ڕیفراندۆم و پرسی ڕیفراندۆم باسێکی گەرمە بەتایبەت لە ئاستی دەسەڵاتی سیاسی ومیدیاو تاڕادەیەکیش کۆمەڵگا ڕاکێشراوەتە ناو ئەو باسەوە لە باشوری کوردستان، بۆیە دەنگەکان بە باشی زانی سەبارەت بەو پرسەو زەمینەکانی، سیمنارێک بۆ بەڕێز کاوە جەباری ساز بکات لە شاری تۆرۆنتۆ لەژێر سەردێڕی :
ئەزموونی حکومڕانی و هەڵوێستەیەک لەسەر پرسی ڕیفراندۆم لە کوردستانی باشوور
لەو وتارەدا هەروەستەیەکی کورت لەسەر هەندێ لەو خاڵە گرنگانە دەکەین کە لە دوایین سەردانی سەرۆکی پارتی و نوێنەری هەندێ لایەن بۆ برۆکسل لەسەر پرسی ریفەراندەم هاتنەوە بەرگوتن.
سەبارەت بە رەخنەی یەکێتی ئەوروپا، پێشتر نوێنەری یەکێتی ئەوروپا پێیان گوت: ریفەراندەم ئەوها یەکلایەنە خراپە و پێویستە لەگەڵ بەغدا کێشەکان چارەسەر بکەن و بە پێی دەستور ڕێککەون. مەسعود بارزانی ئەو ئامۆژگاریەی ئەوانی پێ باش نەبوو و گوتبووی “دژی خواستەکانی خەڵکی کوردستان مەوەستنەوە”. ئەو لە مەبەستیان نەگەیشتووە، وەڵامەکەی چەوتە، چونکە ئەوان نەیانگوتووە دژی سەربەخۆیی کوردستانن. جگەلەوەی ئەو ریفەراندەمە لەبەر خواستی خەڵک سەری هەڵنەداوە، هەروەکو ئەوان هەرگیز گوێیان بە خەڵک و خواستەکانی نەداوە، ئەگەر گوێیان لە خواستی خەڵک بگرتایە لە ٢٠٠٣ دا پرسیان بە خەڵک دەکرد و نەدەچوونەوە بەغدا.
لە ١٢ ی مانگدا ئەو سەرۆکایەتی شاندێکی شەق و شڕی کرد و چووە برۆکسل، لەنێو گوتنەکانیدا مەسعود بارزانی دەڵێ: “ئەگەر پشتگیریشمان ناکەن ئەوا لانی کەم بێلایەن بن!” . گوتنەکەی چەوت و هەڵەیە، چونکە یەکەم ئەو هەڵەی یەکەم دووبارە دەکاتەوە و سووڕە لەسەری. ئەوەش بۆ ئەوروپیەکان ژیری وێنە ناکات، بەڵکو سەیردەکەن ئەو پیاوە لە ئامۆژگاریەکەی ئەوان ناگات و پێداگری لەسەر گوتن و هەنگاوی چەوتی خۆی دەکات. ئەوان سەیردەکەن کەسێک کە نادیموکراسیانە درێژەی بە دەسەڵاتی خۆی داوە و خۆی سەپاندووە، مەترسیەکانی سەر کوردستان و خەلکەکەی بەهەند هەڵناگرێ. بەنیگەرانیەوە زەنگی مەترسی داهاتوویەکی کارەساتئامێزی نەخوازراو لە پێشبینی ئەواندا لێدەدات.
دەسەڵاتدارە گرنگەکان لەوانە ئەمەریکا ناتەبایی خۆی پێشتر لەسەر ریفەراندەم لەسەر سەربەخۆیی راگەیاند. مەسعود بارزانی گوتی ‘ئێمە لە بڕیارەکەمان هەرگیز پاشگەز نابینەوە”. دووبارە لە برۆکسل هەمان شتی دووبارە کردەوە. ئەمەریکا لەلایەن خۆیەوە دووبارە هۆشداری دەدات، کە ئێراق پێوستی بە ئارامبوونەوە و سەقامگیری هەیە، ئەو هەنگاوە دەبێتەهۆی تێکچوونی ئارامی لە ئێراق و دەوروبەری. ئەو پێداگریە چەوت و هەڵەیە، چونکە ئەگەر ئەمەریکا پشتگیری پرۆسەکە نەکات یا دژی بوەستێت، کوردستان ناتوانێ سەربەخۆ بێت. سەبارەت بە ئێراق، ئەمەریکا دەسەڵاتی یەکلاکەرەوەیە. رێکراگری و ئاسایشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ئەمەریکا و رۆژئاوا پرسی لەپێشن، ئەگەر ببینن باری ئێستا بە هۆی راگەیاندنی سەربەخۆیی خراپتر دەبێت، نەک هەر لایەنگری نابن، بەڵکو ڕێگەشی پێدەگرن.
هەموو گوتنەکان لەسەر ناتەبایی و ناکۆکی لەگەڵ گۆڕان، ئاماژە بە شەقبوونێکی کوشندە لە کۆمەلگەی کوردیدا دەکەن، ئەوەش تەنها بە خراپ بۆ ئەو کە خۆی وەکو سەرۆکی کورد سەپاندووە دەگەڕێتەوە. ئەو گوتنانە هەڵە و هەنگاوە نادیموکراسیەکانی ئەو بیر ئەوروپیەکان دەهێننەوە، ئەوەش دووبارە لەدەستدانی متمانەی ئەوروپیەکانە بەو. لای ئەوروپیەکان دەسەڵاتی رەوا ئەو دەسەلاتەیە، کە پشتگیری خەلکی هەبێت، پەرلەمانی هەبێت، حکومەت و ئۆپۆزیسیۆن هەبێت، سوپای نیشتیمانی هەبێت، مافی مرۆڤ ڕێزی لێبگیرێت و ئازادی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگەدا هەبن، هەڵبژاردن بێ دواکەوتن هەبێت و ئاڵووێری دەسەڵات هەبیت. ئەوانە هەموویان لە ئێستادا بزرن. بنەماگرنگەکانی دەسەلاتێکی رەوا نین، یا لاواز و شەق و شڕن، بەمجۆرە بنەما گرنگەکانی ستات ئامادە نین.
گوتنی ئەوەی کە “گۆڕان شەڕی دژی داعش نەکردووە” فاولێکی کوشندەیە و گۆڵ لە خۆکردنە! ئەو خۆی بە ئەوروپیەکان دەڵێ، ئیمە سوپای نیشتیمانیمان نییە! هێزەکانی ئێمە هێزی میلیتس و حزبین و هەر حزبە لەسەریەتی هێزەکانی خۆی بنێرێ و شەڕبکات. ئەوەی ئەو شانازی پێوە دەکات، لای ئەوروپیەکان رەتکراوەیە! چونکە لەئەگەری دەسەڵاتی رەوادا حزبی چەکدار قەدەغەیە. لەئەگەری بوونی سوپای نیشتیمانیدا وابەستەیی حزبی بەلاوەدەندرێت و هێزی سەربازی وابەستەی حزب نابێت. بەرگری نیشتیمانی پێویستی بە بوونی سوپای بەهێزی نیشتیمانی هەیە، ئەو خۆی پێی گوتن نیمانە.
مەسعود بارزانی دەڵێ، بەدرێژایی مێژووی ئێراق کورد چەوسێندراوەتەوە، کۆمەڵکوژکراوە، تاوانی ژینۆسایدی ئەنفال و هەلەبجە و بارزانیەکان و فەیلیەکان ئاماژەیان بۆ دەکرێت. هەموو کوردێکی ئازادیخواز ئەو راستیانە دەزانن، دەسەڵاتدارانی جیهانیش ئەوە دەزانن، ئەگەر ئەنگۆ ئەوەتان دەزانی بۆچی لە ٢٠٠٣ دا چوونەوە ژێر سەرداری ئێراق، لە کاتێکدا بزوتنەوەیەکی خەڵکی سەرتاسەری داوای لێکردن ریفەراندەم لەسەر چارەنوس بکەن و مەچوونەوە بەغدا!؟ ئەگەر چوونەوە بەغدا، بۆ مافی چارەنوستان نەکردە بەندێک لە دەستوری ئێراقیدا!؟ ئەو خۆی دەستوری ئێراقی بێ ئەو مافە مۆرکرد. بێ گوێگرتن لە ڕەخنەگران لێکدانەوەیەکی چەوتی هەڵبژارد و بەدوای کەوت، کە لەو خاڵەی خوارەوەدا هاتووە.
ئەو دیسان ئاماژە بە دەستوری ئێراقی دەکات و دەڵێ لە دەستوردا نوسراوە “ئەگەر لایەنەکان ملکەچی دەستور نەبن و بڕیارەکانی دەستور رانەگیرێت، ناتواندرێ وڵات بە یەکگرتوویی بمێنیتەوە”. لێرەدا دووخاڵ گرنگە ئاماژەیان بۆ بکرێت: یەکەم: ئەو کە دەستورەکەی مۆرکرد ئاماژەی بەو رستەیەی دەستورکرد و ەکو مافی چارەنوس لێکیدایەوە و گوتی بە روونی مافی چارەنوس لەدەستوردا نوسراوە. ئێستاش ئاماژە بەو ڕستەیە دەکاتەوە و هەمان لێکدانەوەی هەڵە دووبارە دەکاتەوە. ئەو خاڵە واتای مافی چارەنوس ناگەیەنێت، جگە لە خۆی و لایەنگرانی کەسیتر ئەو ڕستەیە والێکناداتەوە. کاردانەوەکانی ئێراق لەمبارەیەوە ئەو تێگەیشتنە رەتدەکەنەوە. ئەگەر مافی چارەنوس لە دەستوردا هەبوایە، دەنوسرا کەوا کوردستان مافی چارەی خۆنووسینی هەیە و دەکرا ئاماژە بە کاتی ئەنجامدانەکەش بکرێت. ئەوە لەدەستوردا نییە. من کاتی خۆی لەکاتی دانوستانەکاندا پێش و دوای پەسندکردنی دەستور لەسەر ئەو خاڵەم نووسی. دووەم: دەڵێ “ئەگەر لایەنەکان ملکەچی دەستور نەبن”! لە ئێراقدا لایەنە سەرەکیەکان بەپێی بەرژەوەندیەکانیان هەلسوکەوت دەکەن. کەس دەستور ناخوێنیتەوە، ئەگەر پێویستکات ئاماژەی بۆ دەکەن. راستە لایەنەکان ملکەچی دەستور نین، بەڵام ئەو خۆی یەکێ لەو لایەنە گرنگانە بووە کە پێشێلی ئەو دەستورەی لە هەمووان زیاتر کردووە کە خۆی مۆری کردووە. لە فیدرالیدا حکومەتە ناوچەیی یا هەرێمیەکان لەهەموو ئەو پرسانەی پەیوەیدنیان بە سەرەوری ستاتەوە هەیە ناسەربەخۆن، بەڵکو دەسەڵاتی ناوەندە خاوەنی دوا وتەیە. بۆنمونە سەبارەت بە کۆنتراکتە سەربەخۆکانی نەوت، پەیوەندیەکانی بە وڵاتانی دەرەوە بێپرسی بەغدا، هێنای سوپای تورکیا بێ پرسی بەغدا هتد. هەمووی پێشێلکارین لە دەسەڵاتی ناوەند، کە ئەو خۆی پێشتر رەزامەندی ملکەچی خۆی بۆ دەربڕیووە. هەبوونی مافی چارەنوس لە دەستور زۆر گرنگ و یەکلاکەرەوە بوو، بەڵام کە ئەوە نەچەسپێندرا، ئەو چەکە دراوەتە دەست ئێراق دژایەتی هەر جوڵانەوەیەک بکات کە ئاراستەکەی جیابوونەوەیە.
لە کۆتاییدا پێویستە بگوترێت، کە لە ئەگەری بوونی دەسەلاتی بەهێز و رەوادا، دەسەڵاتێک کە خاوەنی بنەما بنچینەیەکانی ستات بێت و خاوەنی سوپایەکی بەهێزی نیشتیمانی بێت، دەسەڵاتێک کە خاوەنی بڕیار بێت و سەرەوەری خۆی پاراستبێت، دەکرێ ئەو بەهێزیە پاڵنەری سەرەکی هەنگاوی سەربەخۆیی بێت، لەکاتێکدا کە مەترسی دەرکیش هەن. بەڵام باشوری کوردستان ئەوەشی نییە، مەترسیە دەرەکیەکانی زۆر بە کراوەیی هەن، نەک هەر ئەوە هێزەکانی سوپای تورکیا لە باشوری کوردستاندا بوونیان هەیە، سوپای ئێران بەپێی ئارەزووی رامیاری و سەربازی خۆی دێت و دەڕوا. دەزگای هەواڵگریەکانی تورکیا و ئێران خزاونەتە ناو جەرگەی کۆمەڵگەی باشوری کوردستان. ئەوجا ئەوەی خۆیان هێناویانە یا بەسەریاندا سەپێندراوە، یانیش لە ژێر ناوی دیکەدا و بەنهێنی کارەکانیان ئەنجام دەدەن. هەموو بینیومانە لەسەر کێشەی نێوانیان چوونەتە تاران و ئەنقەرە، داوای پشتگیری و یارمەتیان لەوان کردووە.
14-7-2017
كاتێك ئهو مرد، وتیان بورجی كاریزمایهك ڕووخا، بۆیه ئاسمانیش گریا. من له ١٤ ی تهموزی ٢٠٠٠ دا كزه له جهرگی دایك و باوك و خوشك و برام و كهسوكاری دڵسۆزم و خۆم و هی هاوڕێیانێكیش كه لهگهڵ شێخ عهبدولدا لهناو جهرگهی شاری سلێمانی گولـلهباران كران هات و له ڕووی ههستهوه تاڵی زۆرمان چهشت. بهڵام لهگهڵ ئهوهشدا، ئهوانهمان كه سیاسهت ئهكهین، هاوسهنگی سیاسیمان له دهستنهدا و درێژهمان به كار و خهباتی خۆمان دا. كهسێك كه به مهرگی نهوشیروان مستهفا دڵتهنگ و غهمباره، له ڕووی ههستهوه مافی خۆیهتی بهڵام با لهپاڵ ئهو ”كۆست”هدا كه لێی كهوتووه بڕێك تهحهمولی ههبێ بۆ بیستنی قسه و ڕهخنهی سیاسی لهسهر ئهو كاراكتهره سیاسیه و بزووتنهوهیهك كه پاڵی پێوهداوه. با چ ئێمه و چ ئهوان لێرهدا ههست بخهینه لاوه و به لۆجیكی سیاسی مامهڵه لهگهڵ ئهم مهسهله سیاسیهدا بكهین، جا چ به قبوڵكردن یان ڕهتكردنهوهی ئهم ڕهخنهیه بێ.
