بەوە هەیە کە بژێوی ژیانی خۆیان دابین بکەن و بۆ نموونە کار بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانە بکەن کە پاک و خاوێنی شارەکانیان گرتۆتە ئەستۆ بە مووچەیەکی زۆر کەم وە مەمرەو مەژی ، هەروەها ناچاربوون کارکردن لە کۆمپانیاکانی نەوت و گازو کۆمپانیا نێودەوڵەتیەکانی هاتوچۆ بۆ گواستنەوەی شمەک و نەوت و گاز بۆ دەرەوەی شارە کوردیەکان وە گەیاندیانیان بە دەڵاڵان و کۆمپانیا ئیحتیکاریە جیهانیەکان …. هتد.
زۆرێکی تریش لە هەموو سێکتۆرو کەرتە پیشەسازیە لۆکاڵیەکان و خزمەتگوزاریەکانی تردا کار ئەکەن ، وە لەهەمووشی کوشندەتر ڕاگرتنی توێژێکی بەرین لەم چینە لە ژیانی بێکاریدا کە خۆی لە خۆیدا فشارێکی گەورەی خستۆتە سەر مووچەی ئەوکەسانەش کە ئەچنە سەر کارو هەروەها پەیدابوونی هەلی کار .
ڕزگاری و پێشکەوتنی فەرهەنگی کۆمەڵایەتی و سیاسی و کولتووری وە هەوڵدانی گۆڕینیان بۆ کۆمەڵگایەکی مۆدێرن ، لە گرەوەی شۆڕشی سۆسیالیستیدایە.
هەر بۆیە ناتوانرێت پشت بە کۆمەڵگایەکی لەم جۆرەی وەک کوردان ببەسترێت بۆ سەرکەوتنی شۆڕشی سۆسیالیستی ، وە هەر بۆچوونێکی لەم بابەتەی چەپی ناسیۆنالیستی خەیاڵێکی ووردەبۆرژوازیانەیە .
لە سیاقی جیهانیداو لە سیاقی لۆکاڵیشدا سەرکەوتنی ئەو شۆڕشە سۆسیالیستیە لە گرەوەی بەستنەوەی هەموو هێزو توانای مارکسیستەکان و تێکۆشەرانی ناوچینە چەوساوەکانی ناو ئەم کۆمەڵگا دواکەوتوانە ی وەک ( کورد) بە شۆڕشێک و هەوڵێکی مەزنتر کە لە پانتاییەکی گەورەتر کە لەناوچەکەدا وە لەناو نەتەوەکانی تری ناوچەکدا هەیە.
هەرهەوڵێک و تێڕوانینێکی ناسیۆنالیستانەی تر کە بانگەوازی ( ڕزگاری نیشتمانی ) ئەکات بەپێچەوانەی خواست و ڕەوتی چوونە پێشەوەوەی سەرمایەداری و کەڵەکەی سەرمایەوەیە وە دژ بە سیاسەتی ئیمپریالیستەکانە لە ناوچەکە دا ، هەربۆیە بەئەنجام گەیاندن و خۆشخەیاڵی بەسەرکەوتنی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستانەی لەم جۆرە هیچی تر نیە بێجگە لە بردنە پشەوەی سیاسەتی ئیمپریالیستەکان لە ناوچەکەو گەوجاندنی چینی کرێکارو خەڵکی چەوساوەیە و خۆڵکردنە چاویانەو دوورخستنەوەیانە لە خەباتی چینایەتی .
هەروەها هەر ئاڵتەرناتیڤ و بەدیلێکی تر کە خوازیاری دروستکردنی ( دەوڵەتی مەدەنی و سۆکۆلار ) لە شوێنی دەسەڵاتداریەتی کۆنەپەرستانەی حیزبە قەومی و ئیسلامی و لێبڕاڵە کوردیەکان، دیسانەوە خەیاڵێکی ووردە بۆرژوازیانەی ناسیۆناڵ چەپەکانە ، کە مەبەست و ناوەرۆکەی تەنها خۆسازانە لەگەڵ دەسەڵاتداریەتی لۆکاڵی کۆنەپەرستانی کوردو سیاسەتی ئیمپیالیستی جیهانی و هەوڵێکی نەزۆکانەیە بۆ دروستکردنی کۆمەڵگایەکی ( سۆسیال دیمۆکراتیانەی ) بۆرژوازی لەناوچەکەدا ، کە خۆی لە خۆیدا ناکۆکە لەگەڵ ڕەوتی گەشەی سەرمایەو سیاسەتی ئیمپریالیستی جیهانی .
سەروساماندان بە هزرێکی شۆڕشگێڕانەی مارکسیستی لەم چەشنەش هەروا کارێکی ئاسان نیەو کاری شێلگیرانە ئەخوازێت ؛ هەروەها ئەویش بەهەمان شێوە لە گرەوەی هەم توازون قوای جیهانی و لۆکاڵی خەباتی چینایەتیدایە ؛
بەڵام ئەمە بە واتای ئەوە نایەت کە لەشوێنی خۆماندا بمێنینەوە وە لە ناو چوارچێوەی ئەم زۆنگاوی کۆمەڵگای کوردیدا بتلێینەوە !

صابر محمد

بزووتنەوەی مارکسیستی کرێکاران

قوتابخانەی فیکری ( هونەر لە پێناو هونەردا) پەیوەندیەکی ڕاستەوخۆی هەیە بە بیروباوەڕی
( بڕناسی ) یەوە .
بیروباوەڕی بڕناسی کە لە ناوی شاخێکی یۆنانیەوە وەرگیراوە لەسەدەی نۆزدەهەمدا سەری هەڵداوە .
وە ئەم قوتابخانە فیکریە ( هونەر وێژە ) لە هەر جۆرە کارکردێکی سیاسی و فیکری و ئاینی و فەلسەفی دا ئەماڵێت و دائەبڕێت و وەپێیان وایە کە ئەدەب و هونەر پێویستە و ئەبێ هەر بۆ خۆی بژی و جوانی خۆی بۆ خۆی بێت خۆی تێکەڵ بە ناکۆکیە سیاسیەکان و فەلسەفیەکان و ئاینیەکانی ناو کۆمەڵگا نەکات .
یەکەمین کەسێک کە زاراوەی ( هونەر لە پێناوی هونەردایە) ڤیکتۆر هۆگۆ بوو کە لە ساڵی ١٨٢٩ لە گەرمەی ووتووێژێکدا لە گەڵ ڤۆڵتێردابەدەستی هێنا وە گەڵاڵەی کرد .
وە دواتریش لایەنگرانی بۆ پەیدا بوو وەک ؛
شاڕڵ بودلێر 1867-1821
لوکانت دیلیل 1804
تیوفیل گوتیە 1872-1811
مالا رامیە 1898
شیلی شاعیر 1822
ورد زورث 1850
وە سەرانی ئەم قوتابخانەیە پێیان وابوو کە ( ئەدەب و هونەر) لە هەموو بەرژەوەندیەکانی تر ڕزگار ئەکەن و بەڕەهەندی ئەیهێڵنەوە .
قوتابخانەی فیکری ( هونەر لە پێناوی هونەردا) پەیوەندیەکی دانەبڕاوی هەیە لەگەڵ قوتابخانەی
( ڕۆمانسیەت) کە زیاتر پشت بەهەست و نەستی کەسایەتی مرۆڤەکان وەک( تاکە کەس) ئەبەستێت ، وە بریتیە لە هەوڵێک بۆ جوانکاری لە ( هونەر و ئەدەبدا) .
یەکێک لە بنەما سەرەکیەکانی سەرهەڵدانی ئەم قوتابخانە فیکریە ئەوەبوو ( هونەر و ئەدەب) پێویستە ڕۆڵی باشترکردنی ڕەوشتی تاکە کەسەکان ببینێت ، وەک ناوەرۆکی پڕۆسەی پەروەردەو فێرکردن .
هەروەک زۆربەی قوتابخانە فیکریەکانی تر ئەم قوتابخانەیەش لەسەرەتاوە لە ئەوروپا سەریان هەڵداوە بە تایبەت لە فەڕەنسا کە دواتر بەرەو ووڵاتەکانی تر ڕۆیشت و بڵاوبۆوە، وەک ئەڵمانیا و ئیتاڵیا و دواتر ئەمریکاو ووڵاتانی تری جیهانیش .
شۆڕشی پیشەسازی سەرچاوەی سەرەکی ئەم قوتابخانەیە بوو کە لەو سەردەمانەدا هەوڵی جیاکردنەوەی ئاین لە دەوڵەت ئەدرا بۆ بەربەرەکانێی هەوڵەکانی کڵێساکان .
هەروەها ( Structuralism – البنيوية) وە بە زمانی فارسی بە واتای ( ساختارگرایی ) دێت ،
بریتین لە زادەی ئەم قوتابخانەیە فیکریە کە لە ئەوروپای نوێدا سەری هەڵدا .
خەسڵەتی سەرەکی ئەم قوتابخانەیە پێ داگرتنە لەسەر جوانی نووسین ، داڕشتن ، دەقەکان ، بە شێوەیەک کە کار لە دڵ و دەروونی مرۆڤەکان بکات ، وە ئەوان بەرەو ڕەوشتێکی جوانتر بەرێت ، وە لە کۆتاییدا هیچ پەیوەندیەکیان بە جیهانی دەرەوەی خۆیەوە وەک سیاسەت و فەلسەفەو بۆچوونەکانی تر ەوە نەبێت.
ستاتیکای جوانی هونەر و ئەدەب شتێکی دابڕاوو جودایە لە دنیای دەروەی خۆی و لە چوارچێوەیەکی داخراوی خودی جوانی ئەدەب و هونەردا ئەهێڵێتەوە .
بەکارهێنانی میتۆدی ئەم قوتابخانەیە لە جیهانی سیاسەتدا ، بەو شێوەیە ڕەنگ ئەداتەوە و بەرجەستە ئەبێتەوە کە دەست نابات بۆڕوخاندنی دەسەڵاتی سیاسی و تەنها لە چوارچێوەی قەیران و ئەزمەکانی ئەم نیزامەدا ئەخولێتەوەو سەدان ڕۆشەنبیرو نووسەری ووردەبۆرژوازی لە چوارچێوەی ئەم بازنەیەدا خۆیان گونجاندووە.
«ڕەهەندیەکان» لە کوردستان نمایەندی ئەم قوتانخانەیەن ، وە لە ڕێگەی مێدیاکان و پەیج و بڵاوکراوەکانی خۆیانەوە نمایەندەی بۆرژوازی لێبڕاڵ ئەکەن ، وە سەرچاوەی هەموو کێشە کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسیەکانی کۆمەڵگا بۆ (ناعەقڵانیەتی ) دەسەڵاتداران وە بۆ تێنەگەیشتنی ئەوان لە داب و نەرێت و پڕەنسیپی ئەخلاقی وە تێنەگەیشتن لە خودی بایەخی لێبڕاڵیزم و پڕەنسیپەکانی ، هەروەها هۆی تەواوی کێشەکانی کۆمەڵگا ئەگێڕنەوە بەتەنها بۆ کارکردو ڕۆڵی ئایینەکان .

ڕەنگدانەوەی لەسەر خەباتی سیاسی پڕۆلیتاریا دا ؛
سیاسەتی ( ڕیفۆرمیستی ) چەپی بۆرژوازیش خۆی لەخۆیدا جۆرێکە لە شۆڕبوونەوە بۆ ناو مانەوە لە چوارچێوەی سیستەمی سەرمایەداری و دەست نەبردن بۆ ڕێکخستنی جەماوەری پڕۆلیتاریاو خەڵکانی کرێکار و چەوساوە لە پێناو ڕوخاندنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی لە ناوچەیەکدا یان لە ووڵاتێکدا .
هەروەها دەست نەبردن بۆ کۆتایی هێنان بە (خاوەنداریەتی تایبەتی ) وە هێشتنەوەی ئەو خەباتە لە چوارچێوەی کۆمەڵێک ڕیفۆرمی سیاسی و پیشەیی بۆ جەماوەری ستەمدیدە ، خۆی لە خۆیدا سیاسەتێکە تەنها بۆ هەڵسان بە چالاکی سیاسیەکان ، بەڵام ئامانجی ئەمچالاکیە سیاسیانە بە کوێ ئەگات زۆر گرنگ نیەو پەیوەندی بە جیهانێکی دەرەکی و کارکردێکی ترەوە نیە ، وە پیادەکردنی فەلسەفەی سۆسیال دیمۆکراتیانەی؛
( چالاکی هەموو شتێکەو ، ئامانجیش هیچ نیە ! ) خودی ئیدوارد بڕنشتاین ئەم زاراوەیەی داهێنا و ئەویش لە بەرامبەر دژایەتی ڕوحیەتی شۆڕشگێڕانەی مارکس و ئەنجلز کە پێیان لە سەر ئامانجی خەباتی پڕۆلیتاریا دائەگرت کە بریتی بوو لە
( دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا) واتە بەرینترین و فراوانترین دەسەڵاتی دیمۆکراتیانەی پڕۆلیتاریا و شوراکانیان ئەگرێتەوە .
ڕەنگدانەوەی فیکری ( ڕەهەندیەکان ) لە سیاسەتدا و دژایەتی ڕێکخستنی سیاسی و حیزبی لەلایەن ڕەهەندیەکانەوە ، وە دوواتر دژایەتی مارکسیەت ، تەیفێکی تری لە چەپی ڕۆشەنبیر هێناوەتە کایەوە کە ئەیانەوێت توافقێک یاخود خۆگونجاندنێک پێکبهێنن لە نێوان(ڕەهەندیەکان ) وە لە نێوان (سۆسیال دیمۆکراتەکان ) وە لە کۆتاییدا گرنگ ئەوەیە کە سیاسەت لە پێناوی سیاسەتدا شرۆڤە بکرێت وە لە ڕێکخستنی سیاسی پڕۆلیتاریا بەدوور ڕابگیرێت وە ئەڵەتەرناتیڤێکی سیاسی لە دەرەوەی ئاڵتەرناتیڤی مارکسی و ڕێکخستنی پڕۆلیتاریا بەرجەستە بکاتەوە .
بۆ توێژە ووردە بۆرژوازیەکان ئەمە گونجاوترین و ئاسانترین ئاڵتەرناتیڤە کە دەست نابات بۆ ڕێکخستنی پڕۆلیتاریا لە پێناوهەڵپێچانی دەسەڵاتی بۆرژوازی و کۆتایی هێنان بە خاوەنداتیەتی تایبەتی ، وە خۆ خەریکردن بە کارێک کە تەنها لە چوارچێوەی چالاکی مەدەنی یان جەماوەریدا ئەهێڵێتەوە ، کە هیچ جۆرە مەترسیەکی گەورەی نیە بۆ سەر دەسەڵاتداریەتی سیاسی خودی بۆرژواکان ، لەلایەکی تریشەوە هەوڵێکە بۆ خۆڵ کردنە چاوی پڕۆلیتاریا کە بەم جۆرە پێویستە خەبات بچێتە پێشەوە وە لە چاورچێوەی هزرو فیکری
( هونەر لە پێناو هونەردا) بمێننەوەو ، بە واتایەکی تر (سیاسەت لە پێناوی سیاسەت و چالاکدایە، ئامانجیش هەر ئەوەیە! ) نەک لە پێناو دەسەڵاتداریەتی پڕۆلیتاریادایە …

بزاڤی مارکسیستی کرێکاران

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی بە پێویستی ئەزانێت لەسەر دۆسییەی ئەگەری جەنگی ئەمریکا و ئێران ڕای هاوڕێیانێک وەربگرێت و ئێوەش یەکێکن لەو هاوڕێیانەی کە هەمان پرستان پێکراوە لەسەر ئەم دۆسیەیە تا لە ماڵپەڕەکەمان بڵاوی بکەینەوە. و لو زووترین فرسەتدا وەڵامەکانتانمان بەدەست بکەوێتەوە سۆپاستان ئەکەین.

