هه‌ندێك شاعیر و ئه‌دیب هه‌ن (كه‌ پێده‌چێ به‌دحاڵی بوونیان هه‌بێ له‌ مانای بوونی ئه‌ده‌ب) هه‌موو شتێكی (زانیارییه‌كی) ده‌ره‌وه‌ی گوتاری موجه‌ڕڕه‌دی شیعریی (شیعری موجه‌ڕڕه‌دی ساده‌، یان ئه‌وه‌ی هه‌ندێك پێی ده‌ڵێن شیعری بێگه‌رد) به‌ دۆگما و ئایدیۆلۆژیا و دروشم له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن؛ به‌ بێ ئه‌وه‌ی به‌ ته‌واویی – له‌ سیاقی خۆیدا – له‌ مانا و ده‌لاله‌تی ئه‌م چه‌مكانه‌ تێبگه‌ن.

شیعر و ئه‌ده‌ب لای ئه‌م جۆره‌ شاعیر و ئه‌دیبانه‌ كائینێكی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ی عه‌جایبه‌: نه‌ فۆرمی هه‌یه‌، نه‌ ڕۆحی هه‌یه‌؛ هیچ كارێكی (په‌یامێكی) شی نییه‌، ته‌نیا له‌ دایك ده‌بێ. بۆ له‌ دایك ده‌بێ؟ ئه‌مه‌یان كه‌س نایزانێ! ئه‌وان هه‌ندێك جار ده‌ڵێن بۆ ئیستاتیكا له‌ دایك ده‌بێ؛ به‌ڵام گرفته‌كه‌ ئه‌وه‌یه،‌ ئه‌وان به‌ ته‌واویی له‌ مانای ئیستاتیكاش تێناگه‌ن و زۆربه‌ی جار ده‌قه‌كانی خۆشیان به‌های جوانییان تێدا نییه‌… ئه‌ی كه‌واته‌ ئێمه‌ بۆ ده‌نووسین، ئه‌گه‌ر كرده‌ی نووسین – هه‌ر جۆره‌ نووسینێك بێ – بچووكترین په‌یامی ئه‌خلاقی و مرۆیی و ئیبداعی تێدا نه‌بێ؟

ئه‌و ئه‌ده‌به‌ی ئه‌م جۆره‌ شاعیر و نووسه‌رانه‌ باسی ده‌كه‌ن (به‌ ناوی مه‌سه‌ل ئه‌علای ئیستاتیكاوه‌) زۆربه‌ی جار جه‌سته‌یه‌كی زمانه‌وانی ڕووت و قووته‌: ئه‌و زمانه‌ی ئه‌وان پێی ده‌نووسن، نه‌ زمانی ئه‌ده‌بی واقیعییه‌، نه‌ زمانی تازه‌گه‌ریی و نه‌ زمانی پاش تازه‌گه‌رییشه‌؛ به‌ڵكو زمانێكه‌ (له‌ ئه‌نجامی به‌دحاڵیبووندا) له‌ زۆنگاوی بێ ناسنامه‌یی خۆیدا مه‌له‌ ده‌كا؛ ئه‌و بێ ناسنامه‌ییه‌ی، كه‌ به‌رهه‌می به‌دحاڵی بوون و كه‌م زانییه‌ له وه‌زیفه‌ی ئه‌ده‌ب و شیعر و له‌ وه‌زیفه‌ی كرده‌ی نووسیندا به‌ گشتی. پرسیاره‌ گرنگه‌كه‌ش لێره‌‌ ئه‌وه‌یه‌: شاعیر بۆ ده‌نووسێ و ئه‌دیب بۆ ده‌نووسێ؟ ئه‌دی له‌ چ ئاستێك و به‌ چ گوتارێك ده‌نووسن؟ ئایا گوتارێكی نامه‌عریفی و نامێژوویی ساده‌یه‌؟ یان گوتارێكه‌ سه‌رتاپاگیره؟ گوتارێكه‌ ده‌ست بۆ هه‌موو بونیاده‌كانی ژیانی مرۆڤ ده‌با؛ ئا له‌وێشدا بیر له‌ كاری باش و بیر له‌ داهێنان ده‌كاته‌وه‌…‌

تێرۆرکردنەکانی ئەو دواییەی ناوچەی زەرد “ڕۆژنامەوان شوکری و گوتاربێژ هۆشیار” لە لایەک، چالاکیەکانی ENSK دژ بە بەڕێوەبەرایەتی ڕۆژئاواشەڕی ڕاگەیاندنی “گوایە سوتاندنی ئاڵای هەرێمی کوردستان” لە لایەکی دیکە، بەس بو بۆ ئەوەی بۆنی باڕوتی شەڕێکی دیکەی ناوخۆ بەری لوتمان داگیربکات کەچی ئێستا بڕیارەکەی پارلمانی بەغداشی هاتە سەر کە یەکێتی، گۆڕان، بەشێک لە یەکگرتو و کۆمەڵ ئەرێیان کرد بۆ ئەوەی مانگانە حکومەتی هەرێم٢٥٠ هەزار بەرمیل نەوتی خۆی و ٣٠٠ هەزار بەرمیل نەوتی کەرکوک لەڕێگای سۆمۆوە بفرۆشێت، حکومەتی عێراقیش پارەی فەرمانبەرانی هەرێم بنێرێت.

