جەنگ/تیرۆری جیهانگیری ئیمپریالیستەكان و رۆڵ و ئەركی رێكخراوە مەدەنیەكانی!


سەلام عەبدوڵڵا

رێكەوت نیە لە سەردەمی جیهانگیری سەرمایەی دارایی و بەزۆر سەپاندنی بژاردە ئابوورییەكەی(لیبرالیزمی نوێ) دوو دیاردەی لەبەرچاو بەجیهانی دەبن(1-رەوتە تیرۆریستە ئەسلامیەكان لە رۆژهەلاتی ناوین دەستی باڵایان دەبێت و بە(هەرشە لە ئاسایشی جیهانی)باسدەكرێت. سوپاس بۆ نعوم چۆمسكی و چەندین ئەندامی كۆنگریسی ئەمریكی كە بە ئاشكرا رایانگەیاند(قاعیدە و داعش بەرهەمی سیاسەتی ئەمریكييه. 2- رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی) و پێكەوە جیهان بەرەو نائارامی و عەسكەرتاری و جەنگ و تیرۆر دەبەن.
لێرە پەیامنێرانی بێسنوور وەك رێكخراوێكی” بێلایەن” بە رۆژنامەنووسان دەناسرێت، بەڵام بەراستە بێلایەنن و تاقە خەمیان ئازادی كاری رۆژنامەگەرییە؟
لە وتارێكی (یان مایە) لە سایتی (ئەمریكا 21لە 4/5/2010)هاتووە: لە رابردوودا رێكخراوە ناحكومییەكان وەك رێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور و رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی(HRW) پێش هەموو شتێك هێرش بۆ حكومەتە پێشكەوتنخوازەكان دەكەن، بەڵام هەمان كات لەبەردەم پێشلكردنی مافی مرۆڤ لەلایەن حكومەتە هاوپەیمانەكانی رۆژئاوا وەك كۆلۆمبیا، مەكسیكۆ و توركیا بە وریاییەوە هەڵویست دەردەبڕێت. ئەم رێكخراوە بە دوژمنانی ئازادی میدیا دەڵێت(دڕندە)، بۆ نموونە لە كۆلۆمبیا بە سەرۆك ئەلڤارۆ ئۆروبی نا، بەڵكو بە چەكدارە شوعییەكان(FARC) دەڵێت(دڕندە)و بێدەنگی هەڵدەبژێرێت لەبارەی بارودۆخی كارەساتئامێزی سۆسیوئیكۆنۆمی زۆربەی خەڵكی وڵاتەكە.)
ئەم رێكخراوە وەك زۆربەی رێكخراوەكانی”كۆمەڵگەی مەدەنی” لە وڵاتە جۆربەجۆرەكان لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا یان ملیاردێرەكانەوە وەك (جۆرج سۆرۆس)وە بە مەرجی خزمەتكردنی ئامانجەكانیان پشتیوانی دەكرێن. سۆرۆس بۆ نموونە وەك لە رۆژنامەی(فراتاگ) هاتووە: كملیاردێر سۆرۆس بەرێگای جامبازی داراییەوە لە دژی وڵاتاندا، دەوڵەمەندو بەناوبانگ بوو.لە1992 كاتی كێبركێكی لەگەل (فوند) كرد، ئەژنۆی بانقی بریتانیای كرد شكاند و نزیكەی یەك ملیارد دۆلار قازانج كرد. ئەو بڕە پارەیە لە گیرفانی هاوڵاتی بەریتانی دەركرا…هەروا لەگەل رۆبڵی رووسیش بەهەمان شێوە…سۆرۆس لەپشت بەناو” شۆرشی رەنگاڵەكان بوو وەك شۆڕشی گوڵاڵە لە جۆرجیا، شۆڕشی پرتەقاڵی لە ئۆكرانیا و شۆڕشی نێرگس لە قیرغستان) و ئەمرۆش وەك چالاكترین و گەوەرترین كەسایەتی بۆ دوژمنایەتی رووسیا بژمێردرێت.
پیتر شۆل-لاتور لە كتێبەكی( Russland im Zangriff، 2007) بە وردی باسی پەیوەندی سۆرۆس و رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی یان دەزگای نیشتمانی دیموكراسی دەكات و چۆن پێكەوە ملیونان دۆلاریان تەرخان كرد بۆ فشاری راگەیاندن و بە ملیوانان بەیاننامە، نامیلكە و تەرخانكردنی كەناڵی تەلەفززیون و رادیو یان بۆ خولی فێركردنی ناوەندی هێرشی چەكدارانە(لەلایەن خودی جۆرج سۆرۆس) و رێكخراوەكەی(Open Society Fundation- دەزگای كۆمەڵگەی كراوە).

لە بەدواچوونێكی رۆژنامەی(یونگە ڤێڵت) كە لە ڤیكیپیدیا بڵاوكراوەتەوە لەژێرناوی(كێ دارایی پەیامنێرانی بێسنوور دابیندەكات؟ سۆرۆس و پشەسازی چەك؟ هاتووە: پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن موڵتی ملیاردێری ئەمریكی(جۆرج سۆرۆس)وە پشتیوانی دارایی دەكرێت، بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە سەندیكای سۆلیدارنۆی پۆلۆنی دەكرد و بەهەمان شێوە رێكخراوی(NED)ئەم كارەی دەكرد. هەروا پشتیوانی لە خاوەن لەلایەن خاوەن چەكسازی فەرەنسی سیرجی داسولت و كۆمپانیای فیفیندی و ملیاردێر فرانكسۆس پینوالت.
ئەم رێكخراوە لە رێساكانی هەل قۆستنەوەی بۆنەكان دەرنەچووە. بەهۆی سیاسەتی شەڕئەنگیزی ناتۆ لە دژایەتیكردنی رووسیا و وەك بەشێك لە هەوڵی زیندووكردنەوەی جەنگی سار و گەرمكردنی بازاڕی چەكسازی و كەشوهەوای ملیتاریستی لە دنیا، بەبۆنەی وەرزشكاری لە(سۆشی)ساڵی 2014، هاوشانی رێكخراوی مافی مرۆڤی ئەمریكی دەست كرد بە هێرش لە سەر رووسیا و بە(خراپترین بارودۆخی مافی مرۆڤ لە رووسیا لە دەیان ساڵی رابردوو).
(لی مۆند دیبلۆماتی) لە مانشێكی مانكی 7/2007نووسیویەتی(دارایی پەیامنێرانی بێسنوور لەلایەن- نید، سی.ئای.ئەی-و حكومەتی ئەمریكی دابیندەكرێت) هەر لەم وتارەشدا ئاماژە بۆ پرسیارێكی گۆڤاری(Blauer Bote Magazin)دەكرێت(ئایا پەیامنێرانی بێسنوور بەشێكی نەپچراون لە هێزی رۆژنامەنووسانی ناتۆ؟) و لە سایتی (ترێند ئۆنلاین)یش وتارێكی نووسەر(ernard Schmid)لە مانگی 6/2016بڵاوكروەتەوە و تێدا هاتووە: سەرۆكی پەیامنێرانی بێسنوور (رۆبیرت مینراد)لە 2014بە پشتیوانی حزبی رەگەزپەرەست(بەرەی ناسیونال) هەڵبژێردرا و بوو بە پارێزەری شاری(beziers). لە 27،28 و29/5/2016 حزب و نزیكەی 2000ئەندامی لایەنە راستڕە توندڕەوەكانی فەرەنسا لەم شارە كۆبوونەوە بۆ كاركردن لەسەر بەرنامەی 51خاڵ بۆ دامەزراندنی بزووتنەوەكی نوێ بەناو(متمانەت هەبێت بۆ داواكردنی مافەكانت). لە خاڵە گرنگەكانیان بۆ نموونە(هەڵوەشاندنی 2رەگەزنامەیی بێجگە لە هاوڵاتیە ئۆروپییەكان و هەڵوەشاندنی مافی بەیەكگەیشتنی ئەندامانی خێزانە پەنابەرەكان، قەدەغەكردین مافی مانگرتن، درێژكردنی كاتی كاركردن و دواخستنی تەمەنی خانەنشینی لە 62ساڵ خزمەت بۆ 65ساڵ خزمەت، كار و خانوو یەكەمجار بۆ فەرەنسییەكان، …هتد.
دیارە ساڵی 2007، ساڵێكی رەش بووە بۆ رێكخراوی(پەیامنێرانی بێسنوور). ئیلكە گرۆس و ئیكارد زیكر لە 3/2/2007 وتارێ بڵاودەكەنەوە بەناوی(ئەركی بەگەوچاندن: پەیامنێرانی بێسنوور پارە لە ئەمریكا وەردەگرن) لە رۆژنامەی (یونگە ڤێڵت، 1/8/2007)و دەنووسن: لە شەوی27/5/2007كەناڵی كەرتی تایبەتی(RCTV)لە پەخشكردن راگیرا، نوێنەرانی رێكخراوی پاریسی بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ(پەیامنێرانی بێسنوور)لە نووسینگەی كەناڵەكە لە كاراكاس بوون)
ئەم دوو نووسەرە بە روونی خزمەتكاری پەیامنێرانی بێسنوور بۆ سیاسەتی ئەمریكی و هێزە راستڕەو و كۆنەپەرەستەكان روونتر دەكەنەوە: (بێجگە لە فەنزویلا، كوبا لە فۆكۆسی ئەم رێكخراوەیە: كوبا بە گوێرەی راپۆرتەكەیان لە 2007ی ئەم رێكخراوە پاریسییە دەنووسن>>دووهەم زیندانە بۆ رۆژنامەنووسان لە جیهان<< سەرچاوەی دارایی (پ. بێسنوور) لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بەرێگای(دەزگای نیشتمانی بۆ دیموكراسیNED)ە و 90%ی ەئئو بڕە پارەیەش لە باجی كرێكاران و كارمەندان و هاوڵاتیان وەردەگیرێت. رێكخراوی(نید)یش وەك یەكێك لە دامەزرێنەرانی(Allen Weinstein)لەبارەی شێوازی كاركردنی رێكخراوەكەی و هاوشێوەكانی لە 1991دەڵێت: زۆر لەو كارانەی ئێمە ئەمڕۆ ئەنجامی دەدەین، پێشی 25 ساڵ لەلایەن cia بە نهێنی ئەنجامی دەدا. ستۆپ، ستۆپ!

ئەمرۆ هەواڵێك لە سایتی ئاوێنە و ڤیدیویەك لە یوتوبم بینی، تێدا رێكخراوی(ستوپ دژە گەندەڵی بە هاوكاری رێكخراوی ئەمریكیNED)بەبۆنەی بڵاوكردنی دوا راپۆرتی ساڵانەی پڕۆژەكەیان(بەهێزكردنی لێپرسینەوەو دەسەڵاتی یاسا لە هەرێمی كوردستان)، خەڵاتیان دابەشكرد. وەك لە هەواڵەكە هاتووە(لەنێو 22میدیای لەسەر دۆسیەی گەندەڵی، ئاوێنە بە پلەی یەكەم دیاریكردووە.). لێرە دووبارە پرسیار هەیە: كێ لە پشت سەرنووسەری گۆڤار و رۆژنامە و رێكخراوە مەدەنیەكان راوەستاوە؟ رۆژنامەنووسەكان چی دەكەن لەلای قونسولی ئەمریكی لە كاتێكدا رۆژنامەنووسە ئەمریكییەكان و ئەمنستی ئینترناسیونال و چەندی رێكخراوی تر حكومەتی ئەمریكی بە پێشلكاری مافی ئازادی رۆژنامەگەری و تاك تۆمەتباردەكەن؟! بۆ نموونە(وەزارەتی دادی ئەمریكی جاسووسی لەسەر پەیویەندییە تەلەفۆنیەكانی ئاژانسی AP دەكەن-14/5/2013) بۆچی هیچ رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی تیرۆریستی هاوپەیمانان ناكەن بەڵام خەریك دوورگەیەكن(كۆریای باكوور)كە دەیان ساڵە خەڵك هیچ هەواڵێكی نازانێت؟ بۆچی باسی رۆڵی ئەمریكی ناكەن لە دامەزراندن و بەهێزكردنی قاعیدە و داعش بەڵام وەك(….) دەرژێنەوە بەسەر شوعییەكان؟!
بەهۆی جەهلەوە بێت یان بە هوشیاری، زۆرێك لە رۆژنامەنووس، نووسەر و رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی كاری جەواشەكاری قیزەوەن دەكەن و(خەرجی وەردەگرن)لە رێكخراوگەلێكی گەندەڵ، ئاژاوەچی كە جەنگ و تیرۆر لەجیهان بڵاودەكەنەوە و هەرگیز بێلایەن نین و رێكخراوی ئەمریكی(National Endowment for Democracy)كە كورتكراوەكەی(NED)ە وەك نموونە دەهێنمەوە و چۆن بەشێكە لە (تینك-تانك) و پاشان رێكخراوێك لە چوارچێوەی ستراتیژی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا و دژایەتی كۆمونیزم دەكات:
ئەگەر سترافۆر سێبەری (سی ئای ئەی)یە، ئەوا NED رووی یاسایی و داراییەكەیە. ئەگەر هەر كەسێك گومانی هەبوو لەوەی كە ئاژاوەكان لە فینزویلا ئەمریكای لەپشتەوەیە، ئێستا ئەو گومانە رەویەوە: گەورەترین ئاژانسی جیهانی(AP- لە 1848وە دامەزراوەو ئێستا 280 نووسینگەی هەیە لە جیهان) بەڵگەی بڵاوكردەوە لەسەر ئەوەی وەزاەرتی دەرەوەو و(NED) لە ساڵی 2013 بڕی 7،6ملیون دۆلار بۆ گروپە ئۆپۆزیتسیونەكانی فینزویلایان خەرجكردووە. دوو كەسایەتی گەورەی ئۆپۆزیتسیون(لیوناردۆ لۆپیتس و ماریا كۆرینا ماچودا) لە فەبروەری رابردوو لە هەمووان زیاتر بانگەوازیان بۆ توندوتیژی دەكرد بۆ ئەوەی دەسەڵاتی مادورۆ بڕوخێنن, پەیویەندی بە جاسوسێتی بۆ ئەمریكاوە هەیە. NEDو ئاژانسی جیهانی ئەمریكی بۆ گەشەپێدان(USAID) بڕە پارەكەیان گەیاندۆتە حزبەی(Primero Justici)و حزبی(Voluntad Popular) و رێكخراو ناحكومی(Sumate).
لە وتارەكەی رۆژنامەی گرانمای حزبی شوعی كوبا بەناوی(ئەمریكا خەرجی توندوتیژیەكان لە فێنزویلا دەدات) ئەم زانیارییەش هاتووە: (حكومەتی پۆلیڤی رێكخراوی گەشەپێدانی ئەمریكی(USAID) لە وڵاتەكەی دەركرد بەهۆی كاركردنی بۆ لەناوبردنی حكومەت و هاوكات حكومەتی ئیكوادۆریش پشتیوانی دارایی رێكخراوی ناوبراوی قەدەغەكرد بۆ پڕۆژەكان لە وڵاتەكەی.

NED چییە و كێ دایمەزراندووە و سەرۆكی بووە؟
بە مەبەستی لەناوبردنی”ئیمبراتۆریەتی شەڕ- مەبەستیان یەكێتی سوڤێتە” وەك خاڵی دەستپێكی دەزگا هەواڵگریەكان(cia ئەمریكی و IM16 ی بریتانی و ASAS ی سترالی)، رۆناڵد ریگان لە 1982 رێكخراویی(NED) ی دامەزراند و لە لەندەنەوە رایگەیاند. ئەم رێكخراوە هەر كۆمەڵەیەكی یاسایی ئەمریكی نیە یان تەنها ئامێرێكی وەكالەتی هەواڵگری مەركەزی، بەڵكو دەزگایەكی هاوبەشە لەبەرژەوەندی هەواڵگری ئوسترالیا و بەریتانیاش كاردەكات، بۆیە ریگان لە لەندنەوە راگەیاند.
بۆ ئەوەی راستی ئەم راستیە بشاردرێتەوە، رێكخراوەكە داوای لە هاوپەیمانەكانی كرد رێكخراوی هاوشێوەی خۆی دامەزرێنن، بەم شێوەیە دەوڵەتی كەنەدی لە 1988 رێكخراوی(ناوەندی ماف و دیموكراسی)دامەزراند و كار لەسەر هایتی دەكرد و پاشان بایەخی بە ئەفغانستان دا. بەهەمان شێوە بریتانیا لە 1991 دەزگای(ویستمنستر بۆ دیموكراسی)دامەزراند و بواری كاركردنی بۆ ئۆروپای رۆژهەڵات تەرخانكرد.
كاتێ كۆنگرێسی ئەمریكی لە 22/11/1983دەنگی بۆ دامەزراندی(نید)دا، نەیانزانی پێشتر بە نهێنی بوونی هەبووە بە گوێرەی رێنمایەكانی سەرۆكایەتی. ئەم بەڵگەنامەیە فەرمانی لابردنی نهێنی باش دوو دەیە لەسەر دەركرا و كاروباری”دیبلۆماسی گشتی” رێكدەخست.
نووسەری فەرەنسی(تیری میسان- بەرپرسی سایتی ڤۆڵتیر-) لە وتاری(نید رووخساری یاسایی cia)ە، پرسیار دەكان:
ئایا دەكرێت هنری كیسنجەر بەرێوبەری(NED) نوێنەری كۆمەڵگەی مەدەنی بێت؟
كاروبارەكان بەو شەفافییەتە نەبوو، چونكە هەموو كارمەندە گەورەكان كە پلەی ناوەندیان هەبوو لە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكی، بەرێوبەری (نید) بوون، بۆ نموونە وەك(هنری كیسنجەر، فران كارلوتشی، بیرژنسكی، بول وولف ویتز) كە بێ گومان وەك كەسایەتیگەلی خەباگێری ئیدیال لە پێناوی دیموكراسی نارۆنە مێژووەوە، بەڵكو وەك شەیتانگەلی توندوتیژی.
دارایی(نید) بە جیا گفتوگۆی لەسەر ناكرێت، چونكە رێنمایی وەردەگرێت لە ئەنجومەنی ئاسایشی قەومی بۆ جێبەجێكردنی ئۆپیراتسیونی بەرفراوان لەنێوان ئاژانسە هەواڵگرییە جیاوازەكان و پارەكان لە(ئاژانسی یارمەتی جیهانی)دەگوێزێتەوە بەبێ ئەوەی ئەو بڕە پارانە لە حیسابەكەی دەربكەوێت تا نەخرێتە چوارچێوەی حكومی. هەروا (نید) پارە لە cia وەردەگرێت پاش ئەوەی بەرێگای كەرتی تایبەتەوە سپی دەكرێتەوە لەلایەن دەزگای سمیت ریتشاردسون، دەزگای جۆن م. اولاین یان دەزگای هاری برادلی.
بۆ نموونە ئەمریكا نزیكەی یەك ملیارد دۆلاری خەرج كردووە لەسەر حزبە سیاسیی و كۆمەڵەكان لە وڵاتێكی بچووك وەك كە دانیشتوانەكەی 4 ملیون كەس تێناپەڕێنێت وەك لوبنان. وەزارەتی دەرەوە و(نید)نیوەی ئەو پارەیە كە تەرخانكرابوو بۆ لوبنان خەرج كرد و نیوەكەی تریشی cia بەنهێنی خەرجی كرد.
لە ساڵی 2003 و بە بۆنەی 20ساڵ دامەزراندینەوە، نید هەستا بە پیشاندانی سیاسی گشتی چالاكییەكانی و دەركەوت خەرجی زیاتر لە 6000 رێكخراوی سیاسی و كۆمەلاتی لە وڵاتانی جیهان لە ئەستۆگرتووە و دامەزراندنی چەندین دەزگا و رێكخراو بۆ خۆی گەڕاندەوە وەك سەندیكای(سۆلیدارنۆ) لە پۆلۆنیا، میساقی 77 لە چیكۆسلۆڤاكیا و اتبور لە سربیا و رادیوی 92 و رۆژنامەی ازلوبوجنج لە یوگسلافیای جاران و زنجیرەیەك لە دەزگاكانی راگەیاندنی”سەربەخۆ” لە عیراق.
NED رووی تری روخساری موخابەراتی ئەمریكیە بۆ لەناوبردنی شوعییەت لە كیشوەری ئاسیا. ئەمە تۆمەتێك نیە بخرێتە ئەستۆی ئەم رێكخراوە، كردەوە و رەفتار و پەیوەندی و ئەركەكانی پیشانی دەدات بەشێكی ترسناكە لە سەپاندنی وەحشیگەری لە جیهان:
– رێكخراوی فەرەنسی UNI كۆنەپەرەست كە لە دژی بزووتنەوەی خوێندكاران لە 1968دامەزرا، پشتیوانی دیكتاتۆر و گەندەڵەكانی ئەفریقای دەكرد. ساڵانە بۆ نموونە لە 1984-1985بڕی 575هەزار دۆلار لە نید وەرگرت. ئەم زانیاریە لە رۆژنامەیی(لیبراتسیون) بڵاوكرایەوەو كۆتایی بەو گەندەڵییە هێنرا. نید لە دژی بەشداری حزبی شوعی فەرەنسی لە حوكمڕانی بە ملیونان دۆلار پشتیوانی لە ناسیونال فرۆند و ئەوانی تر كرد.
– لەسەرەتای هەشتاكاندا تینك تانكی شەرنەگیزی و فراوانخوازی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بوو. ئەركە سینترالەكەی بریتی بوو لە هێرشكردن بۆ سەر حكومەتە ماركسیەكانی ئەمریكای لاتین وەك حكومەتی ئیل سلڤادۆر و حكومەتی ساندنستیەكان لە نیكاراگوا و هاوكات پشتیوانی لە حزبی كرستیانە دیموكراتەكان لە شیلی كرد كە كودەتای ژەنەڕاڵ بینوشیتی لێكەوتەوە.
– لە پشكنینی نووسینگەی نید لە قاهیرە بەڵگەنامەی زۆریان دەستكەوت بۆ ئەوەی (ئەخوان موسلمین) لە “شۆڕشی مەیدان” دەسەڵات بەدەست بگرێت. ئایا هەندێ حزب و رێكخراوی ئیسلامی لە كوردستانیش بە رێگای نیدەوە لە خزمەتی ستراتیژی ئەمریكا كاردەكەن؟
تییری وتارەكەی بەم رستەیە كۆتایی پێدەهێنێت: (ئەو توانا بێسنوورانە بە سەرپەرشتی ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا لە ژێردەستی-نید-هەیە نەك رێگە نادەن بە پشتیوانی دیموكراسی، بەڵكو كاردەكەن ئەگەر لە هەركوێ هەبێت، ژەهرای بكەن.)

