گۆڕان، کوردەنامووسیی، بۆ پارتیی دەکات بەشی سێیەم و کۆتایی لە یۆتۆپیا و فۆبیای خۆپێشاندان لە هەولێر


گۆڕان، کوردەنامووسیی، بۆ پارتیی دەکات
بەشی سێیەم و کۆتایی لە
یۆتۆپیا و فۆبیای خۆپێشاندان لە هەولێر

کامیار سابیر

لە بەشی دوودا، باسی دزیی و تاڵانییەکانی ماڵی تاڵەبانیی ،ئیبراهیم ئەحمەد و ناوەندی بڕیارمان کرد. ئەگەر سەرانی دەستڕۆیشتووی یەکێتیی، دەیانەوێ بەدەردی رژێمەکەی شاوشیسکۆ نەچن، یەک رێگەیان لەبەردەمدایە و دووەمیان نییە. دەکرێ بە هاوکاریی خەڵک و ئەو هێزە سیاسییانەی دەتوانن بە بێ پارتیی, ئاو بخۆنەوە، شەفافانە و جەریئانە, دەستبەرداری پرۆژە نەوتییە زەبەلاحەکان و بیزنسە دەیان میلیارد دۆلارەکانیان بن و ئەوەی دزییویانە و بردوویانە، با لێرەدا بیوەستێنن و کەمێک کەرامەت و شەهامەتی سیاسییان بجوڵێت کە چییتر ئەم گەلە هەژار و برسییکراوە، تەحەمولی ئەم هەموو جەور، ستەم و چەتەگەرییە ناکات؟ بەداخەوە مێژووی زۆربەی هەموو سیاسیە شەرقیی و تاجیرە گەورەکانی سێکتی نەوت، بە تراژیدیا کۆتایی هاتووە و دەستبەرداری نازونیعەتی دزیی و تاڵانیی نەبوونە. ئەوە ماڵی تاڵەبانیی و ئەحمەدە کە دەتوانن چارەنووس و ئاییندەی سیاسیی خۆیان، دیاری بکەن و خەڵکی زۆنەکەی خۆیشیان تا سەر، ئەمەیان لێ قبوڵ ناکات و بۆیشیان ناچێتە سەر.

پێش ئەوەی کار لە کار بترازێ و خەڵکی کوردستان، تاویان لێ بدەن، دەتوانن بە جورئەتەوە، شەفافانە، روو بە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان، دەستبەرداری دزییکردن و تاڵانکردنی سامانی سروشتیی کوردستان ببن و لەگەڵ گۆڕان و حکومەتی فیدراڵی عێراقدا رێکبکەون و سیستەمی سیاسیی هەرێمی کوردستان سەرلەبەر، هەڵبوەشێننەوە. لای کەم، سلێمانیی و کەرکوک لە دەست پارتیی و تورکیا دەربکەن و سیستەمی کانتۆن، سیستەمی بەهەرێمبوونی پارێزگاکان بکەن بە دیفاکتۆی سیاسیی و خەلانۆچکە و باڵەخانەی گەندەڵییەکان لە هەولێر، سەرلەبەر هاڕە پێبکەن و هەموو لینکەکان بپچڕێنن. لێرەدا ئەگەر گرفتی باڵی ناوەندی بڕیاریش بێتەوە پێشەوە، بەڵام ئەگەر موئەسەسەی رەسمیی یەکێتیی( ماڵی زاوا و خەزوور- تاڵەبانیی و ئەحمەد) بە جدیی بیانەوێ لە دوایین ساتەکانی ژیانیاندا خزمەتێک بکەن، هەر بە عەصیانی مەدەنیی دەتوانن، ئەو باڵە بپوکێننەوە و دواتریش کۆنگرەی خۆیان ببەستن.

هەرهیچ نەبێ، گۆڕان و یەكێتیی، با لە بارزانییەوە فێری سیاسەت و موراوەغە بن. پارتیی، هەموو یەکێتیی، گۆڕان و نووسەرە حەرەس قەومییەکانیانی لە کون نابوو بەناوی تەخوینکردن و خزمەتکردنی ئەجێندای ئێران و شیعەوە، بەڵام کاتێ خۆی رادەسپێردرێ بچێ بۆ بەغداد و تاران، یان هەست دەکات باڵانسی بەرژەوەندییەکانی تێک دەچێت، یاخود دروستتر، کاتێ بەرژەوەندییە حیزبیی و بنەماڵەییەکانی، وا دەخوازن کە بارزانیی، موغامەرە و موراوەغە بکات، بە جورئەت و بەرچاوڕۆشنییەوە، دەیکات و کۆمەڵێ سیاسیی ئەحمەقی یەکێتیی و حیزبەکانی تریش، لەگەڵ خۆیدا دەبات و گێرەیان پێدەکات.

یەکێتیی و گۆڕان، لەگەڵ هێزەکانی تر، دەبێت دەستبەرداری ئەو وەهمە طائیفیی و نەژادییەی پارتیی ببن کە بە فیتی تورکیا و حیلفی ئەهریمەنی سوننیی، کوردیان بە گژ خورافاتپەرستەکانی شیعە و ئێراندا دەکرد و دانەجیڕەی کوردایەتییان لە میلیشیای حەشدی شەعبیی دەکرد. دەبێ بە جورئەتەوە، دڕ بدەن بە تەخوینکردنەکانی بنەماڵەی بارزانیی و لە مەوقیعی دیفاعەوە بچنە سەنگەری هەڵکوتانە سەر مورتەزیقەبوونی ویلایەتە رەیعییە تاڵانییەکە و پرۆکسییبوونی پارتیی بۆ تورکیا، لە ئاستی عێراق و ناوچەکەدا، ریسوای بکەن.

خەڵکی کوردستان، زۆربەی خێزانەکانی هەرێم، ژیان و نانیان دەوێت، دەیانەوێت ئاساییشی کۆمەڵایەتیی و ئابووریی خۆیان و خێزان و نەوەکانیان دابین بکەن. قسەی قۆڕی دەوڵەتی کوردیی، بۆ زۆرینەی خەڵكی کوردستان جگە لە قومارخانە و کلاواتی کۆمەڵێ مافیای کوردایەتیی و هەندێ خوزیعبەلاتی رانتخۆرانی ناو میدیای ئەهلیی و حیزبیی زیاتر، هیچی تر نییە. ئیستیحماری دەوڵەتی کوردیی و ئیستیحماری ریفراندۆم، جگە لە حەماقەتی ئایدیۆلۆژیی، ئابووریی، سیاسیی و کولتووریی، هیچ شتێکی تر نییە و زۆرینەی رەهای خەڵكی کوردستان، جڕت بۆ ئەم چەتەگەریی و تاڵان و بڕۆیە لێدەدەن.

ئەم بیزنسە، دەبێ کۆتایی پێ بهێنرێ و لەرێگەی پارلەمانی عێراق و حکومەتی فیدراڵەوە، دەتوانن، نەوت دزەکانی کوردستان( بەشێک لە خۆیشیان دەگرێتەوە)، مافیاکانی کوردستان، ئەوانەی شەنگالیان بە ئێثنۆساید، دا و ئابووریی کوردستانیان تاڵان کرد، بە دادگا بسپێرن و لێپێچینەوەیان لێ بکرێت. ئەمانە، نە شەڕی دەوێت و نە تەقوتۆقی تێدەکەوێت، تەنیا و تەنیا جورئەتی سیاسیی، بەرچاوڕۆشنیی ،فیکری سیاسیی ساغڵەم، شەهامەتی فیکریی و عەقڵانییەتی دەوێت. لەپێش هەمووشیانەوە، بە جورئەتەوە دەبێ واز لە کوردەنامووسیی، واز لە کەرایەتییەکانی بیزنسی ویلایەتی رەیعیی، ئابووریی سەربەخێڵ و سەربەعەشیرەت بهێنرێت. هاوکات، پێویستی بە (روئیە و روئیا) ی سیاسیی دوورمەودا، هەیە.

گۆڕانی بێڕوئیە و بێڕوئیا

لە سیاسەتی کوردییدا، بەتایبەتیی لە سیاسەتی کوردایەتییدا، ئابووریی، بە فۆرمە کلاسیکییەکەی بەرهەمهێنان و مامەڵەکردنە، سیاسەتیش جگە لە چەمکی چەتەیی ، تاڵانیی و راوڕووت (Plunder ) ئەوەش لە فۆرمێکی میلیشیایی و عەصابەییدا( پێشمەرگایەتیی)، هیچ شتێکی تر نییە. گۆڕان، ئەوەی پێیدەگوترێ ڤیژن( روئیە- دید) و ئەوەی پێیدەگوترێ روئیا( خەون و پرۆژەی سیاسیی) لەسەر کەلاوەکانی سیاسەتی کوردیی، نییەتی.

گۆڕان، بە کۆمەڵێ شیعاری عاطیفیی، حەماسیی و شاعیرانەوە ، لەچەشنی عەدالەتی کۆمەڵایەتیی، بە دامودەسگاییکردنی دامەزراوەکان، یەکگرتنەوەی وەزارەتەکانی دوو حیزبی میلیشیایی، رەشبەڵەکی ئیجماعی کوردیی، تێکەڵاوکردنی نوێنەرایەتییەکان و کۆدەنگیی نیشتمانییەوە، گرتبووی و خۆی سەرمەست کردبوو. سەرەنجامیش، کەڵەگایی پارتیی، شەرعییەتدان بە دزیی و تاڵانییەکانی نەوت، کۆنتراکتەکانی نێوان مافیا ئۆریجناڵەکانی کوردایەتیی و تورکیای لێکەوتەوە. لەم نێوەدا، ئەگەر هەلاهلهێلەی کوردایەتیی و بەیعەتدان بە ناسیۆنالیزمە نەژادییەکەی لێدەربکەیت، چوار دێڕ، لە فیکری سیاسیی، لە روئیەی ئابووریی و لە روئیای ئابووریی سیاسیی، لەناو کادیران و قیادەی گۆڕاندا، نییە.

لە هەموو مێژووی ئابووریی سیاسییدا، نموونەیەکی ئابووریی فاشیل، ساقیط و چەتەگەریی وەکو ئەوەی کوردستان نادۆزیتەوە کە سەرلەبەری ئەم فەشەلانە، بەهۆی کەرایەتیی سیاسییەکان و حەماقەتەکانی ناسیۆنالیزمەوە،بووبن. ئابووریی، لەهەموو دونیادا، ناوبەناو، تووشی گەندەڵیی، داکشان و قەیرانی قووڵ دەبێت. پارەیەکی زۆر دەشۆردرێتەوە و چەندین بانک، دەسگای دارایی ونەقدیی گەورە، یان کۆمپانیای زەبەلاح، هەرەس دەهێنن، ئیفلاس دەکەن و سەرجەم ستراکتۆری ئابووریی تووشی رکود دەبێت.

ئەمەی لە کوردستان هەیە، تەنیا و تەنیا بەهۆی فەشەلی وەحشەکانی کوردایەتیی و کەرایەتیی سیاسییەکانی کوردایەتیی و ئیستیحمارییەکانی ئەو ئابوورییناس، ئەکادیمیست و نوخبانەوەیە کە ناسیۆنالیزمی نەژادیی، طائیفییبوون، پرۆکسییبوون و بەرژەوەندیی شەخصیی، رەشمەی لەسەر نابوون و جڵەوی مەغز، عەقڵ و ویژدانیانی کردبوو. بەشێکی زۆر لە کادیرانی باڵای گۆڕان، لەم پێڕە خەڵەفاو، نەتەوەییە ئەحمەقانە و پێڕە ئیستیحمارییانە، بوون و هەن.

گۆڕان، بەهۆی تەخدیری ئابووریی سەربەخۆوە، یەکێک لە قۆڕترین کارەکانی کردبێتی، مۆبەڵایزکردنی یەکگرتنەوەی دوو وەزارەتی دارایی دوو حیزبە میلیشیاییەکە بوو. لە هەموویشی مەترسییدارتر، بەهۆی مۆتیڤی ناسیۆنالیزمی نەوتەوە، لەسەردەمی سەرۆکی پارلەمانەکەی ئەودا، شەرعییەتی دا بە پارتیی کە نەوتی کوردستان هەڕاج بکات و قاسەی پارەکانیشی، بە دەستە ئەمینەکان ( دزەکانی کوردایەتیی) سپارد. راستە پێشتر یەکێتیی و پارتیی، بە ئاشکرا و لە ژێرەوە، نەوتیان دەدزیی و بە قاچاغ دەیانفرۆشت، بەڵام ئەو نوشتە ناسیۆنالیزمییەی گۆڕان بۆ پارتیی نووسی و لەپارلەمانەوە شەرعییەتی بە ناسیۆنالیزمی تاڵانیی نەوت دا، شکستێکی گەورەی سیاسیی و ئابوورییە کە گۆڕان دەبێ دانی پێدا بنێ و داوای لێبووردن لە خەڵکی کوردستان بکات.

سەرەنجام، حیزبی کوردایەتییە عادییەکە( یەکێتیی)، وەزارەتەکەی تەسلیمی کوردایەتییە ئەصیڵەکە( پارتیی) کردەوە. پارتییش، لەرێگەی صەفەقاتە ئابووریی و سیاسییەکانی خۆی لەگەڵ تورکیا، وەزیری دارایی گۆڕانی کردبوو بە رۆبۆتێک، هەر بۆ پێڕابواردن و قەشمەرییپێکردن، وەکو هیچ نەدیتە، دەیانبرد بۆ تورکیا و هەندێ دۆکیومێنتێ فۆتۆشۆپیان پێ نیشان دەدا، بێئەوەی توانای جوڵاندنی هیچ پارەیەکی هەبێت. ئەم یەکگرتنەوەیەی وەزارەتەکان و تێکەڵکردنەوەی ئەو پارانەی لە بەغدادەوە بە جودا، بۆ سلێمانیی و هەولێر دەهات، گۆڕان، کردی بە شانازییەکی نەژادیی و پۆزی ئیستیحماری کوردایەتیی، پێوە لێدەدا و سەرەنجامیش، برسییکردنی خەڵکی لێکەوتەوە. ئەمەش میکانیزمێک بوو، پارتیی بە ئاسانیی بتوانێ، سەرجەم خەڵکی کوردستان، بە ئەنقەست و بە ئەجێنداوە، بۆ بیزنسە سیاسیی و ئابوورییەکانی خۆی، تەجویع( برسییکردن) بکات.

گۆڕان، بە چوونە ناو دەسەڵاتی سیاسیی و حوکمڕانییەوە، گەورەترین شکستی سیاسیی خۆی چنییەوە. سەیر ئەوەیە تا ئێستایش، بەشێکی زۆریان دەستبەرداری ئەو بێعەقڵییی و ئیستیحمارییە نابن کە تەویلەکانی پارلەمان کارا بکرێتەوە. لەکاتێکدا لەسەردەمی زێڕینی گۆڕان لە دەسەڵاتدا، جگە لە پێشکەشکردنی کۆمەڵێ وەزیری گوێڕایەڵ و سەرلەقێن بۆ سیاسەتەکانی پارتیی، هیچ حیکمەتێکی سیاسیی و ئابوورییمان لە کادیرەکانی گۆڕان، نەدیت. گەورەترین شەرمەزاریی مۆراڵیی، سیاسیی و عەسکەریی لەسەر دەستی میلیشیاکانی زێڕەڤانیی و پێشمەرگەی کوردستان، لەسەردەمی وەزیر دیفاعەکەی گۆڕاندا، دەرهەق بە ئێزیدییەکان و بە سەبایاکردنی ژن و کچەکانیان کرا.

فیغان لە کونە رەشەکانی کاکێشانەوە هاتبێت، لە ستراکتۆری گۆڕانەوە نەهات. بە پێچەوانەوە، کادیر و راوێژکاری لەبرسامردووی زۆریان هەبوو، بەهۆی ئیستیحماری کوردایەتیی و بەهۆی نەفسنزمییان بۆ پارەی رەیع، فاشیستانە و راسیستانە، داخی خۆیان بە نەژادی ئێزیدییەکان و بە دینی ئەوان دەڕشت و تەبریریان بۆ رێککەوتنەکەی نێوان ( پارتیی، داعش و تورکیا) دەهێنایەوە و دەیانگوت، ئاڵوگۆڕی ریشەیی بەڕێوەیە، سایکس-پیکۆ تەواو و سەردەمی دروستبوونیی دەوڵەتی کوردیی لەسەردەستی مەئمورەکەی ئەردۆغان( بارزانیی)، تەنیا مەسەلەی کاتە.

دەیان کادیرمان بینی، لە میدیای فاشیزمی کوردایەتییەوە( رووداو) بۆ چەند هەزار دۆلارێک، بووبوون بە باشترین موهەڕیجی دەوڵەتی کوردیی و شەڕیان لەسەر ئەوە دەکرد کە ئەمان مونەظیری پرێستیژ و پڕ لەوەلائی سیاسیین بۆ دەوڵەتە لەعنەتییە کوردییەکە و بۆ ئابوورییە فرۆشراوە( سەربەخۆ!) پرۆکسییەکە. تەفسیری خەونەکانی بارزانییان دەکرد و خەونە ئەهریمەنەکانی موئەسەسەی خێڵێان ریوایەت دەکرد. لە میدیا و راگەیاندنەکانی گۆڕاندا، هاوکاریی میدیا فاشیستەکەی پارتییان دەکرد و کێشەی سیاسیی گەلی کوردیان لە کێشەیەکی طائیفیی و مەذهەبییەوە دەپێچایەوە و وەکو پرۆکسییەکانی ئەردۆغان، مامەڵەیان دەکرد و دڵی دونیایان بە کردنەوەی بازاڕی نەوت لە رێگەی تورکیاوە خۆش بوو. ئەوەندە سەنای تورکیا و ئابووریی سەربەخۆیان کرد، مرۆڤ لێی تێک دەچوو ئایا ئەوانە گۆڕانن یان پارتیی و مورتەزیقەی تورکیان؟

یەكێتیی و گۆڕان: برسییکردنی خەڵک

ئەم برسییکردنەی خەڵکی کوردستان بەگشتیی و خەڵکی ناوچەکانی سلێمانیی و گەرمیان، بەتایبەتیی، کەمترین بەرپرسیارییەتیی پارتیی تێدایە، چونکە ئەگەر پارتیی بە ئیستیحماری کوردایەتیی و بە کەرەکەری ئابووریی سەربەخۆ، درێژە بە دزیین، تاڵانیی و چەتەگەریی دەدات، ئەی ئەوە چەندین ساڵە، یەكێتیی، شەریکە دز و گۆڕانی تەخدیرکراو لە کوێ خەوتوون؟ ئەم ترسی تەخوینکردنە بۆچی ناتوانن بڕەوێننەوە؟ ئەم بێ ذەخیرەییە لە فیکر، لە روئیە و لە روئیادا، بە غەیری کانیاوەکانی ئیستیحمار و حەماقەتی کوردایەتیی، لە هیچ شوێنێکی ترەوە هەڵدەقوڵێت؟ لەکاتێکدا ئەگەر چەمکی خیانەت و درێغیی مانایەکی هەبێت، لە هەموو مێژووی سیاسیی کورددا، دزیین و تاڵانییکردن لە سامانی نیشتمانیی، برسییکردن، نانبڕینی خەڵک و مورتەزیقەبوونی پارتیی بۆ تورکیا، خیانەتی شەرمهێنەرتر نییە؟

لە واقیعدا، ئەم برسییکردن و سووکایەتییکردنە بە ئینسانی کورد بە گشتیی، ئەگەر بۆ یەکێتیی، بیزنس و تیجاڕەتی دەیان میلیارد دۆلاریی بێت لەگەڵ ئاغەکەیدا( پارتیی)، ئەوە بۆ گۆڕان، جگە لە حەماقەتی نەتەوەیی ، کەرایەتیی ناسیۆنالیزم، وەهم بە کاراکردنەوەی خەلانۆچکەی پارلەمان و خورافییاتی بە دامودەسگاییکردنی حکومەتێکی فاشیل و فاسید، شتێکی تر نییە. سەیرێکی خێرای دواوە بکەن، سەیری حەماقەتەکانی شێخ مەحمودی هەمیشە مردوو( نەمر) بکەن کە نزیک بە صەد ساڵ لەمەوبەر چۆن بەهۆی مۆتیڤە سوننییە-ئیسلامییە- طائیفییەکانییەوە، چۆن بەهۆی نۆکەرایەتییەکانییەوە بۆ تورکیا، شەڕی بە ئینگلیز فرۆشتووە و شاری سلێمانیی بە وێرانکردن داوە؟

کۆنە مەلیک، بووبوو بە قومسێر(commissioner) ی دەسەڵاتدارانی تورکیا و ئەجێنداکانی ئەوانی دژی دەوڵەتی عێراق، دژی ئینگلیز، دژی رووسەکان و دژی ئێران جێبەجێ دەکرد. ئەم هەموو مورتەزیقەییەشی بۆ تورکیای ئەوکات، بەناوی خەباتکردن بۆ کێشەی سیاسیی گەلی کورد، لەبازاڕ دەخست؟ جیاوازیی ئاگایی ئەوکاتی خەڵکی سلێمانیی لەگەڵ ئێستادا، ئەوەبوو، ئەوکات جڕتیان بۆ شێخ لێدەدا و بە سەبەبکاری وێرانبوونی سلێمانییان دەزانی و تەنانەت کەسوکاری شێخیش، بایەخیان بۆ قسەکانی دانانا.

سلێمانیی ئێستا، دەیان حەرەس قەومیی پارتیی( لە ریزەکانی یەکێتیی و گۆڕاندا)، لە ئاستی باڵادا، هەمان ئەو حەماقەتانە دەکەن کە مەلیکی ئێکسپایەری ئەوکات بۆ تورکیای پۆست عوثمانییەکانی دەکرد. ئێستا ئەمانیش بۆ سەرۆکی ئێکسپایەر، ناشەرعیی و ناقانونیی هەرێمی دەکەن. هێشتا کۆنە مەلیک، باشتریش بوو، لای کەم بەدەستی یەک بۆ تورکیای ئەوکاتی دەکرد، بەڵام ئەم نەتەوەییە-نەژادییە لاژگانەی ناو یەكێتیی و گۆڕان، بەدەستی سێ و چوار بۆ پارتیی دەکەن کە پارتیی خۆی لەعابە و “پرۆکسی”ی دەستی تورکیایە.

چارەسەری خێرا چییە؟

گۆڕان، ئەگەر راست دەکات، پێش هەموو شتێ دەبێ بە راشکاویی و بەجەرائەتەوە، لە حکومەتی عەصابە سیاسییەکانی کوردایەتیی بکشێتەوە. دەبێ جڵەوی هەموو ئەوانە بکات کە وەهمیان بە دەوڵەتی کوردیی، خورافاتەکانی ریفراندۆم و قومارخانەی ئابووری سەربەخۆ هەبوو، دەبێ دەموقەپۆسیان دابخات. دەبێ فشاری راستەقینە بۆ یەكێتیی بهێنێت، لە حکومەتی دز و مافیای هەرێم، بکشێنەوە. دەبێ بە جەرائەت و بەرچاوڕۆشنییەوە، مامەڵە لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی عێراقدا بکەن و ئیمتیدادی ئیمپراتۆرییەتی تورکیای ئەردۆغانیی تێکبشکێنن. ئەم وەهمی حکومەتی هەرێم و پارلەمانەی کوردستان، رۆژێک زووتر بپێچرێتەوە، سامانی نیشتمانیی کوردستان، رۆژێک زووتر لەدەست دزەکانی کوردایەتیی و تورکیا دەردەهێنرێت. رۆژێک هەرێمی نایەکگرتووی کوردستان، دیسێنترەڵایز بکەیت، رۆژێک زووتر، ئامادەیی تێدا دەبێت بۆ ئەوەی لە ئاییندەدا، ئینتیگرەیشن بکات.

بە کانتۆنکردنی کەرکوک( دوور لە ئەجێندای موعتەمەدەکانی پارتیی و تورکیا) و سلێمانیی، بە دیسێنترەڵایزی کوردستان، یۆتۆپیای دروستبوونی خۆپێشاندان لە هەولێر کۆتایی پێدێت و هەولێر و دهۆکیش بەناچاریی و وەکو دیفاکتۆ، دوای کەرکوک و سلێمانیی، بەرەو هەرێمێکی سەربەخۆ دەڕوات. هەرێمی کوردستان لە ٢٥ ساڵی رابردوودا، ئەفسانەی ئێنتیگرەیشنی بەخۆیەوە نەدیوە. تا دزەکانی بنەماڵە سیاسییەکانی کوردایەتییش بمێنن، نایبینێت.

ئەگەریش هەر لەچەمکی خیانەت و تەخوینەکانی والییەکەی ئەردۆغان( بارزانیی ) دەترسێن و بە جاشی دەوڵەتی عێراقتان لەقەڵەم دەدات و بە زمانی شەعبیی، بە عێراقچییەتیی تەخوینتان دەکات، ئەوە وەکو واقیعی سیاسیی، هەموومان عێراقیین( جگە لەو ئەحمەقە ناسیۆنالیستانەی لە ئەندێشەی ئیستیحمارییدا، خۆدەگەوزێنن) و خزمەتکردنی وڵاتی عێراق و پێکەوەژیان لەگەڵ دەوڵەتی عێراقدا، زۆر زۆر شەریفانەتر و عەقڵانییترە، وەکو لەوەی تورکیاچییەتیی و ئەردۆغانچییەتیی بکەیت و مورتەزیقەی حیلفی شەیطانیی( تورکیا، سعودییە و قەطەر) بیت. زۆر عەقڵانییترە مامەڵە لەگەڵ دەستوری عێراق و حیزبە عێراقییەکاندا بکەیت، بەراورد بەوەی خزمەتی فاشیزمی ئەردۆغان، فاشیزمی پانتورکیی، فاشیزمی ئیخوانیی، فاشیزمی داعش و سەلەفیزم بکەیت.

