پڕۆژەیەک بۆ تێپەڕاندنی گەورەشکستی ئۆکتۆبەر … شێرکۆ کرمانج

لەدەستدانی نزیکەی ٥٠% خاکی کوردستان لە شەو و ڕۆژێکدا گەورەشکستی ئەو نوخبە سیاسییەی کوردستان بوو کە لەپاڵ شکستە گەورەکانی دیکە، هەر لە لەدەستدانی شەرعیەتی یاساییەوە بگرە تادەگاتە قەیرانی ئابوری‌و سیاسی‌و لەکەدارکردنی شکۆی گەل‌و نیشتیمان، نابێت‌و ناکرێت ئاوا بەسانایی بەسەر ئەو نوخبە سیاسییە تێپەڕێت. کاتی ئەوە هاتوە بەو نوخبە سیاسییە، کە ژمارەیان لە سەد کەس تێپەڕناکات، بگوترێت ئیدی بەسە.
ئەم نوسینە هەوڵێکە بۆ خستنەڕووی پڕۆژەیەک بۆ تێپەڕاندنی ئەم بارودۆخە نالەبارەو خستنەوە سەرپێی پەرلەمان‌و دامەزراندنی حکومەتێکی ڕزگاریی نیشتیمانیی.
ئەم پڕۆژەیە دوو پلان لەخۆدەگرێت، پلانی ئەی و پلانی بی. پلانی بی تەنیا لەحالەتی جێبەجێنەکردنی پلانی ئەی دەکرێت بخرێتەگەڕ. پێشئەوەی هەر دوو پلانەکە بخرێنەڕوو واچاکە بکەرەکانی جێبەجێکردنی پڕۆژەکە دەستنیشانبکرێن.

جێبەجێکەرانی پڕۆژەکە

لەسەرەتا دەبێت ئەوە بگوترێت کە هەم پڕۆژەکەو هەنگاوەکانی هەم ئەو بکەرانەی لێرە دەستنیشانکراون هەوڵ‌و ناوی سەرەتایین دەکرێت دەوڵەمەنترو هەمەلایەنتر بکرێن.
پڕۆژەکە واچاکە بەزووترین کات لەلایەن گروپی یەکەم لە جێبەجێکەرەکان (بکەرەکان) بخرێتەڕوو و بەهەمائاهەنگی لەگەڵ گروپی دووەم‌و سێیەم جێبەجێبکرێت:
گروپی یەکەم، دەبێت هەموو ئەو حیزب‌و لایەنە سەرەکیانەی کوردستان بگرێتەوە کە ئێستا بەشێک نین لە نوخبەی دەسەڵاتدارو دەستڕۆیشتویی ناو یەکێتیی‌و پارتی کە ڕۆڵی سەرەکیان هەبووە لە شکستەکانی ئیدارەدانی هەرێم بە گەورەشکستی ئۆکتۆبەریشەوە، کە لەدەستدانی نیوەی خاکی کوردستانی لێکەوتەوە، لەوانە: بزوتنەوەی گۆڕان، لیستی نەوەی نوێ، هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری، گروپ‌و لایەنە نزیکەکان لە پەکەکە، کۆمەڵی ئیسلامی کوردستان، یەکگرتوی ئیسلامی، حیزبی شیوعی کوردستان لەگەڵ هەموو ئەو حیزب‌و لایەنانەی کە ئەم پڕۆژەیە، یان هاوشێوەکەی پەسەند دەکەن.
دووەم، ئەفسەرو پێشمەرگەو کادیرو ئەندامە نیشتیمانپەروەرو دڵسۆزەکانی ناو پارتی دیموکراتی کوردستان‌و یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان کە زۆرینەی هەرە زۆری ئەندامانی ئەم دوو حیزبە پێکدێنن.
سێیەم، تەواوی کۆمەڵگەی مەدەنی‌‌و چالاکوانە سیاسی‌و کۆمەڵایەتیەکان‌و سەرتاپای خەڵکی دڵسۆزو نیشتیمانپەروەری کوردستان.
لیژنەیەک لەلایەن نوێنەرە سەرەکییەکانی جێبەجێکەرانی پڕۆژەکە، وەک لەسەرەوە دەستنیشانکران، پێکدێت بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە.

پلانی ئەی (Plan A)

پلانی ئەی کۆمەڵێک هەنگاو وکارو کردەوە لەخۆدەگرێت کە لە حالەتێکدا جێبەجێدەکرێت ئەگەر هاتو لەگەڵ خستنەڕووی پڕۆژەکە ئەو نوخبە سیاسیەی کە ئێستا هەرێم بەڕێوەدەبەن، کە ژمارەیان لە سەد کەسێک تێپەڕناکات، لەگەڵ خستنەڕووی پڕۆژەکە دەستبەرداری کارو بەپرسیارەتییەکانیان بوون. لەم حالەتەدا پلانی ئەی دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە کە ئەم هەنگاوانە لەخۆدەگرێت:
یەکەم، سەرۆکی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان، یوسف محەمەد، بەهەمئاهەنگی لەگەڵ دوو جێگرەکەی، بەزووترین کات داوای کۆبوونەوەی پەرلەمانی کوردستان بکەن، لە ماوەی سێ ڕۆژ دا. نابێت هیچ ئەندام پەرلەمانێک ڕێگری لە ئەنجامدانی ئەم پڕۆژەیە بکات ئەگەرنا مامەڵەی نوخبە سیاسییە شکستخواردوەکەی لەگەڵدا دەکرێت، وەک لە خوارەوە هاتوە.
دووەم، لە کۆبوونەوەی یەکەمی پەرلەمان لە هەولێری پایتەخت بڕیاری دامەزراندنی حکومەتێکی ڕزگاریی نیشتیمانی دەدرێت‌و سەرۆکی پەرلەمان، یوسف محەمەد، ئەرکی سەرۆکایەتی حکومەتەکەی پێدەسپێردرێت.
سێیەم، پێکهێنانی لیژنەیەک لە دانیشتنی یەکەم بە سەرۆکایەتی سەرۆکوەزیران، یوسف محەمەد، بۆ دەستنیشانکردنی حکومەتێکی تێکنۆکراتی کاربەڕێکەر بەناوی “حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانیی” لە کەسانی بێلایەن‌و شارەزا بۆ جێگرتنەوەی وەزیرەکانی حکومەتەکەی هەرێم پێش ١٦ ی ئۆکتۆبەر، لەماوەی دوو حەفتەداو یەکسەر حالەتی ئیمێرگینسی (طوارئ) ڕادەگەیەنێت.
چوارەم، سەرۆکایەتی هەرێم، مەسعود بارزانی‌و جێگرەکەی هەروەها سەرۆکوەزیران‌و تەواوی وەزیرەکان دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان لە سەرۆکایەتی‌‌و حکومەت ڕابگەیەنن، لەماوەی حەفتەیەک لەسەر بڕیاری پەرلەمان.
پێنجەم، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانی سەرۆکی هەرێم‌و سەرۆکوەزیران‌و وەزیرەکان خانەنشین دەکات‌.
شەشەم، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانی مافی دادگاییکردن‌و لێپرسینەوەی لە هیچ بەرپرسێکی حکومی‌و حیزبی نیە.‌
حەوتەم، هەر بەرپرسێکی حکومی‌و حیزبی لە نوخبە سیاسییە خانەنشینکراوەکە خۆ لەکاروباری حکومەت‌و هاوڵاتیان هەڵبقورتێنێت دەبێت یەکسەر بگیرێت‌و دادگایی بکرێت.
حەوتەم، حکومەتە کاربەڕێکەرەکە کاروباری ڕۆژانەی وەزارەتەکان‌و هاوڵاتیان بەڕێوەدەبات.
هەشتەم، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانی دەستەیەکی نوێ بۆ کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکان لە کەسانی بێلایەن‌و تەکنۆکرات‌و شارەزا دیاریدەکات‌و دادەمەزرێنێت بۆ سەرپەرشتیکردنی هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی کوردستان‌و سەرۆکی هەرێم، لەماوەیەک کە زیاتر لە شەش مانگ نەبێت.
نۆیەم، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانی ئاگاداری حکومەتی عێراقی دەکات کە تەنیا نوێنەرانی گەل لە پەرلەمان‌و حکومەتی داهاتو مافی دانوسانیان هەیە لەگەڵ حکومەتی مەرکەزی لەسەر پرسە چارەنوسسازەکان.
دەیەم، بۆ بەڕێوەبردنی کاروبارەکانی هاوڵاتیان، بەتایبەتی چارەسەرکردنی پرسی موچە، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانی مافی دانوسان‌و گفتوگۆی لەگەڵ حکومەتی مەرکەزی هەیە.
یازدەم، دوای پێکهاتن لەگەڵ حکومەتی مەرکەزی لە بەغدا، حکومەتی ڕزگاریی نیشتیمانیی بڕیاری پاشەکەوتکردنی موچە هەڵدەوەشێنێتەوەو موچە وەک پێشوتری لێدەکرێتەوە.
دوازدەم، حكومەتی ڕزگاریی نیشتیمانیی هەڵوەشاندنەوەی هەر دوو دەزگای پاراستن‌و زانیاری ڕادەگەیەنێت.
سێزدەم، پەرلەمان‌و حکومەتی داهاتو دەبێت کاربکات لەسەر هەڵوەشاندنەوەی تەواوی هێزی پێشمەرگەو هێزەکانی ئاسایش‌و دووبارە دامەزراندنەوەیان لەسەر بنەمای پیشەیی‌و یاسایی.

پلانی بی (Plan B)

ئەگەر هاتو لەگەڵ خستنەڕووی پڕۆژەکە، وەک لە پلانی ئەی هاتوە، واتە ئەو نوخبە سیاسیەی کە ئێستا هەرێم بەڕێوەدەبەن کە ژمارەیان لە سەد کەسێک تێپەڕناکات دەستبەرداری کارو بەپرسیارەتییەکانیان نەبوون، ئەوە لەم حالەتەدا پلانی بی دەخرێتە بواری جێبەجێکرندنەوە کە دەکرێت ئەم هەنگاوانە لەخۆبگرێت:
یەکەم، هەموو ئەو بکەرو جێبەجێکارانەی کە وەک “جێبەجێکەرانی پڕۆژەکە” ناویان هاتوە، واتە بکەرەکانی گروپی یەکەم‌و گروپی دووەم‌و گروپی سێیەم، دەبێت دەستبەجێ لیژنەیەک پێکبێنن بۆ سەرپەرشتیکردنی ڕاپەڕینی سەرتاسەری‌ کە خۆی لە مانگرتنێکی سەرتاسەری ببینێتەوە کە یەک داواکاریان هەبێت ئەویش دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکی هەرێم‌و جێگرەکەی‌و سەرۆکی حکومەت‌و ئەنجومەنی وەزیران بێت. خەڵکی مانگرتو نابێ‌و ناکرێت بەهیچ شێوەیەک لەم داوایە کەمتر قەبوڵبکەن‌و دانوسانی لەسەر بکەن.
دووەم، هەرکاتێک سەرۆکی هەرێم‌و سەرۆکوەزیران‌و وەزیرەکان دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان ڕاگەیاند ئەوە تەواوی هەنگاوەکانی پلانی بی دەبێت جێبەجێبکرێن.
سێیەم، ئەگەر سەرۆکی هەرێم‌و سەرۆکوەزیران‌و وەزیرەکان دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان ڕانەگەیاند ئەوە لەپاڵ مانگرتنی گشتی دەبێت خۆپیشاندانی گشتی ڕابگەیەنرێت‌و بەردەوام بێت تائەوکاتەی کە داواکارییەکان جێبەجێدەکرێن. ئەوکات دیسان پلانی ئەی کارادەکرێت‌و هەنگاوەکانی جێبەجێدەکرێن.




کۆمۆنیزمی کوردستان لە بۆشایی سیاسی ئەمرۆدا … نادر عبدالحمید

لەم بارودۆخەی ئێستادا، بە ڕادەستکردنەوەی کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەنان لەلایەن “یەکیەتی” و “پارتی”ەوە، لیبڕاڵەکانی کوردستان و ئۆپۆزیسیۆنی قەومی ئیسلامی (لەوانە “گۆڕان”، و “نەوەی نوێ”) داوای هەڵوەشانەوەی “حکومەتی هەرێم” و دەست لەکارکێشانەوەی بارزانی دەکەن. داوای پێکهێنانی حکومەتێکی ڕزگاری نیشتیمانی دەکەن.
لە ڕوانگەی کرێکاری سۆشیالیستەوە دەبێ داوای دادگایی کردنیان بکەین و بیکەینە دەروازەیەک بۆ گۆڕینی بارودۆخەکە لە داڕوخانی مەعنەویاتی خەڵك و میحنە و تێکشکانی شکۆ و کەرامەتی خەڵكی کوردستانەوە، بۆ چەکدار کردنیان بە ئاسۆیەکی شۆڕشگێڕانە ڕوەو ڕاپەڕین، هێرش بردنە سەریان و شۆڕش، ئەم چرکە ساتە یەکێکە لەو هەلە مێژووییانە.