لە هەرێمی كوردستان و عیراق چەندین رێكخراو كاری جاسووسێتی و دژایەتی شوعییەت دەكەن(پێشی دوو رۆژ برادەرێكم وتی بەشداری خولێكم كردووە، لەسەرەتای داتاشاوەكەیان وێنەی داس و چەكوش لەگەل كەلەسەری مرۆڤ پیشاندەدەن!) بەڵام بە خودی نید وەك پاشماوەیەكی جەنكی سارد، رێكخراوێكی هەیە بەناوی(سەنتەری ئەمریكی بۆ هاوپشتی كرێكارانی جیهان(ACILS)!
ئایا وەزارەتی ناوخۆی هەرێم ئاگاداری رۆڵی(نید)ە و چالاكییەكانی بەلایەوە ئاساییە بۆیە لە ئاستیاندا بێدەنگن؟ ئایا نووسینگەی رێكخراوە ناحكومییەكان بەخۆیان بەرهەمی(نید)ن؟ ئایا رۆڵی (نید) پێشێلكردنی سەروەری وڵات نیە؟ یان وڵات بە ئاگاداری حزبەكان كراوە بە خۆراكی گورگەكە و هیچ ناڵێن و ناكەن؟ ئایا حەق نیە داوا لە یەك بە یەكی رێكخراوە ناحكومییەكان و رۆژنامە و گۆڤارە”سەربەخۆكان” بكەین: خەرجییەكەیان كێ دابینی دەكات؟!(ئەبێ خۆیان سەرچاوە داراییەكانیا ئاشكرا بكەن)
حەقیقەتێكمان لەبەرچاوە: سوپای ئەمریكا و چەندین وڵاتی تر لە هەرێم چالاكن و تازە”رێگە”بە دامەزراندنی 5 بنكەی سەربازی دراوە، كۆمپانیای ئیكسون مۆبیل و شیڤرۆن و شەریكەكانیان و (بی پی)بریتانی و گلوبالی فەرەنسی و هاوشێوەكانیان ساڵانێكە بست بە بستی وڵات دەپشكنێنن و بەرهەمیان هەیەو بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانیش فەرمانی خۆیان دەردەكەن و حكومەتی هەرێمیش یەك بە یەكیان لە دژی ئێمە جێبەجێ دەكات، بۆیە بارودۆخەكەمان بەم ئاستە وێرانكراوە. (نید) بەشێكی ترسناكە لەو بەرنامەیە و باڵی دیبلۆماتی و سوپای تێكدانە و ئەوانەی بەناوی(دژایەتی گەندەڵی و ئازادی رۆژنامەگەری) وەك رێكخراوی (ستۆپ) و هاوشێوكانی خەرجی گیرفانیان لێی وەردەگرن و ئەو رۆژنامە و نووسەرانە دەیانناسن و بێدەنگیان هەڵبژاردووە و ئەوانەی دەڕۆنە خزمەتی(معالی قونسلی ئەمریكی)، پێیان خۆشبێت یا نا، بەشێكن لە بەرنامەی تیرۆر و جەنگ و ماڵوێرانی ئیمپریالیستەكان!
كەواتە:
– ستوپ (NED) و هاوشێوەكانی لە كوردستان و عیراق
– ستوپ كۆمپانییەكانی هاوپەیمانان لە كوردستان و عیراق!
– ستوپ سوپای ئەمریكا و هاوپەیمانان لە كوردستان وعیراق!
– ستوپ بانقی جیهانی و صندوقی دراوی جیهانی لە كوردستان و عیراق!
سوسیالیزم(شوعییەت) یان بەربەرییەت…بەهێزبێت خەباتی شوعی و چەپ لە كوردستان و عیراق!
ژیانی عەدالەتی ئاشتی و ئازادی عەدالەتی كۆمەلایەتی خەیاڵ نیە!

سەرچاوەكان
1- http://www.granma.cu/idiomas/aleman/unser-amerika/4sept-Vereinigte%20Staaten.html
2- تییری میسان: صندوقی نیشتمانی بۆ دیموكراسیگنید” رووی یاسایی وەكالەتی هەواڵگری ناوەندی ئەمریكایە
3- Die CIA und ihr menschliches Antliz
4- Geheime Dieste Im Irak
5- “greater middle east’, Bernhard Schmid
6- Die USA nehmen mit Milionen Dollar jaerich massiv Einfluss auf die medien, weltweit.

بێویژدانی كۆمپانیای كانیبال:(ستراتفۆر-Stratfor)وەك نموونە

لە 1996 یەكێك بەناوی(جورج فریدمان) كۆمپانیایەكی تایبەتی بەناوی(ستراتفۆر)لە بواری لێكۆڵینەوە، هەواڵ و جیوپۆلیتیك و ئاسایش و پڕۆژەی دوارۆژی جیۆپۆلەتیك و كێشەكان لە جیهان دادەمەزرێنێت. ناوەكەی لە لێكدانی چەند پیتێكی یەكەمی دوو وشە بەكارهێناوە(Strategic Forecasting) كە مانای( پێشبینی ستراتیژی)یە. پسپۆرەكانی بریتین لە پۆلەتەلۆگ، ئیكۆنۆمیست و پسپۆرانی ئاسایش كە بەرێگای”هەواڵگر”و سەرچاوە نهێنییەكانیەوە لە هەموو جیهان هەڵویست و راوێژكاری و پێشنبیەكانی بڵاودەكاتەوە. گۆڤاری (Barrons) لە 2010 بە سێبەری cia ناوی برد. ئەوەی لەژێر بەڕەی ئەم تینك تانكە بوو، لە 2012 پلاتفۆرمی ویكیلیكس هێنایە سەر بەڕە: 5ملیون ئیمیلی ئەم دەزگایە بڵاوكردەوە.
پەردە لەسەر رووی جۆرج فریدمان و دەزگاكەی لادرا و ئەمەش پەیامی دامەزرێنەری سترادفۆردە بۆ شێوازی كارو ئەركەكانی لە نووسێنیكیدا بۆ هاوكارێكی لە فەنزەویلا لە 6/دیستەمبەر/2011: ئەگەر سەرچاوەكە بەهاداربوو، دەبێ بیهێنیتە ژێر ركێفی خۆت. هێنانە ژێر ركێف واتە، كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەكە بە شێوەی دارایی، سیكسی یان دەروونی تا ئەو خاڵە كە ئامادەدەبێت لەگەلت رێكبكەوێت.).
كۆمپانیەكەی فریدمان لەسەر نهێنیەكان دەژێ. نزیكەی 30 هەزار كڕیاری هەیە و لەناویاندا سەر بە سوپای ئەمریكا، مێنیجەری صندوقی هیگیدە، سیاسەتمەداری گەورە و كۆمپانیای بانناسیونالی هەیە. هۆكاری بەخشینی دارایی بۆ ئەم كۆمپانیە تا ئێستا نادیار بوو، بەڵام ئێستا ئیدی (هاكەر)ەكان چوونە ناو تۆری كۆمپانیاكە و هەموو شتێكیان خستە بەرچاو: كۆنتڕۆڵی دەروونی سەرچاوەكانی زانیاری، گەیاندنی زانیاری لە رۆژهەڵاتی ناوین و جاسوسیكاری بۆ كۆمپانیای كیمیاوی(Dow Chemical).
لەبارەی بڵاوكردنی زانیارییەكانی كۆمپانیاكە، فریدمان وڵامی هیچ پرسیارێك ناداتەوە، چونكە وڵامدانیان دووبارە تاوانباری دەكەنەوە. بۆ نموونە: ستراتفۆر چ جۆرە پەیوەندییەكی هەبوو لەگەل سەفارەتەكانی ئەمریكا؟ جێگەركەی(فرید بورتون) بەخۆی جاسوسی دەزگای ئاسایشی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بووە. كۆمپانیا گەلێ وەك (داو شیمیكاڵ) و (كۆكا كۆلا) راوێژ لەم كۆمپانیایە وەردەگرن، چونكە وەك دەزگای ئاسایش كاردەكەن بەڵام وەك دەزگای ئاسایش كۆنتڕۆڵ ناكرێت.
فریدمان تۆمەتی ئەوەی سێبەری ciaە، رەتدەكاتەوە.
فریدمان كە خاوەن دەزگای پیشبینی جیوپۆلەتكی دوارۆژە لە جیهان و لە كتێبەكەی ساڵی 1991(جەنگی داهاتوو لەگەل ژاپۆن-430لاپەڕە)و كتێبی(100 ساڵی داهاتوو) پێشبینیەكانی نووسیوە لەبارەی جەنگی ئەمریكا لەگەل پۆلەندا، توركیا، بەڵام نەیتوانی پێشبینی هاككردنی كۆمپانیەكەی بكات!
لە گفتوگۆیەكی ((Der Aktionaerلەگەل فریدمان بە روونی بانگەواز بۆ رەگەزپەرەستی دەكات دژ بە پەنابەران، لەمەشدا بە میتۆدی(جەنگی كلتورەكان)و باسی جیاوازی كلتوور دەكات و ئەم گومانە دەخاتەڕو : فەرموو چۆن ئەم وڵاتە-ئەڵمانیا-پێكەوەژیانی مرۆڤ فەراهەم بكات كە كلتوور و عەقڵییەتیان بەو شێوەیە توندڕەوبن بۆ نموونە وەك پەنابەرەكانی رۆژهەڵاتی ناوین.)
لە درێژەی قسەكانی: هەمیشە ئینتگراتسیونی بیانییەكان بۆ ئۆروپا كێشە بووە….پرسیارە زۆر گرنگەكە ئەمەیە: چۆن یەكێك دەبێتە ئەڵمان یان ئۆروپی. ئەمە زۆر سەختە).
هەروا چەندین بۆچوونی تر كە لە نەخوێندەوارێكی ئاواییە دووردەستەكانی گەرمیانیش نایبیستی.
لە ڤیدیویەك(لە یوتوب بەناوی پێشێلكردنی مافی چاپدان، كوژراوەتەوە) دیك براند-بەرێوبەری بەرنامەی هاوبەش لە ئەنجومەنی شیكاگۆ بۆ كاروباری جیهانگیری پێشوازی لە فریدمان دەكات. لەم گفتوگۆیە فریدمان نموونەی قیزەوەنترین سیاسەتی رۆناڵد ریگان بەهەند وەردەگرێت و دەڵێت: ئەو سیاسەتە كە من وەسیەتی رۆناڵد ریگانم كرد، لە عیراق و ئیران بەكاریهێنا. ریگان پشتیوانی لە هەردوو لایەنی جەنگەكەی دەكرد كە لە(1980-1988)و دژ بە یەكتری بجەنگن.
بۆ رسواكردنی پلانە دژە ئازادی ئینسانییەكانی ستراتفور، هەر یەك لە چالاكوانی ئەنۆنیمۆس(بارێت بڕاون)بە 5ساڵ زیندانی و چالاكوانی ئەكوپی(جیرمی هاموند) بە 10 زیندانی لەلایەن دادگاكانی ئەمریكا مەحكومكران. لە كوردستان كێ چاوساغی بۆ تینك-تانكی ستراتفۆر دەكات؟ كێ پێشتر چاوساغی بۆ ئینتەرپرایز دەكرد؟!
ئەگەر دەتانەوێت بە كەرامەت و سەربەرزی بژێن، پشت لەهەموویان بكەن، خۆفرۆشی و خیانەت و سەتەمكار بە مەسەلەكی ئاسایی، ویژدانفرۆشی جێگای”شانازی”، بۆیە تاقە یەك رێگایە هەیە: شوعییەت و شێوە ژیان و كاری هەرەوەزی بكەن بە ماڵی خۆتان!
پرسیار: هەموومان دژ بە وەحشیگەری داعش لە فەرەنسا ناڕەزایەتیمان دەرخست، بەڵام بۆچی لە د1ی وەحشیگەری فەرەنسا لە كوشتنی خەڵكی مەدەنی هیچ ناڵیین؟ لە لاپەڕە نهێنیەكانی cia و هەواڵگری بریتانی لەبارەی سالانی 1947-1963بڵاوكرانەوە
سكەنداڵێك بە نموونەی حزبێكی نەرویژی!
حزبی كرێكارانی نەرویژ خۆی بە نوێنەری كرێكارانی وڵاتەكەی دەزانێت، بەڵام سەرۆكەكەی(یانس شتۆلتنبێرگ)كە پێشتر سەرۆكوەزیرانی ولاتەكەی بووە، ئێستا سەرۆكی(هاوپەیمانی ناتۆ)یە كە دەزگایەكی سەربازی جیهانییە و دەستی لە میلیتاریزەكردنی جیهان و كوشتنی مەدەنی و بەرپاكردنی جەنگی ئیمپریالیستی لە چەندین وڵاتانی دنیا هەیە.
ئەم حزبە رێكخراوێكی هەیە بەناو(فریاگەوتنی میللەتی) و لە دوو خاڵی سەرەكیدا لە سایتەكەیان، خۆیان بە خوێنەران دەناسێنن و دەنووسن، ئێمە:
– رێكخراوێكی بزووتنەوەی كرێكارانین بۆ هاوپشتی مرۆیی
– رێكخراوێكی سیاسی سەربەخۆین.
زۆر ئاسایی دەبوو ئەگەر بەرپرسانی ئەم حزبە ببن بە سەرۆكی بزووتنەوەی ئاشتی یان ژینگەپارێزی و رێكخراوێكی جیهانی ئەنتی فاشیست، بەڵام نەك ناتۆ كە دوژمنی سەرسەختە دژ بە كرێكاران و گەلانی ژێردەستەی جیهان بە كرێكارانی نەرویژەوە!
ئەمە سكەنداڵ و ئابرووچوونێكی گەورەیە بۆ كرێكارانی نەرویژ و بە گشتی بۆ خەڵكی ئاشتیخوازی نەوریژ.
دەبێ دەستلەكاركێشانی شتۆلتنبێرگ و مەحكومكردنی هەڵویستی ئەم حزبە ببێت بە داواكاری رێكخراوی فرایاكەوتنی میللەتی نەرویژ!
خەڵكی نەرویژ پێویستی بە هاوپەیمانی ناتۆ نیە!
(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
(پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە)
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟
وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە
لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری).
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ! بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە....ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە. ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟! تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا...پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە"گۆڤارە سەربەخۆكان"بڵاوی بكەنەوە....ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی"هاوپەیمانییەكی بكوژ"ی زلهێزە...جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو. هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد! لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.)) مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە"ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان"مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ! شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو.
ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟

ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.
ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008
جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!
زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.

ئاژاوەی داهێنەرانە!
ئەمە تیئۆری گەورە فەیلەسوفی كۆنەپارێزە راستڕەوەكانە(لیڤی شتراوس)ە كە كۆنەپارێزە راستڕەوی ئەمریكا كاری پێدەكەن. ناواخنەكەیشی ئەمەیە: جەماوەر لەناو هەرانانەوە غەرق بكەن تا نوخبە بتوانێ جێگیربوونی بارودۆخەكەی دابین بكات). لە ئەمریكا شتراوسییەكان ناسراون و گۆڤاری(كۆمینتەری)دەردەكەن. پرۆفیسۆر نۆرمان پۆتهۆراس سەرپەرشتی دەكات و بە گرنگترین بەرهەمی كۆنەپارێزەرە نوێكانە.

مافیای چەك و ئەتۆم لەسەرووی یاسان!
لە وڵاتی(ئازای سەرمایەی دارایی، كۆمپانیای بانناسیونال وجەنگ و هەژاری) بە گوێرەی راپۆرتی لیژنەی چاودێریكردنی ئەتۆم، لە 23/3/2011ئاشكرای كرد كە ئەركی راگەیاندنی هەڵەی كەرەستە و”لەكاركەوتن” كە لەوانەیە رووداوی كارەساتئامێزیان لێ بكەوێتەوە لە زیاتر لە یەك لەسەر سێی حاڵەتەكان، پشتگوێ خراون).
حكومەتە مەدەنی و دیموكراسیەكەی”بەڕێز”رۆبن تەنها لە ساڵی2008دا وەك پەیمانگەی تۆژینەوەی ئاشتی جیهانی بڵاویكردووە، بودجەیەكی خەیاڵی بۆ جەنگ تەرخان كردووە(1.464 بلیون دۆلار)!. ئێستا ئۆباما درێژە بە كارو ئەركەكانی سەرۆكەكانی پێشتری دەداو پشتیوانی لەو دیكتاتۆرانە دەكات كە لە سەدام یان ئەحمەدی نەژاد كەمتر نین، بۆ نموونە بە بڕی 60ملیارد دۆلار 84 فرۆكەی جەنگی(ف.15)، 70هیلیكۆپتەر لە جۆری ئەپاچی، بە سعودیەی عەرەبی دەفرۆشێت. بەڵام ئاشكرایە ئاشتییەكەی(ئینتەرپرایز) شێوەی تری هەیە، بۆ نموونە لە ووڵ ستریت جۆرنال نووسراوە: تەنها بە پڕچەككردنی سعودیەی عەرەبی بە فرۆكەی جەنگی، كار بۆ نزیكەی 77هەزار كەس لە كۆمپانیای بۆینگ دابین دەبێت. ئۆباما ئێستا خەریكە زەمینە بۆ بازرگانی بە سیستێمی(تات) خۆشدەكات. راكێتەكانی ئەم سیستێمە دەگاتە دەرەوری و بەرزی ئەتمۆسفێری زەمین. ئیمارات بە بڕی 7ملیارد دۆلار نموونەیەكی هاوشێوەی ئەو سیستێمە كرێوە لەگەل 147راكێت.

وا باشە رۆبن لەبری ئەوەی درووشمی”عەدالەتی كۆمەڵایەتی و ئازادی” بەخەڵكی كوردستان بفرۆشێ، وا باشە خۆی و پەیمانگە”زانستی و بێلایەنەكەی” خەریكی گەندەڵی بۆرسەی ووڵ ستریت و لابردنی قەرزی بانقەكان لەسەر ملیونان هاوڵاتی ئەمریكا ببێت و وەك كەسێكی”ئازادیخواز”بە بەڵگەوە بیسەلمێنێ كە تەرخانكردنی پتر لە یەك بلیون دۆلار بۆ وەزارەتی بەرگری، باشتر وایە بۆ ئاشتی تەرخانی بكەن و بەمە خۆشەویستی گەلانی دنیا دابیندەكەن! وەك هاوڵاتییەكیش تكا لە برادەرە دژ بە گەندەڵییەكانی دەكەم، بەڵكو نەختێ مەشوەرەت بە”سەرۆكی مێژوویی”وڵاتەكەی بدەن بۆ خزمەتكردنی خانەشینەكانیان و خزمەتگوزاری تەندرووستی بۆ هەژاران و بێكار و لانەوازەكانیان باش بكەن نەك بە گوێرەی بەرنامەی(Medicaid) كەمی بكەنەوە!، ئاخر باش نییە 23ملیون ئەمریكی بە بێ بیمەی تەندرووستی بژین: ئەمە بۆ ئاشتی جیهانی خراپە و پێشێلكردنی جاڕنامەی مافی مرۆڤە! هەروا(باج)یش كەم بكەنەوەو كرێی كار زیادبكەن تا هەموو ئەمریكا لەسەر قەرز نەژێن و تۆزێك كەرامەت بۆ هاوڵاتییەكانیان دابین بكەن!
ئێمە خۆمان ئەقڵ و توانامان هەیە بۆ خەباتكردن لە پێناو عەدالەتی كومەڵایەتی كە حكومەتەكەی ئەو بە ئاگر و ئاسن لە دژیدا رادەوەستێ، وەك نزیكترین مێژووی ئەمریكای لاتین و دژایەتیكردنیان بۆ شوعییەت پێماندەڵێن!
ئەوە چارەنووسی ئەو رەشبیرە جاش قەڵەمانەیە كە خۆیان بۆ ملكەچی و جاشایەتی و خۆفرۆشتن بە ئەم یا ئەولایەن تەرخانكردووەو بەردەوام خۆیان وەك كەسانی دڵسۆزی”بێلایەن”و دژ بە گەندڵی و دڵسۆزی عەدالەتی كۆمەڵایەتی بە هەژاران دەفرۆشن و لەراستیدا ئەجندای كۆنەپەرەستی و تاوان جێبەجێ دەكەن…
ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!
ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…

تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیەكانی سیسیلیا رێكخستووە.

ئایا دامەزراندنی راگەیاندكارانی سوور پێویستە؟!

ئەمە نامەیەكە بۆ ئەو رۆژنامەنووسانە كە خۆیان بە كەسانی چەپ دەزانن و بە هەموو شێوەیەك هەوڵدەدەن پێگەكەی لەناو كۆمەڵگە بەهێزبكەن لە سەردەمێكدا كە راگەیاندنی ئیمپریالییستی دنیای سەرمایەداری و پەلوپۆكانی هاوشانی(سوپای ناتۆ، صندوقی دراوی جیهانی، دەزگا سیخوڕیەكان، دادگای نیودەوڵەتی، بانقی جیهانی، G7، G20، شانەكانی بیركردن-Think tank) هەنگاودەنێن و بە وردترین شێوە خۆیان رێكخستووە.
بۆ نموونە: زانیاری بە هاوڵاتیان نادرێت لەبارەی (كودەتا نەرم)ەكەی بەرازیل، هیرشكردن بۆ فەنزەویلا، بەرەی چەپ لە توكیا، پیلانگێڕی ئەمریكا دژی ئۆكرانیا و قەدەغەكردنی حزبی شوعی لە چەند وڵاتێك، بارودۆخی زیندانەكانی ئەمریكا، یەكگرتنی چەپ لە سپانیا، جەنگی ئەمپریالیستی لەوڵاتانی ئەفریقا و زیانیان بە ژینگە و هەزاران رووداوی رۆژانەی جۆراوجۆری جیهانی كە راستەوخۆی كاریگەریان لەسەر ژیانی ئێمە هەیە. ئەوەی لە كەناڵەكانی تەەلەفزیون بڵاودەكرێنەوە لە ئاژانسە سەرمایەدارەكان وەردەگرن و تەنانەت ئەو كەناڵانە كە پەیامنێریان لە هەندی وڵات هەیە، زانیاری لەبارەی موقاوەمەت، خەباتی شوعی و چەپەكان بە هاوڵاتیان نادەن.

ئەی ئێمە؟
پەرتەواز، كەمكردن لە بایەخ و رۆڵی یەكتر، ناڕۆشنی لە هەڵویستەكان و لە ئەنجامدا نەیارەكانمان سوودیان لەم لاوازییە وەرگرتووە.
ئێمەش ئەتوانین بەرێگای جۆربەجۆر هەوڵ بدەین بۆ ئەوەی توانامان چڕبكەینەوە بۆ دامەزراندنی(ناوەندی راگەیاندنی سوور، رۆژنامەنووسانی سوور، هەواڵنێرانی سوور، راگەیاندكارانی سوور)ی هاوبەش لەبواری راگەیاندنی ئەلكترۆنی، كاغەز، رادیو، تەلەفزیون، هەوالً و راپۆرت و
ئامانجی ئێمە پێكەوە بریتی بێت لە شكاندنی تیرۆری ئەنتی كۆمونیزم و هێرشی بەرفراوانی سەرمایەدارانی جیهان و ناوخۆ لە دژی(مافە چینایەتییەكانمان و گەوجاندنی جەماوەر و درۆكردن و پۆشینی تاوانی جەنگە ئیمپریالیستییەكانیان و ملیتاریزەكردنی ژیان لەسەرزمین و تێكدانی ژینگە).
ئەم نووسینە هەنگاوی یەكەمە و هیوادارم هەر راگەیاندكارێك لەلای خۆیەوە بە پێشنیار و رەخنە و بۆچوونی ئەرێنی هەوڵ بۆ قووڵكردن و بەهێزكردنی ئەم پێشنیارە بكات.

