نامەکانتان گەییشتوون [١] … هەژێن*

٠٤ی دێسەمبەری ٢٠١٦

ئەی ئەوانەی کۆشتاری شیوعیەکانی کانی ماسی ١٩٦٤ و پیاسەی تاڵەبانی لە بەکرەجۆ ١٩٦٦ و ئاشبەتاڵەکەی ١٩٧٤ بازرانی و بەرلەشکریی ١٩٧٩ قیادە موەقەتە لە سنە و مەریوان و دزلی و شاکارەکەی یەکی ئایاری ١٩٨٣ قڕناکا و پشتئاشانی نەوشیروان موستەفا و بردنی پاسدار بۆ باباگوڕگوڕ ساڵی ١٩٨٥ (ینک) و پێشلەشکریی بۆ سەر ھەڵەبجە ١٩٨٨ (بەرەی کوردستانی) و بە ئەنفالدانی سەدان ھەزار گوندنشینی قەرەداخ و گەرمیان و بادینان ١٩٨٨ و پێشکەشکردنی پێشمەرگەکانی (حشع) بە بەعس پاش ئەنفال لەلایەن پێشمەرگەکانی (ینک) و خولی سێییەمی جەنگی نێوخۆ ١٩٩٤-١٩٩٨ و گوللەبارانکردنی خۆنیشاندانی دژی شەڕ لە ھەولێر ١٩٩٤ و بێسەروشوێنکردنی گیراوانی جەنگی نێوخۆ لە ئاکرێ و ڕایات و قەڵاچوالان و ھێنانەوەی حەرەس جمھوری٣١ی ئاب و ھێنانی پاسدار بۆ کۆیەی ١٩٩٦ و ھێنانەوەی سەدان جارەی جەندرمە بۆ نێو ھەرێم و جیابوونەوەی نەشیروان بە دە (١٠) ملیۆن دۆلار و گردەکەی تاڵەبانی ٢٠٠٦ و ھێنانی داعش و پێشکەشکردنی زومار و بەعشیقە و شەنگال و مەخموور و بازرگانی نەوت و گاز و لەتەك داعش ٢٠١٤ و پیاسەکردنی داعش لە کەرکووك ٢٠١٦ و ھەوڵی تەقاندنەوە و ئاژاوەنانەوە لە “ڕۆژاوا” ٢٠١٢-٢٠١٦ و تیرۆرکردنی نەزیر عومەر ١٩٩٣و ڕەئوف کامیل ١٩٩٣ و ئەلی بۆسکانی ١٩٩٢ و حەمەحەلاج ١٩٩٤و بەکر عەلی ١٩٩٦ و سۆرانی مامە حەمە و سەردەشت و عەبدولستار تاھیر شەریف و کاوە گەرمیانی و ویدات حوسەین و ھەزاران و ملیۆنان تیرۆر و ڕاونان و شتی دیکە، ئەی ئەوانەی کە پاش چەند چرکە ئەو گشتەتان لەبیرچووەتەوە.

نامەکانتان بە سەری ڕەش و قەڵاچوالان گەییشتوون و ئەگەر دڵنیانین، وەرن لەنێو خاشاکی کۆشکەکان بگەرێن، ئیدی بەسە و چیدی نامانەوێت وڕێنە و دەبەنگیی ئێوە بخوێنینەوە؛ ئێوەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیر”، مەگەر تێناگەن و دەبەنگن و نازانن، کە دەسەڵات لەپێناو مسۆگەرکردنی مشەخۆرییە و سیستەمی مشەخۆریی و مەرجەکانی سندووقی نێودەوڵەتی دراو و بانکی جیھانی و بانکی نێوەندیی ئەوروپا و ناتۆ و دەوڵەتانی زلهێز بواری بەدیھێنانی داخوازییەکانی ئێوە نادەن و ئێمە بە بارمتەگیراوین و ئەگەر مووچەی ئێوە نەبڕین و ئەگەر نرخی کاڵا و پێداویستییەکان چەند قات بەرزنەکەینەوە و ئەگەر ڕێکەوتننامەکان واژۆنەکەین، بە حەب و دەرزییەك، بە خواردنێك ئێمە ژاراوکوژدەکەن و ھەزار و یەك بەڵگەی پزیشکی دەکەنە پاساوی مردنمان؛ ئێوە چین و بۆچی تێناگەن، ئەوە داخوازی و مەرجی نەزمی نوێی بازارە (نیئۆلیبرالیزمە) و ڕاگرتنی جەنگیش تەنیا لە توانای کۆمپانییەکانی ئۆتۆمەبیلسازی و چەکسازی هەیە و تاکو کارخانە و بازارەکانی چەکسازی هەبن، جەنگەکان بەردەوام دەبن و تاکو سەروەری هەبێت، چەك پێویستە و تاکو ئێوەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیر” و سەرانی “پارتییە پێشرەوەکان” لەسەر کڕینی نوێترین مۆدێلی ئۆتۆمەبیل کێبڕکێبکەن، (داعش) و جەنگ پێویستدەبن و دەبێت نرخی بەنزین و سووتەمەنی هەرزان بێت، تاکو دەبەنگانی دونیا وەك ئێوە بتوانن زۆرترین بەنزین بکڕن و ئۆتۆمەبێلە پانوپۆڕەکانیان لێخوڕن. [٢]

نامەکانتان گەییشتوون، ئەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیران”ی دەبەنگ، ئەی ئەوانەی کە لە واتای بێدەنگمانەوەی ئێمە تێناگەن و بە ھەزاران “ئەلف” تێناگەن، ئیدی لەوژە لەوژ بەسە، دەبەنگبێژی بەسە، تەرسەقولبێژی بەسە، نامەنووسین و پاڕانەوە بەسە و تێبگەن، ھەر ئاوا ئێوە لە ئاستی ئێمە بێدەسەڵاتن، ھەر ئاوا ئێمەش لە ئاستی مەرجی نێو ڕێکەوتننامەکانی دەوڵەتانی زلھێز و سندووقی نێو دەوڵەتی دراو و بانکی جیھانی بێدەسەڵاتین و بە فیکەیەکی ئەوان تەخت و تاراجمان نامێنێت.

نامەکانتان گەییشتوون و ئێوە ناخوازن لە وەڵامنەدانەوەی ئێمە بگەن، کە ئێمەش بێدەسەڵاتین و دەسەڵاتی ئێمە لە تیرۆرکردنی ناڕازییان و ڕاگرتنی جەماوەر و پاسەوانی بیرەنەوتەکان و جێبەجێکردنی پلانەکان و کڕینی چەك و واژۆکردنی ڕێکەوتننامەکان و قەرزکردن، هیچی یدکە نییە و ژییان و منداڵ و ھاوسەرانمان بەبارمتەگیراون. ئێوە ناتانەوێت تێبگەن؛ ئەگەر ئێمە فزەبکەین، وەك (جۆن پاوڵی یەکەم John Paul I) [٣] نیوەشەوێك دەماکوژن . گوێرادڕین دەبەنگینە، مەگەر سەری ئێوە تەپاڵەی تێدایە، ئاوا تێناگەن و زۆرینەی خەڵکی ناڕازیشتان وەك خۆتان دەبەنگکردووە؛ تێناگەن کە ئێمە ناتوانین و مافی وەڵامدانەوەمان نییە و ئەگەر وەڵامبدەینەوە، لە دوو شت زیاتر نییە، یان هەر وەك ئێوە تەنیا دەتوانین خەڵك خۆشباوەڕتربکەین، یان فیشەکێك لەنێو دەمی ناڕازییانی سەرکێش بتەقێنینەوە. دەبەنگینە ئێوە بەو نامە دەبەنگانەی خۆتان تەنەکەی خۆڵی ئێمەتان پڕکردووە و ناهێڵن خەڵکی ناڕازای بەخۆی بیربکاتەوە و لەوە تێبگات، کە ئەگەر ئێمە ڕاستگۆیانە وەڵامی پرسیار و داخوازییەکانی خەڵك بدەینەوە، تەمەنمان چەند چرکەیەك زیاتر نابێت و بارمتەگیراوێکی دیکەی وەك ئێمە دەخەنە شوێنمان و باری خەڵکیش وەك ئێستا هەر “چل مەن” دەبێت. بەڵام ئەگەر خەڵکی بەخۆی خۆی ڕێکبخات و ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی خۆی بکاتە ئەڵتەرناتیڤی ئێمە، هەم ئێمە لەم بارمتەبوونە ڕزگاردەبین و هەم سندووقی نێو دەوڵەتی دراو و بانکی جیهانی و بانکی نێوەندیی ئەوروپا و دەوڵەتانی زلهێز ناتوانن بارمتەگیراوێکی دیکە بخەنەوە شوێنی ئێمە. ئیدی بەسە و چیدیکە نامە ئاراستەی ئێمە مەکەن و بە دەبەنگی خۆتان خەڵك خۆشباوەڕ و چاوەڕوان مە‌هێڵنەوە، با چیدیکە خەڵکی چاوەڕوانی سۆزداریی ڕۆبۆتێکی وەك ئێمە نەکات و بە تەرسەقولبێژیی ئێوەش وڕ و گێژنەبێت؛ با خەڵکی بەخۆی بیربکاتەوە و لە بێوەڵامی ئێمە تێبگات، تکایە چیدیکە نامەی تەرسەقولاوی بۆ ئێمە مەنێرن!

بۆ دوا جار لێرەدا جارێکی دیکە هەزاربارەی دەکەینەوە، ئەی دەبەنگانی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیر”، گشت نامە خۆشباوەڕکەرەکانتان گەییشتوون و ئەمەش دوا وەڵامە و ئیدی بەسە و تێبگەن، ئەی بێهۆشترین بوونەوەرانی سەر گۆی زەمین، ئەی چڵکاوخۆرانی بەردەم کۆشكی سەر ڕەش و قەڵاچوالان و پارلەمان و گردەکانی ئۆپۆزسیۆن، دەبەنگی بەسە و کڕبکەون، تاکو خەڵك بەخۆی بیربکاتەوە و چارەنووسی خۆی دیاریبکات، ئەگەرنا هەمان چارەنووسی فلیپین و ئەرجەنتین و کۆڵۆنییەکانی ئەفریکا لە پێشتان دەبێت و کاتێك کە نەوت نەما، ئیدی تەنیا باجی لەشفرۆشییەکانی “نیشتمان” دەتوانێت “ئاڵای نەتەوە” بشەکێنێتەوە. [٤]

————————————————————
[١] وەڵامێك بۆ ئەو نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕۆناکبیر”انەی کە پاش چارەکە سەدەیەك تاڵانی و گەندەڵی و سەرکوتکاریی دەسەڵاتی بۆرجوازی کورد، هێشتا دەبەنگانە نامە بۆ دەسەڵاتداران دەنووسن و خەریکی بزواندنی سۆزی ڕۆبۆتەکانی نەزمی نوێی بازار (نیئۆلیبرالیزم) و ختووکەدانی خۆشباوەڕیی خەڵکی نەدار و بێدەسەڵات و چاوڕێهێشتنەوەی ناڕازیانن و بە نەتەوەگەرایی (ناسیونالیزم) هۆشی ناڕازییان بەنگدەکەن. لێرەدا مەبەستی من نووسەران و ڕۆژنامەگەران و “ڕوناکبیران”ی دەرباری دەسەڵات و پارتییەکان نییە، چونکە ئەوان لە خۆشباوەڕییەوە دەربارنین و ھوشیارانە لە پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی دەسەڵاتداران داکۆکیدەکەن؛ مەبەستم نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیران”ێکن، کە خۆشباوەڕانە بە “نەتەوە” و “وڵات” و “ھاووڵاتی” و “سەرۆکی باش” و “پارتیی باش” و “پارلەمان و پارلەمانتاری باش” و “فەرمانداریی و دەوڵەتی باش” ھۆشی نەداران و بێدەسەڵاتانی ناڕازی ژاراویدەکەن و ڕۆژانە لەنێو کاناڵەکانی مێدیا نامە ئاراستەی دەسەلاتدارانی بۆرجوازی کورد دەکەن و خەریکی ئامۆژگاریکردنی دەسەڵاتدارانن، بۆ ئەوەی “سەرکوتگەرێکی دڵسۆز و بەسۆزی خەڵك” بن.

[٢]لەو کاتەوە کە (داعش) هاتووەتە نێو عیراق تاکو ئێستا لە وڵاتانی ڕۆژاوا نرخی بەنزین و گازوایل و گاز هەرزان بووە.

[٣] (جۆن پاوڵی یەکەم John Paul I) پاپای ڤاتیکان بوو، ٢٦ی ئۆگوست تاکو ٢٨ی سێپتەمبەری ١٩٧٨، ماوەی پایپبوونی تەنیا سی و سێ (٣٣) بوو و نیوەشەوێك ناڕۆشنانە مرد. بۆ زانیاریی زیاتر سەردانی ئەم لینکە بکەن : https://en.wikipedia.org/wiki/Pope_John_Paul_I

[٤]ساڵی دوو هەزار، لە گەرمەی شانازیکردنی خۆشباوەڕان و دەسکەلاکانی دەسەڵات بە ئاڵای بۆرجوای کوردستان لەنێو ژوورەکانی پاڵتۆك بەدیاریکراوی لەنێو ژووری “ئازادیخوازان” کە ژووری چەپ و نەتەوەگەراکان بوو، گوتم “ڕۆژێك دێت، کە ئاڵای ئێوەش وەك ئاڵای فلیپین بە باجی لەشفرۆشییەکانی نیشتمان دەشەکێتەوە”.

* www.hejeen.wordpress.com ….. www.facebook.com/hejen.pze




گفتوگۆ لەگەڵ سەڵاح بایەزیدی سەبارەت بە وەرگێڕان ….سازدانی / شاخه‌وان سدیق.


سه‌ڵاح بایه‌زیدی

قه‌ڵه‌می وه‌رگێڕ وه‌ك هی نووسه‌ر قه‌ڵه‌مێكی ئازاد و ڕه‌ها نییه‌، به‌ڵكو كۆمه‌ڵێك سنوور و چوارچێوه‌ی دیاریكراوی هه‌یه‌.
(سه‌ڵاح بایه‌زیدی) یه‌كێكه‌ له‌ وه‌رگێره‌ ناسراو دیاره‌كانی ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی ناو دونیای وه‌رگێڕانی كوردی و خاوه‌نی چه‌ندین كتێبی وه‌رگێڕدراوه‌ له‌ زمانی فارسیه‌وه‌ بۆ كوردی، تایبه‌ت به‌ پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان و تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی ئه‌م دیداره‌مان له‌گه‌ڵ سازدا.