وەک پێشتر زۆرجار باسکراوە، چەقی کێشەکە بێ ئەملاو ئەولا لەلای پارتیە و ئەو پارتە سەرچاوەی کێشەکانە. یەکێک لەو کێشانەی کە پارتی پێی هەزم ناکرێ ئەوەیە کە نایهەوێ دیمەنی بچوکی خۆی ببینێت و خۆی گەورە نیشان ئەدات. ئەگەر دهۆکی لێ دەرخەی، پارتی بەپێی ئیستیحقاقی هەڵبژاردن لە هیچ پارێزگایەکی کوردستاندا زۆرینە پێکناهێنێ. پارتی ئێستا شەنگال و ئێزیدیەکانی لەژێردەستدا دەرهێنراوە کە پێشتر مۆنۆپۆڵی کردبو و بەتەنیا ژمارەیەک پارلمانتاری لەوێوە دەناردنە بەغدا. ئەو ناچەیە ئێستا لەژێر دەستی PKK دایەو، ئەو لایەنە زۆربەی زۆری ئێزیدیە توڕەکانی لە ئاستی سەربازی، سیاسی و ئیداریدا ڕێکخستوە. ئەگەرچی هەواڵەکان زیاتر سەرنجمان دەدەنە سەر ناکۆکی نێوان PDK و PKK لە ڕۆژئاوا، بەڵام بە بڕوای من چەقی ناکۆکیەکە لە شەنگالە. ڕۆژئاوا بۆ تورکیا گرینگە و تورکیا خاڵی لاوازی پارتی و حەساسیەتی ئەو لایەنە بۆ شەنگال ئەزانێت و لە ڕۆژئاوا بۆ مەبەستەکانی بەکاری دێنێ، ئەگەرنا ئێستا پارتی بۆی دەرکەوتوە کە بە ٣ هەزار چەکدرای موچەخۆری ڕۆژئاوا و مێدیا پێترۆڵیەکانی ناتوانێ، جێ بە PYD لەق بکات.
پارتی لە بادینان، ڕۆژئاوا و شەنگال لەلایەن PKK ەوە تەنگاو کراوە. لە ئاستی عێراقدا پارتی بە دەرکردنی هۆشیارزێباری و ئەو بڕیارەی بودجەی پارلمان کە تایبەتە بە نەوت و ووزە لە ژێردەستی پارتی دەردێنێ، تەڵاق دراوە. پارتی ویستی لە ڕێگای زەقکردنەوەی ناوەندی بڕیار زەبرێک لە هاوپەیمانی گۆڕان – یەکێتی بدات، بەڵام گۆڕان و یەکێتی لە پارلمانی عێراق بەو شێوەیە وەڵامیان دایەوە. ئیتر پارتی چی ماوە بیکات؟؟؟
ڕاستیەکی تاڵ هەیە ئەبێ بیڵێین ئەویش: هەمومان پاشخانی پارتی ئەزانین. ئەو ڕێکخراوە ئامادە نیە ببێتە ئۆپۆزیسیۆن و نایهەوێ ئاستی ڕاستەقینەی خۆی ببینێ. تورکیای ئەردۆغان کە هەمان کێشەی پارتی هەیە و نەک بەتەنیا لە ڕووی سیاسی، بەڵکو لە ڕوانگەکانی، ئێدۆلۆژی “کۆنسەرڤاتیڤ” سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و ئەخلاقیەوە زۆر لێی نزیکە و تورکیا بەرەو سەرەمەرگ ئەبات، لە کەمینێک دایە و چاوەڕێ ئەکات ئەوڕۆ و سبەی بارزانی بکەوێتە ناو ئەو داوەی کە بۆی داناوەتەوە ئەویش بێگومان شەڕی ناوخۆییە لە ڕۆژئاوا و بادینان کە لە دواییدا سوپای تورکیاش بەشداری تێدا دەکات.

ڕاستینەی دووەم: سەرجەم هێزەکانی ڕکەبەر یان بەرانبەرەکانی پارتی جگە لە چەند مناوەڕەو گەمەیەکی سیاسی، پڕۆژەیەکی تریان نیە بۆ ئەوەی ئەگەر هاتو پارتی سوربو لەسەر کەلەڕەقیەکانی خۆی، جگە لە “یان دەستەوەستان و تەسلیمی سیاسی لە ژێرناوی سازان یانیش شەڕ” ئەلتەرناتیڤێکی دیکە بدۆزنەوە. باشووری کوردستان پێویستی بە شۆڕشێکە دژ بە سیستێمی کوردایەتی سیاسی کە لە لایەن مەلا مستەفای بارزانی و کوڕەکانیەوە نەخشەی بۆ کێشراوە و ئۆپۆزیسیۆن و دوژمنەکانیشیان بەتەواوی لەو کولتورە ڕزگاریان نەبوە. ئێستا حاڵی حازر ئەو شۆڕشگێڕیە نە لەلای حیزبە سیاسیەکانی ڕکەبەری پارتی و نە لەلایەن خەڵکەوە لە غیاب غیابترە، بۆیە باشترە بیر لە چارەسەریەکی دیکە بکەنەوە و لە ڕۆژێکی وا سەختدا کە تورکیا لەسەر پەلاپیتکەیە بۆ هاتنە ناوەوەی خاکی باشوور و چاوەڕێی دوابڕیاری پارتیە، هەموویان بەیەک جار و لەیەک بەرەوە تەنگاوی نەکەن.
بێگومان تۆپەکە جارێکی دیکە دەکەوێتەوە ساحەی پارتی و یەکێتی. ئایا پارتی چ یاریەکی نوێ لەگەڵ یەکێتی دەستپێدەکات بۆ ئەوەی هەر هیچ نەبێ، ئەو بڕیارەی پارلمانی عێراق نەکەوێتە واری جێبەجێکردنەوە، نەفەسێکی کورت هەڵکێشێ و نەوتەکەی لەژێر پێ دەرنەهێنن؟ ئایا هەڵوێستی یەکێتی تا چەند جدی دەبێ و تا چەند دەچێتە ژێر باری پارتی؟
پێمان خۆشبێ یان ناخۆش، دوای ڕزگارکردنی موسڵ و نەمانی داعش لە عێراقدا، ناکۆکیە شاراوەکان لە نێوان هێزە عێراقیەکان خۆیان و هێزە کوردیەکان خۆیان، زیاتر دەتەقنەوە. لەو ڕەوشەدا بۆ ئەوەی پارتی لەو ئەزمەیە ڕزگار بکرێ لە لایەک، شۆڕشی ڕۆژئاوا نەفەسێک بکێشێ لە لایەکی دیکە و ڕێگا لە دەستێوەردانی تورکیا بگیرێ، باشترە دەستپێشخەریەکی نوێ پێشبخرێ بەڵام جیاواز لە کۆبونەوە بێ ئەنجامەکانی لایەنەکان کە پیاوەکانی پلە ٦ و ٧ تێیدا بەشدار دەبن و کات بەفیڕۆ دەدەن و دوایی بەبێ ئەنجام دەردەکەونە سەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان. من ئەو پێشنیارانەی خوارەوە بە گونجاو دەزانم بۆ ئەو قۆناغە ناسکە:

