زیكهزیك … فهرمان احمد
لەوەتەی ڕۆمان وەک ژانرێکی ئەدەبی سەری هەڵداوە، ڕۆژبەڕۆژ زیاتر جێگەی خۆی قایم کردووەو ئیدی وەکی یەکێک لە باڵاترین ژانرە ئەدەبییەکان، بووەتە کەناڵێکی زیندووی گوزارشتکردن لە خەمە مرۆییەکانی سەردەم(1)، بۆیە لێرەشەوە ڕۆمان وەک ژانرێکی ئەدەبیی زیندوو، بەردەوام لێکۆڵینەوەو ڕانانیشی بەدووی خۆیدا هێناوه بۆ دەرخستنی لایەنە ئیستاتیکیەکانی یان ڕەخنە یاخود قسەکردن لەسەر پەیامەکەی.
لە دیدی ئورهان پامووکیشەوە ڕۆمانەکان ژیانی دووەمن(2)، لە هەر کۆمەڵگایەکەوە بێن واقیعی (ڕەنگ و ڕووخسارو کەس و جەنجاڵییەکان و عەقڵیەت )ی ئەو کۆمەڵگایە وێنا ئەکهن .ڕۆمانی زیکزیکە کە نووسهری ئێرانی ئەحمەدی غوڵامی بنووسێتی و مەریوان هەڵەبجەی کردوویەتی بەکوردی ،ڕۆمانێکی قەبارە بچووكهو لە توێی نەوەد ڕووپەلدا، ململانێی نهوهكان،یان چیرۆكی عیشقهناكامهكانمان بۆ دهگێڕێتهوهو پێمان ئێژێت کە عەقڵیەتی دەسەڵاتداری لەو كۆمهڵگایهی كه ڕۆمانهكهی لێوه هاتووه، ئاوێنەی عەقڵیەتی تاکەکانێتی واتە عەقڵیهتێكی (کۆنەپارێزی و بابسالاری)، کە لە هەوڵی ئەوەدایە تاك له جڤاتدا بتوێنێتهوهو تۆ بكات به خۆی و چ بکەی و چ نەکەی ئەوانی دی بۆتی دیاری بکەن، بەردەوامیش ئەیەوێت شوناسی تاکگەرایت لهتاك بسێنێتەوە، و ئازادییەکانت سنورداربکات و نەهێڵێت خۆت بیت بەجۆرێک کە ئەبێت هەمووان ئەوەبن کە سیستەم ئەیەوێت لێیان، واته بهههمان نهزمی ههڵپهڕكێكه ههڵپهڕن و له ڕیزهكه دهرنهچن. دەنا دواجار سیستەم ڕێگەی خۆی هەیە بۆ توانەوەی تاک لە چڤات و كپكردنی دهنگی ئهو زیكهزیكانهی ئێرهوئهوێ كه لێ ناگهڕین به ئهرخهیان بنووێ و خهوی نهزڕێ، خودی مرۆڤیش کە ئەو سیستەمەی دروست کردوە شارەزاترین و بەد ترین دوژمنی خۆیەتی، کە چۆن سزاگەلێکی وەکی ژووری انفرادی ئەخوڵقێنێ و وادەکات تاکی یاخی لە سایەیدا ڕۆژێ گوێیەک ڕۆژێ پەنجەیەک هتد … هەڵوەرێنێ و خۆی بخواتەوە.
لە ڕۆمانەکەوە :((ڤانکوخ گوێی لێکردبووەوە بۆئەوەی بیخوات، بەڵام بەنەوشە دەیگوت ئەم قسە هەلەق و بەلەقانە چییە لەتاوعیشقەکەی وایکرد)).
لە هونەری ڕۆماننووسیندا، دەسپێک هەم بۆ خوێنەر هەمیش بۆ نووسەر زێدەتر جێی بایەخە. بەشێوەیەک ئەبێت ئەو چەند دێڕەی سەرەتا وا بکات خوێنهر بە تاسوقەوە تا کۆتایی لەگەڵ ڕۆمانەکە بچێت و دەرخەری چەقی ڕۆمانەکەش بێت.هەربۆیەشە سەروەختی نووسین، نووسەرانیش زۆر بۆیان گرنگەو دڵیان لە مشتیانەو نیگەرانن لەوەی کە لە کوێوەو بەچی دەست پێ بکەن. بنووس لە زیکزیکەدا بەم پهرهگرافه سەرنج ڕاکێشەی كه لێرهوبهدواوه دێ دەست پێ دەکات کە خوێنەر کەمەندکێشی نێو دنیای ڕۆمانەکە دەکات و چاوی خوێنەر هەر کە دەچێتە سەر ئەم دێڕانە بایەخ و جوانی ڕۆمانەکە هەست پێ ئەکا.((کۆتایی هەرشتێک واتە مەرگ و مەرگیش شتێکە تا کەسێک ئەزموونی نەکات، تێیناگات و کاتێکیش کە ئەزموونی کرد ئیدی ئەزموون کردنی بۆ خۆی و کەسانی تریش سوودی نیە، باوکم مەرگی بە خراپترین شێوە ئەزموون کرد. لەسەر محاجەرەی هۆڵی فوتساڵەکە دانیشتبوو تۆپێک بەر سەری کەوت، سەری بەر دیوارەکە کەوت و کەوتە سەر زەوی و مرد)).