پ1/ (بارگاس یۆسا) ده‌ڵێت “وه‌رگێڕه‌كان شكست خواردووه‌كانی ناو دونیای ئه‌ده‌بن” واته‌ ئه‌وانه‌ی نه‌یان توانیوه‌ ببنه‌ ئه‌دیبی باش ڕوویان كردۆته‌ وه‌رگێڕان و بونه‌ته‌ وه‌رگێڕی باش، ئه‌م بۆچوونه‌ به‌ بڕوای تۆ تا چه‌ند ڕاسته‌؟ تۆ بۆ ده‌ستتكرد به‌ وه‌رگێڕان؟

وه‌/ به‌ ڕای من وه‌رگێڕان تا ڕاده‌یه‌ك كۆسپه‌ له‌ به‌ر ده‌م ئه‌وه‌ی ببیته‌ ئه‌دیبێكی باش، چونكه‌ ئیتر ناتوانی وه‌كوو پێویست كات بۆ نووسینی خۆت ته‌رخان بكه‌ی. له‌ نووسیندا تووشی وه‌سوه‌سه‌ت ده‌كا، چونكه‌ ئیدی به‌ هه‌ر ده‌قێك ڕازی نابی. یان ده‌نا ڕێگر ده‌بێ له‌ به‌رده‌م ئه‌وه‌ی ستایلێكی نووسینی تایبه‌ت به‌ خۆت بدۆزیته‌وه‌. ئه‌گه‌ر وه‌رگێڕان بوو به‌ خولیا، به‌رده‌وام هه‌ست ده‌كه‌ی كاری وه‌رگێڕانت زۆره‌ و ده‌كرێ بیرۆكه‌كانی خۆت وه‌ لاوه‌ بنێی و دواتر كاریان له‌ سه‌ر بكه‌ی. هه‌تا له‌ وه‌رگێڕاندا پڕكارتر بی، له‌ نووسیندا ته‌وه‌زه‌لتر ده‌بی. ئه‌و كاته‌ی كه‌ بۆ وه‌رگێڕانی ته‌رخان ده‌كرێ، ئه‌گه‌ر بێت و بۆ ده‌قێكی خۆت ته‌رخان بكرێ، بێگومان چه‌نده‌ش له‌ سه‌ره‌تادا لاواز بێ، به‌ پێی ئه‌زموون ده‌گۆڕدرێ و شتێكی پوختی لێ ده‌رده‌چێ. محه‌ممه‌دی قازی و ئیبراهیمی یۆنسی له‌و دوو وه‌رگێڕه‌ پڕكاره‌ به‌ ڕه‌چه‌ڵه‌ك كوردانه‌ن كه‌ خزمه‌تی ئه‌ده‌بیی فارسییان كردووه‌ و سه‌لماندوویانه‌ كه‌ ده‌كرا ئه‌دیبی باش بن. محه‌ممه‌دی قازی به‌ ڕۆمانی “زارا” و “بیره‌وه‌رییه‌كانی وه‌رگێڕێك” و ئیبراهیم یۆنسیش به‌ چه‌ند ڕۆمانێك وه‌ك “دادا شیرین” و “نزا بۆ ئارمێن”. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، وه‌ك چۆن كاری وه‌رگێڕان ڕه‌نگه‌ زه‌بر له‌ نووسین و داهێنان بدا، ئه‌وه‌نده‌ش ئه‌دیب بوون بۆی هه‌یه‌ زیانی بۆ وه‌رگێڕان هه‌بێ. له‌وانه‌یه‌ ئه‌دیبێكی باش وه‌رگێڕێكی باش نه‌بێ. ستایل و سه‌لیقه‌ی خۆی به‌ سه‌ر ده‌قه‌ وه‌رگێڕدراوه‌كه‌دا بسه‌پێنێ. بوودلێر شاعیر و نووسه‌رێكی به‌ناوبانگی فه‌ره‌نسییه‌، هاوكات له‌ ئینگلیزیشه‌وه‌ كاری وه‌رگێڕانی كردووه‌، له‌وانه‌ “قه‌له‌ڕه‌ش”ه‌كه‌ی ئێدگار ئالێن پۆی كردۆته‌ فه‌ره‌نسی، به‌ڵام به‌ ڕای زۆربه‌ی ڕه‌خنه‌گران وه‌رگێڕانێكی بوودلێریانه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ی له‌ ده‌قه‌كه‌دا بوودلیر ده‌بینرێ، ئێدگار ئالێن پۆ نابینرێ. له‌ كوردیشدا نموونه‌ی وامان هه‌یه‌، وه‌رگێڕانی شیعره‌كانی خه‌ییام له‌ لایه‌ن مامۆستا هه‌ژاره‌وه‌، وه‌رگێڕانێكی هه‌ژارانه‌یه‌. ئه‌وه‌نده‌ی هه‌ژار ده‌بینرێ خه‌ییام نابینرێ.
سه‌باره‌ت به‌ به‌شی دووه‌می پرسیاره‌كه‌شت ده‌بێ بڵێم ئه‌و حه‌زه‌ گه‌وره‌یه‌ی بۆ خوێندنه‌وه‌ی ڕۆمان و ئه‌ده‌بی جیهانی هه‌مبوو خولیای وه‌رگێڕانی له‌ مندا به‌دی هێنا. یه‌كه‌م به‌رهه‌می چاپكراوم وه‌رگێڕانی كورته‌ چیرۆكێكی ته‌نز بوو له‌ زمانی فارسییه‌وه‌ كه‌ كاتی خۆی له‌ گۆڤاری “سروه‌”دا بڵاو بۆوه‌. دواتر به‌ شێوه‌ی جۆراوجۆر درێژه‌م به‌ كاری وه‌رگێڕان دا و له‌ ماوه‌ی پانزه‌ ساڵی ڕابردوو، له‌ هیچ هه‌لومه‌رجێكدا وازم لێ نه‌هێناوه‌ و لێی پاشگه‌ز نه‌بوومه‌ته‌وه‌.

پ2/ هه‌میشه‌ ده‌وترێت وه‌رگێڕان نووسینه‌وه‌ی ده‌قێكی نوێیه‌ له‌ لایه‌ن كه‌سی وه‌رگێڕه‌وه‌، ئێوه‌ چۆن له‌مه‌ ده‌ڕوانن؟ پێتان وایه‌ وه‌رگێڕان ده‌توانێت ڕۆحی زیندووی تێكسته‌كان بگوازێته‌وه‌؟

وه‌/ وه‌رگێڕان نووسینه‌وه‌ی ده‌قێكی نوێ نییه‌، به‌ڵام هیچی له‌ نووسین كه‌متر نییه‌، بۆیه‌ش وه‌رگێڕ ده‌بێ له‌ هه‌مانكاتدا نووسه‌ر بێ. به‌ڵام قه‌ڵه‌می وه‌رگێڕ وه‌ك هی نووسه‌ر قه‌ڵه‌مێكی ئازاد و ڕه‌ها نییه‌، كۆمه‌ڵێك سنوور و چوارچێوه‌ی دیاریكراوی هه‌یه‌. لێره‌دا، وه‌رگێڕ ده‌توانێ به‌رگێكی نوێ به‌ باڵای ده‌قدا ببڕێ. بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر ڕۆمانێكی وه‌رگێڕدراوت خوێنده‌وه‌ و هه‌ستت كرد كه‌سایه‌تییه‌كانی ناو ڕۆمانه‌كه‌ جلی كوردیان له‌به‌ر دایه‌ یان فه‌زای گوند و شوێنێكی نیشتیمانی خۆت له‌ مێشكتدا وێنا بوو یان ده‌نا هه‌ست بكه‌ی كه‌سه‌كان به‌ كوردی قسه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌ بزانه‌ ڕۆحی زیندووی تێكسته‌كه‌ گوازراوه‌ته‌وه‌.

پ3/ ئێستا له‌ كوردستان پڕۆسه‌ی وه‌رگێڕان له‌ زمانی دووه‌م و سێیه‌مه‌ ده‌كرێت، پێتان وایه‌ ئه‌م جۆره‌ وه‌رگێڕانه‌، وه‌رگێڕانی زیندوو بێت، ئایا تا چه‌ند ده‌قه‌كه‌ جوانیی خۆی ده‌پارێزێت له‌م جۆره‌ وه‌رگێڕانانه‌دا.

وه‌/ په‌یوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌و زمانه‌ دووه‌م و سێیه‌مه‌ كام زمانن. ئه‌گه‌ر ئه‌م زمانه‌ دووهه‌مه‌ زمانێكی ئه‌وروپی بێت، به‌ ڕای من گۆڕانكارییه‌كی زۆر گه‌وره‌ ڕوو نادا، زۆر به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانی پشت به‌ وه‌رگێڕانێكی ئینگلیزی ببه‌ستی كه‌ له‌ هه‌نگاری یان یۆنانییه‌وه‌ كراوه‌، یان وه‌رگێڕانێكی فه‌ره‌نسی كه‌ له‌ پورتوگالی و ئیسپانییه‌وه‌ كراوه‌، چونكه‌ گۆڕانكاریی به‌ سه‌ر وشه‌كاندا نایه‌، ستروكتوری ده‌ق ناگۆڕدرێ. هه‌ڵبه‌ت دیسان ئه‌گه‌ر له‌ زمانی یه‌كه‌مه‌وه‌ بێ باشتره‌، به‌ڵام هه‌ندێك زمان هه‌ن، له‌وانه‌یه‌ له‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورددا یه‌ك دوو ئه‌دیب ئاشنای نه‌بێ، بۆیه‌ به‌ ناچاری له‌ زمانی دووه‌مه‌وه‌ ده‌بێ وه‌ربگێڕدرێن. ئه‌و پاشاگه‌ردانییه‌ی له‌مه‌ڕ وه‌رگێڕان له‌ لای خۆمان و جیرانه‌كانمان هه‌یه‌، لێره‌ نییه‌ یان كێشه‌كان له‌و ڕووه‌وه‌ به‌ ڕاده‌یه‌ك چاره‌سه‌ر كراون كه‌ ئیتر نابینی باسی لێوه‌ بكرێ. به‌ڵام بۆ زمانی فارسی وا نییه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی گرنگه‌ بۆ وه‌رگێڕه‌ كورده‌كان. ناتوانی متمانه‌ به‌ هه‌ر وه‌رگێڕێكی فارس بكه‌یت. فه‌وزایه‌كی گه‌وره‌ له‌ وه‌رگێڕانی فارسیدا هه‌یه‌. ئیتر وای لێ هاتووه‌ هیچ سنوورێكی ئه‌خلاقی ناناسێ. من ڕۆمانێكی وه‌رگێڕدراوی فارسیم خوێنده‌وه‌ وه‌رگێڕه‌كه‌ی وشه‌ی ”به‌راز”ی له‌ نێو كتێبه‌كه‌دا كردبوو به‌ ئاژه‌ڵ، ئاژه‌ڵه‌كان. له‌ زۆر جێدا، پێش ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیریی ئێران كاره‌كانیان سانسۆڕ بكا، بۆ خۆیان سانسۆڕی ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌ وه‌رگێڕدراوه‌كانیان بڵاو ببێته‌وه‌. ئه‌مه‌ ته‌نیا نموونه‌یه‌كی بچووكه‌ له‌ سانسۆڕێك كه‌ وه‌رگێڕ به‌ سه‌ریدا سه‌پاوه‌ یان دڵخوازانه‌ كردوویه‌تی و زۆریش بێمانایه‌. ئیتر بمێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌قه‌كان ده‌فارسێندرێن، ئیدیۆم و ده‌سته‌واژه‌كان ده‌گۆڕدرێن. هه‌ست ده‌كه‌م له‌ نێوان زمانی فارسی و عه‌ڕه‌بیدا پتر ده‌توانی پشت به‌ زمانی عه‌ڕه‌بی ببه‌ستی و ڕه‌نگه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر ناچار بی وه‌رگێڕانێكی ده‌ستی دوو و سێ بكه‌ی، له‌ عه‌ڕه‌بییه‌وه‌ بێت كه‌موكوڕی كه‌متر بێ.

پ4/ ئه‌و بنه‌ما سه‌ره‌كییانه‌ چین كه‌ ده‌بێت له‌ كه‌سی وه‌رگێڕدا هه‌بن، ئایا زانینی زمانێك به‌ته‌نها ده‌توانێ وا له‌ مرۆڤ بكات توانای وه‌رگێڕانی تێكسته‌كانی هه‌بێت، وه‌رگێڕان پیشه‌یه‌ یان زانسته‌ یان هونه‌ره‌؟

وه‌/ وه‌رگێڕان له‌ كوردستان هێشتا نه‌بۆته‌ پیشه‌ یان زانست و زیاتر هونه‌ر یان خولیا و حه‌زێكی تاكه‌كه‌سییه‌. پیشه‌ نییه‌ چونكه‌ ده‌توانم بڵێم هه‌موو وه‌رگێڕێكی كورد له‌ په‌راوێزی ژیانی ڕۆژانه‌دا كاری وه‌رگێڕان ده‌كا، بۆ بژیوی ژیان ناچاره‌ په‌نا بۆ كاری تر ببات و وه‌ختی پشوو و حه‌سانه‌وه‌ی بۆ وه‌رگێڕان دابنێ، وه‌رگێڕانی كوردی له‌ په‌راوێز و به‌ ماندوویی ده‌كرێ و له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌ش به‌ نۆره‌ی خۆی كاریگه‌ریی له‌ سه‌ر كوالیتی وه‌رگێڕان هه‌بێ. نه‌بۆته‌ زانستیش چونكه‌ كۆڕ و ناوه‌ندی تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕان دروست نه‌بوون و وه‌رگێڕی كورد به‌ هه‌وڵی خۆی، خۆی پێده‌گه‌یه‌نێ و ده‌رچووی زانكۆ یان ناوه‌ندێكی تایبه‌ت به‌ وه‌رگێڕان نییه‌. دواتر به‌رهه‌می وه‌رگێڕدراویش، نه‌ به‌ باش نه‌ به‌ خراپ قسه‌ی له‌سه‌ر ناكرێ و هه‌ڵناسه‌نگێنرێ.
سه‌باره‌ت به‌ وه‌رگێڕانێكی باش و سه‌ركه‌وتوویش، به‌ بۆچوونی من زانین و شاره‌زابوون به‌سه‌ر زمانی ده‌سپێك و زمانی مه‌به‌ستدا مه‌رجه‌، به‌ڵام به‌ ته‌نیا به‌س نییه‌. وه‌رگێڕ ده‌بێ له‌و بواره‌دا ئاگادار بێ كه‌ كاری له‌ سه‌ر ده‌كا. دیاره‌ ئه‌مڕۆكه‌ ئه‌نته‌رنێت له‌چاو ڕابردوو ده‌رفه‌تێكی زیاتری بۆ وه‌رگێڕه‌كان ڕه‌خساندووه‌ و له‌ هه‌ندێك ڕووه‌وه‌ ئاسانكاری بۆ كردوون. بۆ نموونه‌ وه‌رگێڕێك زۆر به‌ سانایی ده‌توانێ سه‌باره‌ت به‌ فه‌رهه‌نگ و نه‌ریتی ناوچه‌یه‌ك یان سه‌باره‌ت به‌ ناو، شوێن، كه‌سه‌كان و زۆر شتی تر زانیاری به‌ده‌ست بێنێ. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ له‌ پێشخستنی توانا و ده‌سه‌ڵاتی وه‌رگێڕدا به‌و شێوه‌یه‌ ده‌ور نابینێ و ته‌نیا ده‌توانێ كێشه‌ ته‌كنیكییه‌كانی چاره‌سه‌ر بكا.

پ5/ وه‌رگێڕان ده‌توانێت چ ڕۆڵێك له‌ به‌ره‌وپێشه‌وه‌بردنی كتێبخانه‌ی كوردیدا بگێڕێت؟ بۆ هه‌وڵ نه‌دراوه‌ وه‌رگێڕانی پێچه‌وانه‌ بكه‌ن، واته‌ به‌رهه‌مه‌ كوردییه‌كان وه‌ربگێڕنه‌ سه‌ر زمانه‌ بیانییه‌كان، پێتان وا نییه‌ له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ پێداویستییه‌كی گه‌وره‌یه‌؟
وه‌/ وه‌رگێڕان ڕه‌فه‌ به‌تاڵه‌كانی كتێبخانه‌ی كوردی داده‌گرێ و ڕه‌فه‌ی نوێی پێوه‌ زیاد ده‌كا، نه‌ته‌وه‌یه‌ك چه‌نده‌ش خاوه‌نی كتێب و نووسه‌ر بێ، دیسان پێویستی به‌ وه‌رگێڕانه‌. خاڵی سه‌رنج ڕاكێش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی خاوه‌نی زۆرترین كتێب و ده‌وڵه‌مه‌ندترین زمانن، زیاتر له‌وانی دیكه‌ گرنگی به‌ وه‌رگێڕان ده‌ده‌ن و له‌و بواره‌وه‌ چالاكترن. كتێبی وه‌رگێڕدراویان له‌ هی نووسراو پتره‌. وه‌رگێڕان، ده‌توانێ به‌ هانای كتێبخانه‌ی كوردییه‌وه‌ بێ، ده‌وڵه‌مه‌ندی بكا و ڕه‌نگ و بۆی پێ ببه‌خشێ. ده‌توانێ له‌ داهێنان و نوێگه‌ریدا ڕۆڵێكی به‌رچاو بگێڕێ.
له‌ وه‌رگێڕانی پێچه‌وانه‌دا، به‌ پێچه‌وانه‌ی وه‌رگێڕان به‌ زمانی كوردی هه‌وڵ و خولیای وه‌رگێڕ به‌ ته‌نیا به‌س نییه‌، هه‌ندێك فاكته‌ری دیكه‌ دێنه‌ گۆڕێ: هه‌ڵبژاردنی ده‌ق، دۆزینه‌وه‌ی وه‌شانخانه‌، تیڕاژ و ڕێژه‌ی خوێنه‌ران. زۆر شت كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ وه‌رگێڕانی ده‌قێكدا به‌ كوردی بیری لێ نه‌كرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی ڕاستی بێ من خۆم تاقیم نه‌كردۆته‌وه‌ تا بزانم كه‌ند و كۆسپه‌كانی به‌رده‌می چین.