گۆڕان، دەستبەرداری وڕێنە نەتەوەیی و نەژادییەکانی پارتیی نەبێت، دەستبەرداری ئەو کوردەنامووسییە نەبێت کە راستەوخۆ و ناڕاستەخۆ بۆ پارتیی کردووە، بە جورئەت و شەفافییەوە، بە عەقڵانییەت و بەرچاوڕۆشنییەوە، سیاسەت لەگەڵ دەوڵەتی عێراق نەکات و ئەم برسییەتیی و قاتوقڕییەی خەڵکی کوردستان درێژە بکێشێت، دەبێ چاوەڕوانی ئەوە بکات، خۆیشی بپلێشنرێتەوە. ئەوکات، وەکو دزە گەورەکانی کوردایەتیی، لای کەم وەکو لەمپەرێک لەبەردەم ناڕەزایەتییەکانی خەڵکدا، بەر هەڵمەتی بێ نانیی و بێ ژیانیی خەڵک دەکەوێت، سەرەنجامیش، بەر نەفرەتی توڕەیی گەنجان دەکەوێت.

خەڵک، دابینکردنی ژیانی دەوێت، نان و کار و ویقاری ئینسانیی دەوێت، دەیەوێت کەرامەتی مرۆیی پارێزراو بێت و دەست بۆ قووت و بژێویی نەبەن. لەولاشەوە، کەرایەتییەکانی کوردەنامووسیی، ئیستیحمارییەکانی دەوڵەتی لەعنەتی کوردیی و حەماقەتی ئابووریی سەربەخۆ، کۆمەڵێ ئاودەستن کە خەڵک، پیساییان تێدەکات و بەدەردی واقیعی سیاسیی کوردستان و ناوچەکە ناخۆن. بەیەک دێڕ، گۆڕان، ئەگەر روئیەی سیاسیی و روئیای ئابووریی، عەقڵانیی و جەریئانە بێت، دەتوانێ نەک هەر هاوکێشەکانی کوردستان بگۆڕێت و هەژموونی پارتیی کەم بکاتەوە، بەڵكو دەتوانێ لە ئاستی عێراقیشدا، کاری گەورە بکات. ئەگەر ئەوانەش ناکات و هەر لە زبڵخانەی کوردەنامووسییدا، دەیخولێنێتەوە، ئەوە قۆناغی پۆست گۆڕان، وردە وردە، دەستی پێکردووە.

———————
بەشی یەکەم …..

بەشی دووەم ……




بۆب دیلان: ئەزموونێک لە شیعری گوێ … هەندرێن

تێنگەیشتنی موفەکیرانی کورد لە بەخشینی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبیی ئەمساڵدا

راستت دەوێ، من وەک تەیبعاتێکی سروشتیی، حەز و حەوسەڵەی ئەوەم نییە قسە بکەم لەسەر زۆرێک لەو بەزمانەی کە رۆژانە یان دەمنادەم، وەک حیکایەتی مێشێ یان وەک سکچوون، کە کەسیش لە هۆکاری بەکتریایەکانیان نازانێ و نایشەوێ بزانێت، لە زار و زمانی حەشاماتی کوردییدا، دەگوترێنەوە و تووشییان دەبین. لێ ئەمجارە ناچارم سەبارەت بە خەڵاتی نۆبێلی ئەمساڵ، هەرنا بۆ کەسانێک کە دەخوازن لەو ناوکۆییە ئەدەبییەدا تێبگەن، بە ئاماژەگەلێک لە تێگەیشتنی دۆخی پۆستمۆدێرنیزمی ئەدەب و تێگەیشتن لە رای دەمڕاستی ئەکادیمیی سوێدیی، روونکردنەوەی خۆم دەرببڕم.

وەک هەمیشە ئەمساڵیش نووسەری کورد خەریکی فەلسەفاندنی دۆخی ئەدەب، چاکە و بەدی بەخشینی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبییە بە بۆب دیلان (Bob Dylan)، کە شاعیر و سترانبێژێێکی رۆک (rock) میوزیک و پۆپکولتووریی (popkultur)ێکی ناسراوی شەست و حەفتایەکانی ئەمەریکییە. (بەینی خۆشمان بێت، دەڵێن لە رەچەڵەکدا کوردشیە. کەواتە دەبێت ئێستا خورشتی نووسەری کوردییش بۆ کوشتەی “بەجیهانبوونی ئەدەبی کوردیی” دابمرکێتەوە!)

لەوەش بترازێ، بەشێک لە نووسەر و بخوێنی کوردیی، لە نووسەری عەرەب و دونیایش زیاتر، خۆی لەسەر پێنەبەخشینی ئەو خەڵاتە بە ئەدۆنیسی شاعیری عەرەب، دەڕنێتەوە و بەشێکیش داخ لەوە دەخۆن، کە دەبوو ئەمساڵ هەندێ رۆماننووس ئەو خەڵاتە وەربگرن. کۆی ئەو قسانە، هی مێشکی کورد نین، بەڵکە وەک هەمیشە لاساییکردنەوەی رای نووسەرانی غەیرە کوردن. راستییەکەی نووسەری کورد، چونکە لە بیرکردنەوەی ئەو دامەزراوانە و واقیعی سیاسیی و کولتووری ئەوروپا و خۆیشی تێناگات، بۆیە سەبارەت بە هەموو رووداوە ئەدەبیی، سیاسیی و جڤاکییەکانەوە، قسەیەکی خۆیەکیی نییە.
بۆ ئەوەی قسەی خۆمان هەبێت، دەبێت دۆخی دونیا و خۆیشمان تێبگەین و هەرس بکەین، ئەوجار دەبین بە خاوەن بیرکردنەوە و هەڵوێستی خۆمان.
جێگەی سەرنجە، ماوەیەکە هێدی هێدی رۆشنبیریی کورد بووە بە رۆشنبیریی گوێ، تیڤیی و رادیۆ. بە واتەیەکی دیکە، خوێندنەوەی کتێبی ئەدەبیی و هزرییمان لە کوردستاندا لە ئاوابووندایە، کەچی نووسەری کورد پرسیار و بەرتەکێکی بۆ هۆکاری دیاردەی نەمانی کتێب و کولتووری خوێندنەوە نییە. کەچی وەک دەبینن، نووسەری کورد خەریکی رەخنەگرتنە لە ئەکادیمیای سوێد کە دەبوو ئەو خەڵاتە بە گۆرانبێژێکی وەک بۆب دیلان نەدا، چونکە بۆب دیلان گۆرانبێژە نەک نووسە لە کاتێکدا دوای چەندین رۆژ لە راگەیاندنی ئەو خەڵاتەش، بۆب دیلان، وەک ئەوەی ئاگایشی لێ نەبێت، کاردانەوەیەکی بۆ ئەو خەڵاتە نییە. ئەمەش رەنگدانەوەی ناوەڕۆکی هۆنراوە و رووحی ئەنارشیی، یاخیبوونی بۆب دیلانە. بەڵام نووسەری کورد لەناو ئەو کۆلەوارییەی کە خۆیی و کۆمەڵگەکەی تێیدا دەژین، وەک ئەوەی موختاری گوند بێت، خەریکی پێوەراندنی ئەدەب و نووسەرانە.
بەهەمە حاڵ، بۆ ئەوەی رای خۆمان هەبێت لەسەر چۆنییەتی ئەو خەڵاتە ئەدەبییە، گەرەکە بەر لە هەموو تشت، لە بیرکردنەوەی لێژنە و دەمڕاستی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبیی سوێدیی تێبگەین. بۆ ئەوەش لەوان تێبگەین، گەرەکە بیزانین کە سکرتێری هەمیشەی ئێستای ئەکادیمیی سوێدیی، سارا دانیوس (Sara Danius)، چۆن و بۆچی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبیی ئەمساڵییان بە گۆرانیبێژ بۆب دیلان بەخشیوە و وێجا بە کەمێک تیڕامانەوە بڕیاری خۆمان بدەین، نەک بێ زانیارییەکی دروست، تەنێ بە قسەگەلێکی لە قتووکراو و حازر بەدەستەوە، بە گۆترە بوەعزێنین. ئێستا من هەوڵدەدەم بە گوێرەی تێگەیشتنی ئەکادیمیای سوێدیی، بەخشینی خەڵاتی ئەمساڵ بە بۆب دیلان لێکبدەمەوە، کە مەرج نییە ئەو لێکدانەوەی من دوا راستیییش بێت، لێ، بە گوێرەی بیرکردنەوەی مرۆڤ بۆ ئێستای ئەدەب و دونیا، بەدەریش نییە لە راستییەکی لۆژیکیی.

سارا دانیوس ئەوها لەسەر بۆب دیلان رادەگەیەنێت:

“خەڵاتی نۆبێل بە بۆب دیلان دەبەخشرێت، کە دەربڕینێکی شیعریی نوێی لە نێو نەریتی گەورەی گۆرانی ئەمەریکدا هێناوە”. سارا لە بەردەوامی قسەکانییدا جەخت دەکاتەوە، کە:
“بۆب دیلان لەناو نەریت (ترادیسۆن)ی زمانی ئینگلیزییدا، لە Milton و Blakeەوە تا دەگاتە بە ئەوانیت، شاعێرێکی مەزنە. یەو شاعیرە نەک هەر ترادیسیۆنی نووسراو بەرجەستە دەکاتەوە، بەڵکە ترادیسیۆنی ترادیسۆنی زارەکییش بەرجەستەدەکاتەوە، کە ئەمەش ئەو دەکا بە سەرنجڕاکێش،
چڕینە تۆمارکراوەکانی بە نێو تەواوی رێگەکەوە بەرەو بیبیل (کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان)، لەویشەوە بۆ ڤەرلین و ریمبۆ (رامبۆی شاعیر) تا دەگاتە سترانبێژە فۆلکلۆرییەکانی زنجیرە چیایەکانی (Appalacherna) و سترانی کۆنی بلوز (Deltablues) رەگئاژۆن…
بوب دیلان شانە یان خانەیەکی سەربەخۆیە کە خاشاکی خۆی دەخوا و تشتێکی نوێ لێ دەسازێنێت. ئەو خۆی بە دووبارە بەکارهێنانەوەی ترادیسیۆنەوە، خۆی دەدۆزێتەوە”. دواجار سارا داینوس سەبارەت بە ئەزموونی هونەریی و شیعریی بۆب دیلان دەڵێ”هۆنراوەکانی ئەو شیعری گوێن، مرۆڤ نابێت بە بێدەنگی بۆ خۆی بیانخوێنێتەوە. بەڵێ بیر لە هۆمیرۆس بکەوە کە بەر لە ٢٥٠٠ ساڵ شیعری گوێی نووسی کە هەمیشە بە ئامێری میوزیک پیشکەشی دەکرد…”
ئەو گوتنانەی سەرەوە، پووختەی تێگەیشتنی ئەکادیمیای سوێدییە بۆ بایەخی هونەریی و ئەدەبیی بۆب دیلان.

کەواتە لەو ناکۆییەوە ئەوەی گەرەکە بیڵێین ئەوەیە، کە ئەمڕۆ ئەدەب و هونەر بە گشتیی وەک ئەوەی لە مۆدێرنیزم، کە رەتدەکردەوەی نەریتی باو و داهێنانی نوێ یان قسەکردن بوو لە “داستانە مەزنەکان”، سەیر دەکرا، مانای نەماوەتەوە. ئەمڕۆ ئەدەب و هونەر و کولتوور لە روانگەی پۆستمۆدێرنیزمەوە دەخوێنرێتەوە. لەو دۆخە پۆستمۆدێرنەدا دونیای رۆژئاوا داهێنانی ئەدەبیی و هونەریی، بە مانایەکی سادە، لە کۆکردنەوەی کۆی رابردوو و ئێستادا دەبینێتەوە و هاوکاتیش سازاندنی خودە لەناو ناوکۆیی خودیی زمان، ئەدەب و هونەری خۆیەکیی و جیهاندا. بۆیە دەکرێ تێگەیشتنی پۆستمۆدێرنیی بۆ شێوازی ئەدەبیی و هونەری، لە چەند خاڵدا چڕ بکەینەوە، کە ئەگەر سەرنجبدەیت، ئەکادیمیای سوێدیی لەو تێگەیشتنەوە سەیری بۆب دیلان دەکا. ئەو خاڵانەش بریتین لە:
١/ مینیمالیزم: هونەرمەند و ئەدەبنووس لە دەقەکەی یان تابلۆ و سترانەکانیدا، کەمترین دەربڕین لە کەسایەتی خۆیدا نیشاندەدات، بە شێوەیەکی سادە دەنووسێ و تابلۆ دەکێشێتەوە و دەچڕێت.
٢/ مەسیمالیزم: نووسەری پۆستمۆدێرن بەرهەمەکەی بە ناڕێکخراوی، ئاسایی، وردەکارییەکی زۆرەوە دەنووسێت.
٣/ریالیزمی جادوویی: نووسەر رووداوەکان لە دەقەکەیدا بە سەختیی و ناواقیعی دەهۆنێتەوە. سەرنجبدە، گوایە رۆمانی ئێستای کوردیی، جادووییە.
٤/فیکشن، خەیاڵاندن: نووسەر دەقەکەی بە رووداو و بابەتی واقیعیی و خەیاڵیی تێکهەڵکێش دەکا، بە بێ ئەوەی ئاماژەش بەوە بکا کە کامە واقیعییە و کامەشییان خەیاڵییە.
٥/ هاوئاست بوون لەگەڵ خوێنەردا: نووسەر یان هونەرمەند هەمیشە بە شێوەیەکی راستەوخۆ بۆ خوێنەر و بینەر نهێنی کەسایەتییان و وێنەکان ئاشکرا دەکا.
میتافیکشن (سەرووی خەیاڵ): نووسەر هەوڵدەدات وا لە خوێنەر بکا ئاگای لەو دەقە بێت کە دەیخوێنێتەوە.
ئینترتێکستوالیتێت: نووسەر چەندین دەقی تر، کۆن و نوێی بەر لە خۆی وەردەگرێت و دەقێکی نوێی لێ بەرهەمدەهێنێت، هەروەک ئەوەی کە ئاکادیمیای سوێدیی سەبارەت بە بۆب دیلان، ئاماژەی پێدەکات. بە خۆت خەسڵەتەکانی تری ئەدەب و هونەری پۆستمۆدێرن، بژمێرە.
کەواتە ئەدەب و هونەر بە گشتیی، بۆ ئەوەی ئەفرێنەر یان تشتێکی نوێ دابهێنن، گەرەکە هەناسە و خۆراکی لە رەگی زمان، ناخی خاکی نەرتێکی خۆیەکیدا وەربگرێت.

هەڵسەنگاندی شیعر و سترانەکانی بۆب دیلان، پەیوەندی بەو خەسڵەت و شێوازانەی هونەری پۆستمۆدێرنەوە هەیە، بۆیە خەڵاتەکەیان پێبەخشییوە، وێڕای پەیام و هەڵوێستە سیاسیی و جڤاکییە سەرکێشەکانی لە ستران و هۆنراوەکانی بۆب دیلاندا کە لەگەڵ روانگەی باوی سیاسیی هەنووکەی سیاسیی پۆستمۆدێرنیتە هاوکۆکن، کە هەڵگری غەمی مرۆڤ و بێکاریی و فەقیر و فەقیراتن.
لەو روانگەیەوە، سترانی کوردانی باکوور، بە مانای داهێنان لە ئیستادا، داهێنانن، ئەمما زۆرینەی هونەر و ئەدەبی لای خۆمان، باشوور، لەبەر نەزانی لە دۆخی پۆستمۆدێرنیزمدا، هەلیت و پەلیتن.
دیارە زۆرینەی نووسەر و هونەرمەندی باشووریی سەبارەت بە مۆدێرنێزم و پۆستمۆدێرنیزم زانیارییان هەیە، لێ چونکە زانیارییەکانیان بێ ناوکۆیی، ناسیستەماتیکیی و گوتە و گواستنەوەن؛ وەک پەروەردە و فێرکاریی نایانخوێندووە، بۆیە سەبارەت بە خشینی خەڵاتی نۆبێل بە بۆب دیلان و بابەتەکانی ئەم رۆژگارەوە، ناتوانن لە ناوکۆیی (کۆنتێکست)ەکان تێبگەن. ئەگەر سەیری ژیانی کۆمەڵایەتیی، سیاسیی و ئەدەبی کۆمەڵگەی کوردستان بکەیت، ئەو وێنە عەنتیکەی پۆستمۆدێرنیزم و پۆستمۆدێرنیتە دەبینت، کە لە لایەکەوە دەبینی ئەو خەڵکە لە شێوە و رواڵەتدا پۆستمۆدێرنن، کەچی لە ئەقڵ و ئەخلاقدا، نە مۆدێرن، نە پۆست و نە نەریتیشن، بە واتایەکی روونتر، رواڵەت یان لایەنی ماددیی پۆستمۆدێرنیزم و مۆدێرنیتە، کە بریتییە لە مەکینە و کاڵا، ئێمەی داگیرکردووە، کەچی بە هەموو شێوەیەک دژی لایەنە مەعنەویی، هزر و کولتوورییەکانین. بۆیەشە تووشی ئەو ئاژاوەیە بووین کە ئێستا تێیدا دەژین.

ئەمەش چونکە نووسەر و بخوێنی گشتیی کوردیی هێشتا لە ناوکۆیی (کۆنتێکست)ی کۆن و مۆدێرنیزمدا وێڵ و سەرگەردانە، بۆیە هەر بە هەمان تەرازووی حەفتا و هەشتایەکانەوە سەیری دونیا و ئەدەب دەکا. لەوەش گەڕێ، هەندێک موفەکییری سیاسیی و فەلسەفییمان بۆ دروست بوون، پێیان وایە، لە دونیای زانست و ماریفەی پیشکەوتوودا، ئەدەب و شیعر، مانایان نەماوە، هەر کوردە کە دەستییان لی بەرنا بێت. کەواتە شێلانی ئەو قوڕەی کورد سانا نییە.
کەواتە دەکرێ لە لایەکەوە لە روانگەی پۆستمۆدێرنیزمەوە لە بەخشینی ئەو خەڵاتە بە بۆب دیلان تێبگەین، کە ئەو هونەرمەندە، وەک هۆمیرۆس، هونەری بە رێگەی میوزیکەوە هۆنراوەکانی لە گوێوە گواستەوە بۆ چاویش. لە لایەکی تریشەوە، بە گەڕانەوە بۆ نەریتی هۆنراوە و گورانییەکانی بەر لە خۆی، خودە پچڕ پچڕەکەی خۆی دۆزییەوە و داهێنایەوە.

٢٠١٦.١٠.١٤
————————————–

تێبینی: ئەگەر دەتەوێ زیاتر لەسەر مۆدێرنیزم و پۆستمۆدێرنیزم بخوێنیەتەوە، سەیری”زمان ئاسۆیەکە لە نێوان ئاسمان و زەوییدا” بکە، کە هی نووسەری ئەم دێرانەیە.
لەم دوو لینکەد، راگەیاندنی ئەکادیمیای سوێدیی بخوێننەوە یان گوێی لێبگرە و پاشانیش گوێ لە بۆب دیلان بگرە.
http://www.dn.se/dnbok/nobelpriset-i-litteratur-2016-till-bob-dylan/

https://www.youtube.com/watch?v=PZ2-J0Gg_04




كوا لۆژیك؟ … به‌ختیار محه‌مه‌د

ئه‌وانه‌ی ڕه‌خنه‌ قبووڵ ناكه‌ن دیكتاتۆرن. دیكتاتۆرییه‌ت هیچ نییه‌، ته‌نها قبووڵ نه‌كردنی ڕه‌خنه‌یه‌؛ له‌مه‌وه ڕه‌خنه‌‌ قبووڵكردن جه‌وهه‌ری دیموكراسییه‌ته‌.

كه‌واته‌ له‌ ڕووی لۆژیكه‌وه‌ هاوكێشه‌كه‌ زۆر ئاسانه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئاڵۆز و قورسه‌ سروشتی مرۆڤه‌: ئه‌و سروشته‌ی زۆربه‌ی جار شه‌ق له‌ لۆژیك هه‌ڵده‌دا و به‌ دوای خورافه‌ و ئه‌فسانه‌ و شه‌ڕانگێزیی ده‌كه‌وێ و ده‌یانكاته‌ ڕاستییه‌كانی ژیانی خۆی و له‌ پێناویاندا ده‌جه‌نگێ و كوشتارگه‌ ده‌خوڵقێنێ و جیهان وێران ده‌كا.

مرۆڤ ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی كۆیله‌یی خۆی بۆ خوا یان سه‌ركرده‌یه‌ك بسه‌لمێنێ، ئه‌وی دیكه‌ ده‌كوژێ و تاوانی گه‌وره‌ گه‌وره‌ ئه‌نجام ده‌دا. گرفته‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ له‌ ژیانی مرۆڤدا، كه‌ بیركردنه‌وه‌ و كاری لۆژیكانه‌ شتی یه‌كجار قورسن، به‌ڵام بیركردنه‌وه‌ و كاری ناعه‌قڵانی شتی یه‌كجار ئاسانن. به‌ نموونه‌ زۆربه‌مان زۆرخۆری ده‌خه‌ینه‌ پێش ته‌ندروستیمانه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ كه‌ ده‌شزانین زۆرخۆری خراپه‌، به‌ڵام قه‌ت گوێ به‌ لۆژیكی عه‌قڵانیی ته‌ندروستی خۆمان ناده‌ین. له‌ مه‌سه‌له‌ی بیر و باوه‌ڕیش هه‌ر هه‌مان شته‌: ئێمه‌ ده‌مارگیریی نه‌ته‌وه‌یی و ئایینیی و تایفیی و ناوچه‌گه‌رییمان هه‌یه‌ له‌سه‌ر حیسابی دیموكراسییه‌ت و پێكه‌وه‌ ژیان و لێبوورده‌یی؛ ئێمه‌ له‌ پێناو ئه‌م ده‌مارگیریانه‌دا ئه‌وی دیكه‌ ده‌كوژین و تاوانی مرۆڤایه‌تی ئه‌نجام ده‌ده‌ین؛ هه‌میشه‌ش (به‌ بڕیاری ناعه‌قڵانیی ) پاساو بۆ تاوانه‌كانمان ده‌هێنینه‌وه‌.

به‌م شێوه‌یه‌ مرۆڤ به‌رله‌وه‌ی به‌ گوێی عه‌قڵ (لۆژیك) بكا، به‌ گوێی غه‌ریزه‌ شه‌ڕانگێزه‌كانی ده‌كا. هیتله‌ر، كه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ له‌ناو بردنی جووله‌كه‌ كرد و ئه‌مه‌ی كرده‌ به‌شێك له‌ په‌یامی ئایدیۆلۆژیای نازیزم، زۆربه‌ی گه‌لی ئه‌ڵمانیا پاڵپشتیان كرد. پاشان بینیمان ئه‌م وه‌همه‌ گه‌وره‌یه‌ی نازیزم چی به‌سه‌ر جیهان و مرۆڤایه‌تیدا هێنا. ئه‌مڕۆش هه‌مان سیناریۆی تاوان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤیندا به‌دی ده‌كه‌ین: هه‌موو فاشیست و ڕه‌گه‌زپه‌رسته‌كان به‌ ناوی ((ئه‌منی قه‌ومی)) و خوا و ئایین و مه‌زهه‌به‌وه‌ سته‌م له‌وانی دیكه‌ (خاوه‌ن حه‌ق) ده‌كه‌ن و تاوانی گه‌وره‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن. ئایا خورافه‌ی (وه‌همی) ڕاسیزم هه‌مان خورافه‌ی (وه‌همی) ئه‌و ئیمانه‌ ئایینییه‌ نییه‌، كه‌ پێی وایه‌ ئیمانه‌كه‌ و ئایینه‌كه‌ی ئه‌و به‌ ڕه‌هایی له‌ هه‌موو ئیمان و ئایینێكی دیكه‌ ڕاستتره‌؟ ئا له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ (بنه‌مای وه‌همی ڕاسیزم) داگیركه‌رانی كوردیش شه‌ڕی كورد ده‌كه‌ن و ده‌یانه‌وێ ئه‌م گه‌له‌ و گه‌لانی دیكه‌ی ناوچه‌كه‌ (توركمان، ئاشوور، كلدان…) هه‌ر له‌ بن ده‌ستیدا بمێننه‌وه‌؛ داعشیش هه‌ر له‌م چوارچێوه‌یه‌دا (چوارچێوه‌ی ڕاسیزمی مه‌زهه‌بیی و ئایینییدا)، شه‌ڕی دڕندانه‌ی هه‌ر هه‌موو جیهان ده‌كا.