ئەم پەرەگرافە بە جۆرێک جێی خۆی گرتووە، زیادەگۆیی نییە ئەگەر بڵێین هەموو ڕۆمانەکەیە یاخود هەموو ڕۆمانەکە لەمەدا کۆبوەتەوە.لە باسی مەرگی باوکیدا گێڕەرەوە کە بابەک ڕەزایی کارەکتەری سەرەکییە مەرگی باوکی تەنزاندووە، پوچی و بێ مەعنایی ژیان و لاوازی مرۆڤ لەبەرامبەر مەرگدا باڵی بەسەر ئاسمانی ڕۆمانەکەدا کێشاوە.
ئەز نازانم بۆ ئەم دواییانە هەرچی ڕۆمانێکی ئێرانی ئەخوێنمەوە تەمی ڕەش ئاسمانەکەی گرتوەو لە مەرگ یا هەڵوەرینی خەونەکان ئەدوێ.وەک لە پەرەگرافی یەکەمدا باوکی گێڕەرەوە، مەرگ کۆتایی بە خەونەکانی ئەهێنیت و ناهێڵێ ئەوەی ئەیەوێ کە ئەنجامی یارییەکەیە بی بینێت و چەند دێڕێک دواتر و لە هەمان پەرەگراف خودی گێڕەرەوەش دوای باسکردنی مەرگی گاڵتەجارانەی باوکی، مەرگی خۆیشی ڕادەگەیەنێ،هایتە ئێژێ(( بێزار بووم لە تۆپ و دواجاریش تۆپێک دای لە ناوەڕاستی خەونەکانم.کاتێک ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی خولی نۆیەمی سەرۆک کۆمارییان ڕاگەیاند……..وەک بڵێیت هەموو شتێک وێران بوو )).
ڕۆمانەکە کە لەسەر سێ هێڵی سەرەکی دەچێت ئەو سێ هێڵە سەرەکیەش لە دەرەوەی واقیع نین چیرۆکەکانی لە واقیعەوە سەرچاوەی گرتوە. یەکێکی دیکەش لە چیرۆکەکانی نێو ڕۆمانەکە کە باسکردنە لە چیرۆکی خۆشەویستیی بابەکی گێڕەرەوە، هەر ئاوێتەکراو گرێدراوی باس و چیرۆکەکانی تری نێو ڕۆمانەکەیەو بە هەمان شێوە ئاکامهكهی هەڵوەرێن و نائومێدییە، دوای ئەوەی لەگەڵ بەنەوشە لەسەر کاری ڕۆژنامەوانی دەگیرێت و دەخرێتە زیندان .
ئەگەر تۆزێ بێینە دەر لەو باسە، پانزە شانزە ساڵێک ئەبێ( زیکزیکەم) نەژنەوتگە ، بۆ من گەڕانەوەیەکی جوان و بیرهێنانەوەیەکی چێژ بەخش بو، بە منداڵی لە نێو دڕکوداڵەکاندا گوێمان ڕائەدێرا تا دەنگی زیکەزیکی ئەو مێشولە ببیستین و لە بۆسەدابوین تا بیگرین و لە نێو دەستمان حەپسی کەین، تا بەتەنێ بۆ ئێمە بخوێنێ، بەس نەمان ئەزانی لە سروشتی خۆی دایماڵی ڕەنگە درەقەتی ئەوە نەیە لە نێو دەستاندا بێ و بمرێ، بۆیە دواجار باڵێ یا کلکێ یا گوێیەکی لێ ئەبووەوەو ئەمرد، ئێمە چێژمان لە گرتنی ئەو چشتە جیاوازە وەرئەگرت ئاخر ئەو بەتاریکی شەودا کە هەناسەی ئەدا ڕوناکییەک بە پاشیەوە دادەگیرسا و ئێمەش بە دووی ئەکەوتین تا خامۆشمان ئەکرد، ئەو وەخت پێیان ئەگوت گۆهەسارە،هەتا زێدەتر بیر لە تایبهتمهندی ئەو مێشولەیە بکەینەوە، چاکتر بۆمان دەردەکەوێ ئەو ڕۆمانە لە چی ئەدوێ و بۆ بەوناوەوەیە.
خوڵاسە ڕۆمانەکە ئەگەر چی کلک و گوێ کراوە و سانسۆرکراوە لێ کەوی نەکراوەو پەیامەکەشی گمنەبووە.ئەمەش دیالۆگێکی تری نێو ڕۆمانەکەیە دوای ئەوەی بابەک ئەچێتە بەرهکانی جەنگ لەگەڵ فەرماندەکەی ئاشنایەتی پەیدا دەکات، کە مامۆستا بوە و دورخراوەتەوە بۆ بەرەکانی جەنگ.
((وتی “تۆ تا ئێستە کەرێتیت کردوە
وتم “نەخێر قوربان
وتی:کەواتە دەیکەی،دەزانی چی
وتم”چی قوربان
وتی :تۆش لەو کەسانەی کەرێتی لەگەڵ ئازادیدا تێکەڵ دەکەی)).
سوپاس بۆ کاک مەریوان هەڵەبجەیی وەرگێڕانێکی جوانی بۆ ڕۆمانەکە کردوە.