پ6/ ئه‌و دۆخه‌ی ئێستا وه‌رگێڕانی پیادا تێپه‌ڕ ده‌بێت له‌ هه‌رێمی كوردستان چۆن ده‌بینن، پێتان وایه‌ زۆر و بۆریی له‌ وه‌رگێڕاندا هه‌یه‌، كێ به‌رپرسیاره‌ له‌و دۆخه‌ و چی بكرێت بۆ باشتربوونی؟
وه‌/ وه‌رگێڕان هه‌تا زۆر بێ باشتره‌، ئه‌وه‌ی له‌ كوردستان ده‌كرێ، زۆر نییه‌، هێشتا به‌ سه‌دان شاكاری كلاسیك هه‌ن بۆ سه‌ر زمانی كوردی وه‌رنه‌گێڕدراون، ڕه‌نگه‌ بۆ خۆمان پێمان وابێ زۆره‌ چونكه‌ دره‌نگ ده‌ستمان پێ كردووه‌. به‌ڵام بۆربوون له‌ وه‌رگێڕاندا به‌دی ده‌كرێ، پاشاگه‌ردانییه‌ك هه‌یه‌ و به‌ پله‌ی یه‌كه‌م ده‌زگاكانی چاپ و په‌خش لێی به‌رپرسیارن. ئه‌و ده‌زگایانه‌ ده‌بێ هه‌موو وه‌رگێڕانێك بڵاو نه‌كه‌نه‌وه‌ و لیژنه‌یه‌ك بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و كتێبانه‌ پێك بێنن كه‌ به‌ نیازن بڵاویان بكه‌نه‌وه‌ و له‌ بڕیارداندا هه‌ستیارتر بن. به‌ تایبه‌ت گرنگی به‌ زمانی كوردی بده‌ن كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ كێشه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی وه‌رگێڕانی كوردی.

به‌شێك له‌ ژیاننامه‌:
سه‌ڵاح بایه‌زیدی ساڵی ١٩٨٢ له‌ شاری مه‌هاباد له‌دایك بووم. له‌وێ تا دیپلۆمم خوێنده‌وه‌ و ساڵی ١٩٩٩ له‌به‌ر هۆكارگه‌لی سیاسیی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانم به‌جێ هێشتووه‌ و ڕووم كردۆته‌ باشووری كوردستان. چه‌ند ساڵێك له‌ شاری سلێمانی ژیاوم و له‌ ساڵی ٢٠٠٨ه‌وه‌ له‌ سویسرا ده‌ژیم. له‌ زانكۆی نۆشاتێل ساڵیك زمان و ئه‌ده‌بی فه‌ره‌نسیم خوێندووه‌ و ئێستاش له‌ شاری نۆشاتێل نیشته‌جێم. تا ئێستا زیاتر له‌ ده‌ كتێبم بۆ سه‌ر زمانی كوردی وه‌رگێڕاوه‌ و به‌ هۆی شاره‌زاییم له‌ زمانی فه‌ره‌نسی و توركیدا پتر گرنگیم به‌ ئه‌ده‌بیاتی فه‌ره‌نسا و توركیا داوه‌.




کتێبی( التصوف رحيق دين الآنبياء) بە زمانی عەرەبی… نووسینی :عەبدالرحمان سعید زەنگەنە

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..




ناوی کتێب: لە دوای ئەنفالەوە نووسین: كارا فاتیح

دیزاینی بەرگ و ناوەرۆک: ئومێد محەمەد
قەبارە: ٣٧٦ لاپەڕەی نیوA4
ساڵی چاپ: ٢٠١٥
شوێنی چاپ: سلێمانی
چاپخانە: پیرەمێرد
لە بڵاوکراوەکانی دەزگای ڕۆشنبیریی جەمال عیرفان
پرۆژەی ٢٧یادی تاوانی ئەنفال

————————
لەبریی ڕانان
پێشەكیی كتێبی لە دوای ئەنفالەوە
نووسینی كارا فاتیح

پێشەكیی كتێب بۆ زۆر ئامانج و مەبەست دا نراوە و دەنووسرێت، هەندێ جار وەك پێویستییەكی نووسینی ئەكادیمی سەیری دەكرێت و بە دانەنانی، توێژینەوەكان بە نوقسان و بوونی كەلێنێكی زانستیی تێیان دا دێنە هەژمار و هەندێ جاریش وەك خوو یان نەریتێكی نووسین، نووسەران لە كتێب و نووسینی توێژینەوەكانیان دا، تەنانەت هەندێ جاریش لە دیوانی شیعر و ڕۆمان و چیرۆك… هتد، گرنگیی پێ دەدەن و دەینووسن.
لە پێشەكی دا ناونیشانی كتێب یان توێژینەوە ڕوون و ورد دەكرێتەوە و پێشەكیی كتێب دەبێتە ڕایەڵی نێوان ناونیشان و ناوەڕۆك و، ئاماژە بۆ هۆكاری هەڵبژاردنی ناونیشان دەكرێت، لەوێیشەوە وردەوردە هۆكاری هەڵبژاردنی بابەت ئاشكرا دەكرێت و لە چەند خاڵێك دا هێمای بۆ دەكرێت، گیروگرفت و كۆسپی بەر دەم دەناسێنرێ و پاشان نووسەر لە گرنگیی باسەكە دەدوێ و ئەو بوار و سنوورە دەست نیشان دەكات، كە وەك ڕووبەری كاركردن هەڵی بژاردوە و ڕێباز و میتۆدەكانی كاركردنیشی بە خوێنەرانی خۆی ئاشنا دەكات، پاشان پرسیار و گریمانەكانی توێژەر و هەندێ جاریش بە شێوەیەكی سەرپێیی، مەبەست و هەوڵی كاركردن لە بەش و پارەكان دا دەخاتە بەر چاو، ئەوجا هەواڵی بوونی ئامانجی كارەكەیمان لە كۆتایی دا، پێ دەدا. ئەمانە بە شێوەیەكی گشتی ناسنامەی پێشەكی بوون لە بواری ئەكادیمی دا و توێژەران و ئەكادیمیستان لە بەر ئەم هۆیانە پێشەكی بە گرینگ دەزانن، هەروەها لە كتێب و توێژینەوە نائەكادیمییەكانیشدا هەندێ جار، هەمان ئەو ئامانج و مەبەستانە بۆ نووسینی پێشەكی دەر دەكەونەوە و دیسان نووسەر بە شێوەیەكی مولتەزیم، بەو یاسا و ڕێسایانەوە پەیوەست دەبێت، بەڵام هەموو جارێكیش وەها نییە و مەرجیش نییە وا بێت، هەندێ نووسەر خۆیان لە نووسینی پێشەكی لا دەدەن، یاخود لە نووسینی دا، پەیڕەوی لەو خاڵانە ناكەن و بە شێوەیەكی سەربەستانە ئەم بوارە بە كار دەهێنن، بە شێوەیەك لای هەندێكیان وەك سڵاو و ڕۆژباشێكە و دەروازەیەكە بۆ دامەزراندنی پەیوەندی لەگەڵ خوێنەر و كردنی بە ئەڵقەیەك لە نێوان خوێنەر و ناوەرۆكی كتێبەكە.
درێژكردنەوەی ئەم سەرەتایە لەوە زیاتر بە پێویست نازانم و، دوای ئەم بەهانانە بۆ پێویستبوونی پێشەكی، لێرە دا دەمەوێت زوو بگەمە مەبەستی خۆم، واتە ئەم سەرەتای پێشەكییە تەنها بەهانەیەكە بۆ ئەوەی، كە ئاشكرا بێت من چیم لەم پێشەكییەی خۆم دەوێت. پێش هەموو شتێك دەگەڕێینەوە بۆ ناونیشان (لە دوای ئەنفالەوە) دواتریش كە دێین بۆ پێڕستی بابەتەكان، كە بۆ سێ بەش پۆلێن كراون و لە لێكۆڵینەوە و وتار و گفتوگۆ پێك هاتوون، ئەوەی دەیبینین جگە لە لێكۆڵینەوەیەك بە ناوی (ئەنفال و بەكارهێنانەكانی) ناونیشانی هیچ بابەت (لێكۆڵینەوە، وتار، گفتوگۆ) ێكی تری تێدا نییە ئاماژە بێت بۆ ئەنفال و باس لە ئەنفال بكات.
وەك تێبینیی ناونیشانی زۆربەی ئەو كتێبەكانە دەكەین كە بەم شێوەیەیە پۆلێن كراون، بە زۆری لە دوو حاڵەت بە دەر نیین، ئەویش یان ناوەرۆكی هەموو بابەتی تێكڕای بەشەكان دەچنە ژێر چەتری ئەو ناونیشانەی كتێبەكەوە، یاخود تەنها یەكێك لە بابەتەكان وەك دڵخوازی نووسەر و وەك ئەوەی ڕەنگە لە ڕووی ئیستاتیكی و سەرنجڕاكێشی و هێزی گەیاندنی بە خوێنەر لە ناونیشانی بابەتەكانی تر پەسەندتر بن، بۆیە لە ناونیشانی بابەتێكەوە هەڵدەكشێن و بەرز دەكرێنەوە و دەكرێنە ناونیشانی كتێبەكە، لە كاتێك دا ڕەنگە ناوەڕۆكی بابەتەكانی تری كتێبەكە، هیچ پەیوەندییەكان بەم ناونیشانەیشەوە نەبێت.
وەك بە ڕواڵەت دەیبینین، ناونیشانی ئەم كتێبە (لە دوای ئەنفالەوە) هیچ یەك لەم دوو تایبەتمەندییەی تێدا نییە، واتە نە هەموو بابەتەكان دەچنە ژێر سایەی ئەم ناونیشانەوە و هێڵێكی ڕوون و ئاشكرا پێیانەوە دەبەستێتەوە، نە ئەو ناونیشانە خۆیشی بریتییە لە ناونیشانی یەكێك لە بابەتەكان، بەڵام لە ڕاستی دا من وەهای نابینم و پێم وا نییە بابەتەكان هیچ پەیوەندییەكان بە ناونیشانی كتێبەكەوە نەبێت، بە تایبەت كاتێك ناونیشانی كتێبێك بریتی بێت لە ئەنفال، بە مەرجی نازانم ناوەڕۆكی بابەتەكان بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ، باس لە كارەساتی ئەنفال بكەن و، لە ناو ئەو ڕووداوە دا بێن و بچن و هەوڵ بدەن مێژوەكەی بنووسنەوە، یاخود باس لە كاریگەریی دەروونی و كۆمەڵایەتی و ئابووری … هتد، ی بكرێت و لە ڕەهەندی زمانی و ئەخلاقی و یاسایی و سیاسی و… هتد، ـەوە بخوێنرێتەوە و شی بكرێتەوە و بكرێت بە كەرەستەی توێژینەوە و كاركردن و گفتوگۆ، چونكە (دەكرێت دەیەها تێكست بنووسرێت و ناوی ئەنفالیشی بخرێتە سەر، بەڵام لە ڕاستی دا هیچ یەك لەو تێكستانە جگە لە پەیوەندییەكی ڕووكار و سادە لەگەڵ ئەنفال دا، هیچی دیكەیان نەبێت، بەڵام دەكرێت تێكستێك بنووسرێت بێ ئەوەی باس لە ئەنفال بكات توانای دەرخستنەوەی كاریگەریی ئەنفالی هەبێت، لە سەر ژیان و جیهانبینیمان.) مەرج نییە ئەركی نووسین، لە هەمبەر ئەنفال دا تەنها ڕاوەستان و و چەقین بێت لە ناو ڕووداوەكە دا، چونكە كارێكی وەها مەرج نییە هەمیشە خزمەت بەو دۆزە بكات ‌و، گوزارشت بێت لە هەستكردن بە لێپرسراوێتی و ئاسوودەییی ویژدان.

بە دڵنیایییەوە كارەساتی ئەنفال هێندە تراژیدییە، زەحمەتە زمان بتوانێت بە ئاسانی تەعبیری لێ بكات، یان لە ڕاستی دا زەحمەت هێزی ئەو تەعبیرە لای زمان بێت، بۆیە پێویستە زمان لە ئاست گەورەییی ئەم كارەساتە دا، واز لەو وەهمە بهێنێت، كە بە كەرەستەكانی خۆی هەر دەبێت لە ناو چەقی ئەم ڕووداوە دا بێت ئینجا دەتوانێت، لێپرسراوێتیی خۆی بەرامبەر بە ئەنفال بسەلمێنێت، چونكە لە دوای ئەنفالەوە، ئەركی ئەخلاقی و هەستی لێپرسراوێتیی گەورە ئەوەیە، جارێكی تر و بە چەشنێكی تر ژیان ببینین و دید و ڕوانین و جیهانبینیمان بۆ سەرجەم كێشەكان بە جۆرێكی تریان لێ بێت و لە دوای ئەنفالەوە زمان ئەو ئەركە بە خۆی بدات، كە جیاواز بێت لەو ئەركەی پێش ئەنفال هەیبوە، بۆیە لەو بابەتانەی ئەم كتێبە (لێكۆڵینەوە، وتار، گفتوگۆ) دا، كە لە سەر ئەنفال نەنووسراون و بە هیچ شێوەیەك ناوی ئەنفالیان تێدا نەهێنراوە، مەرج نییە خاڵی بن لە هەستی لێپرسراوێتیی بەرامبەر ئەنفال، چونكە پێمان وایە مەرج نییە زمان ڕاستەوخۆ لەو كارەساتە بدوێ، بەڵكو زمان لە ژێر كاریگەریی ئەنفال دا، جەوهەر و ئەرك و ئاراستەی تر وەر دەگرێت و بە قسەكردن و توێژینەوە لە چەندین پرس و قەیران و گرفتی تری بۆ نموونە وەك پرسگەلی (ژن، گەنج، كۆچ، ڕۆشنبیری، ڕۆژنامەگەری، كتێب خوێندنەوە، دیموكراسی… هتد) زمان كاریگەریی ئەنفالی بە سەرەوە بێت، ئەركی ئەخلاقی و هەستی لێپرسراوێتیی بە جێ گەیاندبێت، بۆیە وا هەست دەكەم، لە هەموو ئەو بابەتانەی باسی ئەنفال ناكەن، ئەگەر جیدیبوون و مۆرالی نووسین و هەستی لێپرسراوێتییان تێدا بێت، ئەوا كاریگەریی ئەنفالیان بە سەرەوەیە، كاریگەرییەك كە وا دەكات، یان توانای ئەوەی هەیە، زمانی تەعبیر لە ئاست هەموو گۆشەیەكی ژیان دا دروست بكرێتەوە و سەر لە نوێ مرۆڤ بە دیدێكی ترەوە تەماشای شتەكان بكات.