– کێشەکانی شەنگال:
PKK قوربانیەکی زۆری داوە بۆ شەنگال و ڕۆڵی ئەو بۆ ڕزگارکردنی دەیان هەزار ئێزیدی و دوایی ڕزگارکردنی شەنگال هەرگیز لەبیر ناکرێ، بەڵام لە ئێستادا هێزێک بەناوی پارتی کرێکارانی کوردستان یان ڕاستەوخۆ لە ژێر سێبەری ئەواندا لەوێ، لەوانەیە لە لایەن تورکیاوە خراپ بەکار بهێندرێ و مانەوەی ئەو هێزە لەوێ، جگە لە تورکیا پارتی ناڕحەت ئەکات و ئەیخاتە ناو داوی ئەنکەرە. بۆیە لە ڕێگای دیالۆگ ئەکرێ لایەنەکان بە نێوبژیوانی لایەنی سێیەم کە ئەکرێ حکومەتی عێراق و لایەنە سیاسیەکانی باشوور و ئێزیدیەکان خۆیان بن، پڕۆتۆکۆلێک ئیمزا بکەن، تاکو دوای نەمانی داعش لەناوچەکە هیچ هێزێکی سەربازی “هێزەکانی PKK و پێشمەرگەکانی PDK” لەوێ نەمێنن. ئەکرێ لە ڕێگای ڕێفراندۆمێکەوە دەرفەت بە ئێزیدیەکان بدرێ، خۆیان ئیدارەیەکی هەرێمی سازبکەن و چارەنوسی خۆیان بۆ داهاتو دیاری بکەن.
– کێشەی سەرۆکی هەرێم:
ئەو یەکە کێشەی بنچینەیی و گرێکوێرەی نێوان لایەنەکانە. سەرۆکی پارتی مەسعود بارزانی لەو دواییانەدا پەیامێکی ڕاگەیاند کە ئەو ئامادەیە بەشێوەیەک لە شێوەکان کێشەی سەرۆکی هەرێم چارەسەر بکات. ئەکرێ لایەنەکان لەسەر ئەو پەیامە کار بکەن و داوا لە بارزانی بکەن زیاتر نیازەکانی ڕوون بکاتەوە، دەکرێ بۆ ئەو مەبەستە دیالۆگ و کۆبونەوەکانی پارلمان بە بەشداری سەرۆکی پارلمان دەستپێبکەنەوە بەبێ ئەوەی لایەنەکان پەنا بۆ ئیستیفزازکردن ببەن.
– کێشەکانی ڕۆژئاوا:
دوای شەنگال کێشەیەکی هەرە گەورە لەنێوان PKK و PDK لەسەر ئەو بەشەی کوردستانە. چەند ساڵێک لەسەر ئەو کێشەیە و چەند کێشەیەکی تەکنیکی دیکە کۆنگرەی نەتەوەیی بێ ئەنجام بو. بەکورتی ئەگەر ENSK بە زەقی لە سێبەری پارتی دیموکراتی کوردستان و حکومەتی تورکیا سیاسەت نەکات، هیچ بیانویەک بۆ ئیدارەی ڕۆژئاوا نامێنێ ڕێگا لە کارەکانیان بگرێ و خەڵکیش ئەو یەکەیان لێ قەبوڵ ناکات. باشتر وایە ENSK واز لە گوتاری ڕەدکردنەوەی ئیدارەی ڕۆژئاوا بێنێت، واقیعەکە قەبوڵ بکات و وەک ئۆپۆزیسیۆن بەشداری لە شۆڕشدا بکات و ئەو یەکە بە یاسایی بکرێ.
– کێشەی نەوت و ئابووری:
نەخشەی نەوتی حکومەتی نێچیرڤان بارزانی گەورەترین کێشەی ئابووری و سیاسی بۆ هەرێمی کوردستان دروست کردوە کە وابزانم زۆربەی زۆری پارتیەکانیش دانی پێدا ئەنێن. پارتی ئەبێ واز لە سیاسەتی نەوتی ئێستای بهێنێت. ئەو دەستپێشخەریەی پارلمانی عێراق کارێکی واقعیە و جگە لەوە ڕێگایەکی دیکەمان نیە. کورد لە جیاتی ئەوەی نەوت بکاتە کێشەیەک، دەبێ کاربکات بۆ دیموکراتیزەکردنی سیاسەتی نەوت لە تەواوی عێراقدا بۆ هەموو پێکهاتەکان.
بێگومان ئەو دەستپێشخەریە یان ئەو پڕۆژەیە نابێ یەکەم جار لە لایەن پیاوەکانی دەستی ٦ و ٧ گفتوگۆ بکرێ، بەڵکو دەبێ کەسانی هەری سەرەوە و بڕیاربەدەست لەسەر یەک مێز کۆببنەوە و گفتوگۆی لەسەر بکەن. ئەگەر ئەو یەکە لەو ماوە کورتەدا ئەنجام نەدرێ، ئەوا دەبێ چاوەڕێی شەڕیکی دیکەی بەوەکالەت بکەین بۆ هێزە هەرێمیەکان کە لە ئەنجامدا، دەرفەتێکی سەد ساڵەمان لەدەست ئەچێ، بەڵام ئەوجارە لە سەر ئاستی تەواوی کوردستاندا.

————————————
http://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/422919.aspx

https://rsf.org/en/news/syrian-conflict-leads-pdk-reprisals-against-pro-pkk-media

http://rudaw.net/sorani/kurdistan/0312201620?keyword=%D8%A6%D8%A7%DA%B5%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86

http://rudaw.net/sorani/kurdistan/051220168?keyword=PKK

http://www.kurdpress.com/NSite/FullStory/News/?Id=65733#Title=%0A%09%09%09%09%09%09%09%09مۆڵەتی ئەوە نادەین شەنگال ببێتە پێگەی PKK%0A%09%09%09%09%09%09%09

http://www.asteranews.net/babat/2254

http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=55176

دیدی (کاڕل مارکس) بۆ ئامانجی ژیانی مرۆڤ و وەرگێڕانی ئەو ناوەڕۆکە هەر بە تەنیا لە پێناو مانەوە لە ژیاندا

(ئەم پارچە نووسینە بەشێکە لە پڕۆژەی کتێبێک لەژێر ناونیشانی “هێزی گۆڕینی ژیان”، کە لە ئێستادا کاری تێدا دەکەم).

چەمکی وەرگێڕان (Transformation)، (کە لە هەندێک کۆنتێکستدا وشەی گواستنەوەی و گۆڕان-یشی بۆ بە کار دەهێنم) لە ئاڕاستەکردنی هۆشیاریمان بۆ تێگەیشتن لە بونیاد و داهێنانی مرۆڤ ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕێت. سەرەتا پێویست دەکات بزانین وەرگێڕان چییە و لە چ ئاستێکدا مامەڵە لەگەڵ بوونماندا دەکات. وەرگێڕان کرداری گۆڕینە. ئەو کردارە لە ئاستی و ئاڕاستەی جیاوازدا کار دەکات. ئێمە دەکرێت فۆڕمی شتێک بۆ شتێکی تر وەربگێڕین. وەکو ئەوەی مرۆڤ بەردەوام لە هەوڵی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی فۆڕمەکانی سرووشتە بۆ ئەوەی پێداویستییەکانی خۆیی پێ پڕ بکاتەوە. ئێمە دەتوانین لە دارێکدا کورسی، مێز، لاپەڕە و دەیان شتی جیاوازتر دروست بکەین. ئەو کردارە وەرگێران و دەستکاریکردنی ڕەسەنیەتی فۆڕمێکە بۆ شێوە و فۆڕمی جیاوازتر لە خۆی. پاش ئەوەی فۆڕمە ڕەسەنەکەی وەرگێڕدرا و دەستکاری کرا، هەرگیز و هیچ کاتێک ناتواندرێت بۆ فۆڕمەکەی پێشوو، کە شێوە ڕەسەنەکەیەتی، بگەڕێندرێتەوە. دارێک، کە کرا بە کورسی، ناتواندرێت بکرێتەوە بەو دارەی، کە پێش کران بە کورسی هەبوو.