كارهساتی ١٤ ی تهموزی ٢٠٠٠ كه ههموو خهڵكی كوردستان (بهتایبهت ئهو نهوهیه) ئهیزانن و ڕهنگه ههندێكیش گهواهی بهشێك له ڕووداوهكه بدهن، ڕوون و ئاشكرایه كه به سهرپهرشتی و بهرپرسیارێتی نهوشیروان مستهفا و بڕیاری سهركردایهتی یهكێتی بهڕێوهچوو. ئهوانهشی خهڵكی شاری سلێمانی نین و نهیانبینی یان نایزانن یان تهمهنیان ئهو كات ڕێی پێ نهدان و ئهم مێژووهیان لێ شاردراوهتهوه، لانی كهم با ئهمه بزانن:
دوای ههڵبژاردنی شارهوانیهكانی سلێمانی و دهوروبهری له ساڵی ٢٠٠٠ دا كه حزبی كۆمۆنیستی كرێكاریی بهشداری تیا كرد و كاندیدی بهرچاومان ههبوو وه ئهمهش دهنگدانهوهی باشی لهناو جهماوهردا ههبوو، حزب له ئهنجامهكانی ههڵبژاردن ناڕازی بوو وه به بهیانێكی سیاسی ناوهڕۆكی نائازادانهی ههڵبژاردنهكان و ئهو ههموو ساختهكاریهی تیای ڕوویدا خستهڕوو و ڕاپۆرتی كۆتایی لهگهڵ حزبهكاندا واژۆ نهكرد و دانی پێدانهنا. ئهم سیاسهته و هاوكاتیش سیاسهتی ڕادیكاڵانه و پێشڕهوانهی سهبارهت به ژیان و دۆخی خهڵكی كرێكار و زهحمهتكێش و سهربهخۆیی كوردستان و یاسای یهكسانی ژن و پیاو بوونه مایهی ڕقههستانی یهكێتی نیشتمانی كوردستان، كه ئهو كات نهوشیروان جێگری سكرتێری بوو. له مانگی ٣ ی ههمان ساڵدا به ئیمزای نهزهری عهلی ئهكبهر، كه ڕاوێژكاری یاسایی ئهنجومهنی پارێزگای سلێمانی بوو، ڕسوانامهیهكیان ”دهعوانامهی یاسایی” له دژی حزب دهركرد كه خاڵه سهرهكیهكانی سهبارهت بهوه بوو كه ئهم حزبه داوای سهربهخۆیی كوردستان ئهكات و ئهمهش لهگهل یهكپارچهیی خاكی عێراقدا نایهتهوه و ئهم حزبه داوای یهكسانی ژن و پیاو ئهكات ئهمهش لادانه له شهرع و دهستوری عێراق. وه سێ كادری لێ زیندانی كردین.
بهڵام ئهم دهعوانامهیه زۆر له ڕسوا ڕسواتر بوو لهوهی لایهنگری بۆ پهیدا ببێ و له ڕووی سیاسی و كۆمهڵایهتیهوه یهكێتی تووشی شكستێكی گهوره بوو. تاكو وهكو مارێكی سڕ خۆی ههڵگرت بۆ جێبهجێكردنی پیلانی سێقۆڵی بهعس_كۆماری ئیسلامی ئێران_یهكێتی. پلانێك كه شهخسی نهوشیروان سهرپهرشتی كرد، به پشتیوانی سهركردایهتی یهكێتی، و له ههفتهی یهكهمی مانگی تهموزی ٢٠٠٠ دا بارهگاكانی حزبی گهمارۆدا و ئاو كارهبا و هێڵی تهلهفونی لێ بڕی، چهندین ههڵسوڕاو و خێزان و كهسوكاری ئهندام و كادرانی حزب كه بۆ بهسهركردنهوه ئههاتن بۆ بارهگاكانی دهستگیری كردن و تهقهی له خۆپیشاندان ئهندامان و لایهنگران كرد و…هتد. له كاتێكدا كه وهفدی باڵای حزبمان لهگهڵ شهخسی خۆی دانیشتبوون، هاوڕێیانمان كه له بازاڕهوه خواردنیان كڕیبوو و ئهیانهێنایهوه بۆ بارهگاكان لهبهردهم ئهمنه سوورهكهی عهقاری كهوتنه كهمینیانهوه و چواریان لێ كوشتن و هاوكاتیش به قهناس یهكێك له پاسهوانهكانی كۆمیته ڕابهرییان كوشت. ههر لهو كاتهدا حهریقیان هێنابوو به پهله جادهوبانی به خوێنی هاوڕێیان سووربوویان شتهوه و تهرمهكانیان برده پزیشكی دادوهری، بهڵام نهیانهێشتبوو یهك لاپهڕهیان لهسهر بنووسرێ و تهرمهكانیشیان نهدایهوه به كهسوكاریان. هێشتاش كهوتنه ههڕهشه له خێزانهكان و هاوڕێیان كه گهر خۆپیشاندان ساز بكهن له خوێنی ههڵئهكێشن و كارهساتی زیاتر ئهخوڵقێنن. له كاتی پرسهكانیشدا دهوری ماڵهكانیان به هێزی چهكدار تهنی بوو و تهنانهت كهوتنه تهعقیبی كهسانێك كه ئهوان پێیان وابوو سهرهلهقه ئهكهن…. تا ئێره با بهس بێ و بهڵگهنامهكان ههمووی لهسهر وێبلاگی حزب دهست ئهكهوێت (http://www.hkkurdistan.org ). ئهوان بهم ڕهفتاره ویستیان بهر به هاتنهمهیدان و گهورهبوون و بههێزبوونی كۆمۆنیزم بگرن كه لهسهر وهتهری ههژاری و برسێتی و بێمافیهكانی خهڵك ئاوازی شۆڕش و دهسهڵاتگرتنی كرێكارانی و خهڵكی بێبهش ئهژهنی.
ئهمه مێژوویهكی زۆر دوور نییه و تاوانكاری ١٤ ی تهموز كه ڕاستهوخۆ نهوشیروان دهستی تیا ههبوو، یهكێتیش دواتر كه لێیان بوو به ”ئۆپۆزسیۆن” لێی كهوتنه تهقه و له تهلهفزیۆنهكهیانهوه به ”تیرۆریست ناویان برد” (https://www.youtube.com/watch?v=dObWcMCzHpk&feature=share ). جا با جارێ دووڕوویی سیاسی یهكێتیش لهولاوه بوهستێ كه ئێستا ئهم ”پیاوه تیرۆریسته” بهو ”پیاوهی دوای مردنی له دایك بوو” ناوئهبات. (http://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=42861&cor=Kurdistan )
به جیالهوهی كه تا كاتێكیش له ژیاندا بوو ئێمه ڕهخنهی سیاسی خۆمان لهو زاته نهشاردۆتهوه، بهڵام مهرگیشی وامان لێ ناكات دهستمان بلهرزێ قسهی سیاسی و ڕهخنهی سیاسی لهو كهسه كه سهربه بزووتنهوهی ناسیۆنالیزمی كورده بخهینه بهردهم جهماوهر، چ بهوانهوه كه لایهنگری ڕهسمی و ناڕهسمی ئهو بوون و ههن و چ خهڵكێكیش كه له خۆشخهیاڵی یان بێبهدیلیهوه جادوی ئهم كاریزمایهیان لێكراوه. جا دووباره تهحهمولتان ههبێ و با چهند لاپهڕهیهكی كهمی مێژووی دوور و نزیك ههڵبدهینهوه.
ئاوڕێكی كورت له مێژوو
له كهس شاراوه نییه كاتێك ئهو حزبانه له شاخ بوون جێگاوڕێگای پێشمهرگهیهكی ساده و سهر به خێزانی ههژار و كرێكار و زهحمهتكێش جیاواز بوو له هی سهركردهكانیان. ئهمانهی دوایی له شوێنی گهرم و بهرگی پۆشته و ئیمكانیهتی باشدا نوقم بووبوون. ههرچی پێشمهرگه سادهكانیشه پێستیان به سهرماوسۆڵهی زستان و قرچهی گهرما سووتاو و وشكهڵاتوو بووبوو. ئهمه مهسهلهیهكی بینراو و ههستپێكراو بوو بهڵام لهبهر بوونی دوژمنی دڕندهی بهعس سهرنج لهسهر ئهم قڵشته دورخرابۆوه و ونكرابوو. هاوڕێیهك كه كاتی خۆی سهر به كۆمهڵه بووه و چهند گهنجێك بوون ڕادیكاڵتر و ڕوانگهی چهپیان ههبووه و نهیار بوون بۆ سیاسهتی باوی كۆمهڵه، گێڕایهوه كه بانگ كراون بۆ لای نهوشیروان دیاره به مهبهستی لێپرسینهوه لهو بۆچوونه جیاوازهیان. كه چوونهته ژوورهوه بینیویانه له خانوی گهرم وگوڕدایه و بێبهشیش نییه له ویسكی خواردنهوه و جگهرهی ڕۆسمان كێشان. بهڵێ ئهو ئاوها له مهیدانی سیاسهتدا بووه و هێشتاش محاسهبهی ئهمانی كردووه كه بۆچی نهیاری لهگهڵ كۆمهڵهدا ئهكهن. ئهو ههرچهنده جلی كهتافی و پاتهی له پێدابووبێ، لهو ڕاستیه كهم ناكاتهوه كه بهشوێن بهرژهوهندی چینێكی ترهوه بووه و وهك خۆشی دواتر دانی پێدانا ههرگیز ماركسی نهبووه. خۆههڵواسینی ئهو به ماركس یان چهپگهراییهوه لهوێوه سهرچاوهی گرتووه كه ئهودهم بزووتنهوهی چهپی بۆرژوازی وهك مۆدیلێك باو بووه ئهو ئاڵایه له ئامانجه شاراوهكانیهوه بپێچێ. لهلایهكی تریشهوه بۆ سهركردهیهكی پۆپۆلیستی وهك نهوشیروان ئهوه سهیر نییه به سهروچاوی خۆڵاوی و پاتهلاسیكهوه خۆی نیشان بدات تاكو مهرامی تر بهرێته پێشهوه. بڕوانامهی ئهندازیاری مفاوهزات ههر لهگهڵ ئهو بهعسهدا كه دوژمنی پێشمهرگه ههژارهكان بوو بهشێكی بهم كهسه ئهبڕێت. مهگهر بزووتنهوهی گۆڕانیشی بۆ ههمان مهبهست نهبرده نێو كۆڵانه تهسكهكانی ههژارانهوه تا بییكات به دیوهخانی دهسهڵاتی بۆرژوازی كورددا؟ دواتر دێمهوه سهر بزووتنهوهی گۆڕان. تا ئێره به كورتی كه چۆن له كۆمهڵگای كوردستاندا دهركهوتنی چینهكان لهوكاتهدا له شارهكاندا مهیلی چهپ و چهپگهرایی بههێزكردبوو، بۆرژوازی كورد ئهیویست تای تهرازووهكه بهلای خۆیدا سهنگین بكات و چهپیش ههوڵی ڕادیكاڵكردنهوهی ئهدا. بۆ بۆرژوازی بوونی ’’سهركردهی خاكی‘‘ پێویستیهك بوو تا بتوانێ ئهو كاره بكات. دهركهوتنی بڵاوبوونهوهی موڵك و ماڵهكانی لهم دواییانهدا و گواستنهوهی پشكهكانی بۆ بنهماڵهكهی پوچی ئهو دیعای خاكی بوونه به ڕۆشنی دهرئهخات.
كهمێك لهوهش واوهتر بڕۆین ئهتوانین بپرسین چۆنه ئێستا كهس نه لهناو یهكێتی و نه له شوێنێكی تر باسی تهوروهشاندنهكهی جهبار فهرمان و پلانهكهی نهوشیروان لهو كاتهدا ناكات له دژی وریا؟! ههر ئهو كاته و له شاخ نهوشیروان چی به مهلا بهختیار نهكرد؟ ئاشكراترین و دیارترین مهسهله كه خوڵقاندنی كارهساتهكانی قڕناقا و پشتئاشانه و تا ئێستا چهندین بهڵگه و بابهت لهسهریان بڵاوبۆتهوه كه بهسهركردایهتی نهوشیروان ئهنجامدراوه. زۆر بهكورتی و لهزۆر شوێن تۆماركراوه: كاتێك كه چهند ڕۆژێكی كهم تێپهڕیبوو بهسهر ڕێكهوتنی یهكێتی و حزبی شیوعیدا له ساڵی ١٩٨٣ دا، و له یهكی ئایاردا هێزێكی پۆشتهوپهرداخی یهكێتی كه وهك شایهتحاڵهكان ئهیگێڕنهوه لهبهرئهوهی یهكێتی ڕێكهوتنی كردبوو لهگهڵ بهعسدا، داویانه بهسهر ئهو ناوچانهی كه بارهگاكانی حزبی شیوعی لێ بووه له پشتئاشان و ئهو كارهساته خوڵقاوه كه نزیك به ٧٠٠ پێشمهرگهی شیوعی كوژراون (http://rhewal.com/sorani/?p=35205.(
كهمێك لهوهش واوهتر بڕۆین ئهتوانین بپرسین چۆنه ئێستا كهس نه لهناو یهكێتی و نه له شوێنێكی تر باسی تهوروهشاندنهكهی جهبار فهرمان و پلانهكهی نهوشیروان لهو كاتهدا ناكات له دژی وریا؟! ههر ئهو كاته و له شاخ نهوشیروان چی به مهلا بهختیار نهكرد؟ ئاشكراترین و دیارترین مهسهله كه خوڵقاندنی كارهساتهكانی قڕناقا و پشتئاشانه و تا ئێستا چهندین بهڵگه و بابهت لهسهریان بڵاوبۆتهوه كه بهسهركردایهتی نهوشیروان ئهنجامدراوه. زۆر بهكورتی و لهزۆر شوێن تۆماركراوه: كاتێك كه چهند ڕۆژێكی كهم تێپهڕیبوو بهسهر ڕێكهوتنی یهكێتی و حزبی شیوعیدا له ساڵی ١٩٨٣ دا، و له یهكی ئایاردا هێزێكی پۆشتهوپهرداخی یهكێتی كه وهك شایهتحاڵهكان ئهیگێڕنهوه لهبهرئهوهی یهكێتی ڕێكهوتنی كردبوو لهگهڵ بهعسدا، داویانه بهسهر ئهو ناوچانهی كه بارهگاكانی حزبی شیوعی لێ بووه له پشتئاشان و ئهو كارهساته خوڵقاوه كه نزیك به ٧٠٠ پێشمهرگهی شیوعی كوژراون (http://rhewal.com/sorani/?p=35205(
هیچ كاتێك به بهڵگهوه ئهم كارهساته ڕهتنهكراوهتهوه و هیچ دادگایهكیش نه تاوانهكان و نه بێتاوانیهكانی نهسهلماندووه. بهڵام ئهوهتا ئهوانهی كه ئهو كات پێشمهرگه یاخود بهرپرسی سهربازی بوون بهمجۆره ئهیگێڕنهوه. بهڵام وێنهكانی سورداشی سهرانی كوردایهتی، به تاڵهبانی و نهوشیروانیشهوه لهپاڵ عیزهت دوری و عهلی كیمیاییدا زۆرتر سهنگهكه بهلای ڕێككهوتن و تاوانباریدا قورس ئهكهن.