بابەتەكان (لێكۆڵینەوە، وتار، گفتوگۆ) كۆكراوەی ئەو بابەتانەن، كە لە (15) ساڵی ڕابردوو دا (1999-2013) نووسراون و لە ڕۆژنامە و گۆڤارە كوردییەكانی كوردستانی باشوور بڵاو كراونەتەوە، كردنیان بە كتێب لە ڕاستی دا لەو بڕوایەوە، كە مەرج نییە ئەو بابەتەی ڕۆژێ لە ڕۆژان بۆ گۆڤارێك یان ڕۆژنامەیەك دەنووسرێت، ئیتر ماڵی ڕاستەقینەی ئەو ڕۆژنامە یان گۆڤارە بێت و، بۆ كتێب نەگوێزرێتەوە، ڕاستە زۆر بابەت بۆ هەتاهەتایە پێویست دەكات هەر لە نێو ڕۆژنامە و گۆڤارەكان بمێننەوە و نەكرێن بە كتێب، بە تایبەت ئەوانەیان كە هێز و تەمەنیان تەنها لە خوێندنەوە و كاركردن لە سەر بابەتێكی ڕۆژە، ئەو زمانەی پێی دەدوێن، تەنها زمانی ئەو ڕۆژە بێت و ئیتر بەكەڵك نەیات، بەڵام پێمان وایە، ئەو بابەتانەی ئێرە تەنها دەرفەتی چاو هەڵهێنانیان لە ڕۆژنامە یان گۆڤار دا بوە، ئەگینا لە ڕاستی دا قسەكردن نەبوون لە سەر پرس و گرفتی هەنووكەییی ڕۆژ و خۆ ئەگەر لەو بابەتانەیشیان تێدا بێت، ئەوا ئەو كەرەستەی تێگەییشتن و دونیابینی و شیكارییەیان تێدا دەبینین، كە بۆ سەردەم و كات و كێشە و گرفتی تر دەست بدەن. پاشان كردنیان بە كتێب لێرە دا، لەو گۆشەنیگایەوەیە، كە هەر لە بنەڕەت دا ڕۆحی كتێب و سیمای كتێب بە بابەتەكانەوە هەیە و دیارە، ئەگەرچی هەندێكیان وتاری كورتیشن، چونكە هەندێ جار وشە و دەربڕین لە وتاری كورتیش دا، سیحری خۆیان لە دەست نادەن و، دەكرێت هێزی مانەوەیان وەك ئەوانی تر بێت، هەرگیزیش پێمان وا نییە دۆخی ڕۆژنامەنووسی لێرە دا بە سەر ڕۆشنبیریی كتێب نووسینەوە دیار بێت، یاخود كتێب پاشكۆی ڕۆژنامەگەرێتی بێت.
لێرەیشدا بە كورتی بە سەر یەكەیەكەی ئەو بابەتانە دا دەچین، كە لە چوارچێوەی (لێكۆلێنەوە، یان وتار، یان گفتوگۆ) دا كار مان لە سەر كردوون.
لەو بابەتە دا كە لە سەر ئەنفال نووسراوە، لە ڕاستی دا باس لە ئەنفال خۆی ناكات، بەڵكو بە هۆی ڕەخنەگرتنەوە پەیوەندییەكی مرۆڤدۆستی و ئاڵوگۆڕ لەگەڵ كۆمەڵێك بۆچوونی دیكە دا دەبەستێ‌، تا لە ڕێگای ئەم پەیوەندییەیشەوە، دیدگاكان زیاتر و بۆچوونەكان قووڵتربن لە سەر كارەساتی ئەنفال، كارەساتێك بە تێگەییشتنی قووڵ لێی، دەشێت بە سەرجەم پێكهاتەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئەخلاقیی خۆمان دا بچینەوە و ئێستا و پاشەڕۆژی خۆمان بە جۆرێكی دیكە ببینین، تێگەییشتنی قووڵیش لە كارەساتی ئەنفال بەوە دەست پێ دەكات، كە بتوانین ئەنفال لە وشەیەكی ئاسان بەكارهاتوو و سادەوە بكەین بە بابەت و كەرەستەیەكی فیكری و مەعریفی و هەموو میتۆدەكانی خوێندنەوە و ڕەهەندەكانی بینینی بۆ بخەینە گەڕ.

لە لێكۆڵینەوەی (تێكستی پیرۆز و ترسی وەرگێڕان) هەوڵمان داوە هۆكارەكانی وەرنەگێڕان، یان ترس لە وەرگێڕانی تێكستی پیرۆزی لە زۆر سرووت و نەریتی ئایینی دا بۆ سەر زمانی كوردی دەست نیشان بكەین و لەم پێناوەیش دا باس لەوە دەكەین، كە بۆچی تێكستی ئایینی، كاتێك بە كورد دەگات، هەر چەند كورد بە زمانی ئەو تێكستە ئایینییە قسە ناكات، كەچی هەر بە زمانی یەكەم كاری لەگەڵ دا دەكات و ئەو تێكستە ئایینییەیش هەر بە زمانی خۆی كار لە لایەنگر و هەوادارانی دەكات. لەم باسە دا ئەوە ڕوون دەكرێتەوە كە بۆچی ماوەیەكی زۆر و بە درێژاییی چەندین سەدە، پرۆسەی وەرگێڕانی قورئان لای كورد ئەنجام نەدراوە، سەرەڕای وەرگێڕانی ئەم تێكستە پیرۆزە، بەڵام تا ئێستا هەموو مامەڵە و پەیوەندییەكی موسوڵمان لەگەڵ ئەم تێكستە دا، هەر بە زمانی یەكەمە، خوێندنی قورئان لە هەموو بۆنە و مەراسیمە جۆراوجۆرەكان دا، هەر بە زمانی عەرەبییە و بانگ و نوێژ و شایەتومان و هەندێ جۆر دووعا، بە هەمان شێوە هەر وەر نەگێڕراون و وەر ناگێڕرێن، لەمەیشەوە ئەوەی شوێنی جەختكردنەوەی زیاترە ئەوەیە، كە ئایا وەرگێڕانی تێكستی پیرۆز چۆنە؟ ئەم تێكستە پیرۆزە دوای وەرگێڕان چی بە سەر دێ و توانای وەرگێڕ لەم كارە دا چەندە و…هتد، هەروەها باس لەو دۆخە دەروونییە دەكرێت، كە خوێندنەوەی قورئان بە زمانی یەكەم دروستی دەكا و لە زمانی دوەم دا، ئەو سیحرەی نامێنێت.

لە بابەتی (چەمك و شووناس) دا هەوڵمان داوە چەمكەكانی (بیر، بۆچوون، باوەڕ، ئایین، مەزهەب، ئایدیۆلۆژیا) وەك چەمكگەلێك لە چەمكە ئاڵۆزەكان، لە ڕێگەی بەروارد و جیاكاری و جیاوازیی سەرهەڵدان لە نێوانیان دا، بكەوینە شیكردنەوە و ناساندن و لێكدانەوەیان و، بە شووناسێك ئەگەر ناجیگیریش بێت، بگەین، چونكە وەك لەم باسە دا گوتوومانە ( هەر یەك لەم چەمكانە، لە بەكارهێنان و تێگەییشتنیان دا، زەحمەتە بە ئاسانی لە چوارچێوەی پێناسەیەكی دیاریكراو دا ئارام بگرن، یان ئەو چوارچێوانەی بۆیان دا دەنرێن، یان پێشنیار دەكرێن، مەنزڵێكی ڕاستەقینە و بێخەوشی خۆیان بن.)
لە (ئاوارە بوونی عەقڵ) دا ویستوومانە خوێندنەوەیەك بۆ چەمكی سۆفییزم بكەین، لە بابەتی (بەرگرینامە) یشدا باس لە ڕێكخراوێك دەكەین، كاتێك وەك وەك پەرچەكردار دروست دەكرێت، بە شێوەیەك كە جیاوازە لە دروستكردن وەك كردار، لەمەیشەوە كۆمەڵێك كار و چالاكیی ئەو جۆرە ڕێكخراوانەمان بەر ڕەخنە داوە.
لە وتاری (تراژیدیای ئامێرە تەكنەلۆژییەكان) باس لە هۆشیاریی مرۆڤی كورد دەكەین لە بەكارهێنانی هەر یەكێك لە ئامێرەكانی (كامێرا، ڕادیۆ، تەسجیل، تەلەفزیۆن، ڤیدیۆ، ماشێن، سینەما، تەلەفۆن و سەتەلایت…هتد) و وەڵام بە پرسێكی وەها دەدەینەوە، ئاخۆ ئەم ئامێرانە لە ژینگەی تەندروستی خۆیان دا، چ كارێك دەكەن و داهێنەرانی هەر یەك لەم ئامێرانە، سەرەتا بە چ نیازێك و بۆ بەدەستهێنانی چۆن دەستكەوتێك ئەم ئامێرانیان دا هێناوە. پاشان لە وتاری (ڕِۆشنبیریی كوردی و كوشتنی بیركردنەوە) دا بە شێوەیەكی تیۆری باس لەو بەهەدەردانەی توانای ڕِۆشنبیری دەكەین، لە پانتاییی نا پێویست دا و خۆلادان و نەبینینی ڕووبەری هەستیار و گرینگ و كە پێویستیان بە بینین و خوێندنەوە و شیكردنەوە هەیە.

لە هەر یەك لە وتارەكانی (خوێنەران و ڕۆژنامەكان، مردنی هەواڵەكان، شووناسی ڕۆژنامەنووس، فێستیڤاڵەكان) كە بۆ یادی ڕۆژنامەگەریی كوردی نووسراون، باس لە پەیوەندیی بێ هێزی نێوان خوێنەران و ڕۆژنامەكان دەكەین، لە بایەخی هەواڵەكان دەدوێین، كە پێویستە بە كەرەستەی نوێی شیكردنەوە و میتۆدێكی وردبینانەوە پاشخان و دەرەنجامەكانی ئەو هەواڵانە لێك بدرێنەوە و هەڵ بسەنگێنرێن و ئەم لێكدانەوە و هەڵسەنگاندنانەیش تەعبیر لە هۆشیاریی خۆمان و كاراكتەری فیكریی خۆمان بكەن و بە زمانی ڕۆژنامەگەرییانە دەر ببڕرێن، گرینگیدان بە شیكردنەوەی سەرجەم لایەنە دیار و نادیارەكانی هەواڵەكان بناغەیەكی پتەوە بۆ داڕشتنی سیاسەتە دوور و نزیكەكانی خۆیشمان و بایەخێكی زۆری هەیە لە چارەسەركردنی ئەو كێشە و قەیرانانەی كە واقیعی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری و… هتد، ی ئێمە بە دەستیانەوە گیرۆدەیە. هەروەها باس لە شووناسی ڕاستەقینەی ڕۆژنامەنووس كراوە و، بۆ فێستیڤاڵەكانیش ئاماژە بۆ ئەوە كراوە، فێستیڤاڵ میتۆد و پرەنسیپ كەرەستەی مەعریفیی خۆی هەیە و خۆی ئەركێكە بە هیچ جۆرێك ناخرێتە شوێن و بری هیچ ئەركێكی دیكە، كەچی لای ئێمە لەپێناو سەر لە نوێ ئامادەكردنەوەی جیهانی فیكریی ئەو بابەتە و ڕامان و قووڵبوونەوە و پرسیاركردن لێی نییە، بەڵكو هۆكارێكە بۆ خۆنماییشكردن.

لە وتاری (وێنە و بە دادگاكردنی كۆمەڵگا) دا باس لەوە دەكەین كە چۆن بەعس دەیەوێت لە ڕێگەی بڵاوكردنەوەی وێنەی دیكتاتۆرەوە، وڵاتێك بكاتە دادگا، لەو دادگایە دا هەر ڕەفتارێك بە بۆچوونی ئەو و لە دیدی ئەوەوە شیاو نەبوو، ئەوا تاوانە و دواتریش تاوانبار دەبێت سزا بدرێت.
پاشان لە وتاری (چاودێركردن لە نێوان دیموكراسی و دیكتاتۆری دا) دا قسەمان لەسەر ئەو خاڵە جیاوازانە كردوە، لە دەزگای چاودێریكردن لە نێوان هەر دوو سیستمی دیموكراسی و دیكتاتۆری دا هەن. دواتر لە ژێر ناوی (لە كوێوە دیموكراسی دەست پێ دەكات..؟) بەو شێوەیە بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە گەڕاوین، كە دیموكراسی لەوێوە دەست پێ دەكات، پەیوەندیی ناعەقڵانی و پەراوێزیی تاك بە كۆمەڵەوە هەڵ بوەشێنرێتەوە و پەیوەندییەكی عەقڵانی و سەربەخۆ بونیاد بنرێت، كە تاكێكی سەربەخۆی بە بەها و بە ئیرادە و خاوەن چالاكیی سیاسی و كۆمەڵایەتی… هتد، لە دایك ببێت.

لە وتاری (كۆچی ئەم جارە چییە؟) دا شەپۆلی كۆچ و بەجێهێشتنی وڵاتمان بە بێئومێدییەكی ترسناك لە ژیان بە هەموو مانایەك لە وڵاتە دا بەستوەتەوە، بێئومێدییەك كە تەنانەت كۆچەران بۆ ئاییندەیەكی دووریش هیچ تروسكەیەك لەم وڵاتە و دەسەڵاتدارانی ئەم وڵاتە بەدی نەكەن، بێئومێدییەك كە خودی بێئومێدیی لە وەرگرتنی مافی پەنابەرێتی و بێكاریی ئەوروپایش لەم كۆچە ساردیان ناكاتەوە. (نەمزامی چۆن هەفتەیەك، مانگ، یان ساڵیك بە سەر ئەو شتە دا تێ پەڕی… باشە كوێڕا شەممە هاتەوە… فڵان شت پێنج ساڵی بە سەر دا ڕۆیی و وام زانی دوێنێ‌ بوو… نەمزانی ئەمساڵا چۆن ڕۆیی… هتد) ئەمانەیش ئەو پرسیارانەن كە لە وتاری (تەمەن لە كوردستان) دا قسەمان لە سەر كردوون. ئینجا لە وتاری (خەتای ئەوانە) دا، باس لەو دۆخە دەكەین، كە چ مرۆڤ و چ حكوومەت و، یان هەر دامەزراوەیەكی تر بێت، كاتێك شكستێك دەخۆن، دەكەونە پاساو و بیانووهێنانەوە، لەم وتارە دا دەمانەوێت بڵێین (ئەم لۆژیكە، ئەوە دەگەیەنێت، ئەوانەی هەر خەریكی بیانووهێنانەوە، لە بناغەوە شایەنی لێپرسراوێتی نیین و هەرگیزیش بۆ ئاییندەی نزیك و دووریش بە تەما نیین بە سەر ئەو شكستانە دا سەر بكەون، چونكە سەرەتای چارەكردنی هەر كێشەیەك، مەرجە دان بە هەڵە و ناتەواوییەكان دا بنرێت…هتد)

لە گفتوگۆكان دا لەگەڵ چەند نووسەر و ڕووناكبیرێك دا، ویستوومانە باس لە كتێب و كتێب خوێندنەوە بكەین و لە ڕێگەی كۆمەڵێك پرسیارەوە بەها و هەیبەتی كتێب، هۆكاری هەڵكشان و داكشانی كتێب، كەمبوونەوەیەی خوێنەر و پەیوەندیی بە بێهێزی و بێ ئامانجی و بێهزریی نووسینی كوردی، یان دونیای تەكنیك و دیجیتاڵ و ئەنتەرنێتەوە. هەروەها لە ئاستی كتێبی كوردی لە ڕووی تەكنیك و نەخشەسازی و هونەرەكانی دەرهێنانی بەرگ و ناوەڕۆكی كتێب دەدوێین، لەگەڵ گەڕان بە دوای ئەوەی، بۆچی كتێبی كوردی كەوتوەتە ژێر كاریگەریی ڕۆژنامەوانیی كوردییەوە، بەتایبەت لە ڕووی نەفەسی نووسین و زمان و چوارچێوەی دەربڕینەوە، لەگەڵ گفتوگۆكردن لە سەر پرسی سانسۆر و چەند لایەنێكی تر پەیوەست بە كتێب و كتێب خوێندنەوەوە.
هیوادارین سەرجەم بابەتەكان بە ڕۆحی جیدی و هەستی لێپرسراوێتی و مۆراڵی كاركردن لە ژێر كاریگەریی ئەنفال دا نووسرابن.




