کۆمەڵە چیڕۆکێک نزیک لە واقیع بە شێوازى هونەرى ….

سەرەتا:

کورتە چیڕۆکى کوردى لە باشورى کوردستان دواى حوسێن عارف و حەمە فەریق حەسەن و رەووف بێگەرد و ئەحلام مەنسور و دکتۆر کاوس قەفتان و محەمەد موکرى و شێرزاد حەسەن و حەمە کەریم عارف و جەلیل کاکەوەیس و شیرین ک و سەلاح عومەر و رەووف حەسەن و رەزا سەید گوڵ و سابیر رەشید… ئەگەرچى بەرەو جۆرێک لە بێ نازى بۆوە، بەڵام لە سەر دەستى چیڕۆکنوسانى وەک جەبار جەمال غەریب و عەتا محەمەد، ئارام کاکەى فەلاح، سیامەند هادى، کاروان کاکەسور، دانا فایق، فاروق هۆمەر، ئاکۆ کەریم مەعروف، یوسف عیزەدین… بە شێوازێکى جیاوازى هونەرییەوە درێژەى هەبوو… دواى ئەو نەوەیە لە چیڕۆکنوسان چیڕۆکى کوردى تا ئەندازەیەک پشتگوێ خرا، زۆربەى چیڕۆکنوسان بیریان لەوە کردەوە لەبەر ئەوەى رۆمانى کوردى لە حاڵى نەبووندایە بڕیاریاندا رۆمان بنوسن، ئێمە رۆمانمان نییە، با رۆمان بنوسین… پرسیار لەوە ناکەم بڕیاردان و حوکمدان و ئاڕاستەکردن و… هەموو ئەو تێگەیشتنانە بەهاى هونەرى نوسین دەشێوێنێ، بەڵکو پرسیارى من ئەوەیە، بۆ چیڕۆکە هونەرییەکانى (حوسێن عارف) و دواتر (عەتا محەمەد)… نەیانتوانى لە بوارى چیڕۆکنوسیدا هێزى دیکە و نەوەى دیکەى جیاواز لە چیڕۆکنوسان پەروەردە بکەن؟! ئایا لە هەموو دنیا ژانرى کورتە چیڕۆک کەوتۆتە قەیرانەوە؟!

ئەو پرسیارە و هیدیکەش هەڵدەگرم، نەک لەبەر ئەوەى بە دواداچوونى جیدى و بەرفرەوان هەڵدەگرێ، بەڵکو چونکە قابیلى قسەى جیاواز و توێژینەوە و تێڕامانە… نەک لەبەر ئەوەى قسە لە (مەولود ئیبراهیم حەسەن) وەک چیڕۆکنوسێکى سەردەمى حوسێن عارف و شێرزاد حەسەن… دەکەم، بەڵکو چونکە مەعریفە و توانا و شارەزایى و خۆتەرخانکردنى زۆرى پێویستە و کاتى دەوێت.

(1)

(مەرگى سەگ، کورتە چیڕۆک، دکتۆر مەولود ئیبراهیم حەسەن، هەولێر چ 1، 2017) ئەگەرچى لە کاتى خۆى چاپ نەکراوە، بەڵام لەبەر ئەوەى لە شێوە ناشیرینەکانى دەسەڵاتى بەعس و بونیادى دڕندەیى بەعس دەدوێ، لەبەر ئەوەى دڕندەیى بەعس هەرگیز نابێتە رابردوو، بابەتى نێو ئەو کۆمەڵە چیڕۆکەش هەرگیز نابێتە رابردوو… ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە فێرمان دەکات بەرەنگارى ستەم ببینەوە، لە پێناو حەقیقەتدا بمرین، بەڵام بەو تێگەیشتنە نا کە مرۆڤ وەک قوربانى تەماشا بکرێت، ئەو بیرکردنەوە (مارکسییە) ئەگەرچى ماوەیەکى زۆر بە سەر کلتورى مرۆڤایەتیدا زاڵ بوو، بەڵام ئەمڕۆ لەگەڵ بیرکردنەوەى سەردەم ناگونجێ، ئەمڕۆ هەموو رووەکانى حەقیقەت پابەندى ژیاندۆستییە، نەک مەرگدۆستى، بەهاى مرۆڤایەتى لە ژیاندۆستیدایە، نەک پابەندبوونى سیاسى…

ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە پێماندەڵێت مەرگ پێویستى بە ئازایەتى هەیە، بەڵام هاملێت پێماندەڵێ بیرکردنەوە وامان لێدەکات ترسنۆک بین… لە نێوان ئازایەتى و بیرکردنەوەدا ژیان فێرمان دەکات بڕوامان بە جیاوازى هەبێت، لە نێوان ئازایەتى و ترسنۆکى ژیان هەڵدەبژێرین…

بنەماى گێڕانەوە لەو کۆمەڵە چیڕۆکەدا لە رێگاى راناوى قسەکەر یان بەکارهێنانى شێوەکانى دیکەى راناو وەک خۆدواندن و خۆپێشخستن و خۆدواخستن بەرجەستە دەبێت، لە رێگاى رووداو و بابەت و تەکنیکەوە ئەوەندە تێکەڵ ئازارەکانى مرۆڤ و یاخیبوون و چەوسانەوەى نەتەوەیى و بەسەرهاتەکانى ژیانى رۆژانە و ژیانى کولەمەرگى کوردى دەبێت، خوێنەر وا دەزانێت کارێکى واقیعى لە پێناو (بەرەنگاربوونەوە)دا دەخوێنێتەوە! بەڵام دەتوانم بڵێم کۆى ئەو چیڕۆکانە لە وەشاندنى سیحرى هونەرى و لە بەجێهێشتنى جێکەوتەى بابەت گەشە دەکات، لە کۆى ئەو چیڕۆکانەدا تواناى گێڕانەوە و چنین و رووداو… بەرجەستەیە! ئەو توانا و سیحر و جێکەوتە هونەرییە لە چیڕۆکى (بخوێنە خەمت نەبێت) نەک هەر راستەوخۆ لە ناونیشانى چیڕۆکەکەوە دیارە، بەڵکو راستەوخۆ سیحرى خۆى لە کارى داخوازى (بخوێنە)دا دەوەشێنێ…

بە دیوەکەى دیکە شاردنەوەى ئاکامى چیڕۆکەکان و ئاڕاستە نەکردنى خوێنەر، سیحرى هونەرى خوێندنەوە بە تامتر دەکات، نهێنى چنین و تەکنیکى چنینى بابەت لەو کۆمەڵە چیڕۆکەدا مەتەڵێکە هەتا کاراکتەرى سەرەکیش دەرئەنجامەکانى بە تەواوى بۆ یەکلا نابێتەوە، بۆ نموونە پرسى (بخوێنە) لە ساڵانى حەفتاکان و لە کوردستان و بە تایبەت لە شارى هەولێر قسەى سەر زارى گەوران بوو، بەڵام بە گشتى زارى گەوران لە بارەى خراپى سیستمى پەروەردە داخراو بوو، زارى گەوران لە بارەى سیستمى دەسەڵات و دڕندەیى بەعس نەدەکرایەوە، زارى گەوران ئەگەر باسى کەموکوڕییەکانى دەسەڵاتى کردبا، چاپخانەى بە چاوى خۆى نەدەدیت؟!

جێکەوتەى رووداو، وەک بڕبرەى پشتى چیڕِۆکەکانى (سەرهەڵدانەوە، ئایشە گوڵ، خاچ، بژاردن، مەرگى سەگ) دەبینرێت، کۆى جێکەوتەى رووداوەکان پەیوەندى بە واقیعى کوردى و نهێنى چنینى بابەتەوە هەیە، هەرگیز چیڕۆکنوس هونەرى ئەو نهێنیانە ئاشکرا ناکات، نهێنى یاخیبوون، رەسەنایەتى، بەرەنگاربوونەوەى زوڵم و زۆردارى… پرسیارى جۆراوجۆرى لە خۆدا هەڵگرتووە! دەشێ سەردەمى نوسینى ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە، سەردەمى یاخیبوون لە دەسەڵات و بەرەنگاربوونەوەى چەوسانەوە و گەڕانەوە بۆ رەسەنایەتى وەک جیاوازى بنوێنێ، دەشێ هەموو ئەوانە مرۆڤێکى بە جەرگ و جەربەزە و یاخى پەروەردە بکات، دەشێ بەرجەستەکردنى بەهاى مرۆڤایەتى و هەستى نەتەوایەتى و ئاسودەیى ویژدان و بەرەنگاربوونەوەى چەوسانەوەى مرۆڤ بێت…

(2)

