كوردی هائیم و حەیران (2) …. هێمن عومه‌ر خۆشناو

ئەو پیرەپیاوە لە هەموو خەڵكی ئەم شارە بەتەمەنترە، شارەزای بست بە بستی ئەم دەڤەرەیە، یادگاریی لەگەڵ هەموو كوچە و كۆڵان و باغ و بێستان و دار و بەردی ئێرە هەیە، تەنانەت هەشتا ساڵێك لەمەوبەر هەر ڕۆژە نانی لە ماڵێك دەخوارد، شەڕبوو لەسەر ئەوەی كێ زووتر فەرمووی لێ بكات، وای لێهاتبوو نە ئەو بێ خەڵكەكە ئیدارەی دەكرد و نە خەڵكیش بێ ئەو سێبورییان دەهات.

ڕێزی خەڵك بۆ ئەو پیرەپیاوە هەر لەبەر ڕیشە سپییە وەك كڵۆ بەفرەكەی نەبوو، ئەو بە منداڵیش شیری لەگەڵ هەموو منداڵانی ئێرە خواردووە، دەستنوێژی لە كەس نوێ نەكردۆتەوە، بۆتە برای شیرییان و لەگەڵ ترپەی دڵیان، دڵی لێدەدا و لەگەڵ هەنسكی ئەوانیشەوە فرمێسكی دەبێتە تاڤگەیەك و بەسەر ئەو ڕیشە بەفراویەدا دێتەخوارێ.
جار جار دەیبینم لەبەر دەرگای زانكۆ دەیپشكنن، بە هەزار بینە و بەردە تا ڕێی دەدەن تێپەڕبێت، هەندێك بە تاسەوە تەماشای دەكەن و بە هەناسە هەڵكێشانێكەوە پشتی تێدەكەن، هەیانە خۆی لێ نەناس دەكات و بە تیزەوە بە ڕەفیقەكەی خۆی دەڵێت و ئەوە و زانكۆیان نەگوتوە؟ بە خۆی و ئەو جلانە چییە دێتە ناو زانكۆ؟ زۆر قسەی دیكەش لەملاو لەولا دەكرێن، كەچی ئەو زۆر بە وردی لێیان ڕادەمێنێ و دمكی گۆپاڵەكە لە عەردی دەدا و تێر تێر تەماشایان دەكات و جار جار نیوچەوانی گرژدەبێ و جارجاریش ئەو هاڵاوە گەرمەی لە هەناوان دێتە دەرێ دەڵێی لەناو كوورەی ئاگرەوە هەڵدەستێ.

ئەمن گەلەك جاران تووشی دەبم ڕوودەبمە دەستی و زیارەتی دەكەم، ئەویش بە دەرفەتی دەزانێ و دەردە دڵی خۆیم بۆ باس دەكات و لەنێو قسانیشدا زوو زوو هەڵدەداتێ:

ئەوانە دەبینی؟ هەموو برازامن، شیرم لەگەڵ دایك و باوكی هەموویان خواردووە، كەچی خۆم لێ نەناس دەكەن و تیزانم پێ دەكەن! ئەوانە مێشكیان شۆردراوەتەوە، تەنانەت هەست دەكەم زمانیشیان گۆڕاوە، لەبەرچاوم دڵیان وەك دەنكە زەنگیانەیەكی لێ هاتووە و جێی هیچی تێدانابێتەوە. لە بەرچاوی خەڵك زۆر پێش چاون، كەچی ڕۆژ دوای ڕۆژ دڵیان بچوك دەبێتەوە، گەیشتۆتە ئەوەی هەندێكیان دڵیان نەماوە و بە بێ دڵی لەناو زانكۆ دێن و دەچن و ئەمساڵ شەش لەو بێ دڵانە ماستەریشیان لە بەشی كوردی تەواوكردووە!