ئەم جەنگە پێویستە بوەستێت! ئاوابونی خوێناوی “سیستەمی نوێی جیهانی”ئەمریکا! … سامان کەریم

جەنگێک کە لە سوریادا لە ئارادیە جەنگێکی جیهانی یە. ئەوەی ئەمرۆ لە جەنگی سوریا و بەرە جیاوازەکانی شەڕ لە عێراق و لیبیاو یەمەندا دەگوزەرێت، لە لایەن دوو ‌زلهێزی سەرەکی جەنگەوە، بەشیوەی ڕاستەوخۆو ناراستەوخۆ، ‌ئەوەندە شەرم هێنەرە تا ئاستی ئەوەی کە شیوازی تیرۆریزمی دەوڵەتی لەم جەنگەدا، کردۆتە مۆدێلی زاڵ. هەردوو لا لە کوشتنی خەڵکی بێتاوان، منداڵان و پیرساڵان، کاولکردنی خەستەخانەو قوتابخانە، وێرانکردنی ژێر خانی ئابوری، درێخیان نەکردوە. ئەمریکا، نەک تیرۆریزمی دەوڵەتی خۆی بەڵکو ناچارە تیرۆریزمی ئیسلامی دەستگیرۆیی و هاوکاری بکات، لەوەش زیاتر لە کاتی تەنگانەدا ڕزگاریان بکات لە ژێر ناوی “کۆمەکی مرۆیی” کردنەوەی ” کۆریدۆری ئامن”دا. ئەمرۆ دەهۆڵکوتی ماس میدیای جیهانی ڕۆژئاواو ئەمریکا بۆ تیرۆریزمی دەولەتی و ئیسلامی بۆتە ئاراستەی سیاسی و ڕاگەیاندنی باو. دووڕووی سیاسی ، هەڵگێڕانەوەی ڕاستیەکان و پێکەوەنانی درۆو نیفاق نیشاندانیان وەک واقع کاری سەرەکی و بەردەوامی میدیاکانیانە. روسیا وچین لە بەرانبەردا، پڕوپاگەندەکانیان ڕووی لە فرمێسک هەڵڕشتنە بۆ نەتەوەیەکگرتوەکان و بڕیارەکانی شورای ئاسایش، کارکردن بە یاسا نیونەتەوەیەکان، پاراستنی سنوری ووڵاتان و ئیدانەکردنی دەخاڵەتی پێش وەختەو دەخاڵەتی ” نامەشروع” لە ووڵاتاندا بە بێ پرسکردنی حکومەتەکانیان بەکورتی” گێڕانەوەی شەرعیەت و هەیبەت بۆ نەتەوە یەکگرتوەکان و بڕیارەکانی” ، مەسەلەی سەرەکی ئەم لایەنە ئەوەیە کە شەری سیستەمێکی چەند قوتبی دەکەن لە ئاستی جیهانیدا . جەنگ و ململانێو کێبەرکێیەکی توندو تیژو خوێناوی لەسەر زەوی ووڵاتانی دیکە، لە سایەی پرۆسێسێکی ڕاگەیاندن و میدیایی سەرسامهێنەری درۆزنانەو ڕیاکارانەو شاردنەوەی ڕاستیەکان و سەرنج لادانی خەڵک لەسەر کیشە واقعیەکان، لە نیوان ووڵاتانی زلهێزی سەرمایەداری دونیادا دەگوزەرێت، جەنگێک بە ئامانجی یەکلایکردنەوەی ” سیستەمێکی نوێی جیهانی”. ئەوەی ئەمریکا دەیەوێت مانەوەی خۆیەتی وەک ڕابەری بێ مونافسی سەرمایەداری جیهانی و هاوپەیمانی رۆژئاواو مانەوەی دامو دەزگاکانی، بەرەی بەرانبەریش چین و روسیا … سیستەمێکی جیهانی نوێی چەند قوتبی.
لە واقعدا بەرەکانی ئەم جەنگە دوو بەرەن، دوو بەرەی سەرمایەداری زلهێزی سەربازی ئەمریکاو ڕوسیا و هاوپەیمانەکانیان. بەلام هەم دوو بەرەیەو هەم لەهەمانکاتدا چەندین ‌هێزی دیکە لە نیوانیاندا دێتە پێش چاو، کە هەریەکەیان بە دوای دابینکردنی بەرژەوەندی خۆیەوەیەتی. بەلام ئەو دوو‌هێزەی کە لەم قۆناغە مێژوویەدا ئەم ململانێ و کێبەرکێ یە یەکلادەکاتەوە دوو بەرەی ئەمریکاو روسیاو هاوپەیمانەکانیان.
هێزەکانی دیکەی نیوان ئەم دوو قوتبە، لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەراستدا، لە ووڵاتانی زلهێزی ناوچەیی وەک –ئیسڕائیل، تورکیا، سعودیەو ئیران” دا خۆی دەبینێتەوە، لەگەل ‌هێزگەلیکی تیرۆریستی وەک داعش و نەسرەو و ئەوانی دیکە وچەندین میلیشایی گەورەی شیعی وەک حزب اللە و حوسیەکان و حەشدی شەعبی….لە ڕاستیدا ئەم ڕیز بەندییەی دوایی چ ووڵاتانی ناوچەکە وە چ ‌هێزە تیرۆریستیەکان، پێگەیەکی تاڕادەیەک مۆلەق و ناجیگیریان هەیەو بەپێی هێز هاوسەنگی ئەو دوو بەرە سەرەکیەی سەرمایە پێگەیان دەگورێت لەم قۆناغە ئینتقالی یەدا، و زۆرجار دەرگیر دەبین لە ئالوگۆری سیاسی گەورەو تەنانەت بادانەوەی گەورەی سیاسی، واتە گۆڕینی ئیستراتیژ لە پێناو گەیستن بە هەمان ئامانج. لەمبارەوە نمونەی بادانەوەی یان نزیک بونەوەی تورکیا لە قوتبی ڕوسی لەم چەند مانگەی دوایی دا لەم چوارچیوەیەدا لێک دەدڕیتەوە. هێزە تیرۆریستیەکانی وەک داعش و نەسرەو”فەتح ئەلشام” ئەحراری شام و ڕیکخراوی ئەنساری شەریعە وڕێکخراوی ئۆزبکستانی ئیسلامی ئیگۆرییەکان….هەموو ئەوانە بەپێێ پێگەی خۆیان و ولە ڕوانگەی گەیشتن بە ئامانجی سیاسی خۆیان لە پێکهێنانی دەوڵەتێکی ” ئیسلامی سوننی”دا هەم سود لە ململانیو قەڵشتی نێوان دوو بەرەی جەنگەکە دەکەن وەهەم بەگشتی لە سایەی سیاسەتی گشتی ئەمریکاو ڕۆژئاوادا شەری خۆیان پەرە پیدەدەنو لە بارەی مێژویشەوە ئیسلامی سیاسی لە بەرەی ئەمریکاو ڕۆژئاوادا بوە. هەروەک لە باسێکی پێشوودا سەبارەت بە تیرۆریزم ئاماژەم پێداوە و نوسیومە:” بەگشتی و بەجیا لەوەی کە ئەم بزوتنەوەیە لەهەردوو بارەکەیدا دەبینرێت واتە هەم لەباری ڕوبەڕوبونەوە لەگەڵ ئەمریکادا و هەم لە باری هاوشانی و هاوکاری و نزیکایەتی لەگەڵیدا، بەڵام هەروەک ئاماژەمان پێکرد لە باری ئامانجی سیاسی یەوە لەگەڵ ئەمریکادا جووتە. واتە لەباری ئەوەی کە دەوڵەتێک پێک بێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەرستدا ئەویش دەولەتی ئیسلامی سوننی بێت. ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی وهەروەها ئیسلامی سیاسی لە ئیخوانەوە بگرە تا داعش و ئەوانی دیکە لەسەر ئەم ئامانجە سیاسیەیان مکوڕن. “( پەتای تیرۆریزم و چونیەتی ڕوبەڕوبونەوەی!) میلیشایی شیعەکان بەگشتی لە چوارچیوەی سیاسەت و ئیستراتیژی ئێراندان و بەم پێ یە لەم ئێستادا لە بەرەی روسیادان لە بەرانبەر ئەمریکادا.

بۆ تێگەیشتن لەم بارە ئالۆزەی ئەم هەلومەرجە پیویستە لە قۆناغی مێژووی ئەمرۆ تێبگەین “قۆناغی ئینتقالی” کە بەشێوەیەکی فراونتر لە باسی ” پەتای تیرۆریزم و چۆنیەتی ڕوبەڕوبونەوەی!”داباسم کردوە. لیرەدا زۆر بەکورتی ئەم بڕگەیە لەو نوسراوەیە دەهـێنمەوە:” لەنێوان سیستەمی تاکڕەوانەی داڕووخاوی ئەمریکاو بنیات نانی سیسستەمێکی جیهانی چەند قوتبیدا قۆناغێک هەیە کە قۆناغێکی ڕاگوزەرە، قۆناغی ئێستا. ئەم قۆناغە واتە سیستەمی پێشوو ئاوا نەبوەو ڕازی نیە بەوەی لە ئێستادا ئاوابێت و بچێتە ناو تاریکایی مێژوەوە، لە هەمانکاتدا جیهانی چەند قوتبی وەکو جیهانێک کە جێگای ڕێکەوتنی گشت زلهێزەکان بێت تا ئێستا فەراهەم نەبوە. بەم پێ یە لەم قۆناغەدا ‌هیچ دیاردەو دەستورو یاساو بڕیارێکی جیهانی کە لەسایەی نەتەوەیەکگرتوەکان و مەجلیسی ئاسایشەوە بڕیاری لەسەر دراوە… بە پێی لۆجیکی ئەم ڕێکخراوە جیهانیانە ناچێتە پیشەوە. ئەم ڕیکخراوە جیهانیانە خۆیان لە ژێر پرسیاردان و ئالوگۆڕی گەورەیان بەسەردادێت. بەمانایەکی دیکە بورژوایی گەورەی دونیا نەگەیشتۆتە ئاستێک لە ڕیکەوتن ودابەشکردنی بەشەکانیان لە ئاستی جیهانیدا. جا بەجەنگی ڕاستەوخۆ بیت یان بە دانوسان و جەنگە ناراستەوخۆکانی ئێستا.”

ئەم جەنگە جەنگێکی جیهانی یە بە هەموو مانایەک. تەنها ئەو هێزانەی کە دەرگیرن لە مەیدانەکانی شەڕی حەلەب “ئەلیبۆ” لە سوریادا بە ڕۆشنی ئەوە دەردەخات کە جگە لە سوریاو روسیاو ئەمریکا ووڵاتانی تورکیاو قەتەرو ئێرانو فەرەنساو بەریتانیا و عیراق و لوبنان و دانمارک و کەنداو ئوسترالیا ونیوزلاند و ئەردەن و لە موسڵیش بەهەمان شیوەیە …. چەندین ووڵاتانی دیکە بە شیوەیەکی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بەشدارن. ئەمە نیشانەی جەنگێکی جیهانی گەورەیە بە وەکالەت لەسەر زەوی ووڵاتی سوریاو ووڵاتانی دیکەی وەک عیراق و لیبیاو یەمەن. جەنگێک کە هەردوو بەرەی جەنگەکە ڕوسیاو ئەمریکا لە سەر زەوی خۆیان ناجەنگن، وە هەردوولایان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ هێزی سەربازی پیادەی خۆیان بەکارناهێنن، وە هەردوو لایان لە ژێر ناوی دژی تیرۆردا پاساو بۆ کارەکانیان دەهێننەوە. بەلام لەم نێوەدا گەورەترین تیرۆریزمی دەوڵەتی بەکاردەهێنرێت، بە تایبەت لە لایەن ئەمریکاو هاوپەیمانەکانیەوە.
سەنتەرو مەیدانی سەرەکی ئەم جەنگە جیهانیە لە ئێستادا ووڵاتی سوریایە، بەلام بەرەکانی شەرەکە ‌فراوانترەو سەرجەم وولاتانی ناوچەکە و گەڵیك جێگای دیکە لە جیهاندا دەگرێتەوە. بەرەکانی جەنگ کە هەرئێستا شەر تیایدا گەرمە : عێراق و لیبیا و یەمەن و بە ئاستی جیاوازو کەمتر بەحرەین و میسرو فەلەستین و ئیسڕائیلە… بڕیارە جەنگی سوریا چارەنوسی کۆی ئەم شەڕانەی ناوچەکە دیاری بکات و بەمانایەکی دیکە ” سیستەمی نوێی جیهانی لە سوریاوە دەست پێدەکات” سەرکەوتنی هەر بەرەیەک لە سوریادا، کاریگەری گەورەی دەبێت لەسەر یەکلایکردنەوەی سیستەمی نوێی جیهانی بە قازانجی ئەو قوتبە سەرکەوتوە.
باسەکە ئەوەیە ئەمریکا لێرە لە سوریا ڕوبەرووی ڕوسیا بۆتەوە، لە سوریا بۆ یەکەمجار بە ئەمریکا وترا نەخێر و تا ئێستا ٥ ڤیتؤ بە ڕووی دا دراوە لە لایەن ڕوسیاوە سەبارەت بە سیاسەتەکانی لە سوریادا. لێرەوە لە سوریاوە روسیا هەوڵی دا وەک زلهێزێک بگەڕێتەوە نێو سیستەمی جیهانی ئەمرۆو ڕێگری دروست بکات بەرانبەر بە سیاسەتەکانی ئەمریکاو رۆژئاوا. ڕوسیا بەهۆی هێز نیشاندانی لە سوریاوە و بەتایبەت بە دابەزینی ڕاستەوخۆی بە هێزی فرۆکە جەنگیەکانی لە پایزی ٢٠١٥وە توانی پەل بهاوێت و کاریگەری هەبێت لەسەر هەلومەرجی عیراق و یەمەن و لیبیا و ئێستا لە هەموو ئەم ووڵاتانە ‌هێزگەلێک هەن کە پشت بە ڕوسیا دەبەستن ئەمە بەجیا لەوەی کە تا ڕادەیەکی زۆر وولاتی میسری لە ژێر پەلی نفوزی ئەمریکا دەرکێشاوەو ئەمریکا ترسی ئەوەی هەیە کە تورکیا وەک دەوڵەتێک لە سایەی ئۆتۆریتەی سیاسی رؤژئاواو ناتۆدا نەمێنێت” لە ئیستادا ئەمە دور دێتە پیش چاو”… خاڵی بەهێزی ڕوسیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراستو جیهانی عەرەبدا سوریایە. ئەمریکا دەیەوێت لێرە بیشکێنێت، وەلە ئێستادا تەنها لێرەوە دەشکێ. بە هەمان شێوە روسیا دەیەوێت لێرە لە سوریا لە خاڵی بەهێزی خۆیەوە شان بە ئەمریکا دابدات. بەم پێیە سەنتەری ململانێ و جەنگەکە ئەمرۆ لە سوریایە. نەک لە بەرئەوەی گوایا سوریا ووڵاتێکی هێجگار جیۆپۆلتیک و گرینگە، بەڵکو تەنها لەبەرئەوەی کە ڕوسیا لیرەیەو لێرەوە بەهێز دەبێت یان دەشکێت. بەڵام وەک هەر جەنگێکی تر، ئەمە مانای ئەوەنیە کە بەرەکانی دیکەی شەرەکە کاریگەریان نەبێت بۆسەر جەنگەکە و سوریا. هەر هانگاوێکی سەرکەوتوی هەر لایەکیان لە بەرەکانی جەنگدا، حەتمەن کاریگەری دەبیت لە سەر هەلومەرجی سوریاو گشت جەنگەکە. جەنگی عیراق و بەتایبەت شەڕی موسڵ کاریگەری بەرچاوی دەبێت لەسەر سوریاو بەرەکانی دیکەی جەنگەکە. یەکێک لە هۆکارە سەرەکیەکانی دواکەوتنی شەڕی موسڵ تا ئێستا ئەم پەیوەندییە کە ئەمریکاو هاوپەیمانانی دەیانەوێت بە قازانجی خۆیان لە سوریا یەکلایی بکەنەوە. دەنگۆی ڕێکەوتنی سعودیە و ئەمریکا بۆ کردنەوەی ڕیگایەکی ئامن بۆ داعشەکان لە موسڵەوە بە ئاراستەی سوریا هەر چەند وەک پروپاگەندەیەکی جەنگی پیویستە سەرنج بدرێت بەلام لەهەمانکاتدا بێ هۆ نیە، گریمانەیەکە پیویستە لە بەرچاو بگیرێت وە حسابی بۆ بکرێت.
سەنتەری جەنگەکە سوریایە، بەڵام ئەو مەسائیلانەی کە بڕیارە بەهۆی ئەم جەنگەوە یەکلای بکرێنەوە، کێشەو مەسائیلەکانی ئەمڕۆی جیهانی سەرمایەدارین. چارەنوسی ئەم جەنگە یان شکستی تەواوی ئامانجی ئەمریکا دەبێت بۆ بەدیهێنانی سیستەمی نوێی جیهانی بەڕابەری خۆی، بەم پیێە جیهانی ئەمڕۆی سەرمایەداری دەگاتە سیستەمێکی چەند قوتبی یان هەنگاوێکی گەورەیە لەم ڕاستایەدا. باسەکە ئەوەیە ئایا ئەمریکا پاش دۆراندنی لەم ناوچەیە مل دەدات بە دابەش بونەوەی نەخشەی ناوچەکە لەسەر پایەی جیهانێکی چەند قوتبی؟! یان دەرگیر دەبیت لەگەڵ چین و کێشەی کوریای باکور گەورە دەکات و ئیسلامیەکانی ئاسیای ناوەراست زیندو وە گەورە دەکاتەوە و بەکورتی شوێنی جەنگەکە دەگورێت. لە هەمانکاتدا ئایا ڕوسیا چین ئەگەر سەرکەون لە سوریادا ئایا بەوەندە ڕازی دەبن ومل دەدەن بە بەشی گەورەتری ئەمریکا؟! وەلامی هەردوو پرسیارەکە مەنفی یە. ئاراستەی ڕوداوەکان لەماوەی چەند ساڵی ڕابوردوو دا نەک تەنها لە سوریادا بەلکو لە ئاستی جیهانیدا، ئەوە نیشان دەدەن کە ئەمریکا ناتوانێت، وەک تاکە هێزی باڵا دەستی دونیا بەردەوام بیت. هەروەک ئاماژەم پیکرد ناوەڕۆکی کێشەکە لە دوا لێکدانەوەدا دەگات بەوەی کە ئایا ڕێکەوتنێک دەبیت لەسەر دوبارە دارشتنەوەی ناوچەکانی ‌دەسەلاتو نفوز؟! ئەگەر ببێت ئەوە دەکرێت هەر ئێستا ئەوکارە بکرێت بەلام سەرمایەداری تا دوا هەناسە لە پێناو بەرژەوەندی خۆیدا دەجەنگێ و لەم نێوەشدا هەزارەها هتلەرو بۆش و بلیرو ئۆباماو پوتینی هەیە. بەهەرحاڵ هەم ڕوداوەکانی مێژووی چەند ساڵێ ڕابوردوو، وە هەم فەشەلی سیاسەتەکانی لە عیراق و ئەفغانستان و پاشان لە پڕۆسەی ” بەهاری عەرەبیدا” و هەروەها پێگەی لاوازی ئابوری بە بەراورد لەگەڵ سەرەتای سەدەدا، ئەوە نیشان دەدەن کە شکستی ئەمریکا لەم ناوچەیەدا ملی ڕێگای گرتوەوە سەر بەرەو خوارە. ئایا ئەم هەلومەرجەو ئەم کێبەرکێ تیرۆریستی یە گەورەیە بە وەکالەت دەگاتە جەنگێكی جیهانی ڕاستەوخۆ؟! قانونمەندی بزوتنەوەی سەرمایە لە مێژودا نەفی جەنگی جیهانی سێهەم ناکاتەوە، وە نەفی بەکارهینانی بۆمبی ئەتۆمی ناکاتەوە، هێرۆشیما لە یادی هەموو ئینسان دۆستێکدایە.
یان ئەوەتا ئەمریکا شکست بە ڕوسیا و هاوپەیمانەکانی دەهێنێت و وبەم پێ یە نەک ڕابەری بۆ سەرمایەداری رۆژئاوا تازە دەکاتەوە، بەڵکو لە ئاستی جیهانیشدا ڕابەری سەرمایەداری جیهانی ئەمرۆ مسۆگەر دەکات. کە لەڕوانگەی منەوە ئەم گریمانە فەشلی هێناوەو ماوەی بەسەرچوە. هەوڵەکانی ئەمریکا لە روانگەی منەوە، دواین پەلەقاژەیە بۆ مانەوەی خۆی. پەلە قاژەو هەوڵیک کە بە کوشتنی سەدان هەزار کەسی و بگرە زیاتر ، کاولکردنی تەواوی ژیر بینای ئابوری و تەنانەت شوێنی ژیانی خەلک تەواو دەبیت. چۆن دوای داڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت لەسەرەتای نەوەتەکانی سەدەی پێشودا پەلاماری عیراقی دا بە قەولی مەنسوری حیکمەت ” سەرهەڵدانی خوێناوی نەزمی نوێی جیهان” دەستی پێکرد”، ئاوابونی ” تاک قوتبی ئەمریکا ونەزمەکەی” نەک تەنها زۆر خوێناوی ترە و بەرەکانی جەنگەکەی زۆر فراونترەو کاولکاری و وێرانکردنی ژێر خانی ئابوری ووڵاتان گەڵیک گەورەترە، بەڵکو لە هەمانکاتدا سەدان هێزی‌‌ گەورەو بچوکی تیرۆریستی لە دونیادا بۆ بەرهەم هێناوین و بیرو ئاراستەی کۆنەپەرستی و دواکەتووی لە ئاستی جیهاندا کردۆتە مۆدێلی باو و زاڵ. “سەرمایەداری خۆێنمژی کۆمەلگای بەشەرییە”.
جەنگی ئەمریکا دژ بە عێراق دەستی پێکرد لە ساڵی ١٩٩١دا، لە ژێر ناوی ” گێڕانەوەی حاکمیەت بۆ کوەیت” و” جیهانی موتەمەدن” و ” دیموکراسی” و “لێدانی دیکتاتۆرەکان”. بەهەرحاڵ بەزمو سەفای مافی مرۆڤ و دیموکراسی، ئەوکات لەزەت بەخش و سەرنج ڕاکێش و مۆدێلێکی باو سەراسەری و جیهانی بوو… مۆدێلیک کە لەسەر مەرگی ” کۆمۆنیزمی سۆڤیەت” تەپڵی بۆ دەکوتراو ژونالیزمی نۆکەرو کۆمپانیاکانیان”میدیای ئازاد” خەریکی گەرمکردنی فریوکاری و گەوجکردنی رەئی گشتی بوون. بڵێسەی سیستەمی نویی جیهانی یان مانەوەی ” باڵادەستی” ئەمریکا بۆ جیهانی سەرمایەداری ئەوکات، لە عێراقەوە چەخماخەیەکی خوێناوی لێداو دەستیپێکرد. هەر ئەوکات وئیستاشی لەگەڵدا بیت ئامانجی سەرەکی ئەمریکا مانەوەی بوو وەک ڕابەری رؤژئاوای سەرمایەداری و یابان و ئوستراڵیاو لێک نەترازانی ئەم هاوپەیمانیە بە ڕابەڕی خۆی و مانەوەی دامو دەزگاکانی لە ناوتۆە بگرە تا دەگاتە بانک و سندوقی پولی جیهانی ئەوانی دیکە. مەیدانی شەڕەکە عیراق بوو، بەڵام بڕیار بوو مەسائیل و کێشە گەورەکانی نیو خودی رۆژئاوا یەکلایی بکاتەوە وە لە ڕوانگەی منەوە ئەوکات و ئێستاشی لەگەڵدا بێت ئەو ئامانجەی ئەمریکای پێکاوە. تا ئێستا ئەوروپا بەبێ ئەمریکا ناتوانێت هەنگاو بنێت و پارێزگاری لەخۆی بکات. وە تا ئێستا توانیویەتی قڵشتی نیوان ڕوسیا و ئەوروپا فراون بکاتەوە، بەم پێیە ڕێگا لە نزیک بونەوەیان بگرێت.
لە سایەی هەمان ئامانجی سیاسی و جیهانی دا ئەمریکا گەڵێک ئیسترتیژاژی جیاوازی گرتەبەرو بە شیوەیەکی پراتیکی پیادەی کرد.. لە جەنگی دژی تیرۆرەوە بگرە بەتایبەت دوای ١١ی سێبتەمبەر بە میکانیزمی ” جەنگی پێش وەختەوە” تا دەگاتە بە کارهێنانی هێزی نەرم ” سۆفت پاوەر” کە لە پرۆسیسی ” بەهاری عەرەبی”دا بە کارهێنراو هەروەها لە ڕیگای بەکار‌هینانی ڕاستەوخۆی تیرۆرریزمەوە وەک لە سوریاو لیبیا دەیبینین. عێراق لە ووڵاتێکی تاڕادەیەک ئاسایش و بە ئاستێکی گونجاو موتەمەدن، بۆتە یەکێک لە ترسناکترین و خەتەرترین ووڵاتانی دونیاو کۆنەپەرستی و تەراتێنی تێرۆرو ملیشیا ئیسلامی ونەتەوەییەکان مۆنگ دەخوات تیایدا. ووڵاتێک کە دیاردەی تائیفی سیاسی و دابەش بوونی کۆمەلایەتی لەسەرپایەی تائیفە زۆر تیایدا لاواز بوو، ئەمڕۆ تائیفەگەری بۆ دیاردەیەکی فراوانی سیاسی و کۆمەلایەتی خەتەرناک، ووڵاتێک لە خوێن و ترس، پڕ لە بێکاری و هەژاری و برسێتی. سوریا کە یەکێک بوو لە ووڵانانی موتەمەدنی عەرەبی و وتیایدا نەک تەنها تائیفەگەری دینی بەڵکو تەنەنات ئیسلام بە گشتی هێجگار لاواز بوو تیایدا، چەند ساڵە وە ئێستاشی لە گەڵدا بێت هەوڵێکی فراوان و گەورەی جیهانی و ناوچەیی هەیە بۆ لێکترازانی” خەلكی” سوریا بەپێی تائیفەو دینی جیاواز. سوننە و شیعە کەس گوێبیستی نەبوو ئیستا عەلەوی وسوننە و دورزو مەسیحی بۆتە سەر دیری گۆڤارو رۆژنامە وماس میدیای گەورە سەرمایەی دونیا… لیبیایەک کە ڕادەی هەژاری تیادا تاڕادەی سفر بوو ئیستا خەڵکەکەی لە برسا کۆچ دەکەن. هەموو ئەم کاولكاری و نا ئەمنی و برسێتی و کاولکاری و ئاوارەیی ودەربەدەری وکوشتارە، لە ڕوانگەی ئەمریکاوە پێداویستی دابینکردنی سیستەمە نوێکەی بوون. بەڵام مایەپوچ ماوەتەوە، لایەنی کەم تا ئێستا نەیتوانیوە ئامانجەکەی بپیكێت. وە نایپێکێت.