ئەڵبەتە دیارە کە ئەمە پێداویستی سیاسی و ڕێکخراوەیی و ئامادەکاری و زۆر شتی تری دەوێت، بەڵام مێژوو ناوەستێت لەسەر ئەوە خەریکی ئامادەکاری بیت و ئەوسا بێیتە مەیدان، دەبێ سەرەتا لە مەیدانەکەدا خۆت ڕاگەێنیت و دەستبەکاری ئامادەکاریەکان بیت.
یەک خاڵ زۆر گرینگە ئەویش ڕابەرێکی مەیدانیە لەناو خەڵکدا کە ئەو سیاسەتە بە عەلەنی ڕاگەێنێت و کاری بۆ بکات و لێرەوە پڕۆسەی دابینکردنی پێداویستەکان دەکەونە سەر ڕەواڵی خۆیان.
(لینین) نمونەی ئەو ڕابەرەیە، کە لە مانگی ئەپریلی 1917 دا دەگەڕێتەوە ناو ڕوسیا، دەبینێ ڕابەرایەتی ناوخۆ (ستالین و کامنیف) سیاسەتی پشتیوانیکردنیان گرتۆتە پێش لە “حکومەتی کاتی” ئەوکاتە کە بەدوای “شۆڕشی شوبات”دا پێکهاتبوو، لینین بە سیاسەتە ڕادیکاڵ و عەمەلیەکانی دژی “حکومەتی کاتی” نەهەر توانی کادرەکانی حزبەکەی خۆی کێشبکات بەڵكو توانی هێزیش بگرێت لەناو شۆراکان و نوێنەرانیان و لەناو مەنشەفیەکانیشدا، ڕووداو و ئاڵوگۆڕە سیاسی و سەربازیەکانیش زیاتر و زیاتر ڕاستی و دروستی سیاسەتەکانی سەلماند و هێزی هەرچی زیاتری گرت تا گەیاندیە شۆڕشی ئۆکتۆبەر.

لەمڕۆدا ستڕاتیژی بەشێک لە کۆمۆنیستەکان، کە لایەنگری ڕیفڕاندۆم بوون و بەدوای سەربەخۆیی کوردستانەوەن، ئەو ستڕاتیژەی لینین نیە. هەموو باس کردن و کارکردنێکیان بۆ خۆڕێکخستنی جەماوەر لە شۆراکان و خۆ چەکدار کردن، بۆ سۆشیالیزمێکە کە لە ڕێگەی سەربەخۆ کردنی کوردستانەوە دێتەدی کە سەرەتا سێکیولاری غەیرە قەومی دەبێ.
واتا بەپێی ستڕاتیژی ئەو بەشە لە کۆمۆنیزم، کرێکاران و زەحمەتکێشان لە شۆراکاندا ڕێکخراو بن لە شوێنی کار و ژیانیان وە خۆیان چەکدار بکەن بۆ بەرگری لە ماف و دەسکەوت و دەستدرێژیەکانی سوپا و “حەشدی شەعبی” لە پێناو سەربەخۆیی کوردستاندا، جا وەلانانی دەسەڵاتی ناسیونالیزمی کورد لەم پەیوەندەدا مانا پەیدا دەکات.

ئەو بەشە لە کۆمۆنیزم بە کادرە سیاسی و هەڵسوڕاوە مەیدانیەکانیەوە ئەو هێزە نیە کە لە مەیدانەکەدا وەک لینین ئاڵای هەڵپێچانی ئەم دەسەڵاتە و گرتن و دادگایی کردنی سەرانی دەسەڵاتداری ناسیونالیزمی کوردی ڕاستەوخۆ لەمەیدانەکەدا ڕاگەیاندبێت، سیاسەتی دامەزراندنی دەسەڵاتی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستانی بەڕاستەوخۆیی بەبێ پەیوەستکردنەوەی مەجدارانە بەسەربەخۆیی کوردستانەوە گرتبێتەبەر.

بەشێکی تری کۆمۆنیزم ڕۆڵی خۆی هەمیشە لە جێگەوڕێگەی ئۆپۆزیسیۆنیدا دەبینێتەوە، ئەویش ئۆپۆزیسیۆنێکی تەبلیغاتی (پڕوپاگەندەی فکری و سیاسی) و خسڵەتی پڕاتیکی شۆڕشگێرانە لە کۆمۆنیزمدا نابینێت.
بەشی سێهەم لە کۆمۆنیستەکان چالاکن لە مەیدانەکەدا بەڵام ئاسۆی سیاسیان هێشتا نەگەیشتۆتە ئەو ئاستە کە ڕوخاندنی دەسەڵاتی ناسیونالیزمی کورد و گرتنەدەستی دەسەڵات لەم هەرێمەدا بخەنە دەستوری کاریانەوە و بیکەنە سەکۆی پەرەپێدانی بزوتنەوەی شۆڕشگێڕانەی کرێکار و زەحمەتکێشی سەرتاسەری عێڕاق بۆ ڕوخانی دەسەڵاتی بورژوازی لە دەوڵەتی ناوەندی و هێنانەدی عێڕاقێکی سۆشیالیست کە کوردستان وەک جمهوریەتێکی شۆرایی لەخۆبگرێت.

کۆمۆنیزمی ئەمڕۆی کوردستانی عێڕاق لە بۆشاییەکی سیاسی ناوکۆمەڵگە و لە غیابی رابەری مەیدانی لینینیانەدا دەژی. بارودۆخی بابەتی فاکتۆری گرینگە بەڵام بە پلەی یەکەم ئەوە ئاگاهی و دەستپێشکەری ڕابەرانێکی سیاسیە عەمەلیە، بەتایبەت لە وەرچەرخانە مێژووییەکاندا کە فاکتۆری یەکلاکەرەوەیە لە چارەنوسی کۆمۆنیزم و کرێکار و کۆمەڵگەدا.

18-10-2017




ئایا ریفراندۆم ئامانجی خۆی ده‌پێكێت؟… عیماد عه‌لی

به‌ڵێ به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی ریفراندۆم به‌ هۆكارگه‌لێك شكستێكی كاتی هێنا، كه‌ گرنگترینیان:
ا-له‌سه‌ر ئاستی نێوخۆ:

1-نه‌بونی یه‌كگرتویی نێوخۆ و ده‌ستبردنی زۆرێك له‌ خه‌ڵكی ناخاڵه‌ی هه‌مه‌جۆر بۆ شتی حه‌رامی دژ به‌ ئامانجی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و پشت خه‌تی سوور، له‌ پێناو چه‌ند به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی ته‌سكی شه‌خسی و حزبی وبه‌ پشتبه‌ستن به‌ ناكامی عه‌قڵ و كاریگه‌ریكانی مێژووی كه‌سه‌كان و ده‌وروبه‌ریان، زه‌ره‌ریان له‌ یكێتی گه‌ل له‌ پێش شكستی ریفراندۆم دا و ته‌نانه‌ت درزه‌كه‌یان گه‌یانده‌ خه‌ره‌ندێكی قووڵ .
2- كۆنه‌ قین و ركابه‌ری كه‌سی و حزبی نا به‌رپرس له‌ ئاست پرسێكی زۆر گه‌وره‌ و ستراتیجی و ململانێیه‌كی نابه‌جێ له‌ كاتێكی هه‌ستیاری وا كه‌ گه‌وره‌ترین لێدان بوو له‌ پرسه‌كه‌.
3- نه‌خوێندنه‌وه‌ی واقعی نێوخۆی كوردستان وه‌ك خۆی له‌ رووی قه‌یران و كێماسیه‌كانه‌وه‌ بووه‌ هۆی كورتهێنانی كه‌ حه‌ماسه‌ته‌ چاوه‌روانكاروه‌كه‌ ه‌لمه‌ر پرسێكی نه‌ته‌وه‌ی و نیشتمانی ستراتیجی وه‌ك سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا.
4- له‌به‌رچاوگرتنی به‌رژه‌وه‌ندی ئابووری و سیاسی حزبیله‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و دوژمنانیش گه‌لی كوردستان پێش هه‌ر شتێكی تر و له‌ سه‌رووی ئامانجه‌ گه‌وره‌كه‌ و رێزبه‌ستنی لایه‌نه‌كان به‌ پشت به‌ستن به‌ په‌یوه‌ندیه‌ حزبی و ناكۆكیه‌ نێوخۆیی به‌ پێچه‌وانه‌ی پابه‌ندبوون به‌ داواكاری ده‌ره‌كی و خۆفره‌زكردنی په‌یوه‌ندیه‌ ده‌ره‌كیه‌كه‌، كه‌ ئامانجی وه‌لانان وبه‌ هه‌رزان فرۆشتنی پرسه‌كه‌ بوو .
5- هه‌ندێك حساباتی هه‌ڵه‌ی نێوخۆیی حزبی و و موعاناتی خه‌ڵك و كرده‌وه‌ی پۆپۆلیستانه‌ی هه‌ندێك لایه‌ن به‌ رقه‌به‌ری و كۆنه‌قین و حسابكردن ته‌نها به‌ ململانێ حزبی و نه‌بونی هه‌ماهه‌نگی و بونی زۆرێك له‌ كه‌سی هه‌رزه‌كاری نابه‌رپرس له‌ جێگه‌ و شوێنێك كه‌ له‌م كاته‌دا ده‌بوو رۆڵی گه‌وره‌ له‌م مه‌سه‌له‌ بگێرن و ره‌فتاره‌كانیان وا ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ ته‌نها جێگه‌یان زبڵادانی مێژوو ده‌بێت .

ب- له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ و ده‌ره‌وه:‌

1-هه‌ڵوێستی چاوه‌روان نه‌كراوی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و جیهان له‌مه‌ر ریفراندۆم و هه‌ر یه‌كه‌و به‌ پێی خوێندنه‌وه‌ی خۆی و، بونی هه‌ڵه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی هه‌ڵوێستی وڵاتان له‌ لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی كوردستانه‌وه‌.
2-سه‌ره‌رای له‌باری وه‌زعی ناوچه‌كه‌ و هاوكێشه‌كان و ئه‌گه‌ری مامه‌ڵه‌كردنی ئه‌مركیا به‌ شێوه‌یه‌كی گونجاوتر بۆ ناوچه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی به‌ده‌ر له‌ كوردستانی باشوور و به‌ پشت به‌ستن به‌ ئامانجه‌ ستراتیجیه‌ بێ ئه‌خلاقیه‌كانی له‌مه‌ر كێشه‌و پرسه‌ حه‌قه‌كانی جیهان، وای كرد كه‌ ئه‌مریكا دیسان پرسی گه‌لی كوردستان به‌شتی بچوكتر بفرۆشێته‌وه‌ .
3- ده‌ستوه‌ردانی ده‌ره‌كی به‌ تایبه‌تی ئێران و سوپای پاسداران و توركیای ئۆردوغانی چاوه‌روان نه‌كراو و هه‌بونی ململانێی نێوخۆیی عیراق و كێبركێی عه‌بادی و مالكی له‌مه‌ر به‌ده‌ستهێنانی ده‌نگی زیاتر له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتووی نزیكی عیراق گه‌وره‌ترین ته‌گه‌ره‌ بوون له‌ به‌رامبه‌ر پرسه‌كه‌ .
4- هه‌بون و مانه‌وه‌ی هه‌ستی ره‌گه‌زپه‌رستی قووڵ له‌ نێو سه‌رجه‌م خه‌ڵكی عێراقی برا و شه‌ریك و له‌به‌رچاونه‌گرتنی مێژووی كورد و خه‌بات و قوربانیدانی له‌لایه‌ن هیچ كه‌س و لایه‌نێكه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ی لێبراوی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ جگه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی هیچ ئیدعایه‌كی تر له‌بابه‌تی مافی مرۆڤ و حه‌قی گه‌لان له‌دیاریكردنی مافی چاره‌نوسی خۆی له‌ هیچ كوێیه‌ك ناخوات ئه‌گه‌ر مه‌نتقی هێز و به‌رژه‌وه‌ندی له‌ پشتیه‌وه‌ نه‌بێت . ئه‌مه‌ش ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ ئه‌خلاقی و مێژووه‌ هاوبه‌شه‌ی نێوان كورد و شیعه‌ی پچراند كه‌ له‌دره‌ئه‌نجامی ئازار و مه‌ینه‌تیه‌كانی ده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌كانی عیراق چه‌شتبونی و، له‌مه‌ودوا ده‌كریت كورد ده‌ست بۆ هه‌موو شتێكی سیاسی رووت ببات .
5- جه‌مسه‌ربه‌ندی ناوچه‌كه‌ و په‌یوه‌ندیه‌كانی وڵاتان له‌مه‌ر پێشهاته‌كان و وه‌زعی سوریا و به‌هانه‌ی مانه‌وه‌ی داعش.
ئه‌مما ریفراندۆم و سه‌ركه‌وتنی یان شكستهێنانی، ئه‌مه‌ قسه‌ی زۆر هه‌ڵده‌گرێت و ده‌كرێت به‌ بیرێكی قووڵه‌وه‌ لێیبروانین و به‌دوور له‌كاردانه‌وه‌كان له‌ مه‌ر هه‌ر كاریگه‌ریه‌كی شكستی كاتی هه‌نگاوی یه‌كه‌می ریفراندۆم قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین:
1-ریفراندۆم و داواكاری گه‌ل و به‌شداری و ده‌نگدان له‌مه‌ر سه‌ربه‌خۆیی خۆی له‌ خۆیدا سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌یه‌ و وه‌لا نانی شیعارگه‌لێكه‌ كه‌ ته‌نها شه‌ته‌كدان و به‌ستنه‌وه‌ی كورد به‌ ناوه‌نده‌كانی ئه‌م وڵاتانه‌ی كه‌ كورد به‌زۆر لكێندراوه‌ پێوه‌ دوپات ده‌كاته‌وه‌.
2-ریفراندۆم و ده‌نگی ره‌های خه‌ڵك وه‌ك ئه‌ستێره‌یه‌كی پرشنگدار له‌ مێژووی گه‌لی كوردستاندا ده‌بوژێته‌وه‌ و به‌رده‌وام هانی خه‌ڵكه‌ دڵسۆزه‌كه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی ده‌دات و قه‌یران و رێگریه‌ كاتیه‌كه‌ له‌ كاتی دیاریكراوی خۆیدا وه‌لاده‌نرێت قۆناغی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان و خه‌بات له‌وپێناوه‌دا به‌ گورتینه‌وه‌ دیته‌وه‌ سه‌ر رێچكه‌ی خۆی فیدراڵیزم و حوكمی زاتی ئێكسپایربونی واقعی خۆیان راده‌گه‌ینن و داواكردنی سه‌ربه‌خۆیی ده‌بیته‌ شیعاری سه‌ره‌كی هه‌مووان .
3-ریفراندۆم و ده‌نگی ره‌های خه‌ڵك ده‌بێته‌ به‌ڵگه‌نامه‌ و دیوكۆمێنتێكی حازر به‌ده‌ست له‌هه‌ر گۆرانكاریه‌ك و گفتوگۆیه‌ك له‌ هه‌ر شوێنێكی ئه‌م كوردستانه‌ بێته‌ ئاراوه‌ .
4- لێدانی ریفراندۆم له‌لایه‌ن هێزه‌ نێوخۆیی و ده‌ره‌كیه‌كانه‌وه‌ ڵیدانێكه‌ له‌ پشته‌وه‌ به‌ر كورد كه‌وتووه‌ و پاڵی پێوه‌ده‌نێت بۆ چوونه‌ پێشه‌وه‌ و لێدانێكی ئه‌وه‌نده‌ به‌هێزه‌ كه‌ به‌رگه‌ گرتنی چه‌ندین جار كورد به‌هێزتر ده‌كات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌نها مانه‌وه‌ی به‌م لێدانه‌ خۆی له‌ خۆیدا به‌هێزبونه‌ له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانی ئامانج گه‌لێكهی گه‌وره‌ و له‌ پێشه‌وه‌یاندا سه‌ربه‌خۆیی كوردستانه‌ .
5- به‌م ریفراندۆمه‌ هێزی نێوخۆی ته‌سك بین ده‌ركه‌وت و خه‌ڵكێك كه‌ ته‌نها له‌ ئاست ركابه‌ری كار ده‌كات ریسوا بوو، ئه‌مه‌ به‌ده‌ر له‌و دڵسۆزانه‌ی كه‌ له‌به‌رچاوگرتنی باری ناله‌باری جیهانی و ناوچه‌یی و نێوخۆیی پاڵنه‌ریان بوو بۆ هه‌ڵوێستی سه‌لبیان و به‌ به‌هانه‌ ده‌یانهێنایه‌وه‌ و ترسیان له‌ده‌رئه‌نجامه‌كانی بوو.

