یەکێک لەسیفەتەکانی یەکێتی سۆڤیەت و بلۆکی سۆسیالستی پڕوپاگەندە و دروشمسازی بوو. بەمانای کۆی وڵات و میللەت لەژێر دروشم و هەڵوێست وەرگرتن وباری مارشکردندا بوو. تاوەکو هەرەسی ئەم بلۆکە وچەند ساڵیکیش دوای ئەوە ڕادوێی موبەقەکان هاواریان بوو بۆ سەرۆکە ئەبەدییەکان. هەرچەندە دەمێک بوو سەرۆکەکان مردبوون و بلۆکی سۆسیالستی ڕووخابوو، کەچی ڕادوێی موبەقەکان بەردەوام بوون لەستایشکردنی دونیای سەرۆک و حیکمەتی گەورەیان. ئەم ڕادوێی موبەقانە تەنها بڵنگۆیەکی بچوک بوون دەتکردن بەپلاکێکدا، ئیدی موبەق پڕ دەبوو لەمارش و ستایشی هاوڕێیان و شۆڕش و سەرکردە و حکومەتی بەسەرچووی سۆسیالستی، ئەم ڕادوێیە بەردەوام بو لەهاوار و دورشم و سروودگووتن بۆ سۆڤیەت و سۆسیالزم.

تەنانەت لەساڵانی دوای هەرەسی ئەم بلۆکە و لەساڵی ١٩٩٥ کەلەڕوسیای سپی (بێلاڕوسیا) بووم، پیرێژنی خاوەن ماڵەکەمان لەبەیانی زووەوە وەها ڕاهاتبوو ئەم بڵندگۆیە بادات و لای ئەو هێشتا هاوڕێ ستالین ئیلهامبەخشی دونیا بوو! تەنانەت لەئۆکرایناش تێبینیمکرد موبەقەکان ئەو ڕادوێیە پڕمارشەیان تێدامابوو و بەردەوام هاواریان دەکرد. ڕاستیتان دەوێت ئازیزان، لەو چرکە ساتەی ئەو ڕادوێیەم بینی زانیم بۆچی ئەم بلۆکە گەورەیەی سوسیالستی هەرەسی هێنا! بەسادەیی قسەبکەم؛ ئەوە ئەمریکا و سەرمایەداری نەبوون کەئەو بلۆکەی ڕووخاند، بەڵکو ئەو سوپا ستایشکار و مەسینەهەڵگر و دەربارانە بوون حزب و سەرکردەکانیان هێنایە پلەی خوایەتی، ئەوەندە فوویان تێکردن تاوەکو بۆئەبەد تەقین. ئەم سوپا ڕیاڕاکارانە لەئەندامی حزبەوە بیگرە تاوەکو نوسەرانی دەسەڵات و شاعیرانی بێئاست وپڕۆفیسۆرە بێمۆڕاڵەکان و ڕۆژنامەنوسە ڕاپۆڕتدەرەکان وگۆرانیبێژە بێ هونەرەکان و بێژەرانی پڕهات و هاوار، شەو وڕۆژ خەریکی جۆشددانی ئەم ماشێنە زەبەلاحە ستایشکارانە بوون. هەر پرۆژەیەک حکومەت ئەرکی بوو بیکات، ئەوان وەک (حیکمەتی گەورە)ی حزب نیشانیاندەدا وسەرۆکیشیان وەک (حەکیمێکی گەورە) و بێدارێک بەدیار خەونی میللەتەوە نمایشدەکرد.

دیارە هەموو حکومەتە دیسپۆتەکان و نیمچە دیموکراسیەکانیش هەموو ئەرکەکانی خۆیان ئاوەها لەو کڵێشەی مارشکردن و بانگخوازی و هات وهەرایەدا بۆ بابەتێک وئایدیایەک و سیاسەتێک و پرۆژەیەک پیادەئەکەن و بەخەڵکی دەفرۆشنەوە، بێگومان بەکوردستانی خۆمانیشەوە وبەتایبەت لەباشووری ئازیزمان کەپڕن لەسەرکردەو بنەماڵەی دەسەڵاتداری شۆڕشگێڕ. بەمانای ئەو کارانەی کەدەبێت بکرێت و ئەرکی ئاسایی وسروشتی حکومەتە بەخەڵکی وەک حیکمەتی سەرۆک و سەرکردە وحزب وموعارەزە دەفرۆشرێتەوە. گاڵتەجاڕی لەوەدابوو لەهەڵبژاردندا ئۆپۆزیسێۆنەکان قیرکردنی جادەکانیان بەحیکمەتی فشاری خۆیان بەخەڵک دەفرۆشتەوە، حزبی دەسەڵاتداریش بەحیکمەتی سەرۆک! زۆرجار ئەم کولتوری ستایشکردن و پڕوپاگەندەیە گەیشتۆتە ئاستی نوکتە وقەشمەریات، کەبێگومان وەک دەستکەوت بەئەقڵی جەماوەری پڕوپاگەندەی بۆدەکەن، بەڵام ئەوەی کەستایشکاران نایزانن ئەوەیە، کەئەوان ئەم ستایشە تەنها بەئەقڵی سەرۆکەکانیانی دەفرۆشنەوە نەک بەخەڵکی، بەمانای هەر دەتوانن خۆیان و سەرکردەکانیان پێ هەڵبخەڵەتێنن، دەنا خەڵک بەدرێژایی مێژوویی مرۆڤایەتی باش زانیونیانە چ مشتەیەک لەنیو هەنبانەی سەرۆک و سەرکردە فاشیلەکاندایە.

ڕۆماننوسی چینی (یووهوا You Hua) لەبارەی یەکێک لەسەرکردەکانی پارتی کۆمەنیستی چینی نوسیوویەتی، بەوەی ئەم سەرکردەیە پارێزگاری (پکین) بووە، کاتی خۆی پێشنیازیکردبوو بۆ (ماوتسی تۆنگ) وەک سکرتێری حزب، کەکۆشکی ئیمپراتۆری چینی کەبە(شاری قەدەغەکراو) دەناسرێت، هەمووی بکرێت بە (ئاودەستی گشتی) یان (ئاودەستی میللەت ) بۆ کۆی خەڵک! بێگومان وەک دیاری (ماو تسی تۆنگ ) بۆ میللەتی خۆی، هەروەها وەک پڕوپاگەندەیەک بۆ حکومەتی کۆمەنیستی لەدژی ئیمپراتۆریەت و گەندەڵی و پاشایەتی ودەسەڵاتی دەرەبەگایەتی بەسەرچوو. فەیلەسوفی ئەڵمانی (پیتەر سڵۆتێردایک) لەکتێبی (ڕۆژەکان و دێڕەکان) دا دەڵێت: (گەر ماوتسی تۆنگ بەم پێشنیازە ڕازیبوایە، ئێستا پۆرترێتی زەبەلاحی ئەو لەدەروازەی شاری گەورەی ئاودەستەکانی میللەتدا هەڵدەواسرا …) منیش دێرێک بۆ ڕستەکەی (سڵۆتێردایک) زیادەکەم و دەڵیم؛ گەر ڕازیبوایە، ئەوا پۆرترێتی سەرکردەی ئەبەدی ئیلهابەخشی هەموو گووخانەکانی نیشتمان دەبوو!

ماوتسی تۆنگ؛ سەرۆکی ئەبەدی میللەت!

بەهەقەت ئەوەی ڕوویدا لەژیانی سیاسیماندا لەم ساڵانەی دوایدا دووڕووی مێژوویەکی دووبارەیە؛ یەکێکیان ڕووی مێژووی سوڵتان و خەلیفە و میرەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە کەلەدوای خۆیان و لەکاتی حوکمی خۆیاندا کوڕ وکچ خزم وقەیتولە ستایشکارەکانیان دەکردە حاکم، لەدواجاریشدا مەملەکەت لەخوێن و قەیراند نقووم دەبوو…ڕوویەکی دیکەیشی ئەو کولتورە ستایشکردنەیە کەلەمۆدێرنەدا ڕوودەدات، کاتێک سەرۆکی ڕژێمە دیکاتۆریەت و پۆست کۆلۆنیالەکان و فاشیەکان تێکەڵی ئەو حەزەدەبن بۆمانەوەی ناوی خۆیان و درێژەپێدانی بنەماڵەکانیان لەنێو دەسەڵاتدا، بێگومان وەک هەڵگری ناوی شۆڕش لەباوکەوە بۆ کوڕ و لەکوڕەوە بۆ کوڕەزا و کچەزاو تەواوی بنەماڵە. ئاوەها شەڕکردن لەسەر میراتی ڕەمزی باوکی گەورەی شۆڕش لەنێو حزبی مۆدێرندا لەڕێگەی بنەماڵەی سەرکردەی پیر ومردووەکانەوە لەدژی کۆی حزبەکەی خۆیان وخەڵکانی تێکۆشەری نێو پارتەکەی خۆیان دەستیپێدەکرد، کەسەرۆکیش دەمرد یان پیردەبوو، ئیدی وەک شێرێکی پیر دەبووە مەخسەرەی سەگە سیاسیەکان.

دوورنییە ئەو مێژووە لێمانەوە، کاتێک لەڕۆمانیای سۆسیالستی (نیکۆلای چاوچیسکۆ) کۆشکێکی وەها گەورەی دروستکردبوو کەکیلۆمەتر ونیوێک درێژ بوو، زیاتر لە چل هەزار شوقەی بۆ ڕووخێنرا و خەڵکەکەی بێ ماڵ و لانە کران. هەورەها سیناگۆگیەک و کڵێسایەکی مێژوویی و بەشێکی گەورەی شاری میژوویی بوخارست بۆ ئەم کۆشکە ڕووخێنران. ئەو کۆشکەی کە چاوچیسکۆ دەیویست ناوی خۆی بۆ ئەبەد پێ نەمربکات دروستکردنی زیاتر لەپێنچ ساڵی خایەند و بیست هەزار کرێکار کاریان تێداکردو حەوت سەد ئەندازیار سەرپەرشتیانکرد، بەکورتی هەرچی پارەی گشتی هەبوو بۆ شکۆی سەرۆک و کۆشکەکەی خەرجکرا. ئەم برادەرە وەک هەموو لەخۆباییەکی نێو دەسەڵات کەستایشکارانی فوویان تێکردبوو، وەهای دەزانی بۆئەبەد دەژی ولەسەر کورسی دەسەڵات دەمێنیتەوە، نەیدەزانی مرۆڤ مەحکومە بەپیری و مردن و نەخۆشی و ڕێکەوتی لەپڕی ژیان.
ژنەکەی ئەم سەرۆکە (ئێلینا چاوچیسکۆ) کرابووە نمونەی (دایکی شۆڕشی سۆسیالستی) و (ڕابەڕی ژنانی ڕۆمانیا) و لەلایەن سوپای ستایشکارانەوە بەمەزنی و حەکیمی گەورە پێناسەدەکرا. جگەلەوەی کرایە خاوەنی چەندەها تایتڵی دکتۆرا لەکیمیا و پزیشکی و ئەندازیاری و زانستە کۆمەڵایەتیەکان، دەبێت لێرەدا ئەو تێبینیە بدەم کە (ئیلینا چاوچیسکۆ) لەچواردە ساڵی تەمەنیەوە وازی لەقوتابخانە هێنابوو !

فۆتۆ ؛ ئیلینا چاوچیسکۆ؛ لەچواردە ساڵیەوە وازی لەقوتابخانە هێنا کەچی بووە خاوەنی چەندەها دکتۆرا و کتێبی گرنگ !