بەڵام ئایا ئەو وەرگێڕانە تەنیا فۆڕم و کەرەستە سرووشتییەکان لە خۆی دەگرێت، یان مرۆڤیش دەتواندرێت وەربگێڕدرێت و هەرگیز نەبێتەوە بەوەی، کە پێشتر هەبووە؟ ئایا بە دەستکاریکردنی فۆڕمەکانی دەرەوە، مرۆڤ دەتوانێت خۆی لەوە بپارێزێت، کە ڕەسەنیەتیەکەی لە دەست نەدات و خۆیشی بە هەمان شێوە بمێنێتەوە؟
بۆ دروستکردنی پردێک، کە نزیکمان بکاتەوە لە تێگەیشتن لەو پرسیارە، پەنا بۆ (کاڕل مارکس) دەبەین. ئەو لە پارچە نووسینی (ئایدۆلۆجیای ئەڵمانی)، کە لەگەڵ (فریدریک ئەنگڵس) نووسیویەتی، ئاماژە بە ئامانجی ژیان، کە دروستکردنی مێژووە دەدات و لە هەمان کاتدا، چی وامان لێ دەکات ئەو ئامانجە گۆڕان و لادان بە خۆیەوە ببینێت، دەخاتە بەر باس. هەر وەک لە بەشی (ڕەخنەیەک لە ئادیۆلۆجیای ئەڵمانی) دەنووسێت:

“… یەکەم مەرجی هەموو بوونی مرۆڤ و کۆتا مەرجی هەموو مێژوو ئەوەیە، کە {مرۆڤ} دەبێت لە ئاستێکدا و شێوە ژیانێکی گونجاودا بژێیت بۆ ئەوەی بتوانێت مێژوو دروست بکات. بەڵام بەر لە هەر شتێکی تر ژیان دەکەوێتە پێش هەموو شتێکەوە، خوارد، خواردنەوە، شوێنی حەوانەوە، جلوبەرگ زۆر شتی تر. یەکەم کرداری مێژوویی بەرهەمهێنانی شتومەکە بۆ پڕکردنەوەی ئەو پێداویستیانە، بەرهەمهێنانی ژیانی ماتڕیاڵ خۆی. لە ڕاستیشدا، ئەوە کردارێکی مێژووییە و بنچینەی هەموو دۆخێکی تری مێژووە، کە ئەمڕۆ وەکو هەزاران ساڵی تر دەبێت ڕۆژانە و کاتژمێر لە دوای کاتژمێر پڕ بکرێنەوە بە تەنیا لەبەر بەردەوامیدان بە ژیانی مرۆڤ.” ل. 7

(مارکس) دروستکردنی مێژوو ناخاتە پێش پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی ژیان خۆی، چونکە بەر لەوەی ئێمە ڕۆڵی مێژوویمان هەبێت، لە بەردەم بەربەستە فیزیکییەکان داین. ئێمە لە ڕووی جەستەییەوە پێویستیمان بە بەرهەمهێنانی شتومەکە هەر بە تەنیا بۆ ئەوەی بتوانین بژین. ئەو خاڵە لای (مارکس) جێگەی ڕەتدانەوەیەکی گەورە نییە و نکۆڵیش لە گرنگیی پڕکردنەوەی ئەو پێداویستیانە ناکات. ئەوەی کێشەی مێژوویی دروست دەکات ئەوەیە، کە بە پڕکردنەوەی ئەو پێداویستیانە بەربەستەکانی بەردەم دروستکردنی مێژوو کۆتاییان نایەن، چونکە پڕکردنەوەی ئەو پێداویستیانە مرۆڤ دەخاتە بەردەم هاوکێشەی ترەوە، ئەوانیش بەرهەمهێنانی پێداویستیی نوێن. کاتێک ئێمە پێویستیمان بە شتومەکێکە، بە پڕکردنەوە و تێربوون لەو شتومەکە، ویست و پێداویستیی شتومەکەی ترمان بۆ دروست دەبێت. بەرهەمهێنانی ئەو شتومەکە نوێیانە دەبن بە یەکەم کرداری مێژوویی.
ئەوەی (مارکس) پێمان دەڵێت ئەوەیە، کە یەکەم کرداری مێژوویی (historical act) دروستکردنی مێژوو خۆی نییە، بەڵکو بەرهەمهێنانە لە پێناو بەردەوامیدان بە ژیان. ئەوە پارادۆکسێکی گەورەی ناو ژیانە، چونکە لە لایەک ئێمە ژیانمان بۆ ئەوەیە مێژوو دروست بکەین، لە لایەکی ترەوە ئامانجی دروستکردنی یەکەم کرداری مێژویی، لە دیدی (کاڕل مارکس)، دەبێتەوە بە بەرهەمهێنانی پێداویستییەکان بە تەنیا بۆ بەردەوامیدان بە ژیان.

یەکەم دۆخ، کە ڕووبەڕووی دەبینەوە پێداویستییە سەرەتاییەکانن، دووەم دۆخ، کە هەم دۆخ (circumstance) و هەم یەکەم کرداری مێژووییە، بەرهەمهێنانی شتومەکە و پڕکردنەوەی پێداویستییەکانە. سێیەم دۆخ، کە لە هەمان پارچە نووسین (کاڕڵ مارکس) ئاماژەی پێی داوە ئەوەیە، کە لە هەمان ئەو کاتەی مرۆڤ خەریکی بەرهەمهێنان و پڕکردنەوەی پێداویستییەکانیەتی، وەچە دەخاتەوە و مرۆڤی تر دروست دەکات بۆ بەردەوامیدان بە وەچە و جۆری خۆی. لێرەوەیە خێزان دەبێت بە یەکەم پێباندیی کۆمەڵایەتی. زیاتربوونی پێداویستییەکان پێداویستیی نوێ لەوانە زۆربوونی دانیشتوان زیاد دەکات. بۆیە لە دیدی (مارکس) ئەوە دۆخێکی کۆمەڵایەتییە.

(خستنەوەی ژیان – production of life) لای ئەو چ لە ڕووی کار و چ لە ڕووی خستنەوە، پێوەندییەکی دوانەیی دروست دەکەن، کە لە لایەکەوە سرووشتییەوە و لە لاکەی تریانەوە کۆمەڵایەتییە. هەر ئەو بەشە کۆمەڵایەتییەیە وا دەکات پێوەندیی لە نێوان تاکەکاندا دروست بێت و پێوەندییەکانیش پاڵنەری زیادکردن (productive force) بڕیاری لەسەر دەدات و ئاڕاستەی دەکات. بۆیە مێژوو لای (مارکس) هەمیشە دەبێت لە چوارچێوەی پیشەسازی یان پیشە و گۆڕینەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێت و بخوێندرێتەوە.
بە خستنەڕووی دیدی (مارکس) بۆ ئامانجی ژیان بۆمان ڕوون دەبێتەوە، کە خودی ئامانجی ژیان و مێژوو وەرگێڕدراو یان گوستراونەتەوە. ئەو وەرگێڕانەی ژیان لە دروستکردنی مێژوو بۆ بەکارهێنانی مێژوو هەر بە تەنیا بۆ بەردەوامیدان بە ژیان، وەرگێڕانی ناوەڕۆکی مرۆڤ خۆیەتی. لەو کاتەی، کە پێویستە ئێمە دەست بە ژیان بکەین، ئێمە دەست بە ژیان ناکەین، چونکە ئەوەی دەمانەوێت دەستی پێ بکەین، لە خۆیدا ناتەواوە. مرۆڤ ژیانێکی پڕی نییە، چونکە بەردەوام پێویستی بە تەرخانکردنی ژیانە بۆ پڕکردنەوەی ژیان خۆی. لێرەوەیە مرۆڤ ناوەڕۆکەکەی وەردەگێڕێت. ئەو پرۆسێسی وەرگێڕانە پێمان دەڵێت، کە لە بنچینەدا مرۆڤ وەردەگێڕدرێت و ناوەڕۆکی بۆ ئامانج و ویستی تر دەگوازرێتەوە.