بۆیه‌” ریفراندۆم گه‌لی كوردی خسته‌ قۆناغێكه‌وه‌ كه‌ به‌هیچ كه‌س وهێزێك ناگه‌رێته‌وه‌ پێش پرسه‌كه‌، هه‌رچه‌ند هێز و توانای عه‌سكه‌ری و سیاسی به‌كار بێت له‌دژی و ناوچه‌یك لێره‌ و شارێك له‌وێ داگیر بكات، واته‌ ئه‌گه‌ر حوكمی زاتی قۆناغێك كوردستانی برده‌ پێشه‌وه‌ و دوای ئه‌وه‌ قۆناغی فیدراڵی هات و به‌روپێشتر چووین، ئه‌مرۆ به‌ ریفراندۆم چوینه‌ قۆناغیتایبه‌تی سه‌ربه‌خۆییه‌وه‌ و له‌ كات و ئان و ساتی دیاریكراوی له‌باری خۆیدا هه‌رچه‌ند ده‌رنگیش بێت هه‌نگاوی یه‌كه‌می جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌و كاته‌دا كه‌س ناتواننێت به‌ری لێبگرێت . ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئه‌م قۆناغه‌ به‌ نسكۆی عه‌سكه‌ری نامرێت و ریفراندۆم به‌ زیندویی ده‌مێنێته‌وه‌ و خه‌ڵك ده‌زانێت كه‌ پرۆسه‌كه‌ بۆ میله‌ته‌ و كه‌س بۆی نیه‌ بیكاته‌ موڵكی خۆی .
ئه‌وه‌ی پێویسته‌، گرنگترین هه‌نگاوی كاتی له‌م كات و قۆناغه‌دا بنرێت:

1-له‌خۆگرتن و ئیستیعابكردنی ئه‌م نیمچه‌ نسكۆیه‌ و نه‌هێشتنی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌ له‌ یه‌كتر و په‌ند وه‌رگتنه‌ له‌ وه‌زعه‌كه‌ و وه‌لانانی ناكۆكی و رق و كینه‌كانه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك و له‌ لایه‌ن هه‌موو لایه‌ن وكه‌سێكه‌وه‌ .
2- نه‌هێشتنی دووبه‌ره‌كی له‌ نێوان به‌ره‌ی نه‌خێر و به‌لێ یه‌و ده‌بێت كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكرێت كه‌ هێشتنه‌وه‌ی حساب وكتاب بۆ ویژدانی خه‌ڵك خۆی كه‌ چۆن لێی ده‌روانێت بهێڵرێته‌وه‌ .
3- هه‌وڵی یه‌كخستن و رێكخستن و ململانێی شارستانی بدرێت و داموده‌زگاكان به‌ عه‌قڵانیه‌ت و له‌كات وئان و ساتی خۆیدا رێكبخرێن.
4- له‌ قۆناغی دوای ریفرانۆم ساردنه‌بینه‌وه‌ و له‌ ئه‌ مرۆوه‌ هه‌ڵه‌كان له‌به‌رچاو بگرین و تاكه‌ رێگه‌ی هه‌وڵی نێوخۆیی و ده‌ره‌كی بدرێت بۆ دووباره‌ زه‌مینه‌ سازی بۆ پاش ریفراندۆم و چۆنێتی به‌ده‌ستهێنێنانی ئه‌و پێویستیانه‌ی كه‌ له‌م كاته‌دا له‌ئارادانه‌بون و فه‌راهه‌م نین .
5- جه‌خت كردن له‌سه‌ر یه‌كێتی خاكی كوردستان و یه‌كگرتوویی و نه‌هێشتنی سه‌ركه‌وتنی دوژمنان له‌په‌رتكردنی كوردستان و فه‌رزكردنی دوو ئیداره‌یی یان هه‌ر بۆچونێكی دوژمنان له‌ كوردستان .
به‌م هه‌نگاوانه‌ نه‌ك هه‌ر برینه‌كه‌ سارێژ ده‌بێته‌و ه‌به‌ڵكو كه‌شێكی ئه‌وتۆ ده‌خوڵقێت كه‌ ریفرانۆم و پرسه‌كه‌ به‌ دره‌وشاوه‌یی له‌به‌ر چاوان بێت له‌ هه‌ر جموجولێكی سیاسی له‌به‌رچاو بگیرێت و له‌ هه‌ر كاتێكی گونجاودا له‌ سه‌ر زه‌مینه‌ی له‌بارتر ده‌توانرێت ئامانجه‌كه‌ به‌ ئاسانی بپێكرێت جا هه‌ر كه‌سێك سه‌رۆك و سه‌ركردایه‌تی كوردستان بێت با ببێت.




کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی و ڕه‌خنه‌ له‌ بۆلشه‌ڤیزم …. نووسینی: کایۆ برێندل

نووسینی: کایۆ برێندل ١٩٩٩
وەرگێرانی*: ھەژێن

(١)

” ئەگەر ئاوای دابنێین، کە ڕابه‌ریی نێوەندییانە دەتوانێت ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مهێنراوه‌ دادپه‌روه‌رانه‌ دابه‌شبکات، کەتواری زاڵ‌ هەر ئاوا ده‌مێنێته‌وه،‌ که‌ به‌رهه‌مهێنه‌ران خاوه‌نی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان نین. ئه‌و ئامرازانه‌ هی ئه‌وان نین، به‌ڵکو سوود له‌و ئامرازانه وه‌رده‌گیردرێت، تاکو ئه‌وان بەکرێبگیردرێن. په‌یامی بێچه‌ندوچوونی ئه‌م پرسه‌ ئه‌وه‌یه‌، کۆمەڵە گروپێک‌ لەتەک ڕابه‌رایه‌تییەک کە هەیە نه‌یارییده‌که‌ن و به‌ڕێگه‌ی زۆرداری سه‌رکوتده‌کرێن. ده‌سه‌ڵاتی ئابووری نێوەندیی له‌ ده‌ستی ئه‌وانه‌ دەبێت‌، که‌ هاوکات ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی به‌کارده‌به‌ن. هه‌ر نه‌یارێک که‌ به‌ جۆرێکی جیاواز له‌ باره‌ی پرسە ڕامیاریی و ئابوورییەکان بیربکاته‌وه‌، به‌ هه‌موو ئامرازێکی گونجاو و لەبار سه‌رکوتده‌کرێت. بەگوێرەی ئەوە‌ لەجیاتی ئەوەی له‌سه‌ر پێناسەی مارکس، کۆمه‌ڵه‌ ئازاد و یه‌کسانه‌کانی به‌رهه‌مهێنه‌ران پێکبهێنرێن، کەچی (یانەکانی‌ تۆبە-پێکردن) له‌ئارادا ده‌بن، که‌ تاکو ئێستا‌ هیچ که‌س له‌ وێنه‌ی ئەوانەی نه‌دیتووه‌ ” .

ئه‌م گوته‌-گێڕانه‌وه،‌ که‌ وه‌رگێڕدراوی ئازادی به‌شێک‌ له‌ ده‌قێکی حه‌فتا ساڵ له‌مه‌و‌به‌ره‌‌‌، ئەوە ڕۆشنده‌کاته‌وه،‌ که‌ په‌یوه‌نییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان له‌ ڕوسیه‌ی پاش ئۆکتۆبری ١٩١٧‌ به‌ جۆرێک پەرەیانکرد، که‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌کیان به‌ ده‌رکی مارکس و ئینگلس له‌ کۆمۆنیزم نه‌بوو. سه‌رده‌مێک نامیلکه‌یه‌ک که‌ ئەو گوته‌ی سه‌ره‌وه‌ لە ئەو وه‌رگیراوه،‌ بڵاوبووه‌وه‌، ترس و تۆقی ده‌هه‌ی سی (٣٠) هێشتا ڕوینه‌دابوو. ئه‌و نامیلکه‌یه‌ به ‌ته‌واوی لایه‌نی پێشبینیکه‌ری هه‌بوو. هیچ ڕوداوێکی ڕامیاریی نه‌بووبووه‌ هۆی ئاوا ڕه‌خنه‌یه‌ک له‌ کۆمەڵی سۆڤیه‌تی، به‌ڵکو ئه‌و ڕه‌خنه‌یه‌ له‌ شیکردنه‌وه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی ئابوورییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یگرت. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌، ستالینیزمێک که‌ له‌ گه‌شه‌سه‌ندندابوو، به‌ نیشانه‌ی ڕامیاریی سیستمێکی ئابووریی ناسێنرا، که‌ به‌ به‌هره‌کێشی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تییه‌وه‌ په‌یوه‌ستبوو، ئه‌وه‌ش ته‌نیا له‌سه‌ر ستالینیزم هەژمارناکرێت.

بایه‌خێکی پته‌و‌ که‌ ئه‌و ده‌قه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژەیپێدراوە به‌ده‌ستیهێنا، به‌رئه‌نجامی کاری گروپێک بوو و نووسه‌رانی سه‌ر به‌ ڕه‌وتێک بوون، که‌ له‌ ساڵه‌کانی پاش جەنگی یەکەمی جیهانی سه‌ریهه‌ڵدا. ئه‌و ڕه‌وته‌ به‌ ڕه‌خنه‌ی توند له‌ سۆشیال-دێمۆکراسی و بۆلشه‌ڤیزم ده‌رکه‌وت. ڕه‌وتێک بوو که‌ به‌ وردی ئەزموونەکانی ئەو ڕۆژانه‌ی چینی کرێکاری شیده‌کرده‌وه‌ و هه‌ڵده‌سه‌نگاند، له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ بۆچوونی نوێی به‌ده‌ستهێنا. ئه‌و ڕه‌وته‌، سۆشیال-دێمۆکراسی و بۆلشه‌ڤیزمی وه‌ک “بزوتنه‌وه‌ی کرێکاریی کۆنه‌” ده‌بینی، که‌ دژه‌که‌ی “بزوتنه‌وه‌یه‌کی نوێی کرێکاران” بوو.

له‌ یه‌که‌مین نوێنه‌رانی ئه‌و ڕه‌وته‌، مارکسیسته‌ ئاڵمانی و هۆڵه‌ندییه‌کان بوون، که‌ هه‌رده‌م له‌ باڵی چه‌پی سۆشیال-دێمۆکراسیی بوون‌. له‌ ماوه‌ی ساڵانی دوورودرێژی تێکۆشانی هه‌میشه‌ییان دژی ڕیفۆرمیزم، له‌ هه‌مووان زیاتر بوونه‌ ڕه‌خنه‌گر له‌ سۆشیال-دێمۆکراسی. به‌ناوبانگترین ئه‌ندامانی ئه‌و ڕه‌وته‌ دوو که‌سی هۆڵه‌ندی به‌ناوی ئانتۆن پانەکۆک (١٨٧٢ – ١٩٦٠) و هێرمان گۆرته‌ر (١٨٦٤- ١٩٢٧) و دوو که‌سی ئاڵمانی به‌ناوی کارل شرۆیده‌ر (١٨٨٤- ١٨٥٠) و ئۆتۆ ڕوهله‌ ( ١٨٧٤- ١٩٤٣) بوون. دواتر، پاول ماتیک (١٩٠٤ – ١٩٨٠) کە زۆر لاوتر بوو، بوو به‌ یه‌کێک له‌ گرنگترین تیئۆریداڕێژه‌رانی ئه‌و ڕه‌وته‌.