(رەش-بیرەكانی) كۆسا نۆسترا لە كوردستان!
(پەیمانگەی ئینتەرپرایزی ئەمریكی و مایكل روبن وەك نموونە)
لەبەر ئەوەی زۆر كەس هەیە خۆیان لە مرۆڤی ئۆروپی و ئەمریكی، كەمتر دەزانن، بۆیە دەبینین حزب و رێكخراو وكەسانی گەندەڵ و تاوانباری ئەو وڵاتانە وەك ئازادیخواز و لایەنگری داپەروەری بە خەڵكی نەگبەتی وڵاتەكەم دەفرۆشنەوە و مایكل رۆبن و پەیمانگەی ئینترپرایزی ئەمریكی نموونەیەكیانە. ئایا پەیمانگەی ئەنتەرپرایز كێن و چیان كردووەو چی دەكەن؟
وتارەكەی مایكل رۆبن بۆ خەڵك خوێنرایەوە
لە وتارەكەی ناوبراو بۆ خۆپیشاندەرانی ئازادیخوازی سلیمانی، هاتووە(ئەمریكا پێویستە لە دەسەڵاتدارانی ئێوە زۆر توڕە بن….ئێمە ئەمەمان كرد بۆ دەستەبەركردنی حوكمی یاسا و دادپەروەری).
لەبەر ئەوەی رۆبن پێیوایە ئێمە بێئاگاین لە ناعەداڵەتی، هەژاری و گەندەڵی و لانەوازی و قەرزاری هاوڵاتییەكانی ئەمریكا، بۆیە هاتووە وەك رزگاركەرێك قسەمان بۆ دەكات. حكومەتی ئەمریكی و پەیمانگەی ئینترپرایز بەهۆی چەندین جەنگ و پشتیوانیكردنی حكومەت و رێكخراوە تیرۆریست و دیكتاتۆرییەكان و پێشێلكردنی جاڕنامەی نەتەوە یەكگرتووە، بە گەندەڵی و تاوان، تاوانبارن و پێشی هەموو شتێك خیانەت لە پەیامەكەی ئیبراهیم لینكۆلن دەكەن! رۆبن و پەیكانگەكەی دەبێ بە زووترین كات بۆ بەردەم دادگا راپێچ بكرێن!
گەندەڵی و تاوانكاری پەیمانگەی ئینتەرپڕایزی ئەمریكی
هێشتا راپۆرتەكەی كەشوهەوای جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بڵاونەكرابووەوە، لۆبی پیشەسازی بڕە پارەیان تەرخان كرد بۆ لێكۆڵەران تا راپۆرتی نابراو بە هەڵە بخەنەوە. وەك(گاردیان) ئیمڕۆ لە كۆتایی دیداری پسپۆڕان لە پاریس بڵاویكرەوە>پەیمانگەی كۆنەپارێزی ئەمریكی(ئینتەرپڕایز) 10هەزار دۆلار و نرخی هاتووچوو بە هەر زانایەك دەدەن بۆ بەرگرتن بە راپۆرتی نابراو< لە درێژەی وتارەكە هاتووە: ئینتەرپڕایز یەكێكە لە(تینك تانك)ە كاریگەرەكانی كۆنەپارێزە نوێكانە كە رۆڵی سەرەكی بینیوە لە جەنگی عیراق.... كۆمپانیای نەوتی(ExxonMobl) سپۆنسەری ئەم پەیمانكەیە و بۆ ئەو مەبەستە 1،6ملیون دۆلاریان بۆ خەرجكردووە. قسەكەرێكی كۆمپانیاكە وتی كۆمپانیاكەمان ساڵانە 1% لە داهاتە گشتییەكەی بۆ ئینتەرپەڕایز تەرخان دەكات. ئەم پەیمانگەیە پەیوەندی نزیك لەگەل ئیدارەی بوش هەیەو زیاتر لە20كارمەندی، جاران وەك راوێژكار لە حكومەتی بوش كاریان كردووە. زانایان لە راپۆرتەكەی پاریس هیچ گومانێكیان نەهێشت لەوەی كە مرۆڤ هۆی گۆِانكارییەكانی كەشوهەوای سەرزەمینە...سووتەمەی وەك خەڵوزو نەوت لەو پەرەسەندنە بەرپرسیارە. مرۆڤایەتی هەڕەشەی رەشەبای زەبلاح و بەرزبوونی ئاستی دەریا و قۆناغی وشكایی لێدەكرێ. مایكل خۆی بە قسەكەری خەڵك دەزانێ!

بین ستیوارد(چالاكوانێكی رێكخراوی ژینگەپارێزی گرین پیس)بە توندی رەخنەی لە ئینتەرپرایز گرت و وتی: ئینتەرپەرایز لە فابریكێكی هزر زیاترەو كرێگرتەن و وەك رۆشنبیر، كۆسا نۆسترای حكومەتی بوشن. ئەمانە نوێنەری كۆشكی سپین لە بواری حاشاكردن لە گۆڕانی ژینگە….ئەوانە لەئاستی زانست و رەوشت دۆڕاندیان و ئەوەی دەیانەوێت بریتیە لە جانتای پڕ لە پارە.
ئایا مایكل رۆبن و برادەرو دۆستە كوردە رەشبیر و بەرپرسی هەندێ رۆژنامە و گۆڤارە كۆسا نۆسترای كۆنەپارێزە راستڕەوەكانی ئەمریكا نین لە كوردستان؟!
تۆماس پانی لە2/2/2007لە وتارێك بەناو(هاوپەیمانیەكی بكوژ)دەنووسێ: لە لێكۆڵینەوەكەی ئەنجومەنی كەشووهەوای(UN) كە ئیمڕۆ لە دنیا هەڵای نایەوە، هاتووە: (بەڕوونی دەركەوتووە كە مرۆڤ بەرپرسە لەبەرامبەر گۆڕانی كەشوهەوا…پەیمانگەی ئینتەرپرایز پارەیەكی زۆری تەرخانكردووە بۆ زانا، سیاسەتمەدارو ئابووریناسەكان تا وتار دژ بە راپۆرتەكەی نەتەوە یەكگرتووەدا بنووسن و لە”گۆڤارە سەربەخۆكان”بڵاوی بكەنەوە….ئەم هەوڵە لە بەرژەوەندی”هاوپەیمانییەكی بكوژ”ی زلهێزە…جاران لی رایموند(جێگری سەرۆكی پەیمانگەی ئینتەرپرایز)بەڕێوبەری كۆمپانیای نەوت(ExxonMob)بوو.
هەروا پەمانگەكەی رۆبن شانبەشانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەكەی(براتسلاڤا)ساڵی2000بەشداری كرد!
لەم كۆبوونەوەیە بڕیاردرا بۆ پێشێلكردنی رێككەوتنەكەی هیلسنكی بۆ(پێكەوەكاركردن و ئاسایشی ئۆروپا). ئیمزاكەرانی ئەم رێككەوتننامەیە(ئەمریكا و زۆربەی وڵاتانی ئۆروپا)بە ئەركی خۆیان زانیوە ((لە داهاتودا هەرگیز نابێ رێ بدرێ بە بەكارهێنانی توندوتیژی بۆ گۆڕینی سنوورەكانی دەوڵەتانی ئۆروپا.))
مایكل رۆبن باسی یاسا و عەداڵەت دەكات، بەڵام ئایا دەزانێ ماوەی پتر لە 20 ساڵە زیندانی سیاسی و رۆژنامەنووس مۆمیا ئەبو جەمال(سەر بە رێكخراوی پڵنگی رەش) بەناهەق زیندانی كراوەو لەوانەیە لە هەر كاتێك لەسێدارەی بدەن، بەڵام سەرەڕای ناڕەزایەتییە جیهانییەكان، هێشتا هەر ئازاد نەكراوە. لە وڵاتە”ئازادەكەی برادەرە بێلایەنەكەمان”مافی مانگرتنیش لە كرێكاران قەدەغە دەكرێ!
شایانی باسە پەیمانگەی ئینتەرپرایز لە1943دامەزراوە وەك دەزگایەكی تایبەت بە لێكۆڵینەوە بۆ بەرگی لە سیستێمی سەرمایەداری و رەفتاری كۆمپانییە گەورەكان و بەرژەوەندیەكانیان، بەڵام پاشان بواری خوازراوی بەرفراوانتر بوو.

ئایا كوردستانی عیراق هاوپەیمانێكی باشە؟

ئەوە ناوی ئەو راپۆرتەیە كە لەلایەن ئینتەرپرایز لە 13ی ئاب/2008بڵاوكراوەتەوەو نووسەرەكەی(مایكل رۆبن)ەو تێدا بە تووندی رەخنە لە پارتی و یەكێتی دەگرێ و هەندێ نهێنی ئابرووچووانەو مەترسیدار دەردەخات. لەو راپۆرتە(پارتی كرێكارانی كوردستان)بە تیرۆریست ناودەبات و دەنووسن”تیرۆرستییەكەی دۆزی نەتەوەی كورد پیس دەكات… هەردوو حزبەكە بە بەمامەڵەكردنیان لەگەل ئیران، خیانەتیان لە متمانەی ئەمریكا كرد”…و زۆر شتی تر.

ئینتەرپڕایز لە13ی ئاب/2008
جاش و موستەشارە كوردەكانی ئینتەرپرایز!
زۆرێك لە رۆژنامە، گۆڤارو كەناڵی تەلەفزیونی بەشێوەیەك باسی پەیمانگەی ئینتەرپرایز و مایكل رۆبن دەكەن، وەك بڵێی رێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی و كەسایەتی بێلایەنن و كارەكەیان تەنها ئەوەیە بەشێوەیەكی مەدەنی و ئاشتیخوازانە كاردەكەن. ئەمە درۆیەكی شاخدارو مەترسیدارە، گاڵتەكردنە بە خوێنەر و خەڵكی كوردستان، چونكە:
1- كارل روف یەكێكە لە سەرانی ئەو پەیمانگەیە و هاوكات یەكێك بوو لە گەورە موستەشارەكانی جۆرج بوش و نزیكە لە زانكۆی (بۆب جۆنس) لە ساوت كارۆلینا(سەنترێكی راستڕەوە توندڕەوەكان)ەو هەر خۆیشی سەرپەرشتی هەڵبژاردنی (بوش)ی كردووە. كارمەندانی ئەم پەیمانگە”سەربەخۆیە” وەك مایكل لادین و (جاشوا میرۆفیك) پێكەوە لەگەل هەڵۆ كۆنەپارێزەكان وەك جیمس ولسی(سەرۆكی رابردووی هەواڵگری ئەمریكا)، جاك كامب(كاندیدی حزبی كۆمارییەكان بۆ سەرۆكایەتی ئەمریكا1996 و یاریدەری وەزیری بەرگری بۆ سیاسەتی ئاسایشی نیودەوڵەتی)كاردەكەن، واتە”دەستی شاراوە”ی وەزارەتی دەرەوەو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی ئەمریكان. یەكێك لە گەورە لێكۆڵەری ئەو پەیمانگە”بێلایەن و زانستی و ناحكومییە”ناوی (جۆن بولتن)ە كە بالیوزی ئەمریكا بوو لە نەتەوە یەكگرتووەكان. ئەم”ئەستێرە بێلایەنە” لە 29/8/2010بانگەوازی بۆ بۆردومانكردنی بنكەكانی پیتاندی ئەتۆمی ئیرانی كرد. ئەم كامەندەی سەر بە رێكخراوێكی”ngo”ە لە وتارێكیدا لە رۆژنامەی ووڵ ستریت ساڵی 1997نووسیویەتی(ئەو پەیماننامە نیودەوڵەتییانە كە ئەمریكا مۆری دەكات یاساگەلێك نین رێزیان لێ بگیرێت، بەڵام وەك پێویستییەكی سیاسی زیانی نییە لەگەل گۆڕانی بارودۆخ لێی پاشگەز ببینەوە).
كۆنەپارێزە نوێكان بەیەكچاو تەماشای نازیەت، شوعییەت و بزووتنەوە ئیسلامیەكان دەكەن، ئێستا ئیتر منیش سەیرم نایەت لەوەی كە (رەش-بیران)، هەندێ گۆڤار لە هەرێم وەك سەگی هار هەمان ئەم كارە ئەنجامدەدەن.

ئێوە سەری ئازادی دەبڕن!
ئێوە جامبازی بە عەدالەتی كۆمەڵایەتییەوە دەكەن!
بەرەی هەژارەكان و ئاواتەكانیان و دژایەتی كەندەڵی لەشوێنێكی ترەو لەو شوێنە دەست پێدەكاتەوە كاتێ دوژمنەكانیان دەناسنەوەو بە خۆیان داخوازییەكان رادەگەینن و پێشكەش دەكەن. داخوازییە رەواكانی ستەمدیدەكان لەبەرچاون، گرنگ ئەوەیە نەهێڵین یاری بە ئازار و نەگبەتییە رۆژانەكانمان و بە قوربانیان بكرێ…

تێبینی: كۆسا نۆسترا رێكخراوێكی تاوانبارییە لە ئەمریكا و خۆیان بەشێوەی مافیەكانی سیسیلیا رێكخستووە.

تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا پاش 1945 تا ئێستا(بە كورتكراوی)
یەك بە یەكتان درووشم و بەڵێنی گەیاندنی راستی بە بینەرانتان داوە، بەڵام بۆ جارێكیش نەمانبینی و نەمانبیست رەخنەیەك ئاراستەی سیاسەتی ئیمپریالیزمی ئەمریكی و هاوپەیمانەكانی بكەن. بێدەنگی ئێوە لە تاوانەكانی حكومەتی ئەمریكا تەنها لە جەهالەت، دووڕوویی و خۆفرۆشی سەرچاوەی گرتووە: چەتەی قەڵمهەڵگرن. قەڵەهەڵگری. راگەیاندنەكانی ناو خودی ئەمریكا و جیهانی سەرمایەداری سەر بە حكومەتەكانیان نەك ئۆپۆزیتسیونەكانیان زیاد یان كەم رەخنە ئاراستەی حكومەتەكانیان دەكەن، بەڵام ئێوە ئەوەندە بێئاست و كەسایەتین بۆ خاتری چەند دۆلارێكی چڵكن بێدەنگیتان هەڵبژاردووە و تەنانەت كار گەیشتووەتە ئەو رادەیە قونسوولی ئەمریكی بە بەرگریكار لە ئازادی بە خەڵكی كوردستان بناسێنن و زۆرێكتان تەشریف دەبەن بۆ لای”جەنابی عالی”. ئێوە بەم هەڵویست و رەفتارە مافی رەوای بینەران پێشێل دەكەن و بوون بە بەشێك لە ئامێری گەمژادندن و نەزانی و سیخوڕی و چەتەیی و شەرەفی قەڵەمتان خستوەتە ژێرپێی سیستێمی تاوان و تیرۆر و چەوسانەوە لە جیهان.
لێرە ئەم زانیاریانە بڵاودەكەمەوە بەو هیوایە بۆ جارێكیش بێت، ئەم زانیاریانە(ئێستا هەموویان دەڵێن ئەیانزانین)بگەیەنن بە رای گشتی!
– ئەڵمانیا1945: موخابەراتی ئەمریكی(CIC) لە پسپۆرانی پۆلیسی نازی و چاشەكانی سوپایەك دادەمەزرێنن لە 35 هەزار كەس لە دژی یەكێتی سوڤێت و بەشی هەواڵگری نازی(Fremde Heere Ost) وەك0رێكخراوی(Gehlen) و بە یارمەتیان كاری تێكدەرانە و نائارامی لە رۆژهەلاتی ئۆروپا ئەنجامدەدا. لە پاشاندا لە رێكخراوی(كێلین) دەزگای هەواڵگری ئەڵمانی(BND) دادەمەزرێنن. یەكێك لە كارمەندان و پسپۆری- گستاپۆ كە لەلایەن موخابەراتی ئەمریكا وەرگیرا و لە دەستگیركردن پارێزرا ناوی(كلاوس باربی-klaus Barbie-) كە لە شاری لیۆنی فەرەنساوە دیپۆرتكردنی جووە فەرەنسییەكانی بۆ ئۆردوگای لەناوبردن رێكدەخست. (باربی) لە 1951 لەلایەن(cia)وە بەناوی(كلاوس ئەڵتمان)رەوانەی پۆلیڤیا كرا و لەوێوەوە كۆماندۆی تیرۆركردنی سیاسەتمەدار و سەندیكاییە چەپەكان لە وڵاتانی ئەمریكای لاتین بەرێوەدەبرد.
– چین(1945-1949): لە جەنگی ناخۆی چین، لە دژی كۆمونیستەكان، پشتیوانی لە (شین كای شیك) دەكەن ولێرەش سەربازە دیلەكانی یابان كە پاش ژێركەوتنی وڵاتەكەیان لە جەنگی جیهانی دووهەم، بەكاردەهێنن.
– فلیپین(1945-1953): لە دژی حكومەتی چەپگەرای(Huks) و خەڵتانی خوێن كرا و پاشان چەتەكانی لە وڵاتەكە دامەزراند و (فیردیناند ماركۆس)یان كرد بە(پیاوە بەهێزەكە).
– ئیتالیا1947-1948): (cia) هێزەكانی مافیا و گروپە تیرۆریستە راستڕەوەكان لە دژی كۆمونیست و سۆسیالیستەكان چەكداردەكات. بۆ ئەم مەبەستە پسپۆرەكانی چەتەكاری لە ئەمریكاوە رەوانەی ئیتالیا دەكەن.
– یونان(1949-1949): ئەمریكا پێكەوە لەگەل سوپای بەریتانیا لە(جەنگی ناوخۆی یونان) كاردەكەن بۆ شكاندنی بزووتنەوەی موقامەتی ئەنتی فاشستی كە لە دژی ئەڵمانە داگیركەرەكان خەباتیان دەكرد. موخابەراتی ئەمریكی دەزگای بەدناوی(KYP)لەم وڵاتە دادەمەزرێنێت.
– 1950(ئەمریكا): ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی(NSC) بەناوی فایلی(68) ستراتیژی تازە دادەرێژێت و یەك ملیون سەرباز لە 675بنكەی سەربازی لە جیهان تەرخاندەكات. ئەم هێزە تا 1975دەستوەردانی سەربازی لە 215ئەنجام دەدەن.
– پۆرتۆریكۆ(1950): كۆماندۆیەكی ئەمریكا راپەڕینێك بۆ سەربەخۆیی نیشتمانی لەناودەبەن.
– كۆریا(1950-1953): ئەمریكا لە كێشەی كۆریا لەشكركێشی دەكات و پشتیوانی لە حكومەتی كۆریای باشوور دەكات و لە نەتەوە یكگرتووەكانپشتیوانی بۆ دابیندەكات. فرۆكەوازنی ئەمریكا 12000بنكە و دەزگا لە كۆریای باكوور وێراندەكات و نزیكەی 2 ملیون مرۆڤ دەكوژن و 500هەزار كەس لە كۆریای باشوور كیانلەدەستدەدەن.
– ئێران(1953): حكومەتی هەڵبژردراوی موصەدەقە لە 1951، نەوتی كۆمپانیای(ئەنگلۆ-ئێران) خۆماڵیدەكات. پاش دوو هەفتە لە هەڵبژاردنەكە، هێزێكی سەربازی مەشقپێكراو لەلایەن (cia) كودەتادەكەن و ئەمریكا شای ئێران دەكات بە حاكمی وڵاتەكە و هێزە شوعی و دیموكراتەكان كۆمەڵكوژی و زیندان دەكەنز
– گواتیمالا(1954): ئەمریكا كودەتایەك دژ بە حكومەتی(ئاربێنز) رێكدەخات. ئەم حكومەتە ویستی چاكسازی كشتوكاڵی بكات و كۆمپانیای ئەمریكی(United Fruit ) خۆماڵی بكات. پاش سەركەوتنی ئەم كودەتایە، حكومەتە دیكتاتۆری سەربازییەكەی 140 هەزار هیندیە سوورەكانی كوشت یان بێسەروشوێن كرد.
– میسر(1956): ئەمریكا هەوڵیدا بۆ نائارامی لە میصر كە جەمال عەبدولناسر یەكێك لە سەرۆكەكانی حكومەتە بێلایەنەكان بوو. عەبدولناسر (قناە سویس)ی خۆماڵیكرد، بۆیە ئەمریكا پێكەوە لەگەل بەریتایا و ئیسرائیل جەنگیان لەدژی میصر بەرپاكار و بەناوی(جەنگی سویس) نێوبانگی دەركرد.
– لوبنان(1958): 14 هەزار سەربازی ئەمریكی وڵاتەكە داگیردەكەن.
– كوبا(1961): لە 1/1/1959 كاسترۆ سەركەوتنی شۆڕش بەسەر حكومەتی دیكتاتۆری سەربازی پاتیستا راگەیاند.كاتێ‌ شۆرشش بەڵێنەكانی بە خۆماڵیكردنی زەمین جێبەدێ كرد، ئەمریكا بڕیاری ئابلۆقەدانی كوبای راگەیاندو كاری سەربازی بۆ تێكدانی وڵاتەكە جێبەجێكرد. لە 1960 ئەمریكا دەستیكرد بە بۆردومانكردنی پاپۆڕی فەرەنسی(Coubre) وتی و لە ئەنجامدا 81 كەس كوژرا و 300كەس برینداربوون. لە 1961 موخابەراتی ئەمریكی بە پشتیوانی دارایی سەرمایەدارەكانی كۆمپانیای(یونایتد فروتی)لە گواتیمالاوە سوپای چەتەكان پێكهێنا و دوورگەی بەرازی سەر بە كوبایان داگیركرد و راستەوخۆ سیستێمی موشەكی دژی ئاسمانی كوبایان بۆردومانكرد و هێشتا ئابلۆقەكەی درێژەی هەیە.
– كۆنگۆ/ زائیر(1961): چەتەكانی cia سەرۆك (لۆمەمبا)ی ئەنتی ئەمپریالیستیان تیرۆركرد. چەتەكان دەسەڵاتیان بەدەستەوە گرتز
– لاوس(1962): سەرەڕای ئەوەی رێككەوتننامەی ژنێف بوونی سوبای بیانی لە وڵاتی لاوس قەدەغە دەكات، بەڵام ئەمریكا هێزێكی سەربازی نهێنی”Us- Armee Clandestine” پێكدەهێنێت كە هێرشیان بۆ (ڤێتنام)یشیان كرد. ئەم سوپایە لە 35هەزار چەتە پێكهات كە خەڵكی چیانشینی چاندنی مادە هۆشبەرەكانن و خەرجی سوپاكە لە پارەی بازرگانی بەم مادەیە دابینكرا.
– ڤێتنام(1963-1975): ئەم وڵاتەش داگیركرد و لە ئەنجامدا 3 ملیون ڤێتنامی تیرۆردەكەن، نیو ملیون كەمئەندام و 900هەزار منداڵ بێ دایك وباوك، بەڵام لەدواییدا بەسەرشۆڕی شاربەدەر كرا.
– ئەفریقیای باشوور(1963-1990):
Cia بە فڕۆكەی زانیاری پشتیوانی لە حكومەتی ئەپارتەهایدی(رەگەزپەرەست) و خەباتگێرانیان حزبی شوعی ئەفریقای باشوور تیرۆركرد. 120 هەزار ئەندامی(ANC) تیرۆركران و (نیلسۆن ماندیلا) كە ئەنامی لیژنەی مەركەزی حزبی شوعی بوو، زیندانی كرد.
– بەرازیل(196 -1990) : كاتێ‌ سەرۆكی هەڵبژێردراو(Joao Goulart) بە وریاییەوە دەستی بە ریفۆرمی زەوی كرد و سنوری دانا بۆ بڕی ئەو پارەیە كە بۆ دەرەوەی وڵات بڕوات و كۆمپانیایەك كە شەركی كۆمپانیایەكی بانناسیونالی ئەمریكی(ITT)خۆماڵیكرد، ئەمریكا كودەتایەكی سەربازی رێكخست.
– كۆماری دۆمۆنیكان(1963): لەبەر ئەوەی سەرۆكی هەڵبژێردراو(جوان بوش) دەستی بە چاكسازی كۆمەلایەتی كرد لەلاەین سوپاوە لە دەسەڵات لابرا و، كاتێ خەڵك رژانە سەر شەقام بۆ گەڕاندنەوەی سەرۆكە هەڵبژاردووەكەیان، ئەمریكا 23هەزار سەربازی نارد و راپەڕینەكەی دامەرگاندەوە.
– ئیندنوسیا(1965): لەژی حكومەتی ئەنتی ئیمپریالیستی سوكارنۆ، موخابەراتی ئەمریكی هەستا بە ئامادەكردنی سوپا. كاتێ (بەرەی گەل) كە پشتیوانی لە سوكارنۆ دەكرد، دەسەڵاتی سوپا لاببەن، ئیتر هێرش بۆ خەڵك لەلایەن سوپاوە دەست پێكرد و سەدانهەزار كەس تیرۆركران.
– یونان(1967): پاش چەند هەفتەیەك لە هەڵبژاردن، cia دەستیكرد بە كودەتا دژ بە حكومەتی دیمركراتی پاپانئەندریو بەرپادەكەن و لەماوەی یەك مانك 8هەزار كەس تیرۆركرا و پاشان 7ساڵ لە دەسەڵاتی فاشیستی دەستپێدەكات.
– پۆلیڤیا(1967): cia كاروباری سوپا دژ بە پێشمەرگەكان بەرێوە دەبات و تشی گیڤارا و هاوڕێیەكانی تیرۆردەكەن.
– شیلی(1970-1973): سلڤادۆر ئەلیندی لە هەڵبژاردنی 1970 وەك پاڵێوراوی (بەری گەل) بە زۆرینەی دەنگ بۆ سەرۆكایەتی هەڵبژێردرا. كاتێ‌ وەزیری بەرگری وڵات(رینە شنایدەر) بەرووی داواكاری cia بۆ بەرپاكردنی كودەتا، كۆماندۆیەكی نهێنیان نارد و (رینە)یان تیرۆركرد. هەروا پاش 3 ساڵ لە كاری تێكدەرانە و درووستكردنی نائارامی، پیاوی ئەمریكا (ژەنەرال بینوشیت) كودەتاكەی cia جێبەجێكرد و سەرۆك (ئەلیندی)یان تیرۆركرد. یاریگای سانتیاگۆ كرا بە زیندان بۆ دەیان هەزار شوعی و چەپ و سەندیكایی و لایەنگرانی سەرۆك حكومەتی دیموكرات و یەك بە یەكیان لەلایەن كۆماندۆی كوشتن، تیرۆركران و لەوانە سروودبێژی بەناوبانگ(ڤیكتۆر گارا). وەزیری دەرەوەی ئەمریكا( هنری كیسنجەر) لەبارەی هەڵویستی حكومەتی وتی: (ناكرێت ببینم و رێگەبدەم بەوەی چۆن وڵاتێك دەبێتە ماركسی، تەنها لەبەر ئەوەی خەڵكەكەی كەم ئەقڵن).
– هۆندۆراس(1972): پاش گیركردنی راستەخۆی سوپای ئەمریكا و كودەتای سەربازی لە ساڵی 1972، لە ساڵی 1975و 1978كۆبوونەوەیەك بۆ نووسینی دەستوور دەسەپێنێت كە سۆسیالیست و شوعی و لە هەڵبژاردن بێ بەشدەكرێن..
– قوبروس(1974): ئەمریكا پێكەوە لەگەل حكومەتی فاشیستی یونان كودەتایەك بەرپادەكەن لە دژی حكومەتی دیموكراتی سەرۆك (ماكاریوس) كە لە هەڵبژاردن دەنگی هێناوە. ماكاریوس لە هەوڵی تیرۆركردنی رزگاری بوو. كاتێ‌ هێزە دیموكراتەكان حكومەتی دیكتاتۆری فاسیستیان لەناوبرد، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ لای حكومەتی توركیا بای دایەوە و قوبرسیان داگیركرد. هەزاران كەس تیرۆركران و 200 هەزار كەس ناچاربوون ماڵ و حاڵیان بەجێ بهێڵن.
– تەیموری رۆژهەڵات(1975): ئەمریكا ئامادەنەبوو دان بە سەربەخۆیی ئەم وڵاتە بنێت كە لە لەلایەن بزووتنەوەی(فریتلین) بانگەوازی بۆ كرا تا لە دەسەڵاتی داگیركاری پورتوگال رزگاریان ببێت. لەبری ئەوە پشتیوانی لە رژێمی سوهارتۆی ئیندنوسیای كرد كە بەخۆی كرێگرتەی سیاسی و ئابووری ئەمریكایە. لە ئەنجامی ئەم داگیركردنە 200هەزار هاوڵاتی تیرۆركران.
– ئەرژنتین(1976): بەسەرپەرەشتی cia كودەتای سەربازی لە د1ی حكومەتی مەدەنی بەرپاكرا. كۆماندۆی كوشتن لەسەر داوای رژێمی ڤیدیلا تیرۆریان لە وڵات بڵاوكرد. هەزاران تێكۆشەر تیرۆر و بێسەروشوێن كران(دایكانی كۆڕەپانی دی مایۆ تا ئێستا بەدوای چارەنووسی جگەركۆشەكانیانن). Cia پایتەختی ئەرژەنتین(بۆینس ئایرس) كرد بە بنكەی سەنتڕاڵی خۆی بۆ ئەوەی كۆماندۆی تیرۆركردنی تێكۆشەران لەسەر ئاستی ئەمریكای لاتین بەرێوەبەن.
– ئەنگۆلا(1976-1982): ئەمریكا بە چەك پشتیوانی لە كۆماندۆی تایبەت دەكات كە هاوكات لەلایەن حكومەتی رەگەپەرەستی ئەفریقای باشوور پشتیوانی لە هێزە چەكدارەكان دەكەن كە لە دژ بە حكومەتی رزگاریخوازی نیشتمانی وڵاتەكە دەجەنگن و وڵاتە لەناو جەنگی ناوخۆ وێران دەكەن.
– عیراق-ئیران(1980-1988):
– ئەفغانستان(1980-1990)
– نیكاراگوا(1981-1985
– ئێل سلفادۆر(1981-1992)
– فاڵكلاند/مالڤیناس(1982)
– لوبنان(1982-1984)
– گرینادا(1983)
– لیبیا(1983)
– هایتی(1986)
– پۆلیڤیا(1986)
– پەنەما(1989-1990)
– عیراق(1991)
– سومالیا(1992-1994)
– بوسنیا(1993-1995)
– كرواتیا(1995)
– ئەفغانستان(1998)
– سودان(1998)
– یوكسلاڤیا(1999)
– ئێستا قۆناغێكی تر لەئارایە و درێژەی سیاسەتی تیرۆر و داگیركردن و نائارامیە لە جیهان:
– ئابلۆقەدانی رووسیا لە هەموو قۆڵەكانەوە.
– دەستوەردان لە ئۆكرانیا و پشتیوانیكردنی دارایی و راگەیاندن بۆ نازییە تازەكان،
– هەڕەشەكردن و هێرشی راگەیاندن و دامەزراندنی بنكەی سەربازی و سیستێمی موشەكی دژ بە كۆریای باكوور
– كودەتای”سپی” لە بەرازیل
– ئابلۆقەدانی ئابووری فنزەویلا و پشتیوانیكردن لە حزب و گروپە راستڕەكان و پشێوی و تێكدانی بارودۆخی وڵاتەكە.