جار جار لەگەڵ دایك و باوكی ئەو قوتابیانە دێتە زانكۆ، ئەو پیرەمێردە پێشیان دەكەوێت، هەر بە ئیرادەی خوا ئەو دایك و بابانەش هەر كە پێیان خستە ناو زانكۆ ئیدی دڵیان بچوك دەبێتەوە، دەست دەخەنە سەر دڵیان و دەڵێن بروسكێك لە دڵی دام! ئیدی بە حاڵ تاقەتیان لەو پیرەپیاوە دەمێنێ و زوو بەجێی دێڵن و تەنانەت دڵیان بۆ ئەولادەكانی خۆیشیان ناچێت و بەرچاویان تاریك دەبێت و لە دەرەوەی پرسگەی زانكۆدا دڵیان گەورە دەبێتەوە و بەرچاویان ڕووناك دەبێتەوە.




ماڵ یا ماڵۆچکه‌ی کوردی؟ …دڵشاد تاقانه‌

خۆ نیشانه‌ی پرسیار هه‌روا له‌گۆتره‌ نیه‌، که‌ که‌وته‌ به‌رچاوت داوای وه‌ڵام ده‌کات و خۆشت به‌ناچاری ڕه‌دووی ده‌چی تا ده‌گه‌یه‌ ئه‌و خاڵه‌ی بێنت ده‌شکێنێ تێر ده‌خۆیه‌وه‌ له‌سه‌روچاوی ‌کانیاوی وه‌ڵامه‌که‌ی. ڕه‌نگه‌ له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ چه‌ندان ته‌وه‌ر و تێزی دیکه‌ی هاوڕایی و جیایی، سه‌ره‌داوی نوێ و سه‌رباسی دیکه‌ت لا گه‌ڵاڵه‌بێ به‌ده‌رچه‌یه‌کی زه‌وه‌نده‌وه‌ هه‌ناسه‌ی ئاسوده‌یی تێگه‌یشتن بده‌یه‌وه‌. وابزانی له‌گه‌ڵ نوسه‌ر و خۆت تێر و خۆش دواوی پرێسکه‌یه‌کی تریش ده‌خه‌یه‌ پاشخانی ڕۆشه‌نبیریت له‌کاتی پێویستیه‌کان فریادڕه‌سی بۆچوون و گۆتن و نوسینه‌کانت بێ.

کورد ماڵی نیه‌!
زۆربه‌ی چاودێر و لێکده‌ره‌وه‌ سیاسیه‌کان له‌شیکاری گۆت و باسیاندا به‌هه‌ڵه‌ ده‌ڵێن ماڵی کوردی. واته‌ ئه‌و شوێنگه‌ بۆ گه‌ڕاوه‌ سه‌ره‌کیه‌ی سروشی کایه‌ی نوێی لێ وه‌رده‌گیرێته‌وه‌ له‌پرسگیریه‌ چه‌قبه‌ستی و بێ چاره‌کان ڕوومان ده‌بنه‌وه‌ یان ئه‌و شێرازه‌ کۆمه‌ڵی و هاوسۆزیه‌ی کۆمانده‌کاته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ و هێزی سه‌ره‌کیمانه‌ له‌چێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیدا ڕێک ده‌که‌وین بێ لێکدانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی تاک و خودی.

کورد ماڵۆچکه‌ی هه‌یه‌؟

چه‌نده‌هایه‌ سه‌ر به‌کامیان دابگری گێت له‌حه‌یرانه‌کی نه‌شاز ده‌بی له‌ڕتم ده‌رچووه‌ تاک و جووتی مه‌قامه‌که‌شی تێکدایه‌! ده‌نگ ناخۆشه‌کان ده‌یچڕن مێشکی سه‌ریان بردیین، نه‌خۆیان سودمه‌ند و نه‌کۆمه‌ڵگایه‌که‌ش پێی سه‌روه‌ر ده‌بی. ئه‌وه‌ له‌دیموکراتی بوونه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتیه‌ به‌ڵکو له‌تێنه‌گه‌یشتن و پێنه‌گه‌یشتنی ژیری کورده‌ له‌دوانێکی یه‌کانگیری تێکهه‌ڵکێشی خاوه‌ن ڕتم و سازگاری ده‌نگخوانی خاوه‌ن تاکه‌ په‌یام و ئاڕاسته‌.