————————————————-
پهراوێزهكان:
(1)بنیاتی ڕووداو- ئاری عوسمان خهیات
(2)ڕۆماننووسی سادهو هی بیركهرهوه – ئورهان پامووك
چەمكە بكوژەكانی تاك … ئەرسەلان مەحمود
-1-
لەنێوان چەمك و چەكە بكوژەكاندا، جیاوازییەك ئەگەر هەبێ، لەشێوازی كوشتنەكەدایە، ئەگەر نا لەواقیعدا هەڵگری یەك ئامانجن، ئەویش تێكدانی ژینگەو مرۆڤ كوشتنە. زۆرن ئەو چەك و چەمكە كۆكوژو ڕستكراوانەی ملیۆنەها مرۆڤ لەژێریاندا، بوونەتە قوربانی و قەرەبروت.
“بەرژەوەندی گشتـ”ی، وەك یەكێك لەم چەك و دەستەواژە بكوژانەی مرۆڤ وەك تاك و، میحوەری ئەم باسەی ئەمجارەی ئێمە بەدیاریكراوی، هەرچەندە دوراییە مێژوییەكەی لەئەدەبیاتی سیاسیدا، دەگەڕێتەوە سەردەمی سەرڵهدانی دەوڵەت نەتەوە، بەڵام تا ئێستایش بازاڕو هەژمونگەرایی خۆی، تایبەت لەناو گەلانی خۆرهەڵات و میللەتانی لەمەڕ خۆماندا، نەك هەر لەدەست نەداوە، تا دێ بەڕمێنتر دەبێت.
هەستیار نەبوونی تاك، لەهەمبەر هێزە بكوژە شاراوەییەكەی ئەم چەمكە، ڕاستییەكەی نامۆیی نیە لەبەرگوێكەوتندا، بەڵكە ناهۆشمەندییە لەپژانە واتاگەرییەكەیدا.
بەدڵنیاییەوە، زۆر وتنەوەی ئەم چەمكە لەوتاردانی سیاسیەكان و بانگەوازی دەستەجەمعیگەراییدا، وایكردوە كەسێك نەمابێ دورو نزیك ئاشنای ئەو چەمكە نەبووبێت، بەڵام لەواتا_ناوەرۆكدا، وەها هەستیاری و هۆشمەندییەك نا ڕون و زۆریش سیحراوی و تەمومژاوییە. ئەمە تۆمەتباركردنێك نیە بێمروەتانەو نائاگایانە، فەرموو با بەیەكەوە ئەمە ڕونیبكەینەوە:
ئێستا وا ئەژمار بكەو بهێنە پێش چاوی خۆت، بەیەكەوە گفتووگۆمانە: تۆ وەك تاكێك، ئایا هەرگیز پرسیاری ئەوەت لەخۆتكردوە ئاخۆ خودی “بەرژەوەندی” چیەو لەچیدایە؟ ئایا دەزانی مەبەست لە”گشت”و، “گشتاندنی بەرژەوەندی”، پاڵنەرەكە چیەو بۆچیە؟ باشە هەرگیز دەردەشەی ئەوەتكردوە لەخۆتدا، ئاخۆ ئەوەی دەبێت دەستنیشانی”بەرژەوەندی”و سیاغەی”بەرژەوەندیـ”یەكان بكات، وەك ماف، وەك ئەرك، ئەو شتە، یا ئەو كەسە دەبێت كێبێت؟ یەكە پێكهێنەرە بنەڕەتیەكەی كۆمەڵگەی مرۆیی،” بەمانا مەدەنی و مۆڕاڵەكەی ” كێیە؟ مرۆڤە وەك تاك، یا یەكە دەستە جەمعییەكە؟ یا بەنمونە كاتێك دەگوترێت: سازانی نیشتمانی لەبەرژەوەندی گشتیدایە. بەهای ئەو سازانە لەچیدایە؟ لەسازشكاری یەكە دەستە جەمعییەكاندا بەخاتری ماف و ئازادییەكانی تاك یا لەسەر لەماف و ئازادییەكانی تاك بەخاتری یەكە دەستە جەمعییەكە؟ هەر بەڕاست بێدەنگبوونی تاك لەهەمبەر پرسە چارەنووسسازەكاندا، سازشكردنی لەسەر ماف و ئازادییە فەردییەكان، لەبەرژەوەندی گشتیدایە؟ یا بەپێچەوانەوە، بەرژەوەندییە گشتییەكە لەدەنگ و هاتنە سەر هەست و جوڵانی تاكدایە؟
راستیەكەی، پێگەو رۆڵە بنەڕەتییەكەی تاك لەبەرژەوەندی گشتیدا، ونە. چونكە ئەوەی ئەو بەرژەوەندییە گشتیە سیاغەو دیاریدەكات، لەبنەمادا تاك نیە، لەبوعدە كۆمەڵایەتییەكەدا یەكە دەستەجەمییەكەو، لەڕوانینە سیاسیەكەیشدا حكومەت یا دەوڵەتە. كاتێك دەگوترێت” بەرژەوەندی گشت” واتا تاكەكانی كۆمەڵگە، دەبێ یەك ئاڕاستەو، یەك میكانیزم و، یەك ئامانجیان هەبێت، بەدیهێنەری ئەو ئامانجەیش، تەنهاو تەنها ” یەكە دەستەجەمعیەكە یا دەوڵەت & حكومەت”ـە، بەڵام ئایا وەها بڕیاردانێك بەبێ گەڕانەوە بۆ تاك، دروستە؟ ئەمە بەڕەهاییەوە زەوتكردنی ماف و ئازادی تاك نیە؟ ئایا دەوڵەت و حكومەت لەبنەمادا، یانی مرۆڤ؟ ئایا مافی وەها ڕەها لەخاوەندارێتیكردندا، زەوتكردنی مافەكانی مرۆڤ و ئازادی تاك نییە وەك یەكە پێكهێنەرەكەی كۆمەڵگە لەبنەڕەتدا؟ مەگەر دواجار هەر هیچ نەبێت تەتەڵەی تایتڵەكە، لەهەڵسەنگاندنی بەرژەوەندییەكان و بەهای ئەو بەرژەوەندییە گشتیانەدا، ماف و ئەركی تاك نیە؟
لەفەلسەفەی ئازادیخوازیدا، تەنها تاكەكان مافی ئەوەیان هەیە، بەرژەوەندی و ئامانجەكانیان، دەستنیشانبكەن و، چۆنیەتی دەستەبەركردنیشیان هەڵبژێرن، نەك بەناوی بەرژەوەندی گشتیەوە، دەسەڵات” بەمانا كۆمەڵایەتی و سیاسیەكەی” ئەم چەمكە وەك ئامرازێك بەكار بەرێت تا لەو ڕێگەیەوە ئەو ماف و ئازادییە لەتاك بستێنێت.