ئاوەها (ئێلینا چاچیسکۆ ) سەرەڕای دەسەڵاتە فراوانەکانی لە سەرۆکایەتی کۆمیتە مەرکەزی پارتی کۆمەنیستی ڕۆمانیا ، خاوەنی چەندەها پۆستی دیکە، بووە، جگەلەوە خاوەنی چەندەها کتێبی گرنگ لەزانستەکانی سیاسەت و کیمیا و پزیشکایەتی، هەورەها دکتۆرای لەچەندەها بواری زانستی جیاوازدا وەرگرت. ئەمە جگەلەوەی سەرۆکی ئەکادیمایای زانستی بوو…لەگەڵ ڕووخانی ئەم ئیمپڕاتۆریەتە و کوژرانی چاوچیسکۆ و ئێلینای ژنی بەدەستی شۆڕشگێڕەکان، هیچ کەسێک ئێستا نەئەم سەرکردە گەورەیە دەناسێت و نەکتێبی ژنەکەی دەخوێنێتەوە نە کۆشکەکەش ناوی ئەوی هەڵگرتووە. نەوەی نوێی ڕۆمانی ناوی چاوچیسکۆ و ئێلینای بیرنەماوە، لەوانەیە گەر ناویان بهێنی وەها بزانن ناوی ئەکتەری فلیمی پڕۆنی هەرزانی سەر ماڵپەڕە خۆڕاییەکان بن! ئاوەها لەمێژوودا لەبەر زوڵم و زۆرداریان لەیادوەری میللەتەکەیاندا سڕاونەتەوە.

نمونەکانی دیکەی دونیای مۆدێرن زۆرن و هەندێکیشیان هێشتا زیندوون؛ لەکۆریای باکوور لەدوای باوک (کیم ئیل سونگ) سەرکردە (کیم یونگ ئیل) و لەدوای مردنی ئەویش کوڕەمنداڵکارەکەی کەلە ١٩٨٤ دا لەدایکبووە (کیم یول یونگ) حوکمدەکات، ئەویش کۆی میللەتی کردووە بەستایشکار و ماستاوچی، کەدەیبینین دەبێت هەموویان لەخۆشیاندا بگرین.
هەورەها لەکوبای ئەمڕۆدا (فیدیل کاسترۆ)ی پیر بەسەر کورسی دەسەڵاتەوە وشکبۆتەوە و وازناهێنێت لەدەسەڵات، نەک هەرئەوە بەڵکو وڵاتێکی برسی و دەسەڵاتی وەک ئەمانەت خستۆتە بەردەستی براپیرەکەی (ڕائۆڵ)، ئیدی شۆڕش و حزب نابێت لەدەستی بنەماڵە ڕابکات…ئاوەها پیرە دیکتاتۆرەکان نایەنەوێت بەئاسانی دونیا جێبهێڵن تاوەکو لەکتێبەکانی مێژوودا بەڕیسوایی تۆماردەکرێن، ئەمە تاکە دەرئەنجامی لۆجیکی هەموویان بووە!

کیم یونگ یوو دیکتاتۆری ئیستای کۆریای باکووری سوسیالستی

ەم مۆدێلی (سەرۆکی ئەبەد) و گریان و پێکەنینە ڕیاکاریە لەبەردەم سەرۆکەکان و گەورەکردنی منداڵەکانیان وکردنی منداڵەکانی دوێنی بەسەرکردەی پارتەکانیان و کردنیان بەوەزیر وگزیر وسەرۆکی دەزگاکان و سەرۆکی فراکسیۆنەکان، ئەو پوشکە سادەیەیە کەپشتی حوشتری گەورە دەشکێنێت! دیارە بۆ هەموو شوێنێک ئەم مۆدیلە دەستبدات بۆ کوردێکی هەژار کەهێشتا نەدەوڵەتی هەیە ونەخاوەن حکومەتی سەربەخۆیە و نەخاوەنی پاشایەتیە ونەخاوەنی ئیمپڕاتۆریەتە ونەخاوەنی لەتە حکومەتێکی ڕاستەقینەیە، دەستنادات! ئاخر حکومەتێک چاوی لەدەستی مووچەی دیوانی خەلافەتی بەغدا یان سەڵتەنەتی تورکی بێت، ئیدی ئەم هەموو بنەماڵە شکۆدارانە چین میللەتیان بەخۆیانەوە سەرقاڵکردووە؟!
سەیرن سەرکردەی کوردی، هەرگیز عیبرەت لەمێژوو وەرناگرن، بەدرێژایی مێژوو هەمان هەڵە دووبارەدەکەنەوە کەپێشە خۆیان کردوویانە وجگە لەشکست و ئاشبەتاڵ ونۆکەری بێگانە نەبێت هیچیتری لێ سەوزنەبووە، لەدواجارێشدا سەری خۆشیان کراوە بەپەتدا و لەمێژووشدا بەدۆڕاو خیانەتکاری براکان و نۆکەری بێگانە وەسفکراون. ئاوەها لەزەمەنی سەڵاحەدینی ئەیوبیەوە بیگرە تاوەکو میرانی بابان و ئەردەڵان و سۆران و تادەگاتە ئەمڕۆ، سەرکردە کوردەکان و بنەماڵەکانیان یەک یەکتری دووبارە دەکەنەوە.

بۆ نمونە؛ ئیمارەتی بابان کەجگەلەوەی نیوەیان نۆکەری شای ئیران بوون لەسەرێک وهەندێکیشیان نۆکەری سوڵتانی تورک بوون لەسەرێکی دیکە، دەنا هیچیتر نەبوون! کەچی لەسلێمانیدا پەلاماری مەولانا خالیدی نەقشبەندیاندا، هەورەها نالی گەورە لەتاو ملشۆڕی نۆکەرایەتی برا دەسەڵاتدارەکانی بنەماڵەی بابانیەکان بۆ تورک و شاکانی ئێران هیجرەتی کرد و لەمەنفا سەری نایەوە.

(شێخ مەحمود) لەسەرێک لەگەڵ ڕووس بوو ولەسەرێکی دیکەشەوە هیوای بە پیاوە پیرەکەی دەوڵەتی عوسمانی دوای جەنگی جیهانی یەکەم مابوو. سوپایەکی هەبوو لەنۆکەری تورک و ڕووس و بەردەوام بەستایش فوویان دەکردە شێخ لەدژی منەوەران ودڵسۆزانی ئازادی، تاوەکو رۆشنبیرێکی گەورەی وەک (جەمال عیرفان) بەتیرۆرکردندا. ئاوەها شێخ مەحمود لەگەڵ نۆکەرانی تورک و ڕووس سەری لێشیوابوو و نەیدەزانی لەنێویاندا بۆتە مەخسەرەی سەگە ڕیوڵەکان. یەکەم چیرکنوسی کورد (جەمیل سائیب ) لەچیرۆکی (لەخەوما) بەجوانی باس لەم دیوەخانە پڕ نۆکەر و ستایشکارانە کردووە. سەیریش لەوەدایە شێخ لەکوێ پێیەکانی دەکەوتە سەر زەویەکی دێمەکار و بەدڵی بوایە دەیکرد بەناوی خۆیەوە، هەورەها لەدژی منەوەرانی وەک (جەمال عیرفان) و (جەمیل سائیب) و ڕۆشنفکرانی کورد هەمیشە لەسەر خەت بوو. کەچی ئێستا ئەم پیاوە پۆرترێتی گەورەی لەناوەڕاستی شاری سلیمانیدا بۆکراوە، لەکوێش؟ لەشوێنێک کەپێیدەڵین مەیدانی ئازادی! سەیرە لەمەیدانی ئازادی سەرکردەی زەمەنی تیرۆرکردنی نوسەرێکی ئازادی وەک جەمال عیرفان دەبێتە پۆرترێت!
نمونەیەکی دیکە تەنانەت (قازی موحەمەد)ە کەبەپێی دۆکۆمینتەکانی یەکێتی سۆڤیەت لە١٩٤٥ دا ئەوەندەی لەبەردەم شای ئێراندا چەماوەتەوە وبەچەند مانگ لەسەر سفرەی وەزیرو گزیرەکانیدا بۆ حکومەتەکەی چاوی لەدەستی شاهەنشا بووە، ئەوەندە چاوی لەدەستی کوردان نەبووە ودۆکۆمێنیتە مێژووییەکانیش ئەو ڕاستیە دەسەلمێنن. لەدواجاریشدا هەر شای ئێران خۆی کردی بەپەتدا.

چەندە ئەم چیرۆکە کوردیە ناشرینە چەندە ئازارماندەدات، بەداخەوە بەردەوام خۆی دووبارە دەکاتەوە، چەندە بەئازارە ئەوەندەش غەمباردەبم کەئەمڕۆ جارێکیتر کورد دەبینین بەهەمان شێواز لەسەرێکەوە بنەماڵەکانی نێو حزبەکان وشۆڕشی بەسەرچوو دەیانەوێت خۆیان بکەن بەسەرۆکی ئەبەدی و واریسی عەرشێک کەنیانە وناشیانبێت. لەسەرێکی تریشەوە لەنێوخۆدا سوپایەک لەبانگخوازی ئیسلامی وستایشکاری حزب وقەیتولی بەردەم لێپسراوان و بێژەری ستایشکار و زوڕنالێدەری بنەماڵەکانیان لەدژی خەڵکانی بەویژدان و ئازاد پێگەیاندووە، و بەئەقڵی خۆیان ئەمە سیاسەت و زیرەکییە. کۆی پەڕلەمان وحکومەت و ئەمسەری حزبی نێو دەسەڵات تائەوسەری ئۆپۆزیسیۆنیان پڕبووە لەمرۆڤی دووڕوو و دەبڵ مۆڕال و ڕیاکار و هاوارچی و هەرایەکی بێمانا. ئەوەی ئەم مێگەلە ستایشکارە سەرقاڵە پێوەی درێژکردنەوەی ولایەتەکانی سەرۆک و بنەماڵەکاندا چ لێرە و چ لەوێ، کەچی کۆی کۆمەڵگە لەژێر نەبونی و یی مووچەیی و هەڕەشەی ئیتلاعات و داعش و ئیسلامی و گەندەڵ و بازرگانی شۆڕش و کۆمپانیاکانی گەندەڵیدا دەناڵێنێت.

سەیر لەوەدایە لەهەموو شوینێکی ئەم نیشتمانە کوردیەماندا سەرۆکێک لەسەر گرد و شاخێک دانیشتووە و لەسەرەوە خۆی و نۆکەرانی سەیری ئازاری ئەم میللەتە دەکەن، لەنێو ئۆپۆزیسێۆنیشدا والیەکی دیکە دانیشتووە قسە هەر قسەی خۆیەتی و لەسەر شاخێک سەرۆکێک دەیەوێت ببێت بەسەرۆکی هەوو کوردان و لەسەر گردێکی دیکە سەرۆکێکی دیکەی پیر دانیشتووە و بنەماڵەکەی بەناوی ئەوەوە حکومدەکەن و پۆست دابەشدەکەن و سەرۆکێکیش کەهێشتا لەبەندیخانەیە حوکمی حزبێک دەکات و لەجیاتی ئازادەکانی دەرەوەی زیندان ئەو بڕیاڕدەکات و هاوار دەکات….سەیرە ئەم دونیا کوردیە یاران، هەریەکە لەم سەرکردە کوردانە لاسایی میرە سلجوقی و پاشاکان دەکەنەوە، هەر یەکەو لەسەر شاخێک و گردێک و دوورگەیەک کۆشکێکی دروستکردووە و لەوێوە گەمە بەچارەنوسی میللەتی کورد دەکات.
ئەم کولتورە بەڕێزانم نەسیاسەتە، نە نیشتمانپەروەری و نەناسیونالزمە و نەدیموکراسیە، نەبۆخۆتان و نەبۆ مێژووی میللەتی کوردیش. بەڵکو گەر وەئاگانەبن، لەدواجاردا لەمێژوودا دەبنە پۆرترێتێکی زەبەلاح، بێگومان بەسەر ئاودەستخانەکانی میللەتەوە …

ته‌واو

سه‌رچاوه‌؛

Peter Sloterdijk, Zeilen und Tage, Notizen 2008-2011, Suhrkamp 2012, S 25

١-٤

(نمایشی مارا ساد بەرهەمی کۆڕی شانۆی با، بە هاوکاری بەڕێوەبەرێتی هونەری شانۆ و پەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانی؛ نوسینی پیتەر ڤایس، وەرگێڕانی شێرزاد حەسەن، دەرهێنانی هیوا فایەق، لە ٦/١١/٢٠١٦ و ڕۆژانی دواتر لە هۆڵی ڕۆشنبیری سلێمانی نمایشکرا. )
لەم ماوەیەدا و پێشتریش، کۆمەڵێك نوسەری بەڕێز و چەند هاوڕێیەکی خۆشەویستم دەربارەی مارا ساد و پیتەر ڤایس و شانۆی تۆماری و کاریگەری برێخت و ئارتۆ لەسەر تێکستەکە و نمایشەکەی پیتەر برووك و، کەمێکیش دەربارەی ئەم نمایشە نوسرا، من هەوڵمدا ئەوەی لەو بارەیەوە نوسرا دەستم بکەوێت و بیانخوێنمەوە، ئەمەش بەو مەبەستەی باسکردنی ئەو لایەنانە دووبارە نەکەمەوە.