ئیتر ئایا پێویست ئهكات زیاتریش لهمه به مێژوودا ڕۆبچینه خوارهوه و ئهو تۆمهتانهی كه تاڵهبانی به ئاشكرا و له كۆنگرهی یهكێتیدا دایه پاڵ ’’كاكه نهوه‘‘ كه هۆكارێك بووه و دهستی بووه لهوهی كهمپینی ئهنفاله بهدناوهكان له كوردستاندا لهلایهن بهعسهوه بكرێ بهوهی كه پێشلهشكری بۆ سوپای كۆماری ئیسلامی ئێران كردووه بۆ سهر چاڵه نهوتهكانی كهركوك بهێنینهوه سهر مێزی باس؟ خۆش ئهوهیه پاشخانی سیاسی ئهم سهركردانهی بۆرژوازی كورد یهك له یهك پڕ تۆمهت و تاوانتره و ههر خۆشیان لاپهڕهكانی یهكتری ههڵئهدهنهوه. بهڵام جهخار كه، ماركس وتهنی، چونكه دادگاكان ئامڕازێكن بۆ پاساوهێنانهوه و یاساداڕشتن بۆ پیسی سیستم و یاساكانی خۆیان، بهردێكی گهوره ئهخرێته سهر ئهو مهلهفه ههزار لاپهڕهییانه. كاتێكیش مهرگ ئهیانباتهوه لهگهڵ خۆیان تهواوی ئهو مهلهفه ئهبهنه ژێرگڵ.
به وتنی كورتهیهك و ڕاستیهكهی لهم فرسهتهدا تهنها دڵۆپێك له دهریای ڕاستیهكان، ئهبێ ههموو كهسێك وادار بكات بیر لهوه بكاتهوه ئهم كاریزمایه و ئهم سهركردهیه بۆ كێ بووه و بۆ كێیه؟ گهر ئامانج لهم كارنامه و ئاكته سهربازی و سیاسیانه بۆ بهدهستهێنانی دهسهڵاتی داراكان، خاوهن كۆشك و سهرمایه گهورهكان نهبووبێ بۆ چی تر بووه؟ با بڕێك زیاتر وردبینهوه.
ئێستا گهر شاخ و پێچ و پهناكانی كه ئهو كات نه ئینتهرنێت و نه تۆڕه كۆمهڵایهتیهكان بوونی ههبووه، له دوو توێی خۆیدا لاپهڕهكانی ئهم مێژووهی بۆ شاردرابێتهوه، ئهی هاتنه شار و گرتنه دهستی دهسهڵاتی بزووتنهوهی كوردایهتی و بۆرژوازی كورد چی له ههگبهكهیدا ههڵگرتووه؟ ئیتر ئهمه شتێك نییه كه بتوانرێ وا به ئاسانی بشاردرێتهوه! من و هاوڕێكانم كه خۆمان له كۆمیتهكانی ڕاپهڕیندا ڕێكخستبوو، كه لهلایهن ڕێكخراوه چهپهكانی ئهو كاتهوه سازدرابوو، هاتینه سهرجاده و له دژی بهعس ڕاپهڕین و دهسپێشخهری پێكهێنانی شوراكانمان كرد. ئێمه بهو هێز و ئامادهییهوه كه ههمانبوو ویستمان پێش به هاتنهوهی بهعس بگرین بهڵام دیار بوو كه نهمانتوانی و به داخهوه له ههولێر و له كهركوك و چهمچهماڵ و سنووری سلێمانی سهرهڕای ئهوهی ههندێ هاوڕێمان گیانیان له دهستدا، بهعس به كۆپتهر و هێزهكانیهوه هاتهوه ناوشارهكان. ڕێك لهو كاتهدا سهرانی كوردایهتی به ههموو باڵهكانیهوه ماچكردنی لاملی سهدام و ڕژێمی بهعسیان لاپهسهندتر بوو. بۆچی؟ چونكه مردنی خهڵك لهڕێگا و له برسێتیدا و له سهرمای شاخهكاندا و تهنانهت لاقهكردنی ژنان و مناڵانێك له لایهن كهسانی چهكبهدهستی كوردایهتهوه لهو دۆخی ئاوارهییهدا دهستمایهیهك بوو بۆ ئهم سهرانهی كوردایهتی كه داوای بهشكردنی سهرمایه و پولێك بكهن كه له عێراقدا له چهرخاندندا بوو. لهگهڵ ههموو ئهمهشدا دوای ئهوه ههرچی بۆ خهستهخانهكان پێویست بوو، ههرچی كارهبا و وزهی ئهدا، ههرچی ئامێری گرنگ ههیه ههر به پاته لاسیكهكانیانهوه ئاودیویان كرد و كردیانه بهشێك لهو سهرمایهیهی كه ئێستا له ڕازاندنهوهی ڤیللاكانیاندا بهكاریئههێنن. كهسی دووهمی یهكێتی ئهو كاته كێ بوو؟
زۆر پێویست ئهكات ژنانی فیمینیست، كه قردێلهی ڕهشیان بۆ مهرگی ئهو سهركرده خاكیه له یهخهیان داوه و زۆریان پێ خۆشه وهك ’’ئهندازیاری موچه بڕینهوه بۆ كابانو‘‘ بیناسێنن بیریان بخهینهوه مهفرهزهكانی كوشتنی ژنان له دوای ٩١ هوه له ژێر ناوی كوشتنی ژنانی موخابهرات و بهدئهخلاقدا كێ دروستی كردن؟ مهگهر بهسهرۆكایهتی ئهم سهركرده پاتهلاسیك له پێیانه نهبوو؟ گهر یهك تۆزقاڵ دڵسۆزی فیمینیزمهكهیان بن و له مهئساتهكانی لهشفرۆشانێك كه بۆ بژێوی مناڵهكانیان ملیان بهو سوكایهتیهی بهعس دابوو، وه ئهوانهشیان كه ههروهك له كتێبی (ئۆقیانوسێك له تاواندا) دان بهوهدا ئهنێن كه بههۆی ههژاری و شتی جیاوازهوه كۆمهڵێك بهرپرسی ئهمنی و مهدهنی خزاندوویاننهته ناو بازاڕی لهشفرۆشیهوه بڕوانن، ئیتر ئهبێ دوای سڕینهوهی فرمێسكهكانیان عارهقی شهرمهزاریش بكهنهوه.
ئۆپۆزسیۆن
لهگهڵ توندبوونهوهی ڕق و بێزاری و نهفرهتی خهڵكی كرێكار و زهحمهتكێش له دهسهڵاتی چهتهگهریی یهكێتی و پارتی و پهرهگرتنی بێبڕوایی به سیاسهتهكانی ناسیۆنالیزمی كورد و حزبهكانی له نێو خهڵكدا، تا ڕادهی ئهوهی بیر له ههڵپێچانی دهسهڵاتی ئهم جووڵانهوهیه و حزبهكانی بكهنهوه، بزووتنهوهی گۆڕان وهك فریادڕهسێك سهریههڵدا. تا ههم ناسیۆنالیزم و دهسهڵاتی حزبهكانی ڕزگار بكات و ههم خۆی ههڵواسێ بهم نهفرهتهی خهڵكهوه و دواتر به وههمی چاكسازیهوه بیخاتهوه ژێر ههمان دهسهڵات و حكومهتهوه. به دروست هاوڕێ خهسرهو سایه له وتاری ’’بزووتنهوهی گۆڕان چیمان پێ دهڵێت، ئاناتۆمی بۆرژوا_ناسیۆنالیزم له بهرگی چاكسازیدا، بهشی ١‘‘ دا ئهڵێ: ’’ بزوتنهوهی گۆڕان و پێكهێنهرانی ئهم ڕهوته كه پێشتر رۆلی سهرهكیان لهشکڵگرتن و هاتنهسهركاری دهسهڵاتی ئیستادا هەبووه، بهو تایبهتمهندیهوه لهوانی تر جیا دهبنهوه كه له خانهوادهی ناسیونالیزمی دهسهڵاتهوه داكهوتووه و پێی ناوهته مهوقعی ئۆپۆزسیۆنێكی ناڕازی و رهخنهگرهوه. ئەم شوێن گۆڕینەش بەناچار لەژێر کاریگەری ئاڵوگۆرە کۆمەڵایەتی و چینایەتی و سیاسیەکاندا هەمان ڕەوتی ناسیونالیزمی تەقلیدی دوێنێی بەبەرگی ئەمڕۆی ڕیفۆرمخوازیەوە بەرجەستەکردۆتەوە، تابتوانێ وەک حزبێکی “جیاواز” و باڵێكی تری بۆرژوازی کورد، هێڵی سنوری ڕواڵەتیانەی لەڕیزی حزبە بۆرژواناسیونالیستە تەقلیدیەکان بکێشێ. بێگومان ئامانجی سەرەکیش لەم سنورکێشانەدا خۆهەڵخستنیەتی لەبەردەم جوڵانەوەی جەماوەری و ناڕازی کوردستاندا و ڕاکێشانیانە بۆ ژێر ئاڵای باڵێکی تری بۆرژوازی کە بە زمانی چاکسازی و دیموکراسی و”گۆڕان”ەوە دەدوێ، تا تەجروبەی دەسەڵاتدارێتی بۆرژوازی کورد، لە لێدانی شۆڕشگێڕانە بپارێزێ.”
ئهو شتهی كه به ناوی ئۆپۆزسیۆنهوه شكڵی پێدا هیچ نهبوو جگه له هێشتنهوه و درێژهكێشانی دهسهڵاتی بۆرژوا_ناسیۆنالیستی كورد كه لهسهر حسابی برسی و ههژاركردنی جهماوهری كرێكار و زهحمهتكێش خۆی بنیاتناوه. ئۆپۆزسیۆنێكی شكڵ پێدا كه دهستی ئیسلامیهكانی زیاتر گرت و هێنانیه ناو دهسهڵاتهوه. ههموو ئهمهشی به ناوی پڕۆژهی چاكسازیهوه گرت، چاكسازیهك كه دهستی ئیسلام و ئیسلامیزمی زیاتر كردهوه بهسهر سهری كۆمهڵگادا.
ئهوان خۆ كاریان گۆڕانكاریهك نهبوو. ببینن لهوكاتهوه چییان كردووه؟ ١٧ ی شوباتیان به ئاژاوهگێڕی له قهڵهمدا و كهچی دوایی خۆیان به فرمێسكی دایكی گهرمیان و باوكی سوركێو و… هتدا ههڵواسی. ئهو كاته كه دوای شۆڕشهكانی میسر و تونس خهڵكی كوردستانیش هاتبوونه مهیدان و به شوێن ئاڵوگۆڕێكهوه بوون، ڕێك لهو كاتهدا گۆڕان كارێكی كرد كه توڕهیی خهڵك ڕوو به ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێڕانه بگۆڕێت به لاڵانهوه و پاڕانهوهی بهردهمی دهسهڵاتی ناسۆنالیزمێكی كورد كه كهوتبووه بهر قینی خهڵك. جهماوهری ناڕازی به خۆشباوهڕی چاكسازی له پهرلهمان و دهستاودهستكردنی دهسهڵات ساردكردهوه و بگره له ههر ئاڵوگۆڕێكی شۆڕشگێڕانه دووری خستنهوه.
ئهوه بوو دواتر و له دوای بهناو ههڵبژاردنی ٢٠١٤ كه دهنگێكی زۆریان هێنا، چوونه دهسهڵاتهوه و ئیتر ئۆپۆزسیۆن بوو به دهسهڵاتی بنكهفراوان. بهڵام دهسهڵاتێك كه به شێوهیهكی واقعی له جهماوهری كرێكار و زهحمهتكێشهوه نههاتبێته دهرهوه و بهرژهوهندهیهكی چینایهتی تری ههبێ، خۆ ناتوانێ وهڵام به قوتی خهڵك و شیری مناڵان و خانه بۆ خهڵكی بێمهسكهن و بیمه بۆ بێكاران و دابینكردنی ژیانی خانهنشینان و … هتد بداتهوه. دۆخی قهیراناوی كوردستان، كه دوای قهیرانی سهرمایهداری جیهانی هات، قهیرانی حكومهتی و دهسهڵاتی و ئیداری به شوێندا هات و پڕۆژهی ئاڵوگۆڕی دهستاودهستی دهسهڵات و حكومهتی بنكهفراوانیش وهك بڵقی ئاو تهقی. ئیتر باشه لهبهرامبهر شهقههڵدانی پارتی له پهرلهمان و نیشاندانی لولهی تفهنگ بۆ سهرۆكی پهرلهمان و پایماڵكردنی ههرچی ”موقهدهساتی پهرلهمانی و ههڵبژاردن” ههیه گۆڕان چی پێكرا و چی كرد؟ وه شهخسی نهوشیروان چی بۆكرا؟ ئهوهی كه هیچی بۆ نهكرا لهوهوه نییه كه پارتی و یهكێتی و دهسهڵاتی بۆرژوازی كورد هیچی بهرامبهر ناكرێ، ئامانجی ئهوه نهبوو.
تهواوی گهمهی سیاسی گۆڕان و سهركردهكهی یاریكردن بوو به جێگهوڕێگای خهڵكی ههژار و ههژاریهكهیانهوه، درێژكردنهوهی تهمهنی دهسهڵاتی ناسیۆنالیزمی كورد وهك باڵێكی بۆرژوازی و وهڵامنهدانهوهی واقعی به خواست و داواكانی خهڵك بوو. هێشتاش باسی ئهوه ئهكهن كه گوایه گۆڕان و سهركردهكهی نوێنهری یاخود كاركهر بوون بۆ سێكیولاریزم و ئازادی و ئازادی بیروڕا. خراپ نییه لێرهدا ههندێ شت بهێنینهوه یاد.
لهسهر ئازادی بیروڕا با باسێكی ١٧ شوبات بكهین. من خۆم له ئهنجومهنی سهرای ئازادی بووم. چهندێك وهك كۆمۆنیستێك كێشهم لهگهڵ ئیسلامیه سهرسهختهكاندا ههبوو ئهوهندهش لهگهڵ ههڵسوڕاوه بهرچاوهكانی گۆڕاندا. ئاخر كابرای ئیسلامی به ئاشكرا ئهیوت و ئهیسهلماند كه لهگهڵ بۆچوون و پلانی ڕادیكاڵانهی ئێمه كۆمۆنیستهكاندا نییه. گۆڕانخوازهكان نهیانئهویست ئێمه له لیژنه بهرچاوهكاندا بین، حهزیان نهئهكرد ئێمه بهیان و ڕاگهیاندن و بهرنامهی داواكاریه ههنووكهیی و ستراتیژیهكان بنووسین. مینبهریان له دهست ئێمه ئهفڕاند و ئهیاندا به مهلا و ئیسلامیهكان. ئهوان به ئاشكرا لهگهڵ هێڵكێشانی نێوان ژنان و پیاوانی سهرای ئازادیدا بوون. وه زۆر شتی تر. ئێستا قسهكهم لهسهر ههڵسهنگاندنی خودی ١٧ ی شوبات نییه بگره ئهمهوێ پرسیاری ئهوه لای خهڵك دروست بكهم كه ئاخۆ ئهم كارهی گۆڕان ئهیكرد زهڕڕهیهك نزیكایهتی لهگهڵ ئازادیخوازی و سێكیولاریزمدا ههیه؟! مهگهر چ پێش ئهوه سهردانی سهركردهكهیان بۆ مزگهوتهكان و كۆكردنهوهی مهلا و مێزهربهسهرهكان و تهنانهت پۆستی سهرهكی دان به ههڵسوڕاوه ئیسلامیهكان نهبوو؟ مهگهر چهمانهوه لهبهردهم ئیسلامیهكان و شێخ و مشایهخاكاندا و ماچكردنی قورئان و نیشاندانی ئهمهش له میدیاكانیانهوه بۆ موقهدهسكردنی ئهو سهوابته دینیانه نهبوو كه لای ئهوان موقهدهس و لای خهڵكی ئازادیخوازیش بێناوهڕۆك؟ ئایا پێداگری له سهوابتی دینی و پهنجهگهورهبهرزكردنهوه بۆ مهلاكان و سهندنهوهی مینبهر له سهرای ئازادی چ پهیوهندیهكی به سێكیولاریزمهوه ههیه؟ مهگهر چاو له ئهجێنداكانی مارتین لوثهری مهسیحیش بنوقێنین تاكوو ئهمهی كاكی سهركرده به سێكیولاریزم له قهڵهم بدهین.