چاوپێکەوتن لەگەڵ نۆم چۆمسکی سەبارەت بە بەهاری عەرەبی

لە ئەرشیڤەوە ….

نۆم چۆمسکی تەمەن ٨٢ ساڵ،ناسراوترین بیرمەندی سەردەمی ئێمە، زمان زان و فەیلەسوف، رەخنەگرێکی توند لە سیاسەتە دەرەکییەکانی ئەمریکاو ئابورێکەی. سیدا نۆرچ لە ٢٢-٦-٢٠١١ ئەم چاوپێکەوتنەی لەگەڵ سازداوە لە ژێر ناوی ” ڕۆژئاوا لە دیموکراسیبوونی دونیای عەرەب دەترسێ”

ئامادەکردنی: Ceyda Nurtsch
وەرگێڕانی: گۆران عەبدوڵڵا

پرسیار: بەڕێز چۆمسکی زۆر کەس پێیان وایە کە دونیای عەرەب نەگونجاوە بۆ دیموکراسیەت. پێت وانیە ڕووداوەکانی ئەم دوواییە ئەو بۆچوونەی پوچەڵ کردبێتەوە؟

چۆمسکی: ئەم بۆچوونانە هەر لەسەرەتاوە خاوەنی هیچ بنەمایەک نین. جیهانی عەرەبی و ئیسلامی مێژویەکی دووروو درێژی هەیە لەگەڵ دیموکراسی، بەڵام ئەو هەوڵانەی لەمەڕ دیموکراسییەوە دەکران، هەمیشە لەلایەن ڕۆژئاواوە لەبار دەبران. لەساڵی ١٩٥٨ لە عێراق شۆرش روویدا، ئێمە دڵنیانین بەتەواوی ئەو شۆرشە بەنیازی چیبوو، پێدەچی رووەو بنیاتنانی دیموکراسییەت هەنگاوی نابێ، بۆیە ئەمریکا هەستا بە رێکخستنی کودەتا بەسەر شۆڕشەکەدا. لەم بارەوە سەرۆکی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ” دوایت ئیزنهاوەر”لەو سەردەمەدا لە گفتوگۆیەکی ناوخۆیدا باسی لەهەڵمەتێکی رق کرد دژبە ئەمریکا لە جیهانی عەرەبیدا، ئەمەش لە لایەن دەسەڵاتەوە بەڕێناخرێ، بەڵکو راستەو خۆ لە لایەن خەڵکەوەیە. لەسەر ئەو بنەمایە ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوایەتی هەستا بە ئامادەکردنی یاداشتنامەیەک لەو بارەوە،دەتوانرێت ئەو یاداشتنامەیە لەسەر تۆری ئینتەرنێت وەدەست بهێنرێت. ئەم یاداشتنامەیە باس لەوەدەکات و دەڵێ: هەستێک هەیە لە جیهانی عەرەبی کەوا ئەمریکا ڕێگرە لەبەرانبەر گەشەکردن ودیموکراسیەت لە جیهانی عەرەبیدا، وەیارمەتی دەسەڵاتە دیکتاتۆرییەکان دەکات لە پێناو دەستگرتن بەسەر نەوتدا. یاداشتنامەکە دەڵێ ئەو هەستە ڕاستە، وەدەبێت ئەمریکا هەر ئەوکارە بکات.

پرسیار: ئەمە مانای وایە کەوا دیموکراسییەتی ڕۆژئاوا ڕێگرە لە پێش هاتنە کایەوەی دیموکراسیەت لە جیهانی عەرەبیدا؟

چۆمسکی: نامەوێ بچمە درێژەی باسەکەوە، بەڵام بەڵێ، ڕێک تا ڕۆژی ئەمرۆ ئەو کارەیان کردووە. بەردەوام شۆرش هەبووەلە پێناوی دیموکراسیەتدا، بەڵام سەرکوتکراوە لەلایەن دیکتاتۆرەکانەوە کە بەهرەمەندن لە پاڵپشتییەکانی ئێمە بە یارمەتی ئەمریکا، بەریتانیا و فەرەنسا بە شێوەیەکی سەرەکی. بە دڵنیاییەوە دیموکراسییەت نابێت کاتێک تۆ هەمووت وێران کردبێت . بەهەمان شێوە ئەتوانی هەمان بۆچوون بڵێیت سەبارەت بە ئەمریکای لاتین خاوەنی زنجیرەیەک لە دەسەڵاتی دیکتاتۆری مرۆڤ کوژو درندە. تا ئەو شوێنەی ئەمەریکا باڵادەستی هەیە بەسەر ناوچەکەدا، پێش ئەویش ئەوروپا، کەواتە دیموکراسییەت بنیات نانرێت، لەبەر ئەوەی دەڕوخێنرێت.

پرسیار: کەواتە بەهاری عەرەبی بەلای تۆوە جێگای سەرسورمان نەبوو؟

چۆمسکی: لەراستیدا پێشبینیم نەدەکرد، بەڵام پاشخانێکی دورودرێژی هەیە. با میسر وەربگرین. ئەو گەنجانەی دەستیان دایە رێکخستنی شۆرش لە ٢٥ی جانیوەری ناویان لە خۆ نا بزووتنەوەی ٦ی ئاپرڵ ، هۆیەک هەیە بۆ ئەو ناوە. ئاپرێڵی ٦ ساڵی ٢٠٠٨بریار بوو گرنگترین و گەورەترین بزووتنەوەی کرێکاری لە کارگەی رستن و چنینی مەحەلای میسر بەڕێ بخرێت، کە گەورەترین ناوەندی پیشەسازییە، بەمانگرتن و خۆپیشاندان لەسەراسەری وڵاتدا پشتیوانی لێکرا، کەچی بەتوندترین شێوە لەلایەن دەسەڵاتەوە سەرکوتکرا. ئێمە لە ڕۆژئاوا ئەم کارانە نابنە جێگای سەرنجمان تا ئەو شوێنەی دەسەڵات توانای کۆنترۆڵی جەماوەری هەیە، کەواتە ئەو کارانە هیچ پەیوەندییەکی بە ئێمەوە نییە لە ڕۆژئاوا! بەڵام میسرێکان ئەمە لە بیر ناکەن، لەگەڵ ئەوەشدا ئەمە ئەڵقەیەکە لەو زنجیرە خەباتە بەردەوامەیان کە لە بەشێکیاندا سەرکەوتنیان تیایدا بەدەست هێناوە. چەند توێژینەوەیەکی باش هەیە لەو بارەوە. توێژەری ئەمریکی” Joel Beinen ” لە زانکۆی ستانفۆردی ئەمەریکییە، کۆمەڵێ کاری لە بارەی بزووتنەوەی کرێکاری میسرەوە ئەنجام داوە،وە کۆمەڵێ وتاریشی لەو بارەوە هەیە کە لە کۆن و نوێیەکانیدا باس لەوەدەکات کە کرێکارانی میسر خەبات بۆ دیموکراسییەت دەکەن.

پرسیار: جۆرج بۆشی پێش ئۆباما لەڕێی سیاسەتەکانیەوە بانگەشەی ڕووخاندنی دیکتاتۆرەکانی دەکرد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە دۆمینۆ ئەفێکت “domino effect ” * ناوی دەبرد و بە ڕۆژهەڵاتێکی نوێ و ئازادی ناو زەدە دەکرد. پێت وایە هیچ پەیوەندییەک هەیە لە نێوان سیاسەتەکانی جۆرج بۆش و ڕووداوەکانی ئێستادا؟

چۆمسکی: لەڕاستیدا بابەتی سەرەکی لە مێژووی شەڕی سارددا بابەتی دۆمینۆ ئەفێکت بوو بۆ : کوبا، بەرازیل، ڤێتنام…. هێنری کیسنجەر ئەوەی بە ڤایرۆس شوبهاندو پێیوابوو دەکرێ تەشەنەبکات. کاتێک کیسنجەر و نیکسۆن پلانی ڕوخاندنی “ئەلەند” ** یاندا کە بەشێوەیەکی دیموکراتیانە لە شیلی هەڵبژێردرابوو-( لەئێستادا ئێمە هەموو ئەو بەڵگەنامانەمان لەبەردەستدایە) کیسنجەر بە شێوەیەکی تایبەت وتی، دەکرێت ئەم ڤایرۆسەی شیلی وڵاتانی ترو تەنانەت ئەوروپاش بگرێتەوە. لەڕاستیدا خۆی و برجنێف ڕازیبوون لەسەر ئەوە، وە هەردوکیان لە دیموکراسی دەترسان. کیسنجەر وتی دەبێ ئەم ڤایرۆسە ڕابماڵین. ئەوکارەشیان کردوو تێکیان شکاند.
ئەمڕۆش هەروا، بۆش و ئۆباما تۆقیون لە بەهاری عەرەبی. هۆیەکی ژیرانەشیان هەیە بۆ ئەو ترسە، ئەوان دیموکراسیان ناوێ لە دونیایی عەرەب. ئەگەر بۆچوونی جەماوەری عەرەب کاریگەری هەبێت لەسەر دەسەڵاتی سیاسی، ئەوە ئەمریکاو بەریتانیا لە ڕۆژهەڵاتدا تووڕ هەڵدەدرێنە دەرەوە، هەر بۆیە تۆقیون لە بونی دیموکراسیەت لە ناوچەکەدا.

پرسیار: ڕۆژنامەنووسی ناسراوی بەریتانی” ڕۆبرت فیسک” لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراست، لەم دووایانەدا رایگەیاند کەوا ئۆباما و سیاسەتەکانی هیچ کاریگەرییەکیان لەسەر رووداوەکان نەبووە…

چۆمسکی: ئەوبابەتەم خوێندەوە، بابەتێکی زۆرباشبوو. ڕۆبرت فیسک ڕۆژنامەوانێکی بە سەلیقەیەو زۆر باش شارەزای ناوچەکەیە. پێموایە مەبەستی لە چالاکوانەکانی ٦ی ئاپرێڵە کە بەتەواوی گوێ بە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا نادەن و پشتیان لێکردووە. ئەوان دەزانن وڵاتە یەکگرتووەکان دوژمنی ئەوانە. لە ڕاپرسییەکدا لە ٩٠%ی خەڵکی میسر پێیان وایە کە ئەمەریکا خراپترین هەرەشەیە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، لەم چوار چێوەیەدا ئەمە مانای وانییە وڵاتە یەکگرتووەکان کاریگەری نەبێت، چوونکە خاوەنی هێزێکی گەورەیە.

پرسیار: ڕەخنەیەک هەیە سەبارەت بە ڕۆشنبیرانی عەرەب کە زۆر بێدەنگ و خۆپارێزن. ڕۆشنبیری عەرەب دەبێت چ ڕۆڵێک بگێرن لەمڕۆدا؟
چۆمسکی: ڕۆشنبیران بەرپرسیارێتیەکی تایبەتیان هەیە. ئێمە پێیان دەڵێین ڕۆشنبیر چوونکە ئەمان جیاوازن نەک لەبەر ئەوەی زیرەکترن لە کەسانی تر، بەڵکو خاوەن پایەو توانایەکی تایبەتن بۆیە بەرپرسیارێتیەکی زیاتریان دەکەوێتە سەرشان. ئەمە بۆ ڕۆشنبیرانی دونیای عەرەب و هەموو شوێنێکی تریش هەروایە.
——————————————————-
پەراوێز:

* “domino effect ” بە زمانی ئینگلیزی دۆمینۆ ئەفێکت واتا کاریگەری دۆمینە بە ” تیۆری دۆمینە” ش دەناسرێت و ناوی دەهێنرێت، دەستەواژەیەکی زانستی سیاسییە و لە هەمانکاتدا زاراوەیەکی سیاسیشە کە لە ساڵانی پەنجاکانەوە هەتاوەکو کۆتایی هەشتاکان ناوی دەهێنرا واتە لەسەردەمی شەری سارددا. ئەم زاراوە سیاسییە زۆرتر لەبەرانبەر هەژموونی بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا بەکار دەبرا، بەتایبەت لەو سەردەمەدا دەسەڵاتی کۆمۆنیستی لە جیهاندا روولەگەشەبوو. بۆیە سیاسەتمەدارانی ئەمەریکاو رۆژئاوا پێیان وابوو ئەگەر ڕێ لەمە نەگیرێت ئەوا وەک کەوتنی پوولی دۆمینە وڵاتەکانی دونیا دەروخێن و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی جێگایان دەگرێتەوە. (وەرگێر)
** “ئەلەند” سلڤادۆر ئەلەند یەکەمین کەسی مارکسی بوو بەشێوەیەکی دیموکراسیانە لە مارسی ١٩٧٣ لە وڵاتی شیلی لە ئەمریکای لاتین لەلایەن خەڵکەوە هەڵبژێردرا و لە کودەتایەکی سەربازیدا بە پشتیوانی ئەمریکا لە ١١-٩-١٩٧٣ کوژرا. (وەرگێر)

سەرچاوە:
qantara.de
ئەم بابەتە لە ژمارە 5 ی گۆڤاری کۆنسێپت بڵاو بۆتەوە.




قەڵەمە پارکەرەکەی باوکم… کۆ چیرۆک …. دیدار مەسیفی

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن ….

Barg_Didar




فه‌لسه‌فه‌یه‌كی به‌سۆزتر و شكۆمه‌ندانه‌تری سه‌ركه‌وتن … ئالان دی بۆتۆن وه‌رگێڕانی: ئاكۆ قادر