ئەوە چەندە لەو ڕۆڵە مێژووییە دامان دەبڕێت، هێندەش پێمان دەڵێت، کە ئێمە دەتوانین بۆ فۆڕم و ئامانج و ناوەڕۆکی تر بگۆڕێین و خۆمان بگوازینەوە.
ئەو گۆڕانە ناوەکییە دەبێت بە پێناسمان و بڕیار لەسەر کەسایەتیمان دەدات. ئێمە کاتێک پێویستیمان بە کەسایەتییە، کە لە ناو ئەو تۆڕە کۆمەڵایەتییە بەرفراوانە داین و لەگەڵ ئەو کێشە بنچینەیانە مامەڵە دەکەین، بە تەنیا کەسایەتی لە یەکتر جیامان دەکاتەوە.
خاڵێکی تر، کە لەو تێگەیشتنەی (مارکس) بۆمان دەردەکەوێت گۆڕانی مرۆڤە لەو کاتەی هەوڵی گۆڕینی فۆڕمە سرووشتییەکان دەدات. کاتێک مرۆڤ بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکان دەستکاری شێوە و ناوەڕۆکی یەکە سرووشتییە ڕەسەنەکان، لەوانە کەرەستەی خاو (raw material)، دەکات، هەر بە تەنیا بە دەستکاریکردنی سرووشت ڕزگاری نابێت، بەڵکو بەو دەستکاریکردن و گۆڕینەی سرووشت، سرووشت و خودی خۆیشی دەگۆڕێت و شێوە و ناوەڕۆکی دەگوازرێتەوە بۆ ناوەڕۆک و ئاستی تر، کە ئامانجی ئەو گۆڕانە لەبەر ئەوەیە بە کۆمەڵێک بەربەست بەستراوینەتەوە بۆ ئەوەی بتوانین بژین.
(مارکس) پێمان دەڵێت ئەوەی دەیکەین هەر ئەوە نییە، کە دەیکەین، بەڵکو دەرئەنجامەکانی ئەو کردنە گۆڕانی گەورە لە ئێمەدا دروست دەکە. ئەو گۆڕانە ناوەکیەش (inner transformation) ناوەڕۆکی مێژوو و بوونی مرۆڤ بەرەو ئاڕاستەی نادیار دەبەن.

—————————–
بڕوانە ئەم سەرچاوەیە

Mrax, Karl. The Germany Ideology’, part of the ‘A Critique of The German Ideology’ Book / Written: Fall 1845 to mid-1846. First. Published: 1932 (in full). Source: Progress Publishers, 1968

https://www.marxists.org/archive/marx/works/download/Marx_The_German_Ideology.pdf