شه‌هیدی قه‌ڵه‌م – كاوه‌ گه‌رمیانی 1979 – 2013 …. ئا / سه‌باح عه‌لی جاف

كاوه‌ ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د ، ناسراو به‌ كاوه‌ گه‌رمیانی له‌ ووڵاتی ئێران له‌ شاری ره‌شت له‌ ئاواره‌یی له‌ ساڵی 1979 له‌ دایك بووه‌ ، پاش به‌ ریكردنی ته‌مه‌نیك له‌ ئاواره‌یی دێنه‌ باشوری كوردستان و له‌ شاری كه‌لار نیشته‌جێ‌ ده‌بن ، كاوه‌ گه‌رمیانی له‌ ته‌مه‌نی پێنج ( 5 ) ساڵی واتا له‌ ساڵی 1984 ده‌خرێته‌ به‌ر خوێندن و چاوه‌كانی به‌ خوێندن و خوێنده‌واری له‌ قوتابخانه‌ی (نیزال )ی پێشتر و ( مرواری ) ئێستا قوناغی سه‌ره‌تای ته‌واو ده‌كات ، له‌ قۆناغه‌كانی خوێندندا تا پۆلی ( دووه‌می ناوه‌ندی ) ده‌بڕێت و پاشتر له‌به‌ر قورسی گوزره‌رانی ژیان ده‌ست له‌ خوێندن هه‌ڵده‌گرێت و روو له‌ كارر و كاسبی ده‌كات له‌ پێناو مانه‌وه‌ له‌ ژیان بۆ خۆی و خانه‌واده‌كه‌ی به‌تایبه‌ت پاش ئه‌وه‌ی كه‌ باوكی كۆچی دوای ده‌كات ، به‌مه‌یش قورسای خێزانه‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ و له‌و پێناوه‌دا روو له‌ چه‌ندین كار و كاسبی قورس ده‌كات و ژیانی به‌ هه‌ژاری ده‌گوزه‌رێنێت .
له‌و ده‌مه‌ی كه‌ بارودۆخی ئابوری و سیاسی كوردستان له‌ نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوودا رووی له‌ خراپی كردبوو ، ئه‌مه‌یش وای له‌ زۆرێك له‌ هاوڵاتیان به‌ تایبه‌ت گه‌نجان كرد كه‌ روو له‌ هه‌نده‌ران بكه‌ن له‌ پێناو ژیانێكی باشتر و به‌و شێوه‌یش كاوه‌ گه‌رمیانی بۆ چه‌ندین جار رێگه‌ی هات و نه‌هاتی هه‌نده‌ران تاقی كردوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ژیانی كولله‌ مه‌رگی كوردستان رزگاری ببێت ، به‌ڵام له‌ هه‌موو جاره‌كاندا سنورداش ده‌كرێته‌وه‌ و نه‌یتوانیه‌وه‌ به‌و ئاواته‌ی بگات و هه‌موو جاره‌كان دیته‌وه‌ نیو خانوه‌ قوڕێنه‌كه‌ی و ژیانه‌ هه‌ژارانه‌كه‌ی ده‌ست پێ‌ ده‌كاته‌وه‌ .
كاوه‌ گه‌رمیانی جگه‌ له‌ زمانی كوردی ئاشنای زمانه‌كانی تری ( فارسی و عه‌ره‌بی ) بووه‌ و توانیویه‌تی له‌و رووه‌ سودی لێ‌ وه‌ر بگرێت ، پێش ئه‌وه‌ی كاوه‌ گه‌رمیانی بێته‌ نیو دنیای رۆژنامه‌گه‌ریه‌وه‌ به‌ شیعر نوسین ده‌ستی پێ‌ كردووه‌ و خۆی به‌ شیعره‌وه‌ خه‌ریك كردووه‌ ، به‌و شێوه‌یه‌ ده‌رده‌كه‌وێت له‌ رێگه‌ی شیعره‌وه‌ تێكه‌ڵی دنیای مه‌عریفه‌ بووه‌ هه‌ربۆیه‌ له‌ ساڵی 2002 تێكه‌ڵی دینای رۆژنامه‌گه‌ری ده‌بێت ، سه‌ره‌تای كاری رۆژنامه‌گه‌ری به‌ وینه‌گرتن ده‌ستی پێ‌ كردووه‌ واتا ( فۆتۆ جۆنالیست ) و له‌و رێگه‌وه‌ هه‌وڵی ده‌دا وێرانی و كه‌م و كوڕییه‌كان پیشانی هه‌موان بدات ، پاشتر زیاتر له‌ بواری رۆژنامه‌گه‌ریدا رۆچووه‌ و چه‌ندین راپۆرات و هه‌واڵی رۆژنامه‌نوسی ئاماده‌ كردووه‌ و له‌گه‌ڵ زۆرێك له‌ رۆژنامه‌ و سایته‌كاندا كاری كردووه‌ ، له‌ ساڵی 2007 به‌ دواوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی فه‌رمی ده‌بێت به‌ په‌یامنێر له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ( سایتی ئاوێنه‌ ) و ( رادیۆی ئازادی ) و لێره‌یشه‌وه‌ زیاتر تێكه‌ڵی كاری رۆژنامه‌نوسی بووه‌ و زۆر تر كاره‌كانی بۆ به‌دواداچوون بووه‌ له‌سه‌ر كه‌نده‌ڵی و كه‌م و كوڕییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ سنوری گه‌رمیان ، هه‌ر له‌و كاروانه‌دا بوه‌ته‌ په‌یامنێری هه‌ریه‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌كانی ( ئاوێنه‌ ، كوردستان راپۆرت ، رێگای كوردستان و گه‌رمیانی ئه‌مڕۆ ) .
كاوه‌ گه‌رمیانی رۆژنامه‌نوس بۆ زیاتر كار كردن و خۆ ته‌رخان كردن بۆ هه‌ڵماڵینی كه‌م و كوڕی و گه‌نده‌ڵیه‌كان بیری له‌ ده‌ركردنی رۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌ی تایبه‌ت و سه‌ربه‌خۆ له‌ سنوری گه‌رمیان كردووه‌ هه‌ر بۆیه‌ له‌ ساڵی 2011 كتێبێكی چاپ و بڵاوكرده‌وه‌ له‌ ژێر ناونیشانی ( گه‌رمیان له‌ نێو به‌ڵگه‌نامه‌ ره‌شه‌كاندا ) ، پاشتر له‌ ساڵی 2012 بوو به‌ سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری ( گه‌ڕان ) و درێژه‌ی به‌ كاری رۆژنامه‌گه‌ری خۆی داوه‌ ، له‌ 10/9/2012 بوو به‌ خاوه‌ن ئیمتیاز و سه‌رنوسه‌ری گۆڤارێكی تر به‌ ناوی ( رایه‌ڵ ) كه‌ تا ساتی تیرۆر كردنی توانی ( 14 ) ژماره‌ له‌و گۆڤاره‌ بڵاوبكاته‌وه‌ كه‌ هه‌ر بۆ خۆی زۆر ترین كاره‌كانی به‌ ئه‌نجام ده‌گه‌یاند ، كاوه‌ جگه‌ له‌ كاری رۆژنامه‌نوسی كه‌سێكی چالاكیش بووه‌ له‌ بواری كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌نده‌نیدا هه‌ر بۆیه‌ له‌ زۆرێك له‌ خۆپیشاندان و ناره‌زاییه‌تیه‌كاندا رۆڵی هه‌بووه‌ ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر كاری رۆژنامه‌نوسی چه‌ندین جار توشی ده‌رده‌سه‌ری و هه‌ڕه‌شه‌ و گرتن و لێدان بووه‌ته‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌و پێناوه‌دا ( لوتی ) له‌ لایه‌ن هێزه‌ ئه‌منیه‌كانه‌وه‌ شكێنراوه‌ ، كاوه‌ گه‌رمیانی ئه‌ندامی كارای سه‌ندیكای رۆژنامه‌نوسانی كوردستان و ئه‌ندامی فیدراسیۆنی رۆژنامه‌نوسانی جیهان بووه‌ .
كاوه‌ گه‌رمیانی له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیدا كه‌سێكی ناسراو و هاوڕێ‌ و دۆستی رۆژنامه‌نوسان بووه‌ ، كاوه‌ گه‌رمیانی له‌ 12/12/2012 ژیانی هاوسه‌ر گیری له‌گه‌ڵ خاتوونی رۆژنامه‌نوس و كه‌س و كاری ئه‌نفالكراو ( شیرین ئه‌مین ) پێك دێنێت و ژیانێكی ساده‌ و هه‌ژارانه‌ له‌ نێو خانویه‌كی قوڕدا ده‌گوزه‌رێنێت ، له‌سه‌ر هه‌ڵوێست و نوسینه‌كانی مه‌خابن له‌ شه‌وی 5/12/2013 رۆژنامه‌نوس كاوه‌ گه‌رمیانی له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆیدا به‌ر ده‌ست رێژی كولله‌ ده‌درێت و شه‌هید ده‌كرێت و بۆ رۆژی پاشتر له‌ نێو ئاپۆڕای هاوڵاتیان و رۆژنامه‌نوساندا به‌ دروشمی ( ئازادی ، ئازادی ) له‌ گۆڕستانی ( كه‌لاری كۆن ) به‌ خاك ده‌صپێردرێت ، شه‌هید كاوه‌ له‌ پاش خۆی جگه‌ر كۆشه‌یه‌كی به‌ناوی ( ئامه‌د ) ده‌بێته‌ ئومێد بۆ هاوڕێ‌ و كه‌س و كاره‌كه‌ی ، ساڵانه‌ له‌ (5/12) دا له‌سه‌ر تاسه‌ری كوردستان و گه‌رمیاندا له‌ رۆژی شه‌هید كاوه‌دا چه‌نیدن چالاكی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت ، وه‌ك نه‌ریتێكش له‌ كه‌لار ساڵانه‌ بۆ یادی شه‌هید كاوه‌ چه‌ندین چالاكی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت و ( خه‌ڵاتی شه‌هید كاوه‌ ) به‌ كه‌سێكی چالاك ده‌به‌خشرێت ، دورد بۆ گیانی پاكی شه‌هیدانی قه‌ڵه‌م و شه‌هید كاوه‌ی هه‌میشه‌ رێباز زیندوو ، شه‌هید كاوه‌ پێت ده‌ڵێین ( هه‌میشه‌ له‌ یادمانی ) .




په‌یوه‌ندی …. نه‌ژاد عزیز سورمێ

(1)
دوو لوتكه‌ی دوو كێون ..
به‌فر هات ،
ماچی
ڕووباری
شێتی كرد..
تۆلازی ڕۆما
دێن سه‌ری (ئۆڤید)ی شاربه‌ده‌ر
ده‌بڕن و
ده‌یخه‌نه‌ (ده‌ریای ڕه‌ش)ـه‌وه‌ .

(2)
زێڕوه‌شێن خه‌نجه‌ری له‌كایه‌.
بۆ ئه‌و ،
باڵی شه‌كه‌تی قه‌قنه‌س سه‌مایه‌ !!
سه‌مای ده‌سماڵان ..
زێڕوه‌شێن خه‌نجه‌ری له‌كایه‌..
(3)
دره‌ختی نایلۆنی به‌ر په‌نجه‌ره‌
چوار وه‌رز تێك ده‌كاته‌وه‌ ..
ئه‌و دره‌خته‌ ،
دارپه‌شیمانی( ئه‌پۆلۆ ) نییه‌
خه‌ونی بزڕكاوی
زیندووه‌ ، مردووه‌كانه‌
كه‌ دوو لوتكه‌ی دوو كێوی
تیا پێك ده‌گه‌ن .

10/ 1985




لە پای چی هەرێمتان شێواند …. هونەر جەمیل

ئەوەی ئەمڕۆ لە کوردستاندا دە گوزەرێ پیشاندانی ناشیرین ترین وێنەی حوکم ڕانیە . وەتاقی کردنەوەو ناشیرین ترین حوکم ڕانی کردنە . وە دوو نیا دیدی حیزبە کان هێندە کورت بۆتەوە کە بەردەمی خۆشیان نا بینن . سیاسەت کردن مافێکی یاسایو ئاسای تەواوی حیزبە سیاسێکانی کوردستانە ..بەڵام دەبێت ڕە چاوی بنەما گشتیو پیرۆزکانی کوردستانو تاکی کورد بکرێت .. وەنابێت کۆی ژیانی کۆمەڵگا بخرێتە چوار چێوەیەکی سیاسییەوە .. ئەویش چجۆرە سیاسەتێک ! ئەگەرچی سیاسەت کردن دەبێت لە گەڵ وڵاتانی دراوسێو دەرەوەی کوردستان بوایە دەبو بەرژەوەندیە باڵاکانی کوردستان گرنگ ترین خاڵ بێت حیزبەکان کاری لەسەر بکەن .وەدە بێت سیاسەت بۆ پێش خستنو خزمەت کردنی تاک بەتاکی کوردستان بوایە بێ ڕەچاو کردنی ئینتمای سیاسیان ..گەر هەوڵدانە کە بۆ ئەم ئامانجە بو بێ گومان کۆی کۆمەڵگا سودمەند ئەبوو ن..بەڵام بەداخەوە ناشیرین ترین وێنە لە کوردستاندا وێنەی سیاسییەکانە ..یەکێتیو پارتی بە جۆرێک گومەکەیان شڵقاندووە مەحاڵە بە ئاسانی بچێتەوە باری ئاسای خۆی خوڵقاندنی ڕەوشێکی ئاڵۆزو سەختیان بە هۆی سیاسەتە لارەکەیانەوە هێناوەتە ئاراوە شتێک بەناوی ژیان بێت . نەیان هێشتۆتەوە بۆ هاوڵاتیان .. دوبارە کردنەوەو ئیدامە دانی ئەم ڕەوشە نا سەقام گیرانە بەردەوامە .. ئەوەی لەم ئەم چەندڕۆژە لە سنوری سلێمانی سەرنجی ڕا کێشام یەکێتیو دەزگە ئەمنییە کانی یە کێتی بون ..چونکە لەم چەند ڕوژدا ئەوانیش بون بە بە شێک لە وێنە گشتییەکە .. بەوەی چی بۆشاییەک . یە کێتی هەی بو لە گەڵ پارتی نەی هێشت وەدەیەوێت ئەویش هەمان ئەزمونو تەجروبەی ئەو دوبارە بکاتەوەو کردیشی …هەڵکوتانە سەر ماڵی مامۆستایانو گرتنیانو سوتاندنی ئۆتۆمۆبیلە کانیانو هەڕەشەی کوشتن لێیان ..ئێستا وەڵامی یەکێتییە بۆ کۆتای هێنان بە بای کۆت ..بە شەیتانی کردنی داوای ڕەوای خەڵکی ئەم هەرێمە بۆ ؟ لە کاتێکا تەواوی کێشە کان یە کێتیو پارتین بە هاوبەشی دەستیان بەسەر ئابوری ئەم هەرێمە دا گرتووە قۆرغی جومگەو شادە ماری دارای وڵاتیان کردووە نەفەسێک دەرچەیەک نییە ئەمان کۆنتڕۆڵیان نە کردبێت بۆیە وەک چۆن سەرچاوەی قەیرانو کێشەکان ئەوانن : چارە سەرەکەشی ئەوانن ..دروست کردنی ئەم ڕەوشە بە بڕوای من دو هۆکار یاخود دو ڕە هەندی هەیە . ئەوانیش( ناو خۆیو دەرە کین) ناو خۆین لەو ڕووەوە کە ئیدارە دانی ئەم وڵاتە ئیدارە دانێکی کوردییە وە ترۆکی کێشە کانیش لەمەشیانە دو هۆکاری هەیە . یەکەمینیان پەیوەندی بە پۆستی سەرۆکی هەرێمەوە هەیە . دووەمینیان پەیوەندی بە گۆڕانەوە هەیە کە یە کێتیو پارتی بۆنا شیرین کردنی تەجروبەی گۆڕان ئەم بارەیا خوڵقاندووە . هۆ کاری دووەم دەرەکییە وەک وتم لە و ڕووەوە کە یە کێتیو پارتی پاشکۆی ناسیۆنالزمی تورکیو ئێرانین مە حاڵە ئەم دو وڵاتتە خواستی شتێک یان نە بێت ئەمان بیکەن ..




گروپی خۆجێی؛ ڕێکخستن، شێوازی چالاکی و ئامانجەکانی … هەژێن

گروپی خۆجێی چییە ؟
گروپی خۆجێی (لۆکاڵ گروپ) ڕێکخستن و ڕێکخراوەی شوێنی ژییان و کارکردن و خوێندن و بوارەکانی دیکەی ژیانە، دەکرێت گروپێکی بەرھەڵستکاری دژ بە دەسەڵاتداران و سەرمایەداران بێت، ھەر ئاوا دەکرێت گروپێکی تایبەت بە ھاریکاری و کۆمەك، کاری خۆبەخشی، ئاڵووێری زانیاریی، خۆکۆمەکیی نەخۆشان، دایکان، باوکان، کەمئەندامان، ھاوڕەگەزبازان، شارەزایانی بواری ئایتی، خۆکۆمەکیی خوێندکاران، پاکژکردنەوەی ژینگە، پاراستنی ئاساییشی کۆڵان و گەڕەك و گوند، فریاگوزاریی، ڕێنوێنی و گشت بوارەکانی دیکە ژییان …تد

ئامانج لە پێکهێنانی گروپی خۆجێی
گروپی خۆجێی بەخۆی ئامانج نییە، بەڵکو ئامرازی بەدیهێنانی حەز و داخوازییە کەسیی و گشتییەکان و بەرژەوەندی نێوکۆیی دانیشتوانی گەڕەکێك، کۆمەڵە کرێکار و فەرمانبەر و خوێندکارێك یان پێگە و سەکۆیەکە بۆ ئاڵووێرکردنی زانیاریی و کۆمەك و پێداویستییەکان لەنێو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، کە بەشێوەی بەردەوام کۆبوونەوەی گشتی ئەندامان یان بەشدارانی لەسەر پرسەکان و پێداویستییەکان و ئەرکەکان بڕیاردەدرێت.