زەمەنى کۆمەڵە چیڕۆکى مەرگى سەگ، رەگەزە گرنگەکانى گێڕانەوە تێکەڵ بە رەگەزى شوێن دەکات و فەزایەکى غەمگین بۆ ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە دەنەخشێنێ، کۆى کات و شوێنى ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە لە رووى هەستەکییەوە ناکەوێتە نێو کۆى ئەزموونەکانەوە، واتە خوینەر ناتوانێ لە ناو ئەزموونە هەستەکییەکانى ئەو چیڕۆکانەوە کۆى کات و شوێن بناسێ، ئەوەش دەمانخاتە بەرامبەر چەمکى داهێنانەوە، بەو مانایەى داهێنان کات و شوێن ناس ناکات! بە دیوەکەى دیکە دەتوانم بڵێم زەمەنى گێڕانەوە لەو چیڕۆکانەدا ئەوەندە بایەخ بە زەمەنى گوتار دەدات، ئەوەندە بایەخ بە زەمەنى رووداوەکانى گێڕانەوە نادات، ئێمە دەزانین زەمەنى گوتار زەمەنى خودى رووداوەکانیشە، بەڵام چیڕۆکنوس بە شێوەیەکى هونەرى و لە رێگاى تەکنیکە ئیستێتیکییەکانى خۆدواخستن و خۆپێشخستن و فلاش باک و پەلەکردن و خاوبوونەوە، ئەو فەزایە لە گوتارى یاخیبوون، بەرەنگاربوونەوە، رەسەنایەتى رەکاژۆ دەکات…

ئەگەر پاراستنى نهێنى لە کۆمەڵە چیڕۆکى مەرگى سەگ پرسى تەکنیکى لە خۆدا هەڵگرتبێ، بەو مانایەى رووداوە واقیعییەکانى هەڵبژاردووە، ئەوە لە رووى هونەرییەوە کاراکتەرەکان، جیاواز لەوەى لە دنیاى واقیعدا هەیە، دەبینرێن! بۆ نموونە کاراکتەرى چیڕۆکەکانى (سەرهەڵدانەوە، خاچ، خۆنەدانە دەست) ئەگەرچى کاراکتەرى یاخیین، بەڵام یاخیبوونى ئەوان زۆر بە جوانى پەیوەستە بە سروشتى چیرۆکەکانەوە!

مرۆڤى یاخى زێتر هەڵگرى مانایەکى سایکۆلۆجییە، مرۆڤى یاخى کەسێکە دژ بە دەسەڵات، بەڵام دەست بەردارى دەسەڵات نابێت، دەیەوێ خۆى دەسەڵات بگرێتە دەست! جیاوازى نێوان مرۆڤى یاخى و مرۆڤى شۆڕشگێر ئەوەیە، کە مرۆڤى شۆڕشگێر ئازادى دەوێت، هەنگاو بەرەو تەجاوزکردنى دەسەڵات دەنێ و پابەندى دەسەڵات نییە. مرۆڤى یاخى دژى دەسەڵاتێکە کە پێى رازى نییە، کەچى بەرانبەر دەسەڵاتێک کە پێى رازییە ئیجابییە. بەڵام شۆڕشگێر دەیەوێ سەربەخۆیى حەقیقى بە دەست بهێنێ و تێنووى دەستبەسەراگرتنى دەسەڵات نییە… لە رووى سیاسییەوە یاخى بە چاککارى رازییە و شۆڕشگێر گۆڕانى ریشەیى مەبەستە… لە کۆى ئەو قسەکردنانە دەمەوێ بڵێم کۆمەڵە چیڕۆکى مەرگى سەگ سیحرى خۆى لە چاککاریدا دەبینێتەوە.
بە دیوەکەى دیکە دەشێ لە کۆى ئەو چیڕۆکانەدا چەمکى یاخیبوون، وەک چەمکێکى کامۆیى تەماشا بکەین، کامۆ (لە لاپەڕە 49ى- مرۆڤى یاخى- وەرگێرانى ئازاد بەرزنجى، کتێبخانەى ئەندێشە- سلێمانى 2012)دا دەڵێت: مرۆڤ بۆ ئەوەى هەبێ دەبێ یاخى بێ، بەڵام لەو یاخى بوونە دەبێ رێز لەو سنورانە بگرێ، کە لە خۆیدا دەیاندۆزێتەوە، ئەو سنورانەى کە تیایدا مرۆڤەکان بەیەک دەگەن و بەم بە یەکگەیشتنەش بوونیان دێتە ئاراوە… دەمەوێ بڵێم دەشێ کاراکتەرەکانى مەرگى سەگ هەوڵبدات لە رێگاى یاخیبوونەوە سنورى ئەویدیکە دیارى بکات، هەوڵبدات لە رێگاى یاخیبوونەوە بوونى خۆى بسەلمێنێت، هەوڵبدات لە رێگاى یاخیبوونەوە بە دژى چەوسانەوە و زۆردارى و ستەمکارى بێتەوە…