لای من گرفته‌ پیشه‌یه‌كان زۆر ڕووده‌ده‌ن، له‌ ڕاستیدا زۆرجار ئێورانی ڕۆژانی یه‌كشه‌مه‌ كاتێك خۆر ئاواده‌بێت و بۆشایی نێوان هیواكانم كه‌ بۆ خۆم هه‌مه‌ له‌گه‌ڵ واقعی ژیانمدا به‌ شێوه‌یه‌كی ئازاربه‌خش گه‌وره‌ ده‌بێت، زۆر جار له‌ كۆتاییدا ده‌ست به‌ گریان ده‌كه‌م.
هه‌موو ئه‌م شتانه‌تان بۆ ده‌گێڕمه‌وه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی بڕوام وایه‌ ئه‌مانه‌ ته‌نها گرفتێكی كه‌سی نیه‌، پێ‌ ده‌چێت بڕواتان وابێت من هه‌ڵه‌بم له‌مه‌دا، به‌ڵام به‌ بڕوای من ئێمه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا ده‌ژیین به‌به‌رده‌وامی گرفته‌ پیشه‌ییه‌كانی تێدا ڕووده‌دات، و به‌ر ئه‌و ساتانه‌مان ده‌كه‌وێت كه‌وابیرمان ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ژیانی خۆمان و پیشه‌كانمان ده‌ناسین، ئه‌وه‌ وامان لێ‌ ده‌كات هه‌ست به‌ مه‌ترسی بكه‌یین.
پێ‌ ده‌چێت ئێستا دابینكردنی گوزه‌رانێكی باش ئاسانتر بێت له‌ چاو ڕابردودا، به‌ڵام له‌وه‌ده‌چێت ئَێستا به‌ به‌راورد به‌ ڕابردوو گرانتربێت كه‌ بتوانیت ئارام بمێنیته‌وه‌ و ئازادبین له‌ دڵه‌ڕاوكێ‌ ی پیشه‌یی، ئێستا ده‌مه‌وێت ئه‌گه‌ر دروست بێت چاوێك به‌ هه‌ندێك له‌و هۆیانه‌دا بخشێنن كه‌ ده‌بنه‌ هۆی هه‌ست كردنمان به‌ دڵه‌ڕاوكی به‌رامبه‌ر پیشه‌كانمان و ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی بۆچی ده‌بینه‌ قوربانی ته‌نگه‌ژه‌ پیشه‌یه‌كان، هه‌ندێك جار به‌ هێمنی له‌ سه‌ر جێ‌ خه‌وه‌كانمان ده‌گریین، پێده‌چێت یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی ئه‌م ئازارچه‌شتنانه‌مان ئه‌وه‌بێت كه‌ ئێمه‌ ده‌وروبه‌رمان گیراوه‌ به‌ له‌ خۆباییه‌كان.
ئێستا به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان هه‌ندێك هه‌واڵی ناخۆشم پێ‌ یه‌، به‌ دیاریكراوی بۆ هه‌ركه‌سێك له‌ ده‌ره‌وه‌ هاتبێت بۆ شاری ئۆكسفۆرد، له‌وێ‌ كێشه‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌یان ده‌بێت له‌ گه‌ڵ له‌ خۆبایبوندا، هه‌ندێك جار خه‌ڵكی وابیرده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌ریتانیا به‌ دیارده‌ی له‌خۆباییبون جیاده‌كرێته‌وه‌، دیارده‌یه‌كی جیاكه‌ره‌وه‌ی ئه‌وێ‌ یه‌ به‌هۆی خانوه‌ فه‌خمه‌كانی و ناونیشانی، به‌ڵام هه‌واڵێكی ناخۆشم پێ‌ یه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مه‌ ڕاست نیه‌، له‌ خۆبایببون دیارده‌یه‌كی جیهانیه‌، ئێمه‌ ڕێكخراوێكی جیهانین، له‌خۆبایی كێ‌ یه‌؟ له‌خۆبایی هه‌ركه‌سێكه‌ كه‌: “به‌شێكی بچوك له‌ تۆ وه‌رده‌گرێت و به‌كاریده‌هێنێت بۆ دروستكردنی وێنه‌یه‌كی ته‌واو له‌ تۆ”، ئه‌مه‌یه‌ له‌خۆبایبوون.
به‌ڵام جۆری زیاتر به‌ربڵاوی له‌خۆباییبون له‌م ڕۆژانه‌دا، له‌خۆباییبونی كاره‌، ئه‌م جۆره‌ له‌ له‌خۆبایبونه‌ هه‌ر له‌ ساته‌كانی یه‌كه‌می چونت بۆ هه‌ر ئاهه‌نگێك ڕووبه‌ڕووت ده‌بێته‌وه‌، كاتێك یه‌كێك پرسیاره‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ت لێ‌ ده‌كات، پرسیاری سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك: “ئیشت چی یه‌؟” به‌رمه‌بنای ئه‌و وه‌ڵامه‌ی كه‌ ده‌یده‌یته‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ یان به‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕوان نه‌كراو دڵخۆش ده‌بن به‌ بینینت، یاخود ته‌ماشای كاتژمێره‌كانی ده‌ستیان ده‌كه‌ن و بیانویه‌ك ده‌هێننه‌وه‌ بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ لێت.
ئێستا، پێچه‌وانه‌ی له‌خۆبایی دایكته‌، مه‌رج نیه‌ به‌دیاریكراوی دایكی تۆ، یان دایكی من، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دروست بێت بڵێین “دایكی ئایدیاڵ” واته‌ ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌ستكه‌وته‌كانتی به‌لاوه‌ گرنگ نیه‌، به‌ڵام بۆ به‌دبه‌ختی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی دایكمان نین، زۆرینه‌ی خه‌ڵكی په‌یوه‌ندییه‌كی توند ده‌دۆزنه‌وه‌ له‌ نێوان بڕی كات یان ته‌نانه‌ت سه‌رسامی و خۆشه‌ویستی- خۆشه‌ویستی ناڕۆمانتیكی هه‌رچه‌نده‌ ده‌شێت ئه‌وه‌ به‌شێك بێت له‌وه‌، به‌ڵام مه‌به‌ستم خۆشه‌ویستیه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی و ڕێز- ئه‌وان ئاماده‌ن دانمان پێدابنێن، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌وردی به‌ستراوه‌ به‌ پێگه‌مانه‌وه‌ له‌ زنجیره‌ی هه‌ڕه‌می كۆمه‌ڵایه‌تیدا.
ئه‌مه‌ش به‌شێكی گه‌وره‌ پێكده‌هێنێت له‌و هۆكاره‌ی وامان لێ‌ ده‌كات زۆر به‌ توندی گرنگی بده‌یین به‌ پیشه‌كانمان، له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ هۆكاری زۆر گرنگیدانمانه‌ به‌ شمه‌كه‌ مادییه‌كان، زۆر جار پێمان ده‌وترێت كه‌ ئێمه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی مادیدا ده‌ژین و ئێمه‌ هه‌مومان خه‌ڵكی ته‌ماعبازیین، به‌ڵام له‌وبڕوایه‌دا نیم ئه‌مه‌ ڕاست بێت كه‌ هه‌موومان مادیی بیین، به‌ڵام له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كدا ده‌ژیین به‌ ساده‌یی هه‌ستاوه‌ به‌ گرێدانی به‌ده‌ستهێنانی شمه‌كه‌ مادیه‌كان به‌ دیارییه‌ مه‌عنه‌وییه‌كانه‌وه‌(سه‌رمایه‌ی ڕه‌مزی)، ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت شمه‌كه‌ مادییه‌كان نین، به‌ڵكو ئه‌و سه‌رمایه‌ ڕه‌مزییه‌یه‌ (ئه‌و پاداشته‌یه‌) كه‌ پێ‌ یه‌وه‌ به‌ستراوه‌، ئه‌مه‌ش ڕێگایه‌كی تازه‌یه‌ بۆ بینینی شمه‌كه‌ كه‌مالیه‌كان، له‌ جاری ئاینده‌دا كاتێك كه‌سێك ده‌بینیت ئۆتۆمبێلێكی له‌ جۆری “فیراری” لێ‌ ده‌خوڕێت له‌ به‌ر خۆته‌وه‌ مه‌ڵێ‌ “ئه‌و كه‌سه‌ ته‌ماعبازه‌” به‌ڵكو بڵی: “ئه‌وه‌ كه‌سێكی بێ‌ ئه‌ندازه‌ لاوازه‌ و پێویستی به‌خۆشه‌ویستیه‌”، هه‌ست به‌ هاوسۆزی بكه‌ له‌ به‌رامبه‌ریدا له‌ بری ئه‌وه‌ی ڕقت لێ‌ ی بێته‌وه‌.
هۆی تر هه‌یه‌، هۆكاری تر هه‌یه‌ له‌ پشتی ئه‌وه‌وه‌ كه‌ هه‌نوكه‌ هه‌ستكردنمان به‌ ئارامی بووه‌ به‌ شتێكی گران له‌ چاو ڕابردودا، یه‌كێك له‌و هۆیانه‌ هۆیه‌كی دژیه‌كه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ شتێكی به‌ڕاستی چاكه‌وه‌ ئه‌ویش هیوایه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌مومان هه‌مانه‌ به‌رامبه‌ر به‌ پیشه‌كانمان، هه‌نوكه‌ چاوه‌ڕوانیه‌كانمان له‌ باره‌ی ئه‌وه‌ی مرۆڤ ده‌توانێت له‌ ماوه‌ی ژیانیدا به‌ ده‌ستی بهێنێت هه‌رگیز تا ئه‌م ئاسته‌ به‌رز نه‌بۆته‌وه‌، ئه‌مڕۆ له‌ زۆر سه‌رچاوه‌وه‌ پێمان ده‌وترێت كه‌ هه‌موو كه‌سێك توانایی هه‌یه‌ هه‌رشتێكی بوێت به‌ده‌ستی بهێنێت، ئێستا چیدیكه‌ سیسته‌می چینایه‌تی نه‌ماوه‌، ئێمه‌ ئێسته‌ له‌ سیسته‌مێكدا ده‌ژیین هه‌موو كه‌سێك ده‌توانێت به‌رز بێته‌وه‌ بۆ ئه‌و پێگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ی كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت، وئه‌مه‌ش بیرۆكه‌یه‌كی جوانه‌. سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ ئێستا جۆرێك له‌ یه‌كسانی هه‌یه‌، هه‌موومان به‌ شێوه‌یه‌كی بنچینه‌یی یه‌كسانین، هیچ شێوازێكی دیاریكه‌ری ورد بۆ زنجیره‌ی هه‌ڕه‌می كۆمه‌ڵایه‌تی نه‌ماوه‌. كێشه‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌ی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا، ئه‌و كێشه‌یه‌ش ئیره‌یی یه‌، ناوهێنانی ئیره‌یی شتێكی قه‌ده‌غه‌كراوه‌، به‌ڵام یه‌ك هه‌ستی باڵاده‌ست هه‌یه‌ به‌ سه‌ر كۆمه‌ڵگا هاوچه‌رخه‌كاندا ئه‌ویش ئیره‌یی یه‌، كه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ ڕۆحی یه‌كسانیه‌وه‌.
با بۆتانی ڕوونبكه‌مه‌وه‌، له‌و بڕوایه‌دام شتێكی نا ئاسایی ده‌بێت بۆ هه‌ر یه‌كه‌ له‌ ئێوه‌ یان بینه‌ران، كه‌ ئیره‌یی به‌ به‌ پادشای ئینگلته‌را ببات، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌و له‌ هه‌موتان ده‌وڵه‌مه‌ند تره‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی خانویه‌كی زۆر گه‌وره‌ی هه‌یه‌، هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سمان ئیره‌یی به‌ ئه‌و نابه‌یین ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ڕه‌فتار سه‌یره‌، ئه‌و به‌ ساده‌یی زۆر سه‌یره‌، وه‌ ناتوانین په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵدا ببه‌ستین، ئه‌و به‌شێوه‌یه‌كی پێكه‌نینهێنه‌ر ده‌دوێت، هه‌روه‌ها له‌ شوێنێكی سه‌یریشه‌وه‌ هاتوه‌، كه‌واته‌ ئێمه‌ ناتوانین په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ڵدا ببه‌ستین، كاتێكیش ناتوانین په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ڵ كه‌سێكدا ببه‌ستین ناتوانین ئیره‌یی پێ‌ ببه‌یین.
هه‌رچه‌نده‌ دوو كه‌س له‌ ته‌مه‌ن و پاشخان و پرۆسه‌ی دیاریكردنی شوناسدا نزیك بوون له‌ یه‌كتریه‌وه‌، زیاتر مه‌ترسی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌یان به‌ ئیره‌یی هه‌یه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نابێت هیچ یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ئاماده‌بێت بڕوات بۆ ئاهه‌نگی دووباره‌ی كۆبونه‌وه‌ی هاوڕێیانی كۆنی قوتابخانه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ سه‌چاوه‌یه‌كی له‌وه‌ به‌هێزتر نیه‌ بۆ ئیره‌یی له‌و خه‌ڵكانه‌ی كه‌ له‌ گه‌ڵیاندا بویین له‌ قوتابخانه‌، به‌ڵام كێشه‌ی كۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی ئه‌ویه‌ كه‌ جیهان هه‌مووی ده‌گۆڕێت بۆ قوتابخانه‌، هه‌موو تێیدا جینز له‌ پێده‌كه‌ن، هه‌موان تێییدا له‌ یه‌كده‌چن، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا وانین، لێره‌ ڕۆحی یه‌كسانی هه‌یه‌ و یه‌كانگیره‌ له‌ گه‌ڵ نایه‌كسانیه‌كی قوڵدا، ئه‌مه‌ش ده‌شێت ببێته‌ هۆی فشارێكی زۆر ماندوكه‌ر.
له‌وانه‌یه‌ سه‌ختی ئه‌وه‌ی له‌ سه‌رده‌مێكی وادا به‌بگه‌یت به‌ ئاستی “بیل گیتس” له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و ناوبانگدا، هه‌ر هه‌مان چه‌شنی سه‌ختی بێت له‌ گه‌شتن به‌ چینی ئه‌رستۆكراسی فه‌ره‌نسی سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌. به‌ڵام بیركردنه‌وه‌یه‌ك هه‌یه‌ ئه‌مه‌ ڕه‌تده‌كاته‌وه‌، ئه‌ویش گۆڤارو هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندنه‌ كه‌ ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر وزه‌ی ئه‌وه‌ت تیا بێت ده‌توانیت، هه‌روه‌ها هه‌ندێك بیركردنه‌وه‌ی سه‌رنج راكێش پێشكه‌ده‌كه‌ن له‌ باره‌ی ته‌كنه‌لۆجیاو كه‌راجی ئۆتۆمبیل له‌ ماڵه‌كه‌تدا پێده‌لێن كه‌واته‌ ئه‌ها تۆش ده‌توانیت ده‌ست بكه‌یت به‌ شتێكی گرنگ.
ئه‌نجامی ئه‌م كێشه‌یه‌ش خه‌ڵكی وا هه‌ست ده‌كه‌ن كه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ كتێبخانه‌یه‌كی فرۆشتتنی كتێب بن، كاتێك ده‌ڕۆن بۆ كتێبخانه‌یه‌كی گه‌وره‌ی فرۆشتنی كتێب و ده‌ڕوانیته‌ به‌شی گه‌شه‌پێدانی خود هه‌ر وه‌كو من هه‌ندێكجار ده‌یكه‌م، ئه‌گه‌ر ده‌ست بكه‌یت به‌ شیكردنه‌وه‌ی كتێبه‌كانی بواری (یارمه‌تیدانی خود) كه‌ ئه‌مڕۆ له‌ جیهاندا ده‌نوسرێت، تێبینی ده‌كه‌یت كه‌ له‌ دوو جۆری بنه‌ڕه‌تین، جۆری یه‌كه‌م پێت ده‌ڵێت: “ده‌توانیت هه‌ر چیت بته‌وێت به‌دیبیهێنیت! ده‌توانیت سه‌ركه‌ویت! هیچ ئه‌سته‌مێك نیه‌!”، به‌ڵام جۆری دووه‌م له‌ بیرۆكه‌ی ناو ئه‌و كتێبانه‌ باس له‌چۆنیه‌تی گونجان ده‌كات له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌ شێوه‌یه‌كی ڕێزدارانه‌ ناویده‌نێن: “كه‌می متمانه‌ به‌ خۆ بوون”، وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی قێزه‌ونیش پێ‌ ی ده‌وترێت “هه‌ست به‌ خراپی كردن به‌رامبه‌ر خۆمان”.
په‌یوه‌ندییه‌كی ڕاسته‌قینه‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان كۆمه‌ڵگایه‌كدا به‌ خه‌ڵكی ده‌ڵێت كه‌ ده‌توانن هه‌ر شتێك بیانه‌وێت بیكه‌ن له‌ گه‌ڵ دیارده‌ی بوونی كه‌می متمانه‌ به‌ خۆكردن تێیدا، كه‌واته‌ ئه‌مه‌ ڕێگه‌یه‌كی تره‌ كه‌ ده‌كرێت له‌ بابه‌تێكی ئیجابیه‌وه‌ په‌رچه‌كردارێك بكه‌وێته‌وه‌، هه‌ندێك جار هۆیه‌كی تر هه‌یه‌ بۆ هه‌ستكردنمان به‌ دڵه‌ڕاوكێ‌ به‌رامبه‌ر پیشه‌كانمان و به‌رامبه‌ر به‌ پێگه‌مان له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا له‌ چاو ڕابردودا، ئه‌ویش دیسان په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ شتێكی باشه‌وه‌ ئه‌و شته‌ باشه‌ش ناو ده‌ببرێت به‌ شایسته‌كراسی ( meritocracy – الجداره‌).
ئێستا هه‌موان سه‌رجه‌م سیاسیه‌كان له‌ ڕاسته‌وه‌ بۆ چه‌پ، له‌وه‌دا یه‌كده‌گرین كه‌ شایسته‌كراسی شتێكی چاكه‌، پێویسته‌ له‌ سه‌ر هه‌مومان هه‌وڵبده‌یین كۆمه‌ڵگاكانمان به‌ ڕاستی شایسته‌كرات بێت، كۆمه‌ڵگای شایسته‌كرات چی یه‌؟ كۆمه‌ڵگای شایسته‌كرات ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ هه‌ركه‌سێك تێیدا خاوه‌نی زیره‌كی و وزه‌ و به‌هره‌بێت ده‌گاته‌ لوتكه‌، نابێت هیچ شتێك ببێته‌ ڕێگر له‌ به‌رده‌متدا، ئه‌مه‌ش بیرۆكه‌یه‌كی جوانه‌، به‌ڵام كێشه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر تۆ بڕوات به‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی له‌ لوتكه‌دایه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ شایسته‌ی ئه‌وه‌یه‌ بگاته‌ لوتكه‌، ئه‌وا به‌ شاراوه‌یی بڕوات به‌وه‌ هێناوه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی خراپ باوه‌ڕت به‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك هێناوه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی شایسته‌ی ئه‌وه‌یه‌ له‌ خواری خواره‌وه‌ بێت له‌ خواری خواره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌ و هه‌ر له‌وێدا ده‌مێنێته‌وه‌، به‌ واتایه‌كی تر پێگه‌ی تۆ له‌ ژیاندا به‌ ڕێكه‌وت نه‌هاتوه‌ و به‌ڵكو شتێكی شایسته‌ته‌ و به‌ده‌ست هاتوه‌ (واته‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ تێیدایت شایسته‌یه‌ به‌ تواناكانت، و پڕ به‌ پێستی هه‌ركه‌سێكه‌ –و-)، ئه‌مه‌ش واده‌كات دۆڕان شتێكی زۆر داڕوخێنه‌ر بێت.
ده‌زانن كه‌ له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا له‌ ئینگلته‌را، ئه‌گه‌ر كه‌سێكی هه‌ژارت بدیبایه‌ ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ ناوده‌برا به‌ “به‌دبه‌خت” به‌شێوه‌یه‌كی حه‌رفی یانی كه‌سێكه‌ كه‌ به‌هره‌وه‌ر نه‌بووه‌ به‌ سامان، بێ‌ به‌خته‌. به‌ڵام له‌م سه‌رده‌مه‌دا به‌تایبه‌ت له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ چینی هه‌ره‌ خواره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا ببینیت، له‌وه‌ده‌چێت به‌ شێوه‌یه‌كی دڵره‌قانه‌ ناوببرێت به‌ “دۆڕاو (فاشل loser -)”. جیاوازییه‌كی زۆریش هه‌یه‌ له‌ نێوان كه‌سێكدا پێ‌ بوترێت “به‌دبه‌خت (بێ‌ چاره‌)” له‌ گه‌ڵ “دۆڕاو- loser”، ئه‌مه‌ش ئه‌و 400 ساڵه‌ له‌ پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگامان پێ‌ نیشان ده‌دات، هه‌روه‌ها ئه‌و بڕوایه‌مان پێ‌ نیشان ده‌دات كه‌ هه‌مانه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی په‌رپرسه‌ له‌ ژیانمان، چیتر خوداكان له‌مه‌ به‌دوا به‌رپرس نین، به‌ڵكو خۆمانین، خۆمان باڵاده‌ستین به‌ سه‌ر ژیانمانه‌وه‌.
ئه‌مه‌ش شتێكی دڵخۆش كه‌ره‌ به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ كه‌ ژیانیان به‌ شێوه‌یه‌كی باش ده‌ڕوات، وه‌ شتێكی داڕوخێنه‌ره‌ به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ كه‌ بارودۆخیان باش به‌ڕێوه‌ ناچێت، ئه‌مه‌ش له‌ خراپترین دۆخدا به‌ پێ‌ ڵیكدانه‌وه‌ی زانایانی كۆمه‌ڵناسی.. وه‌ك ئه‌میل دۆركایم، ده‌بێته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی خۆكوشتن، بۆیه‌ له‌ وڵاتانی پێشكه‌وتو و تاكگه‌رادا ڕێژه‌ی خۆكوشتن له‌ هه‌ر به‌شێكی تری جیهان زیاتره‌، به‌شێك له‌ هۆی ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكی له‌م شوێنانه‌دا ئه‌و شتانه‌ی به‌سه‌ریاندا دێت زۆر به‌ توندی به‌كه‌سی ده‌كه‌ن (واته‌ هۆیه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ خۆیان _و_)، خۆیان خاوه‌نی سه‌ركه‌وتنه‌كانیانن و هه‌ر خۆشیان خاوه‌نی شكسته‌كانیانن.
ئایا ڕیگایه‌ك هه‌یه‌ بۆ ڕزگابوون له‌و فشارانه‌ی كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر خستمه‌ ڕوو؟ له‌و بڕوایه‌دام به‌ڵێ‌، ته‌نها ده‌مه‌وێت چاوێك بگێڕم به‌ هه‌ندێكیاندا، با شایسته‌ بوون به‌ نمونه‌ وه‌رگرین، بیرۆكه‌ی ئه‌وه‌ی هه‌ر كه‌سێك شایسته‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێ‌ ی گه‌شتوه‌، له‌و بڕوایه‌دام ئه‌وه‌ بیرۆكه‌یه‌كی شێتانه‌بێت، به‌ته‌واوی شێتانه‌یه‌، پشتگیری هه‌ر سیاسیه‌ك ده‌كه‌م له‌ ڕاست بێت یان چه‌پ، بیرۆكه‌یه‌كی تا ئاستێك چاكی هه‌بێت له‌ باره‌ی شایسته‌ییه‌وه‌، من له‌ هه‌وادارانی پره‌نسیپی شایسته‌ییم، به‌ڵام بڕوام وایه‌، شێتیه‌ ئه‌گه‌ر بڕوات وابێت كه‌ ده‌توانین كۆمه‌ڵگایه‌كی شایسته‌كراتی ڕاسته‌قینه‌ دروست بكه‌یین، ئه‌مه‌ خه‌ونێكی ئه‌سته‌مه‌.
بیرۆكه‌ی ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌ك دروست بكه‌یین، هه‌موان پله‌به‌ندكرابین به‌ وردی، چاكه‌كان له‌ لوتكه‌دا، وخراپه‌كان له‌ بنه‌وه‌ بن، ئه‌مه‌ش به‌ ته‌واوه‌تی وه‌ك خۆی جێ‌ به‌جێ‌ بكرێت ئه‌سته‌مه‌، به‌ ساده‌یی له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر هۆكاری هه‌ڕه‌مه‌كی هه‌یه‌ وه‌ك: ڕووداوه‌كان، ڕووداوه‌كانی له‌ دایك بوون، ڕووداوه‌كانی كه‌وتنی شته‌كان به‌سه‌ر سه‌ری خه‌ڵكیدا، نه‌خۆشیه‌كان، هتد، ناتوانین هه‌رگیز ڕیزبه‌ندییان بكه‌یین، وه‌ ناتوانین هه‌رگیز خه‌ڵكی وه‌ك ئه‌وه‌ی پێویسته‌ پله‌به‌ند بكه‌یین.
وته‌یه‌كی جوانی قه‌دیس ئۆگستین سه‌رنجی ڕاكێشاوم له‌ كتێبی “شاری خودادا” كه‌ له‌وێدا ده‌ڵێت: “بڕیاردان به‌سه‌ر خه‌ڵكدا به‌ پێ‌ ی پۆسته‌كانیان گوناهه‌”، ئه‌مه‌ش به‌ ئینگلیزی تازه‌ واته‌ گوناه، واته‌ وێنه‌یه‌ك له‌ هه‌ر كه‌سێك دروست بكه‌ییت كه‌ پێویسته‌ی له‌ گه‌ڵی بدوێیین به‌رمه‌بنایی جۆری ئه‌و كارو پیشه‌یه‌ی كه‌ هه‌یانه‌، ئه‌وه‌ پۆست نیه‌ كه‌ ده‌بێت له‌ به‌رچاوی بگرییت. به‌ پێ‌ ی “قه‌دیس ئۆگستین” ته‌نها خوا بۆی هه‌یه‌ هه‌ر كه‌سێك بخاته‌ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ شایسته‌یه‌تی، ئه‌ویش ئه‌و كاره‌ له‌ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌دا ده‌كات له‌ گه‌ڵ فریشته‌ و نه‌فخی سور، و ئه‌وكاته‌ی ئاسمان ده‌كرێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش بیرۆكه‌یه‌كی شێتانه‌یه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ وه‌ك من علمانی بێت، به‌ڵام سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ش شتێكی زۆر به‌نرخ له‌و بیرۆكه‌یه‌دا هه‌یه‌.
به‌ مانایه‌كی تر جڵه‌وی خۆت بكه‌ كاتێك بڕیار به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ده‌ده‌ییت، پێویست ناكات به‌های ڕاسته‌قینه‌ی كه‌س بزانیت، ئه‌مه‌ به‌شێكی نه‌زانراوه‌ له‌واندا، پێویست ناكات وا هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌یین وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌یزانین. سه‌رچاوه‌یه‌كی تر هه‌یه‌ بۆ دڵدانه‌وه‌و ئارامی له‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌، كاتێك بیر له‌ دۆڕان له‌ ژیاندا ده‌كه‌ینه‌وه‌، كاتێك بیر له‌ دۆڕان ده‌كه‌ینه‌وه‌، یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی ترسمان له‌ دۆڕان ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ده‌ستكه‌وته‌كانمان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ین یان پێگه‌كانمان ده‌دۆڕێنین، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی لێ‌ ده‌ترسیین بڕیاردانی ئه‌وانی تر و گاڵته‌پێ‌ كردنه‌كانیانه‌، ئه‌مه‌ش به‌ڕاستی هه‌یه‌.
لایه‌نی یه‌كه‌می به‌رپرس له‌م سه‌رده‌مه‌دا له‌م گاڵته‌پێكردنه‌ ڕۆژنامه‌كانن، ئه‌گه‌ر ڕۆژێك له‌ هه‌ر ڕۆژێكی هه‌فته‌ په‌ڕه‌ی ڕۆژنامه‌یه‌ك هه‌ڵبده‌ییته‌وه‌ ده‌بینیت پڕه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ژیانی خۆیان شێواندوه‌، له‌ گه‌ڵ خه‌ڵكی نه‌گونجاودا خه‌وتون، ماده‌یه‌كی هه‌ڵه‌یان خواردوه‌، یاسایه‌كی هه‌ڵه‌ی تێپه‌ڕاندوه‌، هه‌رچیه‌ك بێت، ده‌بنه‌ بابه‌تی گونجاوی گاڵته‌پێكردن، به‌ واتایه‌كی تر “دۆڕان”، وه‌ ئێستا ناوده‌برێن به‌ “دۆڕاو – losers”، ئایا ئه‌ڵته‌رناتیڤێك بۆ ئه‌مه‌ هه‌یه‌؟ له‌و بڕوایه‌دام ته‌قالیدی ڕۆژئاوایی ئه‌ڵته‌رناتیڤێكی باشی تێدایه‌، ئه‌ویش تراجیدیایه‌.
هونه‌ری تراجیدیا، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ شانۆكانی یۆنانی دێریندا له‌ سه‌ده‌ی پێنجی پێش زاییندا گه‌شه‌ی پێ‌ دراوه‌ له‌ بنچینه‌وه‌ شێوه‌یه‌ك بووه‌ له‌ شێوه‌كانی هونه‌رێك ته‌رخانكراوه‌ بۆ باسكردنی هۆكاری دۆڕانی خه‌ڵكی. هه‌روه‌ها بۆ پێدانی بڕێك له‌ هاوسۆزی (sympathy) پێیان. و پێویست ناكات ژیانێكی ئاساییان پێ‌ بده‌ییت، چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر بیرم له‌م بابه‌ته‌ ده‌كرده‌وه‌، ڕۆشتم چاوێك بخشێنم به‌ ڕۆژنامه‌ی “وه‌رزشی یه‌كشه‌مه‌” كه‌ ڕۆژنامه‌یه‌كی میللی یه‌، ئه‌گه‌ر پێشوه‌خت خۆتان نایناسن من پێشنیازی ئه‌وه‌تان بۆ ناكه‌م بیخوێننه‌وه‌، ڕۆشتم بۆ لایان به‌ مه‌به‌ستی قسه‌كردن له‌ گه‌ڵیاندا ده‌رباره‌ی یه‌كێك له‌ تراجیدیا سه‌رنجڕاكێشه‌كانی هونه‌ری ڕۆژئاوایی و ویستم بزانم چۆن كار له‌ سه‌ر ڕه‌گه‌زه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی هه‌ندێك چیرۆك ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر وه‌ك ماده‌یه‌كی هه‌واڵی هاته‌ نوسینگه‌ی هه‌واڵی ئێوارانی شه‌مه‌یانه‌وه‌.
باسی ئۆتێلۆم بۆ كردن، پێشتر هه‌رگیز نه‌یان بیستبوو به‌ڵام سه‌رسامبوون پێ‌ ی، و داوام لێ‌ كردن ناونیشانێكی سه‌ره‌كی بۆ چیرۆكی ئۆتێلۆ بنوسن، ئه‌وان پێشنیاری ناونیشانی: “په‌نابه‌رێكی شێت له‌ عه‌شقدا كچی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پیران ده‌كوژێت” ئه‌مه‌ ناونیشانی سه‌ره‌كی ئه‌وان بوو بۆ ئه‌و چیرۆكه‌ ئه‌گه‌ر بڵاوببوایه‌ته‌وه‌ له‌ ڕۆژنامه‌كه‌دا، ڕووداوه‌كانی چیرۆكی “مه‌دام بۆڤاریم” پێ وتن جارێكی تر نوسه‌ره‌كانیان سه‌ریان سوڕا به‌ بیستنی و به‌مشێوه‌یه‌ دایانڕشت: “سۆزانیه‌كی ئاڵوده‌ به‌ بازاڕكردن، زه‌رنیخ ده‌خوات دوایی ئه‌وه‌ی توشی كرده‌یه‌كی ده‌ستبڕینی مادیی ده‌بێت”، ئه‌وه‌ی له‌ناو هه‌موو ئه‌م شتانه‌دا سه‌رنجم ڕاده‌كێشێت ئه‌ویه‌ ئه‌و پیاوانه‌ خاوه‌نی جۆرێكی تایبه‌تن له‌ بلیمه‌تی. ناونیشانی سه‌ره‌كیش كه‌ له‌وانی تر به‌لامه‌وه‌ سه‌رنج ڕاكێشتر بوو ئه‌و ناونیشانه‌ی ئه‌وان بوو بۆ چیرۆكه‌كه‌ی سۆفۆكلیس “ئۆدیبی پادشا”: “سێكسكردن له‌ گه‌ڵ دایكمدا بووه‌ هۆی كوێری”.
به‌هه‌رحاڵ، ئه‌گه‌ر ویستتان، له‌ لایه‌كی به‌شی هاوسۆزیدا، ئه‌وا ڕۆژنامه‌ی میللیتان هه‌یه‌، له‌ لایه‌كه‌ی دیكه‌شدا تراجیدیا و هونه‌ری تراجیدی هه‌یه‌، گریمانه‌ ده‌كه‌م كه‌ من گفتوگۆ ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ پێویسته‌ هه‌ندێك حیكمه‌ت ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ فێربین كه‌ له‌ ناو هونه‌ری تراجیدیدا ڕووده‌دات، شێته‌یه‌ به‌ هاملێت بڵێیت دۆڕاو، ئه‌و دۆڕاو نیه‌، سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و به‌ڕاستی دۆڕا، وه‌ وای بۆ ده‌چم ئه‌مه‌ په‌یامی تراجیدیا بێت بۆ ئێمه‌، له‌و بڕوایه‌دام هه‌ر ئه‌مه‌ش وای لێ‌ ده‌كات زۆر زۆر گرنگ بێت.
شتێكی تری هاوپه‌یوه‌ند به‌ كۆمه‌ڵگای هاوچه‌رخه‌وه‌، كه‌ بووه‌ به‌ هۆی ئه‌و دڵه‌ڕاوكێ‌ یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ شتێكمان نامرۆییمان له‌ ناو كۆمه‌ڵگاكانماندا وه‌ك سه‌نته‌ر نه‌ماوه‌، ئێمه‌ یه‌كه‌م كۆمه‌ڵگاین له‌ جیهاندا ده‌ژیین بێ‌ ئه‌وه‌ی شتێك بپه‌رستین جگه‌ له‌ خۆمان، زۆر به‌ باڵایی ده‌ڕوانینه‌ خۆمان، هه‌ر ده‌بێت واش بكه‌یین. خه‌ڵكانێكمان نارده‌ سه‌ر مانگ، شتی زۆر جۆراوجۆری ناوازه‌مان ئه‌نجامدا، ئه‌و شتانه‌یه‌ وامان لێ‌ ده‌كات خۆمان بپه‌رستین. پاڵه‌وانه‌كانمان پاڵه‌وانی مرۆڤین، ئه‌مه‌ش بارودۆخێكی زۆر تازه‌یه‌، له‌ سه‌نته‌ری زۆرینه‌ی كۆمه‌ڵگاكانی تردا، په‌رستنی شتێكی باڵا هه‌یه‌، وه‌ك خودا، ڕۆح، هێزێكی سروشتی، گه‌ردوون، هه‌ر چیه‌ك بێت ئه‌و شته‌، شتێك بێت بۆ په‌رستن، ئێمه‌ تا ئاستێك ئه‌و نه‌ریته‌مان له‌ده‌ستداوه‌ ئه‌وه‌ بكه‌یین، ئه‌مه‌شه‌ وامان لێ‌ ده‌كات سروشت به‌ شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت سه‌رنجمان ڕابكێشێت ئه‌مه‌ش له‌ پێناوی ته‌ندروستیماندا نیه‌، هه‌رچه‌نده‌ زۆر جار وا پیشانده‌درێت، به‌ڵكو له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ره‌چه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌ڵاتن له‌ خۆمان، له‌ كێبڕكێكانمان، له‌ دراماكانمان، ئه‌مه‌شه‌ هۆكاری چێژوه‌رگرتنمان له‌ بینینی ده‌ریا به‌به‌سته‌ڵه‌كبووه‌كان و زه‌ریاكان، وه‌ ڕامان له‌ زه‌وی له‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ فه‌زاوه‌، هتد. حه‌زده‌كه‌ین له‌ په‌یوه‌ندیدا بمێنینه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ شتێكی نامرۆییدا، وئه‌مه‌ش شتێكی زۆر گرنگه‌ به‌لای ئێمه‌وه‌.
له‌و بڕوایه‌دام ئه‌وه‌ی ده‌رباره‌ی دوایین سه‌ركه‌وتن و دۆڕان بێت، شتێكی سه‌رنجڕاكێشی په‌یوه‌ندیدار هه‌یه‌ به‌ سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ وا ده‌زانین مانای سه‌ركه‌وتن چی یه‌. ئه‌گه‌ر من باسی كه‌سێكم بۆ كردن كه‌ له‌ سه‌ر شاشه‌ هه‌یه‌ پێم وتن ئه‌و كه‌سه‌ زۆر زۆر سه‌ركه‌وتوه‌.. ئه‌وا یه‌كسه‌ر كۆمه‌ڵێك وێناتان ده‌رباره‌ی ئه‌و كه‌سه‌ بۆ دروست ده‌بێت، بڕواتان واده‌بێت كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ پاره‌یه‌كی زۆری هه‌یه‌ و له‌ بوارێكی دیاریكراودا ناوبانگی به‌ده‌ستهێناوه‌، به‌ڵام من بۆچونێكی تایبه‌تم له‌ باره‌ی سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ هه‌یه‌، سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ی من خۆم له‌و كه‌سانه‌م كه‌ گرنگی به‌ بابه‌تی سه‌ركه‌وتن ده‌ده‌م، وه‌ ده‌مه‌وێت سه‌ركه‌وتو بم و هه‌میشه‌ی بیر له‌و پرسیاره‌ده‌كه‌مه‌وه‌: “چۆن ده‌توانم زیاتر سه‌ركه‌وم؟”، به‌ڵام وا من ته‌مه‌نم هه‌ڵده‌كشێت و ئیدی زیاتر گرنگی به‌ مانای ڕاسته‌قینه‌ی وشه‌ی “سه‌ركه‌وتن” ده‌ده‌م.
ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ی كه‌ هه‌مه‌ ده‌رباره‌ی سه‌ركه‌وتن یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ تۆ ناتوانیت له‌ هه‌موو شتێكدا سه‌ركه‌وتو بیت، ڕاسته‌ زۆر گوێمان له‌وه‌ ده‌بێت كه‌ باس له‌ هاوسه‌نگی ده‌كات له‌ كار و ژیاندا، به‌ڵام ئه‌مه‌ ڕاست نیه‌.. تۆ ناتوانیت هه‌موو شتێك به‌ده‌ست بهێنیت، ناتوانیت. بۆیه‌ هه‌ر چه‌مكێكی سه‌ركه‌وتن پێویسته‌ دۆڕانی شتێكی له‌ به‌رامبه‌ردا به‌دوادابێت، واته‌ چه‌مكی سه‌ركه‌وتن له‌ ناواخنیدا هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زی دۆِڕانه‌، بۆیه‌ هه‌ر ژیانێكی ژیرمه‌ندانه‌ ئه‌وه‌ په‌سه‌ند ده‌كات كه‌ من باسی ده‌كه‌م له‌ باره‌ی بوونی ڕه‌گه‌زێك له‌و ڕه‌گه‌زانه‌ی كه‌ ناتوانیت پێ‌ی بڵێیت سه‌ركه‌وتن.
شتێكی تر هه‌یه‌ له‌ باره‌ی ژیانی سه‌ركه‌وتوه‌وه‌ ئه‌ویش له‌ هه‌موو كاتێكدا ئه‌و بیرۆكانه‌ی هه‌مانه‌ له‌ باره‌ی ژیانی سه‌ركه‌وتوه‌وه‌ بیرۆكه‌ی تایبه‌تی خۆمان نیه‌، به‌ڵكو له‌وانی تره‌وه‌ وه‌رمانگرتوه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی، ئه‌گه‌ر پیاو بیت، ئه‌وا وێنای باوكت بۆ سه‌ركه‌وتن وه‌رگرتوه‌ و ئه‌گه‌ر ئافره‌تیشیت وێنای دایكت بۆ سه‌ركه‌وتن وه‌رده‌گریت، شیكردنه‌وه‌ی ده‌روونی 80 ساڵه‌ له‌ باره‌ی ئه‌مه‌وه‌ ده‌دوێت بێ‌ ئه‌وه‌ی كه‌سێك به‌ باشی تا ئه‌مڕۆ گوێ‌ ی بۆ گرتبێت… به‌ڵام من زۆر بڕوام پێ‌ یه‌تی.
هه‌روه‌ها ئێمه‌ په‌یام له‌ زۆر شوێنه‌وه‌ وه‌رده‌گریین، له‌ ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ بۆ ڕیكلامه‌كان بۆ شمه‌كه‌ به‌ بازاركراوه‌كان، هتد. ئه‌م ئامرازانه‌ زۆر كاریگه‌رن له‌ دیاریكردنی ئه‌وه‌ی ده‌مانه‌وێت، هه‌روه‌ها له‌وه‌ی كه‌ چۆن خۆمان ده‌بینین، كاتێك ده‌وترێت كاركردن له‌ بانكه‌كاندا پیشه‌یه‌كی زۆر ڕێزدارانه‌یه‌ ئه‌وا زۆرینه‌ی ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت له‌ بانكدا كاربكه‌یین. كاتێكیش كاركردن له‌ به‌نكدا وه‌ك كارێكی ڕێزدارانه‌ باس ناكرێت ئیدی حه‌زمان بۆ كاركردن تێیدا نامێنێت، ئێمه‌ هه‌مومان زۆر كراوه‌یین له‌ به‌رده‌م پێشنیازه‌كاندا.
ئه‌وه‌ی ده‌مه‌وێت بیخه‌ینه‌ به‌ر باس ئه‌وه‌نیه‌ كه‌ واز له‌ له‌ وێناكانی خۆمان بهێنین له‌ باره‌ی سه‌ركه‌وتنه‌وه‌، به‌ڵكو ده‌بێت دڵنیا بینه‌وه‌ كه‌ وێناكانمان له‌ باره‌ی سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ وێنای تایبه‌تی خۆمانه‌، بۆیه‌ پێویست ده‌كات به‌ بیری خۆمان بیر بكه‌ینه‌وه‌، و ته‌واو دڵنیا بینه‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ین كه‌ ئه‌و شتانه‌مان ده‌وێت، ئه‌وه‌ ئێمه‌یین ئه‌وه‌مان دروست كردوه‌و خۆمان دروست كه‌ری ته‌ماعه‌كانمانین، شتێكی خراپه‌ كاتێك ئه‌وه‌ی ده‌مانه‌وێت ده‌ستمان نه‌كه‌وێت، به‌ڵام له‌وه‌ خراپتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌ بیرۆكه‌یه‌كت هه‌بێت له‌ باره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ته‌وێت به‌ده‌ستی بهێنیت به‌ڵام له‌ كۆتایی ئه‌و گه‌شته‌تدا به‌دوای ئه‌و بیرۆكه‌یه‌دا بۆت ده‌ربكه‌وێت كه‌ تۆ دوای بیرۆكه‌یه‌كی هه‌ڵه‌ كه‌وتوییت، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ ئه‌و شته‌ نه‌بووه‌ كه‌ به‌ڕاستی تۆ ویستوته‌.
لێره‌دا كۆتایی به‌م باسه‌ ده‌هێنم به‌ڵام ده‌مه‌وێت به‌ هه‌موو مانایه‌ك جه‌ختبكه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌ركه‌وتن، هه‌روه‌ها له‌ پێویستی پیاچونه‌وه‌ به‌ بیرۆكه‌و وێناكانمان له‌ باره‌ی سه‌ركه‌وتنه‌وه‌، جه‌ختده‌كه‌مه‌وه‌ له‌وه‌ی پێویسته‌ دڵنیابینه‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و بیرۆكانه‌ی هه‌مانه‌ له‌ باره‌ی سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ بیرۆكه‌ی تایبه‌تی خۆمانه‌.