هۆکاری پێداگریی و شەیدایی ئازادیخوازان بۆ گروپە خۆجێیەکان
وەك سەرەتا ئاماژەمدا، گروپە خۆجێیەکان بەخۆیان ئامانج نین، بەڵکو ئامرازی بەدیهێنانی ئامانجەکانن. بێجگە لەوەش هەر هەبوونی گروپە خۆجێیەکان بە تەنیا بۆ خۆی ناتوانێت وەڵام بە شەیدایی و پێداگریی ئازادیخوازان بداتەوە، بەڵکو ئەوە ئافەرێنەربوون و ڕادیکاڵبوونی مێکانیزمەکانن، کە ئازادیخوازان دەکەنە پێداگر و شەیدای پێکهێنانی گروپە خۆجێییەکان و بناخەیی لەبەرچاوگرتنیان لەنێو کۆڕی تێکۆشان و بەرەو پێشبردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیی؛ بە واتایەکی دیکە ئەوە کۆبوونەوە گشتییەکان و ڕێکخستنی ئاسۆیی و سەرپەرشتیکردنی بە کۆمەڵ و چالاکی ڕاستەوخۆن، کە وەك میکانیزمی ڕێگر لە پاشکۆبوون و پڕۆ-دەسەڵاتبوونی گروپە خۆجێییەکان و سەرھەڵدانی بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسیی ڕابەران، گروپە خۆجێییە شۆڕشگێرەکان لە گروپە خۆجێیە ڕیفۆرمیست و سازشکارەکان جیادەکەنەوە و هەر ئەو هۆکارانەشن، کە بوونەتە هۆی ئەوەی ئازادیخوازان گرنگی و پێداویستی گروپە خۆجێیەکان بناخەیی وەربگرن و بۆ هەموو بواریك هەوڵی پێکهێنانیان بدەن.

جۆرەکانی گروپی خۆجێی

بەپێچەوانەی دابەشکردنی پرسەکان و شتەکان و کۆمەڵ بەسەر ڕەش و سپی، ئەوە تەنیا تێکۆشان و بەرەنگاریکردنی دەسەڵاتداران نین، کە گروپی خۆجێی دەکەنە پێداویستی، بەڵکو ئەوە وەڵامدانەوە بە هەموو لایەنەکانی ژییانەی ڕۆژانەی خەڵکە، پێداویستی ئەوان دەکاتە ناچاریی. جۆرەکانی گروپی خۆجێی بریتین لە : گروپە داخوازییکارەکان و بەرھەڵستکارەکان، گروپەکانی ئاڵووێری زانیاریی و خۆبەخشکاریی و خۆکۆمەکیی کۆمەڵایەتی، گروپەکانی پاراستنی ئاساییشی شوێنەکانی ژییان و کار و خوێندن، گروپەکانی پاراستنی ژینگە، گروپە تایبەتەکان بە پرسە تایبەتەکانی توێژە کۆمەڵایەتییەکانی وەك ئاڵووێری ئەزموون لەبارەی نەخۆشی، تەرککردنی سیگار و مەی و بەنگکەر و نەخۆشییە کۆمەڵایەتییەکانی دیکە.

شێوەی ڕێکخستنی گروپی خۆجێی
هەر وەك ڕێکخراوە جەماوەرییەکان، ئەوە ئامانجە کە شێوەی ڕێکخستنی گروپە خۆجێییەکان دیاریدەکات و ئاراستەی دەکات. کاتێك کە ئامانج لە پێکهێنانی گروپە خۆجێیەکان وابەستەکردنی خەڵك بێت بە پارتییەکان یان گوێڕایەڵکردنی خەڵك بێت بۆ بڕیارەکانی فەرمانداریی و دەوڵەت، ئەوا خۆبەخۆ گروپی خۆجێی شێوەی ڕێکخستنی نێوەندگەرا و قووچکەیی لەخۆدەگرێت و کەسانێکی دەسەڵاتخواز و هەلپەرست بۆ بەدەستهێنانی مشەخۆریی یا پلە و پایەی دەسەڵاتداریی و بەرتەری لە سەرووی گروپەکەوە جێدەگرن، لەو بارەوە دەتوانین وەك نموونە بە ئەنجومەنی گەڕەكەکان ئاماژەبدەین، کە ساڵی ١٩٩٢ (ینک) وەك ئەڵتەرناتیڤی (شورای گەڕەکەکان) دروستیکردن و بەسەر خەڵك سەپاندنی. هەر ئاوا (شورای گەڕەکەکان) کە بڕیاربوو ئامرازی خۆبەڕێوەبردن و بەدەستهێنانی داخوازییەکانی خەڵك بن، هەر زوو لەلایەن ڕێکخراوە چەکانی ئەو کات لە سەرەوە پاوانکراون و کرانە بڵندگۆی ئایدیۆلۆجیی ڕێکخراوە چەپەکان. هەر ئاواش گروپە خۆجێیەکانی شوێنی کار و خوێندنی وەك (یەکێتی) و (سەندیکا) زەردەکان لەنێو کارگەکان و فێرگەکان وەك تۆڕی هەواڵگریی و ئەندامگیریی بۆ پارتییەکان بەکاربران.

بەپێچەوانەی ئەوەش، کاتێك کە ئامانج لە پێکهێنانی گروپە خۆجێییەکان بەدەستهێنانی داخوازی و یەکگرتنی دانیشتووان و کرێکاران و فەرمانبەران و خوێندکاران بێت، ئیدی ناچار میکانیزم و شێوازی گونجاو و خوازراوی خۆی دەدۆزێتەوە و دادەهێنێت؛ گروپێك کە ئامانجی سەپاندنی داخوازییەکانی خەڵك بێت بەسەر دەسەڵاتداران و هەڵخڕاندنی یەکێتی و هاوپشتی کۆمەڵایەتیی و بەرەوپێشبردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیی بێت، ئیدی ناتوانێت لەتەك ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە و هەبوونی سەرۆك و وابەستەیی بە پارتییەکان و دەوڵەت بگونجێت و لە بەرانبەر ئەوانە کۆبوونەوەی گشتی و ڕێکخستنی ئاسۆیی و دەستەی سەرپەرشتیکردن و یەکسانی گشت ئەندامان لە ئەرك و بەرپرسیاریی و سەربەخۆیی لە هەر پارتیی و دەسەڵاتێك دەکاتە پێشمەرجی جەماوەرییبوون و سەربەخۆییبوونی خۆی؛ بە واتایەکی دیکە پێویستە ڕێکخستن و چالاکیکردن و میکانیزمەکانی تەواو دژ و پێچەوانەی ئەو گروپانە بن، کە لەپێناو بەدیھێنانی ئامانجی دەستەبژێرێك، پارتییەك یان فەرمانداریی و دەوڵەت و کۆمپانی و ئایین و ئایدیۆلۆجییەك پێکھێنراون.

میکانیزمەکانی سەربەخۆیی گروپی خۆجێی

وەك پێشتر ئاماژەمدا، میکانیزمەکانی گروپی خۆجێی سەربەخۆ تەواو پێچەوانە و دژی میکانیزمە باوەکانی ڕێکخستنە نێوەندگەرا و قووچکەییە پاشکۆکانی پارتییەکان و سەندیکا زەردەکانی سەر بە دەسەڵات دەبن لەوانە:
– کۆبوونەوە گشتییەکان
کۆبوونەوە گشتییەکان یەکەمین ھەنگاوی دێمۆکراسیی ڕاستەوخۆ و مەیدانی بڕیاردان و دیاریکردنی کەسانی خۆبەخشن بۆ ئەنجامدان و فێرگەی گێڕانەوە و پەروەردەکردنی گیانی بڕوابەخۆبوون و پشتبەستن بە یەکێتی و هاوپشتی کۆمەڵاتین؛ کۆبوونەوە گشتییەکان ھەم سەکۆی مشتومڕکردنی گشت ئەندامان/دانیشتووانن لەبارەی پرسە پەیوەستەکان بە ژییان و کاریی خۆیان، ھەم مەیدانی ھەڵخڕاندنی جەماوەرین و ھەم سەنگەری تێکۆشانن و ھەم فێرگەی ھوشیاربوونەوە و ئەزموونگیریی و یەکگرتن و ھاوپشتیی جەماوەرن، ھەم شوێنی بڕیاردانن و ھەم شوێنی ھەڵبژاردنی نوێنەران و زۆر شتی پۆزەتیڤی دیکە.

– ڕێکخستنی ئاسۆیی

ڕێکخستنی ئاسۆیی ڕێگە لە سەرهەڵدان و کۆپیکردنەوەی ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە دەگرێت، کە هەردەم ئەو دووانە [ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە] ئافەرێنەر و درێژەپێدەرەوەی پێکهاتەی چینایەتی سەر و خوارن، کە گروپ و ڕێکخراوەکان دەکەنە کۆمیتە و پاشکۆی پارتییەکان و بەشێك لە دەزگەکانی دەوڵەت؛ ڕێکخستنی ئاسۆیی واتە گشت ئەندامان ڕاستەوخۆ و پێکەوەیی یان زنجیرەیی یەکدەگرن و ھەمووان ڕابەری خۆیانن و کەس بەتەنیا ڕابەر و سەرکردەی ئەوانی دیکە نییە. ڕێکخستنی ئاسۆیی ڕەتکەرەوەی ھەموو پێکھاتە و ڕێکخراوەیەکی نێوەندیی و قووچکەییە و ھیچ بوارێك بۆ پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی کەسانی دەسەڵاتخواز و ناوبانگخواز و ھەڵپەکەر و ھەلپەرست ناھێڵێتەوە و لە بەرانبەر ئەوە گیانی خۆبەخشکاریی و ھەروەزیی و ھاریکاری و یەکسانی ئەرك و بەرپرسیاریی گەشەپێدەدات.

– سەرپەرشتی و ڕابەریی بەکۆمەڵ
سەرپەرشتیکردنی بە کۆمەڵ و بەردەوام گۆڕاو لەنێوان کۆبوونەوە گشتییەکان، ڕێگریی لە بەرتەریدان بە کەسەکان و پلە و پایەبەخشین و دروستکردنی پەیوەندی شوانە و مێگەل دەگرێت و گیانی بەرپرسیاریی و بڕوابەخۆبوون و بەشدارییکردن لە بڕیاردان و جێبەجێکردنی ئەرکەکان بۆ هەموو ئەندامان یان بەشدارانی کۆبوونەوە گشتییەکان دەگیڕێتەوە و ناهێڵێت گروپ و ڕێکخراوە جەماوەرییەکان ببنە ئامرازی دروستکردنی ئۆرۆستۆکرایی و مەشەخۆریی و ناوبانگخوازیی کەسانی هەڵپەرست و هەر ئاوا متانە بەخۆ و بە دەوروبەر بۆ نێو پەیوەندییەکانی کۆمەڵ دەگێڕێتەوە.

شێوازی چالاکی گروپە خۆجییەکان

چالاکی ڕاستەوخۆ یەکێکی دیکەیە لەو ئامرازانەی کە لە میانجیگەرایی و سازشکاریی کەسانی هەڵپەرست ڕێگەدەگرێت و ئەوە مسۆگەردەکات، کە هەموو ئەندامانی گروپەکان لەنێو کۆبوونەوە گشتییەکان لەسەر جۆر و ئەنجامدانی چالاکییەکان بڕیاربدەن و هەر بەخۆشیان ئەنجامدانی لە ئەستۆبگرن؛ ئەوەش دەبێتە ڕێگر لە دروستبوون و سەرهەڵدانی بیرۆکراسیی و ئاریستۆکراسیی ڕێکخراوەیی .

شێوازی یەکێتی و یەکگرتنی گروپە خۆجییەکان
بۆ ئەوەی هەر ئاوا کە لەنێو خودی گروپە خۆجێییەکان کۆبوونەوەی گشتی و ڕێکخستنی ئاسۆیی و سەرپەرشتیکردنی/ڕابەرییکردنی بەکۆمەڵ دەبنە ڕێگر لە سەرهەڵدانی وابەستەیی و پاشکۆبوون و بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسی و پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی و هەلپەرستی، هەر ئاواش لە یەکگرتنی گروپە خۆجییەکان و چالاکی سەرتاسەیی گشت یان بەشێکی گروپەکان لە سەرهەڵدانەوە و زاڵبوونی وابەستەیی و پاشکۆبوون و بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسی و پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی و هەلپەرستیی کەس و گروپەکان ڕێگرییبکرێت، پێویستە شێوازی کۆبوونەوە و ڕێکخستن و بڕیاردان و جێبەجێکردن هەر بەو جۆرە بێت، کە لەنێو گروپە یەکگرتووەکان هەیە و پەیڕەودەکرێت؛ واتە یەکگرتنی نانێوەندیی و ناقووچکەیی، کە ئەوەش تەنیا بە یەکگرتنەوەی گروپە خۆجێیەکان لەنێو تۆڕی کۆمەڵایەتیی ناوچەیی و هەرێمی و سەرتاسەریی مەیسەردەبێت.

هەژێن
٢ی دێسەمبەری ٢٠١٦




نامەیەكی کراوە بۆ هاوڕێیانی سەکۆی ئەنارکیستان* …. ھەژێن پیزە قەرەچ

١ی دێسەمبەری ٢٠١٦

وەك دەزانن نزیکەی شازدە ساڵە لە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری ڕۆشنبیری دالیان** و دواتر لە بلاگی سەکۆی ئەنارکیستانی کوردی-زمان*** و پاشان لە سایتی چەند زمانەی ئەنارکیستان**** و دوا جار لە سایتی ئەنارکیستانی کوردی-زمان***** و ھەر ئاوا لەنێو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان****** بە تەواوی ئەو ساڵانە تەواوی وزە و توانای خۆمان بۆ سێ شت تەرخانکردووە:

یەکەم : بەدرۆخستنەوەی ئەو ناو و ناتۆرانەی لە ماوەی دوو سەدەی ڕابوردوو بەتایبەت سەدەی بیستەم، کە بۆ ھزر و بزاڤی ئەنارکیستی ھەڵبەستراون و ڕەتدانەوەی ئەو لاساییکردنەوە دەروێشانەیە لە کوردستان و ناوچەکە … .

دووەم : ئاشناکردنی خوێنەری کورد بە بنەماکانی ھزری ئەنارکیستی و مێژووی بزووتنەوەکە بە وەرگێرانی دەقە کلاسیکەکان و ھەر ئاوا نووسین و ڕەخنەگرتن لەبەر ڕۆشنایی بنەما ھزرییەکانی ئەنارکیزم … .

سێیەم: خوێندنەوە و ھەڵوێستوەرگرتن لەسەر ڕوداوەکانی جیھان و ناوچەکە و ھەرێمی کوردستان بەتایبەتی، لەبەر ڕۆشنایی تێگەییشتنی ھەر یەکە لە ئێمە لە هزری ئەنارکیزم و کۆمەڵی ئەنارکی … .

ئەم ڕۆژ بە شانازییەوە دەتوانین وردە وردە دەرکەوتنی بەرەنجامی تێکۆشانی نەپساوەی (سەکۆی ئەنارکیستان) ببینین و دەتوانین ئەم ڕۆژ پاش شازدە ساڵ کۆششکردن و ماندوونەناسین، لێرە لەوێ دەرکەوتنی دەنگ و دەستە و ھەوڵە ئەنارکیستییەکان بەدیبکەین، کە وزە و ھیوا بە ئێمە دەبەخشین و ئەوەندەی دیکە بڕوای ئێمە بە دروستی بیرکردنەوە و دیتن و ئەنجامبەخشیی کار و چالاکیمان بەھێزتردەکات.

شازدە ساڵ لەمەوبەر کاتێك ئێمە بڕیارماندا دژی ھەموو جۆرەکانی سەروەری چینایەتیی، ڕەگەزیی و نەژادیی و ئایینیی و ھەڵاواردن و ستەمکاریی و بەھرەکێشیی تێبکۆشین، ئەناکیزم/ ئەنارشیزم جنێوی ڕامیاریی بوون بەتایبەت لەنێو گروپ و پارتییە چەپەکان و ھەرگیز خۆمان چاوەڕێنەبووین ئاوا بەزوویی بەرەنجامی چالاکی ڕۆشنگەرانەی دەستەیەکی بچووکی وەك ئێمە بەزووی لەنێو کۆمەڵ ڕەنگبداتەوە و تەنانەت لەنێو ڕیزی ئەندامانی پارتییەکان و گروپە دەسەڵاتخوازەکان بیرۆکەی ڕێکخستنی ئاسۆیی و سەرپەڕشتیکردن و ڕابەریی بە کۆمەڵ و دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و زۆر شتی دیکە سەرھەڵبدەن و ببنە دروستکەری مشتومڕ و زۆر شتی دیکە … .