زەحمەتە میللەتێكی خاوەن زمانی زیندوومابێت بە چیرۆكەكانی نووسەری بە ناوبانگی ئیتاڵیا ( جیۆڤانی پۆكاشیۆ) لە ڕێی دیكامیرۆنەوە ئاشنانەبووبێ‌. دیكامیرۆن: واتە دەڕۆژ( دیكا واتە دە، میهرۆ واتە رۆژ) كە تیایدا سەد چیرۆك لەلایەن حەوت كچ ‌و سێ‌ كوڕەوە كە تەمەنیان لە نێوان ( 18- 25 ) ساڵدایە دەگێڕدرێنەوە. هۆكاری بەیەكگەیشتنی ئەم دەكەسەش لە كەنیسەی (نوێی سانتیا ماریا ) بۆئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەوروپای ئەوكات واتە ساڵی 1348 دووچاری پەتای تاعون دەبێت ‌وئەم پەتایە چارەگێكی دانیشتوانی كیشوەری ئەوروپای راماڵی. لە تەخمینێكدا دەڵێت: 25 ملیۆن كەس لە كیشوەری ئەوروپا بەهۆی ئەم نەخۆشیەوە گیانیان سپاردووە. بۆیە ئەوانە لەترسی مەرگ روو لە كەنیسە دەكەن ، كە لەوێ‌ هەواكە پاكترە ‌و یەكتری دەگرنەوە ‌و بەپێی رێككەوتنێك بۆ دەڕۆژ روو لە قەسرێكی گەورەی گوندێكی نزیك شاری فلۆرەنسا دەكەن ‌و لەوێ‌ دەمێننەوە تا ئەوڕۆژانە دوور لە مۆتەكەی مەرگ بەخۆشی ‌و بەگێڕانەوەی چیرۆك بەڕێبكەن.
دروستكردنی دەروازەیەكی ئاوا بۆ گێڕانەوەی ئەو چیرۆكانەی كە ئەوكاتە لەوێ‌ باوبوون یان ئەگەر روویاندابێت ‌و دەربڕینیان بەشێوەی چیرۆكی كورت لەلایەن نووسەر كە بەوپەڕی شارەزایی لە هونەری گێڕانەوە ‌و زمانی پەخشان نووسین ‌و خەیاڵی بەرفراوان ‌و نزیكبوونەوە لە واقیع ‌و گرتنی وێنەی گرنگی رووداوەكان كە سەردەمێك وێنادەكەن ‌و كۆكردنەوەیان لەچیرۆكێكدا ‌و بەو پەڕی بوێرییەوە دەریبڕیون ‌و تێكڕای چیرۆكەكان لەڕووی ناوەرۆكەوە بەتایبەت ئەوانەی پەیوەستن بە رۆژێكەوە لەیەكتر نزیكن چ لەڕووی فۆڕمەوە چ لە ناوەرۆكدا كە تیایاندا ئاماژە بۆ خۆشەویستی ‌و عەشق ‌و رۆحی بەرز ‌و فڕوفێل‌و گوناه ‌و سزا ‌و خیانەتی هاوسەری ‌و ئیرەیی ‌و تاوان ‌و جوامێری ‌و ئارامگرتن ‌و زیرەكی ‌و ئاگاهی ‌و ئازارچێشتن‌و كۆتایی دڵخۆشكەر ‌ودووڕوویی پیاوە ئایینییەكان ….دەردەكەوێ‌. ئەوەی گرنگە لە چیرۆكەكاندا لە سەرەتادا باسی شوێنێكت بۆ دەكات كە چیرۆكەكەی تێدا روویداوە، واتە كەم چیرۆك هەیە ئاماژەی بۆ شوێنێك .. ماڵێك.. كەنیسەیەك نەكردبێ‌ لەگەڵ بەكارهێنانی ناوی رەمزی ‌و واقیعی كەسەكان ئەگەر پێویستی كردبێ‌ . بە تایبەت نووسەر ناوی هەندێك لە نیگاركێشی ئەو سەردەمەی هێناوە ‌و تەواوی چیرۆكەكانیش بێناونیشانن.
خاڵێكی تری گرنگ لە چیرۆكەكانی پۆكاشیۆ پیشاندانی رووی نادیاری ئەو كەسانەیە كە كۆمەڵگا زۆرجار وەك فریشتە لێیان دەڕوانێ‌. بەڵام لە واقیعدا بەجۆرێكی تروەك لەوەی كە هەن بەدیاردەكەون. بەتایبەت ئەو هاتۆتە سەر گێڕانەوەی ئەو چیرۆكانەی كە لە ئاینی ئەواندا هەندێك دیاردە هەیە حەڕامكراوە، بەڵام پەنجە خستنەسەر دیاردەكان ‌ودەستنیشانكردنی بكەرەكان كە زۆربەی پیاوانی ئاینین ‌و گێڕانەوەی لەتوێی چیرۆكەكاندا بەشێكی بۆئەوەیە بڵێت ئەوانیش وەك هەر یەكێكمان مرۆڤن ‌و پێویستیان بە ژیان ‌و رابواردن ‌و دەربڕینی غەریزەی سێكسی هەیە ، لەدیوەكەی تریش ئەوە دەخاتەڕوو كە ئەوانیش قابیلی هەڵەكردنن بۆیە نابێت بە پیرۆز لێیان بڕوانرێ‌. دەربڕینی چیرۆكەكان بەمشێوازە خۆی لەگەڵ ئەو واقیعە تازەیەدا یەكیگرتەوە كە هاتە سەر وادەی تەمەنی لاوێتی پۆكاشیۆ، واتە ئەوكاتەی هزر وەرچەرخانێكی مەزنی بەخۆیەوەدی بەوەی كەوتە رەخنەگرتن لە دەسەڵاتە رەهاكانی كەنیسە، كە ئەوكات هەردوو دەسەڵاتە زەمینی ‌و ئاسمانییەكەی لەدەستدابوو، بەڵام بەهۆی كارئاسانییەكانی ئیمپراتۆر فریدریك ‌و گومان ‌و پرسیاری سۆفیستاییەكان ‌و پێشكەوتنی بازرگانی لەڕێی بانقەكان ‌و پێشكەوتنی زانستی پزیشكی‌و دەرچوونی ئەدەب لە قالبی ستایشی ئایینی بۆ ئەدەبێكی كراوە ‌و دەرچوون لە زمانی نووسینی باو كە ئەو زمانە پبرۆزەبوو كتێبی پیرۆزی پێنووسراوەتەوە. هەروەها تەشەنەسەندنی هونەری پەیكەرتاشی ‌و ئەناتۆمی ‌و زانستی میعماری . ئەمانە ‌و دەیان هۆكاری تر كە چینی بۆرژوای تازە لەگەڵ دەركەوتنیدا هێنانیە ئارا. لەلاكەی تریشەوە زەمینەی پۆكاشیۆ بۆ كاری ئەدەبی زۆر لەبارتربووە لە زەمینەكانی تری ئەزموونكراودا. بۆیە ئەدەبێك هاتە نووسین كە زۆرجیاوازتر لە چاخەكانی پێش خۆی .
لە چیرۆكەكاندا لایەنی هیومانیستی ‌و رۆحی بەرز زۆر بەرچاودەكەوێت، ئەگەر لە چیرۆكێكا هەق بەلای پیاواندا بشكێنێتەوە ئەوا لەهەمان رۆژدا ‌و لە چیرۆكێكی تردا هەق بەلای ژندا دەشكێنێتەوە. واتە هەتا توانیبێتی ئەو بەلانسەی راگرتووە، سەرەڕای دواكەوتنی باری كۆمەڵایەتی كە ژن كەمتر حیسابی بۆدەكرا لەچاو ئەو گەشە ‌و پێشكەوتنانەی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی بەخۆیەوە بینیویەتی.
چیرۆكەكان ئەوەندە بە زمانێكی سادە ‌و پاراو ‌و میللی گێڕدراونەتەوە كە تەواوی چین ‌و توێژەكانی كۆمەڵگا لێی تێبگەن ‌و سوودمەنبن لێی. زۆربەی چیرۆكەكان وانە ‌و پەندیان تێدایە، واتە لەوپەڕی بێئومێدی ئومێد بە مرۆڤەكان دەبەخشێ‌. كە تیایاندا بەجوانترین شێوە كەرنەڤاڵی خۆشەویستی ‌و جوانی ‌و خۆشیی دەربڕیوە، وەك وەسفدەكرێت دیكامیرۆن سندوقی چیرۆكە نهێنییەكانە.
زۆربەی چیرۆكەكان گێڕانەوەی باری بابەتی – كۆمەڵایەتی ئەوسای ئیتالیا ‌و دەوروبەرین هەندێك جاریش دزە دەكاتە رۆژاوای وڵاتانی عەرەبی لەسەر دابونەریتەكانی ئەوانیش چیرۆكی هەڵچنیوە.،هەر بۆ نموونە لەچیرۆكێكدا زۆر ستایشی جوامێری سەلاحەدینی ئەیوبی دەكات. بەڵام بەشێوەیەكی گشتی چیرۆكەكانی لەدابونەریتی رۆژاوا دەدوێن ‌و رۆچوونەتە نێو وردەكارییەكانی كۆمەڵایەتی ئەوسای كۆمەڵگای رۆژاوا ‌و دیمەنەكانی كەمتر بازدەدەنە نێو كۆشك ‌و تەلارەكان ‌و رابواردنی شازادەكان وەك ئەوەی كە لە پەرتووكی عاشقە ناودارەكان بەجوانی هەڵوەستەی لەسەركراوە، كە تەواوی رووداوە ئیرۆتیكی ‌و سێكسییەكان لەنێو كۆشك ‌و تەلاری پاشایاندایە واتە بنەماڵەی لویسەكان، بەڵام چیرۆكەكانی پۆكاشیۆ لێرەو لەوێ‌ لە خەونی هەندێكیاندا نەبێت بەلای ئەم شوێنانەوە ناچن. زۆربەیان لەنێو هەژارنشین ‌و بازرگانە دەوڵەمەندەكان ‌و قەشە ‌و راهیبەكان ‌و كەنارەكانی فلۆرانس خولدەخۆن.
لەزۆربەی نووسینەكاندا ستایشی ئەم چیرۆكانەكراوە، بەڵام لەدیوێكی تریش كە تیایدا زۆرباس لە خیانەتی هاوسەری ‌و توندوتیژی دەكات ئەمانە ئەگەر لایەنە كۆمیدییەكەی لێدەركەی ئەوا قێزەونترین دیاردەن كە كۆمەڵگا بەدەستیانەوە دەناڵێنێ‌ ‌و لەم پەرتوكە پانتاییەكی فراوانیان داگیركردووە، بەڵام نابێت ئەوە لەیادبكەین كە ئەم چیرۆكانە 600 ساڵ زیاتر دەبێت نووسراون ‌و پارێزراون ‌و دەستاودەستیان پێكراوە ‌و زۆرجار لەناوهەندێك چیرۆكی میللی ‌و فۆلكلۆری میللەتانی تری رۆژهەڵاتیش تەوزیفكراون ‌و مۆركی خۆماڵیان وەرگرتووە. ئەمانە بەسەر یەكەوە بۆ ئیتالیا ‌و مرۆڤایەتی میراتێكی دەوڵەمەندی میللین . ئەم جۆرە هەوڵانە لەنێو زۆربەی میللەتان هەوڵی بۆدراوە، مەرج نیە لەشێوازی چیرۆكدا دەركەوتبن ‌و فۆڕمێكی ئاوایان وەخۆگرتبێت، ئەوەتا لەڕێی مامۆستای خوالێخۆشبوو علادین سجادی خەرمانێك لە چیرۆك ‌و نوكتە‌و قسەی نەستەق كۆكراونەتەوە كە تایبەتن بە كورد لە كتێبی رشتەی مرواری كۆكراونەتەوە. بێگومان بەهۆی ئەم هەوڵانەوە ئێمەش وەكو میللەت دەكرێ‌ بڵێین خودانی سامانێكی دەوڵەمەندین لە وێژە ‌و هونەر .