مێژوی كورد، تایبەتیش لەم دو دەیەی ڕابردویدا، بەدیاریكراویش لەم بەشە ڕزگاركراوەیدا، تەژییە لەوەها گشتاندن و خەساندنی ماف و ئازادی تاكەكانی، تەنانەت هەر كەسێك دەرچووبێ لەوەها بانگەوازو تەبلیغاتێك، بەدژە كوردو، دژە نەتەوەو، دژە نیشتمان و، خیانەتكارو، بەرژەوەندیگەراو، خۆپەسندو، خۆبەزۆرزان و، سەدەها لەناوو ناتۆرەی تری پڕوو پووچ، ئەژمارو پێناسەو تۆمەتبارو لەقەڵەم دراوە!
ئێمە پارلمانمان هەیە، بەڵام بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە، پەك دەخرێت، حكومەتمان هەیە، بەڵام بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە ئەتك دەكرێت، دامەزراوەی دادوەریمان هەیە، ماچێك بەلادان لەئاداب و بەرژەوەندییە گشتیەكە ئەژمار دەكات، بەڵام بێدەنگبوونی خۆیی و بێدەنگكردنی تاك لەبەرامبەر فەرهوتكردنی سەرخان و ژێرخانی نیشتمانی و بەهەدەردانی سەرمایی مرۆیی، لەبەرژەوەندی گشتیدا دەبینێت!
ئەگەرچی هەڵبژاردنی پاڕلمان، هەڵبژاردنی بەرژەوەندی گشتینیە، لەڕاستیدا ئەوە هەڵبژاردنی دامەزراوەی یاسادانان و چاودێرییە، دامەزراندنی حكومەت، دامەزراندنی دامەزراوەی بڕیادانی بەرژەوەندی گشتینیە، لەبنەمادا ئەوە دامەزراندنی ئامرازی جێبەجێكردنە، مافی ئەوەیان نیە لەبری تاك سیاغەی بەرژەوەندی بكەن و بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە بڕیار بدەن، بەرژەوەندی گشتی ڕای گشتی دەبێ سیاغەی بكاو بیكاتە بژاردەو بەربژێری خۆی.
هەڵگرساندنی جەنگەكان، پشتكردنە میللەتكەت و ڕوكردنە بێگانەكان، زەوتكردنی ئازادییە فەردییەكان، لەكوێی بەرژەوەندیە گشتیەكاندان؟ بەشینەوەی فەلسەفەی مشەخۆری و شڕە خۆری، لەهەڵبژاردن بێبەها تر كردنی دەنگدەر، بەحزبیكردنی كۆمەڵگەی مرۆیی، تاك ڕەهەندگەرایی لەبڕیاردان و دەركردنی ڕاسپاردە هەستیارەكاندا، بەحەوت پشت ناچنەوە سەر ئەو چەمكە ڕستكراوەو فڕیان بەسەر بەرژەوەندییە گشتییەكانەوە نیە، بەرژەوەندی گشت مافێكە مەدەنی و فەردی.
هەموو ئەو هێزو دەسەڵاتە حكومی و هەمەكیانەی بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە بانگەوازو بریار ئەدەن، لەبنەمادا شمولی و دژی بەرژەوەندی گشتین، ئەمە دەبێ بەیاسا ڕێكبخرێت، لەوەیش بەولاوە دەبێ لەچوارچێوەی دەستورو سیستمێكدا ئەوپەڕی دیمۆكراس، نووسرابێ و، پەسەندكرابێ و جێگر كرابێت.
—–
تێبینی: ئەگەر ژیان بوار بدا، زنجیرە وتارێكى ترمان سەبارەت بە” چەمكە بكوژەكان ” بڵاودەكەینەوە.