(3)

سیحرى رەسەنایەتى لە سەر گەڕانەوە بۆ ئەسڵێکى بنچینەیى دادەمەزرێ، رەسەنایەتى لە کلتورى رۆژهەڵاتدا زێتر ماهییەتێکى ئایینى هەیە، بەو مانایەش هەموو سروتێکى گەڕانەوە و ئامادەکردنەوەى رووداوە سەرەتاییەکان، هەموو گەڕانەوەیەک بۆ دامەزراوەکان، هەموو سروتێکى گەڕانەوە بۆ یادەوەرى نەتەوە… هەمان دنیابینى ئایینى دەنوێنێ؟! دەمەوێ بڵێم وشەى رەسەن وشەیەکى ئەدەبى نییە، چونکە ئەدەب داهێنانە، نەک گەڕانەوە…

دەشێ چیڕۆکەکانى مەرگى سەگ بانگەشەى جۆرێک لە رەسەنایەتى بکەن، لە پێناو خۆ جیاکردنەوە لە گەمژەیى سیستمى دەسەڵات، دەسەڵاتێک کە کەسانى بندەست وەک کۆیلە تەماشا دەکات… بەڵام ئەوە بەو مانایە نییە، کە لە بیرمان بچێت، رەسەنایەتى گەڕانەوەیە بۆ ئەسڵێکى کۆن، بۆ رووداوى یەکەم!! لە پشت رەسەنایەتییەوە دنیابینییەک هەیە، ئەو دنیابینییە هێزى نادیارى ئەو کۆمەڵە چیڕۆکەیە، دەبێ ئەو هێزە خوێنەر ئاشکراى بکات! دنیابینى کۆمەڵە چیڕۆکى مەرگى سەگ پابەندى وێنەى خۆیەتى، وێنەى مرۆڤى چەوساوەى رۆژهەڵاتى (یاخیبوون و بەرەنگاربوونەوە و خۆنەدانەدەستە)، پابەندى زمانە شاراوەکە و ئەزموونى زمانە رەوانەکەى دکتۆر مەولود ئیبراهیم حەسەنە! دەمەوێ بڵێم پابەندى شێوازى گێڕانەوە و کەشفکردنى ئەو دنیایەیە کە تێیدا ژیاوە.

بە بۆچوونى من هێزى نادیارى چەمکى رەسەنایەتى لەو کۆمەڵە چیڕۆکەدا بە مانا هایدگەرییەکەى چەمکى ناڕەسەنمان یاد دەخاتەوە! هایدگەر دوو جۆر بوون دیارى دەکات، کە بریتین لە بوونى رۆژانە و بوونى تایبەتى، مەبەست لە بوونى رۆژانە بوونى ناڕەسەن یان ساختەیە، بوونى تایبەتیش بوونى رەسەنى کەسەکە دەگرێتەوە. بوونى ناڕەسەن ئەو بوونەیە کە کۆمەڵێک کارتێکەرى دەرەکى پێکى دەهێنێ، ئەو کەسە ژیانى رەسەنى خۆى ناژى و واز لە هەڵبژاردنى خۆى دەهێنێ و بوار بەوانیدى دەدات ئیمکانەکانى بوونى بۆ دیارى بکەن، بەڵام بوونى رەسەن، ئەو بوونەیە کە تیایدا خود هەست بە تاکێتى خۆى دەکات.