ده‌شێت ئابڵوقه‌ بخه‌یته‌ سه‌ر خۆت ؟

هه‌ر كه‌ گوێم له‌وه‌ بوو، یه‌كسه‌ر وتم ئه‌گه‌ر كیمیاویشمان هه‌بوایه‌ له‌دژی خۆمان به‌كارمان ده‌هێنا . به‌ڵێ، رێكخراوی هیومان رایتس ۆچ له‌سه‌ر زاری لوما فه‌قیه‌ جێگری به‌رێوه‌به‌ری رێكخراوه‌كه‌، حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ( له‌وده‌ڤه‌ره‌ پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌سه‌ڵاتی ره‌های به‌ده‌سته‌ و سه‌رجه‌م بازگه‌كان له‌ ژێر كۆنترۆڵی ئه‌ودایه‌ ) به‌وه‌ تاوانباركرد كه‌ ئابڵوقه‌یه‌كی هه‌مه‌لایه‌نی به‌ تایبه‌تی ئابووری توندی خستۆته‌ سه‌ر خه‌ڵكی مه‌ده‌نی شارۆچكه‌ی شه‌نگال، ئه‌م كرده‌وه‌ش به‌وه‌ ده‌ژمێرێت كه‌ لێدانێكی هاوشێوه‌ی ره‌فتاره‌كانی به‌عس و داعشه‌ له‌و خه‌ڵكه‌ ده‌درێت، به‌ڵام به‌ده‌ستی خودی كورده‌كه‌ خۆی .
ئه‌مه‌ هه‌واڵه‌، روداوێكی ئه‌وكاته‌ی دكتاتۆره‌كه‌ی به‌غدای هێناوه‌ یادم له‌ بازگه‌یه‌كی نێوان هه‌رێم و عیراقدا، كه‌ له‌ كاتی قه‌یرانی ئابوری و ئابڵوقه‌ خستنه‌سه‌ر خه‌ڵكی كوردستان له‌ نه‌وه‌ته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو، چۆن له‌ بازگه‌یه‌كدا ژنێكی به‌ چه‌ند لیتره‌ به‌نزینێكه‌وه‌ گرت و هه‌ر به‌ به‌نزینه‌كه‌ی خۆی سوتاندی .
لێره‌دا جگه‌ له‌ ره‌فتاری سیاسی نابه‌جێ و به‌كارهێنانی هه‌موو ئامرازێكی نایاسای و نا مرۆڤایه‌تی و له‌ گرتن و كوشتن و برین و تیرۆر و سنور به‌زاندن له‌ دوژمنكاری له‌ ملاملانێی نێوخۆیی ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ هاوزمان و هاونه‌ته‌وه‌ و هاووڵاتی خۆتدا چیت بۆ ده‌مێنێته‌وه‌، له‌ رقوكینه‌و دژایه‌تیدا به‌كارت نه‌هێنابێت .
ئه‌گه‌ر تۆ له‌، زیندانی كردن، كوشتن و برین و شه‌ری خۆخۆیی و براكوژی، تیرۆر، نانبرین و رێگه‌ گرتن له‌ په‌یداكردنی بژێوی ژیان، ئازاری سایكۆلۆجی و جه‌سه‌دیش، راونان و ده‌ركردن له‌ شوێن و وڵاتی خۆت، ده‌ركردن له‌ كاری ئاسایی، به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك موحاره‌به‌ كردن و دژایه‌تی سیاسی ئابووری و ته‌نانه‌ت له‌ رووی رۆشنبیری و وه‌رزشیشه‌وه‌، چی ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر هاوزمان و هاونه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆتدا نه‌تكردبێت جگه‌ له‌ به‌كارهێنانی كیمیاوی و ئه‌نفال كردن، كه‌ ئه‌وه‌ش له‌به‌رده‌ستدا نه‌بووه‌ و به‌كارت نه‌هێناوه‌ نه‌ك به‌ هۆی سڵكردنه‌وه‌ له‌ به‌كارهێنانی و شه‌رم كردن له‌ میله‌ت .
بۆیه‌، ئه‌و قسه‌ زلانه‌ی له‌مه‌ر خۆشه‌ویستی میله‌ت و نه‌ته‌وه‌په‌رستی و قوربانیدان به‌ به‌رژه‌وه‌ندی له‌ لایه‌ن ئه‌مانه‌وه‌ ده‌كرێت، جگه‌ له‌ خۆڵ كردنه‌ چاوی خه‌ڵك هیچ شتێكی تر نیه‌ . كه‌ توشی ده‌سه‌ڵات و خه‌ڵكێكی له‌م جۆره‌ بیت و ده‌ستبه‌جێ توانای گۆرینت نه‌بیت، ئه‌ی چاره‌سه‌ر ؟
دیاره‌ كۆمه‌ڵێك حزبی سه‌ره‌كی و ده‌توانین بڵێن حساب بۆكراو له‌ نێو خه‌ڵكدا هه‌ن و، هه‌ریه‌كه‌و گیرۆده‌ی ده‌ستی بارێك بووه‌ و بارودۆخه‌ بابه‌تیه‌كه‌ رێگه‌ی پێ نه‌داون له‌ به‌رامبه‌ر تاكه‌ لایه‌نێكی ده‌سترۆیشوی ده‌سكه‌لای ده‌ستی ده‌ره‌كی و ئیستغلالكردنی ئاستی هۆشیاری گشتی و رۆشنبیری خه‌ڵك و به‌رژه‌وه‌ندخوازان، توانای گۆرینی ریشه‌ییان هه‌بێت، كام رێگه‌ گونجاوه‌ بكریته‌به‌ر بۆ هه‌ر هیچ نه‌بێت كه‌م كردنه‌وه‌ی زیانی ئه‌م تاكه‌لایه‌نه‌ بوغرابووه‌ تووشبوه‌ی ده‌ستی نه‌زانی خۆی .
ئابڵوقه‌ خستنه‌ سه‌ر میله‌تی خۆت به‌ هۆكاری فشاری ده‌ره‌كی و وابه‌سته‌یی و گیرۆده‌ی نه‌زانی هه‌ڵه‌ و نه‌رجسیه‌ت و به‌رژه‌وه‌نخوازی ته‌سك و ملكه‌چ بون بۆ لایه‌نی ده‌ركی به‌ ده‌ستی خۆت، ئه‌م ره‌فتاره‌ تا چ راده‌یه‌ك به‌ موڵكی خۆت هێشتویته‌وه‌ و تا چه‌ند بریاره‌كانت زاده‌ی ده‌ست و بیركردنه‌وه‌ی خۆتن و به‌ده‌ستی خۆت جێبه‌جێی ده‌كه‌یت، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ به‌كرێگیراوی به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان نه‌بێت، ئه‌ی چی ده‌گه‌یه‌نێت . به‌ڵام سه‌رسورمان له‌وه‌جایه‌ كه‌ رووقایمی ئه‌م جۆره‌ لایه‌نانه‌ تا رادیه‌كه‌ كه‌ رۆژ نیه‌ باسی وڵات و سه‌ربه‌خۆیی و ئازادی و مافه‌كانی خه‌ڵك نه‌كه‌ن، ئه‌م ئاسته‌ نزم و له‌ قورگیراوه‌ی لایه‌نی دسه‌ڵاتدار ، جگه‌ له‌ شۆرش و گۆرینی ریشه‌یی به‌ چی چاره‌سه‌ر ده‌كرێت . ئه‌مه‌ش له‌ توانای خه‌ڵك نه‌بێت و به‌خۆی كۆشك ته‌لاری ئه‌مانه‌ تێك بدات، ئه‌م حزبه‌ به‌رژوه‌نخوازانه‌، له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م شێوه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ گه‌نده‌ڵانه‌دا كه‌ به‌ خۆیان به‌شێكن له‌ پرۆسه‌كه‌، ناتوانن بوه‌ستنه‌وه‌ .