لەم نوسینەدا هەوڵم داوە خوێندنەوەیەك بۆ تێکستەکە و شێوازی نوسینی، وە نمایشەکە و شێوازی بەرجەستەکردنی بکەم. لە سەرەتادا خودی تێکستەکە و هەندێك ڕەهەندی سیاسی و فیکری ناو تێکستەکە باس دەکەین، دواتریش پێکهێنەرەکانی نمایش و هەندێك لایەنی تەکنیکی و نواندن باس دەکەین.
سەرەتا دەمەوێت دژی ئەو ڕا کۆلەکتیڤخوازە بووەستم کە سەرجەم ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلتووریمان لە ناوێك، نوسراوێك، کارێکی هونەری، ڕابەرێکی سیاسی، یان شێوە ڕەفتارێکدا دەتوێنێتەوەو لێرەوە شەرعییەتی مانەوە و بەرەو سەر ڕۆیشتنی خۆی وەکو ناوێك و شێوە بیرکردنەوەیەك دەسەپێنێت بەسەر هەمواندا. ئەو ڕا فاشیستەی زاراوەکانی تاك و تەنیا و تا سەر ئێسقان و لە ئەلفەوە تا یا و ئەو دەستەواژانەی تری ئاخنیوەتە ناو قسەکردن و نوسینەکانەوە کە هەموو لەناو یەكدا دەتوێنێتەوە. ئەگەر پێتوایە ئێمە خاوەنی هیچ نین و لە بۆشاییداین و تەنیا چەند فریاد ڕەسێك وزەی کارکردنیان کردووە بە بەری ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلتووریماندا، تۆ لە شوێنێکی هەڵەدا یارییەکی هەڵە دەکەیت.

دەشێ بۆ چەند ساڵێك بتوانیت زۆرێك لە خشتە بەریت، بەڵام خۆت لە هەموومان باشتر دەزانیت، ئەو ئاراستەیە ناتوانێت مێژوو ببڕێت و چرکەساتی گرنگ لەو کاروانەدا بەرهەم بهێنێت. هەر ئەم شێوە بیرکردنەوەو گوزارشتکردنەشە وایکردووە ڕەخنەی جددی نەتوانێت سەر دەر بهێنێت و فەوزایەکی پڕ لە غرووری بۆش و دۆشدامان و دڵەڕاوکێی بێ بەرهەم لە دەروونی ئەو گەنجانەدا جێگیر بکات، کە دەبوایە بزوێنەری داهێنان و خۆ تازە کردنەوە و ڕەخنە لەخۆ گر و تێپەڕێنەر بوونایە. ئەو نەوە فاشیستە، یان نەوەیەکی فاشیستیتر دەبێت بەژێر باڵی ئەواندا سەرهەڵبدات، یان ناهێڵن هیچ دەنگێکیتر ببیسترێت. ئەمەی دەیڵێم بە داخەوە زۆربەی بوارەکانی تریشی گرتۆتەوە. هەر لەم ڕووەوە، دەمەوێت ئەو تەوژمە هەڵەشە بێئاگایە بخەمە ژیر ڕەخنەی وێرانکەرەوە کە هەر جارەو کەسێك یان کارێك لە ژانرێکدا هەڵدەبژێرێت و ئیتر دەڵێت وا هەناسەیەکمان تێگەڕایەوە. ئەو شەپۆلە خەوتووەی تەنیا لەم نێوەندەدا جێی خۆیی کردۆتەوە و هەرگیز ناتوانێت خۆی لە سیحری ئەوانیتری دەرەوەی ئەم جوگرافیایە دەرباز بکات و لێرەش خۆی دەکاتە داکۆکیکەر و پێغەمەری تەووژمەکان. دەشێ بۆ خوێنەرێك یان بینەرێکی ئاسایی کە بەهۆی ژیانی ڕۆژانەیەوە نایپەرژێتە سەر بینین و خوێندنەوەی دەنگە جیاوازەکان، ئەم حاڵەتە داوەری هەڵنەگرێت. بەڵام بۆ بەڕێزێك کە ئەوە کار و سەرقاڵیی ڕۆژانەیەتی، ناکرێت هەروا وازی لێبێنین تێپەڕێت.

لەم شارەدا مانگی چەند نمایشی شانۆیی، سیمینار، پێشانگای شێوەکاری و کۆنسێرت و ئەو جۆرە شتانەمان هەیە؟ کە تۆ بەهۆی کبریائێکی ئەرستۆکراتیانەی پڕ لە زەیفەوە دانابەزیت و نایانبینیت، ئیتر چۆن ڕێگە بە خۆت دەدەیت دەربارەی کەلتوور و هەلومەرجی پێشکەوتن و زیندوویی یان پاسیڤ بوونی چالاکیەکان و دیدگاکان قسە بکەیت؟ لەم بارەیەوە بۆ ئەم نمایشەو زۆر کاری هونەری و کەلتووری تریش کە لەم شارەدا دەکرێن، گوێبیستی ئەو قسانە دەبین کە جگە لە پیاهەڵدانێکی کوێرانە، هیچیتر بەرهەم ناهێنێت، لە کۆتاییشدا نە خزمەت بەو ڕێچکە هونەریە دەکات و نە هونەرمەندەکان. من لە ماوەی ئەم ساڵدا چەندین کاری شانۆییم بینی شایستەی بینینن، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت لەسەر حسابی هیچ یەکێکیان ئەوانیتر داپڵۆسین و دەمکوتیان بکەین. لە هەشتاکانەوە شانۆی ئێمە بە کۆمەڵێك ئەزموونی گرنگدا تێپەڕیوە، لەو نێوەشدا چەندین ماوەمان هەیە تیایدا شانۆکەمان تووشی نشێوو بەربەست و تەنانەت وەستان بووە.

لەپاڵ ئەو بزووتنەوە جدیەدا کە دەستی پێکرد، وەك ئەوەی لە هەموو دونیادا هەیە، چەندین کاری نا هونەری و نا پرۆفێشناڵمان بینیوە، ئەوەشمان بینیوە کە گرووپێکی هونەری دواجار بوونەتە گرووپێكی پڕ لە بەرهەمی ناتەواو، یان وەك ئەوەی ئێستا دەیبینین، وەرگێڕانی نوسین لە سایتەکانەوە و دابەزاندنیان بەناوی خۆتەوە، کۆپیکردنی دیمەن و سینۆگرافیا و دیکۆر و تەنانەت جۆری ئەداکردنیش لە سایتەکانەوە و لە ڕێگەی یوتوبەوە. بەشێکی ئەم حاڵەتانەش دیسانەوە پەیوەندی بەو هەوڵە فاشیستیانەوە هەیە کە باندێک لە نوسەران و هونەرمەندان وەکو گەرا لەناو کون و کەلەبەری ئەو نێوەندەدا دایانناوە و هەوڵی زۆری دەوێت تا پاکبکرێنەوە.

لێرەوە ڕووی دەمم دەکەمە ستافی شانۆگەری مارا ساد و داوایان لیدەکەم بە چاوێکی کراوەوە گوێ لە تێبینیەکان بگرن و دڵنیا بن تەنیا بە ڕەخنەی زانستی و بەخۆدا چوونەوە و داڕشتنەوەو کاری بەردەوام دەتوانین شکڵێکی تایبەت بە شانۆکەمان ببەخشین.
سێ خوێندنەوە و سێ قۆناغی کاری جیاواز لە مارا ساد دا لە سلێمانی ١٩٨٧، ١٩٩١، ٢٠١٦
ساڵی ١٩٨٨ دەرهێنانی شەماڵ عومەر، بەهێزکردنی گوتاری مارا و بیری شۆڕشگێڕی، هاوشانی بزوتنەوە شۆڕشگێڕەکانی شاخ و ڕاگرتنی هاوسەنگییەك لە نێوان کردار و دیالۆگەکاندا. دابەشکردنی کۆرس بەسەر هەرسێ لادا . تەنها کاتێك کە کۆرس بە بێ پاڵنان بە گالیسکەکانی مارا و ساد ەوە دەبینرێن، کاتی ئەو دیالۆگانەیە کە کە کۆرس دەگەڕێنەوە بۆ حاڵەتی نەخۆشی، ئاماژەی نەخۆشخانەکەش لابرابوو تا ڕاستەوخۆتر وەك نەخۆشیەکانی کۆمەڵگا ببینرێن.
ساڵی ١٩٩١ دەرهێنانی ڕزگار ئەمین، فۆکەس خستنە سەرئەو دیالۆگانەی باس لە دڕندەیی شۆڕش و سەرکردەپەرستییان تێدایە، ئەمەش وەك سەرەتای زەنگی ئاگادارکردنەوەی مەترسییەکانی دوای ڕاپەڕین و چەپڵەلێدان بۆ سەرکردەکان و بەرزکردنەوەیان تا ئاستی پەرستن و شەڕکردن لە پێناویاندا.
ساڵی ٢٠١٦ دەرهێنانی هیوا فایەق، دۆشدامان لە نێوان ماناکانی شۆڕش و ئازادیدا، سترێس خستنە سەر ئەو دیالۆگانەی باسی گەندەڵی و بەتاڵانبردنی سامانی گشتی دەکات.
دەبینین لە هەر یەك لەو نمایشانەدا خوێندنەوەی هەلومەرجی ئێستا بوونەتە داینەمۆی داڕشتنەوەی گوتاری نمایشەکان.