بە کورتى:

لە کۆمەڵە چیڕۆکى (مەرگى سەگ)ى چیڕۆکنوس (مەولود ئیبراهیم حەسەن) بنەماى گێڕانەوە، رووداو، کات و شوێن، کاراکتەر، خۆى لە نێوان وەسف و مەنۆلۆگ و دیالۆگدا دەبینێتەوە و چیڕۆکنوس توانیویەتى لە نێوان خەیاڵ و واقیعدا چەمکى یاخیبوون، خۆنەدانە دەست، رەسەنایەتى، بەرەنگاربوونەوەى زوڵم و زۆردارى لە سروشتى چیڕۆکەکانیدا بنەخشێنێ! کەواتە ئەگەرچى ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە لە کاتى خۆى چاپ نەکراوە، بەڵام لەبەر ئەوەى بە شێوەیەکى هونەرى وەسفى زەمەن و شوێنێکى دیاریکراو دەکات، لەبەر ئەوەى بەهاى مرۆڤایەتى و هەستى نەتەوایەتى و ئاسودەیى ویژدان و بەرەنگاربوونەوەى چەوسانەوەى مرۆڤ بەرجەستە دەکات، لەبەر ئەوەى شێوە ناشیرینەکانى دەسەڵاتى بەعس و بونیادى دڕٍندەیى ستەم بیر دەخاتەوە… ئەو کۆمەڵە چیڕۆکە هەرگیز کۆن نابێت و قابیلى خوێندنەوەى جۆراوجۆرە.

هەولێر 14/10/2017

بڕوخێ بەڕووی کەسێکی فاشل یان دەسەڵاتێکی کرمن و خۆسەپێن جوانترین دەسەتەواژەیە کاتێک لەلایەن شەقامەوەئـاراستە دەکرێت ، لە کاتێکدا ئـەم فۆرمە ھەڵگری دروستکرنەوەی سبەی ڕۆژی ئـومێد و داخوازیە ڕەواکانی شەقامەھاوکات ستۆپێکە بەڕووی ئـەوانەی ھەڵگری ھەمان فۆرمی بڕوخێی شەقام بوون بەڵام ویستە شەخسیەکان و حەز وئـارەزووی کورسی بە ئـاراستەیەکی تری گەیاندن. خەڵکی ھەرێمی کوردستان لە دوو وێستگەی جیاوازدا ،سەردەمانێک دەسەڵاتێکی داپڵۆسێنەری وەکو سەدام و دارو دەستەکەی ھەژموونی باڵادەستی خۆیان ڕۆژ بە ڕۆژ فراوانتر دەکرد ، ھەرچیەکیان پێبکرایە دەیانکرد بەرامبەر ڕوخانی شکۆی تاک بە تاکی ئـەم نیشتیمانە، ئـەو بووبڵێسەی گڕی دەنگی شەقام لە ڕانیە و قەڵادزێیەوە بوە سەرمەشقی دەستەواژەی بڕوخێیەک ، دار وبەردی بەعسیکردە دۆزەخ وەک نموونەیەک ھیچ دەسەڵاتێک نەوێرێت دەست بۆ شکۆ و مۆرڵی گەل بەرێت ھەروەھا مێژوویەکیپڕ لە شکۆ یە لە ڕاپەڕینی خەڵک بە گژ نادادی و جەور و ستەمدا، بە تێپەڕاندنی ئـەو قۆناغە لە دوای ڕاپەڕینخەڵکی کوردستان تێکەڵ بە خەونە ڕەنگاو ڕەنگەکان بوون کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی بە گەورەییەوە پشتیان دانەواندبۆ ھێزەکانی شاخ و کردیانن بە دەمڕاست و دەڵەمەتدار ، ئەوە بوو ھێزە سیاسیەکان بوون بە میراتگری ئـەودەنگانەو جەماوەر متمانەی تەواوی پێیان بەخشی لە پێناوی بیناکردنەوەی دەسەڵاتێکی تەندروست و خزمەتکار.