پەرلەمانتاران لە کوێن؟!… شێرزاد وڵاتدۆست
زۆر و زەوەندنی قەیرانەکان لەم هەرێمە زۆربەی چین و توێژەکانی هێنانەوەتە ناڵە و هاوار ، کە ئەمەش بەرەنجامی حکومڕانیەکی شکستخواردی 25 ساڵەی ڕابردووە ، لەگەڵ ئەوەی دەنگی ناڕازی لە هەموو لەیەکەوە دەبیسترێت و جاروبار چین و توێژێکی کۆمەڵگا ڕۆژانە چەند کاتژمێرێک دێنە سەرشەقام بۆ داواکارکردنی مافە سەرەتایەکانیان ، گەرچی باش دەزانن دەسەڵاتدارانی دوو حزبی دەسەڵاتدار هیچ گوێ بەوەنادەن و ناچنە ژێر باری داوەکانیان ، بەڵکو دەزانن لە کۆشک و تەلارەکانیان پێکەنیان بەم شتانە دێت ، هەربۆیە دوای چەند کاتژمێرێک لە شەقام پێوان و وتنەوەی چەند دروشمێکی سواو کۆتایی بە خۆپیشاندانەکانیان دێنن و هەمدیسان ڕێگای ماڵەوە بە نائومێدی دەگرنەوەبەر.
لێ ئەوەی من لێرەدا دەمەوەێت باسی لێوە بکەم بوونی ئەو 111 ئەندام پەرلەمانتارەیە ، کە بە دەنگی هاوڵاتیان گەیشتوونە ئەم ئاستە لێ زۆرینەیان کڕومات لێی دانیشت و دەستیان بە کڵاوی خۆیانەوە گرتووە تا با نەیبات ، گەرچی ژمارەیەکی زۆر کەمیان نەبێت کە ژمارەیان لە پەنجەکانی دەست تێپەرناکات جاروبار لە سەرشاشەی تیڤیەکان سوکە گلیەک لەو دەسەڵاتە دەکەن کە وای کرد لە ماڵ دابنیشن وببن بە موچە خۆری بنیدوار ،بە موچەیەکی چەند ملیۆنی و خانوی باش و ترومبێلی گرانبەها ڕۆژگاری پڕ لە قەیران بەڕێبکەن! ، جگە لە بوونی ئەو سەدان پارلەمانتارە خانەنیشینکراوەی کە ساڵانە بوجیەکی زەبەلاح بۆ ماندوو بوونی سەرکورسی 4 ساڵای ئەندام پەرلامانتاریان خەرج دەکرێت ، کە لە سایای دەرکردنی کۆمەڵێک یاسا لە بەرژەوەندی گەندەڵکاران و گوێرایەلی تەواویان بۆ دەسەڵات بەم ڕۆژی ئەمڕۆیان گەیاندن و توشمان بە ڕۆژگەلێک کە قەیران و گیروگرفت بەرۆکی هەموومانی گرتووە و دیار نیە ئاخۆ کەی دەستمان لێ هەڵدەگرێت.
ئەگەر ڕۆژانی بەر لە هەڵبژاردن وەبیرخۆمانن بێنینەوە دەبینن ئەو ئەندام پەرلەمانتارە کڕوماتەنەی ئێساتا ، ئەوسا بولبولی سەرتیڤی و سواڵکەری کوچە وکۆلانەکانی شار و لادێکانی ئەم مەملەکەتە بوون بۆ کۆکردنەوەی چەند دەنگێکی زیاتر بە بەڵێنی باقوبریق و درۆینە ، ناونانی ئەو ئەندام پەرمانەنە بە (پارلەمانتاری بندیوار) هاوشێوەی هەزاران موچەخۆری دەستکردی دوو حیزب زۆر شیاو دەبێت ، چونکە هاوشێوەی ئەوموچە خۆرانەی کە دەسەڵات تەنیا بۆ دەنگدان و لایەنگری حزبی کردبوونی بە موچە خۆر بێ هیچ ئەرک و ئەجامدانی خزمەتێک بۆ لە هیچ داەمەزراویەکی حکومی ، ئەمانیش ئێستا بێ بوونی هیچ ئەرک و بوونی هیچ پەرلەمانێک موچەیەکی باش دەچێتە سەر ژمارەبانکی و گیرفانیانەوە.
ئەگەرچی لەم خولەی پەرلەمان هەوڵدەدرا پەرلەمانێکی چالاکتر و کاریگەرتر بێتە ئاراوە ، بەڵام دیارە بوونی پەرلەمانێکی بەوجۆرە لە بەرژەوەندی دەسەڵاتیکی گەندەڵ و شکستخواردوو دا نیە ،هەر لەبەر ئەم ئاقیبەتی پەرلەمان بەڕۆژی ئەمڕۆ گەیشت ،بەڵام ئەوەی جێی تێرامانە بێ هەڵوێستی زۆرینەوی ئەندام پەرلەمانتارانە کە لە دوای ناردنەوە ماڵەوەیان تەنیا لە پێناو بەرژوەندی خۆیان ئامادەنەبوون و نین بۆ بۆ دەربڕنی هیچ گلەیی و گازندەیەک ، هەرنەبا چەند کاتژمێرێک کەوتبانە ناوڕیزی خۆپیشاندەرانی بەش مەینەتی ئەم هەرێمە و لە ژێر لێویانەوە بە کزی وتبایان “نا” ، لەکاتێکدا خۆی وا دەشیا هەر 111 پەرلەمانتار کەوتبانە جۆرێک لە مانگرتنی بەردەوام لە ناو تەلاری پەرلەمان بۆ بەگەڕخستنەوەی ئەم دەزگایە ، ئەگەر ئەمەیان بۆ لابردنی ئەو گلەیی بێدەنگ بوونە و رازی کردنی دەنگدەرەکانیشیان کردبا هەر گونجاو دەبوو ، بەڵام کاتێک پەرلەمانتارگەلێک ئەلقە لە گوێی حزب و چەند بەرپرسێکی گەندەڵبێت ، بێگومان هیچ کات شتێکی وا ڕوو نادات و دەبێ هەر چاوەڕێی سەرکردەکانیان بن کە لە غروری دەسەڵات بێنە خوار و ببینن کە کورسی و مێزی شوێنی یاسا دانان و چاودێری حکومەتی ئەم هەرێمە تۆزی لەسەر نیشتووە.