پێویستە ئەم جەنگە بوەستێت!

ئەم سیاسەتە بەشێوەیەکی کورتر بۆ کۆبونەوەی پیشووی کۆمیتەی ناوەندی حزبی کۆمۆنیستی کڕیکاری عیراق نوسی. کە لە ناوەراستی مانگی ڕابوردوو “ئەیلول”دا بەسترا. ئەوکات لە پەیوەند بە هەلومەرجی سیاسی عیراقەوە لە ژێر ناوی باسی ” چەند سەرنجێک لەسە هەلومەرجی سیاسی و گشتی عێراق و کاری کۆمۆنیستی”. بەڵام ئەمڕۆ لە چوارچێوەیەکی تازەدا دارێژراوەتەوەو بە شیوەیەکی فراونتر. ئەم جەنگە جەنگێکی جیهانی گەورەیە ، ڕۆژانە سەدان و بگرە هەزاران ئینسان دەکوژرێن یان بریندار یان ئاوارەو دەربەدەر دەبن. ئەمە بەجیا لە بڵاوبونەوەی ژەهری کۆنەپەرستی و فەرهەنگی تائیفی و جیهادی خۆکوژی و مۆدێلی جۆراوجۆری بیرو فەرهەنگی دارزیوی وەها کە لە قولایی تاریکستانی مێژودا پەیدا نابن . پێش هەر مەسەلەیەک وە هەر کێشەیەکی دیکەی گەورە و لەوانە ڕوبەڕوبونەوەی تیرۆر یان وەستانەوە دژ بەداعش نابێت بەهیچ شێوەیەک لە هەلومەرجی ئێستادا، مەسەلەی سەرەکی ئەمڕۆ و سیاسەتی ئەم قۆناغە مێژوویەمان لە بەرچاو وون یان تەنانەت لێل بکات. سیاسەت و ئامانجی وەستانی ” ئەم جەنگە جیهانی یە”. سیاسەتی مارکسستی لەم هەلومەرجەدا بە وەستانەوە دژی داعش و تیرۆریستەکان مەیسەر نابێت.
سیاسەتێک ئەمرؤ دەتوانێت وەڵام بە خواستی ملیارەها خەلک بداتەوە لە ئاستی جیهانیدا کە بەر بەم نەزیفی خوێن و کاولکاریی و نائەمنیەتە بگرێت. سیاسەتی مارکسستی لەم قۆناغەدا ئەوەیە کە: ” پێویستە ئەم جەنگە بوەستێت”. بۆ هێزێکی کۆمۆنیست و مارکسیست شۆرشی کرێکاری لەم قۆناغە مێژوویە دیاریکراوەدا لەم کەناڵەوە دەگوزەرێت. تاکتیکی کۆمۆنیستی لەم قۆناغەدا لەم ڕێگایەوە جێبەجێدەبیت.
پێویستە جەنگ بوەستێت” تەنها بەمانای وەستانی” تەقە” نیە. بەڵکو بەمانای نەمانی تەواوی کەشتی یە جەنگی و سەربازییەکانی ئەمریکاو ڕوسیا و ووڵاتانی دیکەیە لە ناوچەکە و دەریای سپی ناوەراست و تەواوی پێگەو بنکە سەربازییەکانیان. جیهانی ئەمرۆ نە پێویستی بە بارچاوەشی ئەمریکایە وە نە بە حەیتەی ڕوسیا. هەروەها بەمانای وەستانی ناردنی ” جیهادییەکان” و وەستانی فێرکردن و پەروەردەکردنیانە، وەستانی کۆمەکی مالی و مرۆیی و، هەواڵگری و سەربازییە بەم هیزانە، بڕینی کەناڵەکانی ڕاگەیاندیانە لە کەناڵە ئاسمانیەکانەوە بگرە تا دەگاتە فەیسبوک و تویتەرو لە هێزە تیرۆرسیتەکان و فەتواچیەکانیان. قەدەغەکردنی موتلەقی رەوانەکردنی چەکە بۆ ڕێکخراوو هیزو گروپە تیرۆر یست و میلیشیا جیاوازەکانیان. جەنگ دەبیت بە فەوری بوەستێت. هەموو دونیا تەنانەت ئەوانەش کە زۆر گوێندانە بیستنی هەوالەکان یان ئەوانەی کە ئاگری شەڕەکانیان زۆر لێدورە لە نیوزلاندەوە بگرە تا دەگاتە ئالاسکا… لە جیهانێکی ئامن و ئارامدا گوزەران ناکەن. وەستانی جەنگ بەرژەوەندی هەموو ئەوانەش دابین دەکات چ جا بگات بە ملیارەها ئینسان کە لە ڕۆژهەلاتی ناوەراست و جیهانی عەرەب و ئەوروپاو روسیاو ئەمریکا دەژین. واتە ئەوانەی لە ناوجەرگەی جەنگ و دەوروبەرەکەیدا گوزەران دەکەن، یان وولاتەکانیان دەرگیرە لەم جەنگەدا.
سەرەتا دەبێت ئەم جەنگە بوەستێت. بەلام وەستانی واقعی جەنگی نێوان ئەمریکاو هاوپەیمانانی لە بەرانبەر روسیاو هاوپەیمانانیدا…واتە وەستانی واقعی جەنگی بە وەکالەت. کە ئیتر بەرەی نەسرەو داعش و جەیش ئەلئیسلام و هەموو جند اللە و مەقدەسەکان و ڕیكخراوی تورکمەنستانی یە ئیگۆریەکان و حکومەتی سوریاو پیویستە تەقە ڕابگرن وەک هەنگاوی یەکەم. کە دەلێم پیوسیتە تەقە ڕابگرن، مەسەلەکە ئەوەیە وە پێم وابێت دوای شەرو قەیرانی شاری ئەلیبۆ بۆ هەموو کەس ڕۆشنە کە ئەو هێزانە بە ئەمری سعودیەو ئەمریکاو قەتەر و تورکیا سیاسەتی تیرۆریستی خۆیان پیادەکەن. بەهەمان شیوە سوریاو حزب اللە و میلیشیاکانی دیکە بە ئەمری روسیاو ئێران. مەسەلەی سەرەکی سەرەتا وەستانی جەنگە لە سەنتەری کێشەی ناوچەکەدا سوریاو بە دیاریکراوی لە ” حەلەب” ئەلیبۆدا. لە حەلەبەوە چارەنوسی بەرەکانی دیکەی جەنگ و مەیدانە جیاوازەکانی شەڕ یەکلا دەبێتەوە، لە یەمەن و لیبیاو عیراق… وە تەنانەت هەلبژادنەوەی سەرۆکی تازە بۆ لوبنان کە دووساڵ زیاترە ستۆکە. شەڕی موسڵ مەیدانیکە بەلام هێجگار ‌هێمن تر دێتە پیش چاو بە بەراورد لەگەڵ ” ئەلیبۆ”دا. تەنانەت دواکەوتنی شەڕی موسڵ تا ئێستا بە ئاستێکی زۆر دەگەڕێتەوە بۆ یەکلای نەبونەوەی حەلەب. بەمانایەک پێکەوە بەستنەوەی گرتنەوەی موسڵ بە خواردنی بەرژەوەندی نەک تەنها لە عیراقدا بەڵکو پێش ئەوە لە سوریادا وە دابینکردنی ئەم ئامانجە، ئامانجێک کە پێم وانیە لە دوا لێکدانەوەدا سەر بگرێت بە تایبەت بۆ ئەمریکاو سعودیە. شەڕی موسڵ گرینگە، بەڵام لە پیشەوە ڕۆشنە کە بە قازانجی کام بەرەی ئەم جەنگە جیهانیە تەواو دەبێت. بۆیە کیشە و قەیڕان و شەڕی موسڵ پێش ئەوەی شەرەکە دەست پێبکات ئەنجامەکەی ڕۆشن بوەو کاریگەرییەکی یەکلایکەرەوەی نابێت بۆسەر جەنگەکە لە ناوچەکەو تەنانەت بۆیەکلایکردنەوەی مەسەلەی دەسەلات لە عێراقدا.
پرسیار دەکریت و دەوترێت ئەی شەڕی دژی داعش و هێزە تیرۆریستیەکانی دیکە چۆنە و چی بەسەر دێت؟ ئەوە نیە موسڵ بە دەست داعشەوەیە، ئەی نابێت رزگار بکریت؟! ئەی نابێت سوریا و حەلەب لە جەبهەی نوسرەو” جەیش ئەلفەتح” تیرۆریستەکانی دیکە پاک بکرێتەوە؟! ئەی ئەگەر ئەمریکا دژی تیرۆریزم کار ناکات و درۆ دەکات ئەی روسیا ئەوە نیە لە تیرۆریستەکان دەدات؟! ئەی نابێت حسابی خۆمان لەگەل هێزێکی تیرۆریست و دڕندەی وەک داعش یەکلا بکەینەوە؟! وە پرسیار گەلێکی دیکەی لەم بابەتە.
“شەڕ دژی تیرۆر” ی نێوان ووڵاتانی زلهێز یەکێکە لە درۆ گەورەکانی میژووی ئەم سەردەمە. بەشداریکردن لە هەرشەڕێکدا بە قازانجی لایەکی شەرەکە لە دوا لیکدانەوەدا بە قازانجی قوتبێکی جیهانی تەواو دەبێت. لە هەلومەرجی ئێستادا ناتوانێت دژی ” داعش” بجەنگیت لە بەرەکانی شەڕدا بەلام سەر بەلایەک لە لایەنەکانی ئەم جەنگە فراوانە نەبیت. ” یەدەپە” لە سوریا زۆر هەوڵی دا کە وانیشان بدات کە هێزێکی سەربەخۆیە، ئێستا ڕۆشنە لە پاڵ کێدا دەجەنگێت. لە بناغەوە مەسەلەکە ئەوەیە، کە جەنگ و شەری ئێستا جەنگ نیە دژ بە تیرۆرو تیرۆریزمی ئیسلامی داعش و نەسرەو ئەوانی دیکە. دەرکەوتن وبەهێز بوونی هەموو ئەو‌ هێزە تیرۆریستی و ملیشیاکانی دیکەی وەک حەشدو حۆسیەکان و …لە بناغەوە بە هۆی ئەم جەنگە گەورەیەوە بوە لە ناوچەکەدا. بە نەمانی داعش لە موسڵ و بەرەی نەسرە لە ئەلیبۆدا جەنگە کۆتای پێ نایەت ئەگەرچی هەریەکەیان ئاماژەیە بۆ سەرکەوتنی لایەکی جەنگەکە.
پێویستە ئەم جەنگە بوەستێت. هەر هێزو کەس و لایەنێک بە واقعی خەباتکارە دژ بە تیرۆریزمی ئیسلامی سیاسی و دەیەوێت باری گرانی ئەم بزوتنەوە سیاسی یەو تیرۆرەکەی بەسەر شانی خەڵکی ناوچەکەو جیهانەوە نەهێلێت پیویستە ‌لایەن و هێزێک بێت دژ بە جەنگ و خەباتی خۆی فراوانتر و ڕیکخراوتر بکات لە پێناو وەستانی جەنگدا، بۆئەوەی پێگەو هێزو نفوزی تیرۆریزم و هێزە تیرۆریستەکانی وەک داعش و نەسرە، ناکام بێ کاریگەر بکرێنەوەو دواتر لە پرۆسەیەکەی دواتری دوای جەنگدا بە کاری سیاسی و فکری و سەربازی بەتەواوی رۆل و پێگەی ئەم هێزانە نابوت بکرێت.
بەهیچ شیوەیەک نابێت تیڕوانین و بیرۆکەی دژی” تیرۆر” یان دژ بە “ئیسلامی سیاسی” سایە بکشێتە سەر بیرکردنەوەو هەنگاوە عەمەلی و سیاسەکاندا. بزوتنەوەی کۆمۆنیستی لە بناغەوە بزوتنەوەی دژ بە ئیسلامی سیاسی و هیچ بزوتنەوەیەکی دیکە نیە، بەڵکو بزوتنەوەیەکە دژ بە سەرمایەو سەرمایەداری. ئیمە ناتوانین بە فعلی دژی تیرۆر بین و لە هەمانکاتدا ئەلیبۆو موسڵ و …. بسپێرین بە نادیار، بسپێرین کە هەموو هیزێک دەتوانیت دژ بە تیرۆر بێت یان ناتوانین ڕێگایان پێ بگرین. پیویستە جەنگ بوەستێت، بۆ ئەوەی فعلەن ڕیگایان پێ بگرین کە نەتوانن دەخاڵەت بکەنو ئاگری جەنگەکە فراوان بکەنەوە. فراوان بونەوەی جەنگەکەو مەیدانی شەڕەکان تا زۆر تربن و دەخاڵەتی ووڵاتانی زلهێزو کۆنەپەرستانی سەرمایەداری ناوچەکەی تیدا بێت بەهەمان ئاست ئێمە لە بنەبرکردنی تیرۆرو هێزە تیرۆریستەکان دور دەکەوینەوە. موسڵ بە هیچ شیوەیەک بەجەنگی ئەو هیزانە پاک ناکرێتەوە لە تیرۆریزم، بەشیکی زۆری تیرۆریستەکانی ئەم شارە خەڵکی موسڵن و کۆنە بەعسین و چەکەکانیان دادەنێن و لەوێ دەمێننەوەو دەبن بە داعشی مەدەنی. لە شوێنی خۆیان دەمێننەوە وەبەتایبەت کە بەندو بەست و ڕیکەوتنی نهێنی لەم نێوەدا ڕۆڵی خۆی دەگێرێت، وە بەتایبەت کاتێک کە ئەمریکاو سعودیە چاویان بڕیوەتە بەرژەوەندییەکانیان لە سوریا. بۆیە دەستەواژەی” دژی تیرۆر” “distraction –الهاء- یەکی سیاسی گەورەیە کە هەموو میدیای ” ئازادی” جیهان تیایدا کارایە. واتە تەنها بۆ بەلاڕیدا بردنی خەلک و رەئی گشتی دونیایە. ئەگەر نا لەم قۆناغەدا تا ئەو ‌هێزانە لێی بدەن تیرۆریزم گەورەتر ئەبێت. ئەفغانستان سەرەتاکەی بوو، ئەگەر چی ئەوکات چوارچیوەی گشتی سیاسەت و پێگەی هێزەکان زۆر جیاوازی هەبوو، روسیاو چین بێ هیز بوون و ئیدعایەکی گەورەی وەکو ئێستایان نەبوو، ئەمریکاو هەر بۆ خۆی بوو. بەڵام بە لیدانی تالیبان و قاعیدە لەوێ، لەلایەن ئەمریکاوە، ئەو ئەنجامەی هەیە کە ئێستا دەیبینین. ئەوکات سیاسەتی بزوتنەوەی ئێمە سیاسەتێکی ناکارا بوو.
هەر بزوتنەوەو جوڵانەوەیەکی دیکە لە پێناو مافە سیاسی و مەدەنیەکاندا، ئەگەر توانای سەرهەڵدان و گەشەسەندنی هەبیت لەم هەلومەرجەدا پێویستە لەم ڕاستایەدا بەگەر بخرێت. تەنانەت چارەسەری برسیتی و هەژاری لەم قۆناغە دیاریکراوەدا مێژوویەدا بەستراوەتەوە بە وەستانی جەنگەوە.
” پیویستە ئەم جەنگە بوەستێت” میکانیزم و هەنگاوە پراتیکیەکانی جێبەجیکردنی ئەم ئامانجە، کارێکی گەورەو ماجستیانەی پیویستە لە ئاستی ناوخۆی ووڵاتانی زلهێز وئەو وولاتانەی کە دەرگیرن لە گەڵ جەنگداو وە هەروەها لە ئاستی جیهانیدا. لیرەدا ئەم خاڵە گشتیانە دەخەمەڕوو.
یەکەم: بەگەرخستنی بزوتنەوەی دژی جەنگ لە ئاستی جیهانیدا: ئەمکارە لە هەلومەرجی ئێستادا. کارێکی سەخت و بەردەوام وڕێکخراوی پێویستە. خەڵک وە رەئی گشتی جیهانی بەگشتی زۆر چۆتە دواوەو لەدوای ٢٠٠٣ ەوە کاری لەسەر دەکرێت بۆ ئەوەی بزوتنەوەی دژی جەنگی ئەمریکا بۆ سەر عیراق دوبارەنەبیتەوەو. ڕؤژئاوا لەم کارەیدا سەرکەوتوبوە. میدیای ئازادی نۆکەر ڕۆڵی کاریگەرو بەرچاوی هەبوە لە جێخستنی ئەم دیاردەی پاشەکشەی ڕەئی گستی و خەڵكی ئەوروپا بە قازانجی بورژوایی ووڵاتانی خۆیان و تێڕاونینی ئەوروپا- سەنتەر. هەڵقەی سەرەکی ئەمکارە کۆمۆنیستەکانن. بەفەوری پیویستە دەست بەمکارە بکرێت. کەسایەتیە ئازادیخوازو چەپ و ڕابەرانی کڕیکاری و هەوڵدان بۆ دەرکەوتن و گەیاندنی ئەم سیاسەتە بەهەر شیوەیەکی گونجاو و سود وەرگرتن لە فەیس بوک و تویتەر… دەکەونە چوارچیوەی ئەو کارانەوە کە پیویستن. بەڵام ئەم بزوتنەوەیە دژی جەنگەو بەم پێ یە جێگای هەموو کەس و هێزو لایەن و ڕێکخراو سەندیکاو …یەکی تیدا دەبێتەوە کە دژی ئەم جەنگە جیهانی یە، بە هەر بۆچون و تێڕوانینێکەوە کە هەیانە. ئەمکارە لە هەر ووڵاتیکەوە دەکرێت دەست پێ بکرێت: ئەمریکا، بەریتانیا، فەرەنسا، ئەلمانیا، سوریا، عێراق، هەر ووڵاتێکی دیکە. لە هەر ووڵاتێکدا دەکرێت وەک سەرەتایەک ” کۆمیتەکانی دژی جەنگ” پێک بهێنرێت لە چەند کەسایەتی و حزب ولایەنێک.
دووەم: لەناوخۆی ئەو ووڵاتانەی کە دەرگیرن لەگەڵ جەنگ: لە سوریا و عیراق و وولاتانی دیکە. وەستانەوە بەرانبەر بە جەنگ لەم ووڵاتانەدا هەم لەلایەن روسیا و ئەمریکاو سوریاو عیراقەوە وەهەم لەلایەن میلشیا جۆراوجۆرەکانەوە میدیای ئازادی نۆکەر وای نیشان دەدات کە بزوتنەوەی لەم چەشنە لەگەڵ تیرۆریستەکانە. بۆیە لەمبارەوە پیویستی بەکاری زیاترە. کاری زیاترو چرتر لە پەیوەند بە ڕیسواکردنی ناوەرۆکی ئەم جەنگە، ئاشکراکردن و ڕیسواکردنی سیاسەتەکانی تەواوی لایەنەکانی ئەم جەنگە. هێنانە مەیدانی بزوتنەوەی فراوان بەرانبەر بە جەنگ. ڕۆشنکردنەوەی فراوانی ئەوەئ کە دژ بە جەنگ بوون وە وەستانی جەنگ لە باری واقعیەوە بەمانای دژی تیرۆرو هێزە تیرۆریستەکانە، خەباتکارانی سەرەکی دژی تیرۆر، خەباتکارانی سەرەکی دژی جەنگن. ئەم بزوتنەوەیە لە سەرەتاوە دەبیت بە ڕۆشنی مەوقعیەتی خۆی بناسێت و لەگەڵ هەر هەنگاوێکدا بۆ پێشەوە هەوڵ بدات خۆی چەکدار و رێکخراو بکات. پشتگیری هەر بزوتنەوەو ناڕەزایەتیەکی جەماوەری وکڕیکاری لە پێناو مافە سیاسی و ئابوریەکاندا ئەگەر هاتە بەرەوە. هەر ئیستا لە کوردوستان جولانەوەیەک بۆ موچە لە ئارادایە، لەمبارەوە پیویستە پشتگیریی بکریتو هەوڵ بدرێت بۆ بە دەستهێنانی خواستەکانیان” دابینکردنی موچە”. بەڵام کاری کۆمۆنیستەکان لەوە زیاترە.
سێهەم: دەرکێشانی بەیانێکی هاوبەشی کۆمۆنیستی نێوان هیزە کۆمۆنیستی یەکان: لەمبارەو مەبەست لە نوسینی بەیانیکی هاوبەش نیە بەتەنها. بەڵکو کاری هاوبەش لە ئاستی دەرەوەو هەر جێگایەک کە گونجاوە. هەوڵدان بۆ کۆکردنەوەی هێزە کۆمۆنیستەکان لەسەر پایەی سیاسەتی دژی ئەم جەنگەو دروشمی” پیویستە ئەم جەنگە بوەستێت”. هەنگاوئ دووەمی ئەمکارە ڕوکردنە هەموو لایەنو هێزیكی دیکەی سیاسی چەپ، و دەست پێکردنی کەمپینێکی سیاسی فراوان لە نێو رێکخراوە کریکاری و ئەحزابی چەپدا. بەشیکی ئەمکارە پڕوپاگەندەیە بۆ برەودان و بلاوکردنەوەی ئەم سیاسەتە وبەشێکی دیکەی بۆ کۆکردنەوەی هێزە.