کورتەیەك دەربارەی تێکستەکە:

مارا ساد لە لایەن پیتەر ڤایسەوە وەك تاقیکردنەوەیەکی جیاواز بۆ دەسەڵاتی چیرۆك لە ساڵی ١٩٦٣ دا نوسراوە، تیایدا کۆمەڵێك چەمکی وەك: شۆڕش و شۆڕشی دژ، سەرکوتکردنی شۆڕشگێڕان و بە جەللاد بوونی شۆڕشگێڕان، شوناس و سنورەکانی ئازادی، کاریگەریەکانی ئەوانیتر لەسەر تاك و کاریگەری تاك لەسەر ئەوانیتر. حەقیقەت وەك چەکێك بۆ سڕینەوەی ئەوانی تر و وەك چەکێك بۆ خود پاراستن لەوانیتر، دەسەڵات لە پلە بەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا ( پیادەکردنی دەسەڵات و هەیمەنەی دەسەڵات لە لوتکەی بڕیارەوە تا بنتکەی ملکەچی، یەك لەسەر ئەوانی ژێرتر)، ئایین وەك ئەفیونێك بۆ ئامادەکردنی تیرۆریست و جەنگاوەرە خەواڵوەکانی خودا، ئایین وەك چەکێك بۆ شەرعییەتدان بە لەناوبردنی نەیاران، تا گەیشتن بە دەسەڵات… وە چەندین چەمك و واتای پڕ پێچ و پەنایتر، سەرجەم بەیەکەوە گوتاری شانۆنامەی مارا ساد دەنوسنەوە. لەو تێکستەی ڤایس دا بە ئاشکرا کاریگەری ڕوداوەکانی پاش دوو جەنگە جیهانییەکەی نیوەی یەکەمی سەدەی بیست دەبینرێن، بە تایبەتیش بزوتنەوەکانی دژی شەڕ وەك بزووتنەوەیەکی فراوان لە زۆربەی ووڵاتانی جیهاندا بە تایبەتیش شەڕی ڤێتنام ١٩٥٤- ١٩٧٥، بزوتنەوەی چەپە نوێکان وەك شێوازێکی نوێ لە لایەن بیریاران و خەباتگێڕانەوە سەری هەڵدا بۆ چاکسازیکردن لە هەندێك بابەتی وەك مافە مەدەنیەکان و پرسی جەندەر و ..هتد، هەروەها کاریگەری گفتوگۆ فەلسەفییەکان و بڵاو بوونەوەی کتێبی “ئیرۆس و ژیاری”ی هێربەرت مارکیوز ١٩٥٥ “شێتی و ژیاری” ی میشێڵ فۆکو ١٩٦١ ، و چەندین کتێبی گرنگی تر.

ماویەتی….

گومان لەوەدا نیە کە چەمکەکانی کەرامەت و شەرەف دوو چەمکی تەواو جیاوازن و هەر یەکێکیان خاوەن واتاو هالەی تایبەت بە خۆیەتی، بەڵام ڕەنگە بە هۆی هاوسنووری یەکەوە زۆر جار تێکەڵ بە یەک کرابن. کەرامەت شتێکە لە ناوەوەی مرۆڤ دا، بەڵام شەرەف لە دەرەوەی مرۆڤ دایە. کەرامەت بەندە بە زاتییەتی مرۆڤەکانەوە لە هەر کۆمەڵگەیدا بن، بەڵام شەرەف بەندە بە کۆی کۆمەڵگەیەکی دیاریکراو، یان بەشێک لە کۆمەڵەگایەکی دیاریکراوەوە. کەرامەتی مرۆڤ ناشکێنرێت و هیچ هێزێک نیە بتوانێت مرۆڤێک لە کەرامەتی دابماڵێت، بەڵام شەرەفی مرۆڤ دەشکێنرێت و دادەماڵدرێت.

لێرەوە ئەگەر شیکاریەک بۆ مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی بکەین، بە تایبەت ئەو وڵاتانەی دواکەوتوون و حوکمەتێکی فاشستی، یان دیکتاتۆرێک، یان عەقڵێتێکی خێڵەکی و سوڵتانیزمی تێیدا باڵادەستەو حوکم دەکات، هەمیشە مرۆڤێکی بەرهەم هێناوە کە دەکرێت؛ بە مرۆڤێکی بێ کەرامەت و خاوەن شەرەف ناوی ببەین. واتە مرۆڤێک لە بنەڕەتەوە کەرامەتی نیە، نەک هەیبووبێ و لێوەرگیرابێتەوە، چونکە وەک لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا، مرۆڤێکی خاوەن کەرامەت هیچ هێزێک توانای لێوەرگرتنەوەی نیە. کەرامەت بە واتا بوونە ڕوحی و ئینسانییەکەی، وەک ئەوەی لای فەیلەسوفی ئەڵمانی «ئیمانوێل کانت» هەیە.

واتە بوار ڕەخساندنی مرۆڤەکانی کۆمەڵگا بە فەزاو ژینگەیەک کە بتوانن بوونیەتی خۆیانیان تێدا دەربخەن و ئاشکرای بکەن، کە بوونیەتی هەر مرۆڤێکیش جیاوازە لە ئەوی تر. واتە بە ڕەخساندی بوار و ژینگەیەکی وەها، مرۆڤێک دێتە بوون؛ کە خاوەن کەرامەتی ئینسانبوونی خۆیەتی، مرۆڤێک کە هیچ هێزێک نیە توانای ئەوەی هەبێت ئەو کەرامەتەی بشکێنێ و لێیوەربگرێتەوە، چونکە لە بنەڕەتەوە کەرامەت شتێک نیە لە دەرەوەی ئینسانەکان، بەڵکو شتێکە تەواو پەیوەنددارە بە ناوەوەی مرۆڤ خۆی و دابڕاوە لە کۆمەڵ.

به پێچەوانەوە لە کۆمەڵگە ڕۆژ هەڵاتییەکاندا، بەردەوام مرۆڤێک دوست و بەرهەم دێت؛ کە لە هەوڵی بەدەستهێنانی شەرفی خۆیان دان. شەرەفیش بە پێچەوانەی کەرامەتەوە، شتێکە پەیوەندیدارە بە دەرەوەی ئینسانەکان. شەرەف لە کۆمەگایەکەوە بۆ کۆمەڵگایەوەکی تر دەگۆڕێت، یاخود لە بەشێکی کۆمەڵگاوە بۆ بەشێکیتری هەمان کۆڵگا، کە ئەم بەشانەش ئەو گروپ و تاقمە جیاوازو عەقڵ خێڵەکی و دەرەبەگیانە دەگرێتەوە، کە شوناس و کلتورو هەندێک جار مەزهەب و ئاینیان جیاوازە.
مرۆڤی ئەم کۆمەڵگایانەش بەردەوام لە هەوڵی بە دەست هێنانی ئەو شەرەفەدان کە ئەندامە هاوشێوەکانی خۆی لە کۆمەڵگادا پێیاندەیەخشێت، بۆیە لە هەر لەحزەیەکێ مێژوویشدا، ئەگەری وەرگرتنەوەی ئەو شەرەفە هەیە کە پێیان بەخشراوە، ئەم وەرگرتنەوەیەش هۆکاری لادان و لە ڕێ دەرچوونی مرۆڤەکانە لەو مەزهەب و کلتورو عەقڵە تەقلیدیانەیە، کە لە لایەن کۆمەڵگەیەکی دیارکراوەوە سنووری بۆ کێشراوە. بۆیە هەمیشە مرۆڤی خاوەن شەرەف لە هەوڵی پارستنی ئەو سنوورانە دایە. پاراستنی ئەو سنوورانەش؛ پاراستنی شەرەفی مرۆڤەکانە کە لە لایەن کۆمەڵگەوە پێیان بەخشراوە.

ڕەنگە زیندووترین نمونە لە زۆربەی کۆمەڵگا ڕۆژ هەڵاتیەکاندا، کە زەمەنێکی دوورو درێژە ئامادەگی هەیە، کوشتنی ژن و کچانی ئەم کۆمەڵگایانە بێت، بە هۆیەی کە لەو عەقڵێتە دینی و کلتوریانە لائەدەن کە لە لایەن ئەندامەکانییەوە جۆرە پەیمانێکی کۆمەڵایەتی لەسەر مۆرکراوە، بەو هۆیەی ئەو سنوورانە ئەبەزێنن لە لایەن کۆمەڵگاوە کێشراوە. لادان لەو سنوورانە، دانانی نیشانە پرسیارە لەسەر شەرەفی ئەندامانی پەیوەندیدار بەو کارەکتەرە مێینەیەوە. بۆیە لە بنەڕەتەوە کاتێک ژنێک ئەکوژرێت، هیچ پەیوەندییەکی بە ناوەوەی بوونییەتی کەسی بکوژەکەوە نیە، بەڵکو بە ئامانجی ڕازیکردنی مرۆڤەکانی دەوروبەرە، بە ئامانجی پاراستی ئەو شەرەفەیە کە لەلایەن کۆمەڵەوە پێی بەخشراوە.

لێرەشەوە ئەگەر زیاتر بە دەروونی مرۆڤی ئەم کۆمەڵگایانەدا شۆڕبینەوە، بۆمان دەردەکەوێت کە بەردەوام مرۆڤێکی بێ کەرامەت و خاوەن شەرەف بەرهەم دێت، کە دەکرێت بە مانا دیکارت- یکەی لە خانەی ئاژەڵاندا ئەژماریان بکەین. ئاژەڵ لای دیکارت لەگەڵ ئامێرێکدا، کە سیستەمی کاکرکردنەکەی لە ناوەوەی خۆیدایە و بە پێی خواستی دەوروبەر کار دەکات و کاردانەوەی هەیە، جیاوازی نیە. واتە مرۆڤی خاوەن شەرەف عەقڵی بڕیاردانی تێدا غائیبەو تەنها خاوەنی عەقڵێکی ئامێریەو بە پێی خواستی دەوروبەرو گروپ و کۆمەڵگا ڕەفتار دەکات. مرۆڤێک هەمیشە بە پێی خواستی ئەندامانی کۆمەڵگا کاردانەوەی دەبێت.

دەرئەنجام بۆ ئەوەی ئەم بارودۆخە تەواو پێچەوانە بێتەوە، پێوستە لە بنەڕەتەوە عەقڵێتی حوکمڕانی ئەم ناوچانە بگۆڕدرێت، سیستەم و هەناوی حوکمڕانانی ئەم ناوچانە لە ڕیشەوە بگۆڕدرێت و عەقڵێت و سیستەمێک بکرێتە هەناوی ئەم ئەم حوکمەتانەوە، کە بوارو ژینگەیەک بۆ تاکەکانی بڕەخسێنێ و مرۆڤ تێیدا بوونییەتی ئینسانی خۆی تێدا کەشف بکات. سیستەمێک هەر بنەڕەتەوە، لە بری ئەوەی مرۆڤێکی بێ پرسارو بێ گومان و گوێڕایەڵ دروست بکات، مرۆڤێکی بە پرسارو زیندو و خاوەن کەرامەت و خاوەن مۆراڵ بەرهەم بهێنێت. مرۆڤێک کە شنوناسی خۆی بناسێت و کار لەسەر بوون و کەرامەتی خۆی بکات و بەرپرسیاریش بێت لە ئاست بوون و سنووری مرۆڤەکانی دەوروبەری. نەک مرۆڤێکی خاوەن شەرەف و وابەستە بە ئەوانیتری کۆمەڵگاوەو بەرهەمهێنانی عەقڵێکی ئامێری. لێرەشەوەیە کۆمەڵگایەی زیندو و ئەکتیڤ لەم ناوچانەدا بەرهەم دێت، لەبری کۆمەڵگایەی عەقڵ ئامێری و مگەلگەرایی..

………………

فراكسیۆنه‌ كوردیه‌كان له‌ به‌غداد توانیان تاڕاده‌یه‌كی باش یه‌كگرتوو بن دژی هه‌یمه‌نه‌ی سیاِسه‌ته‌كانی پارتی له‌ به‌غداد بۆیه‌ به‌پێی یاسای بودجه‌ی 2017 هه‌رێمیان پابه‌ندی به‌غداد كرد ئه‌م هه‌نگاوه‌ش له‌ پێناو چاره‌ سه‌ر كردنی كێشه‌ی ئابوری هه‌رێمی كوردستان نراوه‌.
به‌ پێی تێروانینی فراكسۆنه‌كانی (یه‌كێتی و گۆران و یه‌كگرتو و كۆمه‌ڵ) له‌ پێناو خه‌ڵكی هه‌رێمی كورستان هه‌رێمیان به‌ یاسا پابه‌ندی به‌غداد كرد ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ پارتی به‌ هه‌مووشێوه‌یه‌ك دژی یاسی بودجه‌ی 2017 ه‌یه‌و له‌ رێگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ ڕایگه‌یاند كه‌ ئه‌وان پابه‌ند نابن به‌ یاسای بودجه‌ی 2017 ه‌وه‌.