ئهمهی گۆڕان و تاقانه سهركردهكهی كردوویانه ڕێك و ڕهوان كردنی ههژاری خهڵكی ستهمدیده و بێكاری و نهداری خهڵكی و تهنانهت نهفرهتی خهڵكه له دهسهڵات به بارمته و بوكهڵهی یاری دهستی دهسهڵاتی بۆرژوازی كورد. زۆری ناوێ تێبگهین لهوهی كه نهبوونی خواردن و شیر و دایبی مناڵانی جهماوهی كرێكار و زهحمهتكێش و بێبهش به هیچ جۆرێك پهیوهست نابێتهوه به كۆبوونهوهكانی سهریڕهش و پیرمام و قهڵاچوالان و ڕێككهوتنهكانی ئهم هێزانهوه. نهوتی ڕهش و قهرز و دهعوا ساختهكانی دانا غاز و بردنی بهرههمهكانی ئاسن و چیمهنتۆ و… ئهوانی تر مهسهلهی دانیشتهكانی ژووره داخراوهكانیان بووه نهك ژیان و بژێوی جهماوهری بێبهش.
كاریزما
كهسایهتیه سیاسیهكان ڕهنگدانهوه و زادهی ئهو بزووتنهوه كۆمهڵایهتی و سیاسیانهن كه لێیهوه سهریانههڵداوه. لهسهرهوه نیشانمدا كه نهوشیروان سهربه بزووتنهوهی بۆرژواناسیۆنالیزمی كورد بووه. بهڵام ئهو جادوه موگناتیسیهی ئهم كهسێتیه ههیبووه له چیدایه؟ ئایا پۆشینی جلوبهرگێكی ساده و پاته لاسیك ئۆتۆماتیكی ئهتوانێ مانای ئهوهی ههبێ كه ئهم كهسێتیه ئهبێ خۆشهویستی جهماوهری بێبهش بێ؟ ئاخر خۆ سهرۆك وهزیرانی فڵانه وڵات و فڵانه وهزیری فیساره وڵاتیش به پاسكیلهوه ئهچن بۆ دهوامی كارهكهیان. بهڵام لهولاوه كۆنتراكتی كۆمپانیایهك ئیمزائهكهن لهگهڵ كۆمپانیای فڵانه وڵات كه سهر به حهوزهی كاری ههرزانه و گهورهترین هێزی كار ئهچهوسێننهوه. بڕیاری بڕینی بیمهكان و كهمكردنهوهی مافی خانهولانهو بهپارهكردنی خوێندن و كهمكردنهوهی بودجهی خهستهخانهكان… هتد ئیمزا ئهكهن. ئیتر خاكی بوون چ مانایهكی ههیه؟ نهوشیروان لهگهڵ كهسایهتیهكانی بۆرژوازیدا جیاوازیهكهی ئهوه بووه كه به جلوبهرگ و تهنانهت به گرنگیدان به پاره و سهروهت و سامان و كۆشك و ههبوونی پڕۆژه خۆی دهرنهخستووه لهبهرئهوهی خۆی پۆپۆلیستی (شهعبهوی) بووه. تهواوی جادوهكهش لهوهدایه كه بهوجۆره چاوی كهسانێكی بهستووه كه سهرسام بوون پێی تا نهتوانن ڕاستی ئهوهی داكۆكی له چ سیستمێك ئهكات ببینن. گهر ڕوو وهرگێڕانی ناڕهزایهتی و توڕهیی خهڵك بهرهو بۆتهی چاكسازی و دهستاودهستكردنی دهسهڵات وهك دهربازكردنی دهسهڵاتی بۆرژوازی كورد له شۆڕش و ڕاپهڕینی جهماوهری كرێكار و زهحمهتكێش نهبینرێت، یانی جادوی ئهم كاریزمایهی بۆرژوازی گرتوویهتی. ئهو خهریكی ڕاپهڕاندنی ئهركی سهر شانی خۆی بوو: لهلایهك بۆرژوازی و وردهبۆرۆژوازی ناڕازی له دهسهڵاتی ڕههای پارتی و یهكێتی كه ئیتر تهحهمولی ئهوهیان نهئهكرد به تهنها بنهماڵهكان سهروهت و سامانی كۆمهڵگای كوردستان لوش بدهن، كۆبكهیتهوه و بهڵێنی پچڕینی پشك و سازدانی سیستمێكی وا كه بازاڕ بۆ ’’لیبراڵ بۆرژواكان‘‘یش ههبێ كارێكی ههروا ئاسان نهبوو. پێشنیارهكانی له جۆری به نیشتمانی كردنی هێزی پێشمهرگه و به موئهسهساتكردنی دهزگاكانی حكومهت و … چی و چی كه به ئاستهمیش خۆی له جیاوازی چینایهتی و گۆڕینی ڕیشهكانی كۆمهڵگای كوردستان نهداوه، تهنها بۆ ئهوه بوو بازاڕێكی ئارام بۆ بۆرژوازی كورد دابین بكات. لهپاڵ بوونی بۆرژوازیهكی میلیشیایی خاوهن دهسهڵاتدا كه ههموو شتێك مافیایانه كۆنترۆڵ ئهكات، بۆ ئهو بهشه له بۆرژوازی كه ئهو له پێشیانهوه بوو له خهیاڵ زیاتر هیچی لێ سهوز نهبوو. لهلایهكی تریشهوه بۆ ئهوهی هێزێك بخاته پشت خۆی و هێزهاوسهنگی نێوان خۆی و یهكێتی و پارتی بهرزبكاتهوه ئهبوا ههوڵی بهدهستهێنانی دهنگێكی زیاتر بدات. لهنێو زۆرینهی كۆمهڵگادا بۆ ئهم هێز و دهنگه گهڕا، واته لهناو كرێكار و زهحمهتكێش و خهڵكی نهبووی كوردستاندا. ئیتر خۆ ئهبوایه خۆی به شوشهی شیری مناڵانی ئهم چینه و عارهبانهی دهستگێڕهكان و پرچی سپی دایكانێكیهوه كه ڕۆڵهكانیان به دهستی یهكێتی و پارتی كوژرابوون ههڵبواسێ. كارێكی ئاسان نییه بتوانی جهماوهرێكی زۆر فریوی گۆڕانكاری، ئهویش تهنها لهڕێی چاكسازیهوه، بدهیت و لرفه و لورهی توڕهییهكهشیان بكهی به تونێڵی سیستم و دهسهڵاتهكهی بۆرژوازیدا، دهسهڵاتێك كه ئهمجاره خۆشی و ئهو توێژه له بۆرژوازی ناڕازیشی تیا بێ.
بهڵام حكومهتی بنكه فراوان پڕۆژه شكستخواردووهكهی ئهم بزووتنهوهیه بوو چونكه قهیرانێكی ئابوری و سیاسی و حكومهتی و ئیداری كه بۆرژوازی كوردی تێكهوتووه ئهو ئهجێندایهشی پێچایهوه. ئێستا ههموویان لهو قهیرانه سهراپاگیرهدا پهل ئهكوتن. بۆرژوازی كورد یهكدهست نهبووه و نییه لهسهر چارهسهركردنی كێشهكان و وهڵامدانهوه به مهسهله ئابوری و سیاسیهكانی كوردستان. كوردستان به كردهوه بووه به بهشێك له بازاڕی جیهانی، به تایبهتی به هۆی بوونی نهوت و سهرچاوه سروشتیهكانهوه. دیاریكردنی ئهم بازاڕه له دهستی بۆرژوازی كوردا نییه. كوردستان وهك حهوزهیهكی هێزی كاری ههرزان، حهوزهیهك و بازاڕێك بۆ چهرخاندن و كهڵهكهی سهرمایهی جیهانی چاوی لێ ئهكرێ. بۆرژوازی جیهانیش لهم ڕووه یهكدهست نییه چ جای بۆرژوازی كورد. ئهمهی دواییان به دهست خۆی نییه پێی ئهخزێننه ناو جهنگهكان و چهك پێفرۆشتن و قهرزداركردنی بانكی نێودهوڵهتیهوه، ئهمیش ئهبێ ههموو ئهمانه بشكێنێتهوه بهسهر قوتی دهمی خهڵكدا.
ههربۆیه دوای وهدهرنانی پهرلهمان و قوڵتربوونهوهی قهیرانی دهسهڵات له كوردستان گۆڕانیش پێشنیار و ڕێگهچارهیهكی تری پێ نهبوو، باشترین ڕێگاچارهیان ڕێكهوتنی دهباشان بوو لهگهڵ ههر ئهو هێزه نهیارهی دوێنێیاندا كه پێشتر زۆری نهمابوو ململانێی نێوانیان بگاته شهڕێكی تری ناوخۆ. بێدهنگی دواتری نهوشیروان و دهخاڵهتنهكردنی له هاوكێشه سیاسیهكان و تهنانهت جێهێشتنی كوردستان، لهو ’’كاته ههستیار‘‘هدا، وهك خۆیان ئهیڵێن، پهیوهندی نهبوو به نهخۆشیهوه، بگره بێبهدیلی و شكستی سیاسی و تهنانهت بێئومێدییهك بوو كه بزووتنهوهكه دهمێك بوو تیایدا كهوتبووه مهله. بهخشینهوهی وههمی هاتنهوهی ئهو گۆمهكه ئهشڵهقێنێ و موعجیزه ئهخوڵقێنێ، به ئهندازهی داستانهكانی زیوسی خواوهندی هێزی گریكیهكان ئهفسانه دهرچوو.
ئهو كاریزما بوو بۆ بزووتنهوهكهی خۆی، بۆرژواناسیۆنالیزمی كورد. بهڵام كاریزمایهك كه تهنانهت له خێزانه چینایهتیهكهی خۆشیدا شكستی خوارد.
بێئومێدكردنی خهڵك
له دنیایهكدا كه جێگهوڕێگای چینایهتی و مێژووی كهسهكان لێڵ ئهكرێ و كهسایهتی دۆن كیشۆتییان لێ دروست ئهكرێ بوونی خۆشخهیاڵی خهڵك پێیان و ههتا ڕهوینهوهی ئهو خۆشخهیاڵیهش ئهبێته شتێكی ئاڵۆز. كاتێك به دهیان میدیا و نووسین و وتار و خوتبهی سیاسی و بهرنامهی سیاسی و… هتد ئامانجی چینایهتی كهسێكیان، كه پێشتر كهمێكیم باسكرد، كردبێته شتێكی جیاوازتر و نههێڵرێ ئهوه ببینرێ و كاریان لهسهر بهلاڕێدابردنی ئهندێشهی كهسهكان كردبێ، ئیتر نازناوی ’’باوكی ههژاران‘‘ و ’’گاندی كورد‘‘ و ’’ماندێللای كورد ‘‘ و شتی تری لهم بابهته ئاسایی دێته بهرچاو. ئهژنۆشكان و بێئومێدبوون له دنیایهكدا كه دێوهكانی بارزانی و تاڵهبانی و چهك و تفهنگهكانیان ههژموونیان ههیه ئهبێته نسیبی ههر ئهو خهڵكه ههژار و ڕهشوڕووته. ئاخر ڕوكهشی مهسهلهكه وا بوو كه نهوشیروان بهرامبهر بهو دێوانه وهستابۆوه. ئاخر ئهو پاڵهوانی بهرهنگاربوونهوهی ’’دوژمنه خهیاڵیهكان‘‘ بوو، وه ههر به شوێن لهسهركردنی خوددهی جهنگاوهره پێشینهییهكهی مهملهكهتهكهی خۆیهوه بوو. خراپ نییه جهماوهری بێبهشی خۆشخهیاڵكراو دوای سڕینی فرمێسكهكانیان چاوێك به ئهلبوم و كتێبی ’’موغامهرات ‘‘هكانی ئهو جهنگاوهرهدا بخشێننهوه و له خهونی وههمهوه بگهنهوه به بینینی دنیای واقع و ڕاستیهكان.
بۆرژوازی ههمیشه به شوێن دهمهزهردكردنهوهی وههمهكانهوهیه و ئهیهوێ جهماوهری بێبهش له نهشئهی سهرمهستبوونی تریاكه خهیاڵیهكاندا بن. لهپاڵ ئهفیونهكانی تردا ئهفسانهسازی له كاراكتهره سیاسیهكانی سهر به چینهكهی خۆیدا چهكێكی كارامهیه به دهستیهوه تاكو كرێكاران و جهماوهری بێبهش له مهملهكهتی وههم و خهیاڵهكاندا بهێڵێتهوه و ڕاستی ڕێگای ڕزگاربوونی چینایهتی خۆیان نهبینن. بهڵام بورجێك كه خۆی لار بوو ههزاران ئهفسانهش ناتوانێ ڕاستی بكاتهوه.
بهههرحاڵ كردنی قسهی سیاسی و گرتنی ڕهخنهی سیاسی له بزووتنهوهی گۆڕان و كهسایهتیه سهرهكیهكهی تهنها كاری ئێستای كۆمۆنیستهكان نییه. لهپاڵ ڕهخنهمان له دهسهڵاتی یهكێتی و پارتیدا ههمیشه گۆڕانیشمان داوهته بهر ڕهخنه و ئهجێندای ئهو بزووتنهوهیهمان خستۆته ژێر پرسیارهوه. كهسانێكی كه سهركردایهتی ئهو ئهجێندایهیان كردووه بهر ههمان ڕهخنهمان كهوتوون. پێداگری ئێستاشمان كۆمهك ئهكات بهوهی كۆمهڵگا وهك خۆی ببینین، چینهكان و ململانێی چینهكان و ئهوهی كهسهكان له كوێی خهباتی چینایهتیدا و لهپاڵ چ بهرژهوهندیهكی چینایهتیدا وهستاون ببینین.
ئێستاش كاتێك ئهم لاپهڕانه ههڵدراونهتهوه هێشتا لایهنهكانی بۆرژوازی ههوڵی زیاتر گهورهكردنی كهسایهتی یهكهمی گۆڕان ئهدهن. ئێستاش داتای واقعی موڵك و ماڵهكانی كه بۆ نهوهكانی و بزههتنهوهكهی ئهمێنێتهوه به ڕۆشنی و شهفافی (شهفافیهتێك كه گوێی خهڵكیان پێ كهڕ كردووه) لهبهردهستی كهسدا نییه. هێشتاش دادگایهكی شۆڕشگێڕانهی جهماوهری كرێكار و زهحمهتكێش نههاتۆته بوون تاكو مهلهفی تاوانهكان و تێوهگلان له كارهساتهكان و دهستبهسهراگرتنی سهروهتی كۆمهڵگا لهلایهن سهرانی بۆرژوازی كوردهوه، بهم كهسایهتیهشهوه، یهكلایی بكاتهوه. ڕۆژێك ههر دێ كه وردودرشتی مهلهفهكانی ١٤ ی تهموز و قڕناقا و پشتئاشان و شهڕه ناوخۆییهكان و كوشتنی ڕۆژنامهنووسان و دهوڵهمهندبوونی سهرانی بۆرژوازی لهسهر حسابی مردنی خهڵكی كرێكار و زهحمهتكێش به نهخۆشی و برسێتی و نهبوونی و بێكاری و ههژاری لێپێچینهوهیان لێ بكرێ و سزای خۆیان وهربگرن گهر مهرگیان نهكهوێته پێش ئهوه.