ئێستا پاش شازدە ساڵ وەك دەبینین لە ناوچەکە و ھەرێمی کوردستانش کۆڕ و کۆمەڵی ئازادیخواز/ ئەنارکی لە دەرکەوتن و پەرەسەندان و لەنێو خوێنەرانی کوردی-زمان بەتایبەت لاوان کەسانێکی زۆر ھەن، کە لە دوای سەرچاوە ھزرییەکانی ئەنارکیزم دەگەڕێن و ھاوکاتیش ئەوە لە ماوەی دوو ساڵی ڕابوردوو ھەم دەسەڵاتدارانی ھەرێمی کوردستان و ھەم پارتیی و گروپە دەسەڵاتخوازە ئۆپۆزسیۆنەکان بە ھەموو شێوەیەك کاردانەوەی ھەراسانبوونیان نیشانداوە و ھەوڵی کپکردن و بەرگرتنی دەنگی ئەنارکیستییان داوە و ھەموو ڕێگەیەکیان گرتووەتە بەر.

ئەمانە ھەموو نیشانە و کاردانەوەن بە کارایی سەرھەڵدانی ئاوا بزووتنەوەیەك کە دژی ھەموو جۆرە سەروەرییەكە، دژی ھەموو جۆرە پێکھاتە و ڕێکخستنێکی نێوەندگەرا و قووچکەییە، دژی ھەموو ھەڵاواردن و سووکایەتییەكە، دژی ھەموو جۆرە بەھرەکێشییەكە، دژی ھەموو جۆرە بەرتەریدانێکە بە دەستەبژێرەکان و کۆمەڵی ئازاد و یەکسان و دادپەروەر لەسەر بنەمای یەکگرتن و ھاوپشتی و ھەروەزیی کۆمەڵایەتیی و پشتبەستن بە ڕێکخستنی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی و تێکۆشانی ڕاستەوخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی و دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتیی و یەکگرتنەوەی ئازادانەی خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵە ئۆتۆنۆمەکان لەسەر بنەمای فێدرالیزمی نادەوڵەتی ئامانجی بووە. ھەر ئاوا ھاوکاتی ئەوەش بە ھەموو جۆرێك ئەم ھەوڵە دژایەتیکراوە و ھەرچەندە سەرەتا بە ناونەبردنی و کەم نیشاندان و نەبوو-نیشاندانی دژایەتیکراوە، بەڵام ئێستا کە خەریکە دەبێتە کەتواری نکۆڵیھەڵنەگری کۆمەڵ و بەخێرایی بنەما ھزرییەکان و بۆچوونەکانی ئەنارکیزم لەنێو کۆمەڵ بڵاودەبنەوە و خەریکە تێگەییشتنی ھەڵەی ڕابوردوو ئاوەژوودەبێتەوە و ھۆگرانی ئەنارکیزم لە زیادبووندان و بنەماکانی هزری ئەنارکیستی کارایی دادەنێن.

بە بۆچوونی من، ئەم ساتە و لەم بارەدا ئەرکی ئێمە زیاتر و بەربڵاوتر دەبێت و ڕەوت و بزووتنەوەی ئەنارکیستی لە ناوچەکە بەتایبەت لە ھەرێمی کوردستان وەك ھەموو ڕەوت و بزووتنەوە تازەکانی ڕابوردوو لەبەردەم مەترسی کنەکردنی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازاندایە، ھەر ئاوا کە پێشتر دەسەڵاتداران بەرانبەر ڕەوت و بزووتنەوە تازەکانی کۆمەڵ کاردانەوەی ئاوایان نیشانداوە و ھەوڵیانداوە ھەر بە ناوی خودی ڕەوت و بزووتنەوە تازەکان دژ بسازن، تاکو ھۆگران و شەیدایان و لایەنگرانی ڕەوت و بزووتنەوە تازەکان بەلارێدابەرن و بە پرۆسێسێکی دریژماوە دەستەمۆیانبکەنەوە و ئەوان لە ئەگەری گۆڕانی شۆڕشگێڕانە نائومیدبکەن. لەو بارەوە بەرانبەر ڕەوت و بزووتنەوەی کۆمونیستی و لیبرال ئەو تاکتیکە سەرلێشێوێنەرانە گیراونەتەبەر و ئێستاش بەرانبەر ڕەوت و بزووتنەوەی ئەنارکیستی ئەگەری ئەوە ھەیە، کە ئەو کاردانەوانە تەنیا وەك دژایەتی ڕاستەوخۆ نەبن، بەڵکو دەکرێت بە دروستکردنی دەستە و گروپی فریودەر بەناوی خودی ئەناکیزم بێت و ھەوڵبدەن لەژێر ناوی ئەنارکیزم دژ و لێدەر دروستبکەن و بخەنەگەڕ. هەرچەندە دڵخۆشانە ئەو کەلێن و زەمینانەی [دەسەڵاتخوازیی، ناوبانگخوازیی و ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندگەرا و ھەبوونی ڕابەر و سەرۆك و قسەکەر]، کە دەسەڵات توانیویەتی لەوانەوە کنەبکاتە نێو بزووتنەوەکانی پێشتر، لەنێو ھزر و بیرکردنەوە و بۆچوونی ئەنارکیستی بوونیان نییە. بەڵام ئەوە ھێشتا دڵنیاکەری تەواو نییە و ھێشتا لە ھەرێمێك کە بۆ زۆرینە بنەما ھزرییەکان و مێژوو و ئەزموونەکانی ئەنارکیزم ناسراو نین، ئەگەری ئەوە ھەیە، بلوێت کەسانێك یان گروپێك لە پانتایی نائاگاداریی کەسانی ناڕازی و گۆڕانخواز لەبارەی بنەما ھزرییەکان و مێژوو و ئەزموونەکانی ئەنارکیزم، خۆیان بکەنە دایك و باوکی ئەنارکیزم و جۆرێك لە ئۆتۆریتەگەریی/دەسەڵاتگەریی و پاوانگەریی شارداوە بەسەر ھۆگران و شەیدایانی نائاگای ھزری ئەنارکیستی بسەپێنن و لەژێر دێوجامەی ئەنارکیزم کایە چەپەڵە ڕامیارییەکانی خۆیان پەرەپێبدەن.

لەسەر بنەمای ئەو دیتنە، من بەو سەرەنجامە گەییشتووم، کە لەمەودوا پێویستە ئەرك و گرنگیدانی ئێمە لە سێ ئەرکەکەی دەستپێك نەوەستن و واوەتر لەوە پێداچوونەوەی بۆچوون و تێڕوانینەکانی خۆمان بکەین و ھەم سەرنج و ڕەخنەی دەرکەوتنە تازەکان بکەین. بە بۆچوونی من، گرنگی ئەم ئەرکە لەوەدایە، ئەو بۆشاییانە پڕبکەینەوە، کە دەکرێت دەسەڵاتداران و دەربارانی دەسەڵات لەوێوە کنەبکەن. لەو بارەوە من وەك ھەنگاوی یەکەم ھەوڵدەدەم سەردەمێکی دیاریکراوی چەند مانگە بۆ پێداچوونەوە و خوێندنەوەی بۆچوون و تێروانینی خۆمان بکەم و ھیوادارم ھەر ئاوا ئێوەش ھاوڕێیانی ئەنارکیست لە ھەر کوێ ھەن، ئەوەی بە گرنگی دەبینن و دەزانن سەرنجیبدەنێ و لەسەری کاربکەن و ڕەخنە بکەنە لەمپەرێك بۆ بەرپەرچدانەوەی ھەر ھەوڵێکی دژ و دژەخونگەر، بە بۆچوونی من ئەوەش تەنیا بەوە دەکرێت، کە ئێمە لایەنگرانی تازەی ئەنارکیزم لەوە ئاگاداربکەینەوە، کە ئەنارکیزم پێش ئەوەی ڕەتکردنەوەی دەوڵەت و پارتیایەتی و ڕێکخستن و پێکھاتەی قووچکەیی و نێوەندگەرا بێت، ڕەتکەرەوەی ناوبانگخوازیی و دەستەگەریی و دەستەبژێریی و دەسەڵاتخوازیی ھەر کەسێکە بە ھەر ناوێکەوە بێت، ئەنارکیزم دایك و باوك و مامۆستای نییە و ھەر کەس ئاوا ھەوڵ و پاگەندەیەك بکات، بەبێ گۆمان یان لە بنەما ھزرییەکانی ئەنارکیزم تێنەگەییشتووە، یان ئامانجدارانە دەخوازێت دەرکەوتنی تازەکی ھزری ئەنارکیزم لەنێو ناوچەکە و کۆمەڵی ھەرێمی کوردستان بکاتە دێوجامەیەك بۆ گەییشتن بە ئامانجە کەسییەکانی خۆی یان بۆ خزمەتکردن بە پلانی پارتیی و لایەنێکی دەسەڵاتدار.

ھاوڕێیان ھەڵبەتە ئەم دیتنەی من بەو واتایە نییە، کە ئێمە ھەموو شتێك بەلابخەین و تەنیا خەریکی ڕەخنەگرتن لە خۆمان بین و کۆمەڵ و ناڕەزایەتییەکان لەبیربکەین. نەخێر، بەپێچەوانەوە، ئەم سەردەمە کە ناڕەزایەتییە جەماوەریی و کۆمەڵایەتییەکان فراوانتردەبن و دەبنە دیاردەی ھەر ڕۆژە، کارکردن لەسەر ڕێکخستن و پاگەندەکردنی ڕێکخستنی ئاسۆیی و چالاکی ڕاستەوخۆ و گرنگی گروپە خۆجێییەکان و ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان و بانگەوازکردنی مانگرتنی گشتی و سەرتاسەری و تێکۆشانی نافەرانی سڤیلیست (مەدەنی) و بەرەنگاریکردنی پلانی تایبەتیکردنەوەی کەرتی پەروەردە و خوێندن و تەندروستی و هەر ئاوا ڕۆشنگەرییکردن لەبارەی دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و خۆبەڕێوەبەریی سەربەخۆ/ئۆتۆنۆم و نانێوەندییکردنەوەی بەڕێوەبردنی کۆمەڵ، پێداویستی و ئەرکی سەرەکی ئەم قۆناخەی خەباتی ئێمەن و ئەگەر بیرۆکەی کۆبوونەوە گشتییەکان و گروپە خۆجێییەکان و ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان و کۆمەڵایەتییکردنەوەی کەرتەکان و ڕزگارکردنی پەروەردە و خوێندن لە دەسەڵاتگەرایی دەوڵەت و پارتییەکان و کۆمپانییەکان و بەرەنگارییکردنی ڕەوتی نەزمی نوێی بازار (نیئۆلۆبرالیزم)، نەبنە ئامانج و دروشم و داخوازیی دەستبەجێ و ھەموو ساتەکی ئێمە، بەدڵنیاییەوە ڕەوت و بزووتنەوەی ئەنارکیستیش وەك ڕەوت و بزووتنەوەکانی پێشووتر دەکەونە کەناری کۆمەڵ و دەبنە دەستەیەکی ئایننگەرا و ئایدیۆلۆجیی و سەرەنجام دوکان و کۆمپانییەك بۆ قازانجی چەند کەسێك.

بە کوردی و بە کورتی، بە دیتن و بە گوێرەی ئەزموونگەریی من، ئەنارکیزم و بنەما ئەزموونیی و ھزرییەکانی بزووتنەوە و شۆرڕشی ئەنارکیستی بریتیین لە خۆھوشیاریی شۆڕشگێرانەی کۆمەڵایەتی، تێکۆشانی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی، ڕێکخستنی ئاسۆیی و نانێوەندیی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی، بزووتنەوە و بەرخودانی کۆمەڵایەتی، ڕاپەڕینی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی، گۆڕانی کۆمەڵایەتیی و سیستەم و خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتیی پشتبەستوو بە هەرەوەزی و پشتیوانی کۆمەڵایەتیی بۆ گەییشتن بە ئازادی و یەکسانی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتیی. بە واتایەکی دیکە بەرەنگاریکردنی هەر هەوڵ و ڕێکخستن و سیستەمێکی ڕامیاریی و ئایدیۆلۆجی، لە سەرووی هەموویانەوە دەستەبژێرگەریی، دەستەگەریی، پارتیایەتی، دەوڵەت نەتەوە، دەسەڵاتداریی ئایینی و نەزمی نوێی بازار.

———————————————–
* ئامانج لە نووسینی ئەم نامەیە، نە ئامۆژگاریکردن و نە ڕێنوێنیکردنە، بەڵکو سەرنجڕاکێشانی هاوڕێیانە بۆ شتێك کە من ئەم ساتە هەست بە گرنگیپێدانی و بەهەندوەرگرتنی دەکەم و دەکرێت ئاواش نەبێت و من لنگاوقووچ لە پرسەکان تێگەییشتبم و وەڵام و سەرنج و ڕەخنەی هاوڕێیان لەسەر ئەم نامەیە و بابەتەکانی دیکەی من لەبارەی ئەنارکیزم یان هەر پرسێکی دیکە، دەتوانێت پشتیوانییەکی گەورە بێت بۆ من و کەسانی دیکەش. بێجگە لەوە ئامانجی من گومانخستنە سەر هیچ کەس و هیچ دەستەیەك نییە، بەڵکو سەرنجڕاکێشانی خوێنەرە بۆ ئەوەی وردبینانە و ڕەخنەگرانە بۆچوون و بیرۆکەکان لە هەر کەسێك وەربگرن، بەتایبەت بابەتی پەیوەست بە ئەنارکیزم، چونکە لۆجیکی بیرکردنەوەی ئەنارکیستی ئەوە پەسەندناکات، کە کەسێك دژی سەروەریی بێت و هاوکات خەریکی ناوبانگدەرکردن بێت بۆ خۆی و لە خۆی باوکێك بۆ ئەنارکیزم چێبکات؛ وەك زانراوە و دەزانین ئەنارکیزم تێز نییە، دژەتیزە، ئەنارکیزم ئایدیۆلۆجی نییە، هزرە، ئەنارکیزم زادەی هوشمەندیی هیچ کەسێك نییە و بنەما هزرییەکانی (تیئۆرییەکەی) گەڵاڵەکراوی ئەزموونگەریی بزووتنەوەی سۆشیالیستیی ئازادیخوازی سەدان و هەزاران ساڵە، ئەنارکیزم ئایین نییە و هیچ ئەنجامێك بە دوا ئەنجام و پێگەییشتنی مرۆڤایەتی نازانێت؛ ئەنارکیزم ژییانە و ژییانیش هەردەم دەگۆڕێت و پێشدەکەوێت ؛ وەك پییەر جۆزیف پڕۆدۆن لەنێو نامەیەك بۆ کارڵ مارکس دەنووسێت “وەرە با وەڵامی هیچ پرسیارێك بە دوا وەڵام وەرنەگرین و هەر کات بوار هەبوو و پێویست بوو، جارێکی دیکە لە دوای وەڵامی گونجاتر و دروستر بگەرێین و سەرلەنوێ وەڵامەکان نۆژەنبکەینەوە”
** گوڤاری ڕۆشنبیری – کۆمەڵایەتی دالیان www.geocities.com/dalyan00 ، www.dalian.cjb.net بەداخەوە دەمێکە ئەو خزمەتگوزارییانە نەماون.
*** سەکۆی ئەنارکیستانی کوردی-زمان www.sakurdistan.kurdbloger بەداخەوە دەمێکە بەهۆی نەمانی کوردبلاگەر، ئەو پێگەیە نەماوە.
**** سایتی چەند زمانەی ئەنارکیستان www.anarchistan.co.cc بەداخەوە دەمێکە ئەو خزمەتگوزارییە نەماوە.
***** سایتی ئەنارکیستانی کوردی-زمان www.anarkistan.com
http://facebook.com/anarkistan




سینەماکارانی کورد لە سێیەمین فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” رێزیان لێگیرا