که‌مێک پاش ده‌سپێکردنی سه‌ده [سەدەی بیست – و.ک]‌، بۆچوونه‌کانی پانەکۆک به‌هۆی هەندێک دووبارە‌ تیشکهاویشتنه‌وه‌ی مارکسیستییانه‌ به‌ڕووی فیلۆسۆفی که‌وته‌به‌ر سه‌رنجان. ئەو ساڵی ١٩٠٦ تاکو ده‌ستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیهانی له‌ ئاڵمانیا کاریده‌کرد. سه‌ره‌تا ساڵێک فێرکاری فێرگه‌ی پارتیی سۆشیال-دێمۆکراتی ئاڵمانیا (SPD) بوو، پاش هه‌ڕه‌شەلێکردنی به‌ ده‌رکردنی له‌ ئاڵمانیا، له‌ شاری برێمن کاریکرد و گۆتاری بۆ بڵاوکراوه‌ جۆراوجۆره‌ چه‌په‌کان دەنووسی. پانه‌کوک له‌ کاتی نیشته‌جێبوونی له‌ برێمن مانگرتنێکی نایاسایی و زۆر گرنگی کرێکارانی ڕاگواستنی (بارکردن ‌و داگرتن) دیت. ئه‌و ئەزموونه‌ کارایی له‌سه‌ر بۆچوونه‌کانی ئەو لەبارەی تێکۆشانی چینایه‌تی و تێگه‌یشتنی ئەو له‌ مارکسیزم دانا. له‌ ئه‌نجامی ئەوە، تیئۆرییه بۆلشه‌ڤیکییه‌کانی لەبارەی ڕێکخستن، ستراتیج و ڕێڕه‌و له‌ هه‌مان ڕۆژه‌کانی یه‌که‌مه‌وه‌ ڕه‌تکرده‌وه‌.

ئۆتۆ ڕۆله‌ هیچ کاتێک خۆی پابه‌ند به ڕه‌وتێک له‌نێو بزوتنه‌وه‌ی کرێکاریی ئاڵمانیا نه‌زانی، به‌ڵام هه‌رگیزیش به‌رژه‌وه‌ندی گشتیی چینی کرێکاری نادیده‌نه‌گرت. ئەویش وه‌ک پانه‌کوک ده‌هه‌ی ١٩٢٠ بۆلشه‌ڤیزمی ڕه‌تکرده‌وه‌ و له‌ یه‌که‌مین که‌سانێک بوو، چووه‌ سەر ئه‌و بابەت و لێدوانە‌، که‌ شۆڕشی پرۆلیتێریی بەته‌واوی لە شۆڕشی بۆرجوازی‌ جیاوازه‌؛ له‌و ڕوه‌وه‌، شێوه‌ ڕێکخستنی ته‌واو جیاوازی پێویسته‌. به‌و هۆیه‌وه‌، ئەو ئه‌و ناڕۆشنییه‌ی که‌ شۆڕشی پڕۆلیتێریی ده‌بوو پرسی پارتییەک بێت ڕه‌تکرده‌وه‌. “شۆڕش” بەگوێرەی گوته‌کانی ئەو “پرسێکی پارتیی نییه‌، به‌ڵکو له‌ ڕووی ڕامیاریی‌ و ئابوورییه‌وه پرسی گشت چینی کرێکاره‌” .

ئه‌و بۆچوونانەی‌ که‌ به‌ریناییه‌کی زۆرتریان به‌خۆوه‌گرت، دەرخەری تایبه‌تیی ڕه‌وتێک بوون، که‌ به‌ کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی/شورایی ناسرا. کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی له‌ هه‌مان سه‌ره‌تای ده‌هه‌ی ١٩٢٠ به‌و ئەزموونانه‌ی که‌ له‌ شۆڕشه‌کانی ڕوسیە‌ و ئاڵمانیا بەدەستهاتن،‌ پشتئه‌ستوربوو و پشتیوانی له‌ دێمۆکراسی سۆڤیەتەکان کرد و ده‌سه‌ڵاتی پارتیی ڕه‌تکرده‌وه‌. ئه‌و ڕه‌وته‌ به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ بوو، که‌ خۆی له‌ بۆلشه‌ڤیزم و بۆلشه‌ڤیکه‌کان و ئه‌وانه‌ی که‌ به‌ کۆمۆنیست ناوده‌بران جیابکاته‌وه‌. وێڕای ئەوە‌ش له‌ سه‌ره‌تادا، دوورییه‌کی زۆری لەتەک تێڕوانینە‌ به‌ئاکام-گه‌ییشتووه‌کانی دواتری خۆی هه‌بوو.

(٢)

کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی سه‌ره‌تا لەتەک لێنینیزم‌ جیاوازییه‌کی ئاوای نه‌بوو. وێڕای ئەوە‌ش ڕوهله‌ پارتییه‌کانی نێونەتەوەیی سێیه‌می به‌ کۆمۆنیست نه‌ده‌زانی. چه‌ند ساڵ دواتر، کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان ناچاربوون به‌شێوە‌یه‌کی ڕۆشنتر خۆیان له‌ بۆلشه‌ڤیزم جیابکه‌نه‌وه‌. به‌واتای‌ شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر کۆتایی به‌ تزاریزم هێنا، بە په‌یوه‌ندییه ده‌ره‌به‌گییه‌کانی کۆتاییهێنا و ڕێگه‌ی بۆ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کان خۆشکرد.

کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان له‌وه‌ واوه‌تر چوون. ئەوان په‌نجه‌یان بۆ ئه‌و کەتوارە‌ ڕاکێشا، ئابوورییه‌ک وه‌ک ئابووری ڕوسیە،‌ که‌ له‌سه‌ر پایه‌ی کاری کرێگرته‌ – واته‌ ئابوورییه‌ک که‌ لەنێو ئەو هێزی کار کاڵایه‌- ڕاوه‌ستاوه‌، بێجگه‌ له‌ به‌رهه‌مێنانی زێده‌بایی و به‌هره‌کێشیی کرێکاران، شتێکی د‌یکەی ناوێت. جیاوازیشی نییه‌، که‌ ئه‌و زێده‌باییه‌ بۆ سه‌رمایه‌دارانی تایبه‌تی بێت یان به‌ر ده‌وڵه‌ت وه‌ک خاوه‌نی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان بکه‌وێت. ئەوان په‌نجه‌یان بۆ ئه‌و کەتواره‌ ڕاکێشا،‌ له‌ ڕوسیە‌ به‌رهه‌مهێنان له‌ هه‌مان یاساکانی سه‌رمایه‌داری تایبه‌تیی کلاسیک که‌ ھەن په‌یڕه‌ویده‌کات. به‌هره‌کێشی (استثمار)، بەگوێرەی گوته‌ی مارکس، ته‌نیا کاتێک ده‌توانرێت بە ئەوە کۆتاییبێت، که‌ کاری کرێگرته‌ بوونی نه‌بێت. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان، به‌ ئاماژەدانیان بۆ مۆسکۆ ، ڕۆشنیانکرده‌وه‌ که‌ کۆمۆنیزم شتێکی ئاوا نه‌بوو. به‌و شێوه‌یه‌ جیاوازی نێوان کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی و بۆلشه‌ڤیزم ڕۆشنتر و تەسەلتر بوو.

(٣)
نابێت له‌ ئەوه‌ی که‌ لە سەرەوە گوترا، ئاوا ئه‌نجامگیرییه‌ک بکرێت، که‌ کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی به‌شێوە‌یه‌کی تا‌یبه‌ت تەنیا ڕه‌خنه‌گری ستالینیزم دەبێت‌، به‌ڵکو له‌ کەتواردا به‌شێوه‌یه‌کی گشتی ڕه‌خنه‌گری بۆلشه‌ڤیزم دەبێت‌. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان ستالینیزم وه‌ک دژه‌شۆڕشێک نابینن، که‌ شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ری له‌ به‌رەنجامی خۆی بێبه‌شکردبێت. به‌ڵکو به‌ به‌رهه‌می ئه‌و شۆڕشه‌ی ده‌زانن، شۆڕشێک که‌ له‌ ڕوسیە ده‌رگه‌ی به‌ڕووی سه‌رمایه‌داریدا کرده‌وه‌. ستالین میراتگری بۆلشه‌ڤیزم و شۆڕشی بۆلشه‌ڤیکی بوو. تەسەلتربوونی ئه‌و تیئۆرییه‌ هەر ‌وه‌ک پێگه‌یینی کۆمه‌ڵایه‌تیی به‌ هێواشی ڕویدا. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان به‌درێژایی ژیانی خۆیان بۆچوون و کرده‌ی خۆیان گۆڕی. پارتییه‌کانی کۆمۆنیستی سۆڤیەتیی سه‌ره‌تا له‌ ئاڵمانیا و هۆڵه‌ند پێکهاتن، ئه‌و پرسه‌ لەتەک بۆچوونی که‌سانی وه‌ک ڕوهله‌ هه‌ر ئاوا کە باسکرا، ئاوایان دەبینی، پارتییه‌کان پرسی چینی کرێکار نین، ناته‌بابوو. ڕوهله‌ به‌هه‌ر بار ئه‌و ڕێکخراوانه‌ی به‌شێوه‌ی کۆمەڵێک پارتیی “به‌ کڕۆکێکی ته‌واو نوێی پارتییه‌وه،‌ که‌ چیدیکە پارتیی نه‌بوو” ده‌دیت.

ڕوهله‌ چوار ساڵ دواتر ساڵی ١٩٢٤، به‌جۆرێکی دیکە ئاخاوت : ” پارتییەک به‌ کڕۆکێکی شۆڕشگێڕانه‌وه‌ به‌واتای پڕۆلیتێریی واژەیه‌کی بێواتایه‌. کڕۆکی شۆڕشگێڕانه‌ی ته‌نیا به‌واتای بۆرجوازی بوونی هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش به‌ته‌واوی کاتێک که‌ پرسی گۆڕینی ده‌ره‌به‌گایه‌تی بۆ‌ سه‌رمایه‌داری هاتبێته‌ پێشه‌وه‌.” ئەو ته‌واو ڕاستی ده‌گوت و ئه‌و شته‌ بێواتایانه‌ له‌ ماوه‌ی ده‌ ساڵ له‌سه‌ر شانۆی گفتوگۆ و لێدوانی پڕۆلیتێریی دیارنه‌مان. که‌مه‌ ناوازەییەک هه‌بوون و که‌مێک پاش جەنگی دووه‌می جیهانی، ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ چیدیکە به‌کارنه‌هێنرا.

کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان هه‌ر ئه‌و‌ سه‌رده‌مه‌ گه‌شه‌یانکرد. بۆ ئەوان ده‌رکه‌وت، که‌ شۆڕشی ڕوسیە‌ شتێک بێجگه‌ له‌ شۆڕشی بۆرجوازیی و ئابووری ڕوسیە‌ شتێک زیاتر له‌ سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تیی به‌ولاوه‌تر نه‌بوو. ئەوان ده‌رکێکی دیاریکراوتریان لەبارەی‌ ئەو پرسانە هه‌بوو و‌ ئاماده‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ی نوێ بوون. ئەو پرسانەی که‌ پێشتر یه‌کاڵانه‌کرابوونه‌وه‌، هەنووکە‌ ڕۆشنتربوون.

گرنگترین شیکردنه‌وه‌ و لێکدانه‌وه‌ له‌و زه‌مینه‌ له‌لایه‌ن پانەکۆک ساڵی ١٩٣٨ ئه‌نجامدرا. ئەو له‌باره‌ی فیلۆسۆفیی (لێنین) نامیلکه‌یه‌کی بڵاوکرده‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی قوڵتری لەبارەی بۆلشه‌ڤیزم خسته‌ڕوو. پانەکۆک په‌نجه‌ی بۆ ئه‌و خاڵه‌ ڕاکێشا، که‌ مارکسیزمی لێنین له‌ ئه‌فسانه‌یه‌ک به‌ولاوه‌تر نه‌بوو و لەتەک مارکسیزمی کەتواریی ناکۆکبوو. ئەو هۆکه‌ی بەو جۆره‌ ڕۆشنکرده‌وه‌ : ” له‌ ڕوسیه‌ تێکۆشان دژی تزاریزم له‌ زۆر ڕوه‌وه‌ هاوشێوه‌ی تێکۆشان دژی ده‌ره‌به‌گایه‌تی له‌ ئه‌وروپای هه‌ره‌ کۆن بوو‌. له‌ ڕوسیه‌ کلیسا و ئایین له‌ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وده‌م پشتیوانیانده‌کرد. به‌و هۆیه‌وه‌ تێکۆشان دژی ئایین به‌ پێداویستییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تیی داده‌نرا. ” له‌و ڕووه‌وه‌ ئه‌وه‌ی که‌ لێنین به‌ ناوی ماتریالیزمی مێژوویی بۆی ده‌چوو، وەک‌ ماتریالیزمی بۆرجوازی فه‌ره‌نسه‌‌ سه‌ده‌ی هه‌ژدهه‌م دیاریده‌کرا، واته‌ ماتریالیزمێک که‌ ئه‌و کاته‌ وه‌ک چه‌کێکی هۆشیی له‌ دژی کلیسا و ئایین به‌کارده‌برا. ده‌بێت بگوترێت که‌ هه‌ر به‌و ڕێگه‌یه‌ و به‌ ئاماژەدان بۆ هاشێوه‌بوونی نێوان په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ ڕوسیه‌ی پێش له‌ شۆڕش و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی فه‌ره‌نسه‌ی پێش شۆڕش، کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان بە ئه‌و کەتواره‌ ئاماژەیاندا، که‌ لێنین و ئه‌ندامانی پارتییه‌که‌ی ناوی ژاکۆبینه‌کانیان له‌ خۆیان ناوه‌. مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوو، که‌ پارتییه‌که‌یان له‌نێو شۆڕشی بۆرجوازی ڕوسیه‌ هه‌مان کارکردی ژاکۆبینه‌کانی فه‌ره‌نسه‌یان هه‌بوو.

هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان گوتیان، ئه‌وه‌ سه‌ره‌نجامی لۆجیکیی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر بوو، که‌ بۆلشه‌ڤیزم مارچی ١٩١٨، واته‌ ته‌نیا پێنج مانگ پاش ئۆکتۆبه‌ری ١٩١٧، کە ده‌سه‌ڵاتی سۆڤیەتەکان که‌ له‌ ئاستێکی که‌مدا بوو، به‌ زۆر له‌ چنگی سۆڤیەتەکان ده‌رهێنرا. سۆڤیەتەکان لەتەک سیستمێک که‌ سه‌رخانی ڕامیاریی په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی بوو، به‌یه‌کیان نه‌ده‌خوارد.