خۆپیشاندانی ناڕهزایهتی دژی ترهمپ وتریزا مهی لهبهریتانیا … نوری بهشیر:
بهجیا لهناڕهزایهتیهکی زۆر بهدوای ههڵبژاردنی ترهمپی سهرۆکی ئهمریکادا، که به سهرۆکێکی راسیست و دژی ژن و دژی خارجی و سهرمایهدارێکی مشهخۆر و دژی ئینسانی دهناسرێت. بهدوای سهردانهکهی تریزا مهی سهرۆک وهزیرانی بهریتانیا بۆ ئهمریکا، ناڕهزایهتیهکان دژی ترهمپ و مهی زیادی کردوه. وه بهدوای ئهوهی که خهبهری ئهوه بڵاوبۆوه که ترهمپ سهردانی بهریتانیا دهکات ناڕهزایهتی زیادی کردو داوا دهکرێت هاتنی ترهمپ بۆ بهریتانیا قهدهغه بکرێت و بۆ ئهمهش نزیکهی یهک ملیۆن نیو ئیمزا کۆکراوهتهوه کهرێگا نهدرێت ترمپ بێته بهریتانیا.
هاوکات ئهمڕۆ خۆپیشاندانی ناڕهزایهتی لهبهریتانیا دژی هاتنی ترهمپ ههبوو، بهتایبه لهلهندهن که لهکاتژمێر 6ی ئێوارهوه دهستی پێکرد، ههزاران کهس لهناوهندی شارو لهبهردهم ماڵی سهرۆک وهزیران تریزا مهیدا کۆبونهوه، که ئهو شهقامه سهرهکیه لههاتوچۆی پاس و سهیاره وهاتووچۆ بهسترا، کهخۆپیشاندان لهسهری تراڤڵگار سکوێرهوه بهرهو ده داونین ستریت و بهرهو پهرلهمان بهپڕی ئهمبهرو ئهوبهری شهقام و سهر محاجهرهکان بهخۆپیشاندهر و بهرزکردنهوهی لافتهو پلاکارتی دژی ترهمپ و مهی و وتنهوهی شیعارهکانی دژی ترهمپ ئهوه بوو که به دهنگی بهرزو بهئاشکرا ههموو بڵێن پهنابهر بهخێر بێی، ههروهها شیعارێکی که بهدهنگی بهرزو بهئاشکرا نا بۆ ترهمپ و ترهمپی راسیست و زۆر شیعاری تری دژی لهترهمپ و حکومهتهکهی بڕیاریان لهسهر داوه دهوترانهوه.
ئهگهرچی ئهم خۆپیشاندانهش وهک خۆپیشاندانی ژنان له 21 ی کانونی دوهمدا کهلهلهندهن سهد ههزار کهس بهشداری کردو هاوکات له زیاتر له 670 شاری ئهمریکاو دنیادا خۆپیشاندانی چهند ملیۆن کهسی کرا، که به خۆپیشاندانی ژنان ناسرا دژی ترهمپ، لهسهر بانگهوازی حزبهکانی ئۆپۆزسیۆن و ئهمهی بهریتانیاش بهههمانشێوه حزبی لهیبهری ئۆپۆزسیۆنی کۆنسێرڤهتیف لهپشتیهتی وهک لایهنی سهرهکهی، بهڵام هاوکات بزوتنهوهیهکی کۆمهڵایهتی فراوان لهکۆمهڵگاداههیه بهژی ترهمپ و ئهم کارهی دوایی تریزا مهیش بهتایبهتی، که ئۆپۆزسیۆن بههرهبهرداری خۆی لێدهکات.
بهجیا لهوهی پلاکارتی جۆراوجۆری ئینسانی و دیفاع لهپهنابهر بهرزکرابۆوه، بهڵام شیعارهکانی دژی ترمپی راسیست و فاشیست و ههتا لافتهی سور که ساڵی 1917 ی لهسهر نوسرابوو کههێمایه بۆ شۆڕشی ئۆکتۆبهری 1917ی روسیا، کهکۆمهڵگا جارێکی که پێویستی به شۆڕشه بۆ وهڵام بهو ههلومهرجه لهجیهان و دژی ترهمپهکان.
وه قهراره خۆپیشاندانی تر بهردهوام بکرێت و ئیمزاکان ئیدامهی ههیه تا رێگاگرتن لهترهمپ بۆ بهریتانیا و خۆپیشاندانی داهاتوویان داناوه لهبهردهم سهفارهتی ئهمهریکادا بکرێت، وه خهڵکهکه قسهیان لهوه دهکرد که ئهو باسه چۆته ناو پهرلهمانی بهریتانیا و کۆنسێرڤهتیف ههر سوره لهسهر هاتنی ترامپ و دهیانوت ئهگهر رێگایشی بدرێت بێت ئهوه ههر خۆپیشاندان بهردهوام دهبێت راستهوخۆ دژی ترهمپ و یهخهی ئهویش و مهی دهگیرێت.