١٣ ی تهموز، ٢٠١٧
شیعر لای سهباح رهنجدهر له شیکلی جیهانێکدایه، که نه سهرهتای دیاره نه کۆتایی، بهڵکو له پهڵهی جوانیی، له دهنگی نامۆ، له بزاوتێک، له ئاماژهیهک، له ساتمهیهک، له بیرهوهرییهک پێکهاتووه؛ له کۆتاییدا، ههموو شتێک لای شاعیر دهبێته مادده و مایهی شیعر. رهنگه باس لهسهرهتایهك بکات، بهڵام سهرهتایهکی زهمهنی نییه، بهڵکو له ئێستایهک پێکدێت، که زهحمهتیشه دهستی بهسهردا بگرین. له زمانی ئینجیلهوه ئهوه فێردهبین که (له سهرهتادا وشه ههبوو)، ئهگهر (وشه) مهبهست له کردهی خهلق بێت، ئهوه به (کردار)یش دهکرێت لێکبدرێتهوه, بهڵام له ژێر زمانی شاعیر ئهوه دهخوێنینهوه که (له سهرهتادا تهنیا جوانیی ههبوو). جوانیی لای رۆمانسییهکان دونیایهکی خهیاڵییه، دونیایهکی دوورهدهسته, بهڵکو له زۆرباریشدا، ئاوێتهی مهرگیش دهبێت. ههر ئهو جوانییهیه، دواتر رامبۆ به (تاڵ) دهیچوێنێت.
لۆژێکی شیعر، له سهر نالۆژیک بهنده، جیهانیئهم شاعیره وهکو نارنجۆکێک ههپروون به ههپروون بووه، هیچی بهسهر یهکهوه نهماوه، پارچهکانی جارێکی دی مهحاڵه پێکهوه گرێ بدرێنهوه، بهڵام ههر پارچهیهک خۆی له خۆیدا پێکهاتهیهکی شیعرییه. ئهم جیهانه ئینسان تووشی گێژبوون دهکات، ئهو گێژبوونهی که رامبۆ دهیویست دهستی بهسهردا بگرێت. ئایا ئهم کردهیه به شیعر ئهنجام دهدرێت، ئایا شاعیر دهتوانێت ئهم جیهانه لهیهکترازاوه، له یهکداماڵاوه جارێکی دی بداتهوه دهم یهک و وهک سهنعهتکارێک، ههوڵی ئهوه بدات برین و شوێنهواری ئهو ئازارانه بسڕێتهوه؟
شیعر دهستی لهسهر شانم دانا
گوتی له دوورهوه هاتووم و نهزرم له خۆم گرتووه
نیشانهی زیندووكردنهوه بناسم
شاعیر زۆر خولیای جیهانی خۆیهتی، ههست ناکات که کات تێدهپهڕێت، ههست ناکات که دهرهوه کاریگهریی به سهر ئهزموونی ئهوهوه ههیه، به پێچهوانهوه رهنگه بیهوێت، جیهانه شیعرییهکهی خۆی ببێته مهرجهع، نهک ئهزموون، بۆیه ههست به گۆڕانکارییهکی بنهڕهتی له دهقه سهرهتاییهکانی و دهقه تازه نووسراوهکانی ناکهین. جیهانی شیعریی ئهو به بێ کهلێن دروست بووه؛ رهنگه بواریشمان نهداتێ ههناسهی تێدا بدهین. وهکو ئهوهی ئینسان له دوا ساتهکانی خۆیدا بژێت و ئهوهی دهمینێتهوه تهنیا ههر شیعر بێت. بهرجهستهکردنی ئهو جیهانه به بێ خاڵ، به بێ وێرگوڵ، به بێ مهسافهی نێوان وێنهکان، به بێ سپێتی، به بێ پهنجهره و دهرگا. جیهانێکی سیخناخه به خودی خۆی. دهق جێگای واقیع دهگرێتهوه.
وەك یەكەم ڕۆژی چوونە قوتابخانە لافاو لەو جۆگەیە نیشتەوە خوداناس بۆ دەستنوێژ گرتن دەچنە سەری ئەو شەقامانەی هاتوچۆیان لێ بەستراوە ڕێكخراوی جانەوەران بە دەستە بەدەكانیان ڕووناكییان لە بن دروشمەكانیان درۆزن كرد
ئهم جیهانه سوریالیئامێزه، لهههمان کاتیشدا لۆکاڵیشه، به تێرم و موفرهدهی دهشتی دزهیی ئاوس دهبێت، به ئاماژهیهکیش بۆ فهزای دهشتی ههولێر کۆتایی دێت؛ پانتاییهکی خاوه، دووبارهبوونهوهی خودی خۆیهتی، کهمێک ههست به رهتابهت دهکرێت، بهرجهستهکان له نێو دژایهتی و به دژایهتی خۆیان دهژین. هیچ شتێک له کۆتاییدا، پهیوهندی به هیچ شتێکهوه نهماوه. ههموو (پنت)ێک سهربهخۆییهكی تهواوی ههیه؛ بۆ خودی خۆی واقیعێکه. شاعیر کهس ئاشت ناکاتهوه، بانگهشهی کهس ناکات، قسه له گهڵ کهس ناکات، نایهوێت دهمی ئاراستهی هیچ کهسێک بکات. ئینسان له دهقی سهباح ڕهنجدهردا، به بێ هیچ ئاراستهیهکی دیاریکراو ههنگاو دهنێت.
لە ژووری زێوانی خۆم گۆڕەپانێكی گشتیم چۆڵ و قەرەباڵغ
بۆیه لای وی، بهرجهستهکان، ماددهکان، چ سروشتی بووبێتن، چ ماددی رووت، کهوتوونهته ههرهکهت و گیانیان لهبهره. زمان له سهر هێڵی بهیانی ئاراستهکراو بهکار نههاتووه، بهڵکو له ئاماژه، ههندێ جار ئهو ئاماژهیه بۆ خودی خۆی گهڕاوهتهوه. ئهم جۆره شیعره له نێو ئهدهبییاتی کوردیدا، رهنگه خوێنهری زۆری نهبێت، چونکه دهیان دهیهیه، شیعریان بهوه راهێناوه که (سیاسی) بێت و حهماسییانه بێته دهنگ، پهیامی ههڵوێستبازیی ههبێت، له یاوهر و مورید و چهپڵه بگهڕێت؛ یان (رۆمانسی) بێت، ختووکهی ههسته چهپکراوهکان و داپلۆسراوهکان و مهحروومهکان بدات، ئهرکی کۆمهڵایهتی و سایکلۆژی ببینێت، تهنانهت ههندێ جار وهکو وێنهی (پۆرنۆ)ی لێ بێت، له پێناو فێنككردنهوهی دهروونێكی گڕگڕتوودا بهكارهاتبێت. سهباح ڕهنجدهر لهم دیدهوه دژه شیعر دهنووسێت.
ئهم دژه شیعره دهمێکه له نێو ئهدهبییاتی کوردیدا دهنووسرێت، نهیاری له یاوهر زۆرتره. ههندێ جار تۆمهتی ئهوهی دهدرێته پاڵ که له پاشۆڵی رێتۆریکی تهقلیدی نههاتۆته خوارێ، بۆ پهردهی گوێی کوردان قورس و بهدفهساڵه، ههندێ جاریش گومانی ئهوهی لێدهکرێت که دیمهنی دڵڕفێنی خهیاڵیی ناکێشێت و دهمێکیش به لاترازاو له سیاقی گشتیدا دهخوێدرێتهوه.
ئهم تۆمهتانه ههند راستن، ئهگهر نووسین وهکو تهقلیدێکی قوتابخانهیی سهیر بکرێت، نهک وهک ئافرێندراوێکی تاک. بۆیه دهبینین، ئهگهر لای شاعیر ئاماژهیهکیش بۆ جهستهی ژن کرابێت، ئهوه تهنیا ههر بهم جۆره به ژێر قهڵهمی شاعیردا تێپهڕیوه :
ئاو چاوی كوێر نەبوایە بەلەشی نەرمی كیژان وشك نەدەبووەوە
یان ئهگهر بێت و ئاماژهیهک بۆ شهڕی ناوخۆ و شهڕی براکوژییهکانی دوای راپهڕینیش کرابێت، ئهوه شتێکمان پێ دهڵێت، که رهنگه تهنیا ئهو کهسانه درکی پێ بکهن که له نزیکهوه ئاگاداری بارودۆخهکه بوونه. به شێوهیهک له شێوهکان ئاماژه بۆ دوو لهقلهقهکهی سهر منارهی مزگهوتی خانەقا دهکات. ئهو دوو تهیره وهکو له ئهبهدییهتهوه هاتبێتن و له سهر ئهو منارهیه نیشتبێتنهوه. له تهیرێتی خۆیان کهوتبێتن و بووبێتنه رۆحی زیندووی شارهکه, بهڵام مهخابن ئهم رۆحه به دهستی (نیشتیمانییهک) وهکو نارنجۆک ههپروون به ههپروون دهبێت. شاعیر به تهوزێکهوه باسی لێوه دهکات. ههولێری دێرین دهبێته باڵندهی دێرین. کێ کۆنتره: پیره حاجی لهقلهق, یان شاری ههولێر؟ بێگومان له کوشتنی باڵندهدا پهیامێکمان پێ وتراوه: (کوشتنی شار و ئینسان و شارستانییهته). ئینسان به تاقی تهنیا به هیچ جۆرێک ئیمکانییهتی ژیانی نییه لهسهر ئهم خاکه برینداره.
نیشتیمانییهك باڵندهی دێرینی ههولێری كوشت
ههروهها دهبێت ئاماژه بۆ خاڵێکی دیکه له شیعری ئهم شاعیرهدا بکرێت، ئهویش زمانی سیحره. شیعر و سیحر دوو دهستهخوشکن، بهڵکو دوو جمکانهن. ئهوهی به کردار ناکرێت، به خهیاڵ ئهنجام دهدرێت. ئهم دوو جمکانهیه پێکهوه سهریان ههڵداوه و پێکهوهش ههڵدهکهن. دهبێت ئاماژه بۆ ئهوه بکهین که سهرههڵدانی زمان له پێناو سیحرکردن بووه. سیحرکردن له گهردوون، له شته بینراوه و نهبینراوهکان. واته: ئاشتکردنهوهی دونیا له رێگای زمانهوه، ههڵبهته شیعر نزیکترین زمانی ئاشتکردنهوهیه. شیعر شهڕێکه له پێناو ئاشتکردنهوهدا.
سهباح ڕهنجدهر شاعیری سرکه، ئهو وهکو ئهکرۆپاتانهی گهمه به وشهکانی دهکات، له پێناو سڕینهوهی ئهو نێوهنده، شاعیر گهمهیان پێدهکات که واقیع له زمان جودا دهکاتهوه، ههوڵدانێکه بۆ رووخاندنی ئهو پردانهی که ئینسان له زمان جودا دهکهنهوه. گهڕانهوه بۆ زمانی منداڵیی، بۆ ئهوهی منداڵ و زمان ببنهوه به یهک جهسته. ئیتر شتێک نییه به ناوی فیکرهوه و شتێکی دیکهش به ناوی زمانهوه، بهڵکو جهسته دهبێته زمان و زمانیش وهکو جهسته ههڵسوکهوت دهکات. ههروهکو له سهرهوهش ئاماژهمان پێی کرد، شیعر لای شاعیر لهسهر لۆژیک بهند نییه، بهڵکو دژه لۆژیکیش ئیش دهکات، لێرهوه وڕێنه كردن پانتاییهکی مهزن له دهقی ئهم شاعیره داگیر دهکات. ورێنهی نهخۆشێک نا، بهڵکو چهماندنهوهی زمان بۆ ئاستێکی دی، زمان ئهو ئاسنه گهرمبووهوهیه، که شاعیر به کهیفی خۆی دهیچهمێنێتهوه، پاشانیش که سارد دهبێته شیکلی سهیر و سهمهرهیان وهرگرتووه. ههڵدانی ماسی بۆ حهوزی شووشه، به ههڵدانی وشهیهک ناکات بۆ ناو رسته؟ :
ماسی ههڵدهدهمه ناو حهوزی شووشه
ههندێ جاریش بهرانبهر به وێنهی سوریالیئاسا خوێنهر تووشی حهپهسان دهبێت, چونکه ئهم ئهکرۆپاتکردنهوه دهگهیهنێته ئاستێک، که رهنگه دوا سنووری خهیاڵ بێت. خوێنهری کهمخهیاڵ تهواو بێزار دهکات.
دهمی به قاقبقابی ئاسوودهیی گهرم كرد
یان
پێغهمبهران له شهرمی ڕووناكیدا مردن
شاعیر دهستهواژه ئاینییهکان، ئاماژهکردن بۆ پیاوچاکان و پێغهمبهران و ئهدهواتی بواری پیرۆز بهکار دههێنێت، له پێناو ههڵگهڕانهوه، یان له پێناو ئاراستهیهکی دیکه بهکاریان دههێنێتهوه، یان ئهوهتا زمان دهبهستێتهوه بۆ زهمانێکی دێرین، زهمانێکی بهسهرچوو و له ژێر لێوهوه به خوێنهر بڵێت ئهم دهقانه رهگوڕیشهیان ههیه. لهم هاوکێشهیهدا، ئینسان وهکو یهکهم کائین و یهکهم بوونهوهر و یهکهم بهرجهسته دێته پێشهوه. ئینسان کائینێک نییه له گۆڕانکارییه سروشتییه دێرینهوهکانهوه هاتبێته کایهوه، بهڵکو سهرهتا ئهو دروست دهبێت، ئینجا رهگهزه بێ ئهژمارهکانی سروشت دروست دهبن. ئهم دیده ئاماژه بۆ تێرمی (ئیومانیسم) دهکات و له ههمان کاتیشدا رهگهزێکی ئۆرگانیکی دهقی سهباح رهنجدهره.
ئاسمان له دهمودووی ههور
پێش ئهوهی ببێته
باران یان بهفر
تهرزه یان شهخته
ئێمهی دروست كرد
زۆر رهگهزی دیکه ههن دهکرێت ههڵوێستهیان لهسهر بکرێن و بهێنرێنه زمان. خوێنهر دهتوانیت له تێرمی (گهرم) بڕوانێت و له سیاقه جیاوازهکانی وردبێتهوه. چۆن ئهم موفرهدهیه تێکههڵکێشی وێنهی شیعری دهبێت و رهگورێشهکانی له قووڵایی چ خاکێکدا، تهڕیی و گهرمایی دهقۆزنهوه. خوێنهر, یان توێژهر دهتوانێت لهسهر چهند رهگهزی دیکه بگیرسێتهوه و زیاتر پهی به دونیا شیعری شاعیر بهرێت, بهڵام ئهوهی جێی سهرنجه، ئهو جیا دهنووسێت و باجی ئهم جیانووسینهش دیاره.