بەڵێ قۆناغی نوێ بەسەردەمی دەسەڵاتی کوردی ئـاوێزان بوو ، خەڵک بڕوای وابوو سەرەتای دەستپێکی ژیانێکینوێ ژیانێک شایستەی ئـەو ھەموو ئـێش و ئـازارە بێت کە ئـەو ڕۆژانە پێوەی دەتلانەوە، وەک بینرا دوای ٢٦ ساڵلە چاوەڕانی شەقام سەرباری تەواوی نەھامەتیەکان ، نادادیەکان، دروست بوونی نوخبەکەی بەدەسەڵاتبەجیاوازیەک کە پێوانەناکرێت لەگەڵ کەسانی ئـاساییدا، ھیسترا و پاوانخوازی ئـەم دەستەیە گەیشتنە ئـاستیدیکتاتۆرە بەناوبانگاکان ، سەرکردە و حزب ھەرکاتێک پێگەیان لەسەروو یاساوە بێت بێشک دۆخی فیرعەون ئـاسالە خۆ دەگرێت ، تەواوی بە ھاکان لە خەڵک دادەماڵێت و بە خۆوەی دەپێچێت، ئـێستا ئـەو ساتەیە خەڵک چیترناتونێت بێدەنگ بێت ، سوکایەتی نەما گەل تاقی نەکاتەوە، کار گەیشتە ئـەو ئـاستەی دەستیان بۆ قوتی تاکەکانی ئـەمنیشتیمانەش برد لە کاتێکدا ڕژێمی پێشتر ئـەم ھەنگاوەی نەنا، لێرەدا شەقام بە ئـەرکی ئـەخلاقی خۆی ھەڵدەستێت،مەبەستێتی زوخای ئـەم چەند ساڵە بە تەنھا ووشەیەک پێناسە بکات .. ھاواری بڕوخێی بە گوێی دەسەڵاتی کوردییدابدات، ئـەمە ئـەو چرکەساتەیە درۆی پاراستنی مۆراڵی کوردبوون و کوردایەتی تووڕ دەدرێت، درۆی باوەش کردن بەبەھا دینیەکاندا دەگەڕێنرێتەوە بۆ تاک و لەچنگی حزبی سیاسی دەسێنرێتەوە ، داکۆکیە لە بەھا ئـینسانیەکان، لەژیانێکی باشتر و داھاتویەکی ڕوون .

ھاوکات تەوژمی بڕوخێی دەسەڵات دەبێت چوارچێوەیەکی ھاوچەرخ ئـاراستە بکات ، دامو دەزگاکان وەک بەشێکلەماڵەکانی خۆیان پێناسە بکەن وەک بیبیلەی چاو پارێزگاری لێبکەن چونکە دەسەڵاتی خۆسەپێن بەردەوام لە ھەوڵیناشیرین کردنی ئـێوەدان ، ناکرێت دەزگای ئـاسایش و پێشمەرگە بکەن بەبرەی دەسەڵات ، دەستی سۆزوخۆشەویستیان بۆ درێژ بکەن داوای ھاوکاریان لێبکەن، پێویستە کار بۆ جوڵاندنی زۆنی زەرد بکرێت وەک ھەموودەزانین سەری مارەکە ئـەو ناوەندەیە، ئـەگەر تەماشای مێژووی گۆڕانکاری و بەدەرنانی دەسەڵاتی ستەمکار بکەینپایتەخت چەقی یەکلاکردنەوەی کێشەکانە، بۆیە ھەرچی زووە ئـەم خەباتە ڕەوایە سنوری دێگەڵە ببەزێنێت ، چونکەلە چەند ساڵی ڕابردوودا ئـەم جۆرە ناڕەزایەتیانە تاقیکراوەتەوە بە شکت کۆتایی ھاتووە، بگرە پارتی و دەسەڵاتەکەیگەزو بەزی پێگرتووە.ئـەمە لە کاتێکدا چەقبەستنی لە چواچێوەی دەسەڵاتی یەکێتی و زۆنی سەوزدا فۆرمی بڕوخێ وداخوازیەکانی شەقام بە دوو ئـاراستە خۆی دەناسێنێت ، یەکەمیان ..