خۆپیشاندانهکه بهسهدان میدیای جۆراوجۆری بهریتانی و دنیایی لێبوو کهڕوماڵی خۆپیشاندانهکهیان دهکرد.
30-1-2017
دیسان مهرگی تاڵی كۆڵبهران..دیسان قوربانیانی دهستی نیزامی سهرمایه … نهجم محهمهد
بهداخهوه كۆمهڵێ كۆڵبهری ههژارو دهست كورت وزهحمهتكێش لهم وهرزی سهرمایهدا له سنووره بێ ڕهحم ودروستكراوهكانی (سهردهشت ) ی ڕۆژههڵاتی كوردستان بههۆی ههرهسی بهفرهوه گیانیان لهدهست دا…ئهم ئینسانه زهحمهتكێشانه بۆسهیران وسه فاو گهشت و سێڵفی وێنهگرتنی جوانی سروشت لهكاتی بهفرباریندا ڕوویان نهكردبویه ئهوچیاودۆڵه بهڵكو بهدوی بژێوی و گهڕان بهدوی ناندا ڕویان كردبویه ئهوێ…ئهوان بهچلهی سهرما بهگڕهی گهرما..لهجوانی بههارو ماتهمی پایزدا بهردهوام ههمیشه لهوێبوون وهیلاك و ماندووی ڕهنج بوون تاسفرهی ماڵهكانیان خاڵی نهبێ..تاماڵ ومناڵهكانیان بێ بهرگ نهبن..ئهوان لێره ئازارو ناڕهحهتیان دهچێشت تا گوڵی بزه لهسهرلێوی مناڵهكانیان گهشاوهبێ …تاژیانی ووردیلهكانیان حهساوهبێ ئهوان لێره وهك ئاگر دهسوتان .وهك بهفردهتوانهوه تاوهكو ژیان ببهخشنه ئازیزهكانیان
.ئهم كۆڵبهره ئازیزانه قوربانیانی دهستی نیزامی سهرمایهن ئهم نیزامه نائینسانیه ئهم ئینسانه ئازیزانه و ملیۆنهها ئینسانی تری لهسهرگۆی ئهم زهمینه موحتاج بهپاروه نانێك كردووه تاژیانی خۆی وهێزی كاری خۆی لهپێناویدا بفرۆشێت تاوهكو نان بهدهست بهێنێت ئهمه لهكاتێكدایه بهبارتهقای گهورهیی ئهم دونیا نابهرابهره سهروهت وسامان ههیه كهبهشی ههموان بكات و لهههموانیش زیاد بێت بهڵام سهرمایهداران لهپێناو قازانج پهرستی وكهڵهكهكردنی سهرمایهدا ژیانێكی ئینسانیانه و خۆشگوزهرانه بهم ئینسانانه ڕهوا نابینن وئینسان لهژیانێكی سهخت و مهمره مهژیدا ڕادهگرن وموحتاج بهكارو پاروه نانێكی دهكهن وخۆشیان لهژیانێكی شاهانهو خۆشگوزهرانهدا ژیان دهگوزهرێنن..ئهم كۆڵبهرانهش ئینسانن و شایهنی ژیانێكی ئینسانیانه و خۆشگوزهرانهن كهشیاوی ئینسان بێ بۆ گهیشتنی ئینسانهكانیش بهژیانێكی ئینسانیانه و خۆشگوزهرانانه پێویسته خهبات بكهین دژی نهزم ونیزامی سهرمایهداری …پێویسته یهكگرتوو وڕێكخراو بین ..بژی ژیان ..بژی ئینسان …بژی كۆمهڵگای یهكسان ..بمرێ نیزامی سهرمایهداری كهسهرچاوهی ههموو مهینهت و دهردوئازاری..
غەوار … پشکۆ ناکام
– هەلەو، بەڵێ فەرموو…………………………………………
– ڕۆڵە گیان من باوکتم،لە بەهەشتەوە قسەت لەگەڵ ئەکەم……………………..
-بابە گیان ، ببورە دەنگتم نەناسییەوە، لە هەشتاکانەوە، لەو کاتەی شەهید بویت دەنگت نەبوە ،،،،،
– ڕۆڵە چیبکەم، منیش سەر قاڵی ڕۆتینی ڕۆژانەی بەهەشتم، تۆ پێم بڵێ : ئەو جاشانەی منیان شەهید کرد چییان بەسەر هات و هەقی منیان لێکرایەوە!
– ئەی چۆن بابە گیان، یەکێکیان ئامر لیوایە، دوانی تریان زابتی گەورەن، یەکێکی تر تاجیرە و لەسەر پارە سەرخەو ئەشکێنێ،،وابزانم دانەیەکیشیان ڕاوێژ ک…..ئا ..ئەوەیە،،یەکێکی تریان لە بەینی تورکیا و یۆنان خنکا..وابزانم ئەو چوو بۆ جەهەننەم بۆیە تۆ سودفەت نەکردوە…..
– یەعنی چی ! ئەوان دەستیان بە خوێنی من سوور بوو،،،!…………………………
– ئەوە شیعاراتی کۆن بوو،، ئەمڕۆ کوڕ ئەوەیە دەستی زەرد یان سەوز بکات………..