…..لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە وا باوە کە کەسێک لە ناو خەڵکا بە چی ناسرا، ئەم بۆ داپۆشینی، پێچەوانەکەی باس ئەکات، تا ۆێنەیەکی رێک ئەو دیوی خۆی نیشان بات، کەسێکی ڕەزیل و پیسکە زۆر باسی دست بڵاوی خۆی ئەکات و چۆن مەسرەف گرانی پارەی پێ نەهێشتوە، نەخوێنەوارێک حەز ئەکات دایمە لە پشتی چەن مایکرۆفۆنێکەوە بە سەعات باس لە هەموو شتێک بکات تا پێی بوترێت خوێنەوار و لەبیق..ڕەنگە ترسنۆکێکیش زوو زوو باس لەوە بکات ڕۆژانە لە چەن کەس هەڵئەیا و چەن دانیشی زنجیری مودەڕەعەیە…وهتد..کەسانێکی پیلانگێڕ کە هەڵکوتانە سەر خەڵکی تر پیشەی بێت، هەردەم باس لەوە ئەکات چۆن کەس و خەڵکانی تر هەر خەریکی پیلان و داڕشتنی کودەتان لە دژی..؛؛ سەرۆکی بنەماڵە لەم خیسڵەتە سایکۆلۆجیە بێ بەش نیە و هەمیشە بۆ داپۆشینی کودەتاکانی دژی کەس و لایەنەکانی تر زۆر باس لەوە ئەکات کودەتایان لەسەر کردوە یان کودەتایەک بەڕێوە بوە ، تازەترین نوکتەی ” کودەتا” کانی بەرامبەر بنەماڵە و پارتی پاشکۆی کرا بێ ئەو نەکتەیە بوو کە سەرۆکی بنەماڵە لە بروسێل(بە عەرەبی بروکسل ئەوترێت)ی پایتەختی بەلجیکا لەبەردەم دوو ئەندامی کۆی حەوسەدوپەنجا ئەندامی پارلەمانی ئەوروپا گێڕایەوە کە “گۆڕان” کودەتای بەسەریانا کردوە..! پێش ئەوەی زیاتر بچینە ناو ئەم باسە هەزەلیە، چەن کودەتایەک ئەخەینە روو کە بنەماڵە و پارتی پاشکۆی پێوەی ناسراون :
– کاتێک مەکتەبی سیاسی پارتی لە شەستەکانا لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتەی بنەماڵە هاو هەڵوێست و بیروڕا نەبوو ، بنەماڵە بە هێزێکی چەکدارەوە هەڵی کوتایە سەر بارەگا و حەشارگاکانی مەکتەبی سیاسی لە ماوەت و هەمویانی ڕاو نا و کردنی بە ئێرانا ، ئەوەی دەرچو ،دەرچو و ئەوەی دەرنەچو یا کوژرا یا گیرا..
– ساڵی1994 بەناوی سوڵحی عەشایەریەوە لە دێی “کەڵەکین” هێزێکی زۆری بنەماڵە هێرشیان کردەسەر عەشیرەتی سوورچی و پاش قەتڵ و عام کردنی دانیشتوانەکەی، ئەنفال ئاسا موڵک و ماڵەکان تاڵان کرا…
– دوای ئەوەی بنەماڵە نەیتوانی بە هێز و توانای میلیشیاکەی خۆی ململانێکانی لەگەڵ “ی.ن.ک” یەکلایی بکاتەوە، لە31/ی ئابی 1996 سوپای بەعسی هێنایە سەر هەولێر و ڕۆژێکی ڕەشی وای لە مێژووی خۆی تۆمار کرد کە لەبیر ناکرێت..و بەم کودەتایەش بنەماڵە توانی تا ئێستاش لە هەولێر بحەسێتەوە و دەستەڵاتی خۆی لەو کاتەوە بەسەر هەرێما بسەپێنێت..
– کاتێک لە هەڵبژاردنەکانا بنەماڵە زانی لەبەردە م (گۆڕان)ا شکست ئەهێنێ لە سلێمانی ، هێزێکی زۆری میلیشیای زێڕەڤانی” دوای ڕزگارکردنی کەرکوک”!! هێنایە شارەکە هێنا بۆ هێرش کردنە سەر گردەکە، بەڵام لە ترسی ڕق و کینەی خەڵکی شارە حەیاتەکە ، و لەترسی شاربدەر کردنیان نەیانتوانی ڕۆژ لە شارەکە بکەنەوە و گەڕانەوە خزمەت سەرۆکی بنەماڵە…
….. ئەمانەی سەروە تەنها چەن نمونەیەکن، ئەگینا لە لابەلا کردنی کێشە زۆر و زەبەنە عەشایەری و خێڵەکیکانی خۆی لەگەڵ ئەوانی تری ناوچەکەیان بە زەبری هێز و هەڵکوتانەسەر ، نمونەمان ئەوەنە زۆر لایە باسکرنیان زۆر ئەخایەنێ و بابەتی ئەم باسە نیە،،،
بە ناو سەرۆکێکی هەرێم بۆ جێبەجێ کردنی یاسای سەرۆکایەتی هەرێم و ڕێگری لە دروستکردنی دیکتاتۆری بە”کودەتا” بزانێت ، ئیتر ئەبێ چ دڵێکمان بە سەرۆکی بنەماڵەی دەستەڵاتدار لە هەرێم ئایندەکەی خۆش بێت… ئەم زاتە ئەیەوێت وا لە ئەوروپیەکان بگەیەنێت کە ئەوە ( دکتۆر یوسف) بوو بە سواری چەن دەبابەیەک و دوو سێ کەتیبەی کۆماندۆی تایبەت و دەیان تۆپی هەر زۆر دووور هاوێژ ، ویستیان لە سلێمانیەوە بچنە هەولێر و دەست بەسەر پارلەمانا بگرن..! بەڵام بنەماڵە بۆ دیفاع کردن لە دیموکراسی و پاراستنی شکۆی ڕێزگرتن لە دەنگی هاووڵاتیان ڕێگری کرد لەو کودەتایە و توانیان سەرۆکی پارلەمان بەو هەموو هێزە زۆرەی لەگەڵیا بوو بگەڕیننەوە سلێمانی..!..!.. ئای لەم مەهزەلەیە و لەم موسیبەتەی بە هۆی بنەماڵەیەکەوە توشی هەرێم بوە ، ..بۆ ڕێگرتن لە بەربەستەکانی بەردەم چەسپاندنی دیکتاتۆری بە یاسای دەنگی خەڵک بە”کودەتا” لە قەڵەم بەیت و بەوەشەوە نەوەستیت و وەک کۆبونەوەیەکی سەری سوور ببورن سەری ڕەش بتەوێ لە پارلەمانی ئەوروپا وا بگەیەنیت کە سەرۆکی پارلەمان کودەتای کردوە ! سەرۆکی بنەماڵە وا ئەزانێ خەڵکی تریش لە گوێ ی ئوردوگانا نووستون و لە دونیا بێ حاڵین..سەرۆکی دەستەڵاتی هەرێم بڕوای بە پارلەمانی هەرێمەکەی خۆی نیە بۆ ڕیفڕاندۆم”کورسیڕاندۆم” ،بەڵام بۆ بەدەست هێنانی پشتگیری بۆ خۆی ، داوای هاوکاری پارلەمانی ئەوروپا ئەکا بە پەلە پروسکێ ئەگاتە ئەوێ، ئەی حەزەری ئەوە ناکات ئەو پارلەمانەش لە بەلجیکاوە کودەتای بەسەرا بکەن، چونکە لەوە ئەچێت ئەو زاتە ترسی لە ووشەی” پارلەمان” هەبێت،ئیتر لە هەر شوێنێک بێت….
کاتی ئەوە هاتوە بنەماڵە و پارتی پاشکۆی چاک لەو ڕاستیە تێبگەن کە بۆچی خەڵک ئامادە نیە دەنگ بات بە ڕیفڕاندۆمێک کە ئەوان بیبەن بەڕێوە، کۆمەڵانی خەڵک بە چ ئەقڵێک دەنگ بەن بە درێژە پێیانی دەستەڵاتی بنەماڵەیەک کە پارلەمانی دەزگای شەرعی دەنگدانی داخستوە و لە ئەوروپا ئەڵێت کودەتام لەسەر کراوە! هێشتا ڕیفڕاندۆم نەکراوە ئەیەوێت وا خەڵکی چەواشە بکات(دیارە بە حساباتی خۆی چەواشەی ئەکات..) جا ئەگەر بنەماڵە سەربەخۆیی ڕآ بگەیەنێت ڕەنگە ئەو کاتە سەرۆکی بنەماڵە لە پارلەمانی ئەوروپا بڵێت: گۆڕان نیازی وابوو بە ساروخی نەوەوی لێمان بات و بە موعجیزە رزگارمان بوو……….
والی میرنشینی زەرد و سەبەتەی دەوڵەتی عوسمانی .
بۆ هەر ڕوداێک لەسەر ئاستی لۆکاڵی دەبێت بچینەوە سەر ئەو هێزانەی کە لە دەرەوە خۆیان بە میراتگیری ناوچە بچوکەکان دەزانن ، هێشتا جیهان فراوانخوازی تینەپڕاندوە بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ، بەم مانایە ئەوەی لە ناوخۆی باشوری کوردستاندا ڕوو دەدات جگە لە گەمەیەکی وڵاتانی زل هێزی ناوچەیی لە ڕێ ی وەکیلەکانیانەوە هیچی تر نیە ، جگە لە بەشکاری لەسەر زەمینی ئێمە هیچی تر نیە ، ئەگەر ئەمریکا بیەوێت هاوسەنگی لە ڕۆژەهەڵاتی ناوڕاستدا دروست بکات ئەو دەبێت بچیتەوە سەر هەمان بەشکاری مێژوویی و تورکیا لەم جۆرە دەستەڵاتە دابماڵێ و دەستەڵاتێکی بە دڵی زل هێزەکانی تیا بێت ، بۆ ئەوەی هێزێک هەبێت لە بەرامبەر ئەختەبوتەکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کە ئێرانە و سەر بە بلۆکی ڕوسییە هاوسەنگی بگێڕێتەوە ، ئەڵبەت ڕوسیا و ئەمریکاش تا ئاستێک ڕێکن لەسەر ئەوەی هاوسەنگی هێز بگەڕێتەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، کەواتە ئەمریکیەکان و ناتۆ پێویستیان بە تورکیا هەیە بۆ ئەم هاوسەنگیە ( وەک بینیمان دوا وتاری ترامپ ناوی ئێرانی هێنا و ناوی تورکیای نەهێنا ) بەڵام ئەم هاوسەنگیە چۆن دەبێت ، بە گۆڕینی ئەم حکومداریەی ئێستا لەتورکیا هەیە بە گولەنیەکان ، یان ئەردۆغانیەکان ناچار بکات بچنەوە سەر هێڵی بەرژەوەندی ڕێککەوتنی ڕوسی – ئەمریکی ، هەر لەم ڕاونگەیەوە ئەگەر لەسەر ئاستی ناوچەیی سەیر بکەین و فۆکس بخەینە سەر عێراق و باشوری کوردستان ئەوا دەبینین ناوەند بە دەست ئێرانەوەیە و هەرێمیش بەدەست تورکیاوەیە ، واتا ڕیکەوتنێک هەیە بە (کارت بە کارت ) لە بەرامبەر ناوەندا هەرێم بدرێتە دەست تورکیا ، بەڵام ئەمە بۆ سەر ئاستی نێودەوڵەتی پێوستی بە سیناریو هەیە تا لەبەردەم هەڵبژرادنەکاندا بتوانن تەمەنێکی تر لە حوکمڕانی بدەنەوە بە یەکتر ، بۆ تورکیا هەرێمی زەرد وەک میرنشینێک لەسەر دەوڵەتی عوسمانی حساب دەکرێت و مەسعود بارزانیس والی ئەم میرنشینەیە ، ئەمەش وا دەکات تورکیا و ئێران ئەگەر لەسەر هەمو شتەکان ناکۆک بن ئەوا لەسەر هەرێمی کوردستان کۆکن و ڕێکەوتننامەی ستراتیژی لە نێوان تورکیا بە نمایندەی پارتی و ئێران بە نمایندەی یەکێتی هەیە ، بۆیە دەکرێت بزانین سنوری جوگرافیای سیناریوکانی پارتی تا کوێ دەڕوات ، ئەم جوگرافیایە بۆ سیناریو لە سنوری زەرد تێدەپەڕێت و سنوری سەوزیشی گرتوەتەوە ، بە گڵۆپی سەوزی ڕێککەوتنی تورکیا و ئیرانەوە ، دیزاینی ڕیفراندۆم دیزانێکە کە لە ئەنقەرەوە دادەڕێژرێت و ڕەزامەندی ئێرانیشی لەسەرە ، لە بەرامبەر دروست نەکردنی کێشە بۆ ناوەند کە لای ئێرانیەکان زۆر گرنگە ، هەر بۆیە بۆ ئەم جۆرە لە ڕیکلام ئێران یەکیتی خستوەتە ژێر باری ڕیفراندۆمەوە لە ڕێگەی عەبادیەوە پارێزگاری کەرکوک دەنێرێت ، تا تورکەکان لە ڕێگەی سونەکانەوە ( بە تایبەت دوای موسڵ ) کێشە بۆ ئێران دروست نەکەن ، جوگرافیای ئەم سیناریویەی پارتی بە دیزاینی تورکی و ڕەزامەندی ئێرانەوە کێشەی لە سنوری زەرد نیە ، بەڵکو دەیەوێت فراوانتر بێت سەراپا سنوری سەوزیش داگیر بکات ، ئەم ڕیفراندۆمە تەنها بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی بارزانیە و هیچی تر ، دیزانی ئەم سناریویەش لە ئەنقەرەوە دەکرێت و بۆ ئەوەی بتوانێت پارتی و بارزانی وەک خۆی بهێلێتەوە ، چونکە لەسەر ئاستی بەرژەوندی گشتی تورکی ، تورکیا سودێکی زۆری لەم میرنشینە وەرگرتوە ، وە تا ئێستا والی میرنشنی زەرد بەردەوام هەمو هێلکەکانی خستوتە ناو سەبەتەی عوسمانیەوە ، دوای موسڵ هەمو عێراق دەخرێتە بەردەم هەڵبژاردنێکەوە ، بۆ ئەوەی پارتی بتوانێت گەورەترین دروشم بەرێتە ناو ساحەی ململانێ ی هەڵبژاردنەوە ، دیزاینی ڕیفراندۆم و دەوڵەتیان بۆ داناوە ، تا بتوانێت هەمو شکستەکانی پێ بشارێتەوە ، هەر لە حکومەت و سەرۆکایەتیەکی ناشەرعی و فەشلی کەرتی نەوت و کارەبا و خزمەتگوزارییەکان و وە پارتی نەیتوانیوە وەک سەرۆکایەتی هەرێم سەرۆکایەتیەک بێت ببێتە هۆی ڕەزامەندی زۆرینەی هاوڵاتی و حیزبکان ، بگرە لە سنوری زەرد تێپەڕی نەکردوە ، هەر بۆیە دەبێت دروشمێکی گەورە بەکار بهێنێت تا وەک ماکیاج شکشت و ناشیرینیەکانی پێ بشارێتەوە ، لە ئیستا جوانترین ماکیاج ڕیفراندۆم و دەوڵەتی کوردیە ، ئەوەش دەزانین کە دەوڵەتی کوردی دەبێت لەسەر بنەمای زانستێکی سیاسی ىیت و دەبێت پایەکانی دەوڵەتداری چەسپی بێت لە ڕوی ( سیاسی و ئابوری خۆ بژێنی و ئاشتەوای نیشتمانی و حکومەتێکی دامەزاروەیی و سوپایەکی نیشتمانی ) کە ئەمانە نین ئیتر چۆن دەتوانرێت دەوڵەتی کوردی دروست بکرێت ، ئەڵبەت چی بۆ ئیران و چی بۆ تورکیا ئەگەر دەوڵەت سیناریویەک نەبێت بۆ بەرژەوەندیەکانی خۆیان ، هەرگیز ڕێگەیان نەدەدا هەر باسیشی بکرێت ، بەڵام لەبەر ئەوەی سیناریویەکە و هیچ لە پێگەی کوردی باشور ناگۆڕێت ، خۆیان دەڵین ئەوە بکەن و ئێمەش ناو بەناو تۆزێ دژایەتیتان دەکەین هەر خۆیان پێیان دەکەن و هەر خۆشیان بە ڕاگەیاندن دژایەتی دەکەن ، ئەم دژایەتی کردنە سنورەکانی ڕاگەیاندن زیاتر نابڕێت ، ئا لێرەوە دیسانەوە بەم سیناریویانە دەچنەوە سەر ڕێکەوتننامەی ستراتیژی و جارێکی تر بەشکاریە و نایانەوێ پارتی بکەوێت ، چونکە لەو باشتریان دەست ناکەوێت ، ئەوەی دەمێنێتەوە بزوتنەوەی گۆڕانە ، کە شەڕی گۆڕان شەڕی پارتی و یەکێتی نیە ، بەڵکو گەورەترە لەوان و دەیەوێت شەری کۆتایی هێنان بە دابەشکاری بکات لەسەر زەمینی باشوری کوردستان ، دەیەوێت پایەکانی دەوڵەت لەسەر ئیرادەی لۆکاڵێ بێت و نەهێلێت دیزاینەکەی لە تاران و ئەنقەرە بکرێت ، گۆڕان هەوڵ دەدات لە ڕێگەی بە نیشتمانی کردنی دام و دەزگا و سوپا و خۆبژێییەوە ، پارتی و یەکیتی لە سوارەی حەمیدیەوە و بەسیجەوە بهێنێتە ژێر باری ئیرادەی خۆیی و لەوێوە بە تورکیا و ئێران و دنیا بلێێت ئا لێرەدا ئەم مێژووە ڕابگرن ، ئەو کات چی تورکیا و چی ئێران ناچار دەبن مامەڵە لەگەڵ واقع بکەن ، بۆیە هەمو سیناریوکان بۆ ئەوەیە بە دروشمی قەبەوە بێن و شکشتەکانیانی پێ ماکیاج بکەن ، چونکە چی پارتی چی یەکێتی لەبەردەم ئەگەری کەوتندان لە هەڵبژاردنەکاندا ، خۆشیان ئەو ڕاستیە دەزانن ئەگەر پێشتر درۆ و دراویان پێ بوێت ، ئەم جارە ئەوەشیان پێ نەماوە بۆیە دەبێت سیناریویەکی گەورەیان پی بێت تا بتوانن درێژە بە ڕێکەوننامەی ستراتیژی و دزییەکانیان بدەن و جارێکی تر ڕو بە ڕوی گۆڕان ببنەوە ، بەڵام ئەوەی گرنگە هاوڵاتی پشتی کەوالیسەکان دەبینێت و دەزانێت لەسەر شانۆ ئەم دروشمانە ماکیاجن بۆ درێژکردنەوەی جوگرافیای سناریوکانی پارتی و دەیانەوێت والی میرنشینی زەرد هەمو هێلکەکان بخاتە ناو سەبەتەی دەوڵەتی عوسمانیەوە بە گڵۆپی سەوزی ئێرانییەوە .