سه‌رچاوه‌:
https://www.ted.com/talks/alain_de_botton_a_kinder_gentler_philosophy_of_success




وێستگەکانی ژیان … کامەران چروستانی

لە شەمەندەفەری ژیاندا دانیشتووە: لەم وێستگە بۆ ئەو وێستگە، لەم هەوار بۆ ئەو هەوار بەردەوامە، ناوچەکان تێدەپەڕێنێت، وێستگە جیاوازەکان دەبینێت: لەم وێستگەیە دادەبەزێت و بە شەمەندەفەرێکی دیکە گەشتەکەی بەردەوام دەبێت، دیمەنەکان دێن و لە ساتێکدا دەبن بە ڕابردوویەک، لەناکاو لە دوورەوە چاوەکانی شتێکیان بەدی کرد، شوێن سەرنجی هەست و ناخێتی، شەمەندەفەرەکە بەردەوام بەرەو پێشەوە دەڕوات، هێندەی دێت لەو شتۆلکەیە، لەو شتە، لەو بابەتە نزیک دەبێتەوە، نزیکتر، هێندەی دیکە لە یەکتر نزیک دەبنەوە، دەتوانێت باشتر و ئاشکراتر بیبینێت، لەلای ڕوونتر دەبێت … دەبێت بە یاوەری ناخی، چاوەکانی، خەیاڵ و هەستی.
وەها لێی نزیک دەبێتەوە، کە خۆی بە شووشەی شەمەندەفەرەکەوە دەنووسێت، شووشەکەش دەبڕێت، جەستەشی دەبڕێت و دەچێتە ناو ناخیەوە، لە سنووری بابەت دەردەچێت و دەبێت بە بەشێک لە خود: لەگەڵ گەشتەکەی ژیان و هەموو وێستگەکاندا بەردەوام دەبێت، لەگەڵیدا دێت و دەڕوات.
لە وێستگەیەک لە وێستگەیەکی ژیان دادەبەزێت، هەندێک لە بابەتەکانی ژیانی خۆی لەناو شەمەندەفەرەکەدا بەجێ دەهێڵێت، ئەوەی دەمێنێتەوە تەنها یادەوەرییە بەجێماوەکانە لەناو شەمەندەفەرەکەدا، ئەو شەمەندەفەرە بەجێ دەهێڵێت و لە وێستگە نوێکەی ژیانیدا دەمێنێتەوە، دەستی لەژێر چەناگەیدا داناوە، خەیاڵ بۆ وێستگەیەکی دیکە و جیهانێکی دیکە دەیبات، چاوەڕێی ئەوە دەکات بەڵکوو هەمان شەمەندەفەر جارێکی دیکە بۆ سەر هەمان ڕەوت و ئاراستەی بباتەوە یاخود چاوەڕوانی شەمەندەفەرێکی دیکە بکات، بەڵکوو هەڵی بگرێت و بەرەو وێستگەیەکی دیکەی بیگەێنێتە هەوارێکی دیکەی ژیان.
ئای لەم ژیانە، شەمەندەفەری ژیان بەرەو هەر هەوارگەیەکمان بەرێت و وێستگەکان هەرچەندە بگۆڕێن، هەرچەندێکیش گۆڕینی دیمەنەکانی دەوروبەر ئاسان بێت یان ئاڵۆز، بەڵام گۆڕینی ئەندێشە و خەیاڵەکان، ناخ و هەستەکان، بەها و بۆچوونەکان کارێکی ئاسان نییە: ئەوەی کە پێش ماوەیەک شووشەی شەمەندەفەرەکەی بڕی، سنوورەکانی نەهێشت و بوو بە بەشێک لە ویژدان و ناخ، هەتا ئێستاش هەر لەگەڵیدایە و یاوەری گەشتەکەی دەکات، بەردەوامە لە بوونی خۆی لەناو ویژدانیدا.
هەموو وێستگەیەک، هەموو گەشتێک بەشێک لە خۆشی و ناخۆشی، تاڵی و شیرینی، هیوا و ڕەشبینی، پێکەنین و گریان، فشار و ئاسانی، تاریکی و ڕوونی لەناو خۆیدا هەڵدەگرێت: ئەگەر هیچیش پێ نەبەخشێت، ئەوا ئەزموونێک دەبەخشێت، ئەگەر ئەزموونیش نەبەخشێت ئەوا بەلایەنی کەمەوە یادگارییەک لەناو ناخی مرۆڤدا بەجێ دەهێڵێت.
تۆ بڵێیت ئەم شەمەندەفەرەی داهاتووش شتێکی نوێم بۆ نەهێنێت؟ تۆ بڵێیت وێستگەی داهاتووم ئەوە بێت، کە ویستوومە و ئاواتەخوازی بووم؟ لەم شەمەندەفەرەی ژیانمدا بە گەلێک وێستگەدا تێپەڕ بووم، گەلێک دیمەنم بینی، ئەم هەوار و ئەو هەوارم کردووە، لە چەندین ویستگە دابەزیم و لەوەش زیاتر سەرلەنوێ بەرەو وێستگەیەکی نوێ سواری شەمەندەفەری ژیان بوومەتەوە: هەندێکیان هەتا ئەم ساتەوەختەش لە ناخمدان، لە هەندێکیاندا باری خەم و پەژارەی خۆمم تیایاندا بەجێ هێشتووە، لە هەندێکیشیاندا بارێکی نوێی خەم و پەژارەم لەگەڵ خۆم بار کردووە، بەڵام ژیان هەمیشە هەر وا بووە و هەر واش دەبێت: وێستگە و شەمەندەفەرەکان دەگۆڕێن، وێستگە و شەمەندەفەرەکانیش ئێمە دەگۆڕن، جێمان دەهێڵن و جێیان دەهێڵین . . .
لە هەموو ئەم چیرۆکانەدا گەلێک جار تاکە شتێک لە ژێر دەسەڵاتدا بمێنێتەوە ئەوەیە: لە یەکێک لە وێستگەکاندا دەوەستیت، بیر لە گەشتەکەی پێشووت دەکەیتەوە، لە کوێوە دەستت پێ کرد، بە کوێدا تێپەڕیت و لە کوێدا کۆتایی هات. لەو ساتانەدا مرۆڤ ئاواتەخوازی گەڕاندنەوەی کاتە بۆ ئەوەی شەمەندەفەرێکی دیکە بگریت یان بەلایەنی کەمەوە لە وێستگەیەکی دیکە دابەزێت و بە شێوەیەکی دیکە شەمەندەفەرەکە بەجێ بهێڵێت، ئەم خەیاڵ لە ئامێز دەگرێت، چنگەکڕێ بۆ ئەو سات دەکات، مرۆڤ گەلێک جار لەناو وێستگەیەکی ژیاندا تەنیا جەستەیەکە: ڕۆحیش لەناو یەکێک لە شەمەندەفەرەکانی ژیاندا یاخود لە یەکێک لە وێستگەکاندا گەشتێکی دیکە دەکات.
خۆ ئاواتی ڕەوتێکی باشتر لە گەشتەکەی ژیاندا هەمیشە لە ناخدایە، خەیاڵی سبەینێیەکی ڕوونتر ئەندێشەیەکی بەردەوامە، بەلایەنی کەمەوە دەیەوێت ئەم جارەیان شەمەندەفەرێک بێت و لەو ویستگە چەقبەستووە ڕزگاری بکات بەرەو شوێنێک، کە دەمێکە تابلۆکانی لەناو خەیاڵیدا کێشراون، چونکە مرۆڤ دەزانێت تەنیا دوا وێستگەی ژیان کۆتایی بە گەشت و ئاواتەکان دەهێنێت. وێستگەی مردن: جا پاش ئەوە ئایا شەمەندەفەر بەرەو کوێمان دەبات، لە چ وێستگەیەک دەگیرسێینەوە و ئاراستەمان بەرەو کوێوە دەڕوات؟ ئەوەیان پرسیارێکی دیکەیە و وەڵامی ئەو پرسیارەش بەپێی دیدەکان بێگومان جیاوازن، بەڵام لەناو هەموو ئەم بیر و بۆچوونە جیاوازانەدا ئەوەی تیایدا کۆکین ئەوەیە: بوونی هیوا و ئاوات بۆ گەشتێکی دروست بەرەو وێستگەیەکی دروست تەنها بە کۆتایهاتنی گەشتی ژیان نەبێت، ئەگینا هەرگیز کۆتایی نایەت.