– دەک بەزیا نەبێ، کار وا بڕوات قەت سەربەخۆ نابین ………………………………
– خەمت نەبێ بابە گیان، دەمێکە سەربەخۆین، ڕەنگە ئاگات لێ نەبێت لە ٣١/ی ئابەوە سەربەخۆین،،…….
-سی و یەکی ئاب چیە ڕۆڵە ؟…………………………………………….
– ئەو ساڵە لەسەر هەولێر شەڕ بوو، حیزبێک کارتی سووری وەرگرت و کرایە دەرەوە
… کە ویستی بگەڕێتەوە سەیری کرد فیشەکی لێ بڕاوە، ئیتر لەگەڵ جەیشی”زێڕە”
ڕێککەوت و لەسەر نەزەرییەی برایەتی کورد و عەرەب خۆیان کردەوە بە شارا و تا ئێستا دای کوتاوە…
– کەواتە کوردستانی گەورە فت……………………………………………….
.- ……….نا بابە گیان وامەڵێ، ئێستا لە بەینی دوو پارچەی کوردستانا چاڵی وا گەورە هەڵکەنراوە هەر مەپرسە…لە هەردوو شەڕی عالەمییا ڕوی نەیاوە……
– جا ڕۆڵە چاڵ بۆ چیە ؟………………………………………………….
– بۆ ئەوەی ناحەزانی کورد ئەم دیو و ئەو دیو بە ئاسانی نەکەن …………………….
– ئەمە مەهزەلەیە کوڕم، ئەی مەسەلەی دیموکراسی کە زۆر باس ئەکرێت ..!…….
– بڕگە بە بڕگەی هاتۆتە دی، دیموکراسی ئەوەنە بە هێزە ئەبێت سەرۆکی پارلەمان و
خەڵکی تریش ئیحترامی ڕای ئازادی سەیتەرەکان بگرن و بەرەو ماڵەوە بەگ دابنێن..
– دەک خوا بیبڕێت، پێم بڵێ ئێستا وەزع و گوزەرانی ژیانتان چۆنە، بیستومە شوکر ئێستا نەوت هەیە و هەرێم دەوڵەمەنە..جگە لەوەش باسی گاز یش ئەکرێت…..
– بەڵێ..بەڵێ..هەرێم لە ڕیزی یابان و نەرویجە..حکومەتەکەشمان ئەوەنە ئاقڵە…..
بیری لە ڕۆژی تەنگانەش کردۆتەوە، بۆیە پاشەکەوت ئەکات و چوار مانگ مساویە بە یەک مانگی معاش، جگە لەوەش نەوەک”مالکی” شەڕی هەرێم بکات چەن ملیاردە دۆلارێک لە خاریج شاردراوەتەوە تا لە شەڕی هەرێم و مالیکیا فریامان بکەوێت، نابێ کەسیش ! بزانێ ئەو پارانە لە کوێن، نە بادا زەفەری پێ بدرێت……
– ئێ..ئێ..تێئەگەم ڕۆڵە، یەعنی نەبوونی هەموتانی گرتۆتەوە…………………………
– بەڵێ، ڕێک وایە، سەرۆکی حکومەت بە پاسکیل دەوام ئەکات، وەزیرەکان بە ..
هەروەڵە.. سەرکردایەتی حیزبەکان بە پاس، خواپیاوەکان ئیجازەن لە ماڵەوە……..
سەرۆکایەتی هەرێم بە پارەی ئەوقاف ئەژی! تەنانەت ئەو پارەیەی بە ناوی داعیشەوە وەرئەگیرێت، ئەخرێتە ئەو لاوە نەوەک داعیش حەلقەی دووەمی هەبێت .. ………
– کوڕی خۆم وادیارە ماڵی کورد تێکچوە…………………………………..
– واللە بابە گیان ماڵی کورد دەرگا و پەنجەرەیشی پێوە نەماوە،،……………………..
– بۆ وا کوڕی خۆم ؟ …..
– لەبەر خاتری کورسی و نەفەرێک..
– کام کورسی و کام نەفەر ؟
– بابە گیان، ئەو سوئالە تەرک بکە، دەستیان ناگاتە تۆ دەستیان ئەگاتە من،،تۆ پێم بڵێ ، بەهەشت خۆشە ..؟ .
– خراپ نیە ،، بەس خەمی ئێوەمە..
– خەمی ئێمەت نەبێت، وەعدیان یاوە ئێرە بکەن بە “دوبەی”..
– کوڕم دوبەی وا نایەتە دی..
– یەعنی بابە ئێوە لەو دوورەوە ئەزانن یان ئەمانەی هەرێم.!.
– ڕۆڵە گیان ئەبێ بڕۆم مەوعیدێکی زەروریم هەیە.. دواتر بە تەفسیڵ قسە ئەکەین
– زۆر باشە بەس هەوڵ بە زۆر بەزەقی قسە مەکە و بە “جفرە” بێت، باشترە………
– بۆ کوڕی خۆم ؟
– نەوەک ئاس….ئاسی..ئا..خراپ لێکی باتەوە..
– زۆر باشە کوڕی خۆم با لەسەر من تووشی گێچەڵ نەبیت.. جارێ خوا حافیز..
– خوا حافیز بابە گیان، سڵاو بگەیەنە بە ئەهلی بەهەشت..
– تۆش بە بەهەشتەکەی لای خۆتان..
====================================================
سەرچاوەی ئەم تەنزە ، سکێچێکی هونەرمەندی بەناوبانگی سوری”غەوار/ درید