مەنسوور جیهانی / یۆتۆبۆری ـ سینەماکارانی شارە جۆراوجۆرەکانی کوردستان، لە سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” لە وڵاتی سوید رێزیان لێگیرا.
ڕێوڕەسمی کۆتایی سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” بە ئامادەبوونی “دڵشاد ئەحمەد” سەرۆکی سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” و سەرۆکی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی یۆتۆبۆری، “لاگێ بیۆرک” Lage Björk بەرپرسی پەیوەندییەکانی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی یۆتۆبۆری، “شوان عەتووف” ئەکتەری ناوداری کورد، دکتۆر “دڵشاد مستەفا” دەرهێنەر، ئەکتەر و سەرۆکی بەشی تازە دامەزراوی بەشی سینەمای کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی سلێمانی، “شەماڵی عەبە ڕەش” ئەکتەری ناوداری شانۆ، “شادان فوئاد” ئەکتەری بەئەزموونی شانۆ، دکتۆر “رێبوار سەعید” ڕاگریی کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی سلێمانی، “مەسعوود یۆسفی” ئەکتەری کوردیی دانیشتووی وڵاتی سوید، “ئاسۆ دیلان” ژەنیاری بەتوانای عوود و ئەندامی گرووپی موزیکی “نەوا” و هەروەها کۆمەڵێک لە کوردانی دانیشتووی وڵاتی سوید، لە هۆڵی سینەمایی “فۆڵکت هیووس” Fulket Hus لە شاری یۆتۆبۆری لە وڵاتی سوید بەڕێوەچوو کە سینەماکارانی شارە جۆراوجۆرەکانی کوردستان بە بەرهەمە کورت و بڵیندە سینەماییەکانی خۆیان بە پێشکەش کردنی لەوحەی فەخری رێزی تایبەتیان لێگیرا.
لەم رێوڕەسمەدا لە بەشی بەرهەمە سینەماییەکاندا لەوحەی فەخری سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” بە فیلمی سینەمایی “کوێستانی قەندیل” لە دەرهێنانی سینەماکاری کۆچکردووی کورد “تەها کەریمی” بەخشرا کە “شەماڵی عەبە ڕەش” ئەکتەری شانۆی هەرێمی کوردستان و دانیشتووی وڵاتی بەریتانیا بە نوێنەرایەتی لە بنەماڵەی ئەم هونەرمەندە کوردە ئەم خەڵاتەی وەرگرت.
دکتۆر “دڵشاد مستەفا” دەرهێنەر، ئەکتەر و سەرۆکی بەشی تازە دامەزراوی بەشی سینەمای کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی سلێمانی، دوای رێزلێنانی سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” لە “تەها کەریمی” سەبارەت بەم سینەماکارە کۆچکردووە کوردە گوتی: یەکێکی دیکە لە بەدبەختییەکانی ئێمەی کورد ئەوەیە کە کەسە داهێنەرەکانمان زۆر جار بە زووترین کات و بەخێرایی ئەو دنیایە بەجێدەهێڵن و یەکێک لەوانە “تەها کەریمی” بوو، “تەها کەریمی” هونەرمەندێکی چوست و چالاک و لێهاتوو و بەتوانای کورد بوو کە خەونی زۆر گەورەتری هەبوو کە ئێمە بەرهەمە کورت و بڵیندە سینەماییەکانیمان بینیوە. خەوی “تەها کەریمی” خەویی بەدیهێنانی سینەمای کوردیی بوو کە بتوانێت مۆر و شوناسێکی کوردانەی هەبێت و بەو مۆر و شوناسەوە بڕواتە دنیای ئەوانی دیکەوە. بەڵام جێی داخە تەها بە کارەساتێکی دڵتەزێنی ئۆتۆمبێلەوە لە شاری سلێمانی دنیای بەجێهێشت و نەیتوانی خەوەکانی بێنێتەدی.
گوتیشی: بەدڵنیاییەوە ئەگەر تەها لەم دنیایە بوایە بەرهەمی زۆر جوانتر و لاوازەترمان لێدەبینی، هیوادارم رۆحی تەها بە هەموو یادکرنەوەکانی شادبێت.
هەروەها لەوحەی فەخری سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” بە فیلمی سینەمایی “عاشقەکان بە پێوە دەمرن” لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “شەهرام مەسلەخی” بەخشرا کە “شوان عەتووف” ئەکتەری سەرەکی فیلمەکە ئەم خەڵاتەی بە نوێنەرایەتی لە دەرهێنەر وەرگرت.
هەر لەم بەشەدا رێز لە فیلمی سینەمایی “مناڵانی دیاربەکر” لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “میراز بێزار” لە شاری ئامێد گیرا کە “هەڤاڵ بایرام” بە نوێنەرایەتی لە دەرهێنەر ئەم خەڵاتەی وەرگرت.
لە بەشی کورتە فیلمەکانی سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” لەوحەی فەخری ئەم فیستیڤاڵە بە کورتە فیلمی “ماڵی سپی” لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “ئەرەستوو مەفاخیری” و بە رۆڵ بینینی ئەکتەری کورد “شیما مولایی” بەخشرا کە “مەنسوور جیهانی” رۆژنامەنووسی سەربەخۆی سینەمایی خەڵاتەکەی بە نوێنەرایەتی لە دەرهێنەری سنەیی ئەم کورتە فیلمە کوردییە وەرگرت.
هەروەها لەوحەی فەخری ئەم فیستیڤاڵە بە کورتە فیلمی “ئاوێنە ڕەنگ بزرکاوەکان” لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد “سالم سەڵەواتی” لە شاری سنە بەخشرا، کە “مەسعوود یۆسفی” ئەکتەر و دەرهێنەری کوردیی دانیشتووی وڵاتی سوید، بە نوێنەرایەتی لە دەرهێنەر ئەم خەڵاتەی وەرگرت.
لەوحەی فەخری سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” بە کورتە فیلمی “وڵاتی ونبوو” لە درهێنانی سینەماکاری کورد “هەوراز محەمەد” لە هەرێمی کوردستان بەخشرا کە “هیوا جاف” لە ئەندامانی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی یۆتۆبۆری ئەم خەڵاتەی بە نوێنەرایەتی لە درەهێنەر وەرگرت.
هەروەها لەوحەی فەخری ئەم فیستیڤاڵە بە کورتە فیلمەکانی “کوڕانی چیا” و “کاتژمێر 14:36 و 22:8” لە دەرهێنانی هاوبەشی “ژیرۆ ئاگا هەستیار” و “فریدریک کارلسۆن” بەخشرا کە خەڵاتەکەیان لە “لاگێ بیۆرک” Lage Björk بەرپرسی پەیوەندییەکانی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی یۆتۆبۆری وەرگرت.
سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری” بە سەرۆکایەتی “دڵشاد ئەحمەد” سەرۆکی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکانی یۆتۆبۆری و بە هاوکاریی دەزگای ABF شاری یۆتۆبۆری هاندەریی هونەرمەندان و بەرهەمە هونەرییەکانیان بە سەرۆکایەتی “پیتێر ئۆلف سۆن” Peter Olfsson و بە نمایشی بەرهەمی سینەماکارانی کورد لە شارە جۆراوجۆرەکانی کوردستان و بە نمایشی بەرهەمی فۆتۆگرافی هونەرمەندانی کورد “ناسح عەلی خەیات”، “بابان ساڵح”، “هۆشمەند هەڵگورد” و هونەرمەندی سویدی “لاگێ بیۆرک” لە هۆڵی سینەمایی “فۆڵکت هیووس” لە شاری یۆتۆبۆری لە وڵاتی سوید بەڕێوەچوو.

وێنەکان: مەنسوور جیهانی

بەڕێوەبەرایەتیی راگەیاندنیی گشتیی سێیەمین فیستیڤاڵی فیلمی کوردی “یۆتۆبۆری”.




حورمەت… پشکۆ ناکام

….هەر هاوار هاوارییانە، پارە یۆخ..بەلوعەی بودجە لە بە بەغاوە گیراوەتەوە..نەوت لە کەرامەتی ئینسان هەرزانتر ئەفرۆشرێت..داعش گیرفانی بڕیوین.. جگەلەوەی مووچە نیە باسیشی بکەیت وەک مەکرەمەیەکی دەسەڵاتی کوردی بە سەوز و زەردییەوە شەق ئەخۆیت و بەدەردەکەی مامۆستیانی ناڕازیت ئەبەن، لە پاڵ ئەو هەموو پاڕانەوە و فرمێسکی تیمساحاوییەوە بۆ بێ داهاتی، ئەبینین لەولاوە سەرۆکی بنەماڵە و فەرهادی عاشقی کورسیە’ شیرین’ەکە، چوار هەزار عەرەبی عەشایەری لە سەر بنەمای برایەتی !کورد و عەرەبەوە بە مووچەی نیو ملیۆن دینار بۆ هەر یەکێکیان دائەمەزرێنێت، کەسیش نوتق ناکات بڵێ کە ئێوە بنەماڵە و حکومەتە برازاکەی ، دەوڵەت نەماوە بە ناوی کوردەوە پارەی لێوەرنەگرن و کەسیش نازانێت شنەی شەماڵی کام قاسە وونی ئەکات بە کام پارە و بودجە و داهات ئەو مووچەیە دابین کراوە ؟ لە هەموویشی هەزەلی تر ئەوەیە لەسەر میلاکی وەزارەتی پێشمەرگە ئەو برا عەرەبانەمان گیرفانیان گەرم ئەکرێتەوە ، پێشمەرگەی قوڕبەسەری خۆشمان تا معاشێک وەرئەگرێت :ئاشتی هەورامی ئەڵێت چەق.. جگە لەوەش سوپایەکی گەورە و زەبەلاحیان بە ناوی’ زێرەڤان’ یەوە دروست کردوە کە ڕێک کۆپی (حەرەس جەمهوریەکەی) بەعسە، بە مەرجێک فاشیل و ترسنۆک ترین هێزە کە تا ئێستا لە کوردا دروست بوبێت، ڕاکردنی نەجمە و ئەستێرە بەشانەکانیان لە ‘ شەنگار’ شایەتی بودەڵەیی ئەو هێزەیە کە بە نەزەرییەی ‘ شەڕ ڕاکردنیشی تیایە’ ناوی دەرکردوە، ئەی یەپارە و داهاتی ئەو هێزە بێ هێزە چۆن و لەکام داهات مسوگەر ئەکرێت؟ کە چەکی تازە و جل و بەرگ و ئالیاتێکی زۆر و زەبەندیشیان لەبەر دەستایە جگە لە ڕەسم گرتنی جەبهە خەلفیەکانی پشتەوەی شەڕ نەبێت لە هیچ کونێکی ترەوە دەرناکەون!..
ئەی پارە و موچەو نەسرییەی ئەو هەموو ئەو هەموو بەر پرسە لە ژماردن نەهاتوانەی کە هی وایان هەیە کاروانی سەیارەکانی حیمایاکانی لە کەژاوەی دەرزەنێک بوک زیاترە، مەکتەب سیاسی، سەرکردایەتی، ئەندامی بنەماڵە، لق ، مەڵبەند، ئەنجومەن، ناوچە، کۆمیتە، بەڕیۆەبەرەکانی پۆلیس بە هەموو بەشەکانیەوە، بە بەشی تێهەڵانی خەڵکیشەوە، ئاسایش و پراستن و زانیاری سکرتاریەت و دژە تیرۆر و کۆشک و تەلارەکانی خانەوادەی سەرۆکەکان ووەزیر و معاون و کوڕە باشەکانی حاشیەو..هتد…تا فەوجە تایبەتیەکانی بەرپرسە تایبەتیەکان ..کەس نیە بپرسێت بڵێ پارە بۆ ئەو هەموو لەشکر و هێزە چەکدارانەی حیزب بەردەوام هەبێت ،بێ پارەیی و قەیران یەک ڕۆژ ئەوان ناگرێتەوە،بەڵام مامۆستا و موچەخۆرێک چوار هەفتە بە چارەکە معاشێک بڵێ مەمنون کە ئەو چارەکەش بە چارەکە ساڵێک وەرئەگرێت..بۆ ئەو قەیرانە کۆمەڵێکی لە نیعمەتی ژیان بێ بەش نەکردوە و لە ما باقی خەڵکیش ژیانی لێ کردون بە دۆزەخ ..! سوسیال-دیموکراتی بەرپرسی وامان هەیە پارەی سەفەر و میهرەجان و کۆنفراس و مایک و دەعوەتەکانی ڕەنگە بەشی موچەی سەدان مامۆستا و فەرمانبەر بکات، ئەو مەسئولەی ووتبوی: هیچ قاتێک دوو جار لەبەر ناکەمەوە، ئەبێ بزانێ خێزانی وا هەیە دوو مانگ جارێک پڕ بەسکی خۆیان تێر ناخۆن. …
ئەو هەموو چەکانە ئەدرێن بە هەرێم و لە هەولێر’ خەشنۆش’ ئەکرێت، ئەو هەموو پارەیەی بەناوی پێشمەرگە و شەڕی داعش و ئەملا و لاوە، جگە لە ڕژێمەکەی هەولێر بۆ خەڵک و پێشمەرگە وەک جنۆکە وایە ناوی هەیە و دیار نیە ، ئەو هەموو قسەیە بە بەغا ئەڵێن و لە هەولێرەوە وەک جامانەکانیان چاو ‘سوور’ ئەکەنەوە، بەڵام کە ئەچن بۆ ئەوێ وەک مجەور و ئەوقاف یەکسەر دەست پان ئەکەنەوە، لە ئەمریکاوە و بە تەیارەی تایبەت بە حکومەت ئەکتەری جل تەنک دەعوەت ئەکرێت و کەسیش نەیزانی هاتنی ئەو ئەکتەرە بە زەوقە چ کاریگەرییەکی هەبوو لەسەر قەیرانی بێ پارەیی لە هەرێم ! ئاخۆ ئەو خوشکەدەرەش چارەکێکی بەخشیشەکەی خۆی وەرگرت یان سیستەمی پاشەکەوت کردن ئەوی نەگرتەوە و هەمووی وەرگرت ؟ کوڕی سەرۆکی بنەماڵە کە فڕی بەسەر میدیاوە نیە کەناڵێکی تەلەفزیۆنی دائەنێ کە هەقه ناوی’ ئەستەمبوڵ 24′ بوایە، بەکام پارە و کام داهات ئەوەی کردوە؟ جگە لە برازاکەی کە ئەویش ئیمپراتۆریەتێکی میدیایی بۆ خۆی داناوە، ئەی پارە و موچە و داهات بۆ لەوان نابڕێت ؟ئەوترێت گوایە ئەو دوو ئامۆزایەی بنەماڵە لە ڕقی یەکتری کەناڵیان داناوە، وەزع وابڕوات ئەوەنەی تر قوڕ ئەکرێت بەسەرمانا، ئەوان کە بە قسەی خۆیان عەشیرەتێکی هەزار کەسین و لە ڕقی یەکتر کەناڵ دانێن، ها کا بوین بە ساحێبی پێنج سەد کەناڵی تەلەفزیۆنی سەر بە بنەماڵە، ئەی ئەگەر دزینی داهات و قوتی خەڵک نەبێت چۆن ئاوا یاری بە پارەوە ئەکەن ،، ئەوە بۆ قەیرانی دارایی و هەرزان بونی نەوت و شەڕی داعش بنەماڵەی دەسەڵاتدار لە هەرێم ناگرێتەوە و هەر خەریکی جرت و فرتی خۆیانن ؟
دەسەڵاتی کوردی و ڕژێمەکەی هەولێر ئەبێت زۆر زۆر مەمنونی ئەو خەڵکە بن کە تەنهابە هاتنە سەر شەقام ناڕەزایی خۆی دەرئەبڕێت، دەنا قەوارە و قورسایی و کاریگەریی نا عەدالەتیەکانی مەسروفات و داهات و دەغیلەی نێوان حیزب و خەڵک لە ئاستێکایە کە ئەبوایە ئەو دەربڕینی ناڕەزایەتیە زۆر توند و فروان تر بوایە و هیچ لێبوردنێکی لە خۆ نەگرتایە، بەڵام دیارە ئەو ڕۆژەش یەت ..سبەی بۆ ئەوەی چاوەڕوانی ئەکات، نزیکە….
من بەش بەحاڵی بە دووری نازانم دامەزراندنی ئەو عەشیرەتە عەرەبانە سەرەتایەک نەبێت بۆ مسۆگەر کردنی چەن هەزار دەنگێک لە هەڵبژاردنەکانی ئایندەیا، قەیچێکە، کە مردوو دەنگ بات بۆ زیندو نەیکات، هەمووی بڕیارێک و گۆڕینی چەن هەزار دەفتەر نفوسێکە، کەی لەو هەرێمەی ئێمە و لە سایەی سەری ئەو دەسەڵاتەوە ئەوە کارێکی زەحمەتە….
…..بەڕاستی لەوەتەی کورد هەیە و پێی ئەوترێت میللەت، تا ئیستا لە لایەن هیچ کەس و تاقم و ستەم کارێکی ناوخۆیی و دەرەکییەوە ئە ئاوا سوکایەتی و بێ حورمەتی پێ نەکراوە….بەڵام هەمیشە دەسەڵاتی دوور لە حورمەتی نیشتمانی و ئینسانی ئەڕوات و میللەت بە حورمەتی خۆیەوە ماوەتەوە و ئەمێنێت،،،،،،،،