تائەم ساتەوەختە بزوتنەوەی گۆڕان هیچ هەڵەیەکی سیاسی ناوخۆیی و دەرەکی ئەنجام نەداوە، هەمیشە راستگۆیانە لەبەرەی گەلدا هەنگاوی ناوەو هاوڕاو هاودەنگی خەڵکی مەدەنی بووە، تاكلایەنە پشتیوانی لەتەواوی فەرمانبەران و مامۆستایان و خەڵکی هەژار کردوە، ئاشکرایە گۆڕان جێگەی متمانەیە، لە سەرەتای کاری سیاسی و بەشداریکردنی لە حکومەتدا هیچ گەندەڵیەکی لەسەر تۆمار نەکراوەو خەڵکیش ناڕەزایی دەرنەبریوە دژ بەم بزوتنەوەیە، بەڵکو ئەوە پارتیە زۆرینەی هاونیشتمانیان و نوسەرو لایەنەکان رەخنەی لێ دەگرن و خۆپیشاندان ئەنجام ئەدەن و لە تۆڵەی خراپ بەکار هێنانی دەسەڵاتیان بارەگاکانیان دەسوتێنن .
تەوەری ڕیفراندۆم قسەی زۆر لەسەرکراو ئاشکرایە کە سەرۆکی پارتی لەپێناو مانەوەی خۆیی و متەمانەی لایەنگرانی و ناووناوبانگی پارت و بنەمالەکەی پێداگیری دەکات و دەڵێت دەبێت بکرێت ڕیفراندۆم ، لە ٪65ی مەبەست لە ڕیفراندۆم پەرتەپۆشکردنی تاوانی کوتەتای 12ی ئۆکتۆبەرەو دەرکردنی وەزیرەکانی گۆڕانە ئەمەش نەك بە ڕیفراندۆم بەڵکو بەزیندانی کردنی هەتایی سەرۆکی پارتی و ئەوانەی هاورای بون پەرتەپۆش نابێت چونکە ئەمە یەکێکە لە تاوانە هاوشێوەی دیکتاتۆرەکان کە لە ساڵی 1933 لەولاتی ئەڵمانیا لەسەرەتای دەسەلاتی ئادۆلف هیتلەر ڕویدا” كودەتای عەبدولكەریم قاسم لە ساڵی 1958 ساڵی 2016 ئەردۆگان دەیان پەرلەمانتاری کوردی ناردەوە بۆ مالەوەو سەرۆکی هەدەپەی زیندانیکرد، سەرۆکی پارتیش هاوشێوەی دیکتاتۆرەکان کرداردەکات و ئایندەکەی هەرەس هێنانە.
شەرمە بۆ سەرۆکێک بەوجۆرە بێتە سەرکورسی دەسەڵات.! دەیەوێت بەناو سازانی نیشتیمانی و لێک گەیشتنی بەرنامەکاری ئایندەو سەربەخۆی کوردستان، چاوبەستمان بکات و بڵێین دەبێت داوای لێبکەین و ڕازیبێت بۆمان بکات. قبوڵ بفەرموێت بە مانەوەی لەسەرتەختی شاهانە و دەسەڵاتەکانی، ئەمەیا دەبێت لەبیر بکات هیچ کام لە پارتەکانی ناو ئۆپۆزسیۆن داوای لێناکەن و ئیدانەی دەکەن بۆ ئەم کارە بەڕاستی قێزەونە، گەر خۆشی مەمنون دەبێت و دەپاڕێتەوە بۆ ئەوەی بیکەنەوە بە سەرۆک دەبێت لەوە بگات کە دەچێتەوە بەردەم یاسا و پەرلەمان و دەنگدەرکانی، ئەو گوێی خۆی لێخەواندو گرنگی بە دەنگدان و هەڵبژاردن نەداو هیچ ئامادەسازییەکی بۆ نەکردو خۆی کردوە بەتەوق بەملمانەوە و دەشڵێت ئیتر چارەم کەن. بەڕاستی پیاوێکی کاڵفام و گێژ دراو و پفکراوە بە وەهم و خەیاڵدانی کاسەی سەرۆک.!
بەهۆی ئەم ئارامیەی بزوتنەوەی گۆڕان و سەرۆکی پەرلەمان و وەزیرەکان ئەنجامی ئەدەن لەوەرزێکی ئەوها قەیراناویدا کارێکی باشەو کۆمەڵگە توشی نەهامەتی دوبارە بونەوەی جەنگی ناوخۆ نەبونەوە” خۆ ئەگەر بزوتنەوەی گۆڕان لایەنێکی توندڕوو لەپێناو دەسەلاتیاو لەبەرژەوەندی حیزبەکەیدا کاری بکردایە! جەنگی ناوخۆ دوپات دەبوەوەو هەڵەکان دوپات دەبونەوە، کە ساڵەهای ساڵە خەڵکی هەرێمی کوردستان پێیانەوە دەناڵێنیت و، بووە هۆکاری دواکەوتنی ئاستی شارستانی دەیان ساڵە
هۆکاری سەرەکی کێشەکان کە پارتی ئەنجامی داوەو بۆتە کێشە خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتە کە لەژێر دەستی دوو پارتی خۆسەپێنەردایەو، دەسەڵاتی حیزب لەبڕیارو یاساکانی حکومەت خاوەنی هەربڕیارێکەو جڵەوی خۆیان بەئاشکراو تاکڕەوی ئەنجام ئەدەن. لەهەمان کاتدا هاوڵاتیان بەئاگان ئەمەش دەبێتە لە دەستدانی دەسەڵات و، خەڵك خاوەنی بڕیاری هەر هەڵبژاردنێکە. لای زۆرینە ئاشکرایە ئەم نەخشە هەڵەی پارتی ڕووخانی کۆتایی دەبێت و حوکمی تاكڕەویی شکستدێنێت و لەگەشەی سیاسی دەکەوێت بەوەی بزوتنەوەی گۆڕان راستیەکانی بۆ هاوڵاتیان ئاشکرا کردوە کە لەماوەی 24 ساڵی رابوردودا چەندیان دزیوەو چەندیان بەخشیوەو زیاتریان بەتاڵان فرۆشتووە لە سامانی سروشتی هەرێمی کوردستان بەگومرکە سنوری و ناوخۆیەکانەوە.
پلان و کودەتای پارتی نەخشەڕێگایەکی تۆکمە سیاسی داڕشتبو لە 12ی ئۆکتۆبەرو ڕۆژانی دوایی’ بەم پلانە توانی خەڵکی بێزارکات و ناڕەزاییەکان بەرزتر لە رابوردو دەرببڕن و بارەگاکانی خۆی کردە قوربانی و رەوشی خۆی بۆ خەڵك شلکرد تا بسوتێندرێن و تەقینەوەکان بە ئاراستەیەکی جیاوازدا فراوانبن، بێگومان ئەوەی پارتی دیموکرات مەبەستی بو بزوتنەوەی گۆڕان لەکەدار بکات و لەنێو خەڵکدا بچوکی بکاتەوە و بەوجۆرە پلانەی دایڕشتوە تا لەنەخشەی بەرێت و دەسەڵاتی سیاسی لێ بستێندرێتەوە.
پارتی هێشتا کاتی بەدستەوەیە لەم گەمە سیاسیەی ئەنجامی ئەدا کەلەپلانەکەیدا بەردەوامەو ویستیەتی بۆ ئەو مەبەستەی لە گۆڕەپانی سیاسیدا بمێنێت” بەهۆی هەمو ئەوتاوانانەی ئەنجامیداوە دەستبەرداری دەسەڵات نابێت یان جەنگێکی ناوخۆیی بەرپادەکات لەپێناو کورسی و دەسەڵات.
هەوڵەکانی پارتی و ” وەبیرخسنەوەی 12 ی ئۆکتۆبەر ؛
1- رۆژی رێگیری سەرۆکی پەرلەمان لەپردێ بقۆزێتەوە بەوەی چاودێرو پاسەوانەکانی سەرۆکی پەرلەمان توڕە بکات و سوربن لەسەر چونیان بۆ هەولێر تا لەوێوە جەنگی ناوخۆ دامەزرێنن.
2- موچەی فەرمانبەرانیان زیاتر لە پێنج مانگ تێپەڕاندو توڕەیی مامۆستایانیان گەیاندە ئەوەی خەڵکی مەدەنی بڕژێنە سەر شەقام، ئەوەبو خۆپیشاندان ئەنجامدراو توڕەیەکان گەیشتنە ئەو ئاستەی ناوچەی قەڵادزێ و ناوچەکانی شارەزوری گرتەوە، بەڵام بزوتنەوەی گۆڕان هۆشیارانە کاری سیاسی خۆی بەڕێ کرد.
3- پارتی هەمو هەوڵێکیداو خەڵکی بێزارکرد تا بزوتنەوەی گۆڕان توڕەبکات و پشتیوانی هاوڵاتیانبێت و خۆپیشاندانەکان بگوازرێتەوە هاوشێوەی 17ی شوبات و رۆژانی دوای بەردەوامبێت تاهەمان هێزبردن بۆ گردی زەرگەتە لە 2011دا دوپات بێتەوە و بزوتنەوەی سیاسی گۆڕان داماڵێت لە دەسەڵات و ناوچەکانی هەرێمی کوردستان .
بچنەوەنەوە هەولیرو خاوەنی نێت و بڕیاری خۆتانبن تا متمانەتان لای هاولاتیان بمێنێت، وەبەچونەوەی سەرۆکی پەرلەمان و گەرانەوەی وەزیرەکان گۆڕان لوتکەی دەسەلات دەپێکێت و دەبێتە هێزی سەرەکی سیاسی.
لەگەرانەوەتان بۆ هەولیر و مەبەستان
١/ پرسی سەرۆکایەتی هەرێم کۆتابکرێت و پەرلەمان ئەرکەکانی راپەڕێنێت تا هەڵبژاردنەکانی داهاتو، ئەم پرسە هۆکاری سەرەکی کێشەکانەو دەبێت یەکلابکرێتەوە، هەروەکو رۆژی 25 حوزەیرانی 2015 پەرلەمانی کوردستان خوێندنەوەی یەکەمی بۆ هەموارکردنەی چوار پڕۆژە یاسای سەرۆکایەتی هەرێم کرد دەبێت لەوێوە ئەم بابەتە زیندوبکرێتەوەو سەرۆکایەتی پەرلەمانی هەرێم کاربکات بۆ هەموارکردنەوەی پۆستی سەرۆکایەتی و دەسەڵاتەکانی کەمبکرێتەوە، بەو یاسایە بەشداری هەڵبژاردنەکانی داهاتوی هەرێم نەبێ کە ئێستا کاری پێ دەکرێت.
2- گەڕاندنەوەی ئەو پارانەی رەوانەی بانکەکانی دەرەوە کراوە بەتایبەت داهاتی کۆمپانیاکانی حکومەتی ناوەند کە دوای هێرش و پاش چۆڵکردنی داعش لەوناوچانە کەوتۆتە ژێر دەسەڵاتی پارتی کە بەمەبەستی گەندەڵی هەژماردەکرێ لەکاتێکدا داهاتەکەی نەگەرێندرێتەوە بۆ وەزارەتی سامانە سروشتیەکان و وەزارەتی دارای .
٣/ وەزیرەکانی گۆڕان بە هەمان بەردەوامی داکۆکی لەسەر سامانی گشتی و بنەبڕکردنی گەندەڵی بکەن و بوێرانە تاخۆیان لە دڵەڕاوکێی خەڵك یەکلابکەنەوەو هاوشێوەی رۆژانی بەر لە 12ی ئۆکتۆبەر تێبکۆشن، و لێپرسینەوەی تەواو بکرێت بەتایبەت خەرج کردنی پارە لە غیابیاندا.