ئه‌وه‌ی که‌ سه‌رهه‌ڵدانی کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی له کۆمۆنیزم ده‌گات، به‌ته‌واوی له‌و سیسته‌مه‌ جیاوازه‌. دیکتاتۆریی پارتیی لەتەک ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی که‌ به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی کاری کرێگرتە و کۆتاییهێنان‌ به‌ به‌هره‌کێشی کرێکاران پشتئه‌ستوورن، ناگونجێت. کۆمەڵێک که‌ لەنێو ئەو به‌رهه‌مهێنه‌ران ئازاد و یه‌کسانن، ناتوانێت شتێکی جیاواز له‌ دێمۆکراسی به‌رهه‌مهێنه‌ران بێت.
——————————————————————————

* دەقی فارسیی ئه‌م گۆتاره‌ له‌ ماڵپه‌ڕی (http://www.kavoshgar.org/) وه‌رگیراوه‌
* ئەم وەرگێڕانە پێشتر لەنێو کەشکۆڵی دووەمی (خەونە یاخییەکان) بڵاوکراوەتەوە : http://bit.ly/2kZN3Kj




چەپ و ڕیفراندۆم لە کوردستان …. کار و ئەرکەکان چین …. ڕزگار ئاکرێی

ئەم بابەتە بەهۆکاری نەبوونی کات و گرنگی بابەتەکە لەکاتی ئێستادا دەرفەتی وەرگێڕانیمان نەبوو بۆسەر زمانی کوردی….. دەنگەکان………

اليسار و«الاستفتاء» في إقليم كردستان.. ما العمل والمهمات؟

رزكار عقراوي …..


1- المقدمة

القوى اليسارية في العراق كانت سباقة في النضال مِنْ أجل حقوق القوميات والأقليات والدفاع عنها، ونادت بحقها في تقرير مصيرها منذ بداية تشكل أولى التنظيمات الشيوعية واليسارية في ثلاثينات القرن المنصرم، وكان لها موقفٌ امميٌّ واضح وأعطت مثلاً إنسانياً رائعاً لأحزاب تضم كافة القوميات والأقليات الموجودة في العراق، وكانت الوحدة الأممية الطبقية أحد الروابط الأساسية في تلك التنظيمات السياسية.
ومع أن للكثير من القوى والشخصيات اليسارية العراقية والكردستانية موقفاً داعماً ومؤيداً لحق تقرير المصير للشعب الكردي من خلال استفتاء ديمقراطي، ولكنّها لم تدعم أو تؤيّد استفتاء 25 أيلول/سبتمبر الذي أُجري في إقليم كردستان العراق. وذلك لأسباب كثيرة، منها: افتقاده إلى أبسط مقومات الاستفتاءات الديمقراطية حسب القانون الدولي وحتى بمعايير العالم الثالث، وعدم شرعيته، وتوقيته غير الملائم، وغياب التوافق المحليّ عليه، وعدم إشراك جميع الأطراف به، إضافة إلى غياب الدعم والإشراف الدولي على إجراءاته.
موضوعة الاستفتاء، وإيجاد حلول للمشكلات القومية في العراق، من الممكن أن تتعدَّد آراء واجتهادات اليسار العراقي والكردستاني بشأنها، وأرى أنَّ بعض الرفاق والرفيقات الأعزّاء الذين أكنّ لهم كل الاحترام والتقدير كأشخاص وأحزاب يسارية ولهم دور نضالي معروف في الدفاع عن حقوق الجماهير الكادحة، وكان لي شرف النضال والعمل التنظيمي معهم أو تربطني بهم علاقات رفاقية أعتز بها كثيراً، اختاروا أن يتبنّوا سياسات أخرى وطرحوا حلولاً للمشكلة القومية في العراق من الممكن أن تكون خاطئة ولا تصب في صالح الجماهير، بل يمكن حتى أن تكون داعمة بشكل غير مباشر لأحد طرفي أقطاب الحكم والصراع القومي المقيت في العراق.
اليسار، برأيي، يجب أن لا يقف مع «حكامه القوميين» سواء أكان ذلك وفق مفهوم «التحرر القومي» في أربيل أو «الدفاع عن الوطن ووحدته» في بغداد، وقد أثبتت تجارب الجماهير مع حكمهم الفاسد والمستبد أن ذلك ليس إلا ذريعة وغطاء لتعزيز حكمهم الدكتاتوري وترسيخه. حيث في الإقليم اختاروا دون قيد أو شرط دعم وترسيخ سلطة حزب دكتاتوري ورئيسه باسم الاستفتاء الجماهيري الديمقراطي للقومية «المظلومة»، وفي العراق أيَّد بعض التنظيمات والرفاق والرفيقات الأعزّاء من اليسار إجراءات وقرارات حكومة الإسلام السياسي الشوفينية في بغداد بحق سكّان إقليم كردستان ما بعد الاستفتاء، بل إن البعض منهم رفض حتى مبدأ حق تقرير المصير من خلال استفتاء ديمقراطي.
وسأحاول هنا طرح وجهة نظري التي تقبل الخطأ والصواب حول «اليسار المؤيد للاستفتاء» و«اليسار الرافض لحق تقرير المصير» والنقاط التي تم الاستناد إليها في أطروحاتهم وفق الوقائع الحالية، وما العمل لحل المشكلات القومية في العراق ومهمات اليسار.


2- اليسار المؤيد للاستفتاء

– 2.1اليسار الكردي والانفصال القومي تنظيميا….

لدينا حالة مهمة في العراق تستحق التوقف عندها ودراستها وأعتقد أنها تتطلب معالجة مستقلة بحد ذاتها ولنا كيسار تجارب مماثلة في دول أخرى، وهي أن اليسار الكردستاني قد اختار الانفصال والاستقلال عن اليسار العراقي قبل أن تطرح القوى القومية الكردية الانفصال والاستقلال القومي؛ فقد انشق الحزب الشيوعي الكردستاني طوعياً عن الحزب الشيوعي العراقي في العام 1993، وكذلك انشق الحزب الشيوعي العمالي الكردستاني طوعيا أيضا في 2008 عن الحزب الشيوعي العمالي العراقي. وأثبتت الوقائع الحالية أن الأسس والأسباب التي استند إليها اليسار الكردي في تكوين أحزابه اليسارية القومية المستقلة آنذاك لم تكن صائبة ولم تؤدِّ إلى تقويتها وتعزيز وجودها بين الجماهير الكادحة في الإقليم كما كان مؤمّلاً. بل إنَّ العكس هو ما حدث؛ فقد تراجعت وأصبحت أحزاباً صغيرة ذات تأثير محدود جداً. وقد انعكس هذا الانشقاق القومي الجغرافي بشكل سلبي كبير على عموم اليسار في العراق. وبرأيي أن هذه الانشقاقات الطوعية تعود إلى حصول نوع من الانفصال الإداري – الحكومي بين الإقليم والمركز، ووجود مشكلات قومية معقدة في العراق، وقوة ونفوذ التيار القومي العربي والكردي وانعكاسه على عموم المجتمع بما فيه قوى اليسار، وكذلك التوجه لتغليب البعد القومي على البعد الإنساني الطبقي في بعض أحزاب اليسار، وتراجع اليسار بشكل عام محلياً وإقليمياً وعالمياً ولأسباب مختلفة.


2.2- هل الاستفتاء يعبر عن إرادة الجماهير؟

من خلال متابعتي المتواصلة لم أسمع بأي مظاهرة أو تحشيد جماهيري كبير في إقليم كردستان العراق طالب بالاستفتاء والاستقلال في السنوات الأخيرة، ولم يكن مطلب الاستفتاء أحد الشعارات الرئيسية في المظاهرات والاحتجاجات الجماهيرية عام 2011 التي عمت مدن الإقليم بعد الربيع العربي؟ بل كانت كلها تطالب بالخدمات والرواتب والعدالة والحقوق الإنسانيّة والديمقراطية، وتناهض فساد حكام الإقليم واستبدادهم، وكان لمعظم قوى اليسار في إقليم كردستان دور نضالي قدير ومشهود فيها. لم أسمع أن رفاقي ورفيقاتي في اليسار المؤيد للاستفتاء أجروا إحصائيات دقيقة من خلال استبيانات واستطلاعات رأي فتبيَّن لهم أن الاستفتاء هو المطلب الآني الأساسي للجماهير الكادحة في الإقليم! بل إنَّني لم أرَ أنَّ مطلب الاستفتاء كان المطلب الأساسي لمعظم الكتل والأحزاب في الإقليم بشتى توجهاتها الطبقية. وإذاً، فكيف برز الاستفتاء فجأة مِنْ دون سابق إنذار كمطلب جماهيري ملحّ؟! ونرى أيضا انه حتى بعد مضى ما يقارب أكثر من ثلاث أسابيع على الاستفتاء لم يخرج أي نوع من المظاهرات الجماهيرية في مدن الإقليم تطالب الحكام بتنفيذ قرار الجماهير (الأغلبية) المصوتة للانفصال! وهذا يؤكّد أن «الجماهير» لم تنطلق عفوياً بالاستناد إلى حاجاتها قبل وبعد الاستفتاء، بل حركها الحزب الرئيسي الحاكم وحلفاؤه. ويعكس هذا، برأيي، ضعف جماهيرية قرار الاستفتاء وانشغال الجماهير بمشاكلها الحياتية اليومية المتفاقمة في ظل سلطة الفساد والاستبداد في الإقليم.
إذاً، إضفاء كلمة الجماهيري على الاستفتاء وأنه يعبر عن إرادة جماهير إقليم كردستان وحاجاتها الملحة الآن ليس له أساس علمي، بل هو خاطئ وغير واقعي. الأحزاب القومية الكردية الحاكمة، وبالأخص الحزب الديمقراطي الكردستاني، استطاعت جر الأحزاب القومية الأخرى وجزءاً من الجماهير بطرق شرعية وغير شرعية إلى قضية الاستفتاء بحكم ما تملكه من الإمكانيات المالية والعسكرية والإعلامية وسيطرتها على معظم مفاصل السلطة والنفوذ والمال في الإقليم، واستخدام «الأحاسيس القومية» وتأجيجها تحت غطاء حق تقرير المصير. وباعتقادي أن «الاستفتاء» لم يكن مطلب جماهير كردستان الملحّ الآن.

2.3- أطروحة القومية الظالمة والقوميّة المظلومة!

للأسف، اليسار المؤيد للاستفتاء ردد نفس أطروحات الأحزاب القومية الحاكمة في وجود اضطهاد للقومية الظالمة «العرب» على القومية المظلومة «الكرد» وأحياناً كانوا ملكيين أكثر من الملك! وكما أشرت في مقالاتي السابقة كان هناك اضطهاد قومي صارخ وعنيف في العراق قبل العام 2003 ولكن بعد ذلك ووفق صفقات القوميين الأكراد مع قوى الإسلام السياسي في العراق، تحول إقليم كردستان إلى دولة قومية كاملة تقريبا تنقصها بعض المقومات الشكلية، وبالتالي انتهى الاضطهاد القومي. ومن خلال متابعتي لم أرَ أي تقرير من منظمات حقوق الإنسان الدولية يشير إلى وجود حالات للاضطهاد القومي على الأكراد في العراق ما بعد 2003، بل بالعكس تمت ممارسة الظلم القومي بحق القوميات والأقليات الأخرى في الإقليم وتمت إدانة ذلك من منظمات حقوق الإنسان الدولية (وبالأخص منظمة العفو الدولية وهيومن رايتس ووتش) مرات عدة، ومنها سياسات «التكريد» المقيتة بحق سكان ما سمي بالمناطق المتنازع عليها. لذا أعتقد أن استخدام نصوص ماركسية حول القوميات الظالمة والمظلومة هنا، وكأنها نصوص قرآنية معصومة من الخطأ وصالحة لكل الأزمان والأمكنة لا تتلاءم مع حالة الإقليم وموضوعة الاستفتاء.
الواقع الحقيقي هو أن الأحزاب القومية الكردية كانت أحد أقطاب الحكم الرئيسية في العراق وشاركت مع أحزاب الإسلام السياسي في إشاعة الدمار والعنف والحروب والفقر والفساد والظلم والمآسي التي تمر بها شعوب العراق جمعيها الآن. ولم يعد سراً أن أحد أقطاب الطبقة البرجوازية الحاكمة الرئيسية في الإقليم والمشارك في حكومة بغداد «الحزب الديمقراطي الكردستاني» كان في أزمة عميقة وفي مشاكل متفاقمة في الإقليم مع الأطراف السياسية الأخرى ومع المركز، وأراد من خلال «الاستفتاء» تعزيز وترسيخ موقعه محلياً وإقليماً ودولياً وتمديد رئاسة مسعود البرزاني الذي فقد الشرعية منذ سنوات وفق أجندتهم وأجندة القوى الإقليمية والدولية المتحالفة معهم، والتحضر لمرحلة ما بعد «داعش» في العراق والإقليم والمنطقة. أصل الصراع هو بين أقطاب البرجوازية الحاكمة في العراق وليس ما يسمى بالقومية «الظالمة» والقومية «المظلومة» وليس هناك «معتدي» و«معتدى عليه» في هذا الصراع البعيد كل البعد عن مصالح الجماهير الكادحة.