وه‌ستاندنه‌وه‌ دژی هه‌یمه‌نه‌ی پارتی له‌ به‌غداد ئه‌كرێت به‌هه‌نگاوێكی گرنگ وه‌سف بكرێت له‌ به‌رئه‌وه‌ی له‌ دوای 2003 وه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌مینجاره‌ كورد به‌ئاراسته‌ی سیاسه‌ته‌كانی پارتی له‌ به‌غداد سیاسه‌ت نه‌كات .
ئه‌و ئیراده‌ی كه‌ لایه‌نه‌كانی ده‌روه‌ی پارتی له‌ به‌غداد هه‌یانبوو دژ به‌م پارته‌ پێویسته‌ له‌ناوخۆی هه‌رێمی كوردستانیش دووباره‌ بكرێته‌وه‌ له‌ پێناو وه‌ستاندنی هه‌یمه‌نی پارتی دیموكراتی كوردستان كه‌ كۆنترۆڵی سه‌رجه‌م پایه‌كانی فه‌رمانڕه‌وی كردووه‌ له‌م هه‌رێمه‌.
یه‌كێتی و گۆران و كۆمه‌ڵ و یه‌كگوو له‌ به‌ر ده‌م به‌ر پرسیاریه‌تیه‌كی ئه‌خلاقی و نه‌ته‌وه‌ی مێژوویدان له‌ ناوخۆی هه‌رێمی كوردستان، پێویسته‌ وه‌ك چۆن له‌ به‌غداد هه‌موان دژی سیاسه‌تی هه‌ڵه‌ی پارتی وه‌ستانه‌وه‌ ئاواش له‌ناوخۆی هه‌رێمی كوردستان یه‌كگرتوو بن و پێكه‌وه‌ كاربكه‌ن له‌ پێناو ئه‌وه‌ی ئه‌م هه‌رێمه‌ له‌ ژێر هه‌ژموونی پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌ر بهێنرێت.

به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ له‌ یه‌كه‌م كاردانه‌وه‌ی یه‌كێتی و یه‌كگرتوو كۆمه‌ڵ له‌ ناوخۆی هه‌رێمی كوردستان كه‌ تاوه‌كو ئێستا پیاده‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ده‌كه‌ن له‌ناو حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كه‌ پارتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌گه‌ری زۆره‌ ئه‌وان دژی فراكسیۆنه‌كانیان له‌ به‌غداد بوه‌ستنه‌وه‌و پشتگیری پارتی بكه‌ن له‌ پێناو ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌وت راده‌ستی به‌غداد نه‌كرێت.
هه‌رچی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕانه‌ به‌ ئاشكرا ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌وان پشتگیری فراكسیۆنه‌كه‌یان ده‌كه‌ن له‌ به‌غداد و له‌گه‌ڵ راده‌ست كردنی نه‌وتن به‌ به‌غداد.
له‌راستیدا تاوه‌كو پارتی به‌رده‌وام بێت له‌ سه‌ر فه‌رمانره‌وای كردن له‌هه‌رێمی كوردستان ئه‌وه‌ بێگوومان نابێت پێشبینی باش بوونی بارودۆخی هه‌رێمی كوردستان بكه‌ین.
ئه‌گه‌ر لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان به‌ دووفاقی مامه‌ڵه‌بكه‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌م بارودۆخه‌دا ئه‌وه‌ بێگومان درێژه‌ ده‌ده‌ن به‌سیاسه‌ته‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان و شه‌ریك ده‌بن له‌ شه‌ر عیه‌ت دان به‌و هه‌موو سوكایه‌تی و بێ‌ شه‌ره‌فیه‌ی كه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ڕۆژانه‌ به‌رامبه‌ر خه‌ڵكی ئه‌م هه‌رێمه‌ ئه‌نجامی ده‌دات.

مای نەیم ئیز لەیلا،یەکەم ڕۆمانی ( بیتا مەلەکوتی) ژنە نووسەری ئێرانییە،مەریوان هەڵەبجەیی کردوویەتی بە کوردی.

په‌ره‌گرافیك له‌ ڕۆمانه‌كه‌وه‌”
“(وەرە با لەسەر ئاو لەسەر درەخت لەسەر جەستەی باڵندە و لەسەر زەریا بنووسن خوا لە کۆتایی زەینی باخچەدایە،،ئەمە هەر ئەو دەنگە سیحرییەیە.دەنگی سیحری ئەو ژنەی کە کاتێ بۆ یەکەم جار لەگەڵی خەوتم پشتی تێ کردم و بە دەنگێکی ترسناکتر لە دەنگی ساحیرێک گۆرانی وت)”

ڕووداو:
ڕووداوەکانی نێو ڕۆمانەکە باسگەلێکی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی ژیانی ئه‌و ئێرانیانه‌یه‌ كه‌ سه‌روه‌ختی شۆڕشی ئیرانیه‌كان ئه‌و وڵاته‌یان جێهێشتوه‌ و ڕوویان كردوه‌ته‌ ڕۆژئاوا یاخود له‌ چه‌ند باسێكی بەراوردکارنەی نێوان کۆمەڵگەی ڕۆژەهەڵاتی یان وردتر بێژین کۆمەڵگەی ئێرانی و ڕۆژئاواییەیش ده‌دوێ.

زمان:
ڕه‌نگه‌ گه‌شترین رووی ڕۆمانه‌كه‌ خۆی له‌ زمانه‌ شیعریه‌كه‌یدا وه‌ده‌رخات كه‌ دواجار شكاوه‌ته‌وه‌ سه‌ر بونیات و هونه‌ری گێرانه‌وه‌كه‌شی .زمانی شیعری لێره‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و په‌یامه‌ بێزاریه‌ی كه‌ ڕۆمانه‌كه‌ هه‌ڵیگرتووه‌ و وه‌ك ته‌م سه‌رتاپا ئاسمانه‌كه‌ی گرتووه‌ ،ئاماده‌گی هه‌یه‌.

ئه‌و شته‌ی كه‌ نووسه‌ر لێوه‌ی ئه‌دوێ هه‌ست ئه‌كه‌ی نزیكه‌ له‌و شته‌ی به‌ كات و شوێنی جودا كه‌ سادق هیدایه‌ت له‌ كونده‌به‌بووی كوێردا په‌نجه‌ره‌ی لێ كردبووه‌وه‌ .

(خۆزگەم بەکەسێ نیشان و ناوێکی نەبوو
لە شوێن پڕوپووچ خەیاڵی خاوێکی نەبوو
نەک وەک من و تۆ کوندەبەبوو ئاسایی
چاوی لە قەڵایەک بوو،کەلاوێکی نەبوو )خه‌یام -و:هه‌ژار “ل66

پیربوون به‌ دیار هه‌ڵوه‌رینی خه‌ونه‌كانه‌وه‌:
تەمی بێزاری و نائومێدی لە ئەنجامی هەڵوەرینی خەونەکان باڵی کێشاوە بەسەر سەرلەبەر ڕۆمانەکەدا ،بێزاریەک گه‌رم و گوڕی ڕۆژهه‌ڵاتییه‌كان ده‌كوژێ !بەگشتی ڕۆماننووس لە پەنجەرەیەکی دیکەوە لە جیهان ئەدوێ کە چۆن چۆنیە؟گوزەرانی مرۆڤەکان نیشاندەدات.
کە تاک هەست ئەکات لە گوناحدا دەژی ،بۆ هەرکوێیەک ئەچێ تەمی ئەو بێزاریەی بەدواوەیەو خۆی پێ تاوانبارە، له‌ نێو ڕۆمانه‌كه‌دا كه‌سێتیه‌كی نووسەر ئەو بێزاریەی بە نووسین ،ژنێ بە گۆرانی ،فوادی کارەکتەری لاوەکی بەنەفرەت لە (جەنجاڵی و هاژووهوژی شار و لەخۆنامۆبوون و ئەو گوشارە بەردەوامانەی کە لەسەریەتی) دواجار به‌ خۆ کوشتن ده‌رده‌بڕێ.

له‌ رۆمانه‌كه‌وه‌ (کەس دەستی بە قەدی ئەم درەختانەدا نەهێناوە،ئەمەش بەجوانی ئەم هەموو درەختەوە خەمێکی دوو بەرانبەرە.ئەم درەختانە چەند جوان و ماندووکەرن.لەم ڕووەوە هیچ هاوشێوەیەکیان لەگەڵ لەیلا نییە.))
له‌ په‌ره‌گرافێكی تردا هاتووه‌
(من لە ژووری خوشکەکەی دەنووستم ،قەیرەیەکی ستەملێکراو بوو،،جوانبوو بەڵام نازانم بۆ هێشتا هاوسەرگیری نەکردبوو،واتە تا چلووپێنج ساڵی ئەو کەسەی دەتەوێ دەستت ناکەوێ،،یان ڕەنگە ئەو پیاوەی ئەو دەیوویست ،ئەوی نەویستبێ).

ته‌كنیك:
سەروەختی خوێندنەوەی ڕۆمانه‌كه‌ ،ڕەنگە خوێنەر ئەزموونی تەکنیکێکی جیاواز بکات لە گێڕانەوە ،ڕۆمانه‌كه‌ له‌ حه‌ڤده‌ به‌ش پێك دێت له‌ شێوه‌ی كورته‌ چیرۆكی جودا و هه‌ر به‌شێكی پاش و پێش بخه‌ین سه‌روه‌ختی خویندنه‌وه‌ ڕه‌نگه‌ گرفتمان بۆ دروست نه‌بێت ،گیڕه‌ره‌وه‌ زیاتر لە دووکەسه‌ ئەگەرچی ئەمە ڕەنگە بۆ خوێنەری سادە تەمومژاوی زیاتری پێوەدیاربێ و گیر بخوات بە دەست جوداکردنەوە و ناسینەوەی کارەکتەرەکانی ،لێ بۆ خوێنەری وردبین جۆرێکە لە تام و چێژ .

ڕه‌خنه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی :
نووسه‌ر لە بەشێکی ڕۆمانەکە ئەیەوێ لە قۆناغی هەرزەکاری ئافرەت بدوێ بە بیرهێنانەوەی ژیانی (لەیلا)ی کارەکتەری سه‌ره‌كی كه‌ له‌ ئیران ژیاوه‌ و بەراورد کردنی بە قۆناغی هەرزەکاری کچەکەی لەیلا (تانیا) كه‌ لە کۆمەڵگەیەکی ئەوروپایی ئه‌ژی،کە دواجار چۆن لە کۆمەڵگەیەکی ئێرانی قۆناغی هەرزەکاری و گەشە فیسیۆلۆژیەکان ئابڕوهێنەرە و سەركۆنه‌ دەکرێ ،لەهەمان کاتدا لە کۆمەڵگایەکی ئەوروپایی تاک کەیفی به‌خۆی دێ و بگره‌ شانازیشی پێوه‌ ده‌كات.