ڕزگاركردنی موسڵ و مه‌ترسی شه‌پۆلێكی تری ئاواره‌بوون … 5 – 5

ڕه‌سوڵ بۆسكێنی

قۆناغی دوای داعش و چاره‌نووسی كورد

ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش وه‌ك ڕووداوێكی له‌ناكاو سه‌ری هه‌ڵدا و له‌ 10-6-2014 شاری موسڵی داگیر كرد و له‌ماوه‌یه‌كی كه‌مدا سنوورێكی فراوان له‌ ناوچه‌كه‌ی كۆنتڕۆڵ كرد، ئه‌گه‌رچی له‌ماوه‌ی چه‌ند مانگی ڕابردوودا داعش له‌عیراق دووچاری شكستێكی گه‌وره‌ بۆته‌وه‌ و ناوچه‌یه‌كی زۆری له‌ده‌ستداوه‌ كه‌ پێشتر داگیری كردبوو، به‌ڵام هێشتا شاری موسڵ و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی تری به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، هێزه‌ عیراقیه‌كان به‌هاوكاری هاوپه‌یمانان له‌ هه‌وڵی كۆنتڕۆڵ كردنه‌وه‌ی ئه‌و شاره‌ دان، هێرشه‌ پچڕ پچڕه‌كانی سوپای عیراق له‌ باشووری پارێزگای نه‌ینه‌وا و باكووری سه‌لاحه‌دین له‌چوارچێوه‌ی ئاماده‌كاریه‌كان دایه‌ بۆ ده‌ست پێكردنی ئۆپه‌راسیۆنی به‌رفراوانی ئازاد كردنی شاری موسڵ، ئامانجی داهاتووی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی و عیراق ڕزگاركردنی شاری موسڵه‌ كه‌ به‌ حه‌شارگه‌ی سه‌ره‌كی داعش هه‌ژمار ده‌كرێت. به‌پێی زانیاریه‌ ئه‌منیه‌كان و لێدوانی به‌رپرسانی سه‌ربازی عیراقی و ئه‌مریكی له‌ماوه‌یه‌كی نزیكدا شه‌ڕی كۆنتڕۆڵ كردنه‌وه‌ی موسڵ و ڕزگار كردنی له‌ده‌ست داعش ده‌ست پێده‌كات، به‌هۆی ئه‌و شه‌ڕه‌وه‌ پێشبینی ده‌كرێت نزیكه‌ی یه‌ك ملیۆن كه‌سی دیكه‌ له‌و پارێزگایه‌ ئاواره‌ی هه‌رێمی كوردستان و وڵاتانی تر بن. سایتی خه‌ندان له‌ 18-7-2016 بڵاوی كرده‌وه‌ دوای سه‌ردانێكی بۆ عیراق (یولخیم رۆكه‌ر) دیپلۆماتكاری ناوداری ئه‌ڵمانی و نوێنه‌ری هه‌میشه‌یی ئه‌ڵمانیا له‌ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌به‌رلینی پایته‌ختی ئه‌ڵمانیا ئاماژه‌ی به‌وه‌ كرد مه‌زنده‌ ده‌كرێت زیاتر له‌ دوو ملیۆن هاووڵاتی عیراقی ناچاربن ماڵه‌كانی خۆیان جێبهێڵن به‌هۆی شه‌ڕی داعشه‌وه‌، دوور نیه‌ بارودۆخی خراپی داعش هه‌ندێك له‌خه‌ڵكانی خۆیان به‌تایبه‌ت ئه‌و كه‌س و منداڵانه‌ی له‌سه‌ر مه‌شق ڕاهێنراون، خۆیان بخزێننه‌ كاروانی ئاواره‌كان و بێن له‌كوردستان وه‌ك ئاواره‌یه‌ك نیشته‌دێ‌ بن، ئه‌مه‌ش مه‌ترسیه‌كی گه‌وره‌یه‌ له‌داهاتوودا كاریگه‌ری نه‌ك له‌سه‌ر عه‌ره‌به‌ ئاواره‌كان، به‌ڵكو كاریگه‌ریان له‌سه‌ر كوردیش هه‌بێت، به‌هار عه‌بدولڕه‌حمان بڕیارده‌ری لیژنه‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌په‌رله‌مانی كوردستان بۆ (باسنیوز)ی ڕاگه‌یاند: پێشبینی ده‌كرێت چه‌كداره‌كانی داعش ئه‌و منداڵانه‌ی له‌ فێرگه‌كانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ ڕاهێنانیان پێ‌ كراوه‌، خۆیان بخه‌نه‌ ناو ئه‌و ئاوارانه‌ ڕوو له‌ هه‌رێمی كوردستان بكه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕوویان له‌ ئه‌وروپا كردووه‌، گووتیشی گرنگه‌ له‌لایه‌نی ئه‌منی كوردستان ئه‌و پرسه‌ به‌گرنگ وه‌ربگرێ‌ و خۆی بۆ ئاماده‌ بكات، گووتیشی: پرسی ئاواره‌ و پرسی ئه‌منی دوو بابه‌تی له‌یه‌كتر جیاوازن، ” هه‌رێمی كوردستان به‌هۆی حه‌واندنه‌وه‌ی ئاواره‌ و كاركردن بۆیان ناوبانگی زۆری له‌دنیا په‌یدا كردووه‌ و زۆربه‌ی هاوكاریه‌كانی وڵاتانیش به‌و هۆیه‌وه‌ بووه‌، به‌ڵام پرسی ئه‌منی بابه‌تێكی جیایه‌” باشتروایه‌ ئاواره‌كان كه‌مپی تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌بێت و تێكه‌ڵ به‌ خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان نه‌كرێن، به‌بوونی كه‌مپه‌كان زیاتر ده‌توانرێ‌ كۆنتڕۆڵی ئه‌و كه‌سانه‌ بكرێت كه‌ داعشن، یان هه‌ڵگری بیروڕای داعشن و له‌به‌رگی ئاواره‌دا ڕوو له‌ كوردستان ده‌كه‌ن”
سوپای عیراق به‌هاوكاری گروپه‌ چه‌كداره‌كانی تر و هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی زۆرێك له‌ خاكی ژێر چنگی داعشیان ئازاد كردووه‌، خالد عوبێدی وه‌زیری به‌رگری عیراق ڕایگه‌یاند هێرش كردن بۆ ئازاد كردنه‌وه‌ی موسڵ پێویستی به‌هه‌ماهه‌نگی كاریگه‌ر هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و ئاشكرای كرد له‌ ئێستادا له‌10% ی خاكی وڵات به‌ده‌ست داعشه‌وه‌ ماوه‌. پێشبینیشی كرد له‌گه‌ڵ ده‌ست پێكردنی شه‌ڕ خه‌ڵكی ئه‌و شاره‌ هه‌ڵبێن و خۆیان ڕزگار بكه‌ن. له‌و باره‌یه‌وه‌ هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی دژ به‌داعش بۆ كۆنتڕۆڵ كردنه‌وه‌ی موسڵ له‌كۆبونه‌وه‌یه‌كی فراواندا له‌ئه‌مریكا به‌بێ‌ نوێنه‌رایه‌تی كورد تاوتوێی هه‌نگاوه‌كانی ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌و ڕێكخراوه‌یان كرد، ئه‌وه‌ش كاردانه‌وه‌ی به‌رپرسانی هه‌رێمی كوردستانی لێكه‌وته‌وه‌، چونكه‌ كورد لایه‌نێكی سه‌ره‌كی ئه‌و شه‌ڕه‌یه‌، پشت گوێ‌ خستن و خه‌مساردی به‌رامبه‌ر به‌كورد زیان به‌پرۆسه‌كه‌ ده‌گه‌یه‌نێ‌، بێ‌ گومان دوای جه‌نگی داعشیش بارودۆخی ناوچه‌كه‌ بابه‌تێكی ئاڵۆزه‌ به‌تێڕوانین له‌ كێشه‌ ناوخۆییه‌كان ئه‌وه‌ ڕه‌چاو ده‌كرێت بۆ له‌مه‌ودوای شه‌ڕی داعش سروشتی به‌رده‌وامی ململانێكان و گۆڕانكاری جوگرافی سیاسی ناوچه‌كه‌ به‌رده‌وام بێت، ئێمه‌ قسه‌مان له‌سه‌ر موسڵ و هه‌رێمی كوردستانه‌، له‌ ڕووكه‌شدا شه‌ڕه‌كه‌ دژی داعشه‌، به‌ڵام له‌ ڕاستی دا شه‌ڕێكی مه‌زهه‌بی- ئیتنی یه‌، گۆڕه‌پانی شه‌ڕه‌كه‌ش ناوچه‌ی سوننه‌نشین و خاكی كورده‌، هه‌رچه‌نده‌ كورد له‌شه‌ڕی داعش قاره‌مانی زۆری نواند و قوربانی زۆری داوه‌، گورزی به‌هێزیشی له‌ داعش داوه‌، ڕه‌وتی ڕووداوه‌كان ئاماژه‌ بۆ لاواز بوونی داعش و له‌ده‌ستدانی به‌شێكی زۆر له‌تواناكانی له‌ پاشه‌كشێ‌ دایه‌، ئه‌مریكا و ڕۆژئاواش به‌په‌له‌یه‌ له‌ كۆتایی هێنان به‌ باڵاده‌ستی سه‌ربازی داعش له‌ناوچه‌كه‌ یان هه‌رنه‌بێت بۆ ئه‌م قۆناغه‌، له‌ئێستادا ناوچه‌كه‌ له‌به‌رده‌م گۆڕانكاری قۆناغێكی نوێ‌ دایه‌ ئه‌ویش قۆناغی دوای داعشه‌، قۆناغی دوای داعش قۆناغێكی ئاڵۆزده‌بێت به‌پێی ئاماژه‌كان گرژی و ئاڵۆزی نێوان سوننه‌كان و شیعه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت، بێ‌ مه‌رجه‌عی شیعه‌ و هه‌ر گروپه‌ ڕووی له‌لایه‌ك ئه‌وه‌ش كێشه‌یه‌كی تره‌، له‌لایه‌كی دیكه‌ كێشه‌ی ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان ئه‌گه‌رچی به‌قاره‌مانیه‌تی و گیانبازی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له‌ده‌ستی داعش ده‌رهێنراون و له‌لایه‌ن پێشمه‌رگه‌وه‌ سه‌رپه‌رشتی ده‌كرێن، تائێستا وه‌كو كێشه‌یه‌كی ئاڵۆز و هه‌ڵواسراو ماوه‌ته‌وه‌ و چاره‌نووسی دیار نیه‌، ئێستا داعش هۆكارێكه‌ بۆ داپۆشینی هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كان له‌نێوان حكومه‌تی عیراق و هه‌رێمی كوردستان هه‌موو هه‌سته‌ شاراوه‌كان و بوغز و كینه‌ نهێنیه‌كانی ناو دڵی ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌غدا كپ كراون، هه‌ر كاتێك شه‌ڕی داعش نه‌ما ئه‌وا ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كان له‌گه‌ڵ به‌غدا ده‌ست پێده‌كه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ كورد پێویسته‌ قۆناغی دوای داعش له‌به‌رچاو بگرێت و به‌رچاوی ڕوون بێت له‌وه‌ی پاش شه‌ڕی داعش گۆڕانكاریه‌كان چۆن ده‌بن و چی ڕووده‌دات، پاش قۆناغی شه‌ڕی داعش یه‌كێك له‌ ئاماژه‌كان ئه‌وه‌یه‌ فیدڕاڵیه‌ت بۆ سوننه‌كان دروست بێت، ئه‌وه‌ش بۆ خۆی كێشه‌یه‌كی دیكه‌یه‌، پرسی ڕزگاركردنی موسڵ و مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵیدا پرسێكی ئاڵۆزه‌، كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی و لایه‌نه‌ ناوخۆییه‌كان كۆكن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش ڕزگاركردنی موسڵ، ڕێك كه‌وتن بكرێت له‌ نێوان حكومه‌تی عیراق و هه‌رێمی كوردستان و حكومه‌تی خۆجێی موسڵ له‌ ڕووی سیاسی و سه‌ربازی، پێویستی به‌لێك تێگه‌یشتنی لایه‌نی هه‌رێمی كوردستان و حكومه‌تی عیراق و حكومه‌تی خۆجێی موسڵ و هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه‌. له‌لایه‌كی تر به‌رامبه‌ر به‌سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا كوردی عیراق هه‌قه‌ دراسه‌یه‌كی وردی بۆ بكه‌ن، چونكه‌ بارودۆخی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست یان لانی كه‌م ئه‌م ناوچه‌یه‌ی ئێمه‌ له‌نێوان ده‌ستێوه‌ردانی خۆرئاوایی و سیسته‌می خێڵه‌كی و مۆدێرنه‌ته‌یه‌كی شه‌رمن سه‌رگه‌ردانه‌، له‌ماوه‌ی سه‌د ساڵی ڕابردوودا ڕۆژئاوا له‌پشتگیری عه‌ره‌بێكی خێڵه‌كی و ئیشتراكی و ئه‌مڕۆش پشتگیری گروپی ئیسلامی و سیاسیه‌ جۆراو جۆره‌كان له‌ هه‌ڵبه‌ز و دابه‌ز دابووه‌، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ش به‌درێژای ماوه‌ی جه‌نگی سارد و ئێستا چه‌ندین گۆڕانكاری له‌ په‌یوه‌ندی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و خۆرئاوا هاتۆته‌ ئاراوه‌، ئه‌گه‌رچی ئێستا زۆر كه‌س كورد و نیشتمانه‌كه‌ی به‌ پێویستیه‌كی جیۆپۆله‌تیكی ده‌زانن بۆ ڕۆژئاوا و به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا، به‌هۆی بوونی هه‌ڵكه‌وته‌ی جوگرافی و سامانێكی زۆری سروشتی و سامانێكی مرۆیی به‌پیت له‌بواری سه‌ربازی، به‌ڵام مه‌ترسی گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ شه‌ڕی داعش كۆتایی بێت، له‌ دابه‌ش كردنی ده‌ستكه‌وته‌كانی شه‌ڕ كورد مایه‌پوچ بێت و نه‌یتوانبێت خۆی كۆبكاته‌وه‌ و هیچ بڕیارێكی نه‌دابێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ گرنگه‌ پێش كۆتایی هاتنی شه‌ڕی داعش كورد بڕیاری كۆتایی خۆی دابێت، چونكه‌ دوای كۆتایی هاتنی داعش مه‌ترسی ئه‌وه‌ هه‌یه‌ ڕووداوه‌كان هێنده‌ خێرا بن كورد فریای ئه‌وه‌ نه‌كه‌وێت له‌و كارانه‌ بدوێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی مایه‌ی نیگه‌رانیه‌ ناكۆكی توندی نێوان لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی هه‌رێمه‌، جیاوازیان له‌چه‌ندین لایه‌نی وه‌كو سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و سه‌ربه‌خۆیی و ڕیفراندۆم و چه‌ندین شتی تر هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش دوورنیه‌ به‌هۆی دابه‌ش بوونی هێزه‌ ناوچه‌ییه‌كان بێت، كه‌لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردی به‌سه‌ر دابه‌ش بووه‌، زۆر گرنگه‌ له‌م قۆناغه‌دا كورد مامه‌ڵه‌یه‌كی له‌بار و ته‌ندروست بكات نه‌یه‌ڵێت ململانێكان به‌ئاقاری لاوه‌كی و نه‌شیاودا هه‌نگاو بنێن و مه‌به‌سته‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ له‌بار ببات.