١٥ئوکتۆبەر٢٠١٦

Saman.karim5@gmail.com




کە من موسەیەر بم و مەخەیەر نەبم، بۆ دەبێ تاوانبار بم؟ … ده‌رسیم

لە ئیسلامدا بەگوێرەی قورئان و ئایینەکەیان، هیچ مرۆڤێک موخەیەر نییە و بەڵکو تێکڕا موسەیەرن.
موخەیەر، واتە مرۆڤەکان بەبێ ناچارکردن و بەئارەزووی خۆیان ڕێگای ژیانی خۆیان هەڵدەبژێرن و بڕیار لەسەر چۆنێتیی ژیان و ڕەفتاری خۆیان دەدەن، کە چی بکەن و چی نەکەن. بەڵام موسەیەر پێچەوانەی موخەیەرە، واتە مرۆڤەکان خۆیان بەهیچ شێوەیەک هیچ شتێک بەخۆیان بۆ خۆیان هەڵنابژێرن و بڕیار لەسەر ژیان، چارەنووسی خۆیان و چۆنێتیی ژیانیان نادەن، بەڵکو ئەوە خوداکەی محەمەدی عەبدوڵڵای هاشمی-یە کە شتەکان بۆ مرۆڤەکان هەڵدەبژێرێ، بڕیار لە چارەنووسیان دەدات و هەموو شتێک بەزۆر بەسەریاندا دەسەپێنێ بەبێ ئەوەی خۆیان ئارەزووی بکەن! نەک تەنیا ئەوە، بەڵکو هەر بەڵایەک تووشیان بێ، ئەوە خوایە بەسەریان دێنێ نەوەک خۆیان هۆکار بن!
یەکێک لە خۆشەویستترین مرۆڤەکانی نزیکم بەناوی (شاژن)، کە لەسەر باوەڕو بۆچوونەکانم هەمیشە منی بە کافر ناودەبرد، هەروەها هەرگیز و بۆ تەنیا جارێکیش ئامادە نەبوو لەسەر جیاوازی بیرکردنەوەو باوەڕمان بە ئایین گوێم لێبگرێ و بۆی ڕوونبکەمەوە کە مادام موسەیەر بم و موخەیەر نەبم، هیچ تاوانانێکم نییە! بەدرێژایی ماوەی سێ ساڵ، ڕێگەی نەدام پێی بڵێم، مادام خواکەت بە بڕیاری خۆیی و بەبێ ئارەزووی خۆم کردوومی بە بێباوەڕ و بەقسەی تۆ (کافر)، بۆ دەبێ گلەییم لێبکرێ و بە تۆمەتبار ناوببرێم؟
سەرەڕای ئەوەی کە (شاژن)، هەرگیز قورئانی نەخوێندبووەوە، خۆ ئەگەر بشیخوێندایەوە عەرەبییەکەی هی ئەوە نەبوو بەجوانی تێی بگات، هەروەها نوێژی نەدەکرد و ڕۆژووشی نەدەگرت، کەچی ئامادەنەبوو گوێ لە بۆچوونەکانم بگرێت، یان هۆکاری باوەڕ نەبوونم بە هیچ ئایین و خوایەک بۆ ئەو ڕوونبکەمەوە، کە لە ئەنجامی خوێندنەوەی قورئان و سەدان سەرچاوەی ترەوە گەییشتوومەتە ئەو باوەڕەی کە بێباوەڕی ئایینی بۆ خۆم هەڵبژێرم!
یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی دوورکەوتنەوەی (شاژن) لێم و بەیەک نەگەیشتنمان، هۆکاری ئایینی و بێباوەڕیم بوو، بەچەشنی (لیدیا)، کە ئەویش تاکە هۆکاری دوورکەوتنەوەی لێم ئیسلام و بێباوەڕیم بوو! کە هەردووکیانم زۆر خۆشدەویست، بەڵام (شاژن) زیاترو تا ڕادەی پەرستن، خۆ ئەگەر بیگوتایە (من خوام)، باوەڕم پێی دەهێنا، نوێژم بۆی دەکرد، ڕۆژووم بۆی دەگرت و حەج و تەوافم بەچوار دەوری بەژن و باڵا بەرزەکەی دا دەکرد!
هەر بۆیە، ئەم نووسینەم دەکەمە دیاری بۆ (شاژن) و هەموو (شاژن)ە کوردەکان کە جیاوازی بیروباوەڕو ئایین پەسەند ناکەن و لە ترسی ئایین، ئاگری دۆزەخ و سزاکانی نێو قورئان، دەستبەرداری خۆشەویستەکانیان دەبن و خۆیان هەڵدەگرن بۆ خۆشییەکانی بەهەشتێکی خەیاڵاوی کە محەمەدی قورەیشی بە ئەقڵی خورافیاتی (١٤٣٧) ساڵی بەر لە ئێستای خۆی دروستی کردووە، کە دڵنیام دوای مردنی هەموومان نە ئەوان (شاژن و لیدیا)، نە هیچ ژنێک و مرۆڤێکیش ئەو بەهەشتە خەیاڵییە نابینن!
فەرموون، بەگوێرەی ئەو ئایەتانەی خوارەوە، کە لە قورئانی محەمەد وەرگیراون، مرۆڤەکان موسەیەرن و موخەیەر نین، مادام موسەیەریش بن، کەواتە هەرچیەک بکەن هیچ تاوانێکیان ناکەوێتە ئەستۆ، خۆیشم وەکو کەسێک لەوانەی کە موسەیەرم و هەموو شتەکان بەزۆر بەسەرمدا سەپێنراوە، هیچ گوناهێکم نییە، سەرەڕای ئەوەی باجی گران و قورسی خۆمم لەسەر بیروباوەڕی کوردایەتی و ئایینیم داوە:

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٩٦)ی سورەتی (یونس)، مرۆڤەکان نەک هەر موخەیەر نین، بەڵکو لە موسەیەریش خراپترن و بوونەتە گاڵتەجاڕی خوا و ئەو وەکو بەراز ڕەفتار و بەرخودیان لەگەڵ دەکات.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ ٩٦).
واتە: (کەسانێک کە خوادا غەزەبی لێگرتوون، باوەڕ ناهێنن).
دەبێ ئەوە چ خوایەک بێ، کە بەمشێوەیەو هەر لەخۆڕا غەزەب لە خەڵکەکە بگرێ و کەڕو کوێریان بکات لە ئاست دۆزینەوەی ڕێگەی ڕاست و هەر خۆی گومڕایان بکات و سەریان لێ بشێوێنێ، لەکاتێکا خوا بە بەزەیی، دڵفراوان، بەخشندە و لێبووردە ناوی دەرکردووە؟ بەگوێرەی ئەم ئایەتە، ئەوە خوایە، پێشەکی لە قورئاندا باسی ئەوەی کردووە، کە کەسانێک باوەڕ ناهێنن، چونکە خوا غەزەبی لێگرتوون، کە منیش یەکێکم لەم غەزەب لێگرتووانە!

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٥)ی سورەتی (الأنعام)، بۆمان دەردەکەوێ کە خوا چرای باوەڕی هەندێک کەسی پڤ تێکردووە و بەهیچ شێوەیەک تروسکاییەک باوەڕی لێ بەدی ناکرێت و تەنانەت گوێچکەکانیشی کەڕ کردوون بۆ ئەوەی گوێیان لە بانگەوازی بەناو هەقی قورئانەکەی محەمەد نەبێ.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَجَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ۚ وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوا بِهَا ۚ حَتَّىٰ إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ ٢٥).
واتە: (ئێمە پەردەمان بەسەر دڵیاندا کێشاوە تاوەکو تروسکایی باوەڕیان لێ هەڵنەیەت و گوێچکەکانی ئەوانمان کەڕ کردووە تا وشەی هەق نەبیستن).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٩٣)ی سورەتی (النحل)، مرۆڤەکان موسەیەرن، واتە وەکو مێگەل لەلایەن خواوە دەهاژورێن، نەک خۆیان ئاراستەی ژیان و باوەڕی خۆیان دیاری بکەن!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِن يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ٩٣).
واتە: (خۆ ئەگەر خوا بیویستایە دەیکردن بە یەک نەتەوە، بەڵام هەرکەسێ خوا بیەوێت گومرای دەکات و هەرکەسێ بیەوێ دەیخاتە سەر ڕاستەڕێ، بێگومان لێتان دەپرسن کە ئێوە چیتان کردووە).
ئەو پرسیارە نالۆژیکە چییە کە دەپرسێ: (ئێوە چیتان کردووە)؟ خوا کە منی موسەیەر کردبێ و مەخەیەری نەکردبم، با هەر خۆیشی وەڵام بداتەوە، کە من چیم کردووە! ئەمە وەکو ئەوەیە، کە تۆ لەنێو ئۆتۆمۆبیلێک لەتەک شوفێرەکە دانیشتبیت و دەست، قاچ و چاوەکانت بەسترابێ و شۆفێرەکە خۆی هەڵدێرێنی، کەچی تۆ بە تاوانبار دابنرێیت!

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (١١٨)ی سورەتی (هود)، بۆمان دەردەکەوێ کە خوا نەیویستووە هەموو مرۆڤەکان سەر بە یەک نەتەوە بن، باشە ئەگەر خوا لەتوانای دابایە هەموو مرۆڤەکان بکات بە یەک نەتەوە، هەر خۆیشی نەیدەتوانی بە تەبایی بیان گونجێنێ و بێکێشە بژین؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً ۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ ١١٨).
واتە: (خۆ ئەگەر خوا بیویستایە دەیکردن بە یەک نەتەوە، بەڵام بەردەوام هەر ناتەبا دەبوون).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (١٢٥)ی سورەتی (الأنعام)، دیسان مرۆڤەکان موسەیەرن، واتە خوا مرۆڤەکانی وەکو ڕەشەوڵاغ داوەتە پێش خۆیی و هەچەمان لێ دەکات! خوا کێی بوێ سنگی دەکاتەوەو ڕێگای ڕاستی پیشان دەدات و کێی نەوێ وازی لێدەهێنێ و گومڕای دەکات! کەواتە بۆ گلەیی لە من بکرێ، کە بەگوێرەی ئەو ئایەتە (گومڕا بوویمە)؟ ئێ باشە خۆ ئەوە خوایە سنگی منی نەکردۆتەوە بۆ ئیسلام و ویستوویەتی گومڕابم، کەواتە گلەیی لە خوا بکەن نەک لە خۆم! بۆ هەم دەبێ گلەییم لێبکرێ و هەمیش سەبارەت بە خۆشترین خۆشییەکانی ژیان کە خۆشەویستی، سۆز و دڵخۆشییە، سزا بدرێم و لێیان بێبەش بکرێم.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للاسلام، ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماء كذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون ١٢٥).
واتە: (هەرکەسێ خوا بیەوێت هیدایەتی بدات، ئەوە سینەی ئامادە دەکات بۆ ئیسلام، ئەو کەسەش خوا بیەوێت گومڕای بکات، ئەوە دڵی دەگوشێت و سنگی توند دەکات و هەناسەی سوار دەبێت، هەر وەک ئەوەی بەرەو ئاسمان بەرز بێتەوە، ئا بەو شێوەیە خوا گومڕایی و پیسی هاوەڵگەری لەسەر دڵی ئەوانە دادەنێت کە باوەڕ ناهێنن).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (١٣)ی سورەتی (السجدة)، مرۆڤەکان نەک هەر موخەیەر نین، بەڵکو لە موسەیەریش خراپترن و گاڵتەجاڕی خوان، ئەو بۆ سەیرانی خۆی وەکو مەیمون مامەڵەیان لەگەڵ دەکات و هەر دەبێ دۆزەخ بە مرۆڤەکان پڕ بکاتەوە.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَٰكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ١٣).
واتە: (بێگومان ئەگەر بمانوویستایە هەموو کەسێکمان هیدایەت دەکرد، بەڵام بڕیاری من ئەوەیە دۆزەخ هەر بە جنۆکە و مرۆڤی تێکڕا پڕ دەکەم).
دەبێ ئەوە چ خوایەک بێ، کە پێشتر بڕیاری خۆی دابێ سەبارەت بەوەی کە هەر دەبێ دۆزەخ بە مرۆڤەکان پڕ بکاتەوە؟ کەواتە خوا بەگوێرەی کردەوەی مرۆڤەکانیش پاداشتی مرۆڤەکان ناداتەوەو هەر بە ئارەزووی خۆی و بۆ خۆشی خۆی ڕەوانەی دۆزەخیان دەکات!

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٧)ی سورەتی (الرعد)، تەواوی مرۆڤەکان موسەیەرن و هیچ شتێکی بێ بایەخیش تەنانەت ئەگەر بەقەد دەرزییەکیش بێ بە ئارەزووی خۆیان نییە! هەمووی خوایە بڕیار لەسەر چاکەو خراپەی مرۆڤەکان دەدات، هەرکەسێکی بوێ بەرەو چاکەی دەبات و هەرکەسێکی نەوێ سەری لێدەشێوێنێ و وای لێدەکات خراپە بکات! کەواتە چاکە و خراپە بەدەست مرۆڤەکان نییە و خوا بەهۆی مرۆڤەکانەوە ئەنجامیان دەدات! خۆ ئەگەر ئەو بەئارەزووی خۆی منی گومڕا کردبێ، دەبێ چ دەسەڵاتێکی خوام هەبێ و بۆ لەسەر گومڕابوونم کە گوایە خوا گومڕای کردووم، لەسەر زەوی بەدەستی ئەو کەسانەی کە زۆر خۆشم ویستوون و بە بەشێک لە خۆمم زانیون سزا بدرێم و لە ڕۆژی زیندووبەنەوەش دوای مردنم ئەمجارەیان بەدەستی خواکەیان سزا بدرێمەوەو فڕێ بدرێمە نێو گەرمترین و درێژترین ئاگری دۆزەخ؟ بۆ دەبێ بۆ یەک هەڵە یان تاوان دووجار سزا بدرێم، سزای یەکەمم مەدەن و با دوای مردنم سزا بدرێم، کە بەدڵنیایی بەرگەی ئەو سزایە دەگرم، بەڵام بەهیچ شێوەیەک بەرگەی سزای (شاژن) ناگرم، کە ئاگرێکی سەختترە لە ئاگری دۆزەخ و بەتەواوی سووتاندوومی؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ ۗ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ ٢٧).
واتە: (ئەوانەی بێباوەڕن، دەبێژن، بۆچی بەڵگەیەکی لە خواوە بۆ نەهاتووە، بڵێ خوا هەرکەسێکی خۆی ئارەزوو بکا گومڕای دەکاو هەرکەسێکیش بەرەو ئەو بگەڕێتەوە ڕاستەڕێی دەکا).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٣٩)ی سورەتی (الرعد)، خوا بەئارەزووی خۆی هەندێک شتی کەسانێک لە (لەوحی مەحفوز) دەسڕێتەوە، یان بۆی دەنووسێ و زیادی دەکات! باشە ئەی کوا دادپەروەری، بەزەیی، بەویژدانی، دانایی و ژیری خوا، کە ئەو بە ئارەزووی خۆی شت بسڕێتەوەو شتی دیکەی لە جێگە بنووسێ؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ ۖ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ ٣٩).
واتە: (خوا بە ویستی خۆی شت دەکوژێنێتەوە و لە جێی دادەنێ و دایکی هەموو کتێبانیش لای ئەوە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٧٩)ی سورەتی (النساء)، مرۆڤەکان نەک تەنیا موسەیەرن، بەڵکو هەر چاکەیەک بکەن ئەوە خۆیان نین کە چاکەکان دەکەن، بەڵکو ئەوە خوایە چاکەکان دەکات، بەڵام مرۆڤەکان هەر خراپەیەک بکەن ئەوە خۆیانن ئەنجامی دەدەن و خواش لە چاکەکردن گەرەنتی داوەتە خۆی کە چاکەکانی مرۆڤ هی ئەون و گەرەنتیشی بۆ خراپەکردن داوەتە مرۆڤەکان کە خۆیانن هەر خراپەیەک بکەن! ئەوە ڕێک وەکو ئەو عەربەیە کە لەگەڵ کوردێک دەچنە ڕاو و ئاسکێک و کەروێشکێک دەگرن و لەکاتی دابەشکردندا عارەبەکە بە کوردەکە دەڵێ: (چ دەڵێی ئاسکەکە بۆ من و کەروێشکەکە بۆ تۆ، یان کەوێشکەکە بۆ تۆ و ئاسکەکە بۆ من)؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (مَّا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَمَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ ۚ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا ٧٩).
واتە: (تووشی هەرچی چاکەیەک ببی لە خواوەیە، تووشی هەرچی خراپەیەکیش ببی لە خۆتەوەیە، تۆمان ناردووە بۆ سەر خەڵکی بە پێغەمبەرایەتی، ئەوەندەش بەسە کە خوا ئاگادارتە).

بەگوێرەی ئایەتەکانی ژمارە (٦-٧)ی سورەتی (البقرة)، خوا بە محەمەدی بەناو پێغەمبەری خۆی دەڵێ: (ئەوانەی بێباوەڕن ئاگاداریان بکەیتەوە یان نا هەر وەکو یەکە و باوەڕ ناهێنن)، ئێ ئەگەر ئەو پێشتر مۆری خۆی بەسەر دڵ و گوێچکەیاندا نابێ و پەردەی بەسەر چاوەکانیاندا هێنابێ، چۆن باوەڕ دەهێنن؟ ئەی کەواتە محەمەدی بۆچی ناردووە کە نەتوانێ باوەڕ بە بەشێک لە مرۆڤەکان بهێنێ؟
لێرەدا ئایەتی ژمارە (٦)، ڕێک پێچەوانەی ئەم ئایەتانەی سەرەوەیە کە لە هەموویاندا باسی ئەوە دەکرێ کە خوا خۆی بڕیاردەرە و شتەکانی بەزۆر بەسەردا سەپاندوون و بەئارەزووی خۆی کەسانێکی گومڕا کردووەو کەسانێکی تریش ڕێگای ڕاستی پیشان داون، کەچی لەم ئایەتەدا خوا باسی ئەوە دەکات کە هەوڵدان لەگەڵ بێباوەڕان کارێکی بێسوودە و ئەوان هەرگیز باوەڕ ناهێنن! بەڕاستی لەم کارەی خوا دانا، بەتوانا، زانا، بەدەسەڵات، دادپەروەر، بەزەیی و بەسۆزە تێناگەم؟ ئەی خوا بەگوێرەی ئەم هەموو ئایەتە ناڵێت: (ئەگەر بمویستایە واو وام دەکرد)، ئەی بۆ نایەوێت کارێکی وابکات کە نە مرۆڤەکان تووشی ئەم هەموو هەڵە، سەر لێشێوان و تاوانە بکات و نە خۆیشی تووشی دەردەسەری لێکۆڵینەوەو سزادان بکات لەگەڵ مرۆڤەکان؟
ئەم دوو ئایەتە دەڵێن: (إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ٦، خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ٧).
واتە: (بەڕاستی ئەوانەی کە بێباوەڕ بوون ئاگاداریان بکەیت یان نەکەیت وەکو یەکە بۆیان، باوەڕ ناهێنن. خوا مۆری ناوە بەسەر دڵ و گوێیانداو پەردەی بەسەر چاویاندا هێناوە، هەر بۆیە سزایەکی سەخت چاوەڕێیانە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٢)ی سورەتی (الحدید)، مرۆڤەکان نەک بەتەنیا موسەیەرن بەڵکو هەر تاوانێک بەدەستی مرۆڤەکان ئەنجام دەدرێ، هیچ تاوانێکی ئەوانی تێدا نییە، چونکە خودا پێشتر لای خۆی لە لەوحی مەحفوز هەمووی دیاری کردووە کە چی دەکەن و چی ناکەن! بەگوێرەی ئەم ئایەتە، خودا دەرهێنەرێکی بێویژدان و مرۆڤەکانیش ئەکتەرن و بەگوێرەی ئەو دەقەی کە خوا بۆی دیاری کردوون نمایشی خۆیان لەسەر شانۆ (زەوی) پیشان دەدەن!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِّن قَبْلِ أَن نَّبْرَأَهَا ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ ٢٢).
واتە: (هەر بەڵایەک ڕوودەدا لە زەویدا یان بەسر خۆتان دێ، کە لە لەوحی مەحفوز تۆمارمان نەکردبێت پێش ئەوەی ڕووداوەکە بەسەرتان دا بێت، ئەو کارەش بۆ خوا زۆر ئاسانە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٣٩)ی سورەتی (الأنعام)، مرۆڤەکان موسەیەرن و هیچ دەسەڵاتێکیان بۆ بڕیاردان لەسەر هەڵبژاردەو چارەنووسی خۆیاندا نییە، چونکە تەنیا خوایە هەرکەسێکی بوێ ڕاستەڕێی دەکات و دواتر ڕەوانەی بەهەشتەکەی محەمەد و خۆی دەکات، هەرکەسێکیشی نەوێ گومڕای دەکات و فڕێی دەداتە نێو ئاگرە هەمیشەییەکەی دۆزەخ!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ ۗ مَن يَشَإِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَن يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ٣٩).
واتە: (ئەوانەی کە ئایەتەکانی ئێمەیان بە درۆزانی، کەڕو ڵاڵن و لەناو تاریکیدان، بێگومان ئەوەی خوا بیەوێت گومڕای دەکات و ئەوەش کە بیەوێت دەیخاتە سەر ڕێبازی ڕاست و ڕەوان).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٥٦)ی سورەتی (القصص)، مرۆڤەکان موسەیەرن و هیچ دەسەڵاتێکیان بۆ بڕیاردان لەسەر هەڵبژاردەو چارەنووسی خۆیاندا نییە، نەک ئەوان محەمەد-یش ناتوانێ ڕێگای ڕاست پیشانی هیچ کەسێک بدات کە خۆشی دەوێ، بەڵکو هەموو دەسەڵاتێک بەدەست خودا خۆیەتی! کەواتە ناردنی محەمەد وەکو پەیامبەرێکی خوا بێسوودە و ناردن و نەناردنی وەکو یەکە!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِين ٥٦).
واتە: (تۆ ناتوانیت ئیمان و باوەڕ ببەخشیت بەو کەسەی خۆشتدەوێت، بەڵکو خوا هەرکەسێکی بوێت دەیخاتە سەر ڕێگەی ڕاست و ئیمانی پێدەبەخشێت، خوایش ئاگادارە بەوانەی کە ڕێبازی ).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٧٢)ی سورەتی (البقرة)، هەم دیسان مرۆڤەکان موسەیەرن و هیچ دەسەڵاتێک لەدەست خۆیاندا نییە بۆ بڕیاردان لەسەر هەڵبژاردەو چارەنووسیاندا! خودا لێرەدا دووبارە محەمەد ئاگادار دەکاتەوە کە سەبارەت بە ڕاستەڕێ کردنی مرۆڤەکان هەموو دەسەڵاتێک لای خۆیەتی و محەمەد بۆی نییە دەست تێکەڵ بکات لە کارەکانی ئەودا.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (لَّيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ ۗ وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنفُسِكُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ۚ وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ ٢٧٢).
واتە: (هیدایەتکردنی ئەو خەڵکە لەسەر تۆ نییە، بەڵام خوا هیدایەتی ئەو کەسە دەدات کە دەیەوێ، هەر خێرێکیش بکەن، ئەوە قازانجەکەی بۆ خۆتانە، ئێوە هیچ شتێک نابەخشن مەگەر بۆ ڕەزامەندی خوا نەبێت و هەر خێرێکیش بکەن پاداشتەکەیتان دەست دەکەوێتەوە، ئەوسا ئێوە هەرگیز ستەمتان لێناکرێت).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٩٩-١٠٠)ی سورەتی (یونس)، مرۆڤەکان موسەیەرن و هەموو کارێک بەدەستی خوا خۆیەتی و تەنانەت محەمەد ناتوانێ باوەڕ بەهیچ کەسێک بهێنێ، ئەگەر خوا خۆی ڕەزامەندی لەسەر نەبێ! ئەی باشە محەمەدی بۆ نارد، ئەوە ئەگەر ئەو ناردبێتی؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَن فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا ۚ أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ ٩٩، وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ ١٠٠).
واتە: (ئەگەر خودای تۆ بیویستایە، هەموو دانیشتوانی سەر زەوی باوەڕیان دەهێنا، ئایە تۆ دەتەوێ زۆر لە خەڵکی بکەی بۆ ئەوەی بڕواداربن؟ هیچ کەسێک بەبێ ڕەزامەندی خوا بڕوا ناهێنێت، خوا پیسی بۆ ئەو کەسانە بڕیارداوە کە ژیر نابن).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٨)ی سورەتی (فاطر)، مرۆڤەکان موسەیەرن و دیسان خودا ئاگاداری محەمەد دەکاتەوە کە ئەو دەست نەخاتە نێو کاروباری ئەوەوە، چونکە ئەو هەر خۆیەتی خاوەنی دەسەڵات و بڕیاڕەکان!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (أَفَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۖ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ ٨).
واتە: (ئایە ئەو کەسەی کە کردەوە ناشرینەکانی بۆ ڕازێنراوەتەوە و بە چاک دەیبینێت؟ بەڕاستی خوا بیەوێت هەرکەسێ گومڕا بکات دەیکات، هەرکەسێکیش هیدایەت بدات دەیدات، نەکا تۆ بە خەمی ئەوانەوە تیادا بچی، خوا دەزانێ ئەوان چ کارێک دەکەن).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٣)ی سورەتی (الزمر)، مرۆڤەکان موسەیەرن و تەنیا خودایە هەندێک لە مرۆڤەکان هەڵدەبژێرێ بۆ ئەوەی ڕاستەڕێیان پیشان بدات و دواتر بۆ بەهەشت، ئەوانەی دیکەش گومڕا دەکات و دواتریش ڕەوانەی دۆزەخیان دەکات! خۆم کەسێکم لەوانەی کە ئەو گومڕای کردووم و دواتریش بۆ ئاگری دۆزەخ. کەواتە ئەوە بڕیاری خوداکەتانە بۆ دەبێ گلەیی لە من بکرێ لەسەر ئەوەی کە بێباوەڕم؟ ئەی کە خوا پێشەکی سزای بێباوەڕی بۆ دیاری کردووم کە سووتانە لە ئاگری دۆزەخ، باشە (شاژن) بۆ تۆش بۆ جاری دووەم بە ئاگری خۆشەویستی خۆت بەشێوەیەکی بێویژدان و بێبەزەییانە دەمسووتێنی، کە سووتانم بە ئاگری ئەوینت لە سووتانم بە ئاگری دۆزەخی خوا بە سەختتر، قورستر، بەئازار و بەژانتر دەزانم، لەکاتێکا کە هەموو ئاواتێکم ئەوپەڕی شادی، دڵخۆشی، خۆشگوزاران کردن و حەسانەوەی تۆیە.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ ٢٣).
واتە: (خوا باشترین فەرمایشتی ناردۆتە خوارەوە، پەرتووکێ کە بابەتەکانی لەیەک دەچن، هەندێک باسیشی بەشێوازی جیاواز تیادا دووبارە بۆتەوە، کە تەزوو دەهێنێت بە گیان و پێستی ئەوکەسانەدا کە ترسی خوایان لە دڵ دایە، پاشان پێست و دڵیان بۆ یادی خوا نەرم دەبێت، ئا ئەوە هیدایەتی خوایە، کە هەرکێی پێخۆشبێ، بەرەو هیدایەتی دەبا، هەر کەسیش کە خوا گومڕای بکا، کەسی دیکە هیدایەتی ناکات).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٨٨)ی سورەتی (الأنعام)، مرۆڤەکان موسەیەرن و هیچ شتێک لەدەستی خۆیاندا نییە و هەر خوایە مرۆڤەکانی کردۆتە دوو بەرەی دژ بەیەک و بەشێکیان کە خۆی ویستی لەسەرە ڕاستەڕێی کردوون و بەهەشتیان پێ دەبەخشێ و بەشەکەی تریش گومڕای کردوون و لە ئاگری دۆزەخ دەیانسووتێنێ! ئێ من چارم چییە و چی بکەم، کە خوداکەتان مەیلی لەسەر نەبێ و بەبێ ئارەزووی خۆم منی خستبێتە بەشی دووەم و سەری لێ شێواندبم و دواتریش بۆ تەپانی بنی دۆزەخ و ئاگرە لەش پڕوکێنەکە فڕێم بدات؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۚ وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ٨٨).
واتە: (ئەو هیدایەت کردنە لەلای خوایە، کە هیدایەتی هەرکەسێ لە بەندەکانی خۆی پێ دەدات کە مەیلی لێ بێ، خۆ ئەگەر هاوبەش بۆ خوا پەیدا بکەن، کردەوەکانیان هەمووی بەفیڕۆ دەچێ).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (١٧٨)ی سورەتی (الأعراف)، مرۆڤەکان موسەیەرن و تەنیا خوایە هەموو شتێکی بە بڕیارێکی تاکڕەوانەی خۆی داوەو دەبێ ئەو دۆزەخەی کە خۆی دروستی کردووە پڕی بکاتەوە بە مرۆڤەکان و لەوێ مرۆڤی سووتاو، سورەوەکراو، لە شیش دراو و برژاو ببینرێ! دیارە خودا خۆی زۆر ماندوو بووە بە دروستکردنی دۆزەخ، خۆ ناکرێ دوای ئەم هەموو ماندووبوونەش بەکاری نەهێنێ و کەسی فڕێ نەداتە ناو؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (مَن يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي ۖ وَمَن يُضْلِلْ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ١٧٨).
واتە: (ئەوەی خوا هیدایەتی بدات ئەوە ڕێگەی ڕاست دەگرێتە بەر، هەر کەسێکیش گومڕا بکات، ئەوە هەر ئەوانن کە زیان پێگەییشتوون).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٤)ی سورەتی (إبراهیم)، سەرجەم مرۆڤەکان موسەیەرن، لە هەمان کاتیشدا خودا بەگوێرەی قورئان باسی ئەوە دەکات کە بۆ هەر نەتەوەیەک پێغەمبەرێکی بە زمانی خۆیان ناردووە! بەڵام بەگوێرەی ئەو ئایەتە و سورەتە بێت، محەمەد کە عەرەبە و بۆ ئەوە نێردراوە تا ئایینی ئیسلام بڵاوبکاتەوە لەنێو عەرەبدا، کەواتە ئیسلام و محەمەد هیچ پەیوەندییەکیان بە کوردەوە نییە!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ۖ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ٤).
واتە: (هیچ پێغەمبەرێکمان نەنارد مەگەر بە زمانی گەلەکەی خۆی، تا هەموو شتێکیان بۆ ڕوون بکاتەوە، خوا هەرکەسێکی ویستبێ گومڕای دەکا و کێشی بوێ هیدایەت (ڕاستەڕێی) دەکاو هەر خۆی خاوەن دەسەڵات و دانایە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٩)ی سورەتی (النحل)، سەرەتا مرۆڤەکان موسەیەرن و موخەیەر نین، دواتریش خوا بە هیچ شێوەیەک نەیویستووە هیدایەتی مرۆڤەکان بدات، یان ڕێگەی ڕاستیان پیشان بدات، بەڵکو هەر بۆ خۆشی خۆی وای کردووە کەسانێکی زۆر گومڕاو سەر لێ شێواو بن و دواتریش ئاگری دۆزەخ بە جەستەی ئەو کەسانە گەشترو گەرمتر بکات.
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَائِرٌ ۚ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ ٩).
واتە: (خوا هەر ئەوەندەی لە سەرە ڕێگەی ڕاستتان نیشان بدات. ڕێگای چەوتیش هەیە، ئەگەر خوا بیویستبا، هەر هەمووتانی هیدایەت دەدا بەگشتیی).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٤٦)ی سورەتی (النور)، مرۆڤەکان موسەیەرن و هەرگیز موخەیەر نین، خوا چۆنی بوێت ئاوا بەشێوەی کەر و ڕەشەوڵاغ لێمان دەخوڕێ! ئەوە جارێک و دووان و دەیان نییە، کە لە قورئاندا نووسراوە، کە خوا ویستی لەسەر هەرکەسێ بێ هیدایەتی دەدات و ڕاستەڕێی دەکات و ویستی لەسەر هەرکەسێکیش نەبێ گومڕاو سەر لێ شێواوی دەکات و فیلمی دەسووتێنێ! کەواتە بۆ گلەیی لە مرۆڤەکان دەکەن کە باوەڕ بە خودا ناهێنن، بۆ گلەیی لە خودا ناکەن کە بۆ بەمشێوەیە سەری لە مرۆڤی وەکو من تێکداوەو ڕێگەی لێ گۆڕێوە؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (لَّقَدْ أَنزَلْنَا آيَاتٍ مُّبَيِّنَاتٍ ۚ وَاللَّهُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ٤٦).
واتە: (چەندان بەڵگەی ڕوونمان دابەزاند، خوا ئەو کەسە ڕاستەڕێ دەکات کە ویستی لە سەرە بۆ ڕێبازی ڕاست).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٨٤)ی سورەتی (البقرة)، بۆمان دەردەکەوێ کە مرۆڤەکان نەک تەنیا موسەیەرن بەڵکو هەر هیچ دەسەڵاتێکیان نییە و هەموو شتێک لەلایەن خواوە بەسەریاندا سەپێندراوەو ئەوان تەنیا بڕیارەکانی خوا جێبەجێ دەکەن، ئەوەی خوا فەرمانی پێدابێ چاکە بکات، چاکە دەکات و ئەوەش کە فەرمانی پێدابێ خراپە بکات، یان باوەڕی بە قورئان و خوا نەبێ ئەوە بەگوێرەی فەرمانەکەی خوا ڕەفتاری کردووە! مادام خۆیشم دەبێ یەکێک بم لەوانەی کە بە فەرمانی خوا باوەڕم بە خۆیی و ئیسلام نەهێناوە، کەواتە دەبوایە (شاژن) و کەسانی دیکەش گلەییان لە خوا بکردایە، کە بۆ منی بەمشێوەیە دروست و سەرگەردان کردووە!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (لِّلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِن تُبْدُوا مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ٢٨٤).
واتە: (هەرچی لە ئاسمان و لە زەویدا هەیە خوا خاوەنیانە، ئەگەر ئەوەی لە دڵ و دەرونتاندا جێگیر بووە، دەری بخەن، یان بیشارنەوە خوا دەربارەی لێتان دەپرسێتەوە، ئەوسا لە هەرکەس بیەوێت خۆش دەبێت و هەرکەس بیەوێت سزای دەدات و خوایش دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێکدا هەیە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (١١)ی سورەتی (التغابن)، دەردەکەوێ مرۆڤەکان موسەیەرن و هەر شتێک کە تووشیان دێ لە دەرەوەی دەسەڵاتی خۆیانە و ئەوە خوایە کە تووشی ئەو هەموو بەڵا، گرفت و کێشانەیان دەکات! هەر بۆیە ڕاشکاوانە دەڵێم، ئەو بەڵایانەی کە بەسەر هەرکەسێک یان مرۆڤەکان دادێت، ئەوە بە فەرمانی خوایە و کەس تێیدا بەرپرس نییە جگە لە خوا خۆی! ئەوەی کەسێک دەکوژێ، ئەوەی دەستدرێژی دەکاتە سەر کیژۆڵەیەکی شەش حەوت ساڵان و دەیکوژێ، ئەوەی دزی دەکات، ئەوەی چەند کەسێک یان بنەماڵەیەک بەشەڕ دەهێنێ، ئەوەی قوتی خەڵک داگیر دەکات، دەبێ هەموویان بێتاوان بن مادام خوا پێیکردوون! باشە ئەی بۆ هەرکاتێ کەسانێک بەگوێرەی ئەو تاوانانەی کە لە سەرەوەدا باسم کردوون، دەگیرێن، دەڵێن (شەیتان پێی کردووم)، باشە بۆ ناڵێن (خوا پێی کردووم)، مادام هەموو بەڵایەک بە فەرمانی خوا بەسەر مرۆڤەکان دادێ؟ هیوادارم هیچ کەسێک پاساوی ئەوە نەهێنێتەوە کە هەر بەڵایەک هۆکارێکی هەیە و مرۆڤەکان خۆیان هۆکارن، چونکە بەدڵنیایی و بەگوێرەی ئەم ئایەتەو چەندان ئایەتی دیکەش خوا بەڵاکانی ناردووە بۆ مرۆڤەکان و هەر خۆیشی هۆکارەکانیان بۆ دروست دەکات.