په‌ره‌گرافیك له‌ نێو ڕۆمانه‌كه‌وه‌ :((ئەو هەر لەسەرەتای سەردەمی منداڵیەوە زانیبووی چ ئەو ستیانە ئیسفەندارانە ببەستێ چ نەیبەستێ ،هەمووان سەیری دەکەن،ئەمە جگە لەوەی پێشی خۆش بوو سەیریان دەکرد.ڕەنگە هەر لەبەر ئەوەش بوو کاتێ مەمکەکانی سەریان دەرهێنا،نەک تەنیا خۆی کوڕ نەدەکردەوە،بەڵکو زۆر ڕێک و ڕاست دەڕۆیشت.کەمێک بەرەودوا وەک نمایشکارانی جلوبەرگ کاتێک لە تەلەفززیۆندا نیشانی دەدا دێن و دەڕۆن . دایکی سەری سوڕ دەما چۆن کچ گۆی مەمکی قوت بێت کاتی ڕێکردن خۆی کووڕ نەکاتەوە و شەرم نەکات))

هەر لە تەوەری ئەم باسە دوورناکەوینەوە حەمەسەعید حەسەنی نووسەر لە کتێبی (لە هەیڤدا بۆ ڕووی تۆ و لە پەیڤدا بۆ خۆم دەگەڕێم )دەنووسێ :(سەروەختی نووسینی ڕۆمان،ژیاننامەی نووسەر بایەخێکی زۆری هەیە.نزیکەی هەمیشە ڕۆمان شتێکی زۆر یا کەم لە ژیانی نووسەرەکەی تێدایە ).ئەمانەوێ لەیەکێکی دی لە پەرەگرافەکان بدوێنین بۆ ئەوەی ڕوونتر گوزارش بكه‌ین مەبەستمان لە چییە، ئەم دێڕەی پامووک دەهێنینەوە لە كتێبی (ڕۆماننووسی سادە و بیرکەرەوە
)دا ل(159)ده‌نووسێ (ڕۆماننووس لە کاتێکدا دنیا لە چاوی ئەوانی ترەوە دەبینێت،تێدەگۆشێت گوزارە لە جیهانی تایبەتی خۆی بکات).

هەر هه‌مان نووسه‌رکە پەی بەناخی خوێنەر بردووە ده‌نووسێ( خوێنەر حەزەکا و بەدوای ئەوەوەیە بزانێ کامە بەشەحەقیقیەکەی ژیانی نووسەرە)
ڕەنگە خوێنەر دەست بەجێ ئەم پەرەگرافە وەک ژیانی تایبەتی نووسەر هەڵبژێرێ،ئه‌گه‌رچی تۆزێک فویتێکرابێ ئەخیرەن هەویرێکی ڕاستیە و بە ئاوی خیاڵ شێلاویەتی
له‌ڕۆمانه‌كه‌وه‌(لەیلا کەوتبووە بیری ئەو کاتانەی کە مەمکەکانی هەڵتۆقیبوون،لە هەژمەت شەرمی زۆر ،دوومانگ لەماڵ نەهاتبووە دەر) ئه‌گه‌ر چی ئه‌مانه‌ شتگه‌لی بچووك بن له‌ ژیانی نووسه‌ر لێ سه‌ره‌دوای باشه‌ بۆ ده‌رخستنی ئه‌و ترسنۆكیه‌ی نووسه‌ر كه‌ هه‌موو ڕووداوه‌كانی داوه‌ته‌ پاڵ خه‌یال و ده‌ڵێ (كه‌سێتی له‌یلا دورترین كه‌سێتییه‌ له‌ خۆمه‌وه‌).

ئیرۆتیك:
ڕۆمانەکە لە باسە ئیرۆتیکیەکانی دا ئەگەرچی بوێرانە دواوە ،لێ زۆر بەخێرای بەسەری کردوونەتەوە لە کاتێکدا لە گه‌یاندنی وێنە ئیرۆتیکەکاندا ڕەنگە واپێوویست بکا ڕۆمانەکە کیسەڵ ئاسا بڕوا و بایەخ بە وردەکاری زێدەتر بدات و لەشت گەلێک بدوێ لەو ڕووەوە کە پێشتر کەس بەسەری نەکردبێتەوە ،لێ ئەو بەسەرکردنەوە خێرایەی نووسه‌ر له‌م ڕووه‌وه‌ بێزاری لای خوێنەر دروست ئەکات ئه‌گه‌ر چی له‌ ورده‌كاری وه‌سفی ڕووخسار و جل و به‌رگی كاره‌كته‌ره‌كانیدا لێهاتووانه‌ مامه‌ڵه‌ی كردووه‌ و باشیان ئه‌ناسێنیت .

وه‌رگێڕ:
پێشتر ڕۆمانی زیكزیكه‌ی ئه‌حمه‌دی خوڵامیم خویندۆته‌وه‌ كه‌ هه‌مان وه‌رگێڕ(مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌ی)وه‌ریگێرابوو هه‌ر ئه‌وكات دركم به‌ توانایی و لێهاتووی وه‌رگێڕ كرد ،ئه‌وه‌ش وای كرد كه‌ ئه‌م به‌رهه‌مه‌ و ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی دیكه‌ش كه‌ مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی وه‌ریگێراوه‌ بخوینمه‌وه‌ ،ئه‌توانم بڵێم حه‌قی ته‌واوی به‌ وه‌رگێرانه‌كه‌ی داوه‌ و ڕه‌نگه‌ ڕۆمانه‌كه‌ به‌ كوردیش بنووسرابایه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ په‌یامه‌كه‌ی ڕوون بووایه‌ و هه‌ر هه‌مان تاموچێژی هه‌ڵگرتبا.

مردن،بۆخۆی چەند بەدفەساڵ و باسێکی تفتوتاڵە،ساتێ تارمایی رەشی دێ و لە ناوادەدا، بێ بەزەییانە و دڵڕەقانە،چەشنی ئاژەڵێکی دڕندە، چنگ لە گیانی ئازیزێکمان گیر دەکات ، و دەپێچێتەوە و ئاودیوی وێستگەی پاش ژیانی دەکات و ، رێی گۆڕستانی ڕەش و تاریکی پێدەگرێتەبەر،ئەو مەرگە نەفرەتییە، دێوزمەتر و دڵتەزێنترە. ژیان سەرچاوەی وزەبەخشی، بزواندن و چالاکی نواندن و نەسرەوتن و داهێنانە،بەڵام پڕ لە کۆسپ و بەردەڵان و دژوارییە.
کەچی ژیان بە هەموو کۆسپ و تەگەرە و ناخۆشییەکانییەوە،چونکە هێشتا جێگای هیوا و ئاسۆی بەردەوامی تێدا ئاواڵەیە،مرۆڤ لەم ژینگەیەدا، هەمیشە ئارامبەخشتر و شادمانتر خۆی دەنوێ.ئەگەرچی مەرگ،هەموو تەگەرە و ئاستەنگەکان،ڕادەماڵی و گوایە هەواری پشووودانی،رۆحە، لێ هەر ئومێدکوژ و سەر و دڵگرە. هەواڵی کۆچی دوایی ،برا و هاوبیری هێژام،کاک د. کۆردۆ عەلی،پەردەیەکی خەمناکی ئەو شانۆیەیە،کە مەرگی چەپەڵ بەرپای کردووە. ئەم مەرگە وادەی نەبوو،هاوبیر کوردۆ،گەلەک خەون و پرۆژەی ،خزمەتکردنی خستبووە،بەردەم خۆی جێبەجێیان بکات. مەرگی نەگریس،چاوەڕێی نەکرد و پەلەی کرد،لە ڕفاندنی جەستەی ئەو هاوبیرە،جوامێرەمان.

د. کوردۆ،نوسەر و وەرگێڕ و ئەکادیمیستێکی لێهاتوو و خاوەن قەڵەمێکی رەنگین و بیرێکی گەش و بەرزی کوردایەتی بوو. لە تەمەنی هەرزەکارییەوە،رێچکەی کوردایەتی دەگرێتەبەر و لە ریزەکانی،یەکێتی قوتابیانی کوردستان و کاژیک و پاسۆک دا بەشداری خەباتی سەختی بزاڤی نەتەوەیی،نەتەوە و خاکە داگیرکراو و دابەشکراوەکەی دەکات.وەک پێشمەرگەش،بە کردەیی بەشداریی شۆڕشی ئەیلول دەکات و بە کارایی بەردەوام دەبێت لە خزمەتکردندا. دواتر لەبەر زوڵم و زۆرداری دەسەڵاتی داگیرکەریی عێراقی،ناچارانە،پەڕاگەندەی ئەوروپا دەبێت و لە وڵاتی نەمسا،دەگێرسێتەوە. لەوێش دەسبەجێ هاوبیرەکانی دەدۆزێتەوە و کەڵکەڵەی دامەزراندنی رێکخراوێکی خوێندکاریی دەکەوێتە سەرییەوە.چونکە ئەودەم،دەرەتان نەبوو،بەناوی حیزبەوە،کاری فەرمی بکرێ. هاوکات،هاوبیر کوردۆ بەرپرسی لقی ئەوروپای پاسۆک،دەگرێتە ئەستۆیی و دڵسۆزانە و خەمخۆرانە،دەکەوێتە کارکردن،بۆ راپەڕاندنی ئەرکەکانی. لەتەک ئەمانەشەوە،بۆ درێژەدان بە خوێندن و باشتر خۆ چەکدارکردن بە زانست و خوێندن و فێربوون،دەبێتە خوێندکار.عەشقە گەورەکەی بۆ زمان و ئەدەبی کوردی،پاڵی پێوەدەنێ،ئەم ڕشتەیە هەڵبژێرێ تا لە ساڵی ١٩٩٢ دا دکتۆرانامەکەی بەناوی (هەندێ بابەتی وشەسازیی کوردی) لە زانستگەی سالزبورگ بەدەست دێنێ.ئەم کتێبە بەزمانی ئەڵمانی لە لایەن ئینیستیتوتی کوردی لە بەرلین چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

ساڵی ١٩٨٠،بەهاوکاری هەندێ لە هاوبیرەکانی،رێکخراوی خوێندکارانی سۆسیالیستی کورد لە ئەوروپاـ سۆکسە، دادەمەزرێنێ و دەبێتە سکرتێری تا ساڵی ١٩٨٥،کە دابڕان لە ریزەکانی سۆکسەدا دروست دەبێت. خوێندکاری کورد،وەک ئۆرگانێکی ئەو رێکخراوە دەردەکات . بە نووسین و وەرگێڕان و بابەتی جۆراوجۆر،دەستڕەنگینی خۆی لەم بوارەدا،دەنەخشێنێ. دوای دابڕانەکەی ١٩٨٥،نێو ریزەکانی سۆکسە و ئیدی لەکاری رێکخراوەیی دوور دەکەوێتەوە و خۆی بۆ نوسین و لێکۆڵینەوە و وەرگێڕان تەرخان دەکات.