تەواوکردنی پلانەکانی ١٦ی ئـۆکتۆبەرە ، پارتیبە پیلان کار لە سەر توڕەیی شەقام دەکات بۆ ھەرچی زیاتری نانەوەی ئـاشوب لەو سنورە ، دووھەم … ھەوڵدان بۆدروست بوونی دوو ئـیدارەیی کە خەونی پارتیە ، لە ھەردوو ئـەگەرەکەدا یەکێتی دەبێت قسەی ھەبێت و ڕاستگۆیانەبکەوێتە گفتوگۆ لەگەڵ خەڵکەکەدا، ھاوکات وەڵامی ھەڕەشە و چاوسوکردنەوەیەک دادیی یەکێتی نادات لەگەڵئـەوشدا ھەلێکە بۆ ئـاشتکردنەوەی خەڵک ، شەقامیش دەبێت زۆر بە ووریاییەوە ھەڵسوکەوت بکەن بە بەرنامەداخوازیەکانیان بەدەست بھێنن ، لەئـەگەری بەدەنگەوە ھاتنی دەسەڵاتی زۆنی سەوز و نیلی سەقفێک بۆ داواکاریەکاندابنرێت لەسەرو ھەموویانەوە پێکھێنانی حکومەتێکی ئـینتیقالی بە نوێنەرایەتی دەنگی شەقام، ئـەم جۆرە ھەنگاوە لەڕۆژانی داھاتودا باشترین بژاردەیە کە خەڵکی بێگرێتە بەر، ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خۆیدا بکرێت ، لە ئـێستاداپێویستە داوا لە دەوڵەتی ناوەند (عێراق ) بکرێت ئـەرکی پاراستنی شەقام لە ئـەستۆ بگرێت لە حاڵەتی ملھوڕیدەسەڵاتی ھەرێمدا لە ئـازاردانی خەڵک، تەواوی ئـەم کارانەش پێویستی بە بەرنامەڕێژییە و لە ھەر یەکەیەکیئـیدارییدا دەبێت دەست و برد لە دروستکردن لیژنەی سەرپەرشتی شەقام بکرێت، بە پێچەوانەوە ھەوڵەکان ئـاکام گیرنابێت.