ئه‌ستێره‌كان برینی‌ مرۆڤن” ناونیشانی نوێترین کتێبی شیعریی داستان بەرزانە و بڕیارە لە چەند ڕۆژی ئاییندەدا لە لایەن خانەی ڕۆنانەوە بڵاوبکرێتەوە.
ئەم کتێبە شیعرییەی داستان بەرزان سیازدە دەقی شیعریی لە خۆ گرتووە و بەشی هەرە زۆری دەقە شیعرییەکان دوای کتێبی شیعریی (بووم به‌ ژێر ڕۆژه‌ خێراكانی‌ مۆدێرنه‌وه‌)ی شاعیرەوە نووسراوە و بەشێک لەم دەقانەی پێشتر لە گۆڤار و رۆژنامە کوردییەکاندا بڵاوکراوەتەوە و بەشێکی دیکەیان بۆ یەکەمجارە بڵاودەکرێنەوە.
داستان بەرزان لەبارەی ئەم کتێبە شیعریەیەوە گوتی: “ئه‌م شیعرانه‌ی‌ له‌م كتێبه‌دان درێژكراوه‌ی‌ ئه‌زموونێكن له‌ نووسین، كه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ شیعری (بووم به‌ ژێر ڕۆژه‌ خێراكانی‌ مۆدێرنه‌وه‌) سه‌رچاوه‌ ده‌گرن، به‌ڵام لێره‌دا به‌ دیدگای‌ نوێتر و هه‌وڵدان بۆ كردنه‌وه‌ی‌ په‌نجه‌ره‌ی‌ نوێتر بۆ ڕوانین، ئه‌مه‌ش له‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ هه‌ر دوو كتێبه‌كه‌دا ڕوونتر ده‌بێته‌وه‌.”
شاعیر زیاتر لەبارەی ئەم شیعرانەی نێو ئەم کتێبەوە دوا و باسی لەوە کرد “کە هه‌ر یه‌كێك له‌ شیعره‌كانی‌ ئه‌م كتێبه‌ ساته‌وه‌ختێكی‌ تایبه‌تی‌ منن له‌ به‌ركه‌وتنم به‌ دونیا، ئه‌م شیعرانه‌ هه‌ڵوێستی‌ شاعیرانه‌ی‌ منن به‌رامبه‌ر ڕه‌قی ژیان، هه‌وڵێكن بۆ ده‌خستنی‌ دزێوییه‌كانی‌ ژیانێك، كه‌ خۆیمان لێده‌شارێته‌وه‌ و ده‌یه‌وێت به‌ ماسك و خۆئارایشتكردن فریومان بدات، كه‌ به‌ بڕوای‌ من مرۆڤی‌ هۆشیار ئه‌وانه‌ن ئه‌و فریوه‌ ناخۆن و ژیان وه‌ك خۆی به‌ ڕه‌قی و دزێوییه‌كانییه‌وه‌ ده‌بینن.”
لەبارەی ناوەڕۆکی شیعرەکانیشەوە داستان ئەوەی خستەڕوو کە “پڕۆژه‌ی‌ ئه‌م شیعرانه‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر دونیایه‌كی‌ پڕ له‌ بێدادی‌ و سیستماتیكی‌ وه‌ها كه‌ ڕۆژانه‌ ڕۆحمان ده‌هارێت و به‌های‌ مرۆیمان كاڵتر ده‌كاته‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌یانه‌وێت شیعر دونیایان بۆ جوان بكات باشتر وایه‌ ئه‌م كتێبه‌ نه‌خوێننه‌وه‌.
داستان بەرزان یەکێکە لە شاعیرانی نەوەی دووەمی دوای ڕاپەڕین و خاوەنی سێ دیوانە شیعری چاپکراوە کە ئەوانیش “تۆم هەبیت-2012″، “خودێکی پەرتبوو 2012″، “بووم بە ژێر ڕۆژە خێراکانی مۆدێرنەوە-2013”.

(عەشقەكەی شێخی سەنعان و كچەی گاور)
رۆژی ٢٢/١٢ کاتژمێر ٢.٣٠ پاشنیوەڕۆ هاوکات لە گەڵ کتێبەکانی (غەزەلنووس) بە ئامادەبوونی (نەبەز گوڕان) بڵاو دەبێتەوە.
بەخێر بێن…

ئەم ڕۆمانە بە سپۆنسەری گروپی كۆمپانیاكانی (قەیوان) و لەسەر ئەركی (غەزەلنووس) چاپ بووە.
ڕۆمانەكە ئیشكردنە لەسەر حیكایەتێكی كۆنی، لەنێوان شێخێكی ئایینی و كچێكی گاوردا. ئەو چەمكانەی لەم ڕۆمانەدا ئیشیان لەسەركراوە، بریتین لە (ئایین، ئیمان، عەشق)