چەند بیرەوەرییەک لەتەک ئەم هاوبیرەدا

ـساڵی ١٩٨٤،ساتێ بەرەو هەندەران هاتم،سەرکردە و رابەرمان،گیانبەختکردوو،کاک ئازاد مستەفا،ناونیشانی هاوبیر کوردۆ لە نەمسا و هاوبیر شێرکۆی لە سوید،دامێ،بۆ پەیوەندی کردن بە ریزەکانی پاسۆک و سۆکسەوە. هێشتا لە ئێران بووم،دوو هاوبیرم لەگەڵدابوون، دوو برا بوون.هاوبیر هۆشیاری وەستا رەشید وفەرەیدونی برای.رەوانشاد هوشیار کوڕی گەڕەک و هاوتەمەن و هاوڕێشم بوو، پاسپۆرتی نەهەبوو. بەدوای چارەسەرێک دا دەگەڕاین،تا کاروبارەکانی ساز بدات. دەرفەت نەما.هەواڵمان زانی کە بە داوەتنامەی وڵاتێ،دەتوانێ لە ئێران لیزەپاسێ دەربێنێ،ئەمە پاسپۆرتێکە بۆ یەک گەشت دەخوات. منیش ئەوەم لا درکاند،پێم،کە ناونیشانی هاوبیر کوردۆم لایە،بەڵکو هاوکاریمان بکات.هەروا بوو،بەناوی خۆمەوە،وەک هاوبیرێک،لەبەر رۆشنایی قسەکانی کاک ئازاد دا،نامەیەکم بۆ نووسی و دۆخەکەم بۆ روونکردەوە،کەوا پێویستمان بە داوەتنامەیەکە.نامەم ناردوو.ماوەیەک بەسەر چوو،وەرام نەبوو. من و فەرەیدون،لەبەرئەوەی پاسپۆرتی خۆمان پێ بوو،بە دوومانگ و شتێ رزگارمان بوو،دەرچووین بۆ سوریا. هۆشیار لە ئێران مایەوە. دواتر ئاگاداری کردم،کەوا کاک کوردۆ،داوەتنامەکەی بۆ ناردووە و زۆربەی کارەکانی ئەنجام دا،بەڵام لە کۆتاییدا پەشێمان بۆوە و گەڕایەوە بۆ کوردستان و نەهات بۆ ئەوروپا.کاک کوردۆ،بێ ئەوەی من بنسێ،هەڵسابوو،بە ڕاپەڕاندنی کارەکە،باوەڕم وایە،ئەمە بەڵگەیەکی جوانی، دڵسۆزی کاک کوردۆیە. دواتریش کە گەشتمە ئەڵمانیا،وەک کارێکی رێکخستنی،دەبوو،بە نامەیەک داوای ئەندامێتی لە رێکخراوی سۆکسەدا،بکەم. نامەم نووسی و هاوبیر کوردۆ،وەک سکرتێر،وەرامێکی هێجگار بەپێز و هەستبزوێنی دامەوە.کوردییەکی رەوان و پاکژ،داڕشتنێکی ئەدەبی باڵا و دەستەواژەو و ڕستەی بەجۆش .رەنگە لەو رۆژانەدا،بەتایبەت،رۆژانی کەمپ و چاوەڕوانی،بۆ ماوەیەک رۆژانە،چەندین جار دەمخۆندەوە و چێژم لێ وەردەگرت.

ـ دوای دابڕانەکەی ١٩٨٥،لەگەڵ هاوبیران بەتایبەت رەوانشاد کاک شەماڵ و هاوبیر پشکۆ،بڕەک سارد بوو. لێ من ،لەگەڵیدا هەر لەسەر پێوەندی دا بووم.بڵاوکراوەکانی پاسۆک و سۆکسەم بۆ دەنارد.ئەویش هەڵوێستێکی هاوبیرانە و خۆشەویستانەی بەرامبەر بە ئێمە نیشان دەدا. جارێکیان،بە بۆنەی گیانبەختکردنی هاوبیری هێژامان،کاک جەلالی حاجی حسین کەلۆشەوە،بابەتێم لە خوێندکاری کوردا نووسیبوو.گەلێک بەم هەڵوێستە،شادمان بوو.دوایی خۆیشی،بابەتێکی بۆ ناردین. هەروەها،بە بۆنەی مەرگی فەیلەسوف کارل پۆپەرەوە،بابەتێکی دوورودرێژم،لەسەر ژیان و بەرهەمەکانی بڵاوکردبۆوە.بە نامەیەک دەستخۆشی لێ کردم و وتی ئەوەی من گەرەکم بوو بیکەم،تۆ ئەنجامت دا. جارێکی دیکەش،لە خوێندکاری کورددا، وتارێکی رەخنەییم لەسەر کاک مەلا بەختیار نووسیبوو،کە لە نووسینێکدا ئاماژەی بە کتێبەکەی گیانبەختکردوو،فازیلی مەلا مەحمود دابوو.کاک مەلا بەختیار زمانی ئەڵمانی نازانێ،ئەم باسکردن و ئاماژەپێدانە و کۆپلە لێ وەرگرتنەی لە کوێوە هێناوە؟.تومەز،هەموو لە کارە نایابەکەی هەڵسەنگاندنی ئەو کتێبە،کەلەلایەن کاک کوردۆوە،نوسراوە وەرگرتبوو،لێ پێی شەرم بوو،ناوی کتێبەکەی کاک کوردۆ وەک سەرچاوە بەرێ. لەسەر ئەمەش دەستخۆشییەکی هاوبیارانەی لێ کردم.

پێوەندیمان تا دەهات بەهێزتر دەبوو. لە راوێژێکی کورتدا لەتەک هاوبیر شەماڵ دا،وتم هەوڵ دەدەم کاک کوردۆ،داوەتی بەرلین بکەم،ئەو دەم هاوبیر پشکۆ لە کوردستان بوو.وتم داوا لە کاک محەمەد پێنجوێنی،سەرۆکی ئینیستیتوتی کوردی لە بەرلین دەکەم،سەمینارێکی بۆ ساز بکەن. مامۆستا پێنجوێنی،خەمخۆرانە،کارەکەی ئەنجام دا و،کاک کوردۆش زۆری پێ خۆش بوو،هاتە بەرلین.لەتەک هاوبیر شەماڵی هەمیشە زیندوودا،چووینە پێشوازی.ئیدی هەردوو وەک گوڵ بەدیداری یەکتر شاد بوونەوە و بە عەشقێکەوە ئامێزی یەکتربوون،هی وەسفکردن نییە. کۆڕێکی سەرکەوتووانەی لە زمان و بارودۆخی سیاسی لە کوردستان ئەنجام دا و پاشان گفتی ئەوەمان لە پێنجوێنی و کاک حسین کارتال،وەرگرت،دکتۆرنامەکەی بۆ چاپ بکەن. ئەوە بوو داوتر بۆیان چاپ کرد. هاوبیر چەند رۆژێ لامان مایەوە و گەلێ راز و نیازی هاوبیرانە و برایانە و خۆشەویستانە ئەنجام دران. یەکێ لە خۆشترین باسەکان،ئەوە بوو،دێرینی خێزانم سەروپێیەکی شاهانەی ئامادە کردبوو.یەکەمجاریشی بوو،زۆر دەترسا بەدەستییەوە دەرنەچێ.کەچی خۆشبەختانە،زۆر نایاب وو.دوای ئەوەی نۆش کرا،هاوبیر کوردۆ،رووی کردە شەهرەزادخانی خێزانی کاک شەماڵ،کە بە تەمەن لە دێرینی خێزانم گەورەترە،بە گەرمی کەوتە پەسەندانی سەروپێکە و دەستخۆشی لێ کرد،بۆ ئەو خواردنە نایابە.شەهرەزادخان هاتە وەرام و وتی: دێرین ئامادەی کردووە و دەستی ئەو خۆش بێت. هاوبیر کوردو، بەخۆیدا چووەوە و رووی دێرین و داوای لێبووردنی کرد و وتی باوەڕم نەدەکرد،ئەم خواردنە نایانە،دەستکردی تۆ بێت،بەراست خۆت کردووەتە. وەرامی بەڵێێ وەرگرتەوە.ئیدی بەگەرمی سوپاسگوزاری راگەیاند و ئێمەش بڕەک گاڵتەوگەثمان لەسەر بابەتەکە کرد.
بوونی هاوبیر کوردۆ لە نێوانماندا،هەلێکی باش بوو،منیش ئەو دەرفەتەم قۆستەوە،بۆ خوێندکاری ژمارە٢٤/٢٥،ساڵی ١٩٩٧،چاوپێکەوتنێکی کراوەم لەتەکیدا ئەنجام دا.ئەویش بە خۆشییەوە،کارەکەی پەسەن کرد و بڵاومان کردەوە.

ـ دوای هاتنی یەکەمی،بە ناوی ـ سۆکسەـوە،کۆڕێکی شیعریمان بۆ شاعیری گەورەی کورد،مامۆستا پەشێو سازدا.ئاگاداری کاک کوردۆشم کردەوە. زۆر بە خۆشییەوە هەواڵ و چالاکییەکەی پەسەند کرد و هات و بەشداری کۆڕەکە بوو. خۆیشی هاورێی و خۆشەویستێکی نێزیکی مامۆستا پەشێو بوو.هاوبیر بەختیار شەمەیی لە هۆڵەنداوە و کۆمەڵێ هاوبیری دیکە لە شارەکانی ئەڵمانیاوە هاتبوون.چەند رۆژێکی تژی لە گفتوگۆ و باس و خواستی کوردانەمان پێکەوە بەسەر برد. بەم پێیە،تا دەهات باشتر لێک نێزیک دەبووینەوە.هاوبیر کوردۆ، بەردەوام بەرهەم و بڵاوکراوەکانی خۆی بە رێزەوە بۆ دەناردم.شایانی ئاماژە پێدانە،کەوا شێت و شەیدای نووسینەکانی زانای گەورەی ترک،سمایل بێشکچی بوو،مەراقی بوو یەک بە یەکیان ،بکاتە کوردی.لام وایە بڕەکیش پێیانەوە سەرقاڵ بوو.رەنگە نەخۆشییە سەختەکەی،رێگریی لە ئەنجامدانی ئەو پرۆژەی نازدارەی گرتبێت.

دوای ڕاپەرینی١٩٩١،لە باشوری کوردستان، هەلومەرجی نوێی هاتەوە ئاراوە،دەرفەتی گەڕانەوەی بۆ ساز بوو،بڕیاری دا بگەڕێتەوە تا بتوانێ، لە زانکۆکانی کوردستان دا،راستەخۆ بەشداری خزمەتکردن بکات. دوای گەڕانەوە لە زانکۆی سلێمانی،دەستبەکار بوو، کرا بە راگری کۆلیژی هونەر. لەوێش خزمەتێکی بەرچاوی بە خوێندکاران کرد.

ـ ساڵی ٢٠٠٦،بۆ کۆچی دوایی باوکم چوومەوە بۆ کوردستان.دوای ١٧ رۆژ،مردنی دایکیشمی بەسەردا هات…کاک کوردۆ،لەتەک نوسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد،مامۆستا حەمە کەریم عارف دا،هاتن بۆ لام و خۆشەویستی و ئەمەکی خۆیان نیشان دا.
ـ هەرجارێ چووبێتمەوە کوردستان،سەردانم کردووە. یەکێ لە جارەکان دوو ژمارەی گۆڤاری دێر شپیگل و هەندێ بڵاوکراوەی ترم بە دیاری بۆ برد. جارێ لە جارەکان، رێکەوت وابوو،هاوبیر بەختیار شەمەیی و هاوبیر ئاراس وەلیش لە سلێمانی بوون. پێشنیازی سەردانێکی کاک کوردۆم کرد.هەردوو بە خۆشییەوە،وەریان گرتوو،چووین بۆ زانستگە بۆ لای،زۆری پێ خۆش بوو،بەتایبەت بە دیداری کاک ئاراس،کە دوای دابڕانەکەی ١٩٨٥،یەکتریان نەدیبوو. زۆری کرد،داوەتمان بکات.ئەوەبوو،داوەتێکی شاهانەی رێکخست و پێشنیازی کرد،کەوا کاک د.حوسەین عەزیز،شێخ حسینی هاوبیر لەگەڵ خۆیدا دێنێ.ئێمەش خۆشحاڵ بووین. هەر لەو چێشتخانەیەی دانیشتبووین،رەوانشاد و هەمیشە زیندوو،هاوبیر کاک عومەر شەمەییشی،لێ بوو. ئەویش هات،تاوێ بە هاوبیر کوردۆوە سەرقاڵ بوو. ساتوکاتێکی بەتام چێژمان بەسەر برد. گفتوگۆیەکی جددیش لەنێوان کاک ئاراس و د.حوسەین دا سازبوو.