پرسیاری یەکەم/ لەئێستادا ئامادەکاری ئەمریکا بۆ جەنگ هەموو دەنگ وباسی تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان و تەواوی میدیاکانی جیهانی داگرتووە، ئایا ئێوە بۆچونتان چییە لەم بارەیەوە؟ ئایا ئەگەری ڕودانی ئەم جەنگە هەیە؟

پرسیاری دووەم/ ئایا ئەم جەنگە لە نێوان ئەمریکا و ئێران لە کاتی ڕودانیدا چ کاریگەرییەکی دەبێت لەسەر عێراق و ناوچەکە و جیهان؟

پرسیاری سێیەم/ لە حاڵەتی ڕودانی جەنگدا ئایا ئەرکی کۆمۆنیست و سۆسیالیستەکان وەک بەشی پێشڕەوی پرۆلیتاریا چییە؟ و پرۆلیتاریا لە ناواخنی جەنگێکی کاولکەر چ ئەرکێکی لەسەرشانە؟ ئایا ئەگەری ئەوەهەیە ئەم جەنگە بگوێزرێتەوە بۆ جەنگێکی شۆڕشگێڕانە لە دژی بۆرژوازیی؟

پرسیاری چوارەم/ هەواڵەکان سەرەڕای ئامادەکارییەکانی ئەمریکا لە کەنداو و هەڕەشەکانی ئێران وا شیکاری بۆ ئەکەن کە ئەمریکا ئەیەوێت فشار بخاتە سەر ئێران و ئەمریکاش وا خۆی نیشان ئەدات کە خوازیاری ڕودانی ئەم جەنگە نییە، ئایا لە کاتی بڵێسەسەندنی ئاگری ئەم شەڕە نەگریسە ئێمە لە عێراق ئەتوانین چ کارێک بکەین ؟

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی

١٦/٥/٢٠١٨

سەرەتا سوپاسی ھاوڕێانی ( ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی ) ئەکەم بۆ ئەم دەرفەتەو ئەم بەسەر کردنەوەیە کە بتوانین بۆچوون و تێڕوانینەکانی خۆمان لە بارەی ڕۆڵی پڕۆلیتاریاو ئەگەری ھەڵگیرسانی شەڕێک لە نێوان ئەمریکاو ئێران و ئاکامە ئابووری و سیاسیەکانی بەسەر ژیانی ملیۆنەھا کرێکارو زەحمەتکێشی ئەو ناوچەیەو ڕۆڵی کۆمۆنیستەکان لە ناو ئەم ھەلوومەرجەدا .

وەڵامی پ. ١:

سەرەتا پێموانیە ئەگەری دروستبوونی شەڕ لە گەڵ ئێراندا لە ئێستادا ھەبێت ، لە بەر چەند ھۆیەک ؛
ئەمەریکا دووای شکستی لە سوریا ئەیەوێت توازنی ھێزەکانی خۆیان لە ( ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست) جارێکی تر بخاتەوە سەر یەک .
ھەوڵدان بۆ تەمێکردن و فشارھێنان بۆ سەر رژێمی جمھوری ئیسلامی ئێران کە ھێزەکانی خۆی لە سوریا و لە یەمەن بکێشێتەوە ، وە ھێزەکانی حشد الشعبی لە عێراق سنوورداد بکات و کارکردیان لە سەر حوکومەتی عێراق نەھێڵێت .
ھیچ ھێزێکی ئەڵتەرناتیڤی ئۆپۆزیسیۆنی بە ھێز لە ئێراندا بوونی نیە لەو چەشنەی کە لە عێراق ھەبوو ، نە بزووتنەوەی کوردایەتی لە ئێران و نە ئەھوازیەکان ونە موجاھیدەکان و شاھەنشایەکان ھێزێکی ئەوتۆیان نیە تا بتوانن ببن بە جێگر ی داھاتووی جومھوری ئیسلامی .
خودی جومھوری ئیسلامی لە ھەموو ئاڵتەرناتیڤێکی تری بۆرژوازی تر «مەقبوولترە» جیگەی ڕەزامەندیترە بۆ ئێمریالیزمی ئەمریکا ، بۆ دژایەتی کۆمۆنیزم و ڕادیکالیزم لە ناوچەکەدا .

پەیماننامەی ئابووری و سەربازی سوعودیەی عەرەبی لە گەڵ ئەمریکا بە بڕی ٤٠٠ ملیار دۆلار ، پێویستی بە مانۆڕێک و ئاڵۆزیەکی لەو بابەتە ھەیە بۆ ئەوەی چەکفرۆشی و داھاتی سەربازی ئەمریکی بخاتە بوژاندنەوەو کەڵەکەی سەرمایەی زیاتر و دروستکردنی زیھنیانەی ھێزێکی مەترسیدار ی وەک ئێران بۆ سەر بەرژەوەندی دەوڵەتانی ووڵاتە کانیی کەنداو کە ( ئێرانە ) لە پێناو ڕاگرتنی تای تەرازووی ھێزی ئێران و عەرەبیەی سوعودیەو ئیسڕائیل و بە ھاوپەیمانی خۆیان لە گەڵ ئەمریکا بۆ پێشگرتن بە ھەر گۆڕانکاریەکی چاوەڕوان نەکراو کە بێتە پێشەوە بە ھۆی شکستی ئەمریکا لە سوریاو تەواوی ناوچەکە ، ئەوەی شایانی باسە بە پلەی یەکەم ئێسڕائیل کە پێشڕەوایەتی سوعودیەش ئەکات ، وەبە پشتی ئەمریکاوە بۆ جیبەجێکردنی (نەخشە ڕێگای) نوێی ئەمریکاو و ئیسرائیل لە ناوچەکەدا ؛ بۆ نموونە گۆڕینی پایتەختی ئیسرائیل لە ( تل ئەبیب ) بۆ (قودس) و دوواتریش لە نەورۆزی ئەمساڵدا بەرزاییەکانی جۆلان خرانە سەر ئیسرائیل ،……ئەم ھەنگاوە ڕووەو لە پێشە …..واتە پایتەختی ئیسرائیل ڕەنگە بۆ ماوەیەکی درێژ ھەر لە قودس نەمێنێتەوە ، وە ئەوەی شایانی باسە ھەرێمی کوردستانی عێراقیش بنکەیەکی سەربازی ئەمریکیەو ڕەنگە وەلە درێژەی ئەم نەخشەیەدا ئەو ناوچانە تا ئەگەنە ھەرێمی کوردستان لە یەک بدرێن ئەگەر لە سوریا سەرکەوتنیان بەدەستبھێنایە و ئەم نەخشەیە ڕەنگە سنوورەکەی بگاتە دەریای قەزوێن بۆ نزیکەوتنەوە لە ڕوسیا ھەروەک لە ڕۆژنامەی نیۆیۆرک تایمز دا لە مانگی ئوکتۆبەری ساڵی ٢٠١٣ باسی نەخشەی نوێی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست کراوەو وچۆن دابەش ئەبێت بەچەند دەوڵەتێکی تر؛ ھەموو ئەم نەخشە ڕێگایە لە بەرامبەر ڕوسیاو چین و ئێراندا دەبرێنە پێشەوە .

ھەلوومەرجی فەنزەوێللاو ململانێی ئەمریکا لە گەڵ ڕوسیا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ووڵاتی ڤەنزەوێللا یەکێکە لە فاکتەرە گرنگەکانی تر بۆ قەرەبووکردنەوەی شکستی ئەمریکا لە سوریاو لە (ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست) ، فشارێکە بۆ سەر ڕوسیا و چین و ئێران وتورکیا کە واز لە پشتیوانی دەوڵەتی فەنزەوێللا بھێنێن .
ھەلوومەرجی ئابووری و سیاسی جیھان لە دووای شەڕی جیھانی یەکەم و دووەم و دەرس و ئەزموونی بۆرژوازی و ئیمپریالیزمی جیھانی کە چیتر و بۆ جارێکی تر نابێ زەمینەی ئابووری و سیاسی بۆ ھەڵگیرسانی شۆڕشێک لە چەشنی شۆڕشی ئوکتۆبەر بۆ کۆمۆنیستەکان وپڕۆلیتاریا بھێننە کایەوە ، بە تایبەت ڕۆڵی نەتەوەیەکگرتووەکان لە درێژە دان بە سیاسەتی ( ڕیفۆرمیستی بۆرژوایی ) بۆ ددێژە دان بە ژیان وحاکمیەتی بۆرژوازی و سەرمایەداری لە جیھاندا ؛ ئەم ھەلوومەرجە وا ئەکات کە کێشەی یەکلاکردنەوەی ململانێی کەڵەکەی سەرمایە لە نێوان قوتبە ئیمپریالیسەکاندا نە چێتە قۆناغی یەکلاکردنەوەی ململانێکان بەشێوەی ( شەڕو جەنگ سازی) بەڵکە ململانێکە زیاتر لە جەنگێکی ئابووری و گەمارۆ ئابووریەکاندا خۆی بەرجەستە بکاتەوە.

ھەروەھا ھۆیەکی تر کە ڕێگرە لە بەردەم ھەڵگیرسانی جەنگێکی ئاوا ئەوەیە کە نە ئەوروپای یەکگرتوو وە نە پەیمانی ناتۆ وە بەتایبەت ئەڵمانیاو وھۆڵەنداو ئیسپانیا بە ڕاشکاوی دژ بە ھەڵگیرشانی شەڕن لەو ناوچەیەدا ، سەرباری ھەموو ئەم ووڵاتانەش ڕوسیا و چینیش کە گومانی تێدا نیە لە گەڵ ھەڵگیرسانی ئەم شەڕە نین لە لایەن ئەمریکاوە .
خاڵێکی تر کە پێویستە باس بکرێت ئەم «ھاش و ھوش »و ھات و ھاوارەی سەرانی ئەمریکا دژ بە ئێران بریتیە لە سیاسەتێکی ناوخۆیی بۆرژوازی ئەمریکا بۆ وەرچەرخاندنی زیھنی پڕۆلیتاریای ئەمریکا بۆ دەرەوەو و بەلاڕێدابردن و چەواشە کردنی پڕۆلیتاریای ئەمریکایە کە دوژمنی ئەمڕۆمان ئێران وتیرۆریزمە نەک خودی دەسەڵاتداریەتی ئیمپریالیزمی ئەمریکی و دەستدرێژیەکانی بۆ سەر ناوچەکانی تری جیھان ، و چەوساندنەوەیان بۆ پڕۆلیتاریای ئەمریکاو بگرە جیھانیش ؛ ئەم سیاسەتە ناوخۆیەی ئێستا کە ئەیانەوێت ھێزو بازووی سەربازی خۆیان نیشان بدەن ، پەیوەندی بە ھەڵبژاردنەکانی ئایندەی ئەمریکاو خودی سەرانی حیزبی جومھوریەکان و ترامپ وەک پسوڵەیەکی بەھێز لە بەرامبەر ھەڵوێستیان دژ بە ئێران .

وەڵامی پ. ٢ :

کاریگەری شەڕێک کە لەو ناوچەیەدا ڕوو ئەدات ڕۆشنە ، سەرەتا بۆ تێکشکاندنی ھەلومەرجی شۆڕشگێڕانەی چینی کرێکارو پڕۆلیتاریای ئەو ناوچەیە بە گشتی ، یەکەم لە باری ژیان و گوزەران و برسی کردن و درێژە دان بە تۆقاندن و ترس و ئیرھابێک کە مەوداکەی زۆر لە کاریگەری خراپی تاقمە تیرۆریستیەکانی قاعیدەو داعش زیاتر ئەبێت ، دووەم بە تاڵانبردن و دەستگرتن بەسەر سەرچاوە نەوت وگاز و کانزایەکانی تری ئەو ناوچەیەو زیاتر کردن و کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی ئەمریکا بۆ سەر ئەم ناوچەیە. وە لەم نێوەدا ھەلومەرجێکی ترسناک و وەحشەت ئامێز لە چەشنی ھەلومەرجی یەمەن بەسەر تەواوی جەماوەری کرێکارو زەحمەتکێشی ئەو ناوچانەدا ئەسەپێنرێت.
ئەبعادی ئەم شەڕە تەنھا ناوچەیی نامێنێتەوە بەڵکە جەمسەرو قوتبە ئیمپریالیستیە جیھانیەکانی تریش تیایدا بەشدار ئەبن ، لە کاتێکدا ئەگەر ئەم شەڕە پانتایەکی گەورەی لەم چەشنە ی گرتە خۆ ئەو کاتە ڕۆڵی ڕابەرایەتی مارکسیستانەی کۆمۆنیستەکانی ناوچەی (ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ) ، لە سەر بنەمای ئەو بەرنامە سیاسیەی کە باسمان کرد ، ئەبێتە کارێکی بەرجەستەو و پڕۆلیتاریای شوێنەکانی تری جیھان بەدووای خۆیدا ئەھێنێت ، چونکە ئاکامەکانی شەڕێکی ئاوەھا لە ڕووی ئابووری و سیاسیەوە کار ئەکاتە سەر ژیانی تەواوی پڕۆلیتاریای جیھان و گشت ناوچەکە .

وەڵامی پ. ٣ :

سەبارەت بە ڕۆڵی کۆمۆنیستەکان وپڕۆلیتاریا !

سەبارەت بە ئەرکی کۆمۆنیستەکان لە ئێستاداو لە کاتی جەنگداو وە لە ھەر ھەلوومەرجێکی تردا لە ژێر دەسەڵاتداریەتی سیستەمی سەمایەداریدا ڕۆشنە ؛ سەرەتا خۆ ئامادەکاری کۆمۆنیستەکان وەک نوخبەیەکی ووشیارو تێکۆشەری ناو چینی کرێکار لەوێوە دەستپێ ئەکات کە ببنە خاوەنی بەرنامەیەکی مارکسیستی کە بە ڕاشکاو دابڕاوی فیکری خۆیان لە گەڵ « سیاسەتی ڕێکخستنی تریدیۆنیستانەو و ڕیفۆرمیستانە » بخەنە ڕوو ، ھەروەھا دابڕانی تەواو لە ھەمو مەیلە سۆسیال دیمۆکراتەکان و چەپی ئەوروپایی و ھەروەھا دابڕان لە گەڵ ( ڕیفۆرمیزمی کرێکاری )لە چەشنی «کۆمۆنیزمی کرێکاری» و بەرنامە ڕیفۆرمیستیەکەیان بە ناوی ( دنیای باشتر ) و ھەروەھا( سۆسیالیزمی پۆپۆلیستی) لە چەشنی مۆدێلی ئەمریکای لاتینی و چاڤێزی و چەندین بیروبۆچوونی تری بە ناو مارکسیستانەو تەنانەت بە ناو ترۆتسکیانە کە بەرنامەکانیان پشت بە سیاسەتی ڕێکخستنی تریدیۆنیستی و ڕیفۆرمیستی ئەبەستێت و بەتایبەت دوابەدووای ساڵەکانی ١٩٣٧ و ١٩٣٨ کە ترۆتسکی و ھاوڕێکانی ویستیان ( ئەنتەرناسیۆناڵی چوارەم )پێکبھێنن وە بۆشایی چالاکی سیاسی مارکسیستانەو ڕێکخستنی سیاسیانەی پرۆلیتاریا بۆ ڕوخاندنی سەرمایەداری و رژێمە سیاسیەکانیان بە چالاکی نیشاندان لە ناو ڕێکخراوە جەماوەریەکان و ھەروەزیەکان و سەندیکاکان بە بێ بوونی پارتی ڕێکخراوو بەڵشەفیانەی پرۆلیتاریای سەردەمی ئێستا پڕ ئەکەنەوەو لە چوارچێوەیەکی بەرتەسکی کۆمەڵایەتیدا بمێننەوە .

ھێرشی پرۆلیتاریا و ئامادەیی ئەوان لە ناوچەکەدا ھەڵێنجراوی ئیرادەی خود بەخودی پرۆلیتاریای ئەو ناوچەیە نیە ؛ بەڵکە پرۆلیتاریای ئەم ناوچەیە ئیلھام لە ئیرادەی شۆڕشگێڕانەی پڕۆلیتاریای جیھانی ورئەگرێت و بە ھەمان شێوە ش کار ئەکاتە ئیرادەی شۆڕشگێڕانەی پڕۆلیتاریای جیھانیش ، ئەم ئیرادەیەش ئێستا لە ئاستێکی زۆر نزم و ناڕێکخراودایە و ە کۆمۆنیستەکان لە جیھاندا لەسەروکاری زیندووکردنەوەی ڕوحیەتی شۆشگێڕانەی مارکس وئەنجلس و لێنین دان و بە گرنگیەوە سوود لە لە ئەزموونی خەباتی ترۆتسکی و ھاوڕێکانی وەر ئەگرن دژ بە ( سۆسیالیزمی میللی ) و ( ڕیفۆرمیزمی شەعبەوی ) ستالینی و حیزبە شیوعیەکانی ؛ ھەرەھا دوژمنی چینایەتی پڕۆلیتاریا ناوچەیی نیە بەڵکە جیھانیە ، چونکە خودی سەرمایەداری جیھانیە .

پەرژو بڵاوی و نەبوونی ئەو ئیرادە و ڕوحیەتە شۆڕشگێڕانەیە ی مارکس و ئەنجلس ولێنین ڕۆڵ و کارکردی خۆێ ئەبێت لە سەر پڕۆلیتاریای ناوچەکە ، بەڵام کۆمۆنیستەکانی ئەو ناوچەیەش دەستەوئەژنۆ دانانیشن کە بۆرژوازی و ئیمپریالیستەکان چۆنیان بوێت سیاسەتەکانی خۆیان بەسەر جەماوەری پڕۆلیتاریادا بسەپێنن ، وە ھەمیشە بەسەروکاری ئەوەوەن کە کۆڕوکۆمەڵ و کادێرانی تێکۆشەری ناو پرۆلیتاریا لە یەکتر نزیکبکەنەوەو و ببنە خاوەنی بەرنامەیەکی ماتیریالیستیانەو جەدەلیانەی مارکس و ئەنجلس و و لەسەر بنەمای ئەم کۆڕوکۆمەڵ و بەرنامەیەوە ببنە خاوەنی حیزب و ئیرادەی سیاسی پڕۆلیتاریای ئەو ناوچەیە بەر جەستە بکەنەوە .

بەردەوام ئەرکی کۆمۆنیستەکان ھەرەک لێنینش فێری کردووین ئەوەیە نەک ھەر بە شوێن ھەلی گونجاودا ( الفرص) بگەڕێین بەڵکە ئەبێ تێبکۆشین و ھەلومەرجە کۆمەڵایەتیەکان بارگاوی بکەین و شۆڕشگێڕیان بکەین و خۆمان ھەوڵی ھێنانە کایەوەی ھەلوومەرجی شۆڕشگێڕانە بدەین و دروستیان بکەین لە ڕێگەی کاری تەبلیغی و سیاسی ئاشکراو نھێنیمان دژ بە بۆرژوازی و ئیمپریالیستەکان بۆ ژێرەوژوورکردن و کۆتایی ھێنان بە سیستەمی زاڵمانەی سەرمایەداری و دەسەڵاتەکانیان .
بە بێ بوونی حیزبێکی سیاسی بە توانای لەم چەشنە ھیچ ئومێدێک بۆ گۆڕینی ئەم ھەلوومەرجە بە ھەلومەرجێکی شۆڕشگێڕانە و جەنگی شۆڕشگێڕانە دژ بە بۆرژوازی نیەو نایەتە ئاراوە ، ھەروەک لە سودان و جەزائیر و مەغریب و تونس سوریا یەمەن و لە ووڵاتە عەربیەکانی تردا بینیمان و تا ئێستاش بە بەرچاومانەوەیە .

وەڵامی پ. چوارەم :

کۆمۆنیستەکان و چەپەکان بە شێوەیەکی گشتی لە کاتی ھەڵگیرسانی شەڕێکی لەم جۆرەدا وە بەم سیماو چوارچێوە سیاسی و کۆمەڵایەتیەی کە ھەیانە ھیچ کارێکی سیاسی وخاوەن کارکردێکی مەزن لە سەر ڕەوتی شەڕو لە بەرەی پڕۆلیتاریادا پێ ئەنجام نادرێت ؛ تا ئەو جێگەیەی کە بەبێ ئەم ئامرازە سیاسی و ئیرادە شۆڕشگێڕانەیەی کە خۆیان لە حیزبێکی سیاسی و چینایەتی بە ڕوحی تێکۆشەرانەی مارکسەوە نەیەنە مەیدان ، بەبێ ئەم ڕێکخراوبوونە کۆمۆنیستەکانیش وەک ھەر تاکێکی تری کۆمەڵگا بێ تاسیر ئەمێنێتەوە ؛ ئەرکی ئێمەی کۆمۆنیستەکان ئەوەیە ھەر ئێستا ڕیزی سیاسی و چینایەتی خۆمان بە کۆمەڵگا بناسێنین و پشت بە سیاسەتی ڕێکخستنی بەڵشەفیانە ببەستین بۆ ڕێکخراوکردنی ڕابەرانی ناو مەیدانە کرێکاریەکان ( نەک ووردە بۆرژوازیەکان کە لە ڕووی چینایەتیەوە جێگەی متمانە نین ) و بەرنامەی سیاسی خۆمان بەدوور لەو خاڵانەی کە لە سەروە ئیشارەمان پێداون بخەینە ڕوو .
ھەروەھا لە کاتی ڕوودانی جەنگدا و لە ئێستاوە پێویستە ئامادەیی خۆمان بۆ : یەکەم ؛
کاری تەبلیغاتی چڕوپڕ بۆ کۆکردنەوەو سازماندانی پڕۆلیتاریا بۆ شەڕێکی گەورەترلە پێناو ڕووخاندنی دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازی و ڕزگارکردنی پڕۆلیتاریا لەم شەڕە ھەروەک بەڵشەفیکەکان خەباتیان بۆکرد لە سەروبەندی شەڕی جیھانی یەکەم دا تا توانیان دەسەڵاتداریەتی قەیسەرلە ڕوسیا بڕوخێنن .

دووەم ؛ ھەوڵدان بۆ پووچەڵکردنەوەی تەبلیغاتی ناسیۆنالیستانەی بۆرژوازی بۆ بەشداریکردن لەم شەڕەدا و موقاتەعەی ڕاستەوخۆو بێ قەیدوشەرتمان بۆ پێشگرتن بە ھەڵگیرساندی جەنگێکی ئاواو وەستانی شەڕ .
خەڵکانێک و کادێرانێکی مارکسیستی زۆر دڵسۆز و تێکۆشەر لە ناو بزووتنەوەی کرێکاری و چەپ لە ھەرێم و عێراقدا ئەزموونی شەڕی عێراق وئێرانیان بینیوە ، بەڵام بەداخەوە ئەو ڕوحیەتە شۆشگێڕانەی کە ھەیان بوو لە لایەن مەیلی ( ڕیفۆرمیستی شەعبەوی ) حیزبی شیوعی وھەروەھا مەیلی ( ڕیفۆمیستی کرێکاری) کۆمۆنیزمی
کرێکاری بەرەو ئاقارێکی ڕیفۆرمیستانە بە لاڕێدا براوە و ئەو ڕوحیەتە شۆڕشگێڕانەیان مراندووە وەک ( تاقمێکی فشارھێنەر) بۆ سەر بۆرژوازی لە پێناو ڕیفۆرمسازی ھاتوونەتە مەیدان نەک کار بۆ ڕووخاندنی دەسەڵاتی بۆرژواکان لە ناوچەکەدا .
ڕۆڵی بزووتنەوەی مارکسیستی پەڕژو بڵاوی ناو چینی کرێکار و پڕۆلیتاریا لە ئێستادا چ لە ڕووی لۆکاڵی و چ لە لەڕووی جیھانیەوە ئەویە کە ئەم ڕووحیەتە شۆڕشگێڕانەیەی مارکس زیندووبکەینەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و ئامادە سازی خەباتی چینایەتی سیاسی و ئابووری پڕۆلیتاریاو بەرەو ئامانجی تێکشکاندنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی لە ناوچەکەدا و ەستانەوە دژ بە جەنگێکی مەزنی لەم چەشنە .

———————————————————–
سەرچاەکان :

١-سەرنجێک سەبارەت خەسڵەتی سیاسی تێکۆشانی نقابی ( جەماوەری )
نامەی مارکس بۆ ( بوڵت) لە ٢٣ تەشرینی دووەمی ساڵی ١٨٧١ ؛ کە لە کتێبی ( في الحركة النقابية) له نووسينى ماركس و انجلس و وه رگێڕانی طلال الحسیني و صونیا الخوري طعمة وەرگیراوە .

فریودانی جەماوەری خەڵکی کوردستان بە ناوی سەربەخۆیی کوردستانەوە ، پەیوەندی بەیەک مەسەلەی گرنگی چینایەتی خودی پارتی و یەکێتی و گۆڕان و حیزبە ئیسلامیەکان و پاشکۆ کانیانەوە هەیە ؛ ئایا خودی ئەم حیزبانە سەربەخۆن تا بتوانن داوای سەربەخۆیی بۆ جەماوەر بکەن ؟! هەموو کەسێکی سادە ئەزانێت کە ئەم حیزبانە جڵەوی کاروبارو تەنانەت سەرچاوەی ماڵی و دەرامەتەکەیان پەیوەندی بە ووڵاتانی دراوسێ و جیهانەوە هەیە ، پەیوەندی بە بەکرێگیراوی ئیمپریالیستیانەی ئەوانەوە هەیە بە ئەمریکاو ئەوروپاو ڕوسیا و ئێران و سوعودیە و ئیسرائیل و تورکیاوە هەیە ، کاتێک کە برێاری سیاسی لە دەستی خۆیاندا نەبێت و ئەوان تەنها هۆیەکی ڕاپەڕاندنی سیاسەتەکانی بۆرژوازی جیهانین لە ناوچەکەدا ، چۆن ئەتوانن داوای سەربەخۆیی بۆ هەرێم بکەن ؟! یان ئەوان ئەیانەوێت وەک بۆرژوازی کوردی لەناو ئەم تۆڕەجیهانیەی سەرمایەداریدا ئیمتیازاتی زیاتریان دەستبکەوێت .

ئەم بۆرژوازیە دەسەڵاتداریەی کورد لە بەر ئیفلاسی سیاسی خۆیی و داماوی لە ئیدارەی ئەو ناوچەیەدا ئەم شیعارە فریودەرەی بە رز کردەوە .
لەم نێوەدا ئەو ئۆپۆرتۆنیستانەی کە بە ناوی دیمۆکراتیەت و سۆکۆلار و مەدەنیەت و کۆمۆنیزم و شیوعیەتەوە چوونە پشتی سیاسەتەکانی ئەم دەسەڵاتدارانەی کورد ، بەشێکی ئەگەڕێتەوە بۆ پاراستنی بەرژەوەندی خۆیان لەناو ئەو دەوڵەتە فریودەرەی حیزبە کوردیەکان بانگەوازیان بۆ کرد ، بەشەکەی تریشی ئەگەڕێتەوە بۆ وابەستەبوونیان بە ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەرێم و بوونی بەرژەوەندی هاوبەشیان لە گەڵ پارتی و یەکێتی و گۆڕان و حیزبە ئیسلامیەکان ، کە کۆمەکی ماڵی و سیاسی لە دەسەڵاتدارانی هەرێم وەرئەگرن لە بەرامبەر پشتیوانی ئەوان بۆ سیاسەتەکانی دەسەڵاتدارانی هەرێم ، وە هەوڵدان بۆ پاراستنیان لەدەست سەرکوتی جومهوری ئیسلامی .

ناو نانی ئەم پرۆسە فریودەرەی ( سەربەخۆیی کوردستان ) بە مافی ئازادانەی خەڵک لە دەنگدان و ڕیفڕاندۆمێکی تێکشکاو و گاڵتەجاڕ ، هیچی تر نییە تەنها دیوێکی قێزەونی ئۆپۆرتۆنیستانەی ئەو هێزانەی کە بەناوی چینی کرێکا رو مافی خەڵک و کۆمۆنیزمەوە جەماوەر فریو ئەدەن بۆ مانەوەیان لە ژێردەسەڵاتداریەتی پارتی و یەکێتی و گۆڕان و حیزبە ئیسلامیەکان لەو ناوچەیەدا .

صابر .م

کولتوری ستالینیانەی گێڕانی مەراسیم بۆ سەرکردە سیاسیەکان ، بەهۆی مەزنی شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە بۆتە مۆتەکەیەکی گەورەی جیهانی …. لێنین بە هیچ شێوەیەک ڕەزامەندی خۆی لەسەر مەراسیمی بۆرژوازیانەی مردن و ناشتنەکەی خۆی ڕەتکردۆتەوە ، دواتر کرۆپسکایا ویستی ئەم وەسیەتە جێبەجێ بکات بەڵام هەڕەشەی ستالین لە کڕۆپسکایاو هەر کەسێکی تر لە ناو بەڵشەفیکەکاندا ، لەلایەن ستالینەوە سەرکوتکرا ، ستالین لە پێناو دەرخستنی ڕۆڵی خۆیی و سەپاندنی هەژموونی خۆی لەم مەراسیمەداو جێگیرکردنی کولتووری پەرستنی سەرکردەی پیادەکرد.

ئەم مێژووە تەحریفکراوە تائێستاش ڕەواجی هەیە ، بۆ نمونە کۆریای باکوور چیان نەکرد بۆ کیم ئیل سۆنگ ؟! ….هتد .
بلیخانۆف لە کتێبی “ڕۆڵی فاکتەری مادی لە مێژوودا ” باس لە ئیحساس و عاتیفەی مرۆڤەکان ئەکات لە کۆمەڵگای سەرمایەداریدا یان لە کۆمەڵگای چینایەتدا ، نمونەی دوو دایک ئەهێنێتەوە کە کوڕەکانیان ئەمرن ، یەکێکیان ( ماشێنکای ) خاوەن دەسەڵاتە ، دووەمیان (ماشێنکای ) ژنە هەژاری ناو ماڵە .
بلیخانۆف ئیحساس و عاتیفەی ئەم دوو ژنە و ئەم دوو دایکە شی ئەکاتەوە کاتێک کوڕەکانیان ئەمرن .

شیوەنی ماشێنکای هەژاری ناو ماڵ بۆ کۆڕە مردووەکەی هەمووی بریتییە لە یادکردنەوەی ئەو یادگاریانەی کە بە کەساسی و کوڵۆڵی چاوەڕاوانی کوڕەکەی کردووە کە ئەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوەو بژێوی خۆی و دایکی پەیداکردووەو دابینکردووە .
شیوەنی ماشێنکای خاوەن دەسەڵات بریتیە بووە لە یادکردنەوەی یادگاریە خۆشەکانی ئەم دایکە کاتێک کوڕەکەی مناڵبووە ئەویش لە هۆڵەکانی جەژنگێڕان و سەفاو خۆشیدابووە …

کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستانیش بە ژن و پیاوەوە وە بە مردنی سکرتێری یەکێتی و سەرۆک کۆماری عێراق فرسەتێک دێتە بەردەستیان کە ناخی خۆیان بەتاڵبکەنەوەو خۆیان لە قوڕبگرن و بگرین و شیوەن بکەن بۆ ئەو ژیانەی کە تیایدا ئەژین ، بەڵام بە شێوەیەکی ڕوکەشیانە گریانە بۆ سەرۆک .
سازکردنی ئەم مەراسیمانە پێش هەموو شتێک زیادکردن و بەهێزکردنی دەسەڵاتی حیزبە قەومیە کوردیەکان و دەسەڵاتەکەیانە ، ئەم دەسەڵاتە لەوەدا بەرجەستە ئەبێتەوە چۆن کەسانێکی پارێزەرو بەرپرس و کاربەدەستانی ئەم دەسەڵاتە بۆرژوازیەن و نمایشی هێزی سەربازی و پۆلیسی خۆیان نیشانئەدەن.
لەلایەکی ترەوە تەنانەت مردنی سەرۆکەکان ئەبێ ببێتە هۆی بەهێزکردن و چەسپاندنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی لە کۆمەڵدا ، ئەوان ئەیانەوێت بەم پڕاکتیکە سیاسیانە جەماوەر بخەنە خەونێکی ناخۆشەوە کە ژیانی خۆیان لە بیر بەرنەوەو بەلایانەوە گرنگ نەبێت و خۆیانی بۆ گیانفیدا بکەن …!

ڕیفڕاندۆمێکی درۆزنانەی بۆرژوازی لە هەرێم بۆ لە بیربردنەوەی تەواوی نەهامەتی و قەیرانە ئابووری و سیاسیەکانی هەرێم بوو کە بەدرێژایی ۲٦ ساڵە خەڵکی بەدەستیەوە ئەناڵێنن .
قەیرانی شکستی ئەم گاڵتەجاڕیەی ڕیفڕاندۆم بە مەراسیمی نەخشە بۆکێشراوی مردنی جلال طالبانی لە بیر ئەم جەماوەرە ئەبرێتەوەو لە تەواوی شارو شارۆچکەکانی هەرێم چەندین بۆنەو موناسەبەی تەعزیەو شیوەنگێڕان سازئەکرێت .

ووتیان ئەم شیوەنە ئەبێ حەوت ڕۆژ بخایەنێت ، بەڵام پێ ئەچێت کە بەم زووانە تەواو نەبێت ، ڕەنگە حەو مانگ بێت ، یان حەوت ساڵ بێت ، یان ببێتە شیوەنێکی دائیمی کوردان کاتێک مەزارگا بۆ سەرۆکەکەیان دروست ئەکەن ، وببێتە شیوەنێکی تر لە جۆری شیوەنەکانی حسن و حسێن و علی کوڕی طالب کە سەدەها ساڵە کوژراون .

صابر . م

خاڵی سەرەکی و بنەڕەتی کە چەپی ڕیفۆرمیستی بەناو ( کۆمۆنیزمی کرێکاری) و هەندێک لە لێبڕالەکان و ئیسلامیەکان و چەپە متفرقەکان ئەوەبوو و ەئەوەیە کە ئەوان لە پێناو بەدیهێنانی دەوڵەتێکی سۆکۆلار و متمدن و عیلمانی چوونەتە پشتی پڕۆژەی بارزانی و یەکێتی و ئیسلامیەکان و بۆرژوازی دەسەڵاتدارانی کورد .
لێرەدا پێویستە بپرسین ؛ بە چ ئومێدو لە سەر بنەمای چ فاکتەرێکی ئابووری و سیاسی بۆرژوازی دەسەڵاتداری کورد توانای دروستکردن و بنیاتنانی دەوڵەتێکی دیمۆکراتیک و سۆکۆلار و مەدەنی لەم چەشنەی هەیە لەم ناوچەیەدا ؟!
هەروەها بیانوویەکی تری چەپێکی ڕیفۆرمیست کە لەم ناوچەیەدا هەیە بە جەماعەتی کۆمۆنیزمی کرێکاریشەوە ئەوەیە کە مەسەلەی کورد لە ڕێگەی دەنگدانی خەڵکەوە ئەنجام ئەدرێت و دوواتریش بە پشتی ئومێدەکانی خودی بارزانی و بۆرژوازی کوردی ئەڵێن ئەم ڕیفڕاندۆمە بەرەو سەربەخۆیی کوردستان هەنگاو ئەنێت !
وە هەرلەم پێناوەشدا ئەوان ئەم دەنگدانە بە مافێکی سەرەتایی خەڵک ئەزانن کە بۆچی ڕێگریان لێبکرێت و بۆچی دەوڵەتی سۆکۆلاری کوردی دانەمەزرێت ؟!
ئەوان پڕ بەدەم هاوار ئەکەن و بوونەتە بڵندگۆی بۆرژوازی دەسەڵاتداری کوردی بۆ ئەم تەبلیغاتانە .
پرسیارەکە لێرەدا ئەوە نییە کە ڕێگە لە جەماوەر بگیرێت ڕیفڕاندۆم بکات یان نەء ؛ پرسیارەکە تەواو جیاوازە لەو پرسیاەی کە بۆرژوا ئیمپریالیستی جیهان و بەکرێگیراوانی لەدەوڵەتانی دراوسێ وەک عێراق ئێران و تورکیا و سوریا کە هەوڵ ئەدەن بڵێن و لە ڕوانگەی شۆڤێنزمێکی باڵادەستەوە کە کوردان نابێت ڕیفڕاندۆم ئەنجام بدەن !
چینی کرێکار و زەحمەتکێشانی ئەو ناوچەیەو عێراق تەواو جودایی خۆی لەگەڵ ئەم بۆچوونەدا ڕائەگەیەنێت ، ودژ بە هەموو جۆرەکانی شۆڤێنیزمی باڵادەستی ووڵاتانی وەک عێراق و تورکیا وسوریاو ئێران ئەوەستێتەوە و لەهەوڵی پتەوکردنی ڕیزەکان و یەکرگرتوویی کرێکاران و زەحمەتکێشانی هەموو نەتەوەکانە .
ئێمە لە ڕوانگەی بەرژەوەندی پرۆلیتاریای کوردی و عەرەبیەوە لە هەوڵی ئەوەداین کە بە جەماوەر بڵێین کە دەسەڵاتداریەک کە بەدرێژایی ۲٦ ساڵە نادیمۆکراتیکترین و سەرکوتگەرترین هەلومەرج و برسییەتی و بێکاری و بە تاڵان بردنی سەروەت و سامانی ئەو دەڤەرە و کوشتنی هەموو دەنگێکی ئازادیخواز و چەپ لە ناوچەکەدا ، لەوانە نەزیر عومەر و شاپور و قابیل و سەردەشت عوسمان و کاوە گەرمیانی سۆرانی مامە حەمەو ..هتد چەندین کەسی تێکۆشەرو ناڕازی تر کە بە لێبوردنەوە ناوەکانیانم لە یاد نییە لە ئێستادا تۆماریان بکەم .
لەسەر ئەم بنەمایە ئەڵێین چۆن دەسەڵاتداریەک کە ئەمە مێژووەکەی بێت ئەتوانێت لە داهاتوودا دەوڵەتێکی دیمۆکراتیک و مۆدێرن و سۆکۆلار و پشت بە چ هێزێکی سیاسی دروستبکات و بنیاتبنێت ؟!
بۆ ئاگاداری هەموو چەپە ڕیفۆرمیستەکان و بەتایبەت هەوادارانی کۆمۆنیستی کرێکاری ؛ هیچ فشارێکی ڕیفۆرمیستیانە لە توانای ئەوەدا نییە کە ماهیەتی بۆرژوازیانەو سەرکوتگەریانەی ئەم دەسەڵاتە بگۆڕێت بەرەو دیمۆکراتیزەبوون و پاراستنی مافە سەرەتاییەکان خەڵکی کوردستان !
ئەم دەسەڵاتە هەروەک هەموو دەسەڵاتداریەکی بۆرژوایی لە دنیادا تەنها بە خەباتی سەرتاسەری پرۆلیتاریای جیهانی و ناوچەیی لە پێناو ڕوخاندنیان و گۆڕینی ئەم دەسەڵاتە چینایەتیە بۆرژوزیانە بە دەسەڵاتێکی جەماوەری و کۆمۆنەیی خودی کرێکاران و زەحمەتکێشان توانای گۆڕینی هەیە تابتوانێت دیمۆکراتیک و مرۆڤ پەروەر و دووربێت لە بەرژەوەندی چینایەتی و حیزبەکانی .
لە هەلومەرجێکی سیاسی و ئابووری ئاوا چینایەتی و سەرکوتگەرانە و باس کردن لەوەی کە هەڵسان بە ڕیفڕاندۆم تەعبیر لە مافی سەرەتایی خەڵک ئەکات و بەئازادانە چینە ژێردەستەکان و لە کەشێکی دیمۆکراتیانەدا هەڵساون بەم دەنگدانە ! هیچی تر نییە تەنها خۆڵکردنە چاوی کرێکاران و زەحمەتكێشانی کوردستانەو و بەناوی کۆمۆنیزم و کرێکارانەوە بانگەوازی جەماوەر ئەکەن کە پشتیوانی لەم پڕۆسە نادیمۆکراتیک و گاڵتەجاڕیەی بۆرژوازیەی کوردی بکات کەلەپێناو ئیمتیازاتی قەومیانەی خۆی و بۆ دەوڵەمەندبوونی زیاتر کاتێک ئەبن بە خاوەنی دەوڵەتی قەومی خۆیان .

و. صابر
10.1 . 2017

یەکەم / ڕێگە چارەی شۆشگێڕانەی مارکسیستانە

تێکۆشەرانی مارکسیستە ئەنتەرناسیۆناڵەکان و خودی خەڵکی کرێکار لەو باوەڕەدان کە پێویستە کوردستان لە دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی دەسەڵاتداری کوردی سەرمایەدارە چاوچنۆکەکان پاکبکرێتەوە ، وە ئەم ناوچەیە ببێتە سەنگەری تێکۆشەرانەی کرێکاران و زەحمەتکێشان بۆ گشت ناوچەکە و بە پشت ئەستووری بە بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی سۆسیالیستی لە ناوچەکەدا .
بەدیهێنانی ئەم ڕێگاچارەیە بە درێژەدانی خەباتی سۆسیالیستی و تێکۆشەرانەی ناڕەزایەتیەکانی خەڵک کە بەدرێژایی ۲۷ ساڵە لە بەرامبەر سەرمایەداران و دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازیانەی حیزبە کوردیەکان دەستیانداوەتێ و هاتونەتە سەرپێ لە پێناو بە قووڵکردنەوەو ڕێکخراوکردنی ئەم خەباتە .
ئەوکاتە کرێکاران و زەحمەتکێشان لە سایەی دەسەڵاتداریەتی شۆشگێڕانەی خۆیان توانای ئەوەیان هەیە کە بەرینترین زەمینەکانی دیموکراتیەت فەراهەم بکەن ، بەرینترین ئازادیەکان فەراهەم بکەن ، هەلومەرجی گونجاوو لەبار بۆ بردنە پێشەوەی خەباتی سۆسیالیستانەی کرێکاران دژ بە سیستەمی سەرمایەداری و گەیشتن بە زەمینەکانی سۆسیالیزم شانبەشانی کرێکاران و زەحمەتکێشانی ناوچەکە .

دووەم / ڕێگەچارەی ڕیفۆرمیستانەی بۆرژوازیانە ئەم ڕێگەچارەیە بۆ سەربەخۆیی کوردستان درێژە دانە بە هەمان مێژووی کۆنەپەرستانەی حیزبە قەومیە کوردیەکان کە بەدرێژایی نزیکەی سەت ساڵە لە ئارادایە و وەک بەشێک لەدەسەڵاتداریەتی ئاغاکان و ستەمکاران و بۆرژواکوردیەکان بەسەر ژیانی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش و ڕەنجدەرانی ئەم ناوچەیە هەبووەو خۆیان بە زەبری چەک ڕابەرایەتی درۆزنانەی ئەم ئاوات و خواستە ی خەڵکی کوردتانیان کردووە وە لە پێناو ئیمتیازات و بەرژەوەندی حیزبەکانی خۆیان و چینە دەسەڵاتدارەکان و بۆرژوازی کوردیدا بەکاریان هێناوە و بازرگانیان پێوە کردووە.
ڕێگەچارەیەکی کۆنەپەرستانە کە ئێستا ئاڵتەرناتیڤی( ڕیفڕاندۆمی) خستۆتە بەردەم کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان و بە هەر شێوەیەک کە بۆیان بکرێت و بتوانن جەماوەر ناچار ئەکەن کە پشتیوانی ئەم ئاڵتەرناتیڤە کۆنەپەرستانەیە بکەن وە بە ( بەڵێ ) هەژموونی دەسەڵاتداریەتی خۆیان بەسەر جەماوەردا بسەپێنن .

ئەم پرۆسە نادیمۆکراتیکەی کەئێستا بە زۆر ئەبێ جەماوەر ملکەچی بێت ، سەرەتای بینیني فاشیزمێک بەسەر ئاسمانی ناوچەکەدا دێت و ئەچێت ئەبینرێت .
خۆگێلکردنی بەشێکی دیاریکراو لە چەپە ڕیفۆرمیستەکان ئیتر حیزب بن یان تاکەکەس لەم ڕاستیە کە پەیوەندی بە مێژووی کۆنەپەرستانەو سەرکوتگەرانەی دەسەڵاتداریەتی ئەم حیزبە قەومی و ئاینیانەی هەرێمی کوردستانە ، زۆر ڕوون و ئاشکرایە کە کە بەرژەوەندی توێژە ووردە بۆرژوازیەکان کە بنبەستبوون لە خەباتی ڕیفۆرمیستانەی خۆیان کە چەندین ساڵە بە نیازبوون لە ڕێگەی ( فشار) ی جەماوەریەوە بۆ ڕیفۆرم و چاکسازی بیسەپێنن بەسەر بۆرژوازی کۆنەپەرستی حیزبە قەومیە کوردی و عەرەبیەکاندا .

بڕواهێنان و هاندانی جەماوەر بۆ ڕۆێشتن لە ژێر ئاڵای پارتی و یەکێتی و حیزبە قەومی و ئاینیەکانی کوردستان ، نیشاندان و تەبلیغات بۆ ئەوەی کە ئەم ڕیفڕاندۆمە بە قازانجی جەماوەری کرێکار و زەحمەتکێشە ، نموونەی قێزەونترین و گەمژانەترین سیاسەتێکی گرگنانەی ووردەبۆرژوازیە کە بە ناوی و بەدرۆزنی باس لە مارکسیزم و کۆمۆنیزم ئەکات .

هەر جۆرە ئاڵتەرناتیڤێک کە بۆرژوازی ڕابەرایەتی ئەکات بە ناوی ( دەوڵەتی عیلمانی) و (دەوڵەتی سۆکۆلار) ، وە (دەوڵەتی مۆدێرنی) دوور لە مەزهەب و لە هەڵاواردنی قەومی و ، وە دەوڵاتی دیمۆکراییانە و ئازادی بەرفراوان بۆ ڕێگە خۆشکردن و سازکردن بۆ خەباتی چینایەتی ، هیچی تر نییە تەنها کلکایەتی و بەهێزکردنی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی کوردی و عەرەبی لە ناوچەکەدا ، هیچی تر نییە تەنها قووڵکردنەوەو داسەپاندنی هەژموونی دەسەڵاتداریەتی چەند ساڵەی ئەم دسەڵاتدارانەو ، درێژە دانە بە برسیەتی و نەداری و چەوساندنەوە و بێمافی و سەرکوت و بێکارکردنی زیاتر و کەڵەکەی سەرمایەی زیاتر وبەکرێگیراوی زیاتر بۆ بۆرژوائیمپریالیستەکانی ناوچەکەو گۆڕینی کوردستانە بە مەیدان و بنکەی ڕەسمی و جێگیری کۆمپانیا و دەوڵەتە ئیمپریالیستەکانی جیهان و دەرهێنانیەتی لەم هەلومەرجە ئاوەڵەیەی کە ڕەنگە لە داهاتوودا ببێتە مەترسی بۆ سەر بەرژەوەندی بۆرژوازی ناوچەکە و جیهان و تیایدا بزووتنەوە ناڕەزایەتیەکان ڕێکخراوترو بەهێزتر بن و لە ژێر سایەی ئاسۆی قەومی و چەپی ڕیفۆرمیستانە و ئاینیەکان بێنەدەرەوە کارکردی گەورەیان هەبێت بۆ بنیاتنانی ئاڵتەرناتیڤی یەکەم کە ئاڵتەرناتیڤی گۆڕینی کوردستانە بە بنکەو قەڵای دژ بە سەرمایەدرای و بۆرژوازی لە ناوچەکەدا و بە پشتیوانی کرێکارا ن و زەحمەتکێشانی تورکیا و ئێران و ناوچەکە بلۆکی دژ بەسەرمایەداری جیهانی پێکبهێنن و هەنگاو بنێن بەرەو کۆمەڵگای سۆسیالیستی .

تا دوێنێ بوو ئێمە لە گەڵ دەسەڵاتداریەتێکی کۆنەپەرستانەو بۆرژوازیەکی سەرکوتگەر ڕووبەڕو ئەبوینەوە ، ئەمڕۆ بە هۆی قووڵبونەوەی خەباتی سیاسی و جەماوەری خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش و ڕودانی دابەشبوونی قووڵتری چینایەتی توێژە ووردەبۆرژوازیەکان هەرچی زیاتر و بەرچاوتر چوونەتە سەنگەری بۆرژواکانی کوردستان و لایەنگیری خۆیان بۆ ئەڵتەرناتیڤی کۆنەپەرستانەی ( ڕیفڕاندۆم ) نیشانداوەو ئەدەن .
نمایەندەو ڕێکخەری بەرژەوەندی چینە ووردەبۆرژوازیەکانی کوردستان و عێراق دووجۆر لە ڕیفۆرمی سیاسی وحیزبی ئەنجامی ئەدەن ، یەکێکیان “ڕیفۆرمیزمی میللی ( شەعبەوی )” ح.ش.ع ، و ح. ش . ک ؛
و دووەمیان “ڕیفۆرمیزمی کرێکاری” کە ڕەوتی (کۆمۆنیزمی کرێکاری ) ،
ئەنجامی ئەدەن ، وێڕای جیاوازی بۆچونەکانیان سەبارەت بە ئاڵتەرناتڤی کۆنەپەرستانەی بۆرژوازی کوردی سەبارەت بە ( ڕیفڕاندۆم) .

بەرەیەکی تری بۆرژوازی کوردی کە بە وەڵامی ( نەخێر) بۆ خودی ئاڵەتەرناتڤی ڕیفڕاندۆم نیشانیان داوە ، بەرەیەک نییە دژ بە بۆرژوازی کوردی و دەسەڵاتە کۆنەپەرستەکەی لە پێناو سۆسیالیزم و دەسەڵاتداریەتی شۆڕشگێڕانەی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێشی ناوچەکە ، بەڵکە بەرەیەکە بۆ دژایەتی چۆنیەتی بەڕێوەبردنی ڕیفڕاندۆم ،نەک خودی بۆرژوازی ودەسەڵاتەکەی ، وەئەم ناڕەزایەتیە ڕیفۆرمیستانەیە خۆی لە لێبڕالیزمی بۆرژوازیانەدا ئەبینێتەوە کە خوازیاری ئازادکردنی سەرمایەی کوردستان و هەرێمە لە هەموو ڕێگریە قانونیەکانی ، بۆ بەدیهێنانی بازاڕێکی یەکگرتوی ئازاد و چەوساندنەوەی هەرچی زیاتری کۆمەڵانی خەڵکی چەوساوەی کوردستانە .

لای مارکسیستە ئەنتەرناسیۆناڵەکان ڕۆڵی هەرکوام لەم باڵانەی بۆرژوای ڕۆشنە و لەوە زیاتر کە خەبات بۆ تێکشکاندنی دەسەڵاتەکەیان هیچ پاساوێکی تر هەڵناگرێت .
بەڵام بە توندی و ڕوحیەتێکی شۆشگێڕانەی مارکسیستیەوە دژ بە هەموو ئەو ڕەوت و لایەن و کەسایەتیانە ئەوەستێتەوە کە ئەیانەوێت مارکسیزم بکەن بە قوربانی سۆسیال دیمۆکراتی جیهانی و بە ناوی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستانەوە ئەیانەوێت ببن بە شەریکە حوکمی بۆرژوازی کوردی و خۆڵ بکەنە چاوی ئەوان لە پێناو پێکهێناێکی ئاڵتەرناتیڤێکی بۆرژوازیانەی سۆسیالدیمۆکراتیانە بەناوی دەوڵەتی عیلمانی و سۆکۆلاریستی .
سەرکەوتوبێت خەباتی درێژخایەنی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستان بۆ بنیاتنانی دەسەڵاتداریەتی سەربەخۆو شۆڕشگێڕانەی خۆیان بەرەو سۆسیالیزم !

و.صابر
۱۷ / ۹ / ۲٠۱۷

بۆرژوازی کوردی نایەکگرتوو و پارچە پارچە و حاکمیەتی زۆنە جیاوازەکان و چوارچێوەیەکی سیاسی کە لەو ناوچەیەدا وەک بەکرێگیراوانی بۆرژوائیمپریالیستەکانی جیهان پێیان سپێردراوە ئاسۆیەکی داخراوو نائومێدانەی خۆی نیشانداوە ، لە ناوچەیەکدا کە زۆربەی هەرە زۆری زۆنی سەوز دژ بە گاڵتەجاڕیەکەی ڕیفڕاندۆمە ، ئەستەمە و خۆڵکردنە چاوی خەڵکە کە بتوانیت دیمۆکراتیەتی بەتینی پرۆلیتێری بۆ خەڵکی کوردستان فەراهەم بکەیت . لێنێن لە باسەکانی خۆیدا پێ لەسەر ئەوە دائەگرێت کە مافی چارەی خۆنووسین بۆ نەتەوە ژێردەستەکان هەمیشە بۆرژواکانی ئەو مییللەتە بۆ ئیمتیازاتی خۆیان ئەچنە پشتی ئەم مەسەلەیەو خۆیان پێشڕەوایەتی ئەکەن ، کە زۆر ئەستەمە بتوانن دیمۆکراتیەتی بەرین بۆ فەراهەمکردنی هەلومەرجی خەباتی چینایەتی دەستەبەر بکەن …..

بازنەی دەسەڵاتداریەتی حیزبە قەومییە کوردیەکان و حوکومەتی ئیمارەتی و زۆنی ناوچەیی هەر یەکێک لەم دوو حیزبە گەورەیەی یەکێتی و پارتی و گۆڕان و ئیسلامیەکان ، وەک بەشێک لەخێزانی بۆرژوازی جیهانی کە سیستەمەکەیان دەرگیری قەیرانێکی ئابووری جیهانی بووەو وەک هەمیشە ئاسا کاریان کردوە بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە ئابووریە لە سەر سفرەی کرێکاران و زەحمەتکێشان قەرەبووی بکەنەوە ، لەڕێگەی بەرزکردنەوەی نرخی شمەکەکانو کەمکردنەوەی کرێ و بێکارکردنی ملیۆنەها کەس و نەدانی مووچەو کەم کردنەوەی خزمەتگوزاریە گشتیەکان و زیادکردنی بودجەی سەربازی و شەڕو تاڵانکردن ووڵاتانی ترو و دەوڵەمەندکردنی توێژێکی ئۆلیغارکی لەسەر چەک و تەقەمەنی شەڕ ….هتد
هەموو ئەمانە لە هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی گشتی وجودیان هەیە ، هەر بەم بۆنەیەوە بازنەی حوکمڕانیەتی بۆرژوازی کوردی لەو هەرێمەدا دەرگیری قەیرانێک و ئەزمەیەکی سیاسی زۆر گەورە بووەو کەوتۆتە سەر لێواری مان و نەمان و تێکشکاندنی ئەم دەسەڵاتە نایەکگرتوەو قرچۆکەو نایاسایە.

حیزبە بۆرژوازیە کوردیەکان پێویستیان بە ڕیفۆرمە ، پێویستیان بە خۆ نوێکردنەوەو دەربازبوونە لەم قۆناغە بنبەستوە کە تێی کەوتون ؛ بۆ ئەم ڕیفۆرمیش ئیبداعێکی فریاگوزارانەی زۆر گەوجێنەر و ئەفیونی هەیە کە ئەویش ( ڕیفڕاندۆمە ) .
بازنەی چینایەتی خودی بۆرژوازی پارچەپارچەو تێکشکاوی سیاسی خودی ئەم ئەم چینە لە هەرێم و لە کوردستان ەنها لە بۆرژواگەورەکان پێک نەهاتوە، بەڵکە ئاسۆو داهاتوی بەشێکی بەرینی ووردەبۆرژوازیش بە ئاسۆو ئایندەی ئەوانەوە بەستراوەتەوە ….
چەپی ڕیفۆرمیست لە هەرێم و لەو ناوچەیەدا بەشی ووشیاری ئەم توێژەیە هاتۆتە مەیدانی ئەم نمایشنامەی ڕیفڕاندۆم ، هەم بۆ سازکردنی هەلومەرجی گونجاو بۆ خۆیان و بۆ توێژەچینایەتیەکەیان ، هەم بۆ پشتیوانی تەواوی بۆرژوازی حاکم لەو ناوچەیەو دۆزینەوەی چارەسەرێک بۆ ئەوبنبەستیەی کە بازنەی سیاسی دەسەڵاتی پارچە پارچەیی حیزبە کوردیەکان تێی کەوتون و هەوڵێکە بۆ دەرچوون لەم پەڕاگەندەییەو بەرەو یەکگرتوویی و یەکپارچەی ماڵی بۆرژوازی کوردی .

ئەم باسە باسێکی واقیعی پڕاکتیکی سیاسی چینایەتییە لە هەرێم و دوورە لە هێرشی موجەردو تەشهیر ئامێز بە هێزێکی سیاسی دیاریکراو ، ئەگەرچی ئێمە ناچارین کە کرێکاران و زەحمەتکێشان لە ماهیەتی هەموو سیاسەتی توێژو چینە کۆمەڵایەتیەکان ئاگادار بکەینەوە و هوشیاری چینایەتی ئەوان بەرەو ئاسۆیەکی نادیارو تەم و لێڵیدا نەبەین.

خۆشباوەڕی بە نمایشێکی لەم جۆرە وەک ( ڕیفڕاندۆم ) کە هیچ پەیوەندی نە اسی مافی میللتی کورد بۆ چارەنوسی خۆی و نە بەدەوڵەتی دیمۆکراتیانەی کرێکاران و زەحمەتکێشانی ئەوانەوە نیە ، وەهەر خۆشباوەڕیەک کە جەماوەری لەم قۆناغەدا پێ موتوربە ئەکرێت و ئەفیوناویان ئەکەن ، هیچی تر نییە ەتەنها هەوڵێکە بۆ بەدیهێنانی یەکێتی و یەکپارچەیی ماڵی بۆرژوازی کوردی و زامنکردنی داهاتویەکی درێژتر بۆ ئەوان و قەرەبوکردنەوەی ئەو قەیرانە ئابوریە کە خودی بۆرژوازی کوردی دەسەڵاتدار و غیرە دەسەڵاتدار تیایدا ئەژیت دوای هاتنە خوارەوەی نرخی نەوت و ئەو قەیرانە فینانسیەی کە تووشی تەواوی سیستەمی سەرمایەداری لەو ناوچەیەدا هاتوە.

خەباتی پێشترو بەتایبەت داهاتووی مارکسیستە ئەنتەرناسیۆنالیستەکان ئەوەیە کە پێداگری لەسەر خەباتی چینایەتی و یەکێتی و یەکرگرتووی و هاوپشتی لە گەڵ کرێکارانی ناوچەکەو وەلانانی هەمووتێڕوانین بۆچونەکانی ڕیفۆرمستە شەعبەویەکان و هەروەها
ڕیفۆرمیستە کرێکاریە سۆسیال دیمۆکراتیەکان کە بەدرێژایی زیاتر لە سەت ساڵە ڕوحیەتی شۆشگێڕانەی مارکسیان مراندوەو ئیغتصاب کردووە ، وە لە پێناوی لێکهەڵپێچانی تەواوی دامو دەزگای بۆرژوازی کوردی و عەرەبی و تورکی و فارسی لەو ناوچەیەدا و لەسەر کەلاوەی دەوڵەتەکەی ئەوان دەسەڵاتداریەتی جەماوەری شورایی خۆیان پێبهێنن دژ بە هەموو سەرمایەداران ، لەم ڕێگەیەشەوە توانای بەدەستهێنای یەکسانی و هاومافی لەگەڵ میللەتەکانی دەوروپشت دابینبکەن و ناوەرۆکی مافی دیاریکردنی چارەنوسی خۆیان وەک بنەمایەک کە لێنینیش داکۆکی لێکردوە .

و. صابر

چەپە ڕیفۆرمیستە کرێکاری و شەعبەویە پاشکۆکانی حیزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێمی کوردستان بانگەوازی ئەوە ئەکەن کە ئەو ڕیفڕاندۆمەی ئەوان دیمۆکراتیانەو ڕیفڕاندۆمەکەی حیزبە کوردیەکان و پارتی نا دیمۆکراتیکانەیە و ناکۆمۆنیستانەیە ؛ گەرچی پارتی و حیزبە کوردیەکانیش هەر ئەگەڕێنەوە بۆ مەرحەمەتی نەتەوەیەکگرتووەکان و بڕیاردان و چاودێری ئەوان لە کاتی ئەنجامدانی ئەم ڕیفڕاندۆمە ، کە وەک هێزێکی بۆرژوائاسا مافی خۆیانە لە بۆرژوا ئیمپریالیستەکانی دنیا کۆمەک و مصداقیەت وەرگرن ، بەڵام ئەوەی کە مایەی تووڕەی مارکسیستەئەنتەرناسیۆنالیست و کرێکارانی تێکۆشەریەتی ئەوەیە کە ناوی مارکسیزم و کۆمۆنیزم بزڕێنرێت و ڕوحیەتە شۆشگێڕانیەکەی بمرێنرێت بە ناوی ( ڕیفڕاندۆمی کۆمۆنیستانە ) ، کە گوایە ئەم چەپە حاشیەیەی و ڕیفۆرمیستە پاشکۆیانە کە بە بەرنامەی سیاسی خۆیان شۆڕشیان کردۆتە قوربانی ڕیفۆڕم ، وە مەرجیان بۆ شۆڕش داناوە ئەویش پێ بەپێی چوونەپێشەوەی ڕیفۆرم و چاکسازی لە ژیانی کرێکاراندا ، وە ئەم ڕستە برنشتانیە بەکار ئەهێننەوە و ئەیڵێنەوە کە گوایە ” تا کرێکاران گوزەرانیان باشتر بێت ، باشتر ئامادەی شۆڕش ئەبن ” ! .

ڕیفڕاندۆم یانی دەنگدان لە ژێر ڕابەرایەتی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی ، لە هەرشوێنێکی دنیای سەرمایەداریدا ئەنجام بدرێت ، ئایا دەنگدانەکان لە ژێر ڕابەرایەتی حیزبە قەومی یە کوردیەکان و سەرکوتی بۆرژوازی کوردی ئەتوانین بڵێین توانای ئەنجامدانی هەیە بەشێوەیەکی دیمۆکراتیانە ؟ ئایا مارکسیستەئەنتەرناسیۆناڵەکان کاتێک ناچنە پای ئەم جۆرە دانگدانانە بە مانای ئەوە دێت کە دژ بە مەسەلی کورد و مافی چارەی خۆنوسینن ؟

ئایا مافی چارەی خۆنوسین بەبێ شۆڕشی سۆسیالیستی نێونەتەویانەی کرێکاری توانای ئەنجامدانی هەیە ؟ ئایا ڕێکخستنی چینی کرێکار وەک هێزێکی سەربەخۆ بە جیا لە ڕیفڕاندۆمی بۆرژوایانە بەمانای ئەوە دێت کە کۆمۆنیستەکان دژ بە یەکلاکردنەوەی مافی چارەی خۆنووسینن ؟ دواتر مانای کۆمۆنیسیتانەو لێنینیانەی “مافی چارەی خۆنوسین چییە ؟ ئایا بە مانای گۆڕینی دەسەڵاتی بۆرژوازی عەرەبی دێت بە بۆرژوازی کوردی ؟ یان بە مانای دەسەڵاتداریەتی سەربەخۆیانەی چینی کرێکار و خەڵکی زەحمەتکێش دێت ؟ کە ئەویش تەنها و تەنها بە هەڵپێچان و وەلانانی دسەڵاتداریەتی بۆرژوازی کوردی و عەرەبی دێت ؟

هەروەک هیگڵ ئەڵێت ئەگەر ویستت کارێک ئەنجام بدەیت پەکت لەسەر بەهانەو بیانو ناکەوێت ؛ چەپە ڕیفۆرمیستە کرێکاریەکان ڕێچکەی خیانەتی چەپە شەعبەویەکانیان گرتۆتە بەر وە ئەمە باشترین فرسەتی مێژوویی و صەفبەندی چینایەتییە کە بزوتنەوەی داکۆکی لە ڕیفڕاندۆم بکەن شان بەشانی ڕیفڕاندۆمی حیزبە قەومیە کوردی و ئیسلامیەکان ئەم دەسەڵاتداریەتەی بۆرژوازی کوردی پتەوتر بکەن .

بەهانە و بیانوویەک بۆ گەوجکردن کە بەکاری ئەهێنن ئەوەیە ئێمە ڕیفڕاندۆمەکەمان جیاوازە بەڵام لە ژێر ڕابەرایەتی پارتی و حیزبە کوردیەکان کاری خۆمان ئەکەین !!!
هەڵوێستی شەرمئاوەرانەی ئەم تاقمە ڕیفۆرمیستە حاشییەی بۆرژواکان بۆ ڕزگار بوون لەم حاشییەیەی کە تیایدا ئەناڵێنێت وەک توێژێکی ووردە بۆرژوازی پێویستە پەیوەست بن بە جیهانی سیاسی بۆرژوازی لە هەرێم لە چەشنی حیزبی سۆسیالیستی کوردستان و ح. ش ، و دەستە خوشکەکانیان …

خیانەت لە مارکسیزم بە ناوی مافی گەلی کورد ، بەڵام مافی گەلی کورد لە ژێر ڕابەڕایەتیەکی پتەوەی بۆرژوازی کوردی ، ووردەبۆرژوازی بۆیە هاوشانی ڕیفڕاندۆمەکەی پارتی بزوتنەوەی داکۆکی لە ڕیفڕاندۆم دروستکردووە ، لای ڕوون وئاشکرایە کە هێزی شۆشگێڕانەی چینی کرێکارو نەوەی نوێی مارکسیستە ئەنتەرناسیۆنالیستەکان هاتوونەتە مەیدان و دووربێت یان نزیک ئەوان ڕسوائەکەن و شیعاراتی درۆزنانەی ئەوان سەبارەت بە کرێکاران و مارکسیزم بەدرۆ ئەخەنەوە ڕیسوایان ئەکەن و ، هەرئێستا ئەم بزوتنەوەیە لە ئارادایەو ڕووەو گەشەسەندنە ، هەربۆیە پێویستە خوازیاری پتەوبوونی دەسەڵاتداریەتی بۆرژوازی کوردە بۆ دژایەتیکردنی چینی کرێکارو کۆمۆنیستە ئەنتەرناسیۆناڵەکان و لەم پێناوەشدا ئەرکی ڕاوێژکاری خۆڕایی و بۆ دەسەڵاتدارانی بۆرژوازی کورد هەڵبژاردوەو، لەم پێناوەشدا لە سەر سک لە بەردەمی ڕابەڕایەتی پارتی بۆ حەملەی دەنگدانی ڕیفڕاندۆم ڕاکشاوەو خۆی تەسلیم بە سیاسەتەکانی ئەوان کردووە ، بۆ ئەوەی نزیکایەتی خۆیان لەگەڵ بۆرژوازی حاکمی عەرەب بکەن لە بەغا مسۆگەر بکەن ، بەناوی دیفاع کردن لە مافی خەڵکی کوردستان و سەربەخۆیی ئەوان لە ژێر سایەی هەمان بۆرژوازی کە ۲٦ ساڵە بە چەندین شێوە شیلەی گیانی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش و دەستەنگی ئەو هەرێمە ئەمژێت .

صەفبەندی چەپە ڕیفۆرمیستە کرێکاریەکان و شەعبەویەکان هاوشانی ڕیفڕاندۆمی بۆرژوایانەی دەسەڵاتداریەتی کوردی و عەرەبی پێش ئەوەی بە هۆیەک بۆ گەوجکردنی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش بژمێردرێت ، بە خیانەتێکی ئاشکراو بێشەرمانەی ئەوان لە مێژوودا بۆ مارکسیزم تۆمار ئەکرێت ، کە تەنانەت ئومێدی ئەوەشیان لەدەستداوە کە جێگەی متمانە ی خەڵکانی تێکۆشەر بن بۆ بەشداریکردن لە شۆڕشی ئایندەی کرێکاران و زەحمەتکێشان لەو ناوچەیەدا .

و. صابر

شۆڕش لە ڕوانگەی مارکس وئەنجلسەوە یانی کۆتایی هێنان بە ” خاوەنداریەتی تایبەتی ” یانی کۆتاییهێنان بە جیاوازی چینایەتی ،پڕۆسەی کۆتاییهێنان بە جیاوازی چینایەتی ئەبێ لە ڕێگەی شۆڕشەوە بێت ، شۆڕش بەبێ نوخبەیەکی تێکۆشەر کە چەکدار بن بە هۆشیاری مارکسی واتە پاراستنی تا سەری ئەو هۆشیاریە کە تا ئەو کاتەی کە کۆتایی بە خاوەنداریەتی تایبەتی نەهێنرێت توانای کۆتایی بە جیاوازی چینایەتی نیە ، دەوڵەتان و حاکمانی کۆمەڵگای سەرمایەداری نمایەندی چینە بۆرژواو دەسەڵاتدارەکانن ، ئەوان لە ڕێگەی پۆلیس و سەرباز و دام و دەزگا داپڵۆسێنەرو سەرکوتگەرەکانیان ومێدیاکانیان و بنکەو مزگەوتە ئاینییەکانیانەوە درێژە بە چەوساندنەوەی چینی کرێکار و خەڵکی تری زەحمەتکێش ئەدەن لە پێناو مانەوەی دەسەڵاتداریەکەیان کە ئەویش بۆ بەدەستهێنان و درێژە دانە بە ژیانێکی خۆشتر بۆ چینەکەی خۆیان ، ئەم نوخبەیەی کە تاسەرئەتوانێت پارێزگاری لەم هۆشیاریە بکات بە واتای مارکس وئەنجلس بریتییە لە ( ڕێکخراو ـحیزب ) ، حیزب یان ڕێکخراوی مارکسیستی هەڵگری ئەم ناوەرۆکەسەرەکییەی ڕوخانی نیزامی سەرمایەداریە ، شۆڕش بە قۆناغ و شێنەیی و پلە بە پلەی پێشکەوتن و دواکەوتنی بۆرژوازی و مەرج بۆدانان ناچێتە پێش و ئەنجام نادرێت ؛ شۆڕش یانی ژیان ، ژیان یانی شۆڕش ، ژیان بە مانای خەبات و تێکۆشان و خۆشەویستی دێت ، و ئەم پرۆسەی خەباتەش شۆڕش بە رهەم ئەهێنێت ؛ بۆرژوازی کوردی ودەسەڵاتەکەی میلیشیایی یان دەوڵەتی مؤسساتی بێت هیچ مەرج بەندیەک بۆ شۆڕش دانانێت و لە گرنگی شۆڕشی چینە هەژارو نەدارەکان کەم ناکاتەوە .

زۆرن ئەوانەی کە بەگوێرەی بەرژەوەندی چینە داراکان بیر ئەکەنەوە ، لەوانەش ڕۆشنفکرانی ووردەبۆرژوازی ، لەبەر ئەوەی خودی توێژە ووردەبۆرژوازیەکان سەرچاوەی گەشەی سیستەمی سەرمایەداری و خاوەنداریەتی تایبەتین ، و بنەمای ئابووری ئەم چینەو کەڵەکەی سەرمایە پێکئەهێنن ، هەربۆیە پرۆتیستکردنیان بۆ ڕوخاندنی ڕژیمی سەرمایەداری نییە ، بەڵکە بۆ باشتر کردنی ژیانی خۆیان و کۆنەپەرستن و هەوڵ ئەدەن کە ڕێگە بە ڕەوڕەوەی مێژوو بگرن لە گەشەی سەرمایەی گەورە ، لە پێناو ئەوەدا کە ئەوان لە ژێر دەست وپێی بۆرژواکان تیا نەچن و بەرەو هێزی یەدەگی بێکاران و کرێکاران نەنێردرێن ؛
“حوکومەتی هەرێم ” پێش ڕیفڕاندۆم یانی ئێستا ودوای ڕیفڕاندۆم هەر ” حوکومەتی هەرێمە ! ، گۆڕینی مؤسساتی ئەم حوکومەتە و شکڵ و شێوەکانی بۆ شۆڕشی کرێکاران و زەحمەتکێشان و چەوساوەکانی کۆمەڵگا هیچ بایەخێکی نییە .

ووردەبۆرژوازی ڕۆشنفکر کە باس لە چەپ و مارکیسیزم و چینی کرێکار ئەکات ، بۆ پاراستنی دەسەڵاتی حوکومەتی هەرێم ئامادەی هەموو دانوساندن و هاوکاریەکە لەگەڵ ئەم دەسەڵاتە ڕەش و سەرکوتگەرەی حیزبە قەومییە کوردییەکان و مەسەلەی شۆڕش ئەسپێرێت بە قۆناغی دروستبوونی دەوڵەتی مؤسساتی قەومی کوردی. لای ئەوان شۆڕش یانی نەخشەی سۆسیال دیمۆکراتیانە بۆی نەک نەخشەی ( چی بکەین ) ی لێنین .

لای ئەوان شۆڕش بەستراوەتەوە بە ڕیفۆرم ، لای ئەوان شۆڕش ئاکامی چەندین ڕیفۆرمە لە چەندین بوراە جیاوەزەکانی ژیاندا ، لای ئەوان کۆمەڵگای سەرمایەداری بە ڕیفۆڕم بەرەوپێشەوە ئەچێت ، لای چەپی ووردەبۆرژوایی ڕیفۆرمیستی سۆسیالیسزمی میللی و شەعبوی و ڕیفۆرمیستە کرێکاریەکان ، مارکسیزم بە واتای زنجیرەیەکی بەردەوامی ئەنجامدانی ڕیفۆرمەکانە ، لای وردەبۆرژوازیەکانی ژێر باڵی ڕیفراندۆمەکەی پارتی و کوردایەتی و حیزبەکانی ، چالاکی مارکسیستی و کۆمۆنیستی بە واتای بەشداریکردن لە چالاکی سەندیکاو ڕێکخراوە جەماوەریەکانی ژێر باڵی بۆرژوازی جیهانی و نەتەوە یەکگرتووەکان دێت.

لای ئەوان چالاکی مارکسیستی بۆ شۆڕش کلکایەتی و پاشکۆیی هەموو ناڕەزایەتییەکی ڕیفۆرمیستانەیە کە لە لایەن حیزبەکان ئۆپۆزیسیۆن و تەنانەت هەر هەنگاوێکی سیاسی کە خودی پارتی و یەکێتی ئەینێن چ بۆ دژایەتی موخالیفینی سیاسی خۆیان وەک ئسلامییە توندڕەوتەکا ن و ئیرهابییەکانیان ، چ بۆ ڕیفۆرمی سیاسی ، چ بۆ بەهێزکردنی دەسەڵاتداریەتی خۆیان بە بیانووی سەربەخۆیی کوردستان و لەژێر پەردەی ( ڕیفڕاندۆم) ، بەرنامەی سیاسی و فیکری ئەم چەپە ڕیفۆرمیستە پێکهاتووە لە دوودیوی دانەبڕاوو بەیەکەوە بەستراوی شۆڕش و ڕیفۆرمە ، واتە پێشمەرجی شۆڕش ڕیفۆرمە ، بەبێ ڕیفۆرم پێشکەوتن و چوونە پێشەوەی دسەڵاتداریەتی حیزبە کوردییەکان لە میلیشیایەوە بە رەو دامەزراوە دەوڵەتیەکان ناچێتە پێشەوە ، وە زەمینە سازی بۆ خەباتی کرێکاران و زەحمەتکێشان شۆڕش کاتی نییە وپێویستە شان بەشانی بۆرژوازی ئەم قۆناغە ببڕین ، ئەمە قۆناغ بەندیکردنی شۆڕشە ، ئەمە هەمان سۆسیال شۆفینیزمێکە کە ستالین بانگەوازی بۆ ئەکرد کە پێویستە پشتی ووردەبۆرژوازی و بۆرژوازی نەتەوەکان بگرین بۆ سەربەخۆیی سیاسیان.

لای ڕیفۆرمیستە سۆسیالیستە شۆفینیزمەکانی ستالین شۆڕش یانی گەشەی ئابووری نیشتمانی ، هەروەها ئەوان پێیان وایە مانگرتنی سەندیکاکان و نەقابەو ڕێکخراوە قانوونی و عەلەنییەکان و فشار لەسەر پەرلەمانی حوکومەت زەمینە سازی ئەکات بۆ شۆڕش ، سەرمایەداری تەنها یەک جۆر شۆڕش ئەخوازێت ، نەک چەندین جۆر شۆڕش وەک جۆری یەکەم و دووەم و سێیەم تا ئەو کاتەی کە زەمینە بۆ شۆڕشی دژ بە سەرمایەداری ساز بکەین ، ئەم تێڕوانینە خیانەتە لە مارکسیزم و خیانەتە لە ژیانی کرێکاران و زەحمەتکێشان ، واتە خیانەتە لە شۆڕش ؛ شۆڕش تەنها بە بڵاوکردنەوەی عیلمی مارکسیستی ئەنجام نادرێت و نایەدتە دی ، ئەگەر خاوەنی حیزبی تێکۆشەری خۆی نەبێت ، تەواوی دنیای سەرمایەداری وخودی تاکتیکی بۆرژوازی جیهانی لەمڕۆدا ئەوە نییە کە کتێبەکانی مارکس بسوووتێنێت ، بەڵکە بە ملیۆنەها نوسخە لە ناو کتێبخانەو سایتەکانی ئەنتەرنێتدا وجودیان هەیە ، ئەوەی کە مەبەستە بۆ بۆرژوازی دژایەتی شۆڕش و حیزبە ، دژایەتی خەباتی سیاسی و ڕێکخراوەیی کرێکاران و زەحمەتکێشانە لە ڕیکخراوبوونیان ببە ئاڕاستەی بنیاتنانی سۆسیالیزمێکی ئەنتەرناسیۆناڵانە .

شۆڕش یانی تێگەیشتن لە لێکدانەوەو لێکۆڵینەوە میسۆدی جەدەلی مارکس وئەنجلسە لە مەڕ شۆڕش ، هەروەها تێگەیشتنە لە لێکدانەوەو هەڵسەنگاندنەکانی لێنین لەسەر حیزب و ئیمپریالیزمە ،وێڕای ئەمانە شۆڕش یانی تێگەیشتنە لە لێکدانەوەو جیدال و خەباتێکە کە ترۆتسکی درێژەی پێدا لەبەرامبەر سۆسیالیزمی شەعبەوی شۆڤێنیانەی میللی و سۆسیالیزم لە یەک ووڵاتی ستالین و شۆڕشی بەردەوام و لەسەر بیرۆکراتیزمی حوکومەتی کرێکاری یەکێتی شوورەیی و ئومێد بەخشین بە خەباتی ئایندەی چینی کرێکاری جیهان بۆ گەیشتن بە سۆسیالیزمی ئەنتەرناسیۆناڵانە ؛
چەپی ڕیفۆرمیست کۆتایی ئیفلاس و هەڵوەشاندنەوەی مادی و مەعنەوی و ڕوحی خیانەتکارانەی خۆ بەوە ڕاگەیاند کە هاوکاری و دەستلەملانێی خۆی لەگەڵ بۆرژوازی کوردی ڕاگەیان ، بە بیانووی سەربەخۆیی و مافی چارەنووسی کوردان ، کە ئەمە لای ئەوان بەمانای پاراستنی چارەنووسی بۆرژوازی کوردی دێت .
بێمافی یان مافی دیمۆکراتیکی خەڵکی کورد بۆ چارەنووسی خۆی بۆتە بەشێک لە شۆڕشی سۆسیالیستی ئەنتەرناسیۆنالیستی کرێکارانی کوردو ناوچەکە و جیهان ، کۆمۆنیستەکان ئەیانەوێت چارەنووسی زۆربەی هەرەزۆری کۆمەڵگا کە کرێکار و زەحمەتکێش و خانەنشین وپەککەوتەو ژنانی تێکۆشەرو چەوساوە لە پێش هەموویانەوە بپارێزن و بەئەنجام بگەیەنن ، نەک چارەنوسی داهاتووی بۆرژوازی کوردی و دەوڵەتە مؤسساتیەکەی لەبەرچاوبگرن .
…..
و. صابر

بەر لە هەر شتێک هەرێمی کوردستان لە ژێر کارکردی حیزبە چەکدارە قەومی یە کوردییەکاندایە هەر لەسەرەتای شەستەکانەوە ، وە لەژێر دەسەڵاتداریەتی ڕاستەوخۆی ئەواندایە لە سەرەتای ساڵەکانی نەوەتەوە دووای ڕووخانی رژێمی بەعس .

هەموو ئەم حیزبە قەومی و ئیسلامییە کوردی یانە لەسەر بنەمای بڵاوکردنەوەی کۆنەپەرستی و خواپەرستی و بۆچوونی کوێرانەی قەومی و ناسیۆنالیستانەی ڕەگەز پەرستانە دامەزراون ، هەروەها کۆک بوون لەسەر دوژمنایەتی مارکسیزم و چینی کرێکار و زەحمەتکێشانی کوردستان چ لە ڕووی پراکتیکی یەوە چ لە ڕووی تیئورییەوە .
پارتی و یەکێتی و لەم دووایانەشدا گۆڕان و هەموو حیزبە ئیسلامی یەکانی تریش بە دەستەجەمعی و هاوئاهەنگی لەگەڵ یەکتردا شان بەشانی سیاسەتەکانی ئیمپریالیستە کانی جیهان وه بەگوێرەی ڕاوێژ و فەرمانی دەوڵەتە شۆفێنی و مەزهەبی و دیکتاتۆرە کانی ناوچەکە و جیهان وەک بەکرێگیراوێک هەڵسوکەوتیان کردووە .

بەرنامەی سیاسی و ئابووری هەر یەکێک لەم لایەنانە ناکۆکە بە بەرژەوەندی سەرەکی خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێشی کوردستان و پشت بە کەڵەکەی سەرمایەو بووژاندنەوەی سەرمایە گوزاری و کارفەرمایی بۆ کۆمپانیا نێونەتەوەیی یەکان و دەوڵەتەکانیان کردووە لەسەر حیسابی ڕەنج و تەقەلا و ئارەقی ناوچەوانی ملیۆنەها خەڵکی کرێکارو زەحمەتکێشی ئەم ناوچەیە ، بە کورتی وەبەرهێنان و چەوساندنەوەی هێزی کاری ئەم جەماوەرە بووە .

وێڕای وەبەرهێنانەوەی سەرمایە و بەهێزکردنی جێ و پێگەی دەوڵەتە ئیمپریالیستەکانی جیهان لەم ناوچەیە بۆ بە تاڵان بردنی داهات و سەروەتی سروشتی ئەم ناوچەیە خۆشکراوەو کارئاسانیان بۆ کردوون. سەرباری هەموو ئەمانەش بۆ گەوجکردنی مێشک و زه ینی خەڵکی هەرە زۆری ئەم ناوچەیە و بڵاوکردنەوەی هەرچی بۆچوونی کۆنەپەرست و دواکەوتوانەی عەشایەری و تایەفەگەری و ئیسلامی و خورافاتی هەزاران ساڵەی پێشوو لەم ناوچەیەدا ڕەواج و پەرەیان پێداروە .

کەسایەتی نوشیروان مصطفی و گۆڕان لەم چوارچێوە سیاسی و بەرنامەیە بەدەر نی یە و لەسەر ئەم بنەما فیکری و عەمەلی یە چینایەتی هەڵئەسەنگێنرێت ، ئەو بەشێکە لەم سیستەمە بۆرژواییەی کە لەو ناوچەیەدا کۆمەڵگای هەرێمی کوردستانی ئەبات بەڕێوە ، وە بەشی هەرە زۆری کرێکاران و زەحمەتکێشانی تووشی بێکاری و نەداری و بێ خزمەتگوزاری کردووە و چەوساندنەوەی لە ڕادەبەدەری کرێکاران و هەلومەرجێکی سەخت کە ئەو جەماوەرە تیایدا ئەژی ، بێ مافی و سووکایەتی کۆنەپەرستانە بە ژنان و مناڵان و پیرو پەککەوتەکان و پەرەدان بە ڕاسیسزمێکی کوێرانە و ڕەگەز پەرستانە بەرامبەر بە کرێکارانی بیانی لەوانە عەرەبە عێراقی یەکان …

مێژووی سیاسی نوشیروان مصطفی ئەگەڕێتەوە بۆ بزوتنەوەیەکی پۆپۆلیستانەی چریکیانەی ماو تسی تۆنگی و بە پشت بەستن بە ئایدیای ستالینیستی بۆ سۆسیالیزمێکی قەومی و شۆفێنیایە ، کە لە هەناوی ئەم هەلومەرجە ناوچەیی و جیهانیە دا هاتۆتە دەرەوە . هەروەها ئەم بزوتنەوە پۆپۆلیستی و ڕیفۆرمیستە شەعبوییە بە ناوی ( کۆمەڵەی مارکسی – لێنینی ) و ( کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان ) و دواتریش وەک کەسایەتی دووەمی ناو یەکێتی نیشتمانی ڕۆڵی گێڕاوە تا پێکهێنانی بزوتنەوەی گٶڕان لە ساڵی ٢٠٠٦ دا .

لێرەدا پرسیارێک دێتە ئاراوە ئەویش ئەوەیە کە بۆچی لە ساڵی ٢٠٠٦ “گۆڕان ” دروستکرا ؟ قۆناغی سیاسی و حوکمڕانی بەرەی کوردستان دواتر هڵبژاردنی حیزبەکان بۆ پەرلەمان و ڕوخانی دەسەڵاتداریەتی حیزبی بەعس لە ٢٠٠٣ دا ، ئەم قۆناغە قۆناغی نەداری و بێکاری و سەرگەردانی و سەرکوت و دوژمنایەتی هەر بزووتنەوەیەکی شورایی و هەر بۆچونێک و جووڵەیەکی کۆمۆنیستانە ، وە تیرۆر کردنی چەندین هەڵسوڕاوی کۆمۆنیست و ڕادیکاڵ و تێکۆشەر و نوسەرانێکی تێکۆشەر ، کە دژ بە هەلومەرجی ناهەمواری ئەو ناوچەیە ناڕەزایەتیان دەربڕیوە ، دواتر ناچارکردنی چوونە دەرەوەی خەڵکانێکی زۆر لە گەنجان و لاوان لەو ناوچەیە بەرەو هەندەران ، هەموو ئەم تەنگوچەڵە ئابووری و سیاسیانەی کە لەم قۆناغەدا سەریان هەڵدا ، ببونە ماتیریاڵێکی باش بۆ بزوتنەوەیەکی کرێکاری مارکسیستانە دژ بە دەسەڵاتداری یەتی حیزبە حاکمەکانی هەرێمی کوردستان وەک بڵێسەیەکی ترسناک بۆ بۆرژوازی لەو ناوچەیەدا ، ئەمە وێڕای نەبوونی هێزێکی ڕێکخراوی لە م چەشنە ، یان هێزێکی سیاسی کە بتوانێ هەموو ئەم ناڕەزایەتیانە بە قازانجی شۆڕشی سۆسیالیستی لە ناوچەکەدا کۆبکاتەوەو هاوئاهەنگیان بکات و بەقازانجی چینی کرێکار و زەحمەتکێشانی ئەو ناوچەیە بشکێنێتەوە .

هەموو بۆرژوازی کوردی و حیزبەکانیان و بەتایبەت یەکێتی نیشتمانی لە ناوچەی زۆنی سەوزدا ئەبوایە بە هەر نرخێک بوایە ئەم هێزەی دروست بکردایە کە باس لە نەداری و نەهامەتی و فساد و بژێوی باشتر بۆ ژیانی خەڵک بکات ، کە لە پێناو گەوجکردن و بەلاڕێدا بردنی ناڕەزایەتی خەڵکی کرێکاراو زەحمەتکێشی کوردستان بوو.
هەروەها بە ووشەی ( ئەیگۆڕین ) کە خستە سەر وێردی زمانی هەزارەها کرێکارو زەحمەتکێش وبەسوودوەرگرتن لە ساویلکەیی و ئاسۆ تەسکی قەومیانەی خەڵکی ، ناڕەزایەتیەکانی ئەوانیان بە قازانجی خودی بۆرژوا حاکمە کوردەکان وەرچەرخاند و دەسەڵاتداریەتی ئەوانیان بەناوی پارێزگاری لە دەستکەوتی هەرێم و کوردایەتی و ترساندنی خەڵکی بە ئازارو ئەشکەنجەکانی سەردەمی دەسەڵاتداریتی دیکتاتۆرییەتی حیزبی بەعس لە ڕێگەی میدیاو تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانەوە پاراست .
کە ئاکامەکەی بە تەسلیم بوونی ئەم جەماوەرە بوو بە دەسەڵاتداریەتی ئەم چینە بۆرژوا تازە پێ گەیشتووە سەرمایەدارە فینانسییە نوێیە ی کورد ، کە لەسەر بەرهەمی نەوت و گومرگ و بودجەی ووڵاتە ئیمپریالیستەکان و فەراهەم کردنی هەموو زەمینەکانی بەستنەوەی بازاڕی کەڵەکەی سەرمایەو جاسوسی کردن و دوژمنایەتی نەیارانی تێکۆشەرو شۆشگێر و تیرۆرکردنیان .

زۆربەی هەرەزۆری خەڵکی کرێکارو زەحمەتکێشی کوردستانیان بە هۆشی کوردایەتی و ڕزگاری نیشتمانی و زەمینەسازکردن بۆ تەشەنەو بڵاو کردنەوەی بیڕوڕای ئیسلامی و مەزهەبی و خورافات و ..هتد گەوجێندران و مێشکیان لەباربرا .
ئەرک و فەرمانی چینایەتی نوشیروان مصطفی و گۆڕان نمایەندەیی کردنی ئەم بزووتنەوە دژ بە کۆمۆنیزم کرێکاران و زەحمەتکێشانەی ئەو ناوچەیە بوو . هەر بۆیە ئەوان سەرکەوتوو بوون لە درێژە دان بە تەمەنی دەسەڵاتداری یەتی پارتی و یەکێتی و حیزبە ئیسلامییەکان و بەکرێگیراوەکانی دەوروپشتیان .
ئەم نمایشەی کە بە بزوتنەوەی گۆڕان بۆ بە گۆڕ سپاردنی نوشیروان مصطفی سازکرا بۆ خودی نەوشیروان مصطفی نەبوو ، نمایشێکی هاوبەشی هەموو لایەن و هێزو حیزبە کوردیەکان بوو بەدەسەڵاتدارو بێ دەسەڵاتەوە وە لەڕیزی پێشەوە یان یەکێتی و پارتی و حیزبە ئیسلامی یەکان بوو بۆ درێژە دان بە تەمەنی دەسەڵاتداریەتی خۆیان هەموو بەیەکەوە .
مەبەست لەم نمایشە درێژە دان بوو بە تەمەنی بزووتنەوەی (گۆڕان ) وەک هێزێکی چەواشە سازو خڵەتێنەری کرێکار و زەحمەتکێش بۆ وەدی هێنانی ڕیفۆری سیاسی و ئابووری و پێکهێنانی دەوڵەتێکی سۆکۆلار و مەدەنی و عیلمانی و لێبڕال و باس کردنی لە چەسپاندنی یاسا کردن کە مەبەست لە یاسای ئابووری بۆرژوازیانەیە بۆ کەڵکەی سەرمایە بەشێوەیەکی چاودێرکراو لە لایەن دەوڵەت و یاسا و کۆنتڕۆڵ کردنی لەدەستی بۆرژوازی حاکمدا .
نمایشێک بوو کە بەهەر شیوەیەک بێت خەڵکی گەوج بکەن و بیانخەنە گریان و قوڕبکەن بەسەری خۆیاندا ، لە پێناو دەرکەوتنی سەرانی تازەو کەسایەتی تازەی بزووتنەوەی گٶڕان وەک دڵسۆزانی خەڵکی نەدارو زەحمەتکێشی کوردستان .

لە هەمو بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسیدا خەڵکی کارێزمای خۆی ئەهێنێتە سەر شانۆی سیاسی ، بەڵام ئەوەی کە خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێشانی کوردستان نایزانن و سەریان لێشێوێندراوە ئەوەیە کە بزوتنەوەی ( گۆڕان ) و نوشیروان مصطفی نمایەندەی چ چین و توێژێک بوو لە کۆمەڵگای کوردیدا !
بەرنامەی سیاسی و فیکری ئەم بزووتنەوەیەو خودی نوشیروان مصطفا ش کە کارگێڕی بزووتنەوەکە بوو ، ئەویە کە ئەمان تەواوی بزووتنەوەکەیان نمایەندەی بۆرژوالێبڕالە نوێکانی کوردستانن و تێئەکۆشن بۆ کەڵەکەی سەرمایەی زیاتر بە ناوی گەشەی بازاڕی هەرێمی کوردستان ، هەموو ئەم بەرنامەیەش بەبێ چەوساندنەوەو تەقەشوف و مووچەبڕین لەسەر سفرەی خاڵی کرێکار ان و زەحمەتکێشانی کوردستان مەحاڵە بێتە دی .

ڕۆشەنبیرانێکی گرگنی ( قەزەمی ) ووردەبۆرژوازی و ئاسۆتەسکی نیشتمانپەروەری قەومی و پاشکۆی بۆرژوازی بەناوی مرۆڤ دۆستی و ئیشارەدان بە گرنگی مرۆڤ و دڵسۆزی بۆ نیشتمانی کورد و نیشتمانپەورەری بە شێوەیەکی گشتی ، ئەیانەوێت چاوپۆشی لەم ڕۆڵە چینایەتی یەی دژ بە کرێکارو زەحمەتکێشی کوردستانی بزووتنەوەی ( گۆڕان ) بکەن و بزووتنەوەی کوردایەتی و حیزبەکانیان و ڕۆڵی سەرەکی نوشیروان مصطفی لە بردنە پێشەوەی ئەم سیاسەتەدا بشارنەوەو بە پیرۆز لە قەڵەم بدەن .
ڕۆڵی تێکۆشەران و کرێکارانی مارکسیست ئەوەیە ، کە هەنگاو بەهەنگاو ڕۆڵ و کارکردی هەموو سەرانی بۆرژوازی کورد و ووردە بۆرژوابەکرێگیراوەکانی ئەو ناوچەیە بە هەر شێوەیەک کە بتوانن بخەنە ڕوو و مۆڵەت نەدەن کە ئەوان بتوانن یاری بە مێشک و نەبوونی زانیاری و تێگەیشتنی ووشیاری چینایەتی کرێکاران و زەحمەتکێشان لە ڕۆڵی خۆیان و هاوپشتی چینایەتیان لە گەڵ کرێکارانی ناوچەکە و ڕزگاری ئەوان و ناوچەکە لە گرەوەی هێنانەخوارەوەی دەسەلاتداری یەتی بۆرژوازی و بنیاتنانی سۆسیالیزمێکی ئەنتەرناسیۆناڵە لە گەڵ هاوچینەکانیان لە ناوچەکەدا .

و. صابر ٣/ ٦/ ٢٠١٧

یەکی ئایار و ترسی شۆڕشی ئۆکتۆبەر دوای سەت ساڵ لە دڵی بۆرژوازیدا ناڕەوێتەوە ، تا جیاوازی جینایەتی بمێنێت !
ئەوەی کە ڕۆشن و بەرچاوە لەسەر ئاستی گٶڕەپانی سیاسی جیهانی ئەوەیە کە چۆن بۆرژوازی جیهانی و سۆسیال دیمۆکراتەکانیان لە ڕیفۆرمیستە شەعبویەوی و میللی یەکان و کرێکاری یەکان و سەندیکا زەردەکانیان کە لە خزمەت سیستەمی سەرمایەداریدان ، دووای سەد ساڵ لە شۆڕشی ئۆکتۆبەر و ترس و لەرزی لە ناخەوەی بۆرژوازی لە شۆڕشی کرێکاران و کۆمۆنیستەکانیان وە ئەوە ش ئەبینین کە چۆن ئەم یادە تێکۆشەرانەیەی چینی کرێکار لە لایەن ئەوانەوە ئەبرێت بە ڕێوە و بە ڕوحییەتێکی شەرم ئاورەرو لیخنانە بۆ مارکسیزم و چینی کرێکار ، ، هەموو ئەمانە ئەبینین سەندیکا زەردەکانیان وبە فەرمانی بۆرژوازی خۆڵی ئاشتی و جەژنی خۆشی و هەڵپەڕکێ لە ناو کرێکاراندا ئەچێنن و بە هەناسەیەکی زەردی هەڵبزڕکاو ئاوڕ لەیەکتر ئەدەنەوە و بەدەوری یەکتردا خول ئەخۆن ، لەوە ئەچێت کە بەچینی کرێکار بڵێن ئێمە لە ئێوە بەتوانا ترین و شیاوترین لە ڕوی فیکریەوە بۆ بەرزکردنەوەی داواکارییەکانتان و ئارمەکانتان و دەوڵەتی ڕەفاه و خۆشگوزەرانیتان بۆ ئەهێنێن …. بۆرژوازی دەسەڵاتداری جیهانی لەم ڕۆژەدا هەموو سوپاو پۆلیس و دام ودەزگا جاسوسی یەکانی خۆی خستبووە کار بۆ کۆنتڕۆڵکردن و دەستنیشانکردنی هەر کارێکی تر ،
بێکاری و بە تایبەتکردنی کەرتی خزمەتگوزاری و شکاندنەوەی ئکامی قەیرانی سەرمایەداری لەسەر حیسابی سفرەی خاڵی کرێکاران و چەوساندنەوەی زیاتریان ، هەروەها شەڕو کوشتار و ئاوارەیی و ماڵوێرانی و کردنی هەموو پیرۆزیەکانی ژیانی مرۆڤ و مرۆڤایەتی بە قوربانی چاوچنۆکی کەڵەکەی سەرمایەو رژێمی سەرمایەدارای …
ئەمڕۆ کە لەهەموو ڕۆژەکانی تر توڕەو بێزارتر بووم لەم دەستێوەردانەی بۆرژوازی و کاتێک کە لە گەڵ چەند هاوڕێەکدا بەشداریمان کرد لەم مارشی یەکی ئایارەدا …
ڕاستە ئەم مارش و ڕێپێوانانە جێگە و کارکردی تایبەتی خۆی هەیە بۆ چینی کرێکار بەڵام پێویستە ئاڕاستە سیاسی یەکەی گۆڕانکاری بەسەردا بهێنرێت .
ئەو هێزو لایەن و کەسایەتیانەی کە بەخەباتی چینی کرێکار بۆ ژێرەو ژوور کردنی نیزامی سەرمایەداری نیگەرانن و خوازیاری فەوتان و نەمان بۆ کۆمۆنیزم و چینی کرێکار ئەخوازن ، ئەمانە هیچی تر نین تەنها بەشێکن لە م دامو دەزگاو هەلومەرجە بەربەرییەی کە بۆرژوازی جیهانی و دەوڵەتەکانیان بۆ زۆرینەی هەرە زۆری خەڵکانی کرێکار و زەحمەتکێش و دەستەنگی ئەم گۆی زەوی یە دروستکردووە ، وە چارەنووس و داهاتوی ئەوانیش لە گەڵ چارەنوس و داهاتووی بۆرژواو ئیمپریالیستەکانی جیهان بەیەکجار ئەچێتە زبڵدانی مێژووەوە .
بەروە مارشی شۆڕشگێڕانەی یەکی ئایار بۆ ڕوخاندنی بۆرژوازی !
بژی خەباتی چینی کرێکار بۆ سۆسیالیزمی نێونەتەوەیی!
و. صابر

کولتورو ئەدەب و ڕۆشنەبیری و پەروەردەی سیاسی شاخ ئاوێزانە بە پیاو سالاری و سووکایەتی بە ژنان ، گۆڕانکاریەک کە لە ڕۆژئاوا بە سەر ئەم کولتورەدا هات ئەوەیە پیاوسالاری لەم ئەدەب و پەروەردەو کولتورەدا خرایە لایەوەو نەفرەتی لێکرا ….
کولتورو ئەدەبی عەشیرەتی و تایەفەیی و کە سەرۆک تاقم و حیزبە قەومییە عەشیرەتیەکان لە گەڵ خۆیان گواستیانەوە بۆ ناو شاخ و لەوێ بە زەبری چەک درێژەیان پێداو کۆمەڵگایەکی دەبەنگ و گەوجێنراوو خەسێنراوو و سوکایەتی و وەلا خستنی ژنان و دەستدرێژی سێکسی و خیانەت لە و جوتیارو زەحمەتکێشانەی کە ئەوانیان لە گوندەکانیاندا ئە حەواندەوە ، وە بەکارهێنانیان بۆ هەموو کارێکی سوغرە کێشی و هەڵکێشانی هەر تاکە کەسێکی ڕادیکالیست یان پێشکەوتوخواز کە ناڕەزایەتی بە کارو کردەوەی ئەوان دەربڕی بێت لە ئاوی ساردی حەوزی مزگەوتەکان و هەڕەشەلێکردن و دروستکردن و هەڵپێچانی چەندین بوختان و ناووناتۆرەی ناشیرین و ئیرهابی ڕوحی و تەنانەت گاڵتە جاڕی بە بیرو بۆچوونەکان ……هتد

ئەم کولتورو ڕۆشەنبیری و پەروەردە ی پیاو سالارییە کە ڕیشەکەی لە ناو کۆمەڵگای عەشیرەتی و دواکەوتووی خێڵکی و ( قروي ) کوردان دایە و ئەم دەسەڵاتدارە خێڵەکییانە بە زەبری چەک کۆمەڵگایا لە چوارچێوەی ئەم کولتورو فەرهەنگەدا هێشتۆتەوە …..
تەکنۆلۆجیاو ئەنتەرنێت لە ناوچەی دەسەڵاتدارییەتی ئیمارەیی و خێڵکی زەردو سەوزدا چۆتە خزمەتی تانوپۆی دابو نەرێتی و کولتورو و پەروەردەی پیاوسالا ری و عەنتەرییەتی حیزبە دەسەڵاتدارە کوردییەکان …..

لەم ئەدەب و داب و نەرێتەدا خێزان بە واتای ووشە زۆر لەوە خراپتر هەڵوەشاوەتەوە کە لە ووڵاتە سەرمایەداریە پێشکەوتووەکاندا هەیە ، لەم ووڵاتە پێشکەوتوو ە پیشەسازیە سەرمایەداریانەدا مرۆڤایەتی گەیشتۆتە ئاستێک کە توانای جیابوونەوەی فەرمیان هەیە بە ئاشکرا و بەستنی پەیوەندیەکی تری کۆمەڵایەتی هاوسەرگیری و بەبێ خیانەتی پشتە ملە و بە دزی هاوسەرەکەی ، بەڵام لەم کۆمەڵگا رعوی و کۆنەپەرستە پیاوسالارەکاندا ژن تەنها هۆیەکە بۆ سێکس و منداڵبوون و پیاو تیایدا خۆی وەک بەرانێک سەیر ئەکات کە مافی خۆیەتی لە گەڵ هەر ژنێک جووت بێت ، …..
کۆمەڵگای دواکەوتووی خێڵکی کوردایەتی توڕەهاتترین و ناوزڕاوترین کۆمەڵگای بەشەرییە کە بە کوشتنی خۆشەویستی و ژنان بە ناو بانگە ، وە خۆشەویستی و ژیان تەنها بۆ پیاوان بە ڕەوا ئەبینرێت .

هەر دام و دەزگایەک کە دادگاکانیش بەشێکن لەم سیستەمە خێڵەکییە تەنها بۆ ڕووکەشکردن و ڕازاندنەوەی ئیداری ودەسەڵاتی خۆیان دانراون ، ئەگینا هەموو دەسەڵاتێک لە دەستی سەرۆک حیزبە خێڵکییەکاندایە…..
هەر هێزو کەسێک کە پشت بە یاسایی بوونی ئەم دام ودەزگایانە ئە بەستێت ، تەنها بۆ گەوجکردنی خەڵک و خۆڵکردنە چاویانە و لە چوارچێوەی سیاسەتێکی ڕیفۆرمیستانەی لیقن وپاشکۆیانە بۆ ئەم بۆرژوازییە تازەپیاکەوتووە کوردانە ، وە وەک توێژێکی ڕیفۆرمیستی چەپی شەعبەوی و کرێکاری بێ ئیرادەی شۆڕشگیڕانە ئەمێنێتەوە ، کە لە دوائامانجدا خزمەت بە مانەوەی ئەم دەسەڵات و نەرێتیە کۆنەپەرستانەیە ئەکات وە وەک توێژێکی مشەخۆر و فرسەت تەڵەب و ” وصولی ” لە سەر ناکۆکیی یەکانی نێوان زۆنی سەوزو زەرد ئەژین …

کولتوورو ئەدەب و خۆ بەزلزانینێکی پیاوسالارانەی گەلحۆیانە وایان لێ ئەکات کە تەنانەت زۆر جار پێیان نەنگە ناوی ژنان بهێنن لە گوفتوگۆوو باسەکانیاندا وە چاوپۆشیان لێ ئەکرێت هەرچەند ئەو کەسە لێیانەوە نزیک بێت .
شەریعەتی ئیسلام و کولتوری خێڵەکی جوابگۆی یەکترن بۆ داسەپاندنی سووکایەتی و بەکەم گرتنی ژنان و منداڵان ، دادگاکان هۆیەکی قانونین بۆ داسەپاندنی ئەم کولتوورەو شەریعەتە ئیسلامییە ، و ە کۆمەڵگایان لە ڕێگەی داب و نەرێت و یاسای هاوسەرگیریدا ( پێشکەی ) و دوواتر ( پاشەکی ) کردۆتە کۆمەڵگایەکی لەشفرۆشی کە بە یاسا ڕووکەش کراوە ، وە پیاو لە بەرامبەر پێشەکی یەک و پاشەکی یەکدا بۆی هەیە لە گەڵ ئەو ژنە بخەوێت کە دادگا یان مەلاکان لێی مارە ئەکەن ، لەولاشەوە درێژە بە ژیانی داوینپیسی خۆیان ئەدەن …

ئەم جۆرە سیستەمە و ئەم جۆرە کۆمەڵگایانە هیچ چارەیەکی تری لەبەردمەدا نەماوەتەوە تەنها ئەوە نەبێت کە سەرتاپای ئەم رژیمە و ئەم دەسەڵاتە قەومی و خێڵەکی یە ژێرەو ژوور بکرێت ، ….
نە سۆکۆلاریزم ، نە عیلمانییەت ، نە مەدەنییەت ، وە نە ڕیفۆرمسازی و چاکسازی لە یاسا عەشیرەتیەکانیدا ، وە نە بە نامەی پاڕانەوە لالانەوە لە سەرۆک خێڵە کان ، وە نە بە فشاری تری نقابی و پیشەیی بەرتەسک و نە بە شکات کردن لە م سەرکردە خێڵکەیانە لای سەرکردە بۆرژوازیە جیهانیەکان وەک نەتەوە یەکگرتووەکان و دەوڵەتەکانیان و سەندیکا زەردەکانیان هیچکوام لەم ئەلگۆو ڕێگە چارانە لە توانا ی ئەوەدا نین کە کۆتایی بەم کۆمەڵگا خەراباتە هەڵوەشاوەو نا مرۆڤانە ی خێڵکی و پیاوسالارانە ی بۆرژوا ئاسا یانەی کوردان بهێنێت …..

و. صابر