ئەم ئایەتە دەڵێ: (مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ وَمَن يُؤْمِن بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ ۚ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ١١).
واتە: (کەس هیچ بەڵایەکی بەسەر نایە، مەگەر خوا فەرمان بدا، ئەوەی باوەڕی بە خوا هەبێ، خوا دڵی ڕاستەڕێی دەکات و خواش بە هەموو شتێک دەزانێ).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٥١)ی سورەتی (التوبة)، بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە گشت بەڵایەک لەلایەن خواوە بۆ مرۆڤەکان دەنێردرێت و مرۆڤ توانای ئەوەی نییە بەڵاکان لەخۆی دووربخاتەوە. خوا بە مرۆڤەکان دەڵێ: (سەرەڕای ئەوەی کە هەموو بەڵایەک خۆم بۆتانی دەنێرم و هۆکارەکەشی هەر خۆمم، کەچی دەبێ سوپاس گوزاریش بن، کە ئەو هەموو بەڵایەتان بەسەر دێنم!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (قُل لَّن يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا ۚ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ٥١).
واتە: (بڵێ: ئەوەی خوا بۆی نەنووسیوین توشمان نایەت، هەر ئەو سەروەرمانە و پێویستە بڕواداران هەر پشت بە خوا ببەستن).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٣٨)ی سورەتی (المدثر)، مرۆڤەکان موخەیەر نەبووینە و موسەیەرن، بۆیە هیچ شتێک بەخواستی خۆیان ناکەن و بەپێچەوانەوە پێیان دەکرێت، پێکردنەکەش لە دەرەوەی سنووری دەسەڵاتی خۆیانە، چونکە خوایە شتە خراپەکان و تاوانەکانیان پێدەکات!
خوا، باسی دەستکەوت دەکات، دەستکەوتی چی؟ ئەو کە تووشی سەدان بەڵاو کێشەم بکات، خۆی بڕیار لەسەر ژیان و چارەنووسم بدات، دەستکەوت کەی لەدەستی خۆم دایە؟ تۆ خۆت کێت بوێ گومڕای بکەیت و کێی دیکەشت بوێ ڕاستەڕێی بکەی، کە من لە گومڕاکان بم، بۆ دەبێ سزام بدەی؟ ئەی خۆت گومڕات نەکردووم بەبێ ئارەزووی خۆم؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ٣٨).
واتە: (دەستکەوتی هەموو شتێک لە دەستی خۆت دایە).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٣)ی سورەتی (المائدة)، کە یەکێکە لەدوا ئایەتەکانی سورەتی مائیدە و قورئان و لێرەدا گوایە قورئان تەواو بووە! باشە ئەگەر ئەمە دوا ئایەتی نێردراوی خوا بێ کە لەم سورەتەدا هاتووە، بۆ دەبێ پشت بە فەرموودە (أحادیث)ی محەمەدی بەناو پێغەمبەری خودا ببەسترێ بۆ تەواوکردنی شەریعەی خودا؟ ئەی ئەوە نیە خودا لەم ئایەدا باسی ئەوە دەکات، کە ئایینی ئیسلامی بەتەواوی تەواو کردووەو کۆتایی بە ناردنە خوارەوەی ئایەت و سورەتەکانی قورئان هێناوە؟ ئاخر پشتبەستن بە فەرموودەکانی محەمەد و کارکردن پێیان، مانای ئەوە دەگەیەنێ کە قورئان ناتەواوە، ئەگینا بۆ پەنا بۆ وتەکانی محەمەد دەبردرێ؟
ئەم ئایەتە دەڵێ: (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا ٣).
واتە: (ئەمڕۆ ئایین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاندو نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواوکردن و قایلم بەوەی کە ئیسلام ببێتە ئایینتان).

بەگوێرەی ئایەتی ژمارە (٢٤)ی سورەتی (النساء)، ڕێگە بە هاوسەرگیری سیغە (المتعة) دراوە و لە سەردەمی محەمەدی بەناو پێغەمبەر و ئەبوبەکری سدیق پیادە کراوەو ڕێگەی پێدراوە، بەڵام دواتر عومەری کوڕی خەتاب بە بڕیاری تاکڕەوانەی خۆی قەدەغەی کردووە! باشە بۆ تا محەمەد لە ژیاندا مابوو قەدەغەی نەدەکرد؟ باشە بۆ بەشێکی موسڵمانەکان کە شیعەن تا ئێستاکەش باوەڕیان بەم هاوسەرگیرێتییە هەیە؟ باشە بۆ حزبە ئیسلامییە تیرۆریستە سوننەکانی وەکو (القاعدة، داعش، جند الإسلام، بۆکۆ حرام، جماعة النقشبندیین و چەندانی دیکە) تا ئێستاکە باوەڕیان بە هاوسەرگیری موتعە (زواج المتعة) هەیە و ناوەکەیان گۆڕیوە بۆ جیهادی نیکاح؟ باشە بۆ ئەم ئایەتە لە قورئان لانەدراوە و وەکو خۆی ماوەتەوە؟ هەر سورەت و ئایەتێک لە قورئاندا مابێتەوە، بەدڵنیایی و بەگوێرەی بەرژەوەندییە هەنوکەییەکان کاری پێدەکرێ! لە ئێستادا بەشێک باوەڕی پێی هەیە و پیادەی دەکات، هەرکاتێکیش دەسەڵات بگرنە دەست ئەوکاتە تەواوی موسڵمانەکان کاری پێدەکەن! بەگوێرەی ئایەتی (٢٤)ی سورەتی (النساء)، هاوسەرگیری چێژوەرگرتن (زواج المتعة)، بۆ ماوەی ڕۆژێک، هەفتەیەک، مانگێک یان چەند ساڵێک ڕێگە پێدراوەو تەنانەت پیاو بۆی هەیە و دەتوانێ ئەو کرێیەی کە لەگەڵ ژنە سیغەکراوەکە لەسەری ڕێک کەوتوون، دواتر لێی پەشیمان بێتەوەو کەمتری بداتێ، چونکە ئەوە هەر خوا خۆیەتی لەم قورئانەی گوایە بۆ محەمەدی کوڕی عەبدوڵڵای ناردووە، دەڵێ: (هیچ گوناهیش نییە لەسەرتان لە کەمکردنەوەی ئەو کرێیەی بۆ هاوسەرگیری چێژوەرگرتن (زواج متعة) لە ژنان، لەگەڵ هەر ژنێک لەسەری ڕێککەوتبوون لەدوای دیاریکردنی)!
لەگەڵ (شاژن)دا زۆر گفتوگۆمان لەسەر ئەم ئایەتە دەکرد، کە ئەو هەردەم دژی بوو، ڕێگەی ئەوەشی نەدەدا بۆچوونی خۆمی بۆ ڕوون بکەمەوە. خۆم کە باوەڕم بە قورئان و هیچ ئایینێکی دیکە نییە، ئەگەر باوەڕم بە قورئان هەبوایە، باوەڕی تەواوم بە سەرجەم ئایەت و سورەتەکان دەبوو و دەبوومە داعش، چونکە داعش بە ئیسلامی تەواو دەزانم، کە ڕێک سەرجەم ئایەت و سورەتەکانی قورئان بەبێ هاوێرکردن و جیاکردنەوە پیادە دەکەن!
ئەم ئایەتە دەڵێ: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۖ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاءَ ذَٰلِكُمْ أَن تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُم مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ ۚ فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِيضَةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا ٢٤).
واتە: (حەرامە لێتان ئەو ژنانەی کە مێردیان هەیە جگە لە کەنیزەکتان، کە خوا بڕیاری داوە لە سەرتان، جگە لەوانەی کە باسکران، حەڵاڵە بۆتان بەهۆی ماڵ و دارایتانەوە هاوسەر بگرن تا پاکداوێن بن و لە سنووری ڕەوشتی بەرز دەرنەچن، جا لەگەڵ هەر ژنێکدا چێژتان لێ بینین (فما إستمتعتم بە) ئەوە فەرزە کە کرێکەیان بدەنێ و هیچ گوناهیش نییە لەسەرتان لە کەمکردنەوەی ئەو کرێیەی لەسەری ڕێککەوتبوون لەدوای دیاریکردنی، بەڕاستی خوا هەمیشە زاناو دانایە).

دەرســــــــــیم
یەکشەممە (٢٠١٦/١٠/١٦)
دانمــــــــارک




ستانداری جیهانی شیعرو زیکری قه‌وزه‌کان … بابی ئاکرێ

به‌ گشتی پێشه‌وا کاکه‌یی خۆی پێناساندووین له‌ ڕێگای ستایڵ و بابه‌ت و بیرکردنه‌وه‌و خه‌ونه‌کانی خۆیه‌وه‌؛ به‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی شیعرگه‌لێکی زۆری نێو زۆربه‌ی بڵاوکراوه‌کان، ئیدی په‌یوه‌ندی خوێنه‌ر و دانه‌ریش هه‌ر له‌م ڕێیه‌وه‌ ده‌بێت و چ پێویست به‌ ناسینی شه‌خسی ناکات بۆ خوێندنه‌وه‌ی شیعر، یان تێکه‌ڵکردنی ژیانی تایبه‌تی و ناسینی تاکه‌که‌سی بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌کان، له‌به‌رئه‌مه‌یه‌ هه‌میشه‌ ده‌بێت فاکته‌ره‌ نامه‌وزوعیه‌کان بخرێنه‌ ده‌ره‌وه‌ی خوێندنه‌وه‌و لێکدانه‌وه‌ی شیعر، نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی پاشکۆیه‌کی ئه‌ده‌بی و هونه‌ری ده‌یکات! تا بابه‌تی خۆیان و هاوه‌ڵه‌کانیان وه‌ستا بێت بابه‌تی که‌سانی تر دانابه‌زێن، یان ته‌نانه‌ت لێکۆڵینه‌وه‌ی داواکراو له‌سه‌ر شیعری ساده‌ی که‌م به‌هره‌ بڵاوده‌که‌نه‌وه‌ ته‌نیا چونکه‌ شاعیره‌که‌ی لێیانه‌وه‌ نزیکه‌، ته‌نانه‌ت گه‌ر بشگاته‌ 6 به‌ش و 3 به‌ش.
له‌ حاڵی پێشه‌وا کاکه‌ییدا شته‌کان جیاوازترن، به‌ گشتی گه‌ر شیعره‌کانی پێشه‌وا کاکه‌یی بخوێنینه‌وه‌ ده‌بیین شتگه‌لێکی زۆری ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر ره‌وتی گشتی نووسینی شیعری ئه‌مڕۆ، که‌ دوو ده‌ردی کوشنده‌ی (راسته‌وخۆیی) و (زمان ساده‌) مۆرکداریان ده‌کات، هه‌ر له‌ شیعره‌کانی:
– شیعری منداڵه‌کان (ماڵێك له‌ ئاسمان)و (ماڵپه‌ڕی قه‌ڵادزێ)
– شیعری سێ کورته‌ شیعر/ تاوڵه‌ (ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی بۆکان)
– شیعری ئه‌نفال نه‌کرام (ماڵپه‌ڕی قه‌ڵادزێ)
بۆ نموونه‌ تیایدا ده‌ڵێت:
من چلۆن نه‌گریم بۆ منداڵیم
– – شیعری (منی هیچ) ده‌نگه‌کان
به‌ نموونه‌ تێیدا ده‌ڵێت:
بۆ بينينى شته‌ هیچه‌كان..
منى هیچ..
لێره‌كانێ..
منێكم هيچ،
له‌ توێکڵى توورى فساو… تاد
به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌م شیعره‌ی ده‌مانه‌وێت له‌سه‌ری بدوێین ( زیکری قه‌وزه) ی جیاکردووه‌ته‌وه‌و له‌ شیعره‌کانی تری و وامان لێده‌کات به‌ چاوێکی جیاوازه‌وه‌ ته‌ماشای بکه‌ین ئه‌و ستانداره‌ جیهانییه‌یه‌ تێیدا شاعیر به‌ ئه‌زموون و قه‌ناعه‌تی خۆی پێی گه‌یشتووه‌و ویستویه‌تی خۆی له‌ (باو)ی بێتاقه‌تکه‌ر رزگار بکات، که‌ ده‌توانین هه‌ندێك له‌ دره‌وشانه‌وه‌کان له‌م خاڵانه‌دا چڕ بکه‌ینه‌وه‌:
1- دوورکه‌وتنه‌وه‌ی شاعیر له‌ به‌کارهێنانی خودو موعاناته‌کانی وه‌کو پاڵه‌وانی ناو شیعره‌که‌، ته‌نانه‌ت راناو و ئاوه‌ڵناوی (من ) و (م) له‌و شیعره‌دا نابینرێت، ئه‌مه‌ش مه‌وزوعییه‌ت و به‌ جیهانیبوون و شاعیربوونی شاعیر ده‌رده‌خات، به‌وه‌ی زمانی راسته‌قینه‌ی شیعری که‌شفکردووه‌، له‌ ڕێگای زمانی شته‌کانه‌وه‌و لێسه‌ندنه‌وه‌ی سیفه‌ته‌کانی مرۆڤ و به‌خشینی به‌ شته‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌رکه‌وتوو، سروشتیش له‌م باره‌دا که‌ره‌سه‌و کانێکی به‌ به‌هاو ده‌وڵه‌مه‌نده‌ بۆ شاعیر.
2- به‌ جیهانیبوون له‌ ناوه‌ڕۆکی شیعره‌که‌دا ده‌ینرێت، به‌وه‌ی خاڵه‌ هاوبه‌شه‌کانی هه‌ندێك له‌ کێشه‌و ململانێکانی هه‌موو مرۆڤایه‌تی تێدا چڕ کراوه‌ته‌وه، بێ ئه‌وه‌ی گرێدراو بێت به‌ پارچه‌ زه‌وییه‌ك یان زمانێك یان ره‌گه‌زێکی دیاریکراو، هه‌روه‌ها به‌ زمانێکی ناراسته‌وخۆ مانایان له‌ خۆ کردووه‌، واته‌ دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ 2 ده‌رده‌ کوشنده‌که‌ی شیعر به‌ روونی هه‌ستی پێده‌کرێت: به‌کارنه‌هێنانی( راسته‌وخۆیی) و (زمانی ساده‌).
3- تازه‌گه‌ریی له‌ دارشتن و دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی تر بۆ هه‌ڵقوڵینی به‌هره‌ی شیعر، وه‌ك کارکردن له‌سه‌ر توخمه‌کانی سروشت، به‌کارهێنانی قه‌وزه‌و جیهانی قه‌وزه‌ بابه‌تێکی تا راده‌یه‌ك نوێیه‌ له‌ شیعری کوردیداو لا دانێکه‌ له‌ ره‌وتی باوی زۆرینه‌.
4- وه‌ك ئامانج و مانا تا ئه‌وپه‌ڕی توانا جه‌نگانه‌ له‌گه‌ڵ هێزی شه‌ره‌نگێزی ناخی مرۆڤه‌کان و دیوه‌ ره‌شه‌کانی مرۆڤایه‌تی و هاندان و تیشکخستنه‌ سه‌ر لایه‌نه‌ پۆزه‌تیڤه‌کانی ده‌روونی ئارام و فه‌راهه‌مهێنانی ژینگه‌ی به‌خته‌وه‌ره‌. وه‌ك بوغزاندن و قێزه‌ونکردنی ( زمانلوسی، بوهتان، ده‌به‌نگیی، ئیره‌یی و ده‌مه‌قڕه‌…) له‌ به‌رانبه‌ریشدا قه‌وزه‌ی ناشرین لای نه‌فامان زۆر جوانه‌ به‌ کرداره‌کانی که‌ چڵک و گوناهـ و جانه‌وه‌ران و لێڵی زۆنگاو له‌ خۆ ده‌گرێت تا ئاوێکی سازگارمان پێشکه‌ش بکات شیاوی خواردنه‌وه‌ بێت.
5- له‌م شیعره‌دا شوبهاندن و هونه‌ره‌کانی ره‌وانبێژی سه‌رکه‌وتووانه‌ به‌کارهێنراون‌، له‌ داڕشتنی وێنه‌ شیعریه‌کان به‌ هه‌ردوو رووه‌ مه‌جازی و واقیعیه‌که‌یدا، بۆ نموونه‌ ریش هێشتنه‌وه‌ی قه‌وزه‌، هه‌م له‌ واقیعدا درێژبوونه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ دامین و چمکی قه‌وزه‌دا و هه‌م گونجاوه‌ شوبهاندنی به‌ ریش. به‌و مانایه‌ی خه‌مبارییشه‌ بۆ ئه‌م هه‌موو نه‌هامه‌تی و ناجۆریه‌ی له‌ ده‌وروبه‌ردا روو ده‌دات.

.