دوای ئەم دیدارە،ئیدی هەرجارێ دەچوومەوە کوردستان،دزاودز دەکەوتم لەگەڵ هاوبیر کوردۆدا،ئەو ئەوکاتانە،گەشتی دەرەوەی وڵاتی بەمەبەستی چارەسەر دەکرد. هەتا ئەم دواییانەش،بەردەوام مەراقم بوو هەواڵی بزانیم. تا هەواڵی مەرگییم لە رێی هاوبیر پشکۆوە بیست و جزەی نا بە جەرگمەوە و دڵی گوشیم و چەند تنۆکێ ڕندوکی پێ هەڵوەراندنم.بەراستی کۆستی ئەم هاوبیرە ئازیزە،بەلامەوە زۆر بە ژان و ئازارە . کاک کوردۆ، کەسێکی بەئەمەک و خۆش مەجلیس بوو.لەیەکەم نیگایدا،هێندە ئێسکسووک و رۆح شیرین،بوو لەیەکەم نیگادا،دەچووە دڵەوە.هاوبیر کوردۆ، رۆشنبیر و کوردیزان و وەرگێڕ و رەخنەگرێکی بەتوانا و دەستڕەنگین بوو. بەدەم ئەو ئازارە سەختەوە،کە بەدرێژایی ساڵانێکی زۆر،یەخەی گرتبوو،کۆڵی لە خزمەتککردن،نەدەدا و بەرهەمی پێشکەش دەکردین و لە کار و تێکۆشان و خزمەتکردن،لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا درێخی نەکردووە.

بەرهەمەکانی،ئەوانەی لای من هەن هەندێ لەوانەی دیکە،کە ئاگادارم لێیان، وا بە کورتیی پێشکەشتان دەکەم:
١ـ کوردستان و شۆڕشەکەی د. جەمال نەبەز و.لە ئاڵمانییەوە کوردۆ عەلی لە بڵاوکراوەکانی رێخکخراوی سۆکسە.١٩٨٥
٢ـ سۆڤیەت و بزووتنەوەی نیشتمانی کورد ،هەڵسەنگاندنی دکتۆرنامەی فازیلی مەلا مەحمود سالزبورگ ١٩٨٦
٣ـ سڕینەوەی چەند پەڵەیەک بە تەوێڵی راستییەوە نامەیەکی کراوە بۆ کەریمی حسامی بنکەی چاپەمەنی ئازاد سوید ١٩٨٧
٤ـ مێگەل. یەڵماز گیونەی و.لە ئاڵمانیەوە کوردۆ عەلی سالزبورگ ١٩٨٩
٥ـ مەسەلەی کورد لە پارلەمانی نەمسایی دا و. لەئاڵمانییەوە سالزبورگ ١٩٨٩
٦ـکۆمۆنیزمی ئەوروپایی ،ڤۆلڤگانگ لیۆنهارد و.لەئاڵمانییەوە کوردۆ عەلی سالزبورگ ١٩٩٠
٧ـئاشی چی و باراشی چی؟ باقە سەرنجی لەوەرامی گوتارەکەی بەهادین نوری دا سالزبورگ ١٩٩١
٨ـ ئاغا و شێخ و دەوڵەت،مارتین ڤان برونەسن و. لەئاڵمانییەوە کوردۆ عەلی دوو بەرگ بنکەی چاپەمەنی رۆژ/سوید ١٩٩٦
٩ـ یەک هەڵووژە و هەزار هەڵووژە،سەمەدی بیهرەنگی،و. لە فارسییەوە کوردۆ سالزبورگ ١٩٨٩،چاپخانەی ئارارات و لەلایەن نووسینگەی تاراوە بڵاوکراوەتەوە.
١٠ ـ نووسەری هێژای تورک سمایل بێشکچی و تێڕوانینێکی زانستانە لە مەسەلەی کورد.سالزبورگ ١٩٩٢
ئاگاداری ئەم بەرهەمانەشم
١١ـ هەندێ بابەتی وشەسازیی زمانی کوردی بە ئەڵمانی دکتۆرنامەکەی زانستگەی سالزبورگ ١٩٩١/١٩٩٢،ئەم بەرهەمە ئینیستیتوتی کورد لە بەرلین بۆی چاپکرد.
١٢ـ هەڵکشان و داڕمانی ئیمپراتۆرییەکان پاوک کەنەدی وەرگێڕاوەن لە ئاڵمانییەوە
رەنگە بەرهەمی دیکەشی هەبێت، بڵاوکراونەتەوە من لێی بێ ئاگام

وتارەکانی:

ـ کردار و کات ڵە زمانی کوردیدا مامۆستای کورد ژمارە ٢٤/٢٥ ، ١٩٩٥
ـ خاڵۆ ئاو لە دنگدا دەکوتێ مامۆستای کورد ژمارە ٧ ، ١٩٨٩
ـ بزووتنەوەی کوردایەتی لە نێوان لێژەنی سەربەخۆیی و گێژەنی ئۆتۆنۆمیدا،گۆڤاری باسکار،ژمارە ١/١٩٨٩
ـ سێ شۆلاوگەی خوێنین و ئازارێکی پڕسوێ مامۆستای کورد ژمارە ٨ی ساڵی ١٩٨٩/١٩٩٠
ـ ئاشبەتاڵی بیرێکی سەرچڵ مامۆستای کورد ژمارە ٩ی١٩٩٠
ـ رەشۆ ئاغا(چیرۆک)،بەکر ییڵدز،و.لە ئاڵمانییەوە مامۆستای کورد،ژمارە ٢٦ی ١٩٩٥
ـ چاوپێکەوتنی خوێندکاری کورد،ژمارە ٢٤/٢٥ی ١٩٩٧
هاوبیر د. کوردۆ. لە ٢٠/٢/١٩٥٠.دا لە قەرەداغ لە دایک بووە و لە ١٦/١٢/٢٠١٦،بە نەخۆشیی،لە شاری سلێمانی، کۆچی دوایی دەکات. راستە ئەم رۆڵە دڵسۆز و بەئەمەک و قەڵەم رەنگین و رێباز پیرۆز و بیرگەشە،بە جەستە لەنێوماندا نەماوە.لێ یاد و یادگار و پەیڤ و خەبات و خزمەت و نووسین و بەرهەمەکانی بۆ هەتا هەتایی،لای ئێمەی هاوبیران و رۆشنبیریی و کتێبخانەی کوردی،بە زیندوویی و دەمێنێتەوە.
ئاهورامەزدا،بە میهر و دلۆڤانی خۆی بیپارێزێ و گڵکۆی چراخان و پڕ لە گوڵاو بێت. هەزاران هەزار جار رەوانیشاد بێت و هاوبیر کودۆی زێدە ئازیز و خۆشەویستمان.

٢٠/١٢/٢٠١٦

لەسەر بانگهێشتی (کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی خەڵکی کوردستان_دانیمارک) ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ١٨/١٢/٢٠١٦، کۆبونەوەیەک بۆ ( ڕەوەندی کوردی) لە شاری (Albertslund) بەڕێوەچوو.

ئامانجی کۆبونەوەکە بیروڕاگۆڕینەوەبوو لەسەر هەلومەرجی سیاسی کوردستان و، چۆنیەتی و هەنگاوی پێویست بۆ پشتیوان و هەڵوێست وەرگرتن، سەبارەت بە ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانەکانی ئێستای، چین و توێژە جیاوازەکان لە کوردستان بۆ بەدەستهێنانی خواستەکانیان.

لەم کۆبونەوەیەدا و لەنێو ئامادەبوواندا بیروڕا گۆڕایەوە سەبارەت بەهەستیاری ئەم قۆناغەی کوردستان و، ئاڵوگوڕکردنی جێگاوڕێگای حیزبەکان و دەنگی ناڕازیەتی و ئامادەیی خەڵک لەسەر شەقامەکان، لەم کۆبونەوەیەدا بەگرنگیەوە قسەلەسەر گێڕانەوەی ئیرادە بۆ تاک و خاوەنداریەتی خەڵک خۆی لەشەقام و ناڕەزایەتیەکان بە خاڵێکی جەوهەری وگرنگ هەڵسەنگێنرا و پشتیوانی لێکرا.

لەم کۆبونەوەیەدا بەگرنگیەوە باسی هەنگاوە کردەییەکانی چۆنیەتی پشتیوانی لە داواکاری و داخوازیەکانی خەڵکی کوردستان کرا، هەمانکات باسی بردنە پێشەوەی ئاستی بەرپرسیارێتی و، گوڕوتینی زیاتر بۆ جۆشدانی چالاکی و مسۆگەرکردنی پشتیوانی لەدەرەوە بۆ خەڵکی کوردستان و خواستە ڕەواکانیان خرایە بەرنامەی کاری داهاتووی کەمپینەکە.

لەم کۆبونەوەیەدا (کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی کوردستان_دانیمارک)، دوای زیاتر لە ٦ ساڵ دامەزراندنی، وەک زەرورەتێکی ئەم قۆناغەی ئێستا کوردستانی پێدا تێدەپەڕێت توانی بەشێوەیەکی تازە، کە بگونجێت لەگەڵ واقیع و پێشهاتەتازەکان و ناڕەزایەتیەکانی کوردستان، کارەکانی خۆی وەک ئۆرگانێک لە هەموو بوارەکاندا ڕێکبخاتەوە.

لەم کۆبونەوەیەدا (دەستەیەکی کارگێڕی) و (٣ لیژنە) بۆ بەڕێوەبردن و سەرپەرشتی کارەکانی (کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی خەڵکی کوردستان_دانیمارک) دیاری کرا.
(دەستەی کارگێڕی) پێکهاتووە لەم بەڕێزانە (گەوهەر معمارزادە، گۆران هەڵەبجەی، ئەحمەد بایز،جەمال محەمەد، هیدایەت مەلا عەلی).
(لیژنەی پەیوەندیەکان) پێکهاتووە لەم بەڕێزانە (عوسمان ئەحمەد، حسێن کەرکوکی، ئەحمەد بایز،جەمال محەمەد ).
(لیژنەی ڕاگەیاندن) پێکهاتووە لەم بەڕێزانە (ئەحمەد جاف، بەختیار عومەر، سەلام محەمەد، گۆران هەڵەبجەی، هیدایەت مەلا عەلی).

(لیژنەی ئیدارە و دارایی) پێکهاتووە لەم بەڕێزانە (مەریوان مەغدور، ئیبراهیم حاجی حەمەشەریف، لوقمان مستەفا، گەوهەر معمارزادە).
(کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی خەڵکی کوردستان_دانیمارک) سوپاس و قەدرزانینی خۆی ئاڕاستەی ئەو بەڕێز و خۆشەویستانە دەکات، کە لە ٦ ساڵی ڕابوردوودا لەم (کەمپینەدا) چالاک و ئەندام بوون، سوپاسی زۆری ئەو ئازیزانە دەکات کە بەگەرما و سەرما بەشداری خۆپیشاندان و کۆڕ و کۆبونەوە و چالاکیەکانیان کردەوە.
(کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی خەڵکی کوردستان_دانیمارک) ڕایدەگەیەنێت کە هەمیشە دەرگای ئاوەڵایە بۆ هەر ئازادیخوازێک کە خوازیاربێت لەگەڵ (کەمپین) کار و چالاکی بکات بەگەرمی دەستی خەباتکارانەی دەگوشین.
کەمپینی بەرگری لە ئازادی و خواستەکانی خەڵکی کوردستان_دانیمارک

٢٠/١٢/١٠١٦