2.4- حل المشكلة القومية؟ ام الهاء الجماهير وتهميش الصراع الطبقي؟

برأيي أن أحد أهم أهداف الاستفتاء غير المعلنة كانت إجهاض أو تأخير أي استفتاء ديمقراطي حقيقي ملزم وجدي لتقرير مصير ساكني إقليم كردستان بشكل سلمي حضاري بإشراف دولي تشترك فيه الأطراف المختلفة، وبدلاً مِنْ ذلك، إبقاء الورقة القومية المربحة بيد الطغمة الطفيلية الحاكمة في الإقليم. ولا أعلم كيف لليسار والتقدميين، إذا اقتنعوا بضرورة الاستفتاء كمطلب جماهيري ملح الآن وأن الظروف مناسبة لإجرائه، أن يشتركوا و يؤيدوا استفتاءاً غير ملزمٍ! ومِنْ دون غطاء أو دعم دولي؟ ما الذي اختلف، إذاً، عن استفتاء 2005؟ إنه كما أشار رموز الحزب الديمقراطي الكردستاني بعد يوم واحد من الاستفتاء انه «استبيان» لا أكثر! هل أصوات الجماهير لعبة بيدهم؟ وأكيد أن الأحزاب القومية الحاكمة ستستخدم وتستثمر «التفويض الجماهيري!» فقط لتقوية مركزها لا أكثر للمزيد من الصفقات والامتيازات التي تطمع بها داخلياً وإقليمياً وعالمياً.
وكما نرى أن أحد نتائج الاستفتاء كانت تصاعد لغة الحرب وخطاب التعصب والكره القومي في عموم العراق والإقليم، وتأجيج الحساسيات القومية بشكل كبير بدلاً من حلها. وللأسف، فإنَّ رفاقاً من اليسار اختاروا أن يقدموا النضال «القومي!» على النضال الطبقي والأممي، ومهما كانت تبريراتهم الفكرية للوقوف مع «حزب دكتاتوري ورئيسه» ضدّ ما سمي بـ «العدو القومي»، فإنَّهم يشاركون الآن بشكل غير مباشر في جر عموم ساكني العراق والإقليم إلى صراعات وحروب عنيفة، وإدخال الجماهير الكادحة وخصوصاً في الإقليم في أزمات سياسية واقتصادية أعمق (كما نرى الآن)، وتهميش الصراع الطبقي والهاء الجماهير الكادحة عن مشاكلها اليومية أو المطالبة بحقوقها في الخدمات والرواتب والعدالة والكهرباء والماء والعمل وتخفيض أسعار السلع….. الخ. وكان ذلك أفضل هدية قدمت لطغمة أحزاب الإسلام السياسي الحاكمة في بغداد للتنفيس عن أزماتها العميقة.
ورغم الرفض الدولي وتهديدات دول الجوار التي من الممكن أن تخلق أزمات سياسية واقتصادية واجتماعية قوية وحتى صراعات مسلحة، لم يتراجع اليسار المؤيد للاستفتاء عن دعمه له غير أبهين بالتأثيرات السلبية الكبيرة التي من الممكن أن تنعكس على الجماهير الكادحة في الإقليم وعموم العراق.

2.5- موقف اليسار المؤيد للاستفتاء من «ديمقراطية!» العملية الانتخابية.

اليسار المؤيد للاستفتاء يطرح أن أغلبية جماهير كردستان «صوتت بنعم» وأنَّ ذلك يعبر عن إرادتها، ولكن هم يعلمون قبل الجميع أجواء القمع والخوف والتخوين وهستيريا التعصب القومي، والانتهاكات والتهديدات العلنية التي رافقت عملية الاستفتاء وخصوصاً في مناطق سيطرة الحزب الديمقراطي الكردستاني، سيطرة الحزبين الحاكمين على كل الأجهزة العسكرية والأمنية والحكومية، وكذلك افتقاد «العملية الانتخابية للاستفتاء» إلى مؤسسات مستقلة ونزيهة للإشراف عليه وإدارته، فتجربة السنوات الماضية أثبتت لنا أن الأحزاب الحاكمة والمتنفذة في إقليم كردستان وعموم العراق، قد استخدمت كل الطرق الملتوية والتزوير والرشوة واستخدام المال السياسي، وسطوة الميلشيات الحزبية وقمع الرأي الآخر.. الخ، لفرض سلطتها وتمرير سياساتها من خلال «انتخابات» شكلية تحت إشراف «مفوضيات مستقلة!» هي بالأساس مستندة إلى التقسيم الطائفي والقومي والحزبي ويسودها الفساد الكبير وتفتقد إلى النزاهة، وكل هذا في غياب إشراف دولي ذي مصداقية على العملية الانتخابية، ومع ذلك فإنَّ نسبة مقاطعة الاستفتاء قد قاربت النصف حسب الإحصائيات المستقلة، ولم تؤيد أي جهة دولية رسمية أو غير رسمية ذات مصداقية النتائج الرسمية التي أعلنت من قبل حكام الإقليم.
للأسف، فإنَّ ذلك يعطي انطباعاً سلبياً، ومن الممكن أن يعكس ازدواجية في المواقف وخللاً كبيراً في المصداقية الديمقراطية لليسار المؤيد للاستفتاء، حيث أن اليسار يجب أن يدافع عن ديمقراطية العملية الانتخابية ونزاهتها بغض النظر عن ما إذا كان مؤيداً أو معارضاً للسلطات الحاكمة وإجراءاتها وقراراتها، ومِنْ واجبه أنْ يطالب بتوفير أجواء ديمقراطية مناسبة وآليات مرنة لكي تعبر الجماهير عن رأيها بحرية.. سواء بالمقاطعة أم بالتصويت بـ «نعم» أو بـ «لا» وإلا فإنَّه سيعتبرها غير ديمقراطية ولا يجوز المشاركة فيها. لكنَّه، للأسف، لم يقم بإدانة التجاوزات الصارخة والتزوير المفرط وكل الإجراءات غير الديمقراطية التي رافقت الاستفتاء، بل اعتبرها شرعية بالكامل! واعتبر نتيجة الاستفتاء تعبّر عن رأي أغلبية الجماهير في الإقليم رغم المقاطعة الكبيرة، لكونه، أي ذلك اليسار، من مؤيدي الاستفتاء ومع توجه السلطة الحاكمة في الإقليم لا غير. وأرى أن نسبة المقاطعة الكبيرة جداً للاستفتاء أو التصويت بـ «لا» عكست موقفاً ثورياً جريئاً لجماهير كردستان بوجه الطغمة الحاكمة في الإقليم وممارساتها.

3- اليسار الرافض للاستفتاء وحق تقرير المصير

بعض الرفاق والرفيقات الأعزّاء من اليسار في العراق كتنظيمات وكشخصيات، لا يتقبلون إلى الآن حق تقرير المصير لساكني إقليم كردستان كمفهوم مبدئي عام، لا بل إنَّهم يقفون ضده. ومن هذا المنطلق، وقفوا مع حكام بغداد ومع إجراءاتهم الشوفينية بحق ساكني الإقليم، ويستندون في ذلك إلى الدفاع عن وحدة «الوطن» العراقي ومناهضة تقسيمه ويدعون إلى الاستناد إلى «الدستور»، وبشكل عام مواقفهم في هذه القضية المهمّة تقترب من أو هي مؤيدة بشكل عام لتوجهات الحكومة العراقية وقوى الإسلام السياسي الحاكمة.

3.1- وحدة الوطن مناهضة التقسيم

أحد مبررات رفض مبدأ حق تقرير المصير وحق الانفصال من خلال استفتاء ديمقراطي هو من أجل الدفاع عن سيادة الدولة ووحدة الأراضي العراقية والثوابت والمبادئ الوطنية، ومناهضة التقسيم واعتبار الحدود العراقية أمراً مقدساً لا يجوز المساس بها وأي توجه نحو ذلك يعتبر من جرائم الخيانة العظمى! وكما هو معلوم، العراق دولة أُنشئت وفق اتفاقية سايكس بيكو 1916، وتم دمج قوميات وأديان مختلفة في وحدة قسرية استناداً إلى مصالح الدول الاستعمارية آنذاك واتفاقياتها في تقسيم الشرق الأوسط. لذلك، أعتقد ان وحدة أراضي العراقية ليست بالأمر المقدس الذي لا يجوز التفريط به، ولا تعني الكثير برأيي في مقابل حياة وحقوق الجماهير الكادحة وتوفير أجواء آمنة لعموم المجتمع، وأعتقد كماركسيين ويساريين علينا أن ننبذ الوحدة القسرية بين الشعوب وأن ندعم التعايش والوحدة الطوعية على أساس المواطنة المتساوية، وفي نفس الوقت نؤيد وندعم أيضاً حق تقرير المصير بما فيه الانفصال وتشكيل دول مستقلة لكل ساكني العراق، سواء أكان على أساس قومي، أم جغرافي، أم مناطقي…. الخ، إذا كان ذلك سيعطي حقوقاً ومساواة أكثر وحياة أفضل لهم، وسيخفف من حدة الصراع والتناحر القومي والديني والطائفي كما يجري الآن في العراق.

3.2- الشوفينية القومية ورفض مبدأ حق تقرير المصير

الكثير من رفاق ورفيقات وتنظيمات اليسار في العراق مازالوا تحت تأثيرات الفكر القومي العروبي المتعصب، الذي يرى في أي توجه للأقليات للمطالبة بالحقوق القومية أو الانفصال في دول العالم العربي مؤامرة استعمارية – إسرائيلية ليس هدفها إلا لتفتيت الدول العربية وضرب وحدتها، في حين أنَّهم يطالبون ويناضلون من أجل أن يتمتع الشعب الفلسطيني بحق تقرير مصيره و تشكيل دولته المستقلة، ينفون ذلك الحق عن الشعوب والأقليات غير العربية في دول العالم العربي وبل يقفون ضده. اعتقد انه على قوى اليسار في العراق وعموم العالم العربي والشرق الأوسط ان تناضل وتدعوا كافة القوميات إلى الوحدة الطوعية وفق مبدأ المواطنة وفصل الدين عن الدولة وتوعية الجماهير الكادحة بروح الإخاء الإنساني والمساواة القومية والدينية الكاملة، ولكن في نفس الوقت الدفاع عن حق الأقليات القومية الكامل والشرعي في تقرير المصير سواء بالبقاء في أطر الدول الحالية بأي شكل كان (الحكم الذاتي، الفيدرالية، والكونفدرالية….. الخ )، أو الانفصال وتشكيل دول مستقلة، وهذا لا يشمل العراق فقط، بل الكثير من الدول العالم العربي التي فيها مشاكل قومية وأثنية.

3.3- الدعوة للالتزام بالدستور وتأييد الحكومة والبرلمان

للأسف، أيد بعض الرفاق والرفيقات الأعزّاء من اليسار إجراءات وقرارات حكومة الإسلام السياسي الطائفية – الشوفينية وبرلمانها في بغداد بحق ساكني إقليم كردستان، وهما يعتبران مِنْ أفسدِ وأسوأ الحكومات والبرلمانات في العالم. وأيدوا، أيضاً، قرار المحكمة الاتحادية مع علمهم بعدم نزاهة القضاء العراقي وانعدام استقلاليته، ومنها إجراءات مجحفة ستؤثر سلباً بشكل كبير على الجماهير الكادحة وعموم المجتمع، ولن تتأثر بها الطغمة الحاكمة في الإقليم، بل إن البعض منهم رفض بشكل تام مبدأ حق تقرير المصير من خلال استفتاء ديمقراطي سلمي مستندين إلى «الدستور العراقي»، الذي صيغ وفق توافقات قوى الإسلام السياسي والقوى القومية الكردية وحلفائهم، في حين أنَّه حق مكفول ومعترف به في القانون الدولي ومواثيق حقوق الإنسان الدولية ومستمدة من الأفكار الماركسية واليسارية ومنصوص عليه في ميثاق الأمم المتحدة، ويجب أن لا يخضع لتفسيرات دستورية محلية. وللأسف، لم يدينوا بشكل واضح التلويح بالحصار الاقتصادي والتدخل العسكري وتدخل الدول الإقليمية وخصوصاً الأنظمة الدكتاتورية في إيران وتركيا وتعاون حكومة بغداد الجبان والمدان معهم، والإجراءات والمناورات العسكرية المشتركة لتهديد سكّان الاقليم، بل، للأسف الشديد، أن قسماً قليلاً طالب الحكومة بإجراءات أشد ومنها العسكرية.


4- ما هو البديل لحل المشكلات القومية في العراق؟

لحل المشكلات القومية في العراق والتوصّل إلى تحديد واضح لعلاقة الإقليم مع المركز ونوعها ومصير المناطق المتنازع عليها، أنا مع إجراء استفتاءات ديمقراطية سلمية ملزمة للمركز والإقليم وبإشراك الأطراف المختلفة بعد فترة تحضير مناسبة، وأعتقد أن على قوى اليسار في العراق والإقليم تبني حل تدخل الأمم المتحدة، ومطالبة كافة الأطراف بالبدء بالحوار السلمي والمفاوضات تحت إشراف دولي لحل كافة المشكلات القومية في العراق وليس الكردية فقط، وأن نطالب بتشكيل لجنة – بعثة أممية دائمية تشرف على ذلك، وتكون مهمتها الأساسية إيجاد حل سلمي وفق القانون والمواثيق الدولية وتوفير الأجواء الملائمة لذلك.
طرحي لحل الأمم المتحدة يستند للأسباب التالية:
– باعتباره هو أفضل الحلول الموجودة الآن، حيث أحياناً بسبب ضعف القوى اليسارية والتقدمية في المركز والإقليم لا بد أن نختار بين السيء والأسوأ الآن، رغم تحفظي الكبير على سياسات الأمم المتحدة وهيمنة الدول الرأسمالية الكبرى عليها.
– سيطرة الفكر القومي الشوفيني العروبي – الإسلامي المتعصب على معظم النخب السياسية العراقيّة، يؤجِّج النزعة الإقصائية تجاه القوميات والأديان الأخرى في العراق.
– استخدام الطغمة الحاكمة في الإقليم للقضية القومية الكردية لترسيخ دكتاتوريتها، واحتكار الحزبين الحاكمين للسلاح في الإقليم وسيطرتهم الحزبية على كافة القوى العسكرية والأمنية التي تعمل كميلشيات حزبية، بحيث يجعل مصداقية أي عملية انتخابية في الإقليم ضعيفة، ففي ظل سطوة تلك القوى لا يمكن للرأي الآخر المعارض لها أنْ ينشط بحرية في حالة عدم وجود ضغط وإشراف دولي.
– الضعف الكبير في المؤسسات الدستورية وعدم وجود مفوضية انتخابات ديمقراطية ونزيهة مستقلة سواء في بغداد أو أربيل.
– عدم وجود قضاء مستقل ونزيه وغياب الفصل بين السلطات في المركز والإقليم.
– قطبا الحكم يفتقدون إلى المصداقية والنزاهة لحل المشكلة القومية في العراق، ولذلك لابد من وجود إشراف وضغط دولي.
– إشراف الأمم المتحدة من الممكن أن يؤدي إلى إعاقة أو على الأقل إضعاف التدخل السلبي للدول الإقليمية.
– الاستفادة من الخبرة الكبيرة للأمم المتحدة في حل المشكلات القومية وإدارة وتقديم الدعم والخبرة والتدريب في حالة موافقة الأطراف المختلفة على إجراء استفتاء ديمقراطي تحت إشراف دولي.
– من الضروري وجود دور وإشراف أمميّ مؤثر في تقرير مصير المناطق المتنازع عليها ذات التنوع القومي والديني الكبير مثل منطقة كركوك وسهل نينوى، وأن يكون لها استفتاءات محلية خاصة بها.