عه‌ره‌بستانی سعودی و خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب

له‌م رۆژا‌نه‌دا دوژمنایه‌تی له‌ نێوان دوو وڵاتی ئیسلامی گه‌وره‌و ده‌وڵه‌مه‌ندو كۆنه‌په‌رست و دوواكه‌وتوو ( ئێران و عه‌ربستانی سعودییه‌) به‌ هؤی مه‌زهه‌ب و ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی شیعه‌و سوننه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ لوتكه‌و سه‌ر ئێسقان و هه‌ردوولا له‌ رۆژنامه‌و رادیۆو ته‌له‌فزیۆن و سه‌ته‌لایت و هه‌موو به‌شه‌كانی راگه‌یاندن و ماس میدیا هێرش ئه‌كه‌نه‌ سه‌ر یه‌كترو ئه‌وه‌ی سه‌یره‌ لاف و گه‌زافی مرۆڤدۆستی و دیمو‌كراسی لێئه‌ده‌ن.
هه‌ر له‌م رۆژانه‌دا هه‌ندێ كه‌س له‌وانه‌ی ماڵپه‌ری كوردییان بۆ ئاماده‌ كراوه‌و پاره‌ی نووسین وه‌رئه‌گرن، خۆشحاڵن به‌ عه‌ره‌بستانی سعودییه‌و ، ده‌ستێوه‌ردانی له‌ خاكی كوردستان و، به‌ پشتبه‌ستن به‌ هاشه‌وهوشه‌ی باڵیۆزو قونسڵ و راگه‌یاندنه‌كانی ئه‌و وڵاته‌، ده‌ستیانداوه‌ته‌ نووسین و، بانگه‌شه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ئه‌كه‌ن.
پێگەی عەرەبستانی سعودیە لە ناوچەكەو جیهانیشدا زۆر گرنگه‌و، وڵاتێكی دوواكه‌وتوو داخراوه‌و، به‌ڵام به‌ هۆی نه‌وت فرۆشتن بووه‌ته‌ وڵاتێكی ده‌وڵه‌مه‌ندو پێگەی به‌ناوبانگه‌ له‌ ‌ خه‌رجكردن وبه‌خشینی دۆلارو له‌ ئێستادا بۆ وڵاتانی شۆڤه‌نیست وتاقمه‌ توندره‌وو تیرۆریسته‌كان بۆ نموونه‌ توركیاو حه‌ماس و ده‌وڵه‌تی ئیسلامی ( داعش) و ئه‌حرار ئه‌لشام و به‌ره‌ی نوسره‌ ( فتح الشام) و ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ی ئیسته‌نبوڵ و پێشتریش بۆ تاقمی قاعیده‌ی خوێنرێژو ئوسامه‌ بن لادن و تالێبانی ئه‌فغانستان و بزوتنه‌وه‌ ئیسلامییه‌ ره‌نگاوره‌نگه‌كان سەلەفی و وهابی و جیهادی و هتد….
دزین وفرۆشتنی نه‌وت و گه‌نده‌ڵی بنه‌ماڵه‌ی ئال سعود كه‌ خۆیان كردووه‌ به‌ خاوه‌نی گشت خاك و سه‌رمایه‌و نه‌وت و ده‌سه‌ڵات و، هه‌رچی پۆستی شایسته‌ هه‌یه‌ وه‌ك : سه‌رۆك وه‌زیران و، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌و ناوخۆو وبه‌رگری و، ئاژانسی ئه‌من و ئاسایش له‌و په‌ری گه‌نده‌ڵیدایه‌و، زوربه‌ی گه‌نده‌ڵییه‌كان له‌ بواری نه‌وتدا به‌دی ئه‌‌كرێن كه‌ یه‌ك له‌ سه‌ر چواری نه‌وتی دونیایه‌و له‌ ژێر ركێفی بنه‌ ماڵه‌ی شا سه‌لمانی خه‌ڵه‌فاو نه‌زانه‌.
‌ئه‌توانین بڵێن ئه‌م بنه‌ماڵه‌ گه‌نده‌ڵه سه‌رپه‌رشتی كێڵگه‌ نه‌وتییه‌كان ئه‌كات و،‌ بووه‌‌ته‌ پاسه‌وانی به‌رژه‌وه‌ندی ئابووری ئه‌مریكاو وڵاتانی رۆژئاواو،‌ گه‌ڵی عه‌ره‌بستانی سعودی له‌ زۆر رووه‌وه‌ فه‌رامۆش كراوه‌و، نه‌وته‌كه‌یان له‌ خزمه‌تی بێگانه‌یه‌و بووه‌ته‌ به‌ڵا به‌سه‌ریانه‌وه‌‌.
هه‌ندێ له‌ نووسه‌ران دڵخۆشن كاتێك راوێژکاری شای پێشووی سعودییە (ئه‌نوه‌ر عیشقی) باس لە مافی سەربەخۆیی کوردستان ئه‌كات و، وه‌ك رێوییه‌كی فێڵبازو له‌ ژێرلێوه‌وه‌ ئه‌ڵێت: پشتیوانی لەسەربەخۆیی کوردستان ئه‌كه‌ین و، هه‌ر زوو خۆی به‌درۆ ئه‌خاته‌وه‌و ئه‌ڵێت : ئێمە لەسیاسەتی دەرەوە باس لە یەکپارچەیی خاکی عێراق ئه‌کەین و، لێره‌دا پێویسته‌ ئه‌و نووسه‌رانه‌ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك بكه‌ن و بزانن كه‌ وڵاتێكی عه‌ره‌بی كۆنه‌په‌رست وه‌ك عه‌ره‌بستانی سعودی قه‌ت له‌ گه‌ڵ مافێكی ره‌وای گه‌له‌مان یه‌كناگرنه‌وه‌.
عه‌ره‌بستانی سعودی له‌ ژێر دروشمی ئیسلام و، ئاڵای ئه‌ڵلاهو ئه‌كبه‌ر بزوتنه‌وه‌ توندره‌وه‌كان بڵاو ئه‌كاته‌وه‌و، ره‌خنه‌ له‌ هه‌ڵوێستی وڵاتانی رۆژئاوا به‌گشتی و، ئه‌مریكا به‌ تایبه‌تی ئه‌گرێت و، له‌م باره‌یه‌وه‌ هێلاری كلێنتۆن پاڵێوراوی دیموكراته‌كان بۆ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مریكا له‌ وتارێكدا وتی: كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ به‌ر له‌ سعودییه‌كان و قه‌ته‌رییه‌كان و كوێتییه‌كان و، كه‌سانی تر له‌ وڵاته‌كانیان بگێرێت بۆ ئه‌وه‌ی چیتر پاره‌ نه‌ده‌ن به‌ رێكخراوه‌كانی توندوتیژی و، پشتگیری له‌ قوتابخانه‌و مزگه‌وته‌كانی توندوتیژی نه‌كه‌ن، كه‌ پاڵ به‌ ژماره‌یه‌كی گه‌وره‌ی گه‌نجان ئه‌دات له‌ سه‌ر رێی توندوتیژی له‌ جیهاندا خۆیان بنوێنن.
له‌ شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ كه‌وته‌ یارمه‌تیدانی توندره‌وه‌كان دژ به‌ بیروباوه‌ری جه‌مال عه‌بدولناصر و ئایدلوژیای سۆسیالیوم و شیوعییه‌ت و، سعودییه‌كان وتوویانه‌و ئێستاش ئه‌یڵێنه‌وه‌: ئیسلامێتی رێگایه‌كی به‌سووده‌ گه‌ر بته‌وێت له‌ بوارێكی فراواندا به‌كاری بێنێت و، لێره‌دا شایانی باسه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا باراك ئۆباما له‌ چاوپێكه‌وتنێكی رۆژنامه‌وانیدا راشكاوانه‌ وتی: عه‌ره‌بستانی سعودی به‌ ئاشكرا توندوتیژی له‌ جیهاندا بڵاو ئه‌كاته‌وه‌و، رووی ئیسلام ناشیرین ئه‌كات.
عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ به‌وه‌ ناوه‌ستێت ته‌نها خه‌رجی توندره‌و تیرۆریستان دابین بكات، به‌ڵكو ئه‌م بیره‌ توندره‌وه ( وهابییه‌)‌ له‌ رێی مزگه‌وت و قوتابخانه‌كانی جیهان بڵاو ئه‌كاته‌وه‌و. بۆیه‌ لاپه‌ره‌ی وڵاتی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ له‌ بواری مافه‌كانی مرۆڤ پره‌ له‌ كاره‌سات و، بێ وێنه‌یه‌ له‌ جیهاندا وه‌ك: سه‌رپه‌راندن و، بێبه‌شكردنی ئافره‌تان له‌ هه‌موو مافه‌كانی.
له‌ رووی جوگرافیاوه‌ عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ نزیكه‌ له‌ ته‌نگه‌ی هورمزو ته‌نگه‌ی باب ئه‌لمه‌نده‌ب و كه‌نالی سوئیس و، ئه‌م شوێنه‌ زۆر گرنگه‌ بۆ ئه‌مریكا كه‌ هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی زامنكردنی رێگای گواستنه‌وه‌ی نه‌وته‌و ، له‌ ساڵانی پێشوودا رێگابرین له‌وه‌ی بیرو نفوزی شیوعییه‌ت په‌ره‌بسێنێت و، هاوكات عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ بوو بوو به‌ بنكه‌یه‌كی ئابووری ئه‌مریكاو، شان به‌ شانی ئێران كه‌ بنكه‌ی سه‌ربازی ئه‌مریكا بوو.
ئه‌و قۆناغه‌، قۆناغی ئاڵتونی ئه‌مریكا بوو، چونكه‌ عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ له‌ گه‌ڵ ئێران هاوپه‌یمان بوون بۆ به‌ربه‌ره‌كانی شیوعییه‌ت و، له‌ پاش شۆرشه‌كه‌ی میسرو هاتنی جه‌مال عه‌بدولناصرو، بڵاوبوونه‌وه‌ی بیری نه‌ته‌وایه‌تی عه‌ره‌ب، میسر بوو به‌ ركابه‌ری به‌هێزی عه‌ره‌بستانی سعودییه.
سامر ئەلسەهبان باڵیۆزی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ له‌ عێراق لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی الشرق الاوسط پشتگیریی تیرۆریستە سعوودییە زیندانیکراوەکانی ناو عێراقی کردو، داوای لە حکومەتی عێراق ئه‌کات ئەو تیرۆریستە سعوودییانەی لە بەندیخانەکانی عێراقدان بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دادگایی بکرێن و، هەروەها لە بەشێکی تری گفتوگۆکەیدا داوا ئه‌کات مافی مرۆڤ بۆ ئەو تیرۆریستە زیندانیکراوانە پارێزراو بێ.
رێكخراوی هومان رایتس ره‌خنه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی پیاوان بۆ سه‌ر ژنان ئه‌گرێت و، تا ئێستا ژنان مافیان پارێزراونییه‌ و، هیچ ژنێك به‌بێ فه‌رمانی پیاوه‌كه‌ی ناتوانێت گه‌شتێك بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بكات یان له‌ جێگایه‌ك ئیش بدۆزێته‌و كار بكات و، ئافره‌تێك له‌ ته‌مه‌نی 62 ساڵ ئه‌ڵێت هه‌ست به‌ شه‌رمه‌زاری ئه‌كه‌م چونكه‌ به‌بێ مۆڵه‌تی كوره‌كه‌م ناتوانم بچمه‌ ده‌ره‌وه‌، من ئه‌وم گه‌وره‌ كرد به‌ڵام ئه‌و خاوه‌نی منه‌.
رێبازی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ به‌ پێی “” ده‌سته‌ی گه‌وره زانایان “” له‌ سه‌ر شه‌ریعه‌تی ئیسلامه‌و، هه‌موو مافێكی ده‌ستبه‌ركردووه‌وه‌و، بنچینه‌كانی دادپه‌روه‌ری و ئازادییه‌كانی چه‌سپاندووه‌و، له‌م رووه‌وه‌ ئه‌مینداری گشتی ده‌سته‌ی‌ زانایان شیخ فه‌هد سه‌عد ئه‌لماجد ئه‌ڵێت: شانشینی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ وڵاتی هه‌ردوو ( حه‌ره‌می شه‌ریفه‌) و لانكی په‌یام و ده‌ستپێكی ئیسلامه‌و مافی مرۆڤ و كه‌رامه‌تی ئه‌پارێزێت.
بۆ وه‌ڵامی ئه‌و “” گه‌وره‌ زانایانه‌ “” درۆزنانه رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤ و ئه‌وانه‌ی به‌رگری له‌ ئازادییه‌كان ئه‌كه‌ن ئه‌ڵێن: عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ پێشه‌نگه‌ له‌ پێشێلكردنی‌ مافی مرۆڤ و ئازادییه‌كان و، ئه‌مه‌ راستییه‌كی حاشاهه‌ڵنگره‌و، هه‌ر له‌ مێژه‌وه‌ له‌ ساڵی 1927 وه‌ له‌ سه‌ر ده‌ستی شا عه‌بدولعه‌زیز تا ئێستا په‌یره‌و ئه‌كرێت و، ئه‌م وڵاته‌ خۆی له‌ قه‌ره‌ی 30 ملیۆن كه‌س ئه‌دات ‌و، ساڵانه‌ 600 ملیار دۆلار ئه‌چێته‌ سه‌ر گه‌نجینه‌ی وڵات، به‌ڵام خه‌ڵكێكی زۆر هه‌ژارو برسی به‌دی ئه‌كرێن.
هیچ كاتێك شا به‌ ته‌نگی هاوڵاتیان نایه‌ت و، ته‌نها بۆ بنه‌ماڵه‌ كار ئه‌كات و، هه‌رچه‌نده‌ باس له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دوور له‌ گه‌نده‌ڵی و ده‌مارگیری ئه‌كرێت، به‌ڵام عه‌ره‌بستلنی سعودییه‌ بووه‌ته‌ وڵاتێكی دوواكه‌وتوو، باری ئاسایشی به‌ره‌و خه‌راپه‌ مل ئه‌نێت و، تاقمێك خۆیان كردووه‌ به‌ زاناو موفتی و، ئه‌م موفتییانه‌ به‌ ئاره‌زووی شاو بنه‌ماڵه‌ی شا فتوای – ده‌ستبرین و، چاو هه‌ڵكۆڵین و ده‌ركردن و، لێدانی جه‌ڵده‌ (هه‌ر مرۆڤێك تاوانبار بكرێت) به‌ كرده‌وه‌یه‌ك جه‌سته‌ی ئه‌خه‌نه‌ به‌ر لێدانی قایش و سونده‌ (ئه‌وه‌ش موفتی بریار ئه‌دات چه‌ند جه‌ڵده‌ی لێ بدرێت).
به‌ پێی رێكخراوی فریدۆم Freedom House كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی دیموكراتییه‌ت و ئازادی سیاسی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌و توركیا له‌ ریزی خراپترین وڵاتانی جیهانن، له‌ پێشێلكردن و سه‌ركوتكردنی ماف و ئازادییه‌كانی مرۆڤ و، كه‌س ناتوانێت ده‌نگ به‌رز بكاته‌وه‌ یه‌كسه‌ر راپێچی ئه‌كه‌ن وله‌ پاش سوكایه‌تی و لێدان تووری ئه‌ده‌نه‌ زیندانه‌وه‌.
چالاكه‌وان و ئافره‌تانی ئه‌كتیڤ له‌ به‌رگری له‌ مافی ژنان، ئاماژه‌ به‌وه‌ ئه‌كه‌ن رژێمی عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ دوواكه‌وتووه‌و، ئافره‌ت هیچ ئازادییه‌كی نییه‌و، ئه‌م وڵاته‌ یه‌كه‌مێن وڵاته‌ ئافره‌ت بۆی نییه‌ ئۆتۆمبێل واژو بكات.
له‌ناو بنه‌ماڵه‌ی شا سه‌لمان باڵ باڵێنه‌و زورانێك له‌ نێوانیاندا به‌رێوه‌ ئه‌چێت و، ئه‌مریكا چاودێری ئه‌و بارودۆخه‌ ئه‌كات و، وایداناوه‌ به‌م زووانه‌ شازاده‌ محه‌مه‌د سه‌لمان ئه‌بێته‌ شای عه‌ره‌بستانی سعودی چونكه‌ شا سه‌لمان و، جێگره‌كه‌ی شازاده‌ محه‌مه‌د نایف نه‌خۆشن و توانایان نه‌ماوه‌و، بۆیه‌ ئه‌مریكا بانگهێشتی محه‌مه‌د سه‌لمانیان كردو سه‌ردانی ئه‌مریكای كرد له‌ پێناو ناسینی له‌ نزیكه‌وه‌و، ورده‌كاری و زانیاری له‌ سه‌ر ژیانی.
له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیكدا زۆرانی ئێران و شیعه‌كان و، عه‌ره‌بستانی سعودییه‌و سوننه‌كان ئه‌بێنێن و، هه‌ردوولا ئه‌یانه‌وێت له‌ كوردستان نزیك ببنه‌وه‌و، كوردستان راپێچی جه‌نگ بكه‌ن، بۆیه‌ پێویسته‌ ئێمه‌و، ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌رێزانه‌ بانگه‌شه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ئه‌كه‌ن له‌ گه‌ڵ گه‌له ‌قاره‌مانه‌كه‌مان و پێشمه‌رگه‌ ئازاو خۆراگره‌كانی سه‌نگه‌ر دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی ( داعش) ‌داوا بكه‌ین له‌ ئاگری ئێران و عه‌ره‌بستانی سعودییه‌ دوور بكه‌وینه‌وه‌و، قه‌ت دڵخۆش نه‌بێن وڵاتێكی كۆنه‌په‌رست و دوواكه‌وتوو سه‌ربه‌خۆیی بێنێته‌دی.‌

28/9/2016




ئاوازه‌ ماندووه‌كانی یه‌كته‌نی-1 …نه ژاد عزیز سورمێ


به‌شی یه‌كه‌م

(( ئاخ سنگی قووڵی ئه‌م بێده‌نگییه‌ چ پاك هه‌ناسه‌ هه‌ڵده‌كێشێ…
بڕوانه‌ چۆن ئه‌م بێده‌نگییه‌ پیرۆزه‌ گوێ ڕاده‌دێرێ..
نیتچه‌ ))

-A-
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌ ،
له‌به‌ر پێی شازاده‌دا
به‌ سوپاس بدره‌وشێته‌وه‌…
په‌رۆشیی،
كانگه‌ی پێسپارده‌یی و
ئاراسته‌ی ڕێ پێ هه‌ڵه‌كردن ده‌رچوو…
كه‌ژێ، هه‌ر له‌ ده‌ستپێكدا
كێڵگه‌یه‌كی به‌ردراو بوو… دۆڕاو بوو…
كه‌ژێ به‌ ڕووبه‌ندی وا ده‌رده‌كه‌وت
له‌ قه‌نه‌وزی گۆمه‌ وه‌ستاوه‌كانی ده‌كرد…
له‌ ساوی ئاو ،
له‌ ئه‌ندازه‌گیریی تۆزاڵی خۆلێگۆڕان…
له‌ ده‌ستپێكه‌وه‌ ،
چاوی لێ بوو
له‌ تاڵ تاڵ و
سات سات و
چڵی چڵی ده‌وروبه‌ر فێر ببوو ،
چاو له‌ ئاسمان
ورشه‌ی مانگ له‌ زه‌ڵكاودا نقوم بكا…

وشه‌ نوخشه‌ی ختوكه‌دانی ویژدانه‌!
ئه‌شقیای به‌ كێوكه‌وتوو؛
هاوڕێی باران…
ئه‌وه‌ نیگای هاوده‌م نه‌بوو
ڕوو له‌ ئاسمان…
ئه‌وه‌ چاوی ئاره‌زووبازی كه‌ژێ بوو
كه‌ ده‌مگوت نه‌فره‌ت له‌ ڕۆشنایی ده‌كا ؛
خۆی له‌ پاكدامه‌نی ده‌دزێته‌وه‌ ،
وا ده‌رچوو…
سپێده‌ی هاوین ،
له‌ چاوی ته‌لیسماوی درۆینی كه‌ژێ دا
گڕی ده‌باراند…
خه‌یاڵم ده‌كرد ئه‌و ڕاڕه‌وه‌
به‌ بێ تۆ نه‌چێته‌ سه‌ر…
ئه‌ستێره‌ بكوژێنه‌وه‌
جارێكی تر به‌یان نه‌دا…
به‌ڵام وشه‌ هه‌رگیز ،
بوونه‌وه‌رێكی به‌ ته‌نێ نییه‌.
مه‌گه‌ر جوانی و ڕه‌ندی دونیا
له‌ كوێدا جێیان ده‌بێته‌وه‌…؟!
بۆ ڕوناهی ڕێ
من وشه‌م به‌سه‌.
تۆیش تا هه‌تایێ نوقمی
وه‌همه‌ له‌ززه‌ت به‌خشه‌ ،
ئایدزهێناكانی خۆت به‌…!
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌ كه‌ژێ !
كه‌ژێ ی ژووره‌ تاریكه‌ په‌نهانه‌كان
وشه‌ ته‌نیا باڵ نییه‌…
من وشه‌م به‌سه‌…
كه‌ژێی فێڵباز!
12.8.2004

-B-

گریان… ختوكه‌ی خه‌یاڵه‌ نووستووه‌كانی ناخ
له‌ به‌هه‌ستترین ته‌جه‌للایدا..
گریان وه‌جدی شه‌فه‌ق و نامه‌ی سپێده‌ ،
له‌و چركه‌ كورتانه‌ی بنه‌وشه‌یی ده‌نوێنێ…
مرۆڤ چه‌ندی پێویستی به‌ شیعره‌، پێویستی به‌ گریانه‌…
شاعیر تا پتر له‌ كڵپه‌ی ئاگر و
یه‌كته‌نی شاخ و
ته‌وژمی باهۆز بگا…
ده‌بێ بگری…
گریان ئیكسیری دارایی ڕوناهییه‌…
شاعیران ده‌بێ بگرین…
تا خه‌ڵوه‌تی نهێنیه‌كانیان گوڵی لێ بڕوێ…
به‌ نابه‌ڵه‌دم مه‌زانه‌…
پێویسته‌ قسه‌یه‌ك له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بكه‌ین…
گریان… باڵی ئه‌و ڕه‌نگاڵانه‌شه‌
ئازادانه‌ ئه‌م چڵ و ئه‌و چڵ ده‌كه‌ن…
گریان… بارانی ناوه‌ختی ڕێكه‌وتی خۆشه‌ویستی و
ڕه‌شه‌بای جودابوونه‌وه‌ و
هاواری برسیه‌تی و به‌جێهێشتنی وار و نیشتمانیشه‌…
هه‌میشه‌ سه‌رده‌می بێ گریان،
به‌ ڕۆژگاری بێئومێدی و هیوابڕاوی ناوزه‌د ده‌كرێن…
گریان…ده‌سته‌واژه‌یه‌ك نییه‌ ،
مانای لێكبدرێته‌وه‌ ،
گریان نیازێكه‌
وێنه‌ی كه‌ڤاڵی هونه‌رمه‌ندێك ،
به‌ كۆمه‌ڵێك ڕه‌هه‌ندی دیار و نادیار ده‌خوێندرێته‌وه‌…

ده‌سا بابگرین به‌ سه‌ر سێبه‌ری ،
ئه‌و ئاوازانه‌ی گژوگیای بناریان به‌ عه‌شق ده‌نه‌خشاند…
بابگرین
به‌ سه‌ر تارمایی ئه‌و خه‌ونانه‌ی به‌ شیعر ده‌ستیان پێكرد و
به‌ شیعر كۆتاییان هات…
با بگرین !
به‌سه‌ر جوانییه‌ك
پێشه‌نگی كه‌ژاوه‌ و
چرای سه‌فه‌ره‌…
بابگرین…
ئاسمان چاومان لێ ده‌كا…
ئاسمان لاساییمان ده‌كاته‌وه‌…

6.8.2004




پێویست ناكات گوێ‌ لەشەنگالیەكان بگری ” ئەحمەد ” بدوێنی بەسە.

ئەرسەلان مەحمود

ئەوەی
تاقەتی خوێندنەوەی
“گەرمیان و، هەڵەبجەو، پشدەر ”ـی، نەبوو،
وێنەی گەنجە ئەتككراوەكەی ” هەولێر ” ـی
پیشانبدەن !!

ئەوەی
كاتی هەڵدانەوەی
پەڕ پەڕی تراژیدیاو، كۆڕەوەكانی”91 و 96″ـی نەبوو،
وێنەی پێشمەرگە ئەتككراوەكەی”27ی ئەیلولی 2016″ـی
بدەنە دەست !!

پێویست ناكات،
گوێ‌ لەشەنگالیەكان بگری! ” ئەحمەد ” بدوێنی بەسە،
تێدەگەی بۆچی و، لەبەرچی
ئەتككران !!

گرینگ نیە،
یەكبەیەكی سەنگەرەكانی یادەوەری بگەڕێی،
مێژووی كورد، یانی قەشمەرخانەی خێڵ، پێكدادانی دوو تاشە بەرد،
یانی ئەتككردنی جەنگاوەری ڕۆشنایی !!

ئەتككردن،
جگە لەبەهێزكردنی
زەوقی ئەتككردنی یەكتری، هیچ شتێكی دی، بەهێز ناكات،
مرۆ دەكا بەهەر شتێك جگە لەخۆی، قوربانییەكانی
جیاناكرێنەوە، لەهیچ !!

كردەی
ئەتككردن،
ملیۆنەها جار، ملیۆنەها فرسەخ،
لەكردەی حزبییەوە، دورە، ئەوەی نەتوانێ‌ عاشقی ژیان بێت،
ناتوانێ‌ ئازادی قبوڵ بكات، ئاگاداری
نیشتمان بن !!

ئەرسەلان مەحمود




کەباب … پشکۆ ناکام

…..من کاکە هێمن بنەسڵاوەیی ناناسم و پێویستم بەوە نیە بچمە بنج و بناوانی تایافەکەی تا بیناسم ، ئەوەنە ئەزانم کە بە من ئاشنایە، چونکە هەر کەسێک چەوسایەوە و ئازادی لێ زەوت کرا لە بەرەی منە و ئازارەکانمان یەکە، پارتی و بنەماڵەی تاجی ئاش بەتاڵ لەسەرکراو وا ئەزانێت بە سەر تاشینی کەسێک ، ئیتر مێژووە ڕەش و رابردوو لێڵ و سجل ئەعمالی زەردهەڵگەڕاویان لە زهنیەتی خەڵک دەرئەچێ و هەموو دەستەوسان دائەنیشین و ئەڵێین : ماشائەڵا لە وەجهی نورانی بنەماڵە وسەرانی ! پارتی بە حسابی خؤی ئیهانەی کەسێکی کردووە کە وەک ئەو بیر ناکاتەوە ، بەڵام گەر پارتی و بنەماڵە سەیرێکی ئاوێنە بکەن ئەزانن کە ئەوە ئەوانن زیاتر لە حەفتا ساڵە بە وجودیان ئیهانەی خۆیان ئەکەن وهەموو ڕۆژێکی عومریان ئیهانە و سوکایەتیەکی تازەیە بە خۆیان و حاشیە و قەزەمەکانی دەور و پشتیان ، گەر کۆمەڵانی خەڵک لە ئاش بەتاڵا سەر و برۆی بنەماڵە و موریدەکانی بتاشیایە وەک سزایەک بۆ مەزاد کردنی خوێن و فرمێسکی چواردە ساڵی خەڵک و خۆ هاویشتنە ناو باوەشی “شاهنشا اریا میهر” ئەوە ئێستا جورئەتی ئەویان نەئەبو کارێکی وا بەرامبەر هاووڵاتیەک بکەن کە بە پێشمەرگایەتی ئەژی ، بەم کردەوە وەحشی و دەرەبەگییانەی بنەماڵە سەر لەنوێ ئەو ڕاستیە خۆی دووپات ئەکاتەوە کە بەرامبەر پارتی خەباتی مەدەنی و هێمن و جەدەلیانە قسەی قۆڕە و ناچێتە گیرفانی کەسەوە مەگەر ئەوانەی لەژێر لافیتەی “ئاگرە سوورە لەخۆم دوورە ” ئەیانەوێت ناکۆکیەکان لا بەلا بکەن، یەک جار بە زستان ئەووترێت ساردە، یەک جاریش ئەووترێت بنەماڵە و پارتی دژ بە خەڵک و خواست و ئایندەی خەڵکن و سیاسەتی “مائع”یانە بێ سوودە ، ئەوان ئەبێ یەک بەیەک و دوو بەدوو مامەڵەیان لە گەڵا بکرێت، ئەوەی پێی وایە وەک “گاندی” ئەتوانرێت مل ملانێ لەگەڵ پارتیا بکرێت ئەوە خۆی و دەوروپشتەکەی، پێش خەڵکە گشتیەکە ، ئەخەڵەتێنێ…پارتی ئەو هێزە جەبەروتە نیە وەک فیل و کەرکەدەن بێتە بەرچاومان، هەموو دوێنێمان لەبیرە شێرە وورگنە عەبوسەکانی پارتی چۆن لە شەنگال بە دروشمی”پێشڕەوی کورد پارتیە..چونە پێشەوەی تیا نیە ” بەهەڵەداوان وەک پیشەی هەموو پاڵەوانێکی “علوج” تا دهۆک نەوەستانەوە ..پارتی و بنەماڵە لە ترس و لەرزی دوو تۆپی ئێران، پەنای برد بۆ سوپای بەعس، و بە پاڕانەوەوە هێنایە سەر هەولێر ، دەبابەکانی سوپای ئەنفال لە پێشەوە و چەکدارەکانی پارتیش وەک “لاین مان” ی دووگۆڵی بە عەلەمێکی زەردەوە لەپشت سوپای بەعسەوە هەوای پایتەختیان مژی، ، پارتی حزبێکی ئەوەنە دژە خەڵکە کە لەسەر جیاوازی بیر و ڕا سەری خەڵک ئەتاشێ، بەڵام شاعیری “زێڕە” لە قوتابخانەی ڕێبازەکەی بارزانی ،دەرسی کوردایەتی ئەڵێتەوە.. !!
ئەوەی بەرامبەر کاکە هێمن کرا مەسجێکە لەلایەن بنەماڵەوە بۆ سەرجەم ئەو ئەو حیزب و گروپانەی لە گەڵیا ناکۆکن کە ئەوری لە ناوچەکانی زەردا قاچ خوار دانێ ، وای لێ بەسەر یەت،لە بەرامبەر ئەم تەعدا و ئەم تەحەدایەی پارتی کوا کاردانەوەکان ؟ باڵ و ڕانەکانی یەکێتی چیان کرد ؟ تەسبیح بە دەستە موسڵمانەکان هەڵۆێستیان وەک گروپ چی بوو ؟ گۆڕان و تۆپ و مەشجەب خانەکەی ، چییان لەسەر هێمن ووت؟ یان ئەوەیە قژ و برۆ گۆڕانکاریەکان نایانگرێتەوە ..گەر دووکەسی سەر بە پارتیش لە سلێمانی بێ قژ و برۆ بکرێن و ڕەوانەی سەری سوور بکرێنەوە ، هەڵبەتە پارتی حسابێکی تر بۆ تەحەمول و سەبری خەڵک ئەکات و ئەگەر خۆی غەشیم نەکات تێئەگات شەق بەشەق یانی چی و چیتر کۆمەڵانی خەڵک بە مەڕ و ماڵات و ڕەعیەت نەزانێت………………
ئەگەر ئەو حیزب و لایەنانە سیاسەتیان پێ ناکرێت و لە نێوان وەڵام دانەوە و خیش کردن لە پارتی واقیان وڕماوە ، با پرسەکە بۆ ئەو خەڵکە داخ لەدڵە بە جێ بێڵن ، ئەو کاتە قژێک بەدەیان پرچ وبرۆیەک بە دەرزرەنێک برۆ چارەسەر ئەکرێت ..
خەڵک هەقی خۆیەتی نەبێتە مەسخەرەی سیاسەتی نە شیش بسوتێ نە کەباب….