کوردی جوتیار..
خاوه‌ن به‌رهه‌می ناپیشه‌وه‌ری ناپیشه‌سازی بچێنه‌ و به‌ته‌مای خوای، ئه‌گه‌ر هاتیبی لۆ ساڵی داهاتوو ته‌مبه‌ڵتری ده‌کا له‌چاندن و خۆبه‌ڕێوه‌بردن. هه‌رده‌م حه‌زی له‌سیسته‌می خێڵگه‌ری و ئاغاپه‌رستیه‌ هه‌موو خواسته‌کانی له‌که‌سێکدا کۆده‌کاته‌وه‌ به‌ڕێوه‌ی ببات، له‌شه‌ڕوشۆڕ سه‌رپه‌رشتی بکات. گرینگ ئه‌وه‌یه‌ خودی کوردی جوتیار مێشکی به‌کار نه‌هینێ و جه‌سته‌ی حه‌ساوه‌بێ! مه‌لایه‌کیشی ده‌وێ له‌گوندی پێشنوێژی لۆ بکات و له‌دوای مردن بیباته‌ به‌هه‌شتێ له‌وێش وه‌ک ڕه‌جه‌بی ده‌و به‌شکاته‌وه‌ هه‌نجیری بکه‌وته‌ ناوده‌می درۆیانیش بکا لۆ حۆریه‌کان، هه‌هه‌هایه‌کی لۆبکه‌ن شایسته‌یه‌.

ئایا‌ کورد نه‌ته‌وه‌ییه‌؟
به‌ڵی کورد نه‌ته‌وه‌یه‌ به‌هه‌موو پێوه‌ر و ڕه‌هه‌نده‌کانی به‌ڵام نه‌ته‌وه‌یی نیه‌! بیری نه‌ته‌وه‌یی ڕووکه‌ش و بێ ئه‌رزشه‌ هۆکاری زۆر وای لێکردیه‌ که‌ له‌ده‌ست خۆی نه‌بووه‌، که‌می دانیشتوانی به‌رامبه‌ر جیرانه‌ فارس و عه‌ره‌ب و تورکه‌کان، له‌مێژووه‌وه‌‌ خاکه‌که‌ی پێخوستی گه‌وره‌ داگیرکارانی دنیا بووه‌ له‌فیرعه‌ونی و ڕۆمانی بگره‌ تا ئێستای ئه‌مریکی و ڕووسی، به‌هاتنی مه‌غۆل و ئیسلامه‌وه‌ تا ئێستای داعش و حه‌شد……..له‌گه‌ڵ ده‌یان هۆکاری دیکه‌ی ده‌ره‌کی هاوکات له‌گه‌ڵ چه‌ندان هۆکاری ناوه‌کی وه‌ک وابه‌سته‌یی به‌خاکه‌وه‌ و جوتیارگه‌ری که‌له‌په‌لوپۆی خستیه‌، نه‌بوونی خواستی داگیرکاری خاک و خه‌ڵکی تر! ڕه‌دووکه‌وته‌یی شێلگیرانه‌ به‌دوای ئاینه‌کان جا ئه‌گه‌ر زه‌رده‌شتی بووبی هه‌رجوتیاری و دارچاندن بوو، له‌ئیسلامه‌تیش هه‌ره‌ شێلگیرترین و بێ به‌رنامه‌ترین که‌ سونه‌ی بێ مه‌ڕجه‌عه‌‌ ئه‌وجا له‌ناو سونه‌ش شافیعی بوون که‌ به‌تڕه‌کی ده‌ستنوێژت ده‌شکێنی هه‌هاهایه‌کی دیشی لۆ بکه‌ن با دری خۆش ببی.