لە ھەموو ھەڵسان وخڕۆشانە جەماوەریەكان لە دژی دەسەڵات، یەكێك لەو ئامرازانەیكە دەسەڵات دەستی بۆ دەبات و بەكاری دێنێت وەك كاردانەوەیەكی دەستبەجێ بۆ پوچەڵكردنی ئەو خڕوشان و خۆپێشاندانە جاماوەیانەی كە لەدژی دەسەڵاتیان و شەرعیەتسەندن لێیان بۆ حوكمڕانی كۆمەلگا وە ھەر وەھا بۆ دەربەست دورستكڕدن لە بەردەمتەشەنەكردنی بۆ گشت شارەكانی وەڵات، لە ڕێگای پەنا بردنیان بۆ ھینانە مەیدانیھەرچی زوڕناژەنەكان و تەپڵ لێدەرەكان و قەلەم فروشەكان و دەروێشەكان و ھەڵپەرستەترسنوكەكانی دەوری خۆیان ، و بەكارھێنانی دەزگا ڕاگەیندنە بۆگەن و دروزنەكانیخۆیەیان بۆ چەواشەكردنی خەڵكی ناڕازی و خامۆشكردنی توڕەیی ئەو خەڵكە ناڕەزیە لەدژی دەسەڵاتی گەندەڵی ئەوان ، بەڵام ئەم ھەوڵ و تەقەلای دەسەڵاتێك كە ماوەیەكیزۆرە ، بووە جێگای نەفرەتێ زوڕبەی ھەرەزۆری خەڵكی بەشمەینەتی كوردستان ،وئێكسپایەر بووە، و دەورانی بەسەر چووە ، ناگات بە ھیچ شوێنێك ، لە شاردنەوەی ئەوڕاستیانەی كە بوونەتە ئاكامی ئەم خڕوشانەی جەماوەری خەڵكی كۆردستان، و خەڵكگێل بكەن ، كات بەسەر چووە كە بتوانن ئەو ڕاستیە حاشاھەڵنەگرە داپۆشن كە لەسەرتاپای ئەم سەر زەویە گەوریە ھیچ دەسەڵاتێك بەقەد دەسەڵاتی عیراق و كوردستانبۆگەن و گەندەڵ و دز و بێ ویژدان و فاشیل نەبووە و نیە و نابێتیش ، ٢٦ ساڵسەركۆت ، تیرور، برسیكردنی خەڵكی ھەژار و بەشمەینەت، بڕینی موچەی كرێكاران وكارمەندان و خێزانە شەھیدەكان و كەم ئەندامان ، دابین نەكردنی كارەبا و نەوت و غاز ،و تەنانەت ئاوی خواردنەوەش بە پێی پێویست ، دەستبەسەرگرتنی ھەرچی سەروەت وسامانی ژێڕ زەوی و سەر زەوی خاكی كوردستان بۆ خۆیان و بنەماڵەكانیان و كەس وكارو دارودەستەكانیان و سەروكەكانیان لە توركیا وئێران و ئەورۆپا وئەمریكا، ئەمانەئەو ڕاستیانەن كە ھیچ نوكەرێك یان زوڕناژەنێكی سەر لێشێواو وترسنوكی لەبرسامردوو بیتوانن بیشارنەوە یان دایپۆشن، چ لەڕێگای ترساندن و توقاندنی خەڵكی ناڕازیوشۆرشگێر ، یان تەخوین كردنیان بە تومەتكردنیان بە نوكەرایەتی ئەم یان ئەو دەوڵەتەداگیركەرانەی كۆردستان بەو قسە قوڕانەی بێ ئابڕو و بێ ویژدان خەڵكی شوڕشگێر وناڕازی كوردستان خائین و جاش و خۆفڕوش نیین ، بەڵكو
ھەموو ڕۆژێك لە ژیان و مێژویی ئەحزابی دەسەڵاتی كوردایەتی كونەپەرست پڕە لەخیانەت و نوكەرایەتی و بازرگانی كردن بە ژیان و چارەنووسی خەڵكی بەشمەینەت وچەوساوەی كۆردستان ھەر لە ١٩٦٦ و ١٩٧٥ و ١٩٩١ و ١٩٩٦ تا دوایینیان لە١٦/١٠/٢٠١٧ نەك كۆتاییان ، چ بێ ویژدانیە كە بە خەڵكانێك بڵێی خائن ونوكەر كەداوای موچەی خۆیان دەكەن ، یان داوای كارەبا و غاز و نەووت لەو سەرمایەكۆشندەیەی كە خەڵك دووچاری بووە دەكەن، داوای دەواو دەرمان دەكەن ، داوای كۆتاییھێنان بەدزی و جەردەیی زوڕبەی ھەرەزوڕی سەروەت و سامانی نیشتیمان دەكەن ،كەچی ھێشتا بەعزە كەسێك زوڕ بێ شەرمانە بەرگری لە دەسەڵاتێك دەكەن كە ھەموومێژووی خۆی نەخشاندووە بە خیانەت و خۆفروشی و سات و سەوداكردن بە ژیان وچارەنووسی خەڵكی كۆردستان ، كە ٢٦ ساڵە خەڵك بڕسی دەكەن، تیرور دەكەن ،ئاوارەیان دەكەن بە كۆشتنیان دەدەن ، ٢٦ ساڵە چەسپاوون بە كورسی دەسەڵات وفریودانی خەڵك ، ھەر ڕۆژە و ھەر دەورانێك بە سیناریویەكی دورستكراو بۆ پاراستنیدەسەڵاتی نەفڕەتی خۆیان ، دەورانێك بە وەی كە سۆپای ڕژێمی سەدام كیمیاباران وئەنفالتان دەكەنەوە، دەورانێك بە شەڕی ناوخۆ ، دەورانێك بە ھاتنی داعش ، ئێستاش بەعبادی و خۆ ئامادەكرنی بۆ پەلاماردانی كۆردستان لە قوڵی مەخمورەوە ، خەڵكانێك كەتوانای لابردنی ئەم دەسەڵاتەی كە عبادی كردە نێڕەكەر بەسەریانەوە ، دەتوانن بەرگریشلە كۆردستان بكەن و پاشەكشەش بەعبادی بكەن بۆ پشت ئەو سنورانەی كە خۆیانفروشتیان بە عبادی و قاسمی سولێمانی ، خەڵكانێك كە توانای ڕۆخاندنی دەسەڵاتێنگریسی ئەاون ھەبێت دەتوانن بەرگری لە كۆردستان و دەستكەوتەكانی شوڕشكەیانبكەن . چیتر ڕێگە نادەین خوڵ بكەنە چاوی خەڵك ئەمجارە… ناڕوینەوە ژوڕەوە بە ڵكودەبێت ئەوان بڕونە دەرەوەی كوردستان ، خەلكی برسی وھەژاری دەستی دەسەڵاتیبزوتنەوەی كونەپەرستی كوردایەتی ورنە گوڕەپانی خەبات بۆ كوتایی ھێنان بە سەركۆتو نا بەرابەری بۆ ھەمیشە.

نزاڕ ئاكرەیی
19 October 2017

لە باشوری کوردستان دیموکراسی تەنها بەدیوێکدا نیشان ئەدرێت کاردانەوەی ئەوتۆی نەبوە بەوەی گرێدراوی یاسای نیشتمانی بێت” کاتێك هاوڵاتیەك ئازادانە قسە دەکات و بیروڕای تایبەتی هەیەو دەری ئەبڕێت بۆ لەکەدار کردنی پارت و بەرپرس نیە بەڵکو بۆ باشترکردن و وازهێنانە لