ماوه‌یه‌ک بوو ده‌نگه‌کان به‌ هۆی هه‌ندێک گرفتی ته‌کنیکییه‌وه‌ به‌ سستی کارەکانی دەچووە ڕێوە،دیارە تا ئێستاش سێرڤەرەکەی ترمان کێشەکەی چارەسەر نەبووەو بەردەوامین بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە، به‌ڵام بۆ ئەوەی لە ڕوداوەکان دوانەکەوین و جێ متمانەی قەڵەمە جدێکان بین، ئه‌وه‌تا جارێکی دیکه‌ دەنگەکان به‌ هێزێکی گه‌و‌ره‌تر و شێوازێکی نوێتره‌وه‌ بۆ ڕه‌وتی خۆی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، بگره‌ مه‌به‌ستیه‌تی هه‌نگاوه‌کانی له‌ جاران خێراتر بکات. ده‌نگه‌کان وه‌ک که‌ناڵێکی سه‌ربه‌خۆ هه‌میشه‌ هه‌وڵی داوه‌ ئازادیی ده‌ربڕین بڕه‌خسێنێت، که‌ ئه‌و هه‌وڵه‌ له‌مه‌ودوایش هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت. ده‌نگه‌کان هه‌رگیز نه‌ که‌ناڵێکی مژده‌به‌خش بووه‌، تاکوو له‌ کاتی هه‌ڵچوونی جه‌ماوه‌ر و ده‌رکه‌وتنی حزب و ڕێکخڕاوی نوێدا مژده‌ی سه‌رکه‌وتن، خۆشگوزه‌رانی و هاتنی به‌هه‌شتی دابێت و نه‌ شیوه‌نیشی کردووه‌، کاتێ هه‌ڵچوونی هه‌مان جه‌ماوه‌ر نیشتووه‌ته‌وه‌ و حزبه‌ نوێیه‌کان به‌ هه‌مان شێوازی حزبه‌ کۆنه‌کان له‌ دژی ئازادی و مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی مرۆڤی ئێمه‌دا وه‌ستاونه‌ته‌وه‌. ده‌کرێت بگوترێت ئه‌مه‌ یه‌کێکه‌ له‌و خاڵانه‌ی ده‌نگه‌کان له‌ زۆربه‌ی که‌ناڵه‌ ته‌قلیدییه‌کانی ڕاگه‌یاندن جودا ده‌کاته‌وه‌، به‌وه‌ی له‌پێناوی مه‌به‌ستێکی تایبه‌ت و کاتی دانه‌مه‌زراوه‌، به‌ڵکوو ڕاسته‌وخۆ پێوه‌ندیی به‌ ئازاری ناوه‌وه‌ هه‌یه‌ و هه‌ر ئه‌و ئازاره‌یشه‌ بووه‌ته‌‌ موتیڤی به‌رده‌وامی و تێپه‌ڕاندن. به‌ مانایه‌کی دیکه‌ تێڕوانینی ده‌نگه‌کان هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ تێڕوانینه‌‌ باوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌دا‌ ناڕێکه‌، بۆیه‌ نه‌ک هیچ کاتێ بۆ ئه‌و ئاسته‌ دانابه‌زێت، به‌ڵکوو شه‌ڕی گه‌وره‌ له‌پێناو تێپه‌ڕاندنیشیدا ده‌کات. ئه‌و ده‌مه‌ی ده‌نگه‌کان ده‌ستی پێ کرد، زمانی باوی ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی، به‌ تایبه‌تی هیی ڕۆژنامه‌ی ئەلکترۆنی، زمانی ڕۆژانه‌، یاخود زمانی شه‌قام بوو، ئه‌و زمانه‌ی به‌ ئاسانی شتێک ده‌سڕێته‌وه‌ و شتێکی دیکه‌ به‌رز ده‌کاته‌وه، به‌ڵام ده‌نگه‌کان ‌به‌ پله‌ی یه‌که‌م هه‌وڵی دا‌ نه‌ک هه‌ر خۆی له‌و زمانه‌ دوور بگرێت، به‌ڵکو ویستی په‌ره‌ به‌ جۆرێکی دیکه‌ی جیاوازی زمانیش بدات، ئه‌و زمانه‌ی توانای به‌رهه‌مهێنانی پرسیاری نوێ و کاریگه‌ری هه‌یه‌. له‌ ماوه‌ی ئه‌و چواردە‌ ساڵه‌ی ڕابوردووی ده‌نگه‌کان دا بێژمار ڕۆژنامه‌ و گۆڤار ده‌رچوون و مژده‌ی گۆڕینی دنیایان به‌ خوێنه‌ر دا، به‌تایبه‌تی له‌ کاتی هه‌ڵچوونی جه‌ماوه‌ردا، ‌که‌چی به‌شێکی زۆریان دوای ماوه‌یه‌کی کورت وه‌ستان و به‌شێکیشیان درێژه‌یان به‌ هه‌مان میتۆد دا، به‌ڵام ده‌نگه‌کان چونکه‌ تێڕوانینی جیاوازی بۆ ڕووداو هه‌یه‌، واته‌ چونکه‌ پێی وایه‌ ئه‌وه‌ ڕووداوه‌ ده‌بێت بکه‌وێته‌ ژێر ده‌سته‌ڵاتی زمانه‌وه‌، نه‌وه‌ک به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، بۆیه‌ هه‌رگیز ئه‌و ڕووداوه‌ زه‌قانه‌ نه‌یانتوانیوه‌ ئه‌و تێڕوانینه‌ی بگۆڕن و تۆزقاڵێک له‌ ئاستی ئه‌و زمانه‌ی داببه‌زێنن. دیاره‌ ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌ به‌رگری له‌ مافی ئه‌و تاک و گروپانه‌ نه‌کردووه‌، که‌ به‌رده‌وام که‌وتوونه‌ته‌ به‌ر شاڵاوی هێزه‌ کۆنسه‌رڤاتیڤه‌کان چ له‌ فۆرمی حزبی سیاسی، چ له‌ فۆرمی دینی، چ له‌ فۆرمی کۆمه‌ڵایه‌تی و چ له‌ فۆرمی سومبولیدا. لێره‌دا به‌ ڕوونی تێڕوانینی ده‌نگه‌کان بۆ ده‌سته‌ڵات ده‌رده‌که‌وێت، که‌ پێی وایه‌ ده‌سته‌ڵات فۆرمێکی دیاریکراوی نییه‌، دروستتر ئه‌و فۆرمه‌ی نییه‌، که‌ ته‌نیا له‌ حزبی سیاسیدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌، به‌ڵکو له‌وه‌ قوڵتر ده‌ڕوانێت و تێده‌گات‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ر شتێکه‌، که‌ به‌رگری له‌ مانه‌وه‌ی دۆخی کۆمه‌ڵگه‌ ده‌کات. هه‌ر هێزێکه‌ ده‌ست به‌ (ئێستا)وه‌ ده‌گرێت و ویستی تێپه‌ڕاندنی نییه‌. به‌م شێوه‌یه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌موو شوێنێکدایه‌، له‌ناو خێزان، له‌ قوتابخانه‌، له‌ په‌رستگه‌، له‌سه‌ر شه‌قام و له‌ هه‌ر کونوکه‌له‌به‌رێکی دیکه‌دا. مافی ژن، مافی منداڵ، مافی ده‌ربڕین، جیاکردنه‌وه‌ی ئاین له‌ سه‌رجه‌م داموده‌ستگه‌کانی ده‌وڵه‌ت و زۆری دیکه‌ ئه‌و بابه‌تانه‌ن، که‌ ده‌نگه‌کان به‌رده‌وام وروژاندونی و بە یەقینەوە به‌رگریی لێ کردون. شتێکی سه‌یر نییه‌ ئه‌گه‌ر ده‌نگه‌کان بووبێته‌ که‌ناڵی به‌شێکی زۆری ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌ی به‌ هۆی بوونی تێڕوانینی جیاوازیانه‌وه‌ ده‌رگا‌ی که‌ناڵی ڕاگه‌یاندنی حزبه‌کانیان لێ داخراوه‌ و له‌ میدیای ئه‌واندا که‌مترین بایه‌خیان پێ نادرێت. به‌م شێوه‌یه‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک که‌ناڵێکی گرنگی ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆ و ئازاد هه‌میشه‌ فەوکەسی یه‌که‌می له‌سه‌ر ڕۆشنبیر بووه‌ و بووه‌ته‌ که‌ناڵی گرنگی ئه‌وانه‌ی ڕه‌خنه‌ له‌و تایپه‌ ڕۆشنبیره‌ ده‌گرن، که‌ دژی فۆرمێکی ده‌سه‌ڵات ده‌وه‌ستن و به‌رگری له‌ کۆمه‌ڵێکی دیکه‌ی ده‌که‌ن. ده‌رگا‌ی ده‌نگه‌کان له‌مه‌ودوا زیاتر بۆ هه‌ر ده‌نگێکی ئازاد، یاخی و سه‌ربه‌خۆ کراوه‌یه‌، که‌ خه‌ونی تێپه‌ڕاندنی به‌رده‌وام و داهێنانی بێسنوری هه‌یه‌.

گۆران عه‌بدولڵا
• به‌ڕێوه‌به‌ری ماڵپەڕی ده‌نگه‌کان
16/9/2016

3 – 5

ڕزگارکردنى پارێزگاى ئەنبار و کێشەى ئاوارەکان

پەرەسەندنى جەنگە تائیفیەکان لەعیراقى دواى حوکمى بەعس هۆکارێکى ئاوارەیى عەرەبەکان بوو، دواتر هاتنى داعش لە گرتنى موسڵ و چالاکیەکانى لە پارێزگاى ئەنبار و کۆنتڕۆڵ کردنى ناوەندى دەسەڵاتى پارێزگاکە لەلایەن داعشەوە شەپۆلێکى دیکەى ئاوارە بوون دەستى پێ کرد بەرەو بەغدا و شارەکانى ترى خوارووى عیراق، بەڵام کاتێ عەرەبەکانى نیشتەجێى سەلاحەدین و ڕومادى و فەللوجە ڕوویان لە بەغداى پایتەخت کرد، دەسەڵاتدارانى شیعە لەناوەند ڕێگاى مانەوەیان لەبەغدا پێنەدان و ڕەوانەى کوردستانیان کردن، بۆ سەرنج ڕاکێشان و خێراکردنى پرۆسەکەش هاوکاریان کردن لە دابین کردنى فڕۆکە و هۆکارى گواستنەوە، سایتى خەندان لەڕاپۆرتێکدا لە 2-6-2015 ڕایگەیاند: دواى هێرشەکانى ڕێکخراوى تیرۆریستى داعش بۆ سەر پارێزگاى ئەنبار دەیان هەزار هاووڵاتى ئەو شارە ئاوارە بوون و ڕوویان لە بەغدا و پارێزگاکانى دیکەى عیراق کرد، بەشێکیان ناچار بوون ڕوو لە هەرێمى کوردستان بکەن و لەبەر نەبوونى ڕێگاى وشکانى هەرێم بە ڕومادى و ناوچەکانى دیکەوە ببەستێتەوە بەشێک لەو ئاوارانە بەفڕۆکە و لە ڕێگاى فڕۆکەخانەى نێودەوڵەتى هەولێرەوە گەیشتونەتە هەرێمى کوردستان. د. دیندار زێبارى جێگرى بەرپرسى فەرمانگەى پەیوەندیەکانى دەرەوە بۆ کاروبارى ڕێکخراوە نێو دەوڵەتیەکان دەربارەى ئاوارەکانى هەرێم ڕایگەیاند: بەغدا کەمتەرخەمە لەبارەى ئاوارەکانەوە لایەنە نێودەوڵەتیەکانیش نەیانتوانیوە ڕێژەى پێویست لە کۆمەکى دارایى بۆ هەرێم دابین بکەن. هەروەها زێبارى ڕایگەیاند: هاتنى ئاوارەکانى ئەنبار و ڕومادى لەڕۆژى 25 ى نیسانەوە دەستى پێکردووە، تائێستا نزیکەى هەشت هەزار و 434 خێزانى عەرەب لەناوچەکانى ئەنبار و سەلاحەدین و ڕومادى لە ڕێگاى فڕۆکەخانەى نێودەوڵەتیەوە گەیشتونەتە کوردستان. هەروەها وتى: لەچەند ڕۆژى ڕابردوودا زیاتر لە 350 خێزان کە ژمارەیان هەزار و 593 کەسە لەڕێگاى فڕۆکەوە هاتوون و ژمارەیەکى زۆر بلیتى فڕۆکە بە خۆڕایى بەو ئاوارانە دراوە، کۆمپانیا بازرگانیەکانى بوارى فڕۆکەوانى وەک هێڵى ئاسمانى عیراقى و زاگرۆس و ئەلناسر و چەند کۆمپانیایەکى دیکە ئاوارەکان دەگوزازنەوە، پێشبینى دەکرێت هاتنیان بەردەوام بێت. چونکە زیاتر لەنیوەى ئەم ئاوارانە کە 3 ملیۆن کەس دەبن لەهەرێمى کوردستانن، لە کۆتایى لێدوانەکەیدا د. دیندار زێبارى ڕایگەیان حکومەتى هەرێمى کوردستان وەک ئەرکێکى مرۆیى و پابەند بوونى خۆى بەبنەماکانى مافى مرۆڤ و مافى پەنابەران پێشوازیان لێ دەکات، لەکاتى گەیشتنیان لایەنە پەیوەندیدارەکانى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕێوشوێنى تایبەت دەگرنەبەر. بەڵام پێویستە گوشارێکى نێودەوڵەتى بخرێتە سەر حکومەتى ئیتیحادى لەبەغدا بۆ ئەوەى بەزووترین کات یارمەتى دارایى پێشکەش بەدامودەزگاکانى هەریمى کوردستان بکات، چونکە ئاشکرایە ئەم ئاوارانە عیراقین و بەرپرسیارێتى سەرەکى لەسەر شانى حکومەتى فیدڕاڵیە. هەموو کەس دەزانێت ئەمە ئامانجى سیاسى و گۆڕینى دیمۆگرافى لەپشتەوەیە، هەرێمى کوردستان لەبەرامبەر ئەمەدا بێ دەنگیان هەڵبژارد، لە ماوەى یەک هەفتەدا زیاتر لە 4000 خێزان ئاوارەى کوردستان بوون، سەرەڕاى ئەوەى کێشەى ئاوارەکان دابین کردنى لایەنە خزمەتگوزاریە سەرەتاییەکانى وەک خۆراک و پێخەو و جل و بەرگ …هتد، بآ گومان ئەوانە لەڕووى مرۆییەوە پێداویستى ڕۆژانەى هەر کەسێکە، بەڵام ئەوە کێشە و تەنگژەى بنەڕەتى ئاوارەکان نیە، بەڵکو کێشەکان لێرەوە دەست پێ دەکەن، چونکە لە تواناى حکومەتى هەرێم دانەبوو ئاوارەکان لە کەمپى تایبەت دا کۆبکاتەوە و نیشتەجێیان بکات، بەپێچەوانەوە زۆربەى هەرە زۆرى ئاوارەکان لەناو شار و شارۆچکەکان و لەناو هاووڵاتیان دا نیشتەجێ بوون.
بەڕێوەبەرایەتى کۆچ و کۆچبەرانى سلێمانى ئەوەى خستەڕوو تەنیا لەماوەى یەک هەفتەدا زیاتر لە 1400 خێزانى پارێزگاى ئەنبار ڕوویان لە شارى سلێمانى و ئیدارەى گەرمیان کردووە. زانا مستەفا بەڕێوەبەرى هۆبەى ئاوارەکان لە بەڕێوەبەرایەتى کۆچ و کۆچبەرانى شارى سلێمانى بە KNNC ڕاگەیاند: بەهۆى ئەو نائارامیەى ماوەى چەند هەفتەیەکە ڕووى لەپارێزگاى ئەنبار کردووە ژمارەیەکى زۆر خێزانى ئەو پارێزگایە ئاوارەى شار و شارۆچکەکانى هەرێمى کوردستان بوون. زیاتر لەو ژمارەیەش هاتوون، چونکە ژمارەیەکى زۆر لەخێزانەکان ناویان تۆمار نەکراوە. وتیشى ئەو ئاوارانەى ئەنبار ئاوارەى سلێمانى بوون لە ئوتێل دەژین ژمارەیەکیش لەو خێزانانە لەلاى خزم و کەس و ناسیاوى خۆیان ماونەتەوە، تا ئێستاش بڕیارى دروست کردنى کەمپ بۆ ئەوانە نەدراوە، بەڵام داواى هاوکارى مادى لە حکومەتى عیراق کراوە.
لە هیچ شوێنێکى دنیا ئاوارە بەم شێوەیە مامەڵەى لەگەڵ ناکرێت و داڵدەدان بەم شێوەیە نیە، ئەوە لەکاتێکدا هەرێم خۆى لەگەڵ داعش لەجەنگ دایە و داعش خۆى لە منداڵدانى سوننە بەرهەم هاتووە، ئاوارەکان وەک سوننە لە دژى شیعەگەرایى لەڕووى بیروباوەڕى عەقیدەییەوە لاریان لەو ڕەفتارەى داعش نیە، نەک هەر ئەوە بەڵکو سۆزیان بۆى هەیە و پشتیوانیشى دەکەن، مەترسى ئەوەش هەیە ژمارەیەکى زۆرى نەزانراو خۆیان خزاندۆتە ناو ئاوارەکان، بەڵگەى ئەمەش ئەوەیە چەندین کەسیان لێ دەستگیر کراوە. لە ڕاپۆرتێکدا ئاماژە درابوو لە کۆى (56844) خێزان کەدەکاتە (289904) ئاوارە، تەنیا (5870) خێزان واتە (29937) ئاوارە لەناو کەمپەکاندا نیشتەجێن کە دەکاتە 10،3% لەناو کەمپەکاندا نیشتەجێن، واتە 90% ى ئاوارەکان بوونە بارگرانیەکى گەورە بەسەر شار و شارۆچەکانەوە، بە ویست و خواستى خۆیان شوێنى نیشتەجێ بوونى خۆیان هەڵبژاردووە، ئەمەش زنجیرەک کێشەى بەدواى خۆیدا هێناوە، ئەگەر بەرپرسانى هەرێم سیاسەتێکى ژیرانەى لەبەردەم ئەم کێشەیەدا نەبێت و چارەسەرى ڕیشەیى بۆ نەکرێت، بێ گومان کاریگەرى نەرێنى بۆ سەر ئاسایشى نەتەوەیى دەبێت. چونکە ڕێژەیەکى زۆرى ئەم ئاوارە بوونە بەلێشاوەى قوربانیەکانى شەڕى داعش لە عەرەبى سوننەن، ئەمەش کاریگەرى خراپى دەبێت لەسەر گۆڕینى بارى دیمۆگرافى ناوچەکانى کوردستان، بۆ نایەکسانى و ناهاوسەنگى ئیتنى – نەتەوەیى بەتایبەت لەناوچەکانى کەرکوک و ناسراو بە مادەى 140 گۆڕینى بارى دیمۆگرافى بەهۆى زۆرى ئاوارەکان بەم قەبارە گەورەیە ئەگەر ئەمە لەبەرچاو نەگیرێ و چارەسەرى ژیرانەى بۆ نەدۆزرێتەوە، بێ گومان دەبێتە کێشەیەکى گەورە بۆ سەر ئاسایشى نەتەوەیى کوردستان، دەبێتە سەرکەوتنێکى گەورە بۆ سیاسەتى مۆدێرن و هێمنانەى بەعەرەب کردنى کوردستان لەژێر پەردەى مافى مرۆڤ و دیموکراسى و مافى ئازادى نیشتەجێ بوون دا. لەلایەکى تر ئێزەدى و کرستیان و شەبەک و ئەوانى تریش کە قوربانى شەڕى داعشن، ئێستا ئاوارەى کوردستانن، مەترسى ئەوە هەیە بەهۆى ستەم و چەوساندنەوەیان لە داهاتوو نەگەڕێنەوە بۆ شوێنەکانى خۆیان کە هەموویان دەکەونە ناو چوارچێوەى ناوچەکانى مادەى 140 ئەوە بەبێ ئەوەى ئەو ناوچانە بەعەرەب کرابن دانیشتوانەکەى بۆ خۆیان دەبنە هۆکارى چۆڵ کردنى ئەو ناوچانە و بۆ هەمیشە دەبنە خاکى پارێزگاى موسڵ و بەهێمنى تەعریب دەبن، هەر سروشتى مرۆڤیش وایە ئەگەر شوێنى تازەى باشتر و ئارامتر و هێمن تر بوو لە هى پێشووى گونجاو تر بوو بۆ ژیان ئەوا ئەو شوێنەى پێشووى لەبیر دەکات، لەبەر ئەوە نابێت لە ژێر هەست و سۆزى نەتەوایەتى و هەر بابەتێکى تردا هاوکارى بکرێن بۆ مانەوەیان لە کوردستان، بەڵکو دەبێ هاوکارى و کارئاسانیان بۆ بکرێت هان بدرێن بۆ گەڕانەوەیان بۆ زێد و شوێنى پێشووى نیشتەجێ بوونى خۆیان. هەرچەندە بە هیمەت و قارەمانێتى هێزى پێشمەرگەى کوردستان ئێستا بەشى زۆرى ئەو شوێنانەى بەناوچە جێ ناکۆکەکان ناسراون ئازاد کراون، لەلایەن هێزى پێشمەرگەى کوردستانەوە دەپارێزرێن و سەرکردەکان دەڵێن ئەو ناوچانەمان بەخوێن ئازاد کردووە و لێیان ناکشێینەوە، هەر وەک بەڕێز مەسعود بارزانیش لە هەڵچوونێکدا گووتى: ماددەى 140 تەواو بوو… جارێکى تر پێشمەرگە لەو ناوچانە ناکشێتەوە. بەڵام لەڕاستى دا کارەکە بەجۆرێکى ترە، ئەگەر ئەوەى ئاماژەمان بۆ کرد ڕووى دا و ئێزەدى و کرستیان و شەبەک و ئەوانى تریش نەگەڕانەوە شوێنەکانى خۆیان بێ گومان عەرەب لەشوێنیان نیشتەجێ دەبن و دەبێتە هۆى گۆڕینى بارى دیمۆگرافى ئەو ناوچانە، بەهێمنى پرۆسەى بەعەرەب کردنى ئەو ناوچانە ئەنجام دەدرێت، ئەمە کارێکى نەرێنى بۆ کورد و بەئارەزووى ئەوان و لەبەرژەوەندى شوڤێنیزمى عەرەبى دەبێت بە سوننە و شیعەوە.
ژمارەى ئاوارەکان بەپێى ئەو ئامارەى سەرەوە بێت بێ گومان ئَستا زیاتریشى کردووە بەرامبەر بەڕێژەى دانیشتوانى هەرێمى کوردستان وەک کەمینەیەک سەیر دەکرێن، بەهۆى زۆرى و لەئەنجامى سەرهەڵدانى هەر کێشەیەک ڕوودانى کێشە کۆمەڵایەتیەکان لە داهاتوودا چاوەڕوان نەکراو نین، لەو کاتەدا بەغداى شیعى کە خۆى هۆکارێک بووە بۆ ئاوارە بوونیان، هیچ دوور نیە لەئەنجامى ڕوودانى هەر کێشەیەک ئارەزووى بێت بەناوى عروبەوە لەسەریان بێتە دەنگ و دەتوانێت وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر هەرێمى کوردستان هەڕەشەیان پێوە بکات، لەو کاتەشدا هەموو وڵاتانى عەرەبى و کۆمکارى عەرەبى بەناوى پارێزگارى لەو کەمایەتیە عەرەبەى ناو کوردستان دێنە دەنگ و بەپێشێل کردنى مافى ئەوان ناوبانگى کورد دەشێوێنن. ئەمەش دەبێتە هۆى سەرکەوتنى پیلانە دارێژراوەکەى دەسەڵاتى ناوەندى شیعەگەراى فەرمانڕەواى عیراق، بە پیلانێکى ڕێک و پێک و پێشتر پلان بۆ داڕێژاو جێبەجێى دەکات، لەلایەک بۆ نەگەڕانەوەى سوننەکان بۆ شوێن و زێدى خۆیان و پاکتاوکردنى تائیفى سوننە، لەلایەکى تریش بۆ ئەنجامدانى بەعەرەب کردنى هێمنانەى کوردستان بەتایبەت ناوچەکانى ماددەى 140 کە کورد بەئومێدەوە دەڕوانێ هەرچى ڕۆژێک زووترە بگەڕێنەوە سەر هەرێمى کوردستان.
هەرچەندە ئەمە ئەنجامێکى زۆر ترسناک و مەترسیدارە، تا ئێرە کارەکە ئاساییە وەکو ئاوارە مامەڵە دەکرێن و داڵدە دراون، حکومەتى هەرێمى کوردستان پێویستە ئەم کێشەیە بەهەند وەربگرێت، کەوا ئەم لایەنەى پشت گوێ خستوە، یاخود بابڵێم ئەوانیش بە کێشەیەکى ستراتیژى و مەترسیەکى گەورەى دەزانن، بەڵام بەهۆى ململانێ نێوخۆییەکان و کێشەى بەرژەوەندى تایبەتى و دەسەڵاتخوازى ئەوەندە تۆخ کردۆتەوە، کاتى ئەوەیان نیە بیر لەم جۆرە کێشە گرنگ و ستراتیژیانە بکەنەوە و بایەخى پێ بدەن و چارەسەرى پێویستى بۆ دابنێن، ئەوە ئاشکرایە ئەنجامە خراپەکانى هاتن و جێگیر کردنى ئاوارە عەرەبەکان بەرپرسیارێتى گەورەیە و پێویستە کار و پلان بۆ ناردنەوەیان لەبەرچاو بگیرێت، پێش ئەوەى لە کاریگەریەکانى پەشیمانى دەرببڕین.