5- مهمات اليسار

لقد تم جر الجماهير بشكل أكبر إلى الصراعات القومية في فترة ما بعد الاستفتاء والتي تعمقت أكثر الآن، وتم إلهائها بشكل كبير عن المطالبة بحقوقها وإيجاد حلول لمشاكلها اليومية في عموم أنحاء العراق، وخلقت أجواء من القلق والتوتر والخوف بين عموم الجماهير من المستقبل والحروب. الأحزاب القومية الكردية وقوى الإسلام السياسي الحاكمة كانت بأمس الحاجة إلى هكذا صراع مقيت، لصرف الأنظار عن سياستها الفاسدة والمستبدة وترسيخ سلطتها الكالحة، وللأسف نجحت في ذلك والذي حصل كان «انتصاراً وقتياً» للطغمة الحاكمة في إقليم كردستان وأحزاب الإسلام السياسي والحكم الرجعي في بغداد، وهم عاجلاً أم آجلاً سيرجعون ويتفاوضون حول تقسيم السلطة والسرقات ويتحالفون معاً مرة أخرى، لإدامة حكمهم المشترك المستبد والفاسد الذي خلق المآسي والحرمان والفقر لعموم ساكني العراق وإقليم كردستان. ولمواجهة ذلك الأن أعتقد أن على قوى اليسار في العراق والإقليم ما يلي:

– أن تدين بشدة لغة السلاح وفرض الأمور بالقوة العسكرية من كل الأطراف وبأي تبريرات كانت، وتقف ضد تصاعد لغة الكره والتعصب والحقد والاستعلاء القومي سواء أكان عربياً أم كردياً أم تركمانياً……الخ، وضد الحكم الفاسد في بغداد وأربيل وسياسات الاستبداد والنهب والإفقار، والتركيز على النضال من أجل الدولة المدنية، والدفاع عن حقوق الجماهير الكادحة وحقوق الإنسان والحريات والمساواة والمواطنة والعدالة الاجتماعية.
– تبنّي حل الأمم المتحدة لحل المشكلة القومية في العراق، والنضال والدفاع وتوعية الجماهير بالوحدة الطوعية الإنسانية وفق مبدأ المواطنة المتساوية في العراق لكل القوميات والأديان، وفي نفس الوقت الإقرار بحق القوميات الساكنة في العراق في تقرير المصير بما فيه الانفصال وتشكيل دول مستقلة.
– الدفاع عن الحقوق الإنسانية المتساوية لسكان ما سمي بالمناطق المتنازع عليها ذات التنوع القومي والديني، ومناهضة سياسات الاضطهاد القومي المقيتة سواء أاتخذت شكل «التعريب» أو «التكريد»، ولحين تقرير مصيرها بشكل ديمقراطي أرى من الأنسب أن تكون تحت إشراف دولي وبإدارة ذاتية مشتركة من ساكنيها.
– يفصل خطه عن البارزاني واستفتائه وعن خط العبادي وإجراءاته العقابية الشوفينية، ويقر بان الطرفين يقفان في الجبهة المعادية للجماهير الكادحة.
– التركيز على هويتنا الإنسانية قبل القومية، وأن نوضح أن الصراع الحالي هو ليس بين شعوب العراق وخصوصاً «العرب والكرد»، بل هو صراع فج وقذر بين الطبقات الحاكمة في بغداد واربيل وحلفائهم الإقليمين والدوليين باسمنا وفق نظام حكمهم المستند إلى المحاصصة الطائفية والقومية المقيتة.
– التفكير في إعادة توحيد أحزاب اليسار في العراق والإقليم بعد الفصل التنظيمي الذي حصل، وخلق نوع من ألآليات التنظيمية المرنة لكي توحد وتنسق عملها على صعيد البلد الواحد.
– أحزاب اليسار والقوى التقدمية في العراق والإقليم مطالبة قبل أي وقت مضى بالتقارب وتعزيز العمل المشترك وصولاً الى تحالف يساري – ديمقراطي واسع.
– ……………….


6- الخاتمة

كماركسيين ويساريين لا بد أن نتعامل بعقلانية علمية وندرس الظروف المحلية والإقليمية والدولية، وموازين القوى الطبقية وقدرات وقوة «أعدائنا»، والإمكانيات الواقعية لتحقيق الحلول التي نطرحها وآلياتها، ونتجنب المشاركة في جر الجماهير الى حروب قومية أو طائفية خاسرة ومدمرة. ومع أني لا أناضل من أجل تشكيل دول على أساس قومي إلا أنَّني ادعم وأؤيد توجه ورغبة أي مجموعة سكانية معينة سواء أاتخذت شكل القومية أو أي تكوين آخر في تقرير مصيرها بشكل ديمقراطي سلمي، وحتى الانفصال وتشكيل دول مستقلة، إذا كان ذلك سيؤدي إلى حقوق وحياة أفضل لهم، وسلام وآمان أكثر لعموم ساكني المنطقة. ومع تأييدي الكامل للحق الكامل والشرعي للشعب الكردي لتقرير المصير بما فيه الانفصال، إلا أنَّني في حالة إقليم كردستان لا أرى أن الظروف مناسبة الآن للانفصال والاستقلال وإعلان الدولة القومية، وأعتقد أن الجماهير الكادحة في الإقليم والعراق تُجر إلى حروب وصراعات قومية كما يجري الآن، وستتعرض إلى أزمات اقتصادية وسياسية أعمق من أجل «دولة قومية» حتى إذا تشكلت الآن في الإقليم لن تكون إلا نموذجاً دكتاتورياً جديداً بائساً للدول القومية الفاشلة في المنطقة، ولن تغير شيئاً من حياة الجماهير الكادحة.




حەشدی شەعبی و پێشمەرگە، خواوەندی ڕاستەقینە و خواوەندی قەرزکراو …. ئەردەڵان قەرەبای

لەم چەند ڕۆژەی ڕابردودا حەشدی شەعبی زۆر بەئاسانی توانی بێتە ناو شاری کەرکوک و هەموو ئەو ناوچانەی تریش کە بە ناوچە جێناکۆکەکان ناسراون. ئەمە هەر زوو ئەوەی دەرخست هەموو ئەو مژدانەی لە دەمی سەرۆکی هەرێمەوە دەبیسران ئەو سەرۆکەی چەند ساڵێکە مافی سەرۆکبونی نەماوە فشە دەرچوون. ئەوەش دەرکەوت هەموو مێدیای حزب چەواشەکار بوون و تەنیا کاریان ئەوە بووە بینەر و بیسەر فریو بدەن. لە هەرێمی کوردستاندا هەموو جوڵەیەک بۆ داپۆشینی پڕۆژەیەکی حزبیە. بۆ ئەوەی سەرۆکی هەرێم لە دەسەڵاتەکەی بمێنێتەوە دەیان سیناریۆ ڕێکدەخرێ. بۆ ئەوەی مووچە نەدرێت دەیانی تر.

بۆ ئەوەی هاوڵاتی لە مافە سەرەتاییەکانی بێبەش کرێت دەیانی تر کە مانای وایە هەموو ئەو شتانەی دەوترێن بۆ پۆشینی پڕۆژەکانە. ئەگەر وایە لە ماوەی ئەو بیست و شەش ساڵەی حکومەتی هەرێمدا چ بەرهەمێکمان هەبووە؟ چیمان بەچی کردوە؟ ئایا دەزگای پەروەردە و خوێندنمان دامەزراندوە؟ ئایا دەزگای تەندروستیمان هەیە؟ ئایا خاوەنی سووپایەکی بەهێزین؟ خانوو بەرەمان هیچ مۆرکێکی کوردی پێوە دیارە؟ ئایا چاکسازیمان لە خاکدا کردوەو پەرەمان بە کشتوکاڵمان داوە؟ ئایا لە سامانی سرشتی وڵاتدا وزەی کارەبامان بەرهەمهێناوە؟ ئایا داهاتی نەتەوەو تاکمان بەرزکردۆتەوە؟ ئایا ئازادی بیر و ڕامان قەبوڵ کردوە؟ ئایا ژیانی لاوان و مناڵمان دابین کردوە؟ ئایا ئەگەر لەوانە بێبەش بووبین مانای وایە شتێکمان هەیە بە ناوی ئایدینتی و کەسایەتی کوردی؟ لە ڕاستیشدا مەبەستم ئەوەیە لەسەر ئەوەی دواییاندا هەڵوەستە بکەم. مەبەستم لە ئایدینتیتی و کەسایەتی کوردیە. ئەگەر تۆ چاوێک بە کتێبەکانی خوێندن لە سەرەتاییەوە هەتا زانکۆدا بخشێنێت دەزانی مرۆڤی کورد بە شێوەی سیستەماتیک لەوە دووردەخرێتەوە ببێتە خاوەنی شوناس و کەسایەتی خۆی.

شتێک زۆر بایەخی پێدرابێت هەر دینی ئیسلام بووە. مناڵ لە باخچەی ساوایان و لە سەرەتاتاییدا چەند بەشێک لە قورئان و حەدیسی پێ لەبەردەکرێت بێ ئەوەی لێیان تێبگات. ئەوە گرنگە بزانێت هەر شتێک لە دەرەوەی ئەوانەدا بێت نرخی نییە. لە پەرلەمانی کوردستاندا ڕۆژێک لە ڕۆژان گفت و گۆ لەسەر ئەوە نەکرا چۆن بواری خوێندن و پەروەردە گۆڕانی تیا بکرێ. بەرپرسانی پەروەردە لە خەمی ئەوەدا نەبوون چۆن بەهرەی منداڵ گەشە پێبدرێ و ئەو توانانەی بەزگماک هەیەتی گەورە بکرێ. ئەمە وایکرد مزگەوت ڕۆڵی گەورە بگێڕێت. ئەو ڕۆڵەی پێشتر لە دەستی دابوو بۆی بگەڕێتەوە. هەتا هەشتاکانیش رۆڵی قوتابخانە لە ڕۆڵی مزگەوت گەورەتر بوو بەڵام لە ڕاپەڕینەوە لەگەڵ هاتنی حزبی کوردیدا مزگەوت شوێنی بە قوتابخانە چۆڵکرد. لەمەوە قوتابخانە تەواو بۆ مزگەوت گۆڕا.

دین لە بنەڕەتدا بێ گوناهە بەڵام کاتێ دەسەڵاتی سیاسیی بۆ پۆشینی پڕۆژەکانی بەکاریدەهێنێ دەبێتە گەورەترین گوناهکار و دەتوانێ مرۆڤی ناکامڵ و شێواو دروستبکات. وەک مینێکی گەورە وایە تا ئەو کاتەی پێت نەخستۆتە سەری لەژێر زەویدا بێ زیانە بەڵام هەر قاچت پیا نا دەتەقێتەوەو کاری خۆی دەکا. حزبەکانی کوردی بەمەبەستی فریودانی خەڵک دینیان هێنایە هەموو شوێنێک. لە هەر شوێنێک پێویستیان بەوە بووبێت دزی و تاڵان بکەن مۆرکی دینیان بەو شوێنە داوە. بەم شێوەیە جەماوەرێکی گەورەی مرۆڤی دوو ڕوو و فێڵبازیان پێگەیاندووە کە هەموو ئەوانە لەڕێگای خوێندنی دینەوە پەورەردەکراون چ لەقوتابخانە و چ لەمزگەوتدا. هەموو حزبی کوردی بە ڕاست و چەپەوە دژی سێکۆلاریزمن چونکە هەرکاتێ دین لە دامودەزگاکانی دەوڵەت جیاکرایەوە ئەوان ناتوانن بەو شێوەیەی ئێستایان پڕۆژە نهێنییەکانیان بەڕێوەببەن. ئەمڕۆ نەوەیەک لەناو حزبی کوریدا پێگەیشتووە تەنیا لە وەهم پێکهاتوە. ئەو مرۆڤە هیچ شوناسێکی نییە. ئاسان نییە تۆ مرۆڤێکی کورد بەجیاوازییەکانیەوە بناسیتەوە. ناکرێ بە بەرهەمەکانیەوە بزانیت ئەو مرۆڤە کوردە وەک ئەوەی دەزانیت مرۆڤێک هەیە ئیسرائیلییە، یەکێکی تر ئەڵمانە و ئەوەی تر چینی و ئەوەیان تریان ژاپۆنییە.

دەڵێن حەشدی شەعبی بۆ کەرکوک و ناوچەکانی تر هات. ئایا هیچ کاتێ هەبووە ئەم هەرێمە لە حەشدی شەعبی و لە بەعسی چۆڵ بوبێت؟ ئایا لە قوتابخانەکاندا ئەو باوەڕەمان بە قوتابییەکانمان نەگوتووە کە ئەوان هەیانە؟ ئایا لە مزگەوتەکاندا بە زمانی ئەوان سوژدەمان بۆ خواوەندی ئەوان نەبردووە؟ ئایا ناوی ئەوانمان لە مناڵەکانمان نەناوە؟
دەڵێن پێشمەرگە خۆی لەبەردەم حەشدی شەعبیدا نەگرت. بۆچی بیگرێت ئەگەر ئەو خواوەندی ڕاستەقینەی لەپشت بێت بەڵام پێشمەرگە خواوەندی ئەوی قەرزکردووە؟ ئەو خواوەندە بۆچی پشتی کەسەکانی خۆی بەردەدات و پشتی ئەوانەی تر دەگرێت؟
ئێمە پێویستە دان بەو شکستەی خۆماندا بنێین هەتا هیچ نەبێ ئەو وەهمە جارێکی تر بەرچاومان نەگرێت.