بیری نه‌ته‌وه‌ییمان هه‌یه‌؟
جگه‌ له‌هۆکاره‌ ده‌رکی و ناوه‌کیه‌کان تا ئه‌وڕۆش که‌سه‌ده‌ی بیستویه‌که‌می کردیته‌وه‌ ئه‌گه‌ر دوژمنه‌ک بێته‌ سه‌ر بادینان ناوچه‌ی سۆران خۆی لۆ به‌کوشت نادا و ناچی هاوکاری بکا هه‌روه‌ها به‌پێچه‌وانه‌وه‌ش دوای وی شارگه‌رچێتی و گوندگه‌رچێتی ده‌کات. کاتێ داگیرکاری ئیسلامی هات کۆیه‌ بگری له‌شیله‌ و هه‌رمۆته و تۆبزاوای ئێستا شکان به‌قونی حوشتره‌کانیان دادا چوونه‌وه‌ ته‌قته‌ق و چه‌مچه‌ماڵ له‌وێوه‌ به‌به‌ری قه‌ڵاسێوکه‌ هاتنه‌وه‌ چوونه‌ دۆڵی خه‌له‌کان به‌ره‌و بیتوێن و قه‌ڵادزه‌ چوون تا خانه‌ و سه‌ررده‌شت ئه‌وجا گه‌ڕانه‌وه‌ له‌دۆری سماقوریه‌وه‌ هاتنه‌وه‌ چیای باواجی و کۆیه‌ی ئه‌وکاتیان گرت دۆری ئه‌سحابان چاوه‌دیته‌یه‌ له‌وێ جه‌ندیان لێ تۆپێندرا ئه‌و عه‌ره‌بۆچکانه‌. خۆ ئه‌گه‌ر کورد یه‌کی بگرتبا به‌هانای یه‌که‌وه‌ بان هه‌موویان ئه‌نفالی ئیسلام نه‌ده‌کران وه‌ک ئێستا ئێران و عه‌بادی ده‌یانه‌وێ جارێ پارتی کلک و گوێ بکه‌ن دوایه‌ش یه‌کێتی ئاسانتر و له‌به‌ر ده‌ست تره‌ ئه‌وش له‌به‌ر ئه‌وه‌ نیه‌ پارتی زۆر نیشتمانی و به‌شان و شه‌وکه‌ته‌ ته‌نیا سیاسه‌تی ( په‌رتکه‌ و زاڵبه‌) پێڕه‌و ده‌که‌ن کامیان ڕاوی ئاسانتربێ ئه‌ویان زووتر ده‌گرن به‌تاژیه‌کانی ئێستا ده‌بابه‌ی ئه‌مریکیه‌ به‌لێخوڕینی ئێرانی. ئێستا ده‌مانه‌وێ برێین ئاستی بیری نه‌ته‌وه‌یی کورد نه‌ک لاوازه‌ به‌ڵکو له‌نه‌بووندایه‌ به‌هاژوو هووژی حیزبچیه‌ گه‌نده‌ڵه‌کان هه‌رمه‌خه‌ره‌تێن ئه‌وانه‌ له‌ته‌ڕی ده‌خۆن و له‌وشکی ده‌نوون لۆ وان هه‌ر به‌ڕبه‌ی ته‌قته‌قیه‌. ده‌زانم هه‌موو چاوه‌ڕێن پێشنیار و چاره‌سه‌رتان بده‌مێ چونکه‌ تاقه‌تتان نیه‌ بیربکه‌نه‌وه‌ و کوردین‌! دیسان نیشانه‌ی پرسیاره‌که‌تان لۆ داده‌نێمه‌وه‌ ئێستا چ بکه‌ین؟




تـــارمـــــایـی یــــــار … بۆتان له‌تیف عه‌بدولقادر(پـــایـــــان)

له‌قوڵایی ساتی شه‌وێ‌
من زیندووم وشه‌پۆله‌ تاره‌كان ده‌بڕم!…
یه‌عقوب ئاسا نیگه‌رانم..
ئه‌زانن خۆ شاگه‌شكه‌ییم بۆ شه‌و نیه‌؟!
تامه‌زرۆی دیتنی یارم
هه‌موو جارێ‌ له‌دووره‌وه‌
تارمایی ئه‌و هه‌ست پێ‌ ده‌كه‌م

هه‌روه‌ك یوسف و زوله‌یخا
تابلۆمان ڕه‌نگی شه‌وه‌
هه‌ناوی شه‌و نرخی نوری یار ده‌رده‌خاو
واده‌زانم تازه‌ ژیان ده‌ست پێ‌ ده‌كه‌م..

له‌م قه‌یرانی بێ‌ به‌زه‌ییه‌
تنۆكی بارانیش زیزه‌!
هه‌ور به‌م ڕه‌نگه‌ نارنجیه‌
گۆنا پرته‌قاڵیه‌كه‌ی زه‌ویی لێ‌ ونه‌و
ده‌ست له‌ملانی زستانێكی ڕه‌نگ پایزی
له‌باوه‌شی ئاسمان ڕیزه‌

ئازیزه‌كه‌م..
ئازاره‌كه‌م تویكڵی ئاوازی ئاره‌زوه‌
ئاره‌زووێ بۆ ئازادی..
بۆ باخی یار، بۆ پڕ دادی..