ڕەسوڵ بۆسکێنى

لەڕاگەیەنراوێکی وەزارەتی دادی تورکیادا ئەمرؤ پێنجشەممە هاتوە دەلێ : دەولەتی تورکیا نەخشەی دروستکردنی 174 زیندانی نوێ دائەڕێژێ لەماوەی 5 ساڵدا تەواویان دەکات، لەئەنجامی زۆر بوونی ژمارەی چاوەڕوان نەکراوی گیراواندا.
ڕۆژنامەی حوڕیەت رای گەیاند گرتوخانەکانی تورکیا لەئیستادا لە سەروی وزەی خۆیانەوە گیراوانی تێدایە و شلۆق بوون، بەهۆی دەسگیرکردنی لایەنگرانی فەتحولا گوڵەن کە تۆمەتبارکراوان بە ئەنجامدانی کودەتاکەی 15 ی تەموزی 2016 ، توانای گرتوخانەکانی تورکیا تاکو سەد هەزار کەس دەگرێتە خۆ بەلام ئیستا لەو ژمارەیە زیتریان تێدایە.
ئەمە لەکاتێکدایە حکومەتی تورکیا 28 هەزار بەندکراوی بەمەرج ئازاد کردوە لەژێر ڕۆشنایی ئەو حاڵەتە لەناکاوەی کە ڕای گەیاندوە لەدوای کودەتاکەوە، بە مەبەستی جێگا کردنەوە 23 هەزار کەس کە لە ئەنجامی کودەتاکەوە دەسگیر کراون.
پەرلەمانتارێکی حزبی گەلی کۆماری ڕای گەیاند ،لەساڵی 2000 دا ژمارەی گیراوانی تورکیا 49500 چلو نۆ هەزارو پێنج سەد گیراو بوو ، ئەم ژمارە بەردەوام لەزیاد بوندایەو لە سەرەتای ساڵی 2016 وە ئەم ژمارە گەیشتە 179600 سەدو حەفتاو نۆ هەزارو شەش سەد گیراو، بێ گومان لەدوای کودەتاکەوە زیاتر بوە.

سەرچاوە : http://24.ae/article/279469/تركيا-تخطط-لبناء-174-سجناً-جديداً
د.ناجح گوڵپی 16/9/2016

کریس هێجز ئەم وتارەی لەسەر سۆسیالیستی شۆڕشگێڕ “رۆزا لوکسمبۆرگ” لە یانەی فۆرمی چەپ لە شاری نیویۆرک لە ئەمریکا پێشکەشکرد.
———————————-

شەوی 15/1/1919 کۆمەڵێک چەکداری فریکۆرپس کە گروپێك بوون لە کۆنە سەربازە راستڕەوەکانی جەنگی جیهانی یەکەم درووستکرابوو (لەلایەن سۆسیال دیموکراتەکانەوە)، بە پەلەپروزکە ڕۆزا لۆکسۆمبۆرگی تەمەن ٥٠ سالەیان گرت، کە ژنێکی بەباڵا بچکۆلە بوو کەمێك بە نەرمی دەشەلی، بردیان و گەیاندیانە ئوتێلی ئیدن لە بەرلین، کە بنکەی سەرەکی فیرقەی پاسەوانە ئەسپسوارەکانی ( فریکۆرپسی سۆسیال دیموکراتەکان) بوو.
دوای ئەوەی بردیانە ژورێکی ئۆفیسی نهۆمی سەرەوە کاپتن ڤالدیمار پابست رووی تێکرد و لێی پرسی:” تۆی خانمی ڕۆزا لۆکسۆمبۆرگ؟”
لە وەڵامدا بە نەرمییەوە وتی: “تۆ خۆت بڕیار بدە.”
ئەویش وتی:”بەپێی وێنەکان بێت تۆ ئەویت.”
ئەمیش بە ئارامییەوە وتی:”چۆن دەڵێیت با وابێت.”
پابست پێی وتبوو کە دەگوازرێتەوە بۆ زیندانی مۆبییت (لە بەرلین)، بەڵام لە ڕێگای چونە دەرەوەیان لە ئوتێلەکە خەڵکێکی زۆر وەستابوون بە قەرەباڵخی و تـێکەڵ و پێکەڵی گردببونەوە و تێکڕا بەرامبەر رۆزا هاواریان دەکرد و جنێویان پێدەدا وەك “ئەی لەش فرۆش”، هاوکات لەگەڵ هاوارو هوتاف و هوها پێکەوە تفیان لێدەکرد.
سەربازێک بەناوی ئۆتۆ رونجی 50 مارکی بەرزکردەوە کە بیدات بۆ ئەوەی یەکەم کەس بێت لە رۆزا بدات و هاواری کرد: ” بە زیندویی لێرە ناچێتە دەرەوە”، ئا لەو کاتەدا بوو بەقۆناغی چەکەکەی کێشای بە پشتی سەری ڕۆزادا و بەدەما خستی و خوێن بەدەم و لوتیدا فیچقەی کرد.
ڕۆنجی بۆ جاری دووەم پێیدا کێشایەوە هەتاوەکی کەسێکی دیکە بەردەمی گرت و وتی:” ئەوەندەی بەسە”.

سەربازەکان ڕۆزایان بەکێشکرد بۆ لای ئوتومبیلێکی خۆیان کە چاوەڕێی هاتنیانی دەکرد.
تاکێك لە پێڵاوەکانی رۆزا لەو کاتەدا لە دوای جەستەی بەجێما، یەکێك لە سەربازەکەکان جارێکی دیکە لە کاتی بەکێشکردنیدا لێیدا.
کاتێك ئوتومبیلەکە بە خێرایی دوور کەوتەوە، نەقیب کورت ڤۆگیڵ دەمانچەکەی بەرزکردەوە و لەسەری رۆزا خاڵی کردەوە.
سەربازەکان لاشەکەی ڕۆزایان فڕێدایە ناو ئاوی نۆکەندی لاندڤێڕ.
کارڵ لیبکنیخت، ئەو کەسەی کە بڕوای بە ڕۆزا هێنابوو بەشداری راپەڕینەکە بکات، چەند ساتێک بەر لە رۆزا کوژرا بوو.
لیکبنیخت ئەو کەسە بوو کە بڕوای بە رۆزا هێنا بچێتە ناو شۆڕشەکەوە، هەرچەندە رۆزا بە گومان بوو چونکە دەیزانی راپەڕینەکە سەرکەوتوو نابێت بەڵام چووە ناوی و ئیتر هەردووکیان بەوشێوەیە کوژران و راپەڕینی سپارتاکۆسیەکان (چەپە سۆسیالیستە شۆرشگێرەکان لە ئەڵمانیا) سەرکوتکراو فاشیزم لە ئەڵمانیا لە دایك بوو.
بکوژەکانی ئەو دوو شۆرشگێرە لەئەڵمانیا هەروەکو پۆلیسەکانی ئێرە کە چۆن لە شەقامەکانی شارەکانی ئەمریکا خەڵكانی بە رەنگ (رەش پست و ئەوانەی سپی نین) دەکوژن ، هەروەکو ئەم پۆلیسانەی ئێرە ئەو بکوژانەی ئەوێش لە ئەڵمانیا دادگایی کران، بەڵام دادگا تەنیا هۆشیاری پێدان چونکە دەوڵەت (دەوڵەتی ئەو کاتەی ئەڵمانیا) هیچ مەبەستی نەبوو بکوژەکان سزا بدات چونکە بکوژەکان بە کوشتنی رۆزا و لیکبنیخت ئەو کارەیانکردبوو کە دەوڵەت خوازیاربوو بیکەن.

ئەوە پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا بوو کە هەستا بە درووستکردنی فریکۆرپس، کە دواتربووە هەوێنی درووستبوونی پارتی نازی.
ئەم هێزە چەکدارە میلیشیایە و سوپا هەردووکیان بەکارهێنران بۆ سەرکوتکردنی هەموو ئەو ناڕەزایەتیانەی لەلایەن بزوتنەوەی چەپەوە ڕێکدەخران و بە مەترسی بۆ سەر خۆیان دەیانبینی. (سۆسیال دیموکراتەکان بە باڵی راستی ئەڵمانەکان لەم قۆناغە دەناسرێن، چەپ لێرە مانای سۆسیالیستە شۆرشگێرەکانی رێکخراوی سۆسیالیستە سپارتاکۆسیەکانە).
کوشتنی ڕۆزا ئەوپەڕی دڵسۆزی نوخبەی لیبڕاڵی دەرخست بۆ کۆمەڵگەی سەرمایەداری کە رووبەروی مەترستی ببوەوە لەلایەن چەپەکانەوە.
ئەو کاتەی سۆسیالیزم لە شەقامەکاندا خۆی نمایش دەکرد ئەو نوخبەیە ئامادەبوو هەموو کاتێکیش ئامادەیە بۆ دروستکردنی بەرە لەگەڵ توخمە هەرە دواکەوتوەکانی کۆمەڵگەدا بۆ سەرکوتکردنی ئامانجەکانی چینی کرێکار و (بزووتنەوەکانی خەڵك).

لیبڕاڵیزم، کە ڕۆزا شیاوترین پیناسەی بۆکردوە و و وەک “ئۆپۆرتۆنیزم ” (هەلپەرستخواز) ناساندی، بەشێکی دانەبڕاوی سیستەمی سەرمایەداریە.
هەرکاتێک جەماوەری خەڵك بەرەو وچان دەچن لە خەبات و تێکۆشان ، لیبڕالیزم دەست دەکات بە رەخنەگرتنی زێدەڕۆییەکانی سەرمایەداری، بەڵام وەک رۆزا باسی لێوەکردوە سەرمایەداری دۆژمنێکە هەرگیز ناکرێت هێرشەکانی نەرم بکرێتەوە.
سەرمایەداری دەست دەبات بۆ ریفۆرمی لیبڕالەکان بۆ هێورکردنەوەی نارەزایەتییەکان، ئەو کاتەش کۆمەڵگە ئارام دەبێتەوە، ئیتر دووبارە کار لەسەر دوا ڕێڕەوی خۆی بەرەو سەرمایەداری دەکات، کە بە کۆیلەکردنی کرێکارانە.

خەباتی کرێکارانی ئەمریکا لە سەدەی ڕابردوودا تەواو درووستی بۆچونەکانی ڕۆزا دەسەلمێنێت.
سیاسەت وکەلتور و دەزگا دادوەریەکانی سیستەمی سەرمایەداری هەموویان کار بۆ پاراستنی مافەکانی موڵکدارێتی تایبەتی دەکەن.
هەر وەکو ئادەم سیمس (بیرمەندی سەرمایەداری) پێناسەی کردووە: “دامەزراندنی حکومەتی مەدەنیە بۆ پاراستنی ئارامی بۆ مۆڵکدارێتی تایبەت. لە ڕاستیدا بەرگریکردنە لە دەوڵەمەندەکان بەرامبەر هەژاران، یان ئەوانەی خاوەنی چەند بەشێك موڵکن لە بەرامبەر ئەوانەی بێ موڵکن”.
سیستەمی سەرمایەداری هەر لەسەرەتاوە ئەم یارییەی کردووە، هەر بۆیە بۆچونەکانی رۆزا زۆر گرنگن ، هەروەکو چۆن کۆمپانیا گەورەکان ئێستا بەتەواوی لە هەموو کۆتوبەندێك ئازادبوون لە ئاستی ئابوری جیهاندا، بەوڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاشەوە، کە ئێستا زیاتر لە سیستەمی سەرمایەداریەوە بووە بە فۆرمێکی زێدە بێڕەحمی دەرەبەگایەتیەکی نوێ (نوێ فیوداڵیزم).
لە سیستەمێکی لەوشێوەیەدا،(کە ئەمریکا بەڕێوەی دەبات) کاری کرێگرتە بە پێی یاسا دەستنیشان ناکرێت بەڵکو بە پێی پێویستیەکانی بازاڕ دەستنیشان دەکرێت.
ئەوە بازاڕە کرێکار بە چۆکدا دێنێت لە پێناو قازانجی بازاڕی جیهانی و ئەم خواستە بۆ قازانج هەرگیز لە رێگای یاسا و بە یاسایکردنەوە چارەسەرناکرێت.
دیموکراسی لەم سەردەمەی سەرمایەداریدا بەشێوەیەکی یاسایی گۆڕاوە بۆ سیستەمێکی بەرتیل وەرگرتن .

هەموو دامودەزگا حکومیەکان لەگەڵ دادگا و سیستەمەکانی خۆشگوزەرانی کات بەسەربردنی خەڵك و دەزگاکانی هەواڵ هەموو لەلایەن دەزگا ئابوریەکانی کۆمپانیا گەورەکانەوە بەڕێوە دەبرێن.
سیاسەتەکانی هەڵبژاردن تەنها نمایشکردنی بوکەڵەکانە، واڵ ستریت (ناوەندی بازاڕی سەرمایەداری ئەمریکا) یان سوپا هەرکامیان بێت، ئینجا دۆناڵد ترەمپ یان کلینتۆن، هەریەك لەوان (لەو بوکەڵانە) لەو نمایشەدا دەیبەنەوە.

ڕۆزا دەڵێت:”سەرمایەی کەڵەکەبوو بۆ جوڵەی خۆی پێویستی بە شوێنێك هەیە سەرمایەی تێدا نەبێت. سیستەمی سەرمایەداری تائەوکاتە دەتوانێ بەردەوامبێت کە زەمینەی جوڵەکرددنی لەو شوێنانە هەبێت.”
سەرمایەداری لە جیهاندا دەگەڕێت بۆ قۆرخکردنی کاری هەرزانی کرێکارانی ناڕێکخراو هاوکات سامانی سروشتی بۆ قازانجی خۆی تا کردنی سروشت بە زبڵدان بەفیڕۆ دەدات.
نوخبە خۆجێیەکانی ئەو شوێنانەش (ئەو وڵاتانەی بە تاڵان دەبرێن) دەکڕدرێن یان لادەبرێن بە ئارەزووی سیستەمەکە خۆی، بەمەش رێگری دەکات لەوەی ئەو وڵاتانەی خەریکە لە گەشکەردندان نەگەن بە قۆناغی پشت بەخۆبەستنیان.

لە هەمانکاتدا، کرێکار لە وڵاتە پیشەسازیەکاندا ناچارکراون بە کاری قورس و بێبەشن لە کرێی شیاو و بیمەی تەندروستی و پارێزبەندی یاسایی، بۆیە لە پێناوی ژیان و گوزەران ناچارکراون بەوەرگرتنی قەرز لە بانکەکان، ئەو قەرزەش بە قازانجی دەوڵەمەندە جیهانیەکان دەشکێتەو (کە خاوەنی بانکە جیهانیەکانن).
رۆزا پێشبینی ئەوەی دەکرد کە ئابوری لەسەر بنەمای قەرزکردن لەگەڵ خۆیدا زنجیرەیەك قەیرانی بچوکی یەك لەدوای یەك بەرەوە قەیرانی ئابوری نارێك دەبات، هەروەك ڕوویدا لە سەرەتای ئەم سەدەی بیست و یەكە لە ئەمریکا، وەک قەیرانە سەرەتایەکانی بازاڕی ئینتەرنێت لە سالێ 2000 و دواتر توانەوەی بازاڕ بەتەواوەتی لە سالی 2008دا.

لێرەش بەدواوە بەرەو قەیرانێکی دیکە دەڕۆین و لە کۆتایدا ئەنجام هەر کۆیلەبوون و خزمەتکاری ئاغاکانە جا چی لێرە (لە ئەمریکا) یان لە وڵاتانی دەرەوە بێت.
تێگەشتنێکی تری گرنگی رۆزا دەربارەی ئەوانەی خۆیان قەتیس کردوە لە ناو خولەکانی هەڵبژاردندا ئەوەیە کە هەڵبژاردنی ناو سەندیکا کرێکاریەکان وەک پرۆسەیەکی هۆشیارکردنەوە کار دەکات لەناو سیستمی سەرمایەداری، بەڵام ئەو هەڵبژاردنەی سەندیکا کرێکاریانەش کە خۆیان تەڵاقدا لەگەڵ “هۆشیاری شۆرشگێرانەی سۆسیالیستی” بۆ تەواو ریشەکێشکردنی سیستەمی سەرمایەداری، ئیتر رۆزا وەک “کرێکاری سیسیفوس” ناویبردن. (سیسیفوس لە ئەفسانەی یۆنانی دێریندا کارەکتەرێکە کە بەهۆی ناڕێکی کارەکانیەوە خوداوەند وەک سزا تۆپێکی پێدەدات بیباتە سەر شاخێك و تۆپەکە کە دەگاتە سەر لوتکەی شاخەکە خل دەبێتەوە خواروە و دیسان دەیباتەوە سەرەوە و ژیانی سیفوسیس وەك ئەشکەنجە لەو خولانەوەیەدا سوڕدەخوات، میتۆلۆژیاکە لە ئەدەبیتای سەدەی بیستەم زۆر بەکار هاتەوە دیارترینیان دەقێکی ئەلبیرت کامۆ یە بە بەناوی داستانی سیسیفوس).

ئێمە کە باس لە پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ڕادیکاڵ دەکەین کە بێتە مەیدان وەك هێزی سێهەم، دەبێت ئەوە بزانین ئەمە بۆ بەدەستەوەگرتنی دەسەڵات نییە لە ئێستادا چونکە گرتنی دەسەڵات لە باشترین کاتدا دەبێ لە ئێستاوە تا دە ساڵی دیکە کاری بۆ بکرێت، هەروەك ڕۆزا بە بیرمان دێنێتەوە کە “شۆڕش کاتی دەوێت”.
بێرنی ساندەرس (بەربێژریی دیموکراتەکانی ئەمریکا کە لەگەڵ هیلاری کلینتۆن لە پێشبڕکێدان بۆ بوون بە کاندینی پارتەکە لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئەمریکا)، خۆی و لایەنگرەکانی وەك نەعامە سەری خۆیان خستۆتە ناو لم و خۆیان دەدزنەوە لەوەی ئەمریکا وەکو هێزێکی ئیمپریالیستی رەخنە بکەن.
باسێکی رۆزا هەیە کە بەسەریاندا تێپەڕیوە ئەویش کە پێی وابوو سۆسیالیزم و ئیمپریالیزم بەیەکتر ناتەبان و ئیمپریالیزم نەک تەنها ئامێری جەنگە، بەڵکو سەرمایەدارێکی جیهانیە کە خاوەنی گەورەترین بازاڕی چەك و ئایدۆلۆژیایەکی ژەهراویە، کە رایت ماکدۆناڵد وەک “ئالودە بە جەنگی بەردەوام” پێناسەی ئەم ئیمپریالیزمەی کردووە و ئەمەش هۆکارە بۆئەوەی سۆسیالیزم مەحاڵبێت.

نەتەوەییەکان، بە ناوی ئاسایشی نەتەوەییەوە ئێستا داوای کەمکردنەوەی ئازادییە مەدەنیەکان دەکات و ئۆپۆزسیۆن بە خیانەت دەزانێت، ئەمەش لە کۆتاییدا دەبێتە هۆکاری هاتنەئارای – مەرکەزیەت (سەنتڕالیزمی) دەسەڵات کە دەرەنجامەکەی هێزی ئیمپراتۆرییە نەک دیموکراسی.
لە جیاتی هێزێکی دیموکرات، ئیتر دیموکراسی دەبێتە گاڵتەجاڕی یان وەک ئەم بارودۆخەی ئێمەی لێدێت لەنێوان دوو لە نابوترین کەسەکانی مێژووی ئەمریکا بۆ سەرۆکایەتی بێنە گۆرەپانەکە، وەك ئەوەی کارل مارکس وتی:” کانیدی پەرلەمانیی ئیفلئج”، یان وەك سیاسەتمەدار شەڵدن وەڵن دەڵێت:” تۆلیتاریزمی سەربەرەوخوار” کە تیایدا دیموکراسی دووڕوویەکی دەمامکدارە.
سەرمایەداری لەسەر دوو بنەمای ئاسنین یاساکانی خۆی داڕشتووە، بە دەستهێنانی قازانجی زۆر و کەمکردنەوەی تێچووی حەقدەست، ئێستاش کە سەرمایەداری پێشڕەوی کردووە لە چەسپاندنی هێز لە جیهاندا باجە مرۆیی و ژینگەییەکە بۆ بەدەستخستنی قازانج زۆر زیادی کردوە لە جاران بەوەی سەرچاوەکان زۆر کەمن لەکاتێکدامیکانیزمەکان (بە تەکنەلۆژیاوە) زۆر پێشکەوتوون.

ڕۆزا نووسیویەتی:” چەوسانەوەی کرێکار وەك پرۆسەیەکی ئابوری لەناوبردنی یان نەرمکردنەوەی لەڕێی یاساوە ناکرێت لە کۆمەڵگەی بۆرژوازیدا”. هەروەها سەبارەت بە ڕیفۆرمی کۆمەڵایەتیش وتی ریفۆم ” داگیرکاری ناوەندەکانی چەوساندنەوەی سەرمایەداری نییە، بەڵکو ڕێکخستن و ڕێکوپێککردنی ئەم چەوساندنەوەیەیە بە قازانجی خودی کۆمەڵگەی سەرمایەداری.”
سەرمایەداری بۆخۆی دژی سیستەمی دیموکراسییە و ڕێگرە لەوەی کرێکاران ئامرازەکانی وەبەرهێنان بەدەستەوەبگرن یان چۆنیەتی خەرجکردنی قازانجی ئەوەی بەرهەمیان هێناوە دیاری بکەن. کرێکارانی ئەمریکا بەڕاست و چەپەوە پشتیوانی لە گرێبەستە بازرگانێکان ناکەن، پشتیوانی لە حکومەتی فیدراڵیش ناکەن کاتێك پارەیەکی زۆر دەخاتە خزمەتی ڕزگارکردنی بانکە گەورەکان و کۆمپانیا داراییەکانەوە بۆ ڕزگارکردنیان لە مایە پوچی، بەڵام گوێ بە کرێکاران نادرێت. هەتاوەکو کرێکارانی ژن و پیاویش بە زەحمەت گوێیان لێبگیرێت، کارکردن و ژیان و فۆرمەکانی کۆنتڕۆلکرندیان قورستر و توندوتیژتر دەبن لەلایەن ئەو دەوڵەتەی کە دەوڵەتی کۆمپانیاکانە.

ڕۆزا لە ناسیۆنازمیش باش تێگەشتبوو، زۆر زیاتر تێگەشتبوو لەوەی کە بەسەر لینیندا تێپەڕی، لە پێناسەکردنی ناسیۆنالیزمدا رۆزا دەڵێت” دروشمێکی پڕ لە هەرای بەتاڵی وردە بۆرجوازییە” کە کاری دابەشکردنی چینی کرێکارانی وڵاتێکە بەسەر نەتەوەی جیاوازدا، ئەمە بۆ خۆی ئامانجێکی بنەڕەتی چینی سەرمایەدارانە.
هەردوو پارتی (ئەمریکا) کۆماریەکان و دیموکراتەکان پێشبڕکێ دەکەن لەوەی کە کامیان نیشتمان پەروەرترن لەوی دیکەیان، دیارە دەزگا سەربازیەکان و ئاسایشی ناوخۆش بە بیانووی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و یاساوە بەربەست بۆ ئازادییە مەدەنیەکان درووست دەکەن. ئەم هەرایەش ڕەنگدانەوەی دەبێت لەسەر جەماوەر وەک دەبینین چۆن فاشیزم خۆی دەنوێنێ لە خۆپیشاندانەکانی لایەنگرانی (دۆناڵد تەرم)دا.
وەک ئەوەی ڕۆزا ئاماژەی پێداوە ” نەتەوەپەرستی هەمیشە ئامرازێکە لەلایەن بەرەی دژە شۆڕشەوە بەکار دەهێنرێت بۆ پەرتەوازەکردنی چینی کرێکار”.
پەتای ناسیونالیزم لەگەڵ سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی یەکەم دەرکەوت، پارتە لیبڕالەکانی ئەوروپا و تەنانەت پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیاش زۆر زوو تەسلیم بە باڵی ڕاست بوون لە ژێر ناوی بەرگریکردن لە نیشتمان، لە کاتێکدا بەرەی چەپ زۆر پێش ئەوە قسەی ڕۆشنیان هەبوو لەو بارەیەوە.

ڕۆزا ئەم بەلارێدانەی وەك نیشانەی ناپاکی و مایەپوچی لیبڕاڵیزم لە سیستەمی سەرمایەداری پێناسەکرد.
ئەو کاتەی شەڕ کۆتایی هات 11 ملیۆن سەرباز لەهەردوو لای بەرەی شەڕ کوژران کە زۆربەیان لە چینی کرێکاران بوون. سەرمایەداری لە ڕێی کوشتارەوە کەڵەکەی سەرمایەکەی دەکات، هیچ قازانج و ڕەوایەتییەکی بۆ چینی کرێکار پێنییە و نانێك کە پێیداون لە لولەی چەکەکانیانەوە بووە.
ڕۆزا باوەڕی بە لینین نەبوو لەسەر نوخبەی دیسپلینی شۆڕشگێر، ئەوەی لینین پێی دەوت ڤانگارد (شۆڕشگێڕی پێشکەوتوو)، هەروەها راشکاوانە ئیدانەی بەکارهێنانی تیرۆری دەکرد وەکو ئامرازێک بۆ شۆڕش، هۆشداریشیدا بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕانە بڕوای بە دیموکراسییەت نەبێت هەر زوو دەگۆڕێت بۆ دەسەڵاتێکی سەرکوتگەر.

ئەو باش لە لایەنەکانی جوڵەی شۆڕش تێگەشتبوو، سەبارەت بە هەڵچونی شۆرش وتی:” زۆر زەحمەتە هەر ئۆرگانێکی بزووتنەوەی پرۆلیتاریا بتوانێ پێشبینی ئەو هۆکار و هەلومەرجانە دیاری بکات کە دەبێت یان نەبێت بە هۆکاری تەقینەوەی شۆڕش.” لەبارەی ئەوانەشەوە کە لە قاڵبێکی ئایدۆلۆژیدان و لەو دۆگمەوە هەلومەرجەکان دەکەن یان لە ڕێگای هێزەوە رووداوەکان درووست دەکەن وەک ئیفلیج بوو بە ” کۆنسێپتێکی توندی میکانیکی بیرۆکرات” ئەژماری کردن.
شۆڕش لای ڕۆزا بەرهەمی خەباتی بەردەوامی جەماوەرە نەك ئەوەی بە هاندان درووست دەبێت و باش دەیزانی شۆرش قەوارەیەکی زیندووی هەیە و چوار چێوەکەی لە سەرەوە دانەڕێژراوە، بەڵکو لە ئاکامی چوونە سەرەوەی هۆشیاری لە خوارەوە دێت، ئەم هۆشیاریەش ساڵانێکی دەوێت بۆ ئەوەی درووست بێت. شۆڕشگێرەکان دەبوایە وەڵام بەو هەست و باوەرە چاوەڕواننەکراوانەی جەماوەر بدەنەوە کە لەسەردەمی شۆڕشدا تووشی دەبن.

لینین لە کاتی رابەریکردنی شۆرشی 1917ی ڕوسیادا لە زۆر کاتدا بۆ گرتنەدەستی دەسەڵاتی شۆڕشگێر گوێڕایەڵی ئامۆژگاریەکانی ڕۆزا بوو، دەستبەرداری بەشێك لە بیرو بۆچون و دەقە ئایدۆلۆژیەکانی خۆی بوو لە پێناو وەڵامدانەوە بە پێویستییەکانی ژیانی روسەکان لەسەروبەدنی شۆڕشدا، هەروەك ڕۆبەرت لووکەر لەوبارەیەوە نووسیویەتی: “لینین سەرباری خۆی لە ناخەوە لوکسبۆرگیست بوو”.
لە کۆتاییدا جەماوەر ڕادەپەرێت بەرامبەر بەم سیستمە بەسەرچووە کە نەک تەنیا لە هۆشیاریانەوە دەبێت لەسەر شۆڕش بەڵکو وەک ئەوەی رۆزا ئاماژەی پێداوە ڕێگایەکی تر نامێنێتەوە لە بەردەم جەماوەری خەڵك.
تەقینەوەی شۆڕش تەنیا بە کارکردنی شۆرشگێڕەکان بەدی نایەت بەڵکو ئەوە داخرانی ڕێگاکانی ئەم ڕژێمە کۆنەیەیە دواجار کڵپەی پێدەدات. ڕەنگە زۆرێك لە شۆڕشەکان سەرکەوتوو نەبن، بەڵام گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی لەگەڵ خۆیاندا درووست دەکەن.

سەبارەت بە شۆڕشی 1905ی ڕوسیا رۆزا وتی: “هیچ ئامادەکارییەکی پێش وەخت یان پلانێك لە ئارادا نەبوو ، چونکە پارتەکان ببون بە بەشێك لە هەڵچونە جەماوەریەکان، بەدەگمەن رابەر هەبوو پەلەی نەکردبێت لە دروشمەکانیاندا، شۆڕش لەسەر داواکاری ناکرێت و ئەمە کاری پارت نییە داوا بکات. ئەرکی ئێمە لە هەموو کاتێکدا ئەوەیە ڕاشکاوانە و بێترس بدوێین بۆ ئەوەی بتوانرێت بە ڕۆشنی کاریگەری هەبێت لەسەر گەل لە ساتەوەختە مێژوییەکاندا، تا بتوانرێت بانگەشەی بەرنامەی سیاسی بکرێت بۆ کارکردن و بەرزکردنەوەی ئەو دروشمانەی کە دەربڕی راستەقینەی هەلومەرجەکانن. نیگەرانی لە بارودۆخەکە و کەی بزوتنەوەی شۆڕشگێڕانەی جەماوەر رێچکەی خۆی بەرەو سەرەوە دەگرێت دەبێت بە دڵنیای و بە ئەمانەتەوە بۆ مێژوو بەجێبهێڵدرێت. خەڵکانێك پێیان وایە سۆسیالیزم وەک کروزانەوە وایە لە ناو دارستانێکدا، بەڵام ئەم مۆراڵەو ئەم ئەخلاقە سیاسیە لە کۆتایدا بەرهەمی خۆی هەیە ئەو کاتەی ساتەوەختە مێژووییەکە لە باردەبێت و زۆرینە گرنگی پێدەدات.”
من روماڵی هەواڵی زۆربەی ڕاپەرین و خۆپیشاندانەکانم کردوە لە جیهاندا و (وەک رۆژنامەنوسێک تیایاندا بەشدار بووم)، هەر لە یاخیبونەکانی 1980ی ناوەڕاستی ئەمریکای لاتینەوە تا ڕاپەرینەکانی فەلەستین ، شۆڕشی 1989ی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات، چیکسلۆفاکیا و ڕۆمانیا تا خۆپیشاندانەکانی سربیا کە سلۆبۆدان میلۆسۆڤیچی لە دەسەڵات هێنایە خوارێ.
هەموو ئەو ساتەوەختە مێژژوییانەی بینیومن، درووستی تێگەشتنی ڕۆزا لۆکسبۆرگی بۆ سەربەخۆبوونی شۆڕش پشتڕاستکردۆتەوە.

کۆمیتە مەرکەزی بەلشەفیەکان چونکە بێڕەحم و نهێنیکار و زۆر بەدیسپلین بوون، ئەمە وایکرد دژەشۆڕش دەسەڵات بگرێت و ئاواتی دیموکراسیانەی کرێکاران تێکبشکێنرێت، بەڵام لە راستیدا ئەم ناوەندانە بزوێنەری بنەڕەتی شۆڕش نین. لەگەڵ هەموو ئەو ئاژاوەو تێکشکانانەدا هێشتا شۆڕش بە زیندوێتی دەمێنێ و هیوای ژیانە چونکە دەتوانێت خەڵك لە خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات لە دەسەڵاتدارانی ناوەند بپارێزێت.

لە شوێنێکی تردا ڕۆزا لوکسمبۆرگ دەڵێت:” بەبێ هەڵبژاردنی گشتی، بێ ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی ڕادەربرین، بێ ئازادی کۆبونەوە، بێ ململانێی بۆچوونە جیاوازەکان، دام و دەزگا جەماوەریەکان ژیانیان تێدا نابێت و دەبن بە دەزگایەکی کاریکاتۆریانە و بیرۆکراتیەت وەک تاکە فاکتەر گەشەیان تیادا دەکات”.
ئاکامی شۆرش نەکردن لە بەرانبەر داسەپاندنی هەیمەنی کۆمپانیا گەورەکندا (corporatism) بۆ خۆی کارەساتە.
لێرەدا گرنگی ڕۆزا دەردەکەوێت کە ئاگاداریکردینەوە لە قەیرانەکاندا نوخبەی لیبراڵ دەبن بە دوژمنمان، هۆشداریدا بەرانبەر بە تیرۆر و توندوتیژی و هانیداین بۆ پارێزگاریکردن لە بنەما راستیەکانی دیموکراسیەت و دڵنیا بوون لەوەی کە ئەو هێزانە لەگەڵ خەڵك نین.
رۆزا لە مەترسی ئیمپریالیزم تێگەشتبوو، بە بیری هەموو ئەو سۆسیالیستانەی دەهێنایەوە کە بەدوای بنیادنانی سۆسیالیزمەوەن کە چۆن دەبێت دونیایەکی باشتر درووست بکەن، بەتایبەت بۆ چەوساوەکان، دەبێت دەست بەم ئەرکە مۆراڵییە نەگۆرانەوە بگرین وەکو ئەو لێیان تێگەشتبوو،ئەگەر سازش بکەین، هیوا لەناودەبەین.

—————————————–

سەرچاوە:
http://www.truthdig.com/

هەر کات دیبەیت و گفتوگۆ لەسەر تووندوتیژی دژی ژنان، بزووتنەوەی ژنان، ئازادی ژنان، تیرۆر، یاساکانی نایەکسانی جێندەری، ڕێپێوان و ناڕەزایەتی و،،هتد دێتە پێشەوە هەمیشە چەقی باسەکان لەسەر ژنان و ڕۆڵی ئەوان لە ڕووبەروبوونەوەدا دێتە بەر باس، ژنان چی بکەن، چۆن بینە مەیدان، ڕێکخراوەکانی ژنان، مانگرتن، ڕێپێوانی ژنان،،،هتد. بەڵام هەرگیز گفتوگۆ لەسەر ئەوە نیە پیاوان ئەبێت چی بکەن لە بابەتێکی گەورەو گرنگی کۆمەڵایەتیدا کە لە راستیدا پەیوەندی ڕاستەو خۆی بەوانەوە هەیە. ئەوە ڕاستە لیرەو لەوێ پیاوانێک هەن لە نووسەران سیاسەتمەدارو، بیرمەندو، تادەگات بە هونەرمەندو کەسایەتیەکان لە بوارە جیاجیاکاندا پشتیوانی بزووتنەوەی ژنان و بابەتی یەکسانی دەکەن، ئەوەش ڕاستە کە لە مێژوودا پیاوان پشتیوانیێکی گەورەی بزووتنەوەی یەکسانی جێندەری بوون، بەڵام باسەکە ئەوەیە کە لە ئاستی گشتی و کۆمەڵایەتیدا بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی لە ئارادا نیە کە هەست و کاردانەوەی پیاوان بجوڵێنێت لە ئاستێکی گشتی و کۆمەڵایەتیدا لە بەرامبەر بە تووندوتیژی دژی ژنان کە کاراترین کارکتەر پیاوە ڕۆڵی تیا دەبینێت. لەم بارەیەوە کۆمەڵگاکانی ئێمە واتە گۆمەڵگا ڕۆژهەڵاتیەکان بەتەواوی دوورن لەم جۆرە دیبەیتە، لە کۆمەڵگای خۆماندا لە بابەتەکانی بزووتنەوەی ژنان، ئەم باسە وونەو لە ئارادا نیە. هەندێک بەردەوام ئەڵێن( سیستمی سەرمایەداری چەوسانەوەی جێندەری دروست کردوەو سەرجاوەی تووندوتیژی و نایەکسانی جێندەریە و وە سیستمی سەرمایەداریە داری داری داوەتە دەست پیاوان تا ژنان بچەوسێنەوە)، بەڵام هەرگیز ئەو پرسیارە نایەتە پێشەوە بۆچی پیاوان لە وەها سیستمێکدا ئەو ڕۆڵەیان وەرگرتووەو قبوڵیان کردوە؟ پرسیارێکی تریش ئەوەیە سیستمی سەرمایەداری پەیامی ئاسمانیە یاخود داهێنانێکی مۆڤ خۆیەتی؟ بێگومان سیستمی سەرمایەداری بەرنامەی داڕێژراوی بیری چەوسێنەری مرۆڤە و لە باری جێندەرەوە بیرۆکەیەکی پیاوانەیەو هەموو جۆرەکانی جیاکاری و دیسکرمنەیشن
لە خۆ دەگرێت.Discrimination
گەر باس لە ڕۆڵی پیاوان بکرێت لە بابەتی توندوتیژی و نایەکسانی جێندەریدا ڕەنگە یەکسەر ئەو بەشەی پیاوان بێتە بەر پێش چاو کە توندوتیژی دەکەن، کە لە ڕستیدا بەشێکی تری گەورەی پیاوان هەن ئەو بەشەی پیاوان کە توندوتیژی بەکار ناهێنن بەڵام بێدەنگن لە .Men Silenceبەرامبەر کێشەکەدا
لە راستیدا بێدەنگی هۆکارێکە بۆ بەردەوامیدان بە کێشەکە. هەندێ جار بێدەنگی وا دەگەیەنێت وە یان باوەڕ بوونە بەوەی کە وایە توندووتیژی باش نیە، کارەساتە بەڵام سروشتی کۆمەڵگا وایە!!، لە هەندێ کەیسی تردا وا دەگەیەنێت کە بەڵێ پیاوان بۆیان هەیە تووندووتیژی بەرامبەر بە ژنان بەکار بهێنن. بەم شێوەیە قەبارەی پیاوانی بێدەنگ ڕووبەرێکی فراوانی گرتوەتەوە. ژمارەو گروپی بچوکی پیاوان هەن کە باوەڕیان وایە کێشەی ژنان کێشەی ژنان خۆیانەو جۆرێک لە هاوسۆزیان هەیە لەگەڵ کێشەکانی ژناندا ، بەڵام باوەڕیشیان بەوە هەیە کە پیاوان دەبێت پشتیوانیان بکەن بەڵام پشتیوانیەکەیان تەنها ووتەی سەر زاریانەو بێهەڵوێستن لە بەرامبەر بە کارەساتەکان، کە ئەمەش لە ڕاستیدا هەڵوێستێکی پاسڤانەیە. هەندێکی تر لە پیاوان ڕەنگە لە کۆڕو کۆبوونەوە کۆمەڵایەتیەکانیان لە شوێنی کارو لە ڕێکخراوو پارتە سیاسیەکانیان دەنگ هەڵبڕن و پشتیوانی ژنان بکەن، لە بەخشینی کۆمەک و یارمەتیدانی و هەندێ کاتیش لە بەڕیوەبردنی کاری ناوماڵ و سەرپەرشتی مناڵان بەشداری بکەن، ئەم بەشە لە پیاوان لە راستیدا مەبەستیان باشە بەڵام هێشتا کاریگەر نین، چونکە هێشتا گروپێک لە پیاوان یان جووڵانەوەو تێڕوانینێکی تەواو لە ئارادا نیە کە بەتەواوی بیسەلمێنێت کە جدین و بەڵێنیان داوە بۆ کارکردن بۆ کۆتایی هێنان بە توندوتیژی پیاوان لە دژی ژنان لە ئاستی گشتی و کۆمەڵایەتیدا.
ئەوەی کە بزووتنەوەی ژنان و یەکسانی جێندەری تایبەتە بە ژنان پیاوان سەقاڵ نین لەگەڵیدا لە ڕاستیدا ئەمە خاڵێکی لاوازی چوونە پێشەوەی ئەو بابەتەیە. لایەنە لاوازەکەی ئەوەیە کە ئەو بزووتنەوەیە نوێنەرایەتی تەنها بەشێکی کۆمەڵگا دەکات کە ژنانە. لەلایەکی تر
مۆنۆپۆلی یان کۆنترۆڵی پیاوان لە سیستم و کۆمەڵگادا، لە پەرلەمانەکان و، بوارە سیاسیەکان و، ڕێکراوەکان و، دامو دەزگا دەوڵەتیەکان و دامەزراوە ئابوری و ڕۆشنبیری و دینی و کەلتوریەکانو،،، ئەمانە وای کردوە کە هەمیشە دەنگی ژنان گرنگی کەمتری پێبدرێ و وەلابنرێ و سەر باری هەوڵ و تیکۆشانی زۆریان بەڵام کەم دەست کەوتن. هەر بەهۆی ئەم پێگە
کۆمەڵایەتیەوە کە پیاوان هەیانە ئەگەر کاردانەوەیەیان هەبێت و بێدەنگی بشکێنن لە بەرامبەر بە تووندووتیژی بەرامبەر ژنان ئەوا دەتوانن شان بەشان ژنان ئاڵوگۆڕی گەورە جێبخەن، هەر بۆیە نایەکسانی و کێشەی توندوتیژی بەرامبەر ژنان چەندە پەیوەندی بە پیاوانەوە هەیە، چارەسەر و کۆتایی پێهێنانیشی ئەوەندە پەیوەندی بەوانەوە هەیە. لێرەدا ڕەنگە بابەتی سەربەخۆیی بزووتنەوەی ژنان بێتە پێشەوە، سەربەخۆیی بزووتنەوەی ژنان مانای تایبەت و ڕەوایەتی خۆی هەیە، بەشداری پیاوان لەم بارەیەوە مانای ئەوە نیە بزووتنەوەی ژنان و ڕێکخراوەکانی ژنان کراوە بن بۆ پیاوانیش یان پیاوان بەهۆی پێگەی بەهێزی کۆمەڵایەتیانەوە کۆنترۆڵی ئەو مەیدانە بکەن، بەڵکو لێرەدا قسە لەسەر ڕۆڵ و بەشداری و تێوە گلانی پیاوانە لەگەڵ بابەتی ڕووبەروبونەوەی توندو تیژی و نایەکسانی جێندەری.
فیمینیزم لە کۆمەڵگا ڕۆژئاواییەکاندا ئەم ئاستەنگی و گرفتانەی هەبوەو هەیە، لە کەنەدا لە دوای کارەساتەکەی زانکۆی پۆلیتەکنیک کە بە کوشارەکەی مۆنتریال ناسراوە ساڵی ١٩٨٩ بابەتی وەستانەوە بە دژی توندوتیژی دژی ژنان بابەتێکی بەربڵاوو دیبەیتی زۆری لەسەر بڵاو بۆوە لە پەرلەمان و ناوەندە حکومیەکان و هەروەها لە کۆمەڵگەدا، دکتۆر مایکل کۆفمان دەڵێت لەو ڕۆژگارانەدا بوو دوان لە ژنە ئاکتڤیستە فیمنستەکان ئەو پرسیارەیان ڕووبەڕوکردینەوە “پیاوان لە کوێن؟” لەم سەرو بەندەدا مایکل کۆفمان و هاوەڵەکانی کە یەکێکیان جاک لەیتۆن بوو کەوتنە سەرو بەندی پێک هێنانی کەمپینی قردێلە سپیەکان وەک بزووتنەوەیەکی پیاوان بۆ شکاندنی بێدەنگی پیاوان و بەشداریکردنیان لە کۆتایی هێنان بە توندوتیژی دژی ژنان. هەروەها چەند ساڵیک دواتر لە ٢٠٠١ دا فرانک بێرد بە بیرۆکەی “خۆت بخەرە پێڵاوەکانی ئەوەوە” چالاکیەکی کۆمەڵایەتی بەڕێدەخات بۆ هۆشیاری دان و دژ وەستانەوە بە رامبەر بە توندو تیژی دژی ژنان. ئەوان وەختێک دەیانویست شان بەشانی ژنان لەو خەباتەدا بەشدار بن بۆ کۆتایی هێنان بە چەوسانەوەو توندوتیژی دژی ژنان ئەوەشیان بە تەواوەتی لە پێش چاو بوو کە ئەم کارەی ئەوان نەبێتە هۆی کۆنترۆڵکردنی بزووتنەوەو ڕێکخراوەکانی ژنان، ئەوان سەربەخۆیی و سەنگ وقورسایی ئەو بزووتنەوەیەیان لە پێش چاو بوو.
“کەمپینی قردێلە سپیەکان” و ڕێپیوانی “مایڵێک لە پێڵاوەکانی ژنێکدا ڕێ بکە” نموونەی دوو چالاکی و بەشدارکردنی بەهێزی پیاوانن بۆ کۆتای هێنان بە نایەکسانی جێندەری.

Walk a Mile in her Shoes
مایڵێک لە پێڵاوەکانی ئەودا ڕێ بکە

پەندێک هەیە لە زمانی ئینگلیزیدا ئەڵێت: “خۆت بخەرە پێڵاوەکانی ئەوەوە”
“Put Yourself in her/his Shoes”
واتە هەرگیز ناتوانیت لە ئەزموونی کەسێکی تر تێبگەیت ئەگەر لە پێڵاوەکانی ئەودا ڕێ نەکەیت. بە واتایەکی تر خۆت لە جێی ئەو دابنێ.
Walk a Mile in Her Shoes
“مایڵێک لە پێڵاوەکانی ژنێکدا ڕێ بکە ” گەورەترین چالاکی جیهانی پیاوانە بۆ کۆتایی هێنان بە توندو
تیژی پیاوان لە دژی ژنان، لاقەکردن، وە نایەکسانی جێندەری، ساڵانە ڕێپێوانێکی پیاوان ڕێکدەخات. لەم ڕێ ڕۆشتنەدا پیاوان بە پێڵاوی پاژنە بەرزی ژنانەوە بۆ دووری مایڵێک ڕێ دەکەن. ئامانج لەم چالاکیە بردنەسەری ئاستی هۆشیاری و ڕۆشنبیری گشتیە بە تایبەتی پیاوان و کوڕانی گەنج سەبارەت بە توندوتیژی دژی ژنان و نایەکسانی جێندەری. ئەم ڕێپێوانە چالاکیەکی سیاسی کۆمەڵایەتیە لە ئاستی گشتی و کۆمەڵگادا بەڕێوە دەچێت بۆ خوڵقاندنی ئەزموونێکی بەهێزو کارا کە ببێتە هۆی بردنە پێشەوەی بیرۆکەی یەکسانی ژن وپیاو، بردنەسەری ڕۆشنبیری تاکەکان لەو بارەیەوە، دواتریش پراکتیزەکردن لە ئاستی کۆماڵایەتی و سیاسیدا. هەروەها پەیامێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی گشتیە وە ئەزموونێکی کاریگەرە بۆ تێگەیتن لە توندوتیژی جێندەری و کار دەکات بۆ بەدەست هێنانی ئامانج و ستراتیجێکی بەهێز بۆ کۆتایی هێنان بە چەوسانەوەو نایەکسانی دژی ژنان.
فرانک بێرد، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە کالیفۆرنیا پێشنیاری ئەم چالاکیەی کرد بۆ “سەنتەری تراومای ڤالی” کە ئەو کاتە فرانک خۆی وەکو پارێزەرێکی کەیسەکانی لاقەکردن لەو سەنتەرە کاری دەکرد. ئەو کاتە ژنان سەبارەت بە قەیران و کێشەکانی لاقەکردن و دەست درێژی سێکسی بزووتنەوەیەکی سەرکەوتوویان بەڕێخست. فرانکیش پێی خۆش بوو پێیانەوە پەیوەست بێت. ئەو لە ساڵی ١٩٩٣ وە لەو سەنتەرە کاری دەکرد، هەوڵی ئەدا کە ژمارەو ڕۆڵی پیاوان زیاد بکات لە کار کردن بۆ کۆتایی هێنان بە توندوتیژی دژی ژنان لە لایەن پیاوانەوەو هەروەها کۆتایی هێنان بە نایەکسانی جێندەری.
فرانک ئەڵێت: “توندو تیژی لە دژی ژنان تەنها ژنان ئازار نادات، پیاوانیش نیگەران دەبن لەوەی کە ئەو ژنانەی خۆشیان دەوێن ڕووبەڕووی لاقەکردن بونەتەوە. پیاوان ئازار دەچێژن کاتێک ئەیانەوێت پەیوەندی ئەوینداری لەگەڵ ژنێک ببەستن کە لە ئەتمۆسفێرێکی ترس و گلەیی و بێباوەڕیدان. هەروەها دەڵێت هەمان ئەو توندوتیژیە کە ژنان دەکاتە ئامانج، پیاوانیش دەگرێتەوە، چونکە دەستدرێژی سێکسی ئامانجەکەی سێکس کردن نیە، بەڵکو ئامانجەکەی دەسەڵات، هێز، وە جەوسانەوەیە.”

فرانک یەکەم جار لەگەڵ گروپێکی بجووک لە پیاوان لە کالیفۆرنیا لە پارکێک کۆبوونەوەو بە پێڵاوی پاژنە بەرزی ژنانەوە دەسووڕانەوە بۆ جەند سەعاتێک، دواتر ئەم گروپە بجوکە بوو بە ڕێپیوانی دەیان هەزار کەسی بەشێوەیەکی بەرفراوان ناسرا. ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی کۆمەک بوو بۆ سەنتەرەکانی دەست درێژی سیکسی و شێڵتەرەکانی ژنان وهەروەها پرۆگرامی بردنەسەری ڕۆشبیری جێندەری و کەمکردنەوەی تاوانەکان لە دژی ژنان بوو.
دواتریش فرانک لە ساڵی ٢٠٠٧دا پرۆژەیەکی فراوانی هیومانیتریانی پێک هێنا بۆ گەشەپێدانی ئاشتی و ڕێگەگرتن لە توندو تیژی و هەروەها گەشەپیدانی پرۆژە کۆمەڵایەتیەکان.

فرانک بێرد داهێنەری “مایڵێک لە پێڵاوەکانی ئەودا ڕێ بکە”

کەمپینی قردێلە سپیەکان White Ribbon Campaign
دواتر ڕێپێوانی “مایڵێک لە پێڵاوەکانی ئەودا ڕێ بکە” بوو بەیەکێک لە چالاکیەکانی کەمپینی قردێلە سپیەکان. کەمپینی قردێلە سپیەکان گەورەترین بزووتنەوی ” White Ribbon Compiegne ”
جیهانی پیاوانە کە کاردەکات بۆ کۆتایی هێنان بە توندووتیژی دژی ژنان، و بردنەپێشەوەی یەکسانی جێندەری، و پەوەندی تەندرووست، وە هەروەها بەدەست هێنانی تێڕوانینێکی نوێ بۆ مانای پیاوەتی. ئەمان ڕەنگی سپیان هەڵبژارد وەک سیمبولی ئاشتی. ئەم کەمپینە لە ساڵی ١٩٩١ وە بۆ یەکەم جار لە کەنەدا لە لایەن چەند کەسێک لە شارەکانی تۆرۆنتۆ، ئۆتاواو، کینگستۆن دەست پێشخەری بۆکراوە. دکتۆر مایکل کۆفمان دامەزرێنەرو چالاکتیرن کەسی ئەم کەمپینەبووە وە هەروەها “جاک لەیتۆن” کە کەسایەتیەکی چەپ و سیاسەتمەدارێکی ناوداری کۆمەڵگای کەنەدی و شاری تۆرۆنتۆ بوو، هەروەها ڕۆن سلاسەر مامۆستای زانکۆ پشتیوان ویارمەتیدەرێکی باشی ئەو بوون لەو کاتەدا. بیرۆکەی پێکهێنانی بزووتنەوەیەکی ڕێکخراوی پیاوان و ئەم کەمپینە لە کاردانەوە بەرامبەر بە کارە تیرۆرستیەکەی ٦ی دیسەمبەری ساڵی ١٩٨٩ کە لەلایەن پیاوێکی ڕق هەڵگرتوو لە فیمینیزم بە ناوی مارک لیپین بە چەک و چەقۆی دەستیەوە دەچێتە زانکۆی ئیکۆل پۆلیتەکنیک مۆنتریاڵ/ کەنەدا و
Ecole Polytechnique in Montreal/ Canada
لەوێ لە کۆلیژی ئەندازیاری ١٤ خویندکاری کچ تیرۆر دەکات ١٣ی تر بریندار دەکات لە ماوەی تەنها ٢٠ خوولەکدا. کە دواتر پەرلەمانی کەنەدا لە ساڵی ١٩٩١دا ئەم ڕۆژەی بە ڕۆژی نەتەوەیی یادکردنەوەو هەروەها ڕوبەڕوو بونەوەی توندو تیژی دژی ژنان لە کەنەدا بە فەرمی ناساند. کەمپینی قردێلە سپیەکان ٢ ساڵ دواتر لە مانگی نۆڤەمبەری ١٩٩١ لە دەوروبەری ڕۆژی نیونەتەویی بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بە فەرمی ناسراوە، پێک هات. لەو کاتەوە ئەو ڕێکخراوە داوایان لە پیاوان کرد کە قردێلەی سپی بپۆشن وەک بەڵێن دانێک کە هەرگیز توندوو تیژی بەرامبەر ژنان نەکەن و قبوڵیشی نەکەن، یان بێدەنگ نەبن لەبەرامبەریدا. قردێلە سپیەکان پرۆژەیەکی بردنەپێشەوەی ڕۆشنبیری و هۆشیاری گشتیە گرنگی دەدات بە بەشداریکردن و ڕۆڵی پێاوان و کوڕانی گەنج داوایان لێ دەکات کە بیر لە هەڵسو کەوت و خووڕەوشتیان بکەنەوەو پێداچوونەوە لەم بارەیەوە بکەنەوەو لەگەڵ پیاوانی ترو هاوەڵەکانیان قسە بکەن بۆ ڕووبەروبونەوەی هەر جۆرە توندوتیژییەک بەرامبەر بە ژنان .
مێژووی کوشتارەکەی مۆنتریال و مێژووی دامەزراندنی کەمپینی قردێلە سپیەکان وە هەروەها ١٠ی دیسەمبەر کە ڕۆژی نێونەتەوەیی مافەکانی مرۆڤە لە مێژوودا بە جۆرێک لە جۆرەکان بە ٢٥ی نۆڤەمبەر ڕۆژی نێونەتەوەی بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان بەستراوەتەوە کە لە ڕاستیدا ٢٥ی نۆڤەمبەر مێژووی تیرۆرکردنی ٣ ژنی سایەتمەدار کە هەرسێکیان خووشک بوون لە ووڵاتی جمهوری دۆمەنیکان ساڵی ١٩٦٠، ئەو سێ ژنە سیاسەتمەدارە خەباتیان دەکرد لە دژی دەسەڵاتی دکتاتۆری “ڕافایل ترۆجیلۆ” کە فەرمانی تیرۆرەکەش لەلایەن دکتاتۆر خۆیەوە دەرچووبوو، هەروەها ڕۆژی راگەیاندنی قردێلە سپیەکانە بۆیە لە کەنەدا ٢٥ی نۆڤەمبەر تا ١٠ دیسەمبەر بە ١٦ ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان ناودەبرێت و لەو ماوەیەدا چالاکیەکان بەردوەوام دەبێت.

مایکڵ کۆفمان دامەزرێنەری “کەمپینی قردێلە سپیەکان”

کەمپینی قردێلە سپیەکان هەوڵ دەدەن بۆ دۆزینەوەی هۆو ڕیشەی نایەکسانی و تووندوتیژی جێندەری و بەدیهێنانی ئاڵوگۆڕێکی فەرهەنگی کە یارمەتیدەر بێت بۆ بەدیهێنانی دواڕۆژێکی بێ توندوتیژی و چەوسانەوە. وە پێیان وایە کە پیاو بەشێکە لە چارەسەرەکان و هەروەها بەشێکە لە بەدیهێنانی ئایندەیەکی ئارام و یەکسان بۆ گشت مرۆڤەکان.ئەوان کار دەکەن لە ڕێگەی ڕۆشنبیری و بردنەسەری هۆشیاری گشتی، دەستڕاگەیشتن، یارمەتی تەکنیکی، سەرخستنی توانایی، هاوکاری و هەروەها دامەزراندنی ئامرازو ستراتیجی درووست، وە کاردەکەن وەک نموونەیەکی پۆزەتیف بەرامبەر بە تێگەیشتنە نێگەتف و دواکەوتووەکان لە بارەی پیاوەتیەوە، دەیانەوێت کار بکەن لەسەر پیاوان بۆ دەستگرتن بەو توانا گەورەیەوە کە هەیانە بۆ ئاڵوگۆڕێکی پۆزەتیف.
سەرچاوەو بڵاوکراوەکانی ئەم ڕێکخراوە بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە کچان و کوران سوودی گەورەی لێ ببینن. لە ماوەی ٢٥ ساڵ کارکردنی ئەم ڕێکخراوەدا، ئەجێنداو ئامرازەکانی قردێلە سپیەکان لەلایەن سەدان هەزار مامۆستاو قوتابیەوە لە سەرتاسەری ئەمریکای باکوردا بەکار دەهینرێت لە پرۆسەکانی خویندن و لە ناو پۆلەکان و زانکۆو قوتبخانەکاندا سوودیان لیوەردەگیرێت بۆ بردنە پیشەوەی بیرۆکەی یەکسانی جێندەری و دامەزراندنی پەیوەندی تەندروستی نێوان ژن و پیاو. بەم شێوەیە کەمپینی قردێلە سپیەکان لەلایە وەک دکتۆر مایکل دەڵێت لە ساڵی یەکەمیدا لەلایەن سەدان هەزار پیاوو کوڕی گەنجەوە پێشوازی لێکراو دواتریشبە ووڵاتانی ئەوروپاو ئوسترالیاو هەندێک لە ووڵاتانی ئاسیادا بڵاو دەبێتەوەو تا ئێستا توانیویانە لە ٦٠ ووڵاتی جیهاندا بڵاو ببنەوە، کە بەهێزترینیان کەنەدا و ئوسترالیاو، بەریتانیایە. وە لە هەندێ ووڵات دا ٢٥ی نۆڤەمبەر بە ڕۆژی قردێلە سپیەکان ناسراوە.

جاک لەیتۆن”١٩٥٠-٢٠١١” سیمایەکی ناسراوو سیاسەتمەدارێکی چەپی کەنەدی، یارمەتیدەرێکی سەرەکی دامەزراندنی کەمپینی قردێلە سپیەکان بوو
Jack Layton “1950-2011”New Democrat Party/NDP Leader
One of the co-founder of White Ribbon Compiegne

——————————————————————————–

سەرچاوەکان:
http://www.michaelkaufman.com/wp-content/uploads/2008/12/The-Day-the-White-Ribbon-Campaign-Changed-the-Game.pdf
The Day the White Ribbon Campaign Changed the Game: A New Direction in Working to Engage Men and Boys Michael Kaufman, Ph.D.
http://michaelkaufman.com/ Men and Gender Equality
http://www.walkamileinhershoes.org/
https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89cole_Polytechnique_massacre

http://www.biography.com/people/marc-lepine-235980#profile
http://www.history.com/this-day-in-history/international-day-to-eliminate-violence-against-women
http://tcfv.org/pdf/mensguide/EngagingMenandBoys.pdf

وتو ویژی مه هدی حوسه ینی له گه ل نادر عه بدول حه مید _هه لسوراوی کمونیست له کوردستانی عیراق سه با ره ت به :
بارو دوخی کوردستانی عیراق و به دیلی چه پ

ئارگیومێنت لەگەڵ حەماقەتەکانی ناسیۆنالیزمدا، بەتایبەتیی ناسیۆنالیزمی نەژادیی -کوردیی، ماندووبوون، ئەرک و توانایەکی سەرسوڕهێنەری دەوێت. لەسەروو هەمووشیانەوە، جەرائەتی دەوێت، جەرائەتێک کە تەحەدای هەژموونی هەشتا بۆ نەوەت ساڵ لە قوڕوچڵپاو، لە گەناوی ئەم فاشیزمە کولتووریی و کۆمەڵایەتییە بکات کە کوردایەتیی و مونەوەرەکانی ( لە سیاسیی و لە شاعیرەکان) بەدرێژایی ئەو مێژووە، تەخشانیان کردووە. ئێستاش، کۆمەڵێ ئەکادیمیست کە ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیزم، لە مرۆڤبوونی خستوون، بەهۆی رانتی نەوتەوە یان بەهۆی فاشیزمی جەهلەوە، چاویان سوور بووە، بە راستەوخۆ و بەناڕاستەوخۆ( بەنەیارەکانی پارتییشەوە)، خزمەتی پرۆژە فاشییەکەی ئەردۆغان و پارتیی ( دەوڵەتی کوردیی بەڕێوەیە) دەکەن. راستییەکەی شەڕکردن لەگەڵ وەهمەکانی دەوڵەتی کوردیی و فشقیاتی ریفراندۆم و درۆودەلەسەکانی کوردایەتیی، بۆ شەڕی زۆرینەی عەوام و زۆرینەی نوخبەکانی کورد( لە هەردوو کوردستانی عێراق و ئێراندا) راتدەکێشێت.

هاوکات، دەبێ شەڕی کولتووری زاڵی سیاسیی، ئەدەبییاتی سیاسیی کوردایەتیی و وڕێنەی ئەو مێنتاڵیتییە شاعیرانەیە بکەیت کە باوەڕی هەر بە ببڕە و بە بکوژە هەیە، باوەڕی بە نەژادی خاوێنی کورد و پیسیی هەموو نەژادەکانی تر هەیە، باوەڕی بە مەعصومییەت و رەوایی هەموو سیاسییەکان و نوخبەکانی کورد هەیە و هەموو دونیا و چواردەوری گەلی کورد، بەئەهەریمەن دەزانێت. لەسەروو هەموو ئەمانەشەوە، دەبێ شەڕی میلیاردێرەکانی کوردایەتیی، چەتەکانی دەوڵەتی کوردیی و ناسیۆنالیزمی ئەو ئەکادیمیستە هەرزەکارە سایبەرانە( cyber) بکەیت کە لەهەندەران و لە کوردستانەوە، بە هۆی رانت و بەرژەوەندییەوە بێت یان بەهۆی حەماقەتی کولتووریی و فاشیزمی سیاسییەوە بێت، تەغذییەی ئەم جۆرە فاشیزمە “سیاسیی، ئابووریی و ئایدیۆلۆژیی”ە دەکەن. سەرەنجامیش، دەبێ شەڕی ئەو فاشیزمە کولتووریی و فاشیزمە سیاسییەی هەموو ئەو ئەکادیمیستە بێ فیکر و نووسەرە جاهیلانە بکەیت کە دەڵێن” دەوڵەتی کوردیی، خەونی زۆرینەی خەڵکی کوردستانە”! بەدەرلەوەی کوردستان، وەکو پارچەیەکی سەرتاسەریی سەیر دەکەن، یان لای کەم مەبەستیان لە کوردستانی ئێستای عێراقە؟، ئەمەیان مەگەر هەر ناسیۆنالیستە سایکۆپاثە psychopathic نێرجسییە کوردەکان، بیزانن؟

ئەلێکساندر سێلیڤانۆڤ( پسپۆر لە کێشە نێودەوڵەتییەکاندا) بۆچوونی لەسەر فاشیزم, بەمشێوەیەیە” گەنجەکان، رۆمانتیکانە تێی دەڕوانن، هیچی ئەوتۆی لەبارەوە نازانن، وەکو تەصەوفی سیاسیی سەیری دەکەن، بەلایانەوە شتێکی باشە، سیمۆڵیزمی تێدا دەبیننەوە، بەڵام لایەنە رەش و قەترانییەکەی، دۆزەخە ترسناکەکەی ئەودیو سنوورەکانی فاشیزم، نابینن”. ئێستا، هەمان بۆچوونی سێلیڤانۆڤ، وەکو کاڵا بە باڵای زۆربەی نووسەران و نوخبەی کوردییدا ببڕە، بە قولانج کەم و زیادی نییە. بەشێکی زۆری ئەوانەی داوای دەوڵەتی کوردیی، دەوڵەتی نەژادیی یان دەوڵەتی نەتەوەیی دەکەن، تەنیا لایەنە پۆزەتیڤ و عیرفانییەکانی دەبینن، لایەنە نێگەتیڤەکەی، فاشیزمە سیاسیی و فاشیزمە ئابوورییەکەی فەرامۆش دەکەن، یان عەقڵیان پێی ناشکێ. ئەوە، کارەساتە ئابووریی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەم فاشیزمە ئایدیۆلۆژیی و بیزنسە سیاسییە هەر مەپرسە کە من, فاشیزمی ئابووریی کوردایەتیی، پێدەڵێم. ئەمجۆرە لە نوخبە نەتەوەییەکان و فاشیستە نەژادییەکان، لەناو سیاسییەکان و ئەوانەی لە رەهەندە ئەکادیمیی و کولتوورییەکاندا کار دەکەن، توانای ئەوەیان هەیە، گەنجانێکی زۆر تووشی ئەم طاعونە کولتووریی و سیاسییانە بکەن و گەنجەکانیش وەکو سێلیڤانۆڤ پێیوایە، سیمبۆڵیزم لەمانەدا دەبیننەوە و دوای هەڵای فەخفەخە و کاریزمای وەهمیی دەکەون.

دەوڵەتی نەتەوەیی بە میثۆد و باکگراوندە نەژادییەکەی، هیچ گومانێک هەڵناگرێت ، بەرەو فاشیزم دەڕوات! ئەو پرۆسێسی دەوڵەتی نەتەوەییەی لە گەڵ دروستبوونی ناسیۆنالیزمەوە لە ئەوروپاوە سەری هەڵدا، لە زۆر شوێنی دونیا ئەو دەوڵەتە نەتەوەییە-نەژادییانە، بەرەو دەوڵەتی نیشتمانیی, وەرچەرخاون. گڵۆباڵیزم و مۆدێرنیزم، کۆچی سەرتاپاگیر لەنێوان وڵاتەکاندا و تێکەڵبوونی نەژاد و نەتەوەکان، کەم تا زۆر، دەوڵەتی نەژادیی و نەتەوەیی، کاڵ کردووەتەوە. دەوڵەتی نیشتمانیی و دەوڵەتی هاووڵاتیی، بە مەبنای پێکەوەژیان, فرە کولتووریی، فرە دینیی، فرە نەژادیی و …فرە جڤاکیی جێگەی دەوڵەتە نەژادپەرستەکانی جاران کە دەوڵەتی نەتەوەییان پێدەگوترا، گرتووەتەوە. دیارە لێرەو لەوێ، بەتایبەتیی لە جیهانی عەرەبیی، ئیسلامیی، هەندێ وڵاتی ئەفریقا، ئاسیا و رۆژهەڵاتی ناویندا، ئەم جۆرە فاشیزمەی دەوڵەتی نەتەوەیی، هێشتا ماوە. دەوڵەتی نەژادیی تورکیا، دەوڵەتی نەژادیی –عوروبیی عێراق و سوریا، هەرسێکیان کەم تا زۆر، سەریان لە کوانووەکانی فاشیزمەوە، دەرهەق بەگەلی کورد دەرهێنا. دیارە، فاشیزمی تورکیی لە تورکیا و فاشیزمی عوروبیی لە عێراق، ئەم سەرمەشقەیان بەتەواویی دژی ئیرادەی سیاسیی گەلی کورد و کێشە سیاسییەکەی، بە ئەنجام گەیاند. لە عێراقدا، هەرچەندە فاشیزمی عەرەبیی و ناسیۆنالیزمی عەرەبیی و تا رادەیەکیش پانعەرەبیزم، رۆڵی بەرچاویان لە کەمپەینەکانی ئەنفال و ژاربارانکردنی شارۆچکەو گوندەکانی کوردستاندا هەبوو، بەڵام بەشێکی بەرچاو لەم وەحشییەتەی عوروبە و ناسیۆنالیزمی عەرەبیی-بەعثیی، بەرتەکی فاشیزمی کوردایەتیی و عەمالەتی کوردایەتیی بوو( ئەوکات بۆ ئێرانی شاهەنشاهیی و ئێرانی ئیسلامیی-شیعیی).

بۆچوونێک هەیە لەسەر پێوەندیی هەیمەنەت( هەژموونگەریی ) و فاشیزم، بەناوی موسۆلینی(Mussolini )ەوە، بە هەڵە و بە سایبەریی تۆمارکراوە. بۆچوونەکە بۆ ئارگیومێنتی کۆمەڵێ ئیکۆنۆمیستی فاشییەکان دەگەڕێتەوە و پێوەندیی بە موسۆلینییەوە نییە. بۆچوونە نەزانراوە ئابوورییەکە دەڵێ” دروستتر و گونجاوترە بە فاشیزم بگوترێ کۆپرەتیزم Corporatism، لە کاتێکدا، فاشیزم، تێکهەڵکێشییەکە لە نێوان دەوڵەت و کۆمپانیا زەبەلاحەکاندا”. ئەم دۆخی کۆپرەتیزمەی کوردایەتیی، ئەگەر بە هەلومەرجە سیاسیی و ئابوورییەکەی هەرێم، بەراوردی بکەیت، صەد لە صەد، ئەو فاشیزمە ئابوورییەی کوردایەتیی و ئەو ناسیۆنالیزمە نەژادییەی دەوڵەتی کوردییە کە زۆرجار جەختم لێکردووەتەوە. کۆمەڵێ چەتە و مافیای سەردەمی تەمەڕودی شاخ کە ناویان ناوە شۆڕش و قسەی قۆڕی کوردایەتیی، تەواوی جومگە سیاسیی، ئابووریی و دیپلۆماسییەکانی ئەو حکومەتە جەردەیەی هەرێمی کوردستانیان قۆرغ کردووە و لەنێوان دوو حیزبی میلیشیایی و چەتەگەرییدا، وەکو برا گەورە و برا بچووک، بەشیان کردووە. ئەم کۆپرەتیزمەی پارتیی و یەکێتیی، ئەم کۆپرەتیزمەی عەصابە نەتەوەیی و میلیشیاکانی کوردایەتیی،لە هەموو دونیای لیبراڵیزم و ئابووریی سەرمایەدارییدا وێنەی لە دڕندایەتیی و بێئەخلاقیی( نامۆراڵیی)دا نییە. بەلەبری دانانی ماتماتیکییش بێت، کۆپرەتیزمی دەوڵەتی کوردیی و فاشیزمی کوردایەتیی، هاوواتا، هاوکار و مانیفێستی یەکترن.

فاشیزمی کوردایەتیی، لەسەر کۆنسێپتگیریی(conceptualise) دەوڵەتی نەتەوەیی( نەیشن ستەیت) بە دروشمە بریقەدارەکانی resplendently و بە بەنجە ئیستیحمارییە کولتووریی و سیاسییەکانی، بەناوی خاکی باووباپیرانی کوردەوە ( Kurdish Fatherland)، شەرعییەتی مافیایی و میلیشیایی خۆی لەو هەموو حەماقەت، ئیستیحمارییە سیاسیی و کولتوورییە وەرگرتووە. لێرەشەوە، کۆپرەتیزمێکی زۆر وەحشییانەی بەسەر ژیان و گوزەرانی خەڵکی کورستاندا سەپاندووە. لەبەرامبەردا، هێشتا دەیان نووسەر و ئەوە دەعبایانەی پێیان دەگوترێ”رۆشنبیر” ، بێشەرمانە و جاهیلانە، غازاتی ئەوە بەردەدەن کە”دەوڵەتی کوردیی، خەونی هەموو کوردێکە، یان خەونی هەموو خەڵکی کوردستانە”! ئەم نەتەوە ئۆرگانییە Organic nation، ئەم رۆحە سیاسییە political ethos، ئەم خورافاتە ئایدیۆلۆژییە و ئەم نەشئە ناسیۆنالیستییە، بە ئاسمانی فەنتازیا نەژادییەکانیاندا، باڵیان پێدەگرێت و ئەوەندە بەرز دەبنەوە کە هیچ جیاوازییەک نابینن و هیچ بەربەرستێک، بەر بە خولیای حەزە ئایدیۆلۆژییەکانی ئەوان ناگرێت. لێرەوەیە کە سەریان بە فاشیزم گەرم دەبێت و ئازادیی و رای پێچەوانە،لای ئەم جۆرە ناسیۆنالیست و فاشیستانە، لای ئەم ئەکادیمیستە نەتەوەیی و ئەم رۆشنبیرە رەیعییانە، مانایەکی نامێنێتەوە.

ئەم نەتەوە ئۆرگانییە، لە زمانی مایکڵ مان( Mann ) ەوە لە کتێبەکەیدا( فاشیستەکان- Fascists ) کە ئەو بە سۆسیۆلۆجیای فاشیزم ناوی دەبات، پێیوایە کە چوار سەرچاوەی سەرەکیی لە دەسەڵاتی کۆمەڵایەتیی ( Social power) لە ناو جڤاکە مرۆییەکاندا، کایە ( ئایدیۆلۆژیی، ئابووریی، عەسکەریی و سیاسیی)ەکان لەخۆدەگرن. هەروەها باوەڕی وایە بۆ ئەوەی فاشیزمی ئابووریی لە کۆمەڵگەدا جێکەوت بکەیت، پێویستت بەو چوار دەسەڵاتە کۆمەڵایەتییە دەبێت. بەتایبەتتریش کایەی ئایدیۆلۆژیی لەرێگەی کۆنترۆڵکردنی سیستەمی پڕوپاگەندەوە، کۆنترۆڵی تەواوی بەرهەمهێنان ،بازاڕ و بژێویی، وەکو کایەی ئابووریی، کۆنترۆڵی دەسگا عەسکەریی و ئەمنییەکان و دواهەمینیش وەکو کایەی سیاسیی، کۆنترۆڵی ئینستیتیوتە سیاسیی و دیپلۆماسییە لۆکاڵیی و ناوچەییەکان، دەگرێتەوە( Mann, 2004,pp5-9). ئەم کتێبە لە زانکۆی کامبریج، چاپکراوە، خوێنەر، بەئاسانیی لە نێتەوە، پێیدەگات.

باوەڕ ناکەم، فاشیزمی کوردایەتیی، هەر چوار کایەکەی لە فاشیزمەکەی موسۆلینی، باشتر کۆنترۆڵ نەکردبێت. لەهەمووشیان مەترسییدارتر، فاشیزمە ئابوورییە چەتەگەرییەکەی کوردایەتیی و فاشیزمە ئابوورییە قاچاغەکەیەتی کە کۆمەڵانی خەڵکی کورستانی پێ تەعذیب دەدات و مرۆڤی کوردی هێناوەتە ئاستێکی ئەوەندە نزمەوە کە دەبێت چاوی لەدەست و مەکرەمەی قائیدە دز و فاشیستەکانی کوردایەتیی بێت.مرۆڤی کورد، دەبێ چاوی لەوە بێت مەرحەمەتی پێبکەن و موچەی سێ چوار مانگ پێشتری ، بە یەک لەسەر سێی موچەکەی خۆی، بۆ دابین بکەن. بۆ ئەوەی باسەکە بە سەردێڕو مەغزای ئەم وتارەوە گرێ بدەینەوە، باس لە مۆبی نوخبە فاشیستەکانی کورد، لە مۆبی نەتەوەپەرستەکانی کورد و ئەو ئەکادیمیستە نەژادپەرست و فاشیستانە دەکەم کە وێڕای ئەوەی لەگەڵ دەسەڵاتە حیزبیی و شێخنشینییەکەی پارتییدا ناکۆکن، بەڵام بەهۆی جەهل و حەماقەتەوە بێت، یان بەهۆی بەرژەوەندیی و بەیعەتدانەوە بێت، هەموو ئۆتۆمبیلە سیاسیی و فیکرییەکانیان، مەکینەکەی مەسعود بارزانییان لەسەرە و تەنیا بۆدییەکەیان جیاوازە.

لەسەر ئەرضی واقیعیش، هەموویان خزمەت بە فاشیزمی کوردایەتیی دەکەن. راستییەکەی مێنتاڵیتیی و تێگەیشتنی بارزانیی بۆ دەوڵەتی کوردیی، دروستترە تا ئەم ئەکادیمیستە هەزیلە ئۆپۆزیسیۆنانە، چونکە لای کەم بارزانیی و پارتیی دەزانن چۆن بیزنس بەم کارتە نەتەوەییانەوە بکەن؟ دەزانن، کۆپرەتیزمی کوردایەتیی و موشتەقاتەکانی( ریفراندۆم و دەوڵەتی کوردیی ) چۆن بەگەڕ بخەن بۆ ئەوەی ساڵانە چەندین میلیارد دۆلار قازانج بکەن ؟ هەروەها، دەشزانن چۆن هەلەکەسەما( بەزمانی شەعبیی) بەم ئەکادیمیستە ئەکت ناسیۆنالیست و مەغز فاشیستانە بکەن؟ ئەم بەراوردکارییە لەنێوان دەعباکانی” رۆشنبیران”ی کوردستانی عێراق( بەوانەی هەندەرانیشەوە) و صاڵیح موسلیم، لە کوردستانی سوریا دەکەم.

بەشێک لەم نەدیی بەدییەی ئەکادیمیست و نوخبانەی هەرێم، بەشێک لەم ناسیۆنالیستە فشەکار و نوخبە پۆپۆلیستانە، دەتوانن بڵێن صاڵیح موسلیم، ئاستی خوێنەوارییەکەی زۆر نییە، ئەکادیمیی نەیخوێندووە! توێژینەوەی نەکردووە، سەر بەنەوەی کۆنە و …دەیان خۆهەڵکێشانی تر. فەرموون بەراوردی ئەم دوو هەڵوێستە بکەن، بەڵام کاژی ناسیۆنالیزمت فڕێ نەدابێت، کاژی تەقدیسکردنی نەژادی کوردت فڕێ نەدابێت و مەغزت بە نەخۆشیی ناسیۆنالیزم، ئالوودە بووبێت و لە ئیستیحماری کوردایەتییدا، خۆت بگەوزێنیت و کەرەکەری دەوڵەتی کوردیی، بەری نەدابێتی، لەم بەراوردکارییە تێناگەیت. ئەوە وێڕای ئەوەی تۆلێرانسی فیکریی، جورئەتی سیاسیی، عەقڵانییبوون و واقیعییبوونیشی دەوێت.

سەرەتای سێپتێمبەری ٢٠١٦، صاڵح موسلیم لە ئەڵمانیا لە شاری Koln، لەناو ئاپۆڕەیەکی گەورەی جەماوەرییدا، بە سێ زمان( کوردیی، عەرەبیی وتورکیی) گوتاری دا. لەو وتارەدا بەئاشکرا، بەوپەڕی شەفافییەتەوە، روو بە میدیاکان، روو بە رای گشتیی کورد و جیهان، رایگەیاند ئەوان، وەکو کوردەکانی سوریا، پرۆژەی ئینفیصاڵییان( جوداخوازیی) نییە. ئەو بە ئاشکرا و بەوپەڕی جورئەتی سیاسییەوە دەڵێ با عەرەبەکان لە ئێمە نەترسێن، ئێمە ئینفیصاڵیی نیین. هەروەها دەڵێ، ئێمە دەمانەوێ گەلی کورد و گەلانی ناوچەکەش ئازاد بن، ئێمە دەمانەوێ لە چوارچێوەی پرۆسێسێکی دیمۆکراتییدا، هەموومان ئازاد بین. ئێمە داکۆکیی لە مافی مرۆڤ دەکەین و داوای برایەتیی گەلان و پێکەوەژیان دەکەین. ناوەڕۆکی قسەکانی بەهەر سێ زمانەکە، یەکجۆر بوو. بە پێچەوانەی میدیای فاشیزمی کوردایەتییەوە، هەمیشە کۆنتێکستە کوردییەکان، لە تەرجەمەی زمانە بیانییەکان، جودان. بۆ عەوامی کورد شتێک دەڵێن و بۆ میدیا ئیقلیمیی و جیهانییەکانیش شتێکی تر دەڵێن.

بەو حوکمەی لەسەر ناسیۆنالیزمی کوردیی و دەوڵەتی کوردیی، زۆر دەنووسم، گەنجێک، دێڕێکی بۆم نووسیبوو، بەمشێوەیە” دیارە ئەوانەی بەردەوام دەڵێن، دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو کوردێکە، ئێمە بە غەیرە کورد دەزانن!”. ئەگەر بێیت باکگراوندە فیکریی، مەعریفیی، ئینسانیی و سیاسییەکەی پشت ئەو رستەیە بخوێننەوە، ئەوکات تێدەگەن، بۆچی دەڵێم هەموو ئەوانەی لەگەڵ ئەو دەربڕینەدان” دەوڵەتی کوردیی، خەونی هەموو کورێکە”، جۆرێک لە فاشیزمی جەهل و حەماقەتی سیاسییان تێدایە؟ ئەوسا تێدەگەن کە بوختان ناکەم، کاتێ دەڵێم، سەرەڕای ئەوەی بەشی هەرە زۆری ئەم ئەکادیمیست و نوخبانەی نەیاری دەسەڵاتی پارتیین، بەڵام هەموویان هەمان مەغز و هەمان مەکینەی مەسعودبارزانییان لەسەرە و هەموویان لە ژێر زەبرە سیاسیی، کولتووریی و ئایدیۆلۆژییەکانی دەوڵەتی کوردیی و ریفراندۆمی ساختە و بیزنسی چەتەگەریی( ئابووریی سەربەخۆ)دا، بە قولانج جیاوازتر لە کادیرە موحەسەنەکانی پارتیی، بیر ناکەنەوە.

ئێستا با بۆ مەغزای پشت ئەم رستەیە( ئێمە بە غەیرە کورد، دەزانن) بگەڕێینەوە! کاتێ ئەم جۆرە نوخبانە ، نۆکاوی کوردایەتیی زۆر دەخۆن ، بەردەوام غازاتی ئەوە بەر دەدەن و دەڵێن” دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو خەڵکی کوردستانە”. ئایا چەند لەگەڵ واقیعی سیاسیی و جیۆگرافیای کوردستان و ژمارەی کوردیشدا یەک دەگرێتەوە؟ ئەگەر لە کوردستانی عێراقەوە، سەیری بکەین، دەیان هەزار، بگرە صەدان هەزار کەس، لە چەشنی کامیار سابیر نابینن کە جڕت بۆ دەوڵەتی کوردیی رادەکێشن و قەشمەریی بەناسیۆنالیزمی نەوت و سەگوەڕی ریفڕاندۆم و هەموو ئیستیحمارییەکانی کوردایەتیی دەکەن؟ نیو میلیۆن گەنج نابینن کە هەموو خوزیعبەلاتەکانی کوردایەتیی، بەر نوکە شەق دەدەن! دوو میلیۆن خەڵکی هەژار و کەم دەرامەت نابینن کە هەموو “کەرەکەر”ییەکانی دەوڵەتی کوردیی، بە قوربانی ژیانێکی باشتر، ئازادتر وبەکەرامەتتر، دەکەن؟

ئەگەر لە ئاستی پارچەکانی تری کوردستانیشدا سەیری بکەیت، زۆرینەی رەهای کوردی کوردستانی تورکیا و سوریا، لە ئەتمۆسفیری سیاسیی و فیکریی پەکەکەدایە و ئەوانیش بەئاشکرا دەوڵەتی نەتەوەییان بەر نەفرەت داوە، بە دەوڵەتی دزەکانی کوردایەتییشەوە( دەوڵەتی کوردیی). کوردەکانی سوریا، جگە لە ژمارەیەکی زۆر کەم نەبێت کە مورتەزیقەی موئەسەسەی کوردایەتیی هەرێمن، بە شەفافیی و بە عەقڵانییەوە، نەفرەتیان لە دەوڵەتی کوردیی و ئیستیحمارییەکانی کردووە. لە کوردستانی تورکیاشدا، بەهۆی هەژموونی فیکریی و سیاسیی پەکەکەوە، میز بە دەوڵەتی کوردیی و بەو عەقڵە نەخۆشە ناسیۆنالیستییە نەژادییەدا دەکەن کە نوخبە مۆبەکانی کوردستانی عێراق( بەوانەی تاراوگەشەوە)، قیڕەقیڕەی بۆ دەکەن، یان گلەیی لە بارزانیی دەکەن کە گاڵتەیان لەگەڵدا دەکات و بەجدیی، هەوڵ بۆ دەوڵەت دروستکردن! نادات.

کاتێ حەماس و حەماوەی کوردایەتیی، جڵەوت شل بکات و هەروا بە ئاسانیی بەسەر زارتدا بێت و بڵێی دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو کوردێکە، وەکو داتا وئامار، بە ژمارە و بە جیۆگرافیای کوردستانەکانیش بێت، هەڵگرانی ئەم نەخۆشییە نەژادییە و ئەم ڤایرۆسی نەتەوەپەرستییە، نەک هەر بەدرۆ دەکەونەوە، بەڵکو رێک دەکەونە خانەی فاشیزم و راسیزمەوە. فاشیستن، چونکە بەهۆی کڵپەی ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیزمەوە، بەرچاویان رەش بووە، عەقڵیان ئیستیحمار بووە، لەخۆیانەوە درۆ بەناوی هەموو کوردەوە دەکەن یان زۆرینەی گەلی کورد، دەخەنە خانەی بیرکردنەوە نەخۆشەکانی خۆیانەوە. راسیستیشن، چونکە ئەم هەڵاواردنە گەورەیە، ئەم فەضیڵەتە سیاسییە نەخۆشە بەسەر زۆرینەدا دەسەپێنن و رای زۆرینەی کوردیش، رەت دەکەنەوە.

جا کاتێ بارزانیی و حیزبەکەی کە کاسبێکی زۆر باشن و مانگانە، میلیارد دۆلارەکانیان، بەهۆی کەرایەتیی ئەوانەی باوەڕیان بە دەوڵەتی نەژادیی کوردیی هەیە، زۆرو زۆرتر دەبن، زۆر بەکارامەیی ئەم کارتە نەتەوەییە پووچانە، تەوظیف دەکەن. دوو مەتر لەولاترەوە، ئەو حەماسە ئایدیۆلۆژییە و ئەو مۆتیڤە تیجاڕییەی دەڵێ ” لەسەر دوو مەتری کوردستانیش بێت، دەوڵەت رادەگەیەنم” هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ ئەو ئەکادیمیستانەدا نییە کە لە زانکۆکانی رۆژئاوا خوێندوویانە، بەڵام لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنە کوردییەکانەوە، دەمارە نەژادییەکانی ملیان رەپ رەپ دەبێت و دەڵێن دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو کوردێکە بەڵام بەم میثۆد و بەم میکانیزمانە نا. جا ئەوانەی زوو دەیانگوت لە سەرگەڵوو و بەرگەڵوو دەوڵەتی کوردیی رادەگەیەنین، یان ئەو بارزانییەی وەهمی بەوە هەیە کە ببێ بە والیی ئاییندەی ویلایەتی موصڵ و بە پرۆسێسی لکاندنەوە ( annexation)، بگەڕێنەوە سەر تورکیای عوظما و ویلایەتێکی نەوتییش، رادەستی ئەم والییە بکرێ، هیچ جیاوازییەکانیان نییە. هەروەها هەردوولایشیان جیاوازییان لەگەڵ ئەو ئەکادیمیست و نوخبە نەژادییانەدا نییە کەلەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان و میدیاکانەوە هاتوهاواری ئەوە دەکەن کە دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو کوردێکە، وا بە ڕێوەیە و دەبێ خەباتی بۆ بکەین.

لە کۆتاییدا، ئەم نوخبە فاشیستانەی بە نەزانیی و بەهۆکاری فاشیزمی جەهلەوە بێت یان بەهۆی حەماقەتە سیاسیی و فیکرییەکانیانەوە بێت کە دەڵێن دەوڵەتی کوردیی، ئێستا کاتیەتی، بارزانیی پیاوی ئەوە نییە کە دەوڵەت دروست بکات، یان بارزانیی توشی یەئسی کردوون لەوەی کە لە عێراق جیانابێتەوە! یاخود ئاو بە ئاشەکەی پارتییدا دەکەن و دەڵێن دەوڵەتی کوردیی خەونی هەموو کوردێکە، وێڕای ئەوەی چینە لە فاشیزمی سیاسیی و راسیزمی نەژادییدا دەکەن، راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆش، هەموویان “جوندی”ی شەتڕەنجەکەی سەر مێزەکەی بارزانیین. هەموو ئەمجۆرە نوخبانەش، کاتێ لەگەڵ ئەو بەرچاوڕۆشنییەی صاڵیح موسلیم لەگەڵ جەرائەتە سیاسیی و عەقڵانییەتەکانی ئەو و حیزبەکەیدا بەراورد دەکەیت، ئەوسا تێدەگەیت، بۆچی مرۆڤی ناسیۆنالیست( بەتایبەت لە هەرێمی کوردستان و تاراوگە)، بەئاسانیی بەرەو فاشیزم دەڕوات، ئەوسا باشتر تێدەگەیت ئەم خەراباتی کوردایەتییە، ئەم ئەکادیمستە ئینفیصاڵییانەی کورد، ئەم نوخبە نەژادییانەی کوردایەتیی، چەند قەڕنی تریان دەوێت تا بە عەقڵانییەت و بیرکردنەوە واقیعیی و مرۆییەکانی صاڵیح موسلیم بگەن؟

ئێوارە،
رژانی تاریكی پەرداخی ئینكارییە،
لەنەهاتێكی تردا !!
—
ئێوارە،
جگە لەكۆن بوونی ڕۆژێكی نوێ،
شتێكی دی نیە لەئێسادا !
—
ئێوارە،
چۆن دەبێ بەو هەموو جوانیەوە،
بەرەو تاریكی بڕواو، لەباوەش شەودا
بخەوێ!!
—
ئێوارە،
روتبوونەوەی ڕۆژێكی ترە،
لەڕۆناكی !!
—
ئێوارە،
سەرئاوكەوتنی ڕۆژێكی ترە، لەدەریایی
بێ تۆییدا !
—
ئێوارە،
پژانی هەنارێكی ترە، لەباخچەی
بێ تۆییدا !!
—
ئێوارە،
هەڵوەرینی هەنجیرێك عومرە،
لەبەژنی دنیا !!
—
ئێوارە،
خواردنەوەی كەفی سەر گڵاسێك شینە،
بەلێوی ڕەش !!
—
ئێوارە،
سكوتێك ڕۆشناییە، لەچاوەڕوانی
نەهاتێكی تری تۆدا !!
—
ئێوارە،
پیاسەیەك لەناتەواوییە،
بەبێ تۆ !!
—
ئێوارە،
نێوانی ڕۆژو شەو نیە، بەدحاڵیبوونە،
وەك نێوانی من و تۆ، بەیەكەوە نایەن،
بەیەكەوە نابن !!

یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان، پارتی دیموکراتی کوردستان، حزبی دیموکراتی کوردستان- ئێران، پارتی کرێکارانی کوردستان، ئەم چوار حزبەی سێ پارچەی کوردستان، لە گەشەپێدان و دەوڵەمەند کردنی کاروانی ڕۆژنامەگەریی کوردیدا، ڕۆڵێکی کاریگەریان هەبووە، بەتایبەتیش لە فەترە زەمەنی ساڵانی(١٩٧٥-١٩٩٣)دا. لەم هەموو پارت و ڕێکخراوە سیاسییانەی سەر گۆڕەپانی خەباتی سیاسیی و چەکداری کوردستاندا، بۆیە ئەم چوار حزبەمان هەڵبژاردووە، چونکە؛-
– لەڕووی بنکەی جەماوەرییەوە،ئەندام و لایەنگرو هەواداری زۆریان هەبووەو هەیە. جگە لەمەش، لە بواری چالاکی سیاسیی و کاری پێشمەرگایەتیدا، ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە تۆقاندن و زەبر وەشاندن لە ڕژێمە داگیرکەرەکانی کوردستاندا و-هەندێک جار- ناچارکردنیان کە دان بە داخوازییە ڕەواکانی نەتەوەکەماندا بنێن- ئەگەر بۆ کاتێکی کەم و تاکتیکیش بوو بێت-.
– لەڕووی سیاسییەوەش،بەهۆی ئەم حزبانەوە، کێشەی ڕەوای کورد(بەتایبەتیش لەدەرەوە)، زێتر ئاشنای شەقامی ئەوروپی کراوەو هاریکاری و سۆزی ئەوانی بۆ ڕەوابوونی کێشەکە، دەستەبەر کردووە.
– ڕێبەرە پلە یەکەکانی ئەم حزبانە بوونەتە ناسنامەیەک بۆ نەتەوەکەمان و بەهۆی ئەوانەوە کێشەکە زێتر ناسێندراوە.کەم بێگانە هەیە – ئەگەر سەرەداوێکی لەگەڵ سیاسەت و خوێندنەوە هەبووبێت- ، ناوی تاڵەبانی و بارزانی و ئۆجەلان و قاسملوی نەبیستبێت.
– هەتا ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێت، هەر ئەوان گۆڕەپانەکەیان کۆنترۆڵ کردووە، جا چ بە ڕێگای هەڵبژاردنەوە بێت، نموونەی باشووری کوردستان، یان بنکە فراوانی جەماوەرەکەیان وەک ئەوەی باکور و ڕۆژهەڵات.
کە تەنها ناوی ئەم چوار حزبە دێنین، وەنەبێت ڕۆڵی حزب و ڕێکخراوە سیاسییەکانی تر لە خەباتی چەکداریدا،نادیدە بگرین، بەڵکو تەنها ئەوانە وەک نموونە وەرگیراون، لەبەر ئەم هۆکارانەی کە ئاماژەمان پێکردوون. ئەم چوار حزبە وەنەبێت تەنها ئەم ناوونیشانە ڕۆژنامەگەرییانەیان بڵاوکردبێتەوە، کە ئێمە لەخوارەوە باسیان دەکەین…نا، زۆر ناوونیشانی تریشیان دەرکردووە،بەڵام ڕاستەوخۆ ناوی ئەوانی لەسەر نییە. ئێمە تەنها ئەوانەمان هەڵبژاردوون کە ڕاستەوخۆ ناوی ئەوانی لەسەرە، یان ئەوان خاوەنی ڕاستەقینەی بێ ئەملاو ئەولای بوون…دەنا؛ هەر یەکێک لەم چوار حزبە ناوهاتییە بگری، چەندین ڕێکخراوی پیشەیی وابەستە بەخۆیان هەیە،نموونەی؛ ئافرەتان(ژنان)، قوتابیان(خوێندکاران)، مامۆستایان، هونەرمەندان، مافناسان، …..تاد.ڕاستە ئەم ڕێکخراوانە بانگەشەی سەربەخۆبوون دەکەن و ناوی حزبەکانیان لەسەر بڵاوکراوەکانیاندا،نانووسن، وەلێ لەمیانەی بابەت و هەڵوێست و وتارەکانیاندا، ڕاستییەکان، ڕوونتر دەبنەوە. یان لەم کاتانەی کە حزبەکانیان بە ‌قۆناغێکی سەخت و ناسک و چارەنووسسازدا تێدەپەڕن، ئەم ڕێکخراوانە، بێ سڵەمینەوە، خۆیان لە حزبەکانیان بەخاوەن دەکەن.

یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان
لە ڕێکەوتی ٢٢/٥/١٩٧٥، هەر یەکە لە مام جەلال و د.فوئاد مەعسوم و عەبدولڕەزاق عەزیزو عادل موراد، لەشاری (دیمەشق)دا، کۆبوونەتەوەو ڕێکخراوی( یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان)یان، دامەزراندووە.یەکەمین بەیانی فەرمی راگەیاندنی دامەزراندنیان لە ١/٦/١٩٧٥دا، بڵاوکردۆتەوە. پاش ئەوەی ( کۆمەڵەی مارکسی-لینینی کوردستان) و (بزووتنەوەی سۆسیالیستی دیموکراتی کوردستان)، پەیوەندی بە (یەکێتی) تازە دامەزراو دەکەن، ئەم ڕێکخراوە دەبێتە نیمچە بەرەیەک. تا بەستنی یەکەم کۆنگرە لەساڵی١٩٩٢ دا، وەک ڕێکخراوێکی نیمچە بەرەیی بیروڕا جیاواز،خەباتی کردووە.پاش ئەم کۆنگرەیە، بۆتە یەک ڕێکخراوی سیاسی خاوەن یەک بەرنامەو ئایدۆلۆژیاو پەیڕەوو پرۆگرام. تا ئێستاکە سێ کۆنگرەی بەستووە. لە هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی نوێدا، ڕۆڵێکی کاریگەرو بەرچاوی هەبووە.باوەڕی بە سۆسیال دیموکرات و عەدالەتی کۆمەڵایەتی هەیە، لەم پێناوەشدا درێژە بە خەبات دەدات.
لەڕووی کاری ڕۆژنامەگەرییەوە، (ئەلشەرارە)، یەکەم بڵاوکراوەی ئەم ڕێکخراوەیە. ئۆرگانی ناوەندی ئەم ڕێکخراوە بووە. یەکەم ژمارەی لە تشرینی دووەمی١٩٧٥ دا، بەزمانی عەرەبی، لە دیمەشق دەرچووە. یەکێتی، تا کۆتایی ساڵی ١٩٩٢،(٤٦) گۆڤار و ڕۆژنامەو بڵاوکراوەی بە زمانەکانی؛ کوردی،عەرەبی،ئینگلیزی،هۆڵەندی،ئەڵمانی، دەرکردووە.دوا بڵاوکراوەی ڕۆژنامەی(ئەلئیتحاد)ە. ئەم بڵاوکراوانە، (٣٠)یان بەزمانی کوردی، (٩) بە عەرەبی، (٤) بە ئینگلیزی، (٢) بە هۆڵەندی، (١) بە ئەڵمانی بووینە. یازدە دانەیان لەساڵانی١٩٩١ و١٩٩٢ دا،دەرچووینە. ڕیزبەندی بڵاوکراوەکانی یەکێتی بە پێی کات، بەم شێوەیەیە؛ ( ئەلشەرارە ١٩٧٥، ڕێبازی نوێ ١٩٧٦،دەنگی یەکێتی١٩٧٦ ، زی سپارک ١٩٧٧، بەلاغی عەسکەری ١٩٧٧،ئاڵای شۆڕش ١٩٧٧، لێتینسەلە ١٩٧٧،کۆمەڵە١٩٧٨ ، ڕاپەڕین- سوید ١٩٧٨، کۆمەڵە- ئەوروپا ١٩٧٨، هەواڵنامەی کوردستانی عێراق ١٩٧٨، ئاڵا-ئەمەریکا١٩٧٩ ، دێر فونکە-ئەڵمانیا ١٩٧٩،هەواڵنامەی کوردستان لە ڕۆژنامەکانی ئەوروپادا- ئەوروپا ١٩٨٠، ئەلخەلیج- کوێت١٩٨٠ ،ئەلخەنادق ١٩٨٠ ، بزووتنەوە ١٩٨٠، دەڤۆنک ئوت کوردستان- هۆڵەندا١٩٨١، سۆسیالیست ١٩٨١، پێشمەرگە ١٩٨٢، سەوت ئەلئسبوع١٩٨٢ ، راپەڕین ١٩٨٢،ئەلئیتحاد-سوریا .هۆڵەندا١٩٨٢، کۆسار١٩٨٣، کوردایەتی ١٩٨٣، سەنگەر١٩٨٣ ، هەڵوێست ١٩٨٣،کیفاح ئەلئەنسار-ئەوروپا ١٩٨٣، دەنگی شۆڕشی عێراق ١٩٨٣، زی تۆرخ-ئەمەریکا ١٩٨٤، ڕۆشنبیری ١٩٨٤،ڕزگاری ١٩٨٥، ئەرکی نوێ- سوید ١٩٨٧،زی کوردستان فۆکوس- بەریتانیا١٩٨٩ ، ئەستێرەی کوردستان- ئەمەریکا١٩٨٩ ، بابەگوڕگوڕ١٩٩١ ،سەرهلدان ١٩٩١، پەیامی نوێ ١٩٩١، بابەگوڕگوڕ کەرکوک ١٩٩١، ئەلئیعتسام١٩٩١ ، کوردستانی نوێ ١٩٩٢، ئەلئیتحاد-دهۆک ١٩٩٢، سیاسەتی دەولی ١٩٩٢، پەرلەمان- دهۆک ١٩٩٢،کوردستان تایمز١٩٩٢ ، ئەلئیتحاد- هەولێر ١٩٩٢).

پارتی دیموکراتی کوردستان
پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق، لە ڕێکەوتی ١٦/٨/١٩٤٦،لەشاری بەغدا، لە ئەنجامی یەکگرتنی سێ ئاڕاستەی جیاواز( چەند سەرۆک عەشیرەتێکی خەباتگێڕ، کۆمەڵێک سیاسەتمەدارو ڕووناکبیری ناسیۆنالیست، چەند سەرکردەو ڕووناکبیرێکی هەڵگری بیروباوەڕی مارکسی و سۆسیالیستی)، لە کۆنگرەیەکدا،دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند.خاوەنی شۆڕشی ئەیلول(١٩٦١-١٩٧٥)ە. یەکێکە لە لایەنە کاریگەرەکانی شۆڕشی نوێی گەلەکەمان (١٩٧٦-١٩٩١).تا ئێستاکە سێزدە کۆنگرەی بەستووە.
لەڕووی ڕاگەیاندنەوە، جگە لە ئێستگەکەیان(دەنگی کوردستانی عێراق)، کۆمەڵێک گۆڤارو ڕۆژنامەو بڵاوکراوەی هەمە چەشنی بڵاوکردۆتەوە.یەکەم بڵاوکراوەی (پارتی)، ڕزگاری بووە.(ڕزگاری)، ئۆرگانی ناوەندی پارتی دیموکراتی کورد – پاشان کوردستان-ە.یەکەم ژمارەی لە ئەیلولی١٩٤٦ دا، دەرچووە.یەکەم بڵاوکراوەی ئەم فەترە زەمەنیەی کە ئێمە باسی لێوە دەکەین(١٩٧٥-١٩٩٣)،(زۆزک)ە. زۆزک، بڵاوکراوەیەکی هەواڵی وەرزیی بوو، لقی ئەوروپای پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەڵمانیا بە زمانی عەرەبی،دەریکردووە. ژمارە شەشی دەکەوێتە ئەم فەترەیەی کە ئێمە لەسەری دەدوێین.ژمارە شەش لە شوباتی ١٩٧٦دا، بە چوار لاپەڕە دەرچووە.ئەمە یەکەمین بڵاوکراوەی پارتییە لە شۆڕشی گوڵاندا. دوای زۆزک، رۆژنامەی (خەبات) دێت. ژمارە (٥٢٦)ی خەبات – کە دەبوو لەسەری بنووسرابایە ژمارە ٥٢٨-، لە ١/٧/١٩٧٦دا،دەرچووە. شایانی گوتنە؛ ژمارە(٥٢٧)، دوا ژمارەی خەبات بووە کە لەدوا ڕۆژەکانی شۆڕشی ئەیلول لە١٩٧٥ دا،دەرچووە.
پارتی دیموکراتی کوردستان، لەسەرەتای شۆڕشی نوێوە تا کۆتایی ساڵی ١٩٩٢، (٢٣) بڵاوکراوەی دەرکردووە، کە دەتوانین بەم شێوەیە پۆلینیان بکەین؛ ( زۆزک- ئەڵمانیا ١٩٧٦، خەبات ١٩٧٦، صدا خەبات- ئەوروپا١٩٧٦ ، پێشمەرگە- بەزمانی ئینگلیزی- ئەوروپا ١٩٧٧،زاگرۆس-ئەمەریکا ١٩٧٨، ئەخبار کوردستان ١٩٨٠ – لە دوو چاپی جیاوازی کوردی و عەرەبی-،سەفین١٩٨٠ ، مەتین١٩٨١ ، ولات-ئەوروپا ١٩٨٢، گۆڤاری شەهیدانی کوردستان ١٩٨٢، صدا کوردستان -لوبنان ١٩٨٣، دەنگی کوردستان ١٩٨٣، بابە گوڕگوڕ ١٩٨٤، ڕزگاری- ئێران ١٩٨٤، ئەزمڕ ١٩٨٥، کوردستان تودەی- ئەمەریکا ١٩٨٧، ئەخبار مەتین ١٩٨٨، ئەلئەنسات- دهۆک ١٩٩١، ئەلئەنسات- ئاکرێ ١٩٩١، سەرەدان ١٩٩١، دەروازە ١٩٩٢، سپێدە- ئێران ١٩٩٢، مەهاباد-سلێمانی-؟-). بڵاوکراوەکانی پارتی بە زمانەکانی؛ کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی بووینە. لەم (٢٣) دانەیەدا؛ (٨)یان لە دەرەوەی کوردستاندا دەرچووینە. هەروەها (٥) دانەشیان لە ساڵەکانی ١٩٩١ و١٩٩٢ دا،دەرچووینە.

حزبی دیموکراتی کوردستان-ئێران
لە ڕێکەوتی ١٦/٨/١٩٤٥، بە ڕێبەرایەتی پێشەوا (قازی محەمەد)، لە شاری مەهاباد، دامەزراوە. خاوەن دیدگاو ئایدۆلۆژی نەتەوەیی، دیموکراتە.چەندین جار کەرت بوون و لێکترازان، لە ڕیزەکانیدا، ڕوویداوە.یەکەم کاری ڕۆژنامەگەریی ئەم حزبە، ڕۆژنامەی ( کوردستان ) بووە. کوردستان؛ ئۆرگانی ناوەندی حزبی دیموکراتی کوردستان- ئێرانە.یەکەم ژمارەی لە ١١/١/١٩٤٦، لە شاری مەهاباد، دەرچووە. یەکەم بڵاوکراوەی ئەم حزبە لەنێوان (١٩٧٥-١٩٩٣)دا، بریتییە لەم ( کوردستان )ەی کە لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥،لە بەیروت دەرچووە. کوردستان لە (١٩٧١-١٩٧٥) لە بەغدا دەرچووە. پاش ئەوەی کە ڕێبەرانی ئەم حزبە ئامادە نابن بچنە ژێر باری داخوازییەکانی ڕژێمی بەعس، کوردستان لە بەغدا دادەخرێ و چیتر بڵاو نابێتەوە.کەریم حسامی، لەم بارەیەوە، لە کتێبی؛ ( لە بیرەوەرییەکانم ١٩٧٥- ١٩٧٩،بەرگی پێنجەم،ستۆکهۆڵم، ١٩٩١، ل٩)دا، دەنووسێت؛ ( ڕۆژی ١٥/١/١٩٧٥، لەلایەن موخابەراتەوە پێیان ڕاگەیاندین کە نابێ ڕۆژنامەی کوردستان، چاپ و بڵاوبکەنەوە.یان دەبێ دژی مەلا مستەفا بنووسن و بە عەمیلی ئەمەریکا ناوی بەرن.ئێمە پاش باس و لێکۆڵینەوە بڕیارماندا کە ڕۆژنامەکە ڕابگرین).
بەگوێرەی گێڕانەوەکەی حسامی بێت، پاش ئەوەی لە بەغدا قەدەغە دەکرێت، بڕیار دەدەن لە سوید چاپی بکەن.لەوێش ڕێک ناکەوێت.ئەمجارە بڕیار دەدەن لە ئەڵمانیا چاپی بکەن، لەوێش سەرناگرێت.بۆیە؛ دواجار دەیبەن لە بەیروت چاپی دەکەن.ئەو ژمارەیەی کە لە بەیروت دەرچووە، لە مانگی تشرینی یەکەمی١٩٧٥ دا،دەرچووە. حسامی لە لاپەڕە (٦٤)ی هەمان بەرگی بیرەوەرییەکانیدا دەنووسێت؛ (خاوەن چاپخانەکە دۆستی سەلاح بەدرەدین بوو،پیتی فارسی هەبوو،ڕۆژنامەو نووسراوی ڕێکخراوە ئێرانییەکانی چاپ دەکرد.کرێکارەکانی چاپخانە، میسری بوون ).
بەداخەوە، کەریمی حسامی ڕوونی ناکاتەوە،ئەم ژمارەیەی کە لە بەیروت چاپ و بڵاوبۆتەوە، زنجیرەی ژمارە چەندی لەسەرە.ئێمە پاش سەیرکردن و گەڕان بەدوای سەرچاوەگەلێک لەبارەی ئەم ژمارەیەوە،هیچ ئەنجامێکمان دەستگیر نەبوو.ئاڵۆزترین ساغکردنەوە،ساغکردنەوەی ڕۆژنامەی (کوردستان)ە بە هەموو قۆناغەکانییەوە، چونکە لە کات و ساتی جیا جیا،لە شوێنی جۆر بەجۆر،بڵاو بۆتەوە.ڕۆژنامەکە، ڕۆژنامەیەکی کۆچەر بووە هەر چەند ژمارەیەکی لە شوێنێک دەرچووە.ئەوە لە مەسەلەی لێکترازانەکانیشی هەر گەڕێ،چونکە هەر لایەنەو بە هەمان ناو، درێژەی بە دەرکردنی کوردستان، داوە. ژمارەی وا هەیە لە بەغدا دەرچووە، هەمان ژمارە لە وڵاتێکی تری وەک فەڕەنسا، یان سوید، دووبارە بڵاوکراوەتەوەو ئەدرەسی ئەم وڵاتانەی لەسەرە…من، یەک بەباری خۆم، زۆر بەدوای ئەم مەسەلەیەدا گەڕاوم، بەڵام ئەنجامێکی دروست و دڵخۆشکەرم،دەست نەکەوتووە.
حزبی دیموکرات، پاش ئەم ژمارە (کوردستان)ەی بەیروت، تا ساڵی (١٩٩٣)،(١٥) بڵاوکراوەی تریشی دەرکردووە، کە ئەمانەن؛ ( دەنگی کورد-تاران ١٩٧٩، دەنگی کوردستان- تاران ١٩٧٩، پێشەوا-مەهاباد ١٩٧٩،زانیاری پێشمەرگە-سنە ١٩٧٩، شەهید- بانە ١٩٧٩، هەواڵەکانی کوردستان- بە زمانی فەرەنسی بووە- فەڕەنسا ١٩٨٠،یەکێتی ١٩٨١،کێلەشین ١٩٨١،نەکەرۆز ١٩٨١،ئارارات ١٩٨٢،پڵنگ ١٩٨٢، ٢٦ی سەرماوەز ١٩٨٤،نووچەنامە- فەڕەنسا ١٩٨٤،بازتاب وقائیع کردستان در مطبوعات فارسی زبان- ئەوروپا ١٩٩١،کوردستان د ئێران- بە زمانی فەڕەنسی بووە- فەڕەنسا ١٩٩١). لەم (١٦) بڵاوکراوەیە، شەش دانەیان لە تاران و پاریسدا، دەرچووینە.زمانی بڵاوکراوەکان؛ کوردی،فارسی، فەڕەنسی، بووینە.زۆرترین ناوونیشان لە ساڵی ١٩٧٩دا،دەرچووینە کە ژمارەیان پێنج دانەیە.لەم ساڵەدا، ڕاپەڕینی خەڵکی ئێران لە ئارادا بوو،خەڵکی کوردستانیش توانیبوویان خۆیان، خۆیان بەڕێوە ببەن.

پارتی کرێکارانی کوردستان (پێ.کا.کا)
سەرەتای سەرهەڵدانی ڕێبازو فکری ئاپۆچێتی لە ساڵی ١٩٧٦وە،دەست پێدەکات…دوو ساڵی سەرەتایی، لەژێر ناوو گرووپ و بازنەی جیا جیادا، خەباتیان کردووە.لەمە بەدواوە،بڕیار دەدەن چیتر بە پەرتەوازەیی و گرووپ گرووپ نەمێننەوە.بۆیە؛ بە ئامادەبوونی (٢٣)کەس، کە دووانیان کچ بوون، لە ڕێکەوتی ٢٧/١١/١٩٧٨، لە گوندی ( فیس )ی سەر بە قەزای (لیجە)ی شاری ئامەد(دیاربەکر)، یەکەم کۆنگرە (دامەزراندن) دەبەستن و هەر لەوێش دامەزراندنی (پارتی کرێکارانی کوردستان )، ڕادەگەیەنن.لە ١٥/٨/١٩٨٤شدا،خەباتی چەکداری دەست پێدەکەن.ئەم پارتە؛ بۆ بەدەست هێنانی مافە زەوتکراوەکانی نەتەوەکەمان لە باکوری کوردستاندا، باوەڕیان بە فکرو ئایدۆلۆژیای (مارکسی- لینینی) هەیە. خەباتی چینایەتی و نەتەوایەتی، بە یەکەوە گرێدەدەن. لەڕووی خەباتی ڕاگەیاندنەوە، کۆمەڵێک گۆڤارو ڕۆژنامەیان دەرکردووە.یەکەم پارتی کوردینە کە بوونەتە خاوەنی کەناڵی ئاسمانی. بۆ دەست نیشانکردنی یەکەم بڵاوکراوەیان(گۆڤار،ڕۆژنامە)، یەکێک لە ئەندام و دامەزرێنەرە دیارەکانیان (جەمیل بایک) دەڵێت؛ ( خەباتی ڕۆژنامەوانیی ئێمە بە یەکەمین کۆنفرانس لە ساڵی١٥/٧/١٩٨١ کە لە لوبنان بوو،دەست پێدەکات.لە کۆنفرانسی یەکەمدا ئەو بڕیارەمان وەرگرت کە ئێمە ڕۆژنامەی سەرخوەبوون لە ئەوروپا دەربخەین.لە ئاکامی ئەو بڕیارەدا،هەڤاڵان کاریان کرد سەرخوەبوون لە ئەوروپا دەرچوو. یەکەمین ڕۆژنامەی ئەم تەڤگەرە سەرخوەبوونە.( بڕوانە؛ حەسەن جودی،مێژوویەک لە ئاگر،نهێنی و خۆڕاگری بزووتنەوەی ئاپۆچی،دیمانەیەک لەگەڵ جەمیل بایکدا،چاپی سێیەم،سلێمانی،٢٠١٤،ل٤٢٩ ). ئەو (سەرخوەبوون)ەی جەمیل بایک باسی لێوە دەکات،سەرەتا لە فۆرمی ڕۆژنامەدا بووە،دواتر بۆتە گۆڤار.ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو. یەکەم ژمارەی بە (٢٠) لاپەڕە، لە کانوونی دووەمی ١٩٨٢،لەشاری (کوێلن)ی ئەڵمانیا، بەزمانی کوردی(کرمانجی ژووروو-ڕێنووسی لاتینی)و تورکی،دەرچووە.نرخەکەی یەک مارک و نیو بووە. ژمارە (٢)ی بە (٢٠) لاپەڕە لە شوباتی ساڵی ١٩٨٢دا،دەرچووە. ژمارە (١٢٠)ی بە (٢٤) لاپەڕە لە مانگی دێسێمبەری ١٩٩١دا،دەرچووە. پاش ئەوەی کە بە شێوەی ڕەسمی لەلایەن حکومەتی ئەڵمانیاوە لە ٢٦/١١/١٩٩٣دا،چالاکییەکانی ئەم پارتە قەدەغە دەکرێت،بنکەو بارەگای ئەم ئۆرگانەش (سەرخوەبوون)،بۆ هۆڵەندا دەگوازرێتەوە.
بەڕای ئێمە، ئەو(سەرخوەبوون)ەی جەمیل بایک باسی لێوە دەکات،یەکەم کاری ڕۆژنامەگەریی ئەم پارتە نییە.یەکەم کاری ڕۆژنامەگەریی پارتی ناوهاتی،ئەو (سەرخوەبوون)ەیە کە زیندانیانی (پێ.کا.کا) لە زیندانی شاری (غازی عەنتاب)،لە مایسی (١٩٧٩)دا،دەریانکردووە.کاتێک کە ئەم بڵاوکراوەیە دەرچووە،شەش مانگ بەسەر دامەزراندن و ڕاگەیاندنی (پێ.کا.کا)دا تێپەڕیوە.ئەو (سەرخوەبوون)ەی کە لە زینداندا ئامادەکراوە،بە دەستی نووسراوەتەوە،لە دەرەوەی زیندان کۆپی کراوەو دابەشکراوە.یەکەم ژمارەی بەزمانی تورکی، لە مایسی ١٩٧٩دا،دەرچووە.ژمارە (٤)ی دوا ژمارە بووەو لە ئەیلولی ١٩٧٩دا،دەرچووە.پاشان هەر چوار ژمارەکە،لە بەرگێکدا،لە ئەڵمانیادا،جاپ و بڵاوکراوەتەوە. دووەم بڵاوکراوەی ئەم پارتە؛(هەوار) بووە.هەواریش پێش ئەم بەروارەیە کە جەمیل بایک دەست نیشانی کردووە. هەوار؛ ڕۆژنامەیەک بوو،بەزمانی کوردی (کرمانجی ژووروو-ڕێنووسی لاتینی)و تورکی، لە زیندانەکانی شاری دیاربەکر،دەردەچوو.(مەزڵوم دۆغان و فەرهاد کونتای و حەیدەر دورموش)، سەرپەرشتییان دەکرد. یەکەم ژمارەی بە هەشت لاپەڕە لە ١٩/٨/١٩٨٠دا،دەرچووە.ژمارە (٣)، دوا ژمارە بووەو لە ٢/٩/١٩٨٠دا،دەرچووە.جارێکی تر ، لە ئەڵمانیا بەم شێوەیە چاپ کراونەتەوە؛ ژمارە (١)،لە ٥/٤/١٩٨١دا،دەرچووە.ژمارە (٢)،لە ٢٤/٤/١٩٨١دا،دەرچووە.
کەواتە ( سەرخوەبوون)ەکەی زیندانی غازی عەنتاب،یەکەمین کاری ڕۆژنامەگەریی ئەم پارتە بووە. دووەم کاریشیان، (هەوار)ەکەی زیندانی دیاربەکر،بووە.ئەم (سەرخوەبوون)ەی جەمیل بایک،دەبێتە سێیەمین کار،نەک یەکەمین. پاش ئەم سێ بڵاوکراوەیە، ئەم گۆڤارو ڕۆژنامانەشیان بڵاو کردۆتەوە؛ (بەرخوەدان-ئەڵمانیا ١٩٨٣،پێشمەرگە- باکوری کوردستان ١٩٨٣،دەنگی کوردستان- زیندانی ئیستانبوڵ ١٩٨٩،شەڤکا بەرخودان- زیندانەکانی تورکیا ١٩٨٩، کورد ئا- ئەڵمانیا ١٩٩٢،سەرهلدانا کوردستان- زیندانەکانی تورکیا-ساڵی چاپکردنی نەزانراوە).لەم نۆ ناوونیشانەی باسمان کردن،پێنج دانەیان لە زینداندا، دەرچووینە.سێ دانەشیان لە ئەڵمانیادا،دەرچووینە.

ئەنجام
لەم بەسەرکردنەوەو دەورکردنەوەیەدا،دەگەینە ئەم ئەنجامانە؛
(١)- هەر چوار پارتە سەرەکییەکەی سێ پارچەی کوردستان، (٩٤) ناوونیشانیان دەرکردووە،کە دەکاتە لە سەدا دوازدەو نیوی سەرجەم ئەم ناوونیشانانەی کە لەنێوان (ئازاری ١٩٧٥-١٩٩٣)دا، دەرچووینە.لەم (٩٤)دانەیە،(٤٦)یان،( یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان )،دەریکردوون.کە دەکاتە نزیکەی نیوەی بڵاوکراوەکان.بە هەرسێ حزبەکەی تر ئینجا هێندەی (یەکێتی)،بووینە.ئەم ڕێکخراوە،لە رووی کاری ڕۆژنامەگەریدا،پێشەنگی بێ ڕکابەرە.دوای (یەکێتی)،ئەمانی تر،بەم شێوەیە ڕیزبەند دەکرێن؛ پارتی دیموکراتی کوردستان (٢٣) دانە، حزبی دیموکراتی کوردستان-ئێران، (١٦)دانە،پارتی کرێکارانی کوردستان(پێ.کا.کا)، (٩)دانە.
(٢)- یەکەم کاری ڕۆژنامەگەریی پارتی کرێکارانی کوردستان،ئەم (سەرخوەبوون)ەیە کە لە زیندانی غازی عەنتابدا لە مایسی ١٩٧٩دا، دەرچووە،نەک ئەم (سەرخوەبوون-١٩٨٢)ەی کە لە ئەڵمانیادا دەرچووە.
(٣)- زۆربەی هەرە زۆری- لە نیوەی زێتر-ی بڵاوکراوەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان،لە زینداندا دەرچووینە.
(٤)- یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان،سەرەڕای بەکارهێنانی زمانی کوردی و عەرەبی لە کاری ڕۆژنامەگەرییدا،پێشەنگە لە زمانە زیندووە جیهانییەکانی وەک؛( ئینگلیزی،هۆڵەندی،ئەڵمانی).
(٥)- لە کۆی (٢٣) ناوونیشانی ڕۆژنامەگەریی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراقدا، (٨) دانەیان لە دەرەوەی کوردستاندا، دەرچووینە.
(٦)- سەردەمی زێڕینی رۆژنامەگەریی حزبی دیموکراتی کوردستان-ئێران، لە پاش ڕوخانی شا لەساڵی (١٩٧٩)ەوە،دەست پێدەکات.

ئیسماعیل تەنیا-هانۆڤەر