٤/ دوابەدوای گەڕانەوەی سەرۆکی پەرلەمان، ئامادە سازی بکرێت و لەلایەن پەرلەمانەوە بەزۆرینەی دەنگ دادگایەکی نیشتیمانی دابمەزرێت بۆ لێپرسینەوەی تاوانی گشتی و گەندەڵی و ئەکتیڤ کردنەوەی سەرجەم دادگاکانی هەرێمی کوردستان، بۆ ئەم پرۆسەیە، لەناو پەرلەماندا هەڵبژاردن بکرێت دادوەری راستەقینە هەڵبژێردرێت بۆ سەرۆکی دادگای گشتی لە هەرێمی کوردستاندا .
٥/ وەزیری دارایی هەرێم راستەوخۆ سەردانی ئیبراهیم خەلیل بکات و تەواوی داهاتی ئەو دەروازەیە لەژێر چاودێری لیژنەی دارایدا بێت و لەدەستی حیزبدا نەبێت کە بڕی داهاتی رۆژانەی پتر لە یەك ملیۆن دۆلارە.
٦/ خۆسازدان و ئامادەکاریەکانی هەڵبژاردنی 2017 نەخشەڕێگای بۆ بکرێت و لەکاتی دیاری کراوی خۆیدا ئەنجامبدرێت.
فەرەیدون کونجرینی
مهگهم مێژوو بتانی وێنای ئهو کهڵهپیاوه بکێشی دهنا هیچ گۆته و پێنوسێک ئادگاری تهواو ناکات… پیاوێک لهسێبهر و زۆرپێکراوی ههرگیزنهزان، ههڵکهوتهیهکی دبلۆماسی لهکام پله و پایهبا ههرڕێبهر و ڕاوێژهربوو، مامۆستای پهیوهندی و ههواڵگری، پێشمهرگهکی لێوهشاوهی بێ سڵهمینهوه بوێر و سزادهری ههردژهکوردێک ئهگهر نازانم کوڕی کێش بی! فهرماندهیهک لهبهرێوهبردن و ئامانج ئانگێو.
مرۆڤناسی..
سهرناس و چاوناس، دهیتوانی زۆر بهئاسانی بتخوێنێتهوه، کلیلی دهروازهکانی لهڕوانینێکدا دهگرتهوه. چاوهڕهشهکانی زۆر قول و تیژبین، پرچه لوول و بهگروازهکهی چهندان دهوری سهردهمی دی بوو، زۆرکهم تێدهکهوت ههمیشه بهئاگابوو. ڕاکێشهر بهئهندازهیهک لهدیتنێکیدا وات دهزانی دهیان ساڵه دهیناسی چونکه خاکی و ساده لهبلیمهتیدا.
قسهزان..
گفتولفتی شیرین تهوهرێکه لهکاڕکاڕهی کهسایهتی کاک ئازاد دهیان و سهدان ڕێچکهی لێکۆڵینهوه ههڵدهگرێ، کهسهکی قسهزان و بڕواپێهێنهر زۆربهئاسانی تێیدهگهیاندی. پشی درێژی گفتوگۆ لهمهنگاویدا دهیخولاندیهوه بێ ئهوهی ئازارت بدا بهخۆبهزلزانی یان پشتگوێخستن و شهرگهی دهروونی. وهک ههڵۆیهک لهچنگی بهڵام بێ ئازار و خۆشهویستیهوه گهمهی دهکردی نهیدهڕهنجاندی. ههموو کهسێکی پێویست بوو، هیچ کهسی وهلانهدهنا، دهتوانی برێی جۆکهری ههموو پێڕێکی توانامهندی بوو، لهڕستهیهکدا دۆست خۆشیان دهویست دوژمنیش لێی تۆقی بوون.
چاخانهی حهمهگهمحان..
چایخانهکهی بابی پێگهیهنهری سهرهکی کهسایهتی و تیکهڵ بوونی بهردهوامی بهخهڵکی بوو لهلاویهوه ببووه ئهلبومی برادهرایهتی و زۆرینهی دهناسی. ئهو چاخانه مهکۆی دهیهها شاعیر و سیاسی و ناوداری شاری کۆیه بوو کهس نیه لهوێوه تهلهفزیۆنی لهسهرهتاکانهوه تهماشا نهکردبی، شهوانه بهدیار ئوم کهلسومی عهرهبی ئێشکی نهگرتبی، زرینگهی چای خهست و شرقهی دۆمینهی گێ لێ نهبووبی، لهگهڵ ئاوی بهفراو یا ماستاوی خهست بهجامی فافۆن فڕنهکردبی لێوهکانی پێ نهتهزی بی!
بیتوێن..
لهژێر پێی دهلهرزی، کێ ههبوو لهناوهڕاستی ههشتاکان سهرتیپی دهشتی بیتوێن بکا لهگهڵ جڕ و جانهوهری خێڵهکیهتی ئاغا و مسکێنی ئهوێ ههڵبکا؟ بهقهرد نهترسێ و سهرچیخ ههموو چڕنۆکدارهکان بریندار بکا! ههموویان کهوی لهقهفهزی خۆیدا لهباڕیهتی بخات. تیپی 99 ی بیتوێن بهفهرماندهیی خۆی جێگه و پێگهی مێژوویی خۆی وهرگرت لهمێژووی پێشمهرگایهتی دهتوانین بڵێن: سیاسیترین سهرتیپ بووه. لهسهر دهستی دهیان و سهدان کادیر و پێشمهرگه پێگهیین. ئهوێ ڕۆژێ لهبهرچاومان مامۆستایهکی پێشمهرگهیی، ورهیهکی جهربهزه و خۆڕاگری، پێشهنگێکی دانوستانکاری کارامهی ههل نهتهرفێن بوو.
سهرکردایهتی..
پێکهاتهی خودی کاک ئازاد فهرماندهیی بوو ههرلهسهرهتاوهش تیشکهکانی بڵاوبوو، ئهوانی سهرهوه باشتر ههستیان پێدهکرد، ڕێگری لێدهکرا دهنا لهزۆرانێک ئهندامی سهرکردایهتی و مهکتهب سیاسی ئهوێ ڕۆژێ لێزان و بهتواناتر بوو دهکرا ئهوانێک شاگردی بن و لێی فێرببن. نرخی پێشمهرگهی لهلابوو دهکرێ برێین: باب و برای ههرهزۆری بوو. ههمیشه لهئاپۆرای پێشمهرگهدا بزردهبوو نهت دهناسیهوه که فهرماندهیه.
ڕێکخستنی ناوشار..
کاتی نیوهی دووهمی حهفتاکان کاک ئازاد کارمهندی بهڕێوهبردن بوو لهدواناوهندی کۆیهی کوڕان. ئامێری تایپی چاپکردنهکهی بهکاردههینا لۆ نوسینی بڵاوکراوهکانی شۆڕشی نوێ ئهوجا بهڕۆنیۆیهکه چهندین نموونهی لێدهگرتهوه لهبنه گونیهکی دهیبرد و دابهشی دهکرت بهسهر ئهندامانی ڕێکخستن تهنانهت لۆشارهکانی ههولێر و ڕانیه و سلێمانیش دهناردرا چونکه تایپی چاپ کهم و دهگمهن بوو ڕژێمی ئهوسا چاودێری لهسهر دانابوو. زۆر نهترس و بههیمهت و بوێربوو لهو ڕۆژانی ئهنگوستهچاوهدا ئهو ههمیشه چرای شۆڕشی نوێی دهدیت و ههڵکاری چراکان بوو.
جهمهدانی لهمل..
جهمهدانی لهمل بوو یان دهیکرده دهمامک. کهس نهیدهزانی شهوێ لهکوێ و کام ژوور دهخهوێ! هیچ لاملیهکی نائاگایی نهدهکرد، لۆ ههموو گچکهئهگهرێک ئامادهباش و چاوهڕوانکار، زیت و زرینگ. لهههموو پێچ و کهلێک ڕهوان ئاوادهبوو. هیچ شوناسێ جێ پێی پێ ههڵنهدهگیرا، مانگی شهو و ڕۆژی ئاسمان بوو.
دڵشاد تاقانه
بیری سهربهخۆیی و دامهزراندنی دهوڵهتی كوردی، به درێژایی دیرۆكی شۆڕشهكانی كوردستان، بووهته دروشم و ئامانجی نهتهوهی كورد و شتێكی تازه نییه، ههنووكهیش پرسی كورد لهسهر ئاستی ههموو كوردستان جۆرێك له جووڵه و ئهكتیڤبوونی به خۆیهوه بینیوه. ئهو دهرفهته زێرینهی كه سهرۆكی ههرێمی كوردستان بۆ سهربهخۆیی و دهوڵهتی كوردستان ئاماژهی پێدهكات، دهرفهتێكی لهباره، خۆزگه ههموو كوردستانی گهورهی دهگرتهوه، بهڵام له ئێستادا ئهم دهرفهته تهنیا بۆ باشووری كوردستانه، ئهگهر سهرنجی بارودۆخی كوردستان بدهین به روونی ههست بهوه دهكهین و دهبینین سهرۆكی ههرێمی كوردستان ڕابهرایهتی پرۆسهی سهربهخۆیی دهكات و كاریگهرییهكی زۆر گهورهی لهسهر بهنێودهوڵهتی بوونی پرسی كورد ههیه، لهسهر ئاستی ههر چوار پارچهی كوردستانیش هیچ سهركردهیهكی كورد نییه، هێندهی جهنابی مسعود بارزانی له سهر ئاستی نێوخۆیی و نێودهوڵهتی بههێز بێت، دهكرێت بڵێین وجوودی بهڕێز مسعود بارزانی فاكتهرێكی بههێزه بۆ ئهكتیڤبوونی پرسی كورد، لێدوان و ههوڵهكانی جهنابی سهرۆك مسعود بارزانی، لهپێناو سهربهخۆیی كوردستان خوێندنهوهیهكی واقیعییانهیه بۆ ڕهوشی سیاسی كوردستان، عێراق، ناوچهكه و خستنهڕووی چارهسهری گونجاوه بۆ پرسهكان، به تایبهت پرسی ڕیفراندۆم بۆ ڕاگهیاندنی سهربهخۆیی كوردستان، ئهم ههوڵانهی سهرۆك بارزانی لهم كاتهدا بایهخی زۆری ههیه، ئهمڕۆ كه به سهردهمی ڕزگاری و ئازادیی نهتهوه چهوساوهكان له ژێردهستهیی و دیكتاتۆریهت ناسراوه، كاتی ئهوهیه به شێوازێكی ئاشتیانه، دوور له ههموو ئاریشه و كێشهیهك، جیابوونهوه ڕابگهینین، به جیابوونهوهمان له ڕووی یاساییهوه پرسی كورد دهچێته قۆناخێكی دیكهوه، نابێت پرۆسهكه لهبهر هیچ هۆكار و بیانووێك دوابخرێت، ههنووكه ههلومهرجێكی ههرێمی و نێودهوڵهتی، هاوكات دهرفهتێكی گرنگ بۆ كورد دروست بووه و نابێت لهدهست بدرێت. من لهوه نیگهرانم ئهگهر پێش كۆتاییهاتنی شهڕی داعش سوود لهم دهرفهته وهرنهگرین، ئهو ههڵوێستهی كه سهركردایهتی كورد و شهقامی كوردی لهههمبهر سهربهخۆیی دهینوێنن مافێكی یاسایی و دهستووری تاك بهتاكی كوردستانیانه، مانهوه له دهوڵهتێك كه ڕێز له مافی هاونیشتیمانیانی نهگرێت و پارێزگاریان لێ نهكات، شایهنی مانهوه نییه، بهڵكو جیابونهوه لێی، بهر لهوهی ماف بێت، ئهركێكی ئایینی و نهتهوهییه، وهك كورد ههر له سهرهتای دروستبوونی دهوڵهتی عێراقهوه (1921) تا ئێستا، مێژوویهكی تاڵ و ڕابردوویهكی پڕ له ناخۆشیمان لهسهر خاكی عێراقدا ههیه، لهبهرئهوه با ئیتر جیا بینهوه.
ئاواز : فرید زولاند…….
ووتنی: داریوش اقبالی..
(پێشکەشە بەڕۆحی پاکی شاعیری شەهید “بەرزان عوسمان” ی هاوڕێم ،کە زۆر حەزی
لە گوێگرنتی ئەم گۆرانیە ئەکرد و بە سەدان جار پێکەوە گوێمان لێگرتوە……………..
ئەی بەدەنگەوە هاتوی هاواری من
تۆ ڕۆژگاری خۆت تێکشاند……
ئەی چرای میهرەبانی
بۆ تاریکایی شەوانم
ئەی شرۆڤەی حەقیقەت
بۆ ساتەکانی نیگەرانیم
کە شەوت لێبردم،،
منت گەیاندە خۆر….
گەر لێرەیت یا لێرە نیت
وەک”تەکیەگا”ی منی
بۆ منێکی غەریب
تۆ داڵدەدەری ڕۆحمیت
…………….
هاوەڵی هەمیشە بە باوەڕ
تۆ بڕۆ..سەفەر سەلامەت
غەمی منت نەبێ،
کە دوور بوونت بوە بە عادەت
سەرچاوەی هەموو عاتیفە و سۆزم
شیعری من لە تۆوە ڕۆحی گرتوە
ڕەگی ووشک بووی “بوون” ی من
لە تۆوە خوێن ئەگرێ…
گەر بە “تۆ “وە پەیوەستم
گەر بە تۆوە “ڕۆح”م “بوون”ی هەیە
لەو ساتە گرنگتر نابێ
کە بویتە مایەت”بوون” ی من
……………………..
شەو..شەوی سەفەر بو
لە کۆڵانە تاریکەکانا
ئەو ساتەی سێبەری هەر کەسێک بو
کە گەیانمیە تاریکی
ئەو ساتەی هەر سانیەیەکی شەو
ئاگردانی “ترس”م بو
ئەو ساتەی زامی خەنجەری دۆست
باشترین “بەرگ” م بو
تۆ، بەدەستی میهرەبانی
زامەکەت ساڕێژ کرد..
لە ڕووناکی دوایت
و
پەردەی شەوت دڕاند..
………………….
هاوەڵی هەمیشە بە باوەڕ
تۆ بڕۆ سەفەر سەلامەت
غەمی منت نەبێ
کە دوور بوونت بوە بە عادەت
………………..
ئەی هەڵهاتنی یەکەم دۆست
تۆ ، ئەی دوا هاوڕێم
..سەفەرت خۆش..
ئەی تاقە هاوەڵی من
شوێن مەبەستت هەر کوێیەک بێ
لە هەر جێیەکی دونیا بی
ڕۆشنایی سنووری “گوڵاڵە”
ساتە وەختی دەرکەوتنی تۆیە…
……………………
یادت باش، کە دڵت
قەڵغانی بەردەم ” بەڵا” کانم بو
…تەنیا دەستی تۆ
هاوڕێ ی
دەستی سارد و سڕی من بو
هاوەڵی هەمیشە بە باوەڕ
تۆ بڕۆ، سەفەر سەلامەت
غەمی منت نەبێ
کە دوور بوونت بوە بە عادەت
….بوە بە عادەت
،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،
لە فارسییەوە بە کەمێک دەستکارییەوە
پشکۆ ناکام
تەمموز/2017