چۆن قاعیدە لە ( نوسینگەی خەبات) لە بڕۆکلینی ئەمەریکا لە دایك بوو؟! … نوسینی: هودا سالح وەرگێرانی: هەورامان عەلی

لە نیوەی یەکەمی دەیەیی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ، ئوسامە بن لادن و عەبدولا عەزام کۆمەڵەیەکی کۆکردنەوەی کۆمەکیان دامەزراند کە بنکەی سەرەکی لە پاکستان بوو. سەرەتا ناویاننا نوسینگەی خزمەتگوزاری ( مکتب الخدمات) کە دواتر بە نوسینگەی خەبات ( مکتب الکفاح) ناسرا.
لە سەرەتایی ساڵی ١٩٨٤ دا نوسینگەی سەرەکی خەبات چەندین بەشی لە شارەکانی ئەمەریکا کردەوە کە ژمارەیان گەشتە ٣٠ نوسینگە. یەکەمین نوسینگەیان لە شاری توکسۆن لە ئەریزۆنا بوو. لە ساڵی ١٩٨٦ ” خالید ئەبو دەهەب” یەکێك لە ئەندامانی قاعیدە و پیاوی دەستە ڕاستی سیخوری دولایەنە ” محەمەد عەلی” بەشی سەرەکی ( نوسینگەی خەبات)ی لە بڕۆکلین کردەوە ، کە دواتر بووبە گرنگترین بەشەکانی ئەم کۆمەڵەیە لە ئەمەریکادا.
لە دیسەمبەری ساڵی ١٩٨٧ هەریەکە لە مستەفا شلبی ، فواز دامرا و عەلی الشناوی بە فەرمی نوسیسنگەیەکیان بەناوی ( ناوەندی خەبات بۆ کۆچکردوان ) کردەوە. بنکەی سەرەتایی لە مزگەوتی فاروقدا بوو کە پێشنوێژەکەی ” فواز دامرا ” بوو ، دواتر لە پەنا مزگەوتەکەدا بارەگایان کردەوە. مستەفا شلبی کە هاوڵاتیەکی ئەمەریکی بە ڕەگەز میسری بوو ، بویە لێپرسراوی ئەو نوسینگەیە لەگەڵ دوو جێگر: محەمەد ئەبو حلیمە کە ساڵی ١٩٩٣ بە تێوەگلان لە پلانی تەقاندنەوەی ناوەندی بازرگانی جیهانی تۆمەتبارکرا . لەگەڵ سەید نەسیر کە لە ساڵی ١٩٩٠دا هەستا بە ترۆرکردنی یەکێك لە کەسایەتیە جولەکەکان لە شاری نیۆیۆرك.

هاندان و ڕێکخستنی جەنگاوەران بۆ جەنگی ئەفگانستان

نوسینگەی خەبات لە بڕۆکڵین دەستی دایە ڕێکخستن و هاندانی عەرەبە کۆچکردوو و عەرەبە ئەمریکیەکان بۆ جەنگی ئەفگانستان ، تەنانەت ئەم هەلمەتە لەدوای پاشەکشەی یەکێتی سۆڤیەتیش لە ساڵی ١٩٨٩دا بەردەوام بوو. بەپێی بەڵگەنامەکان ئەم نوسینگەیە ٢٠٠ جەنگاوەری ئامادە و ڕەوانەی ئەفگانستان کردووە. ئەم نوسینگەیە کارئاسانی بۆ وەرگرتنی ڤیزا و کرینی بلیتی سەفەر و خەرجی مانەوە وهەروەها ڕێنوێنی پێویست بۆ پەیوەستکردنیان بە نوسیگەی خەبات لە پیشاوری پاکستان و پەیوەستکردنیان بە گروپ و تاقمە چەکدارەکانی ئەفگانستان بە ڕابەرایەتی ( عەبدڕەب ئەلڕەسول سیاف و قەلبەدین حکمەتیار) ەوە دەگرتە ئەستۆ.
ئوسامە بن لادن
بەپێێ یەك لە نامەکانی ڕێکخستنی قاعیدە ” بەتار ٢” کە تۆڕی ( السحاب ) بلاویکردوەتەوە هاتووە:
لە ناوەندی خەبات بۆ کۆچبەران ( هەمان ئەو بینایەی مزگەوتی فاروقی لە بڕۆکلین لێیە ) هەریەکە لە مەحمود ئەبو حەلیمە و سەید نەسر هەستاون بە ڕاهێنانی برایان لەسەر ڕێکخستن و سەرکردایەتیکردنی مەیدان و هونەری جەنگی.
بەپێی راپۆرتێ سیخورێکی نوسینگەی لیکۆلینەوەی فیدرالی و یەکێك لە ئەندامانی بالوێزخانەی ئەمریکا لە کابوڵ” ماك ولیامز” ئەمەریکا لە هاندان و رێکخستن و ناردنی جەنگاوەرە عەرەبەکان بۆ جەنگی ئەفگانستان لە ڕێگەی چەندین تۆڕی هەواڵگری لە ناوخۆی ئەفگانستاندا ، تێوە گلاوە. ئەرکی ڕێکخستنی ئەم کارانە لە ئەستۆی فەلەستینی عەبدوڵا عەزام بوو . بۆ ئەم مەبەستە ناوبراو سەرپەرشتی نوسینگەی خزمەتگوزاری دەکرد کە ئامانجی کۆکردنەوەی جەنگاوەرەکان و کۆمەكکردنیان و گرتنە ئەستۆی خەرجی هاتوچۆیان بوو. لای ئەمریکیەکان ئەم نوسیگەیە بە نوسیگەی ” ماك” ناسرا بوو. ماك ولیامز جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە عەبدولا عەزام چەندین جار سەردانی فەرمی بۆ ولایەتە یەکگرتوەکان کردووە بە مەبەستی کۆکردنەوە و رێکخستنی موجاهیدەکان لە ژێر دروشمی ( جیهاد لە دژی سۆڤیەتیەکان) . هاوکات هاوکاری نێوان عەزام و ئەمەریکا لە ڕێگەی( نوسیگەی خزمەتگوزار) لەژێر چاودێر و نەخشەی دەزگای هەواڵگری ئەمریکا ( سی.ئای.ئەی) دا بوو.

کردنەوەی ” نوسینگەی خزمەتگوزاری” لە نیۆیۆرك

بەپێی لێدوانەکانی یەکێك لەو کاسێتە ڤیدیۆیانەی عەبدولا عەزام لە کاتی سەردانێك لە سەردانە زۆرەکانی ساڵانی سەرەتایی هەشتاکان بۆ ولایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا ، کە بە بۆنەی کردنەوەی نوسینگەی خزمەتگوزاری بۆ کۆچکردوان لە نیۆیۆرك و کردنەوەی ژمارە بانقیەك بۆیان . لەو تۆمارە ڤیدیۆیەدا هاتووە:
ژمارە بانقیەکمان لە بانقی ” ئاندباندس” دا کردوەتەوە و هەروەها براما مستەفا شلبی لێپرسراوی نوسینگەیە ، بەیارمەتی خودای گەورە لە واشنتۆنیش نوسینگەیەك دەکەینەوە. لە ئیسلام ئابادیش ژمارە بانقیەکمان لە بانقی ” ئاوف ئەمەریکا” کە پێمان وایە باشترین بانقە ، کردوەتەوە. چونکە هەندێك لە بانقەکان یاری بە سەرمایەکان دەکەن گەر چاودێری نەکرێن. هەرکەسێك چەکێك بنێرێت ، دەبێت ژمارەحسابیەکە و ناوەکەمی لەسەربێت و لە گۆڤاری جیهاد لە پیشاوەر تۆماربکرێت.
عەبدوڵا عەزام لە سیاتێڵ
عەزام وتی:
هەرنامەیەکمان بۆ بێت دەگات بە دەستی شێخ تەمیم ئەلعدنانی کە بەرێوەبەری نوسینگەی خزمەتگوزاریە، هەرنامەیەکیش چەکی پارەی تێدابێت ڕاستەوخۆ دێت بۆ من ، هەرنامەو چەکێکتان نارد ونەگەشت پێمان مانای وایە فەوتاوە ، جاری وا هەیە چەکەکان لە لایەن کارمەندانی پۆستەوە دەدزرێت.

دەزگای هەواڵگری ئەمەریکا (سی .ئای .ئەی ) لە کۆمەك و هاوکاری (عەرەبە ئەفگانیەکان) گلابوو. هەروەك لە یادەوەریەکانی عەبدولا ئنس ( لەدایكبونی عەرەبە ئەفگانیەکان جیرۆکی عەبدولا ئنس لە نێوان مسعود و عبدلا عەزام دا) دا هاتووە.
(عەبدولا ئنس ناسراو بە ئەبو جومعە لە ساڵی ١٩٥٨ لە جەزائیر لە دایك بووە، ڕۆلێکی گەورەی لە نێو عەوبە ئەفگانیەکاندا گێرا، ئەو یەکێکە لە سەکردە ناسراوەکانی بەرەی ڕزگاری ئیسلامی جەزائیریە ، کچێکی عەبدوڵا عەزام باوکی عەرەبە ئەفگانیەکانی هێناوە و چوار منداڵی هەیە) عەبدولا ئنس دەبێژێت:
عەبدولا عەزام ڕۆڵی پر بایەخی ( نوسینگەی خزمەتگوزاری ) لە کۆکردنەوە و رێکخستن و ناردنی عەرەبەکان بۆ جیهادی ئەفگانی بۆ باسکردم . نوسینگەی خزمەتگوزاریەکان لەلایەن کۆمەلێك کەسایەتیەوە دامەزرا کە لەنێویاندا ئوسامە بن لادن هەبوو. ئامانجی ئەم نوسینگەیە جگە لە کۆمەك و هاوکاری موجاهیدەکان ، رێکخستنی عەرەبەکان بوو تا لە گێژاوی ئەفگانستاندا ون نەبن و سەربە خۆیی خۆیان بپارێزن و لەگەڵ لایەنێك دژی لایەنێکی تر بەکار نەهێنرێن. ئەمە ئاماژەیەك بوو بۆ ناکۆکیە نێوخۆیەکانی ئەفگانستانیەکان وبەرگرتن بە کاریگەری دانانی ئەو ناکۆکیانە لەسەر عەرەبەکان .
بە بۆچونی عەبدولا ئنس بیرۆکەی دامەزراندنی ( نوسینگەی خزمەتگوزاریەکان ) لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٤ و سەرەتایی ساڵی ١٩٨٥دا سەری هەڵدا ،کە لە سێ بواردا کاربکریت ” کۆمەك و هاوکاری ، چاکسازی و بانگخوازی” ئەوە بوو سەرتا بە کردنەوەی پەیمانگا و قوتابخانە ئاینیەکان لە نێو ئەفگانستاندا ، پاشان کردنەوەی پەیمانگا و قوتابخانە ئاینیەکان بۆ ئەفگانیە ئاوارە و هەلهاتوەکانی جەنگ کە ژمارەیان زیاتر لە ٣ ملیۆن ئاوارە بوو. هەروەها زاواکەی عەبدوڵا عەزام لە بیرەوەریەکانیدا دەنوسێت :
لێپرسراوی پۆستەکانی نوسینگەی خزمەت گوزاریەکان هەموو ڕۆژێك کە دەرۆشت بۆ پۆست لە گەڵ خۆیدا دەیان نامە و چەکی پارەی دەهێنایەوە کە بە دەیان هەزار دۆلار کۆمەكی تێدا بوو.

عەبدوڵا عەزام
هەروەها عەبدوڵا ئنس دەنوسێ :

عەبدوڵا عەزام هەموو سالێك چەندین جار سەردانی ئەمەریکای دەکردو لە کۆنگرەی موسولمانەکانی ئەوێدا وتاری دەدا و هانی موسولمانانی ئەوێ دەدا بۆ بەشداری جیهادی ئەفگانستان . هاوکات نوسینگەی موجاهیدەکان ، نوسینگەی حکمەتیار و باقی ئەوانی تریش لە زۆر شوێنی جیهانی خۆرئاوادا ، بلاو بوبونەوە.
جێگە سەرنجە بارەگای عەبدولا ئنس زاوای عەبدوڵا عەزام لە لەندەن گیرسایەوە دوای جێهێشتنی پیشاوەری پاکستان. دوای ئەوەی مافی پەنابەری سیاسی پێبەخشرا لە کۆتایی نەوەدەکاندا بویە خوێندکار لە زانکۆی “ویست ماینستر” لە لەندەن.
روداوەکانی ساڵانی جیهاد، گەشتی عەرەبە ئەفگانیەکان
لە گەواهی دانێکی تردا سەبارەت بە کۆکردنەوەی پارە و رێکخستنی موجاهیدەکان لە ئەمەریکادا ، لە کتێبی ” روداوەکانی ساڵانی جیهاد، گەشتی عەرەبە ئەفگانیەکان” لە نوسینی ڕاگەیاندنکاری مسری محەمەد سەلاح دا هاتووە :
خالید ئەبو دەهەب کە ئاشنایەتی لەگەڵ ئەفسەرێکی پێشوی سوپای مسری عەلی ئەبو سعود ( کەسایەتی نزیکی ئوسامەبن لادن و ئەیمەن زەواهیری) پەیدا دەکات لە ساڵی ١٩٨٤دا . ئەو دواتر رەگەزنامەی ئەمریکی بەدەست دەهێنێت و ئێستە لە ئەمەریکا زیندانیە دوای ئەوەی تۆمەتبارکرا کەلە تەقینەوەکانی بالوێزخانەی ئەمەریکا لە نایرۆبی و دارسەلام، دەستی هەبووە. جێ وەبیرهێنانەوەیە ئەبو سعود ساڵی ١٩٨٤ وازی لە سوپا هێنا و کۆچی بۆ ئەمەریکا کرد و بە بەردەوامی پەیوەندی گەرمی لەگەڵ ئەبوو دەهەب هەبوو ، لە ساڵی ١٩٨٦دا هات بۆ لای بۆ ئەمەریکا.
لە فرۆکەخانەی هوزیەی ولایەتی کالیفۆرنیا بەیەكگەشتنەوە . ئەبودەهەب لە شوقەی هاوڕێیەکیدا سێ هەفتە مایەوە ، دواتر لەگەڵ ژنێکی ئەمریکی بە ناوی تریسا هاوسەرگیری کرد، بەڵام هەر زوو جیابونەوە دوای ئەوەی بەبێ ڕەزامەندی ئەو سکی پر بوبوو. دواتر زوو زوو سەردانی مزگەوتی نوری دەکرد لە سانتاکلارای نزیک لە سانفرانسیسکۆ و پەیوەندی لەگەڵ زۆرێك موسلمانانی رەگەزنامە جیاوازی ئەوێ، دامەزراند.
ئەبو دەهەب لە لێکۆڵینەوەکاندا دانی بەوەدا نا، کە لەسەرەتایی ساڵی ١٩٩٠دا ئەبوو سعود پێی راگەیاندووە کە پەیوەندی بە مسریەکانی نیشتەجێ ئەفگانستانەوە هەیە و ڕێکەوتن کە ئەبو دەهەب بە مەبەستی کۆمەککردنیان سەردانیان بکات ، بە مەرجێك پێشتر فێری فڕۆکەوانی ببێت ، ئەوە بوو ئەبو دەهەب لە پەیمانگەیەکی تایبەتی فرۆکەوانی دەستی دایە مەشقێکی چڕو پر و پێش ئەبو سعود کەوت لە پەیوەستبونی بە جەنگاوەرەکانی ئەفگانەوە.
کۆکردنەوەی کۆمەك و پارەی زەکات
دوای ئەوەی مەشق و ڕاهێنانی بە ژمارەیەكی بەرچاوی موجاهیدی عەرەب لە سەر هونەری فرۆکەوانی کرد ، ئەبو دەهەب گەڕایەوە ئەمەریکا. سەرکردەکانی ڕێکخراوی قاعیدە داوایان لێکرد بە سود وەرگرتن لە تەکنیکی نێو تۆڕی تەلەفۆنەکانی ئەمەریکا پەیامەکانیان بگەیەنێت بە ئەندامەکانیان لە مسر و ولاتانی تردا. هەووەها وتی:
هاوکاری و یارمەتیەکانم بۆ ڕێکخستنی قاعدە لە گواستنەوەی پەیامەکان واوەتر چوو، کۆکردنەوەی کۆمەك و زەکات و ناردنی بۆ ئەو شوێن و کەسانەی سەرکردەکان بۆیان دیاری دەکردم، زیادیکرد . لەو ماوەیەدا بڕی ١٠ هەزار دۆلارم ناردووە بۆ یەمەن ، پاکستان ،مسر ، ئەردەن و سودان . هەروەها ئەو پاسپۆرت و بەڵگەنامە فەرمیانەی ڕێکخراو لە پاکستان ، یەمەن و سودانەوە بە پۆستی خێرا بۆیان دەناردم ، دەمنارد بۆ ئەو کەسانەی دەبوو پێیان بگات.

هەروەها لە دانپیانانێکی تردا وتی:
لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٤دا ئەیمەن زەواهیری بە مەبەستی کۆکردنەوەی کۆمەکی مالی هات بۆ ئەمەریکا لە ناوچەی سانتاکلارا نیشتەجێ بوو کە لە ولایەتێکی ترەوە هاتبوو. ئەوە یەکەم جارمان بوو لە نزیکەوە چاومان بەیەکتری بکەوێت. پێشتر لە ڕێگەی تەلەفونەوە پەیوەندیمان هەبوو، پێش گەیشتنی داوای لێکردم نرخی ئەو تەلەفۆنانەی بۆ بزانم کە ڕاستەوخۆ پەیوەندیان بە مانگە دەسکردەکانەوە هەیە. لەو ماوەیەدا کەلە سانتا کلارا بوو توانی ٢٥٠٠ دۆلار لە نوێژکەرانی مزگەوت کۆکاتەوە ، هەروەها لە ئەبوو سعود تورە بوو ، چونکە زەواهیری پارەیەکی زۆرتری لە ولایەتەکانی تردا کۆکردبویەوە.
شایەنی ئاماژە پێکردنە لە ڕاپۆرتە ئەمریکیەکاندا ئاماژە بۆ ئەوە کراوە کە ئەبو سعود لەلایەن دەزگای هەواڵگری ئەمەریکاوە نێردراوەتە نێو بونیادگەراکان ، ئەو پێشتر خۆی داوای کردبوو ئامادەیە هاوکاری (سی .ئای. ئەی) بکات . زانیاریەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەبو سعود دوای ئەوەی وازلە سوپای مسر دێنێت لە ڕیزەکانی سوپای ئەمەریکادا کاردەکات و بەشداری مەشق و ڕاهێنان بەو میسریە ئیسلامیانە دەکات کە دانیشتوی ئەمەریکان و دواتر بەوە تۆمەتبارکران کە دەستیان لە تەقینەوەکەی ١٩٩٣ی ناوەندی بازرگای جیهانی لە نیۆیۆرك دا هەبووە و دەستگیر کران . هاوکات ئەو مافی کارکردنی لە نێو سوپای ئەمەریکادا پێ درابوو ، سەفەری ئەفگانستانی کردو بەشداری مەشقپێکردنی عەرەبە ئەفگانەکانیشی کرد.

دامەزراندنی ماڵی پشتیوانان ” بیت ئەنسار”
بە گەڕانەوە بۆ چیرۆکی دامەزراندنی ” نوسینگەی خزمەتگوزاری کۆچبەران ” و” نوسینگەی خەبات ” لە برۆکلین لە شەقامی ئەتلەسی ، کە لێرەوە پێشەنگی نەخشەدارێژەر و ڕاهێنەرەکانی ڕێکخراوی قاعیدە سەریان دەرهێنا، لە ساڵی ١٩٨٤دا هاوکات ئوسامە بن لادن لە پیشاوەری پاکستان ” ماڵی پشتیوانانی” دامەزران کە وێزگەی بەیەکگەشتنی هەموو ئەو کەسانەبوو لە چوارگۆشەی جیهانەوە دەهاتن تا بە جیهادی ئەفگانەوە پەیوەستبن. لەوێ رێنوێنی و مەشقی پێویستیان پێ دەکرا. بەڵام لە سەرەتاوە هیچ لیژنەیەکی سەربازی تایبەت بە خۆی نەبوو، هەروەها هیچ ژێرخانێکی سەربازی و سەربازگە و کەلوپەلی سەربازی پێویستی نەبوو، بۆیە زۆربەی کات جەنگاوەرەکانی دەنارد بۆ لای یەکێك لەو کۆڕوکۆمەڵە سەربازیانەی لە ئەفگانستان لە شەردا بوون. ئەم هەلومەرجە بەردەوامبوو تا دروسبونی هاوکاری تۆکمەی نێوان نوسینگەکەی عەبدوڵا عەزام و ماڵی پشتیوانانی ئوسامە بن لادن.
بەپێی ڕێکەوتنی هاوکاریەکە ، نوسینگەکەی عەبدوڵا عەزام ئەرکی ڕاگەیاندن و پروپاگەندە و کۆکردنەوەی کۆمەک و خەرجی پێوستی کەوتە سەرشان و ئەوەی بن لادنیش لایەنی سەربازی ، ئامادەکردن و پێشوازکردن لە جیهادیەکان ، مەشق و ڕاهێنای پێویست و ئامادەکردنیان بۆ مەیدانەکانی جەنگ . ئەوان یەکگرتنەوەی ئەو دوو ڕێکخراوەیان لەو کاتەدا ، بە بەرژەوەندی خۆیان نەدەزانی .
دوای بەهێزبونی بونیاتگەرایی ئیسلامی لە نێو جەنگاوەرە ئەفگانیەکاندا بەتایبەت لە نێو عەرەبەکاندا و پاش هەشت ساڵ جەنگ و پاشەکشەی یەکێتی سۆڤیەت و هاتنە ئارای جیهادی جیهانی و دەرکەوتنی ڕێکخراوی قاعیدە ، لێپرسراوە ئەمریکیەکان زۆر بە وشیاری و ئاگاییەوە هەڵسوکەوتیان لەگەڵ دەکردن و پەیوەندیکردنی دەزگای هەواڵگری ئەمەریکا بەم دارودەستانەوە مەسەلەیەکی زۆر هەستیار بوو.
بەپێی بیرەوەریەکانی ڕۆبەرت گێیتس بەرێوەبەری دەزگای هەوالگری لە ساڵی ١٩٩١ دەڵێت:

ئاژانسەکە پارێزگاری لەمەودای لەنێوان خۆی و موجاهیدە عەرەبەکان کردووە …
هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە :
بەدواداچونمان کردووە بۆ شێوازی فراوانکردنی بەشداری کردنیان لەشێوەی لیوایەکی نێودەوڵەتی، بەڵام ئەمە ڕووی نەدا چونکە جیهادییەکان بەشێوەیەکی بەربڵاو لەتەواوی جیهانی عەرەبییەوە ڕویان کردە ئەفغانستان.