له‌م شه‌و ڕۆیه‌م
هاوشانی ماه له‌گوزه‌راین به‌ناخی ئاخ!
به‌ناخی شه‌و كه‌تاریكیه‌
تا ئه‌گه‌ینه‌ كه‌ناری یار !
له‌وێ‌ له‌ ئامێزی باخێ‌
به‌فرمێسكی پرته‌قاڵ و
لێوه‌له‌رزه‌ی سێوو خۆخێ‌، ئه‌بین به‌داخ !

دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ڕوو له‌ڕووگه‌ ڕاكشام و
زانیم سێبه‌ری ژوور سه‌رم هی یه‌زدانه‌؛
یه‌كسه‌ر له‌پێناوی خه‌ونێ‌ نوستم!..
خه‌ون گریانه‌…
خه‌زانه‌…
بێ‌ ئاگایی ودابڕانه‌…
ده‌ستێكم نا به‌به‌رده‌كه‌ی سه‌ر سینگمه‌وه‌و
هه‌ڵسامه‌وه‌
دیتم ئه‌ڵقه‌یێ‌ دانراوه‌ بۆ ئه‌نگوستم!
بۆتان له‌تیف عه‌بدولقادر(پـــایـــــان)
هه‌ولێر _ ڕاپه‌ڕین
10/10/2010 یه‌ك شه‌ممه‌




لەشفرۆشی ڕۆژهەڵاتی … هیوا سەعید

دواجار كه بينيم
وتي جيابونەوه ئادابی خۆی هەيه
پێويسته نهێنييەكانيشمان بپارێزين
بەڵام من دەست بەو ئادابەوه ناگرم
نهێنییەکان ئاشكرا دەکەم
یەکەم جار ئەوم لە یانەیەکی شەوانە بینی
چیرۆکی خۆی بۆم گێڕاوە
وتی هەژاری ناچاری ئەو کارەی کردم
وتی باوکم پەککەوتەیە،
وتی لە خانوی کرێداین،
وتی برایەکانم بێکارن و ئێمەش برسیمانە
مژێکی قوڵی لە جگەرەکەی دا و هەناسەیەکی گەرمی دایەوە.
وتی چبکەم ناچارم!
ئەوشەوە ئەوم وەک لەشفرۆشێک ناسی.

ڕاستترە بڵێم لەشفرۆشیكم خۆشویست
پێش من هەر پیاوێک لەگەڵی نوستبوو پێیوتبو خۆشمدەوێی
من لێم پرسی کاممان پیسین
وتی من
وتم بە قسەی کێ عیسا لە مەریەمی مەجدەلی پاکترە!
هەستی بەوە کرد گێلەپیاوم.

ئەو لەشفرۆشی ناو شانۆگەرییە ڕۆمانسییەکان نەبوو
لە بری پارە
ئەوەندە بۆ ئەو بەس بێ
ڕەفتەکەی سەری دایکم بکەمە ملی و
ئیدی وەکو ژنێکی داوێن پاک سەیری بکەم.

ئەو لە ناوەوە پاکیزەیی لەدەستدابوو
لە نێوان قەڵەم و سوراو هەر خەریکی سوراو بوو
لە نێوان شیعر و جوانکاری هەر بەدوای جوانکاری بوو
لە نێوان کتێبخانە و ئارایشتگا هەر لە ئارایشتگا بوو.

جارێک وتم شاعیرێک دەڵێ
پیاوی ڕۆژهەڵاتی تەنیا لەسەرجێ ژن دەناسێ
وتی ژنی ڕۆژهەڵاتیش پیاو بەو شێوە نەبێ
بە پیاوی نازانێ!

ئەو نهێنییەی ئەو خەمی بوو
ئەوە نییە وەک لەشفرۆشێک باسی بکەم
لە دەمەدەمێکدا وتبوم تۆ ژن نیت کاڵای
لە قاقای پێکەنینیدا،
وتی دەنا من نوێنەری کیشوەرێکم
لێرە هیچ ژنێك نادۆزیتەوە
وەک من بیرنەکاتەوە!