لە سەركردەكانی خۆتانەوە دەست پێبكەن … عەلی مەحمود محەمەد

لە بەڕێز حەمید دەروێشەوە دەستپێبكەین كە 54 ساڵی تەواوە سكرتێری حیزبەكەیەتی لە رۆژئاوای كوردستان و كۆنترین سكرتێری كوردە, بگرە یەكێكە لە كۆنترین سەركردەی حیزبەكانی جیهانیش, تا سكرتێری بچوكترین پارتی سیاسی كە بە كورسییەكەوە نووسا مەگەر مردن لێی دورخاتەوە یاخود لە پرۆسەیەكی بازرگانی سیاسی كورسیەكی لە دوكانێكی گەورەتر دەست كەوێت , لە كاتێكدا لە جیهاندا ژیانی سیاسی بە ئاستێك چۆتە پێشەوە, حیزبە سیاسییەكان بە رێگایەكی مۆدێرن بەردەوامن لە گۆڕینی سەرۆكەكانیان پاش هەموو پاشەكشە سیاسییەكان و شكستەكانی هەڵبژاردن و سكانداڵە ئەخلاقی و سیاسییەكان, تەنانەت هەڵبژاردنی سەرۆكی پارت بەو شێوە نەرێتیەی لای خۆمان بە چەپڵە ئەنجام دەدرێت, یاخود لە رێگای كۆنگرەی چەند سەت كەسی یان كۆمیتەی ناوەندی و مەكتەبی سیاسی باوی نەماوە, ئەندامان راستەوخۆ بە كۆبونەوەی دەیان و سەدان هەزاری سەرۆكی حیزبە بێدەسەڵاتەكەیان هەڵدەبژێرن.تا ئێستا لە كوردستان پاش ئەم هەموو خیانەت و شكستانە سەركردەمان نەبینی دەست لەكار بكێشێتەوە, دان بە راستییەكاندا بنێت و بەرەو روی لێ پێچینەوەو سزا نەبێتەوە, هەمیشە بەهانە بۆ تاوان و شكست و گەندەڵییەكانیان دەهێننەوەو خۆیان بە سیاسییە پاكیزەكە دەناسێنن, مردن نەبێت لە كورسی جیا نابنەوە, دوای خۆشیان كورسی حیزب و مومتەلەكاتی حیزب بۆ مناڵەكانیان بەجێ دەمێنێت.لەم چەند رۆژەی رابردوو پاش خیانەتە مێژوییەكەی 16 ی ئۆكتۆبەری كەركووك , هەڵمەتێك بۆ داخوازی دەست لەكار كێشانەوەی بارزانی دەستی پێكرد, تا ئێرە ئاساییە, چونكە ئەمە مافێكی سەرەتایی هاووڵاتیانە, زۆر بێ مانایە بارزانی 41 ساڵە سەرۆكی حیزبەكەیەتی و 26 ساڵە دەسەڵاتداری كوردستان و 12 ساڵە سەرۆكی هەرێمی كوردستانە , لەو كاتەوە دەیان هەڵەو تاوان لە ژێر سەركردایەتی ئەودا ئەنجامدراوە كە هەندێكیان دەچنە چوارچێوەی تاوانە مەزنەكان و هەڵەی سیاسی گەورە, وەلێ ئەوەی نا ئاساییە لە داواكاری ئەم بەڕێزانە ئەوەیە سەركردەكان خۆیان تا مردن بە كورسی حیزبەكانیانەوە نووسان و بەریان نەدا لە كاتێكدا رۆڵی باڵایان هەبووەو نەیان وێراوە بچوكترین رەخنە لەو سەركردانەی خۆیانیان نەگرتووە, تا چووونە قەبرەوە هەر خەریكی ماستاو بوونە بۆیان , دوای خۆشیان مومتەلەكات و حیزبەكانیان بۆ مناڵەكانیان بە میرات مایەوە , كەچی ئەوان لە گرتنەوەی ماستاوە چركان بەردەوامن, هاوكات ناوێرن ئازایانە دەست بخەنە سەر برینە قولەكەی 16ی ئۆكتۆبەر, كە ئەوەی لەناو رودوەكە نەبێت نازانێت خیانەتەكە چەندە گەورەو كەمەر شكێن بوو, شوێنەوارەكەی و شێوازەكەی كەمتر نەبوو لە 31ی ئاب .لە كۆتادا من بەو بەڕێزانە دەڵێم تكایە لە حیزبەكان خۆتانەوە هەموو دەست پێبكەن و دەسەڵاتی بنەماڵەیی بە هەموو رەنگ و ناوەكان ببەنە زبڵدانی مێژوەوە, ئاخر ئێمە تا كۆیلەیی ئێسك و پروسك و تارماییە مردووەكان بین و خۆمان رزگار نەكەین لەو كلتورە ناتوانین بە خەڵكێكی دیكە بڵێین بۆ ماڵەوە, با زیندووەكان بكەینەوە بە مرۆڤی ئاسایی و ئازادیان بكەین و مردووەكانیش بنێرینەوە بۆ گۆڕستانە گشتییەكان خۆمان لە تارماییە بێ روحەكانیان ئازاد بكەین, ئەوجا بە خەڵكی دیكەش بڵێین بۆ ماڵەوە, چونكە بڕیاری وا مەزن تەنها بە مرۆڤی زیندوو دەدرێت نەك بە مرۆڤی كۆیلە, با هةموويان بنيَرينةوة بؤ مالَةوة .




هەمیشە ئاشبەتاڵ … ناڵە حەسەن

وا پێدەچێ
قەدەری ئێمە وابووبێ
لەنێو منداڵدانی مردنەوە
لەدایکبووبین
بۆیە فرچکمان بەوە گرتووە
بۆ تا ئەبەد
لەنێو مردندا بژین
لەنێو مردندا عەشق بکەین
لەنێو مردندا سروود بڵێین
لەنێو مردندا سەما بکەین
هەر لەنێو مردنیشدا بمرین
وا پێدەچێ
قەدەری ئێمە وابووبێ
کە لەنێو تەڵبەندە تاریکەکانی مردنەوە
بۆ یەکەمینجار
دەرگای ژیانمان لێکرابێتەوە
بۆیە فرچکمان بەوە گرتووە
بۆ تا ئەبەد
ڕووناکی مردن لەنێو چاومان بێ
خۆرەتاوی مردن لەنێو خەونەکانمان بێ
کە دەشفڕین
درەختێک نەبێ لەسەری بنیشینەوە
کە لەنێو شەوە ئەنگوستەچاوەکانیش وندەبین
دەرگایەک نەبێ لێی بێینە دەرەوە
لەسەر یەکبەیەکی ئەستێرەکاندا
لەسەر زەوی و
لەنێو بۆشایی ئاسماندا
بستەخاکێک نەبێ
بیکەین بە نیشتیمان و ماڵ
هەر / ئاشبەتاڵ و هەمیشە ئاشبەتاڵ …!

١٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧




شتێك له‌مێژووی ئاوابوون … نه‌ژاد عزیز سورمێ

• په‌رێز

گیا بڵند بوو ، له‌ كڵاوه‌ی چۆكی ده‌دا..
له‌ وه‌رزی ئاوس بووندا
ڕه‌گه‌كان هاتنه‌وه‌ به‌ر با..

• ڕه‌وڕه‌وه‌ی وه‌ستان

له‌سه‌ر به‌ردی سێڕیانه‌كه‌ دانیشتووه‌
چاوه‌ڕوانی (به‌یان) ده‌كا..
گه‌لێ‌ جار (به‌یان) هاتووه‌
تریفه‌ بارانی كردووه‌ و
تێشتی له‌گه‌ڵدا خواردووه‌..
ئه‌و هه‌ر له‌سه‌ر به‌رده‌كه‌یه‌ و نابزوێ‌ !
وشت بووه‌ !
چاوه‌ڕوانی (به‌یان) ده‌كا..

• ئاڵ بردنه‌وه‌

ئاوێنه‌كان به‌ دیواره‌وه‌ شكاون..
هه‌تاو ڕووته‌ ، سایه‌ پۆشته‌
پێینگانی كچی ئاسمان داری حه‌سره‌تی لێ‌ ڕواوه‌ .

• خوێنكێش

له‌ ناو قه‌ده‌وه‌ پێكراوه‌..
تنۆكێ‌ خوێنی لێ‌ نه‌هاتووه‌
شاڵی پشتی ته‌مه‌نیشی هه‌ڵمشتووه‌ ..

• ته‌نافباز

وه‌كو په‌مۆ :
له‌ قۆزاخه‌ و
له‌ مه‌كینه‌ و
له‌ دارهه‌نه‌یشدا ده‌ژی ..
تا ئه‌وه‌ی له‌ په‌رداخێكیش نقوم ده‌بێ‌
ده‌ریا هه‌ستێ‌ ناگاته‌ گوێزینگانی.

برایه‌تی

ئه‌وان تینی كوره‌ی ده‌فیو ،
ئێمه‌ شه‌خته‌ ..
ئه‌وان گیا ،
ئێمه‌ش به‌رخی دوو باقه‌ گیا …

• زایه‌ڵه‌ی بێ‌ ده‌نگی

له‌و ساته‌وه‌ سوژنی
له‌ بن پیلی شه‌وه‌ی ڕۆژگار ڕاكردووه‌
هاوار ئه‌كا
كه‌س دیار نییه‌
(با) وه‌ستاوه‌ !
ئه‌ویش به‌ ده‌نگه‌ ده‌نگی خۆی ..
نه‌وه‌ك هه‌ر كه‌ڕ ، لاڵیش بووه‌ ..

پانكی مێشك

بیری نایێ بارانی گرتبێتیه‌وه‌
نه‌ی دیوه‌ خوێنی تێ‌ بگه‌رێ‌ !
پانكی سه‌رچاوه‌ی گومڕایی ،
هه‌ر له‌ دوورڕا ماكی كه‌ڕووی پێوه‌ دیاره‌ .

كێلوكه‌
تاك تاك ،
شێوه‌ی جریوه‌ی پاساری ..
تاك تاك ،
شێوه‌ی زه‌بوونی و ناچاری
تاك تاك ،
كه‌ ته‌نیایی هه‌ر بۆ خوایه‌ .

خێزه‌ڵانی سنگه‌كان

ئه‌وه‌ هه‌ناسه‌دان نه‌بوو
ئه‌وه‌ ڕمانی چیا بوو ..
چه‌خماخه‌ی هه‌وره‌ تریشقه‌ و
فڕینی هه‌موو چۆله‌كه‌ و كۆتره‌كانی دونیا بوو ..
ئه‌وه‌ هه‌ناسه‌دان نه‌بوو .

بانگۆش

ئێستا مناڵان
یاری به‌ باگردێنه‌كه‌ی ده‌كه‌ن
ده‌سكه‌كه‌ی كردووه‌ به‌شه‌قه‌ و پێی ده‌ڕوا ..
ده‌رناكه‌وێ‌ ،
چوار وه‌رزی ساڵ له‌ ماڵێیه‌ …
9 /1989




هه‌ڵكشانی دیدی دژه‌كۆچ له‌ ئه‌وروپا

پاش ئه‌وه‌ی سێباستیان كورس ، سه‌رۆكی پارتی گه‌لی نه‌مسا توانی له‌سه‌دا 31.5 ی ده‌نگه‌كانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌م دواییه‌ی ووڵاته‌كه‌ی به‌ده‌ستبهێنێت ، ئه‌گه‌ری زۆره‌ كه‌ بتوانێت ببێته‌ ڕاوێژكاری كابینه‌ی حكومه‌تی داهاتوی ئه‌و ووڵاته‌.
كورسی ته‌مه‌ن 31 ساڵ كه‌ گه‌نجترین سه‌ركرده‌ی دیاری ئه‌وروپایه‌ به‌ لێدوانه‌ تونده‌كانی له‌باره‌ی كۆچه‌وه‌ بۆ ووڵاته‌كه‌ی ده‌ناسرێته‌وه‌ و له‌ دواهه‌مین لێدوانیدا بۆ ڕۆژنامه‌ی فاینه‌نشاڵ تایمز ده‌ڵێت ” قه‌یرانی كۆچ خه‌ڵكی وه‌های هێناوه‌ته‌ ناو نه‌مسا كه‌ بیرۆكه‌كانیان له‌م ووڵاته‌ی ئێمه‌دا جێگه‌ی نابێته‌وه‌.”
كورس ، پێشتریش پێشنیاری ئه‌وه‌ی ده‌كرد كه‌ ئه‌وروپا هاوشێوه‌ی ئوسترالیا سیاسه‌ته‌كانی توندبكاته‌وه‌ و ئه‌و كۆچبه‌رانه‌ وه‌رنه‌گرێت كه‌ له‌ڕێگه‌ی ده‌ریاوه‌ و به‌ قاچاخ ڕوو له‌ نه‌مسا ده‌كه‌ن. ئه‌مه‌ش هاوشێوه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته‌یه‌ كه‌ حكومه‌تی ئێستای ئوسترالیا پیاده‌ی ده‌كات و هه‌ر كه‌سێك بیه‌وێت به‌ قاچاخ و به‌ به‌له‌م ڕوو له‌ ئوسترالیا بكات ده‌ستگیری ده‌كات و ڕه‌وانه‌ی ئه‌و ووڵاته‌ی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ لێوه‌ی هاتووه‌.

ئامادەکردنی: هەأار