ئەردۆگان لە پشتی پەردەکەوە چی لەهەگبەدایە !؟…. عەبدوڵا ساڵح

وورد بینی زۆری ناوێ بۆ ئەوەی لەو ڕاستیە تێبگەین کە شادەماری داعش هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانیەوە تا ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێ حکومەتی تورکیا بووە .
هاوکاری و کردنەوەی سنورەکانی تورکیا بۆ چەکدارانی داعش چ بۆ ئاودیو بوون ، چارەسەری بریندار ، گەیاندنی چەک و تەقەمەنی و پارەی قەتەر و سعودیە تا دەگاتە بازرگانی کردنی نەوت و کەل و پەلی دیکە . ئەم هێزە دڕندەیە لەکاتێکدا بە چەقۆ سەری ڕفێندراوە ڕۆژئاوایەکانی دەبڕی، بارمتە کانی قونسوڵخانەی تورکیای لەموسڵ ئازاد دەکرد ! ئەم کەین و بەینە هەمووی بەبەر چاوی ئەمەریکاو هاوپەیمانانیەوە ئەنجام دراوە بێ ئەوەی مێشێکیان میوان بێ !
بەبەر چاوی سەربازانی تورکیا خەڵکی کۆبانی پەلامار دەدران و دەکوژران لەسەر دەستی داعش ئەوانیش چاوەڕێ شکستی شەڕڤانان بوون، مەگەر ئەو داعشەی ئەوکات هەر ئەو داعشەی ئێستا نیە کە گوایە تورکیا پەلاماری دەدات !؟
گرتنەوەی شارۆچکەی دابق دوێنێ لەلایەن ” سوپای سوریای ئازاد ” بە پشتیوانی ڕاستەوخۆی هێزی سەربازی تورکیا بە ماوەی کەمتر لە ڕۆژێک ، تەنانەت وەک باس دەکرێ کەمتر لە کاتژمێرێکیش، ئەو شارەی پیرۆزیەکی تایبەتی لای داعش هەیە ، پێشتریش شاری جەرابلوس و چەند شارۆچکەی دیکەش لەلایەن هەر ئەم دوو هێزە بە جۆرێک کە لە ماوەی نزیکەی دوو مانگدا 2000 کیلۆمەتر دوجایان ” ئازاد ” کردوە ، پرسیارێکی جدی دێنێتە گۆڕێ ، تۆ بڵێی داعش ئەوەندە بودەڵە بێت لە شارە پیرۆزەکەی خۆی بەو ماوە کورتە و تەنانەت بێ تەقە ئەوێ چۆڵ بکا ؟ لە کاتێکدا سوپای سوریای دیموکرات نزیک بە دوو مانگی ویست تاکو شاری مەنبەجیان لەچنگ داعش رزگار کرد بەسەدان شەرڤان گیانیان لەدەستدا !؟
ئەم سینارێۆیە ڕوون ئاشکرایە وڕێکەوتنی پێش وەختی لەپشتە ، هەمان ئەوچەکدارە ڕیشنانەی کە بێتەقە دابقیان بۆ سوپای تورکیاو هاوپەیمانەکانی چۆڵکرد، دەبرێنە تورکیا ودیکۆری دەم و چاویان دەگۆڕدرێ و بەناوی چەکداری سوپای ئازادی سوریا دەکرێنەوە بەودیودا بەتایبەتی ،تورکمان و عەرەب زمانەکان، و بەبەر چاوی کامێراکانەوە دەست دەکەنەوە بە نوێژی جەماعەت ، نوێژی سەرکەوتن!
پێداگری تورکیا لەسەر هێشتنەوەی هێزە سەربازیەکەی لە باشیک، ئەگەر لە دوورماوەدا بەمەبەستی دروستکردنی بەربەست بێت لەبەرامبەر نفوزی ئێرانی شیعە و دواتر خەونی ویلایەتی موسڵ، ئەوا لە کورت ماوەدا هەوڵی فریاکەوتنی هاوپەیمانە داعشەکەیانە لەشەڕی بەناو ڕزگارکردنەوەی موسڵ ئەمەش بەساتو سەودا لەگەل هێزەکانی هاوپەیمان کە ئێستا منەتی لەناوبردنی داعشمان بەسەردا دەکەن و حیزبەکانی کوردایەتیش پێشمەرگەی برسی تێدا بەکوشت دەدەن . چ گەمەیەکی چەپەڵە لالۆ !!
17 / 10 / 2016




دەرکەوتە و سیناریۆکانی ڕزگارکردنی موسڵ … بەختیار شارەزوری

بڕیاری ڕزگارکردنی هەر یەک لە ڕەقە و موسڵ ، ئەوەندەی بڕیارەکە لای ووڵاتانی زل هێزە ، ئەوەندە لای ووڵاتانی ناوچەیی نیە ، تەنها ئەوەندە نەبێت لە داڕشتنی ئەم نەخشەیەدا تا چەندێ دەتوانرێت ئەم وڵاتانە و ئەم هێزانە بخرێنە خزمەت ئەو ئامانجە ، کە وڵاتانی زل هێزی وەک ڕوسیا و ئەمریکا دایان ڕشتوە ، کە بە جۆرێکە هەتا فەرەنسا و بەریتانیاش هەندێ نیگەرانیان هەیە ، بەوەی کە لە نەتەوە یەکگرتوەکان ئەمریکا و ڕوسیا ئامادە نەبون نهێنی هێرش کردنە سەر ڕەقە و موسڵ ئاشکرا بکەن ، لەم نێوەندەدا ئەمریکا و ڕوسیا لە کاتی ئەم پڕۆسەیەدا مامەڵە لەگەڵ هێز دەکەن و کێ پێشتر بوەتە هێزی خێر بۆ ئەم دوانە ، ئەوا دەکەوێتە چوار چێوەی بەرژەوەندی ئەم دو زل هێزەوە ، ئیتر وڵاتانی وەک ئێران و تورکیا هەر یەکەیان دەیانەوێت بە پێ ی بەرژەوەندی خۆیان بچنە ناو ئەم نەخشەیەوە ، ئێستە لەسەر و بەندی ئازاد کردنی موسڵدا تورکیا دەیەوێت داعشەکانی ناو موسڵ و ڕەقەی دەست بکەوێت ( کە پێشتر خۆی ناردبونی ) بۆ ئەو شەڕەی کە تورکیا پێ ی وایە دوای ڕەقە و موسڵ توشی دەبێت ، ئەوەی تورکیا لێ ی دەترسێت بە پلەی یەکەم پشک نیە لە موسڵ و ڕەقە ، بەڵکو ترسی کوردی هەیە دوای ئەم شەڕانە لە پلانی ئەمریکا و ڕوسیادا ببێتە کیانێک لە چوارچێوەی فیدڕاڵیدا لە وڵاتانی سوریا و عێراقدا وە دوایش ئەم داوایە لە تورکیا بکرێت ، بۆیە دەیەوێت هەر چۆنێک بێت داعشەکان بباتە ناو تورکیا بیان کات بە جەندرمە و میت بۆ شەڕی کورد دوای ئەم شەڕانە ، لە ئێستادا خەونی ئیمپراتۆری عوسمانی نەک کۆتایی پێ هاتوە ، بەڵكو دەیەوێت تورکیا بە مانا جوگرافییەکەی لەدەست نەچێت ، لە سەر ئاستی وڵاتانی ناوچەش سعودیە و قەتەریش وەک پێویستی بەرژەوەندی تورکیا نایەتەوە ، بۆیە تورکیا ئەوەندەی شەڕی دژی کورد دەکات و شەڕی پاراستنی سنورەکانی دەکات ، ئەوەندە شەڕ بۆ فراوانخوازیەکەی ناکات کە خۆی بانگەشەی بۆ دەکات ، بە کورتی تورکیا دەیەوێت هەرچۆنێک بێت پاشماوەی داعش بکاتە کارتێک بۆ پاشەڕۆژی خۆی بۆ دژی کورد ، لە ئێستاشدا کە ئێران و ئەمریکا و ڕوسیا تەنها کێشەی بچوکیان هەیە ، بەڵام لەسەر دۆسیە گەورەکان ڕێکن ، ئەمەش دژ بە بەرژەوەندییەکانی تورکیایە .
لە شەڕی موسڵدا و لە ئێستادا پێشمەرگە لە سنورێکدا دوەستێت و ڕۆڵی عێراق دەست پێ دەکات وەک حشدی شعبی و هێزی سەربازی عێراق ، دوای ئەوەش ڕۆڵی پەکەکە دەست پێ دەکات ، کە ئەمە بۆ تورکیا مایەی نیگەرانیە ، چونکە نەک تورکیا ڕۆڵی پێ نەدرا بەڵکو دژەکانی تورکیا ڕۆڵی سەرەکی دەبینن ، بە هەمو دیوەکاندا تورکیا لەسەر مێزی داڕشتنی ڕزگارکردنی موسڵ بە قەد پەکەکە نابێت ، بۆیە تورکیا ئەگەری ئەوەی هەیە لە بەرامبەر بەرگریکردن لە پاشماوەکانی داعشدا توشی شەڕێکی دۆڕاو بێت ، خۆ ئەگەر پلانی B وC بەکار بێنێت دور نیە پەکەکە شەڕ بەرێتە قوڵایی تورکیاوە ، بۆ ئەمەش کۆمەڵێک سیناریو هەیە کە ئەگەر کاریان پێ بکات دور نیە توشی دۆڕانێکی گەورە بێت ئەویش لە ڕێگەی پارتی و کۆنە بەعسیەکان و سونەکانەوە هەوڵی ڕزگارکردنی داعشەکان بدرێت و بۆ مەبەستی خۆی بەکاریان بهێنێت ، ئەوەی دەمێنێتەوە دوای موسڵە کە پێ دەچێت تورکیا لە عێراق دەربکرێت و کوردیش لە باشور بگەڕێتەوە ناوەند و گڵۆپی سەوزیش بۆ لایەنگرانی ئێران هەڵبکرێت لە عێراقدا ، ئەوەی دەمێنێتەوە ئەو ڕاستیەیە کە دوای موسڵ کار لەسەر وەدەرنانی تورکیا دەکرێت و عێراقێکی فیدڕاڵی دروستبکرێت بە ڕەزامەندی وڵاتانی ڕوس و ئەمریکا و ئێران ، بۆ دوای موسڵ و چۆنیەتی ئیدارەدانی موسڵ سیناریۆیی ئاشکرا نەکراوی ئەمریکا و ڕوسیا ئەبێتە ئەجێندای بەڕیوەبردنی موسڵ ، ئەویش کردنی بە چوار پارێزگا و وەک هەرێمێکی فیدڕاڵ مامەڵەی لەگەڵ بکرێت ئیتر ئەو سیناریویانەی کە لەلایەن کورد و سونەکان و عێراقەوە خراوەتە ڕو پێ ناچێت هیچیان کاریان پێ بکرێت .




ده‌رارخانه‌ی سیاسی … دڵشاد تاقانە

گه‌لۆره‌کان ده‌راری به‌کاربه‌ری بازاڕێکی شکاون هه‌ڕاجی هه‌موو شتێکی تێداده‌که‌ن به‌هادار بێ به‌ها و بێ به‌هاش به‌به‌هایه‌! به‌رده‌ستیان پڕه‌ له‌گه‌لحۆ و محۆ له‌قوزکێشیدا ئه‌نیشک وه‌ژه‌نی خۆڕه‌پێش و ملشکێنی ده‌وروبه‌رن! لۆ ده‌رمانی به‌رهه‌مهێنه‌کیان تێدا هه‌رناکه‌وی.

به‌هاری ڕووزه‌رد..

مه‌له‌مه‌لی سنوری ده‌سه‌ڵاتی فارسی دوای وه‌رینی چوزه‌ره‌ په‌لکی به‌هاری عه‌ره‌بی له‌عێراقی عه‌ره‌بیدا ئێستا له‌وپه‌ڕیه‌تی، داعشکاری سونه‌چیه‌کان به‌توانستی کۆماندۆی تورکی گۆشاوگۆش سه‌ربڕین و سوتاندن به‌ئاگری لێکه‌وته‌وه‌. ئێستا ده‌سه‌ڵاتی عه‌ره‌بی شڵۆق و په‌ککه‌وته‌یه‌ له‌سێگۆشه‌وه‌ بوو به‌دووگۆشه‌ی فارس و تورک عه‌ره‌بیان فت کرد. که‌ئێران عێراقی عه‌ره‌بی داگیرکرد به‌شێکی کوردستانیشی لێ گرێداوه‌، سیسته‌می ئایه‌توڵاداریه‌.

لیستی قازه‌که‌..

خاکی خێڵه‌کی میر و پاشای کوردی به‌درێژایی ته‌مه‌نی میتسۆپۆتامیا له‌گه‌ڵ به‌گله‌ری تورکی و ئاغای فارسی له‌ته‌شتۆکه‌یه‌کدا نان ده‌خۆن. عه‌ره‌بووچکه‌ پێشڕه‌وه‌ی بیر و ئاینی به‌ده‌سته‌ به‌ڵام له‌کورد سه‌رلێشێواوترن وه‌ک میزی حوشترکانیان به‌ره‌و دواوه‌ن! کورد سه‌دان به‌شه‌ حیزب حیزبێنه‌ له‌وپه‌ڕیه‌تی ئێستا حیزبیش به‌مافی دیموکراتی له‌ده‌ست عه‌شایه‌ر و ئیسلامیسته‌کانه‌! چۆن که‌سێکی ڕۆشه‌نبیر ده‌نگ ده‌هێنی ئه‌گه‌ر په‌نجا بنعامی نه‌عامه‌ ده‌نگ بۆ قازپیاوێک بده‌ن هاوده‌نگ قیڕه‌یان بێ له‌لیستی قازه‌که‌.

ده‌هۆڵی شه‌ڕ خه‌ڵک ده‌یکوتێ..

هیچ کاتێ سه‌رکرده‌کانی مێژوو ئه‌م ده‌هۆڵیان نه‌کوتاوه‌ ئه‌وه‌ خواستی خه‌ڵکه‌ شه‌ڕخوازی له‌خوێنیاندا له‌گه‌ڵ ترپه‌ی دڵیان زرمه‌ی دێ، ئه‌وان خاوه‌نی سه‌ره‌کی و ڕاسته‌قینه‌ی شه‌ڕن، خۆیان کۆیله‌ی به‌دواگه‌ڕاوی سه‌رۆکن، بوده‌ڵه‌یه‌ک ده‌که‌ن به‌دیکتاتۆر به‌ڕیشی مه‌ردانه‌ی قه‌سه‌م ده‌خۆن. هه‌رخێڵبازه‌کانن ئاغا و هه‌رده‌روێشه زه‌رگ وه‌شێنه‌کانن شێخ دروست ده‌که‌ن تا ئه‌وانیش به‌دوای ئه‌وانه‌وه‌ بن ئه‌و سیسته‌مه‌ عه‌شایاریه‌ ناگۆڕێ مه‌گه‌م.

کوڕه‌ ئاغایه‌ک..

یا شێخێکی به‌وێژدان وه‌ک بیسمارکی ئه‌ڵمانی بێ هه‌موو هه‌رێمه‌ خێڵه‌کیه‌کان یه‌کخاته‌وه‌ سیستمێکی سۆسیالگه‌را بێنێته‌ کایه‌وه‌ به‌ڵام ئاخۆ ئه‌و ئاغه‌له‌ که‌ی بێ؟ ئه‌رێ ئێستا له‌داکی بووه‌؟ به‌کوڕه‌ هه‌ژار و ڕۆشه‌نبیر ناگۆڕی چونکه‌ ئه‌م زه‌لکاوه‌ هه‌رمیکرۆب تێیدا ده‌ژی.

مه‌نجه‌ڵی شه‌ڕی ناوخۆ..

قوڵپ ده‌دا بڵقه‌کانی چێشتوه‌ره‌کان داخ ده‌کات. چزه‌ی ئازاره‌کان ده‌گاته‌ دڵی دایکی گه‌شمه‌رگه‌ پێشمه‌رگه‌کان هه‌مووان ڕاده‌چه‌نێ. ئای که‌ حه‌زیان لێنانی هه‌رکه‌س شیوه‌قوله‌ی خۆیتی و به‌شی یه‌کترنه‌ده‌ن له‌باج و نه‌وت و گاز له‌بن ته‌نکێشی خۆیانی قایم بکه‌ن ڕه‌بی له‌برسان مرن به‌ساری هه‌رزانیه‌.

شه‌ڕه‌کان له‌هاوین ده‌وه‌ستا!

کاتی شه‌ڕی ناوخۆی نه‌وه‌ته‌کان مانگی نۆ و ده‌ ته‌قه‌ ده‌ستی پێده‌کرد هه‌ر قۆپک و شیوێک به‌چه‌ند ده‌فته‌رێک ده‌گیرا تا مانگی چواری ساڵی داهاتوو دیسان شه‌ڕ ده‌وه‌ستا و که‌سیش نه‌یده‌زانی گفتوگۆ ده‌ستی پێده‌کرد تا دروونه‌ و خه‌له‌ و خه‌رمانی جوتیارانی کورد هه‌ر ده‌گیرا و له‌سوتان ده‌پارێزرا جاره‌کی دی له‌ مانگی نۆوه‌ ده‌ستی پێده‌کرده‌وه‌ ئه‌وه‌ش ده‌یسه‌لماند شه‌ڕ شه‌ڕی کوردی جوتیار بوو نه‌ک.

حیزبۆچکانی!

زرمه‌زلانێی سێڕیزکانێی حیزبانێ ئه‌وه‌ت ڕیز ئه‌وه‌ت نه‌یکا دڵسۆزه‌کان داشی دامه‌ی خوراون، سه‌ربازی شه‌تره‌نجێکی مه‌لیکتڕێن به‌عه‌قڵی تورک و فارسی به‌ڕێوه‌ده‌برێن، یه‌ک شیعه‌باز و یه‌ک سونه‌باز له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بێکی کۆنه‌ ئه‌نفالچی ئه‌گه‌ر ده‌ستیان هه‌بێ ئه‌وان ئه‌نفالی دایکی خۆشیان ده‌که‌ن! مێژووێکی ده‌باره‌ی حه‌ره‌س قه‌ومی و جه‌یشی شه‌عبی و حه‌شدی شه‌عبی و حه‌شدی نیشتمانیشی هاته‌سه‌رێ هیچیان له‌ده‌عوشی که‌متر نیه‌ هه‌رهه‌موویان پێکوڕه‌ی بیرکرمیه‌کی تڵوخاوه‌ن.

ئه‌دی چاره‌؟

وه‌ک لێکدانه‌وه و شیکاری چاودێره‌ سیاسیه‌کانی کورد که‌هه‌رگیز چاره‌ نادۆزنه‌وه‌ ئه‌مه‌ش ده‌رێین: کێشه‌ دوێنی و ئه‌وڕۆ نیه‌ به‌ڵکو کێشه‌ سبه‌یه‌ که‌ سیاسیه‌کانی ئه‌وکاتیش ده‌رچووی هه‌مان ده‌رارخانه‌ی سیاسی ئه‌مڕۆ ده‌بن هه‌رکوڕی نابه‌رپرسه‌کانن!

Dlshadtakana@yahoo.com




ئه‌ردوگان له‌ رزگاركردنی موسڵ پلانی ( بی ) به‌كاردێنێت ؟ … عیماد عه‌لی

دیاره‌ پلانی ئه‌ی بۆ ئه‌ردوگان نوچووه‌ سه‌ر كه‌ بریتی بوو له‌ به‌شداریكردنی هێزه‌كانی توركیا له‌ به‌عشیقه‌ و چه‌ندین سه‌ربازگه‌ی تر له‌ ده‌وروبه‌ری و، حه‌شدی نیشتیمانی سه‌ر به‌ ئه‌سیل نوجه‌یفی شێخی به‌رماڵی ئه‌ردوگان له‌ شه‌ری رزگاركردنی موسڵ. به‌ڵام وا ده‌ركه‌وت كه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هیچ بوارێكیان به‌م پلانه‌نه‌داوه‌ و به‌ تایبه‌تی له‌ لایه‌نئه‌مریكاوه‌ رێگه‌یان لێگراوه‌ كه‌ به‌ تاكه‌ جه‌ندرمه‌یه‌كیش به‌شداری بكات له‌ كاتی ده‌ستپێكردنی پرۆسه‌كه‌، به‌ڵام دواتر به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك و ناوێكیش بێت خۆی له‌قه‌ره‌ی ئه‌م ئامانجه‌ی ده‌دات .
بۆیه‌، وه‌ك خۆی پێشتر رایگه‌یاند، ئه‌ردوگان پشت به‌ پلانی ( بی ) ده‌به‌ستێت، كه‌ به‌و پێیو و هه‌ندێك ناوه‌ندی ستراتیجی جیهانی بڵاویان كردۆته‌وه‌، ده‌یه‌وێت شوێن پێیه‌ك بۆ داعش له‌ به‌شێكی پارێزگای نه‌ینه‌وا به‌ یارمه‌تی هێزی توركیا بهێڵێته‌وه‌ و دواتر به‌ هه‌مان شێوه‌ی سوریا و به‌ جوڵه‌یه‌ك له‌ قۆناغێكی دیاریكراو له‌ كتوپرێك و به‌ زه‌مینه‌سازی بیه‌وێت زۆنی ئارام به‌ قسه‌ی خۆی له‌ باكوری عیراقیش بسه‌پێنێت به‌ تایبه‌تی به‌ پاساوی هێرشكردنی په‌كه‌كه‌وه‌، له‌مه‌شدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هه‌موو جموجوڵه‌كانی توركیا بۆ ئه‌وه‌ بێت موسڵ له‌ سوریا دابرێت و بتوانێت كۆنترۆڵی په‌یوه‌ندی و هاتوچۆی نیوان به‌شه‌كانی كوردستان بكات و، ته‌نها مه‌به‌ستی لێدانی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی كورده‌ له‌ و ناوچانه‌دا . بۆیه‌ پلانی ( بی ) خۆی له‌ پشتگیری هێزه‌كانی داعش ده‌بینێته‌وه‌ به‌ نهێنی و به‌هه‌ر ناوێكه‌وه‌ بێت له‌گه‌ڵ هێزی به‌ناو حه‌شدی نیشتمانی له‌ روبه‌رێكی گونجاودا هاوكاربن، كه‌ دواتر به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ مه‌به‌ستی خۆی جێبه‌جێ بكات . زۆرینه‌ی چاودێران له‌وباوه‌ره‌دان كه‌ شوێنه‌ توركمان نشینه‌كانی ده‌وروبه‌ری موسڵ بۆ ئه‌و پلانه‌ قێزه‌ونه‌ی به‌كار بێنێت و باشترین جێگاش بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ به‌كارهێنانی شاری ته‌له‌عفه‌ر و ده‌وروبه‌ری و چه‌ندین ورده‌ شارۆچكه‌ و دێهاتی تره‌ كه‌ له‌وێوه‌ پلانه‌ درێژخایه‌نه‌كه‌ی جێبه‌جێ بكات، سه‌ره‌تا به‌ توانا و ئیماكنیاتی مادی خۆی و بیروعه‌قڵ و ره‌فتار و كرده‌وه‌ی داعش و هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كانی و، دواتر مه‌رجه‌كانی خۆی فه‌رز بكات له‌سه‌ر هه‌مووان له‌وانه‌ش پارتی دیموكراتی كوردستان و پاڵنانی بۆ هاوكاری له‌ شه‌ركردن دژی په‌كه‌كه‌ له‌ ئۆپه‌راسیۆنێكی فراوانی گه‌وره‌ی ئاماده‌كراودا . بۆ جێبه‌جێ كردنیئه‌و پیلانه‌ی به‌ پاساوی بونی هێزه‌كانی په‌كه‌كه‌ له‌م ناوچانه‌وه‌ تاوه‌كو ته‌نانه‌ت ده‌یه‌وێت ده‌ست درێژی بكاته‌ سه‌ر قه‌ندیلیش . له‌و باره‌وه‌ پارتی چه‌ند هاوكاری ده‌بێت، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی پارتی وه‌ستاوه‌ كه‌ چه‌ند وابه‌سته‌یی به‌ توركیاوه‌ ده‌مێنێت و دوور ده‌بێت له‌ لایه‌نه‌ عیراقی و كوردستانیه‌كان، ئه‌مه‌ش رۆژگار بۆمان ده‌ریده‌خات .به‌ڵام پێویسته‌ له‌م باره‌وه‌ سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی هێزه‌ كوردستانیه‌كان به‌رپرسیارێتی خۆیان له‌ هێشتنه‌وه‌ی پارتی له‌ بازنه‌ی كوردستان بخه‌نه‌گه‌ر و زیاتر پاڵ به‌ پارتیه‌وه‌ بنێن كه‌ له‌ ناوه‌ندی عراقه‌وه‌ نزیك بێت و په‌یوه‌ندیه‌كانیان ئاسایی بكه‌نه‌وه‌، هه‌ر هیچ نه‌بێت بۆ زیاتر ملكه‌چ نه‌بون بۆ توركیا و هاوكارری نه‌كردنی بۆ وه‌ستان دژی به‌رژه‌وه‌ندیه‌ باڵاكانی كورد، له‌گه‌ڵ قازانجه‌ ئابوری و سیاسیه‌كان بۆ كوردستانی باشوریش له‌م وه‌زعه‌یدا كه‌ قه‌یرانی ئابووری جوڵه‌ی له‌كوردستان بریوه‌ .
بۆیه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌مووان له‌م كاته‌دا هه‌ر هیچ نه‌بێت پارتی ناچار بكه‌ن كه‌ له‌ جێبه‌جێ كردنی پلانی (بی ) ی توركیا هاوكار نه‌بێت ئه‌ویش به‌ :
*هه‌وڵدان بۆ نزیككردنه‌وه‌ی له‌ لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان ومانه‌وه‌ی له‌ روبه‌ری كرودستانی و دورخستنه‌وه‌ی له‌ ره‌فتاری پاشكۆیه‌تی ته‌واو بۆ توركیا و، بواردان بۆ هێشتنه‌وه‌ی له‌م پێگه‌یه‌ی كه‌ له‌ گرێژنه‌ ده‌رنه‌چووه‌ له‌ ره‌فتاره‌كانیداتاوه‌كو ئه‌م ساته‌ش .
* هه‌وڵدان و یارمه‌تیدانی بۆ نزیككردنه‌وه‌ و رێككه‌وتنی له‌گه‌ڵ به‌غدادا، بۆ دوورخستنه‌وه‌ی له‌ توركیا به‌ راده‌یه‌ك تاوه‌كو به‌یه‌كجاری خۆی نه‌خاته‌ باوه‌شی و ، بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر ملكه‌چی داواكاری و فه‌رمانه‌كانی نه‌بێت و به‌ ئاسانی یارمه‌تی جێبه‌جێكردنی پیلانه‌كانی نه‌دات و خۆی له‌ پلانی ( بی ) ی توركیا دوور بخاته‌وه‌ .
* له‌ پرسه‌ نێوخۆییه‌كاندا به‌ شێوه‌یه‌ك مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێت له‌ پێستی خۆی ده‌رنه‌چێت و، به‌هه‌ر جۆرێك بێت ناچارنه‌كرێت ره‌فتاری نابه‌جێ و هه‌ڵه‌ی گه‌وره‌تر و خیانه‌تی له‌ جۆری 31 ئاب دووباره‌ بكاته‌وه‌ .
هه‌وڵێكی هه‌مه‌گیر بدرێت بۆ نزیكبونه‌وه‌ی لایه‌نه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی كوردستان، پارتی و یه‌كێتی و گۆران بۆ خستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی كوردستان بۆ سه‌ر سكه‌ی خۆی هه‌ر هیچ نه‌بێت به‌كه‌موكورتیه‌كانی پێشویه‌وه‌ تاوه‌كو له‌م قۆناغه‌ به‌ سه‌لامه‌تی ده‌په‌رینه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌ یارمه‌تی و نه‌رمی نواندنی گۆران و یه‌كگرتویی به‌ك بریاریی یه‌كێتی ده‌بێت له‌م كاته‌دا .
بۆیه‌ له‌م كاته‌دا به‌ خوێندنه‌وه‌ی پێشهاته‌كان و مه‌رامه‌ درنده‌ییانه‌كانی توركیا، ئه‌ركی زۆر ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر سه‌رجه‌م هێزه‌كانی كوردستان به‌سه‌رجه‌م به‌شه‌كانیه‌وه‌ به‌ تایبه‌تی هێزه‌كانی كوردستانی باشوور و په‌كه‌كه‌ و یه‌په‌گه‌، كه‌ چاو له‌ زۆر به‌رژه‌وه‌ندی بچوكی حزبی داخه‌ن و ئه‌م قۆناغه‌ و پێداویستیه‌كانی بخوێننه‌وه‌ و به‌ له‌ خۆبردووی له‌هه‌ڵه‌ی یه‌كتر خۆشبن كه‌ گه‌وره‌ییه‌ بۆ هه‌ر یه‌كه‌یان به‌رژه‌وه‌دی میله‌ت بخاته‌ پێش به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆیه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ نه‌ك ته‌نها به‌ لێدوان و بانگه‌شه‌، ئه‌گینا ته‌نها توركیا و وڵاتانی داگیركه‌ر قازانج ده‌كه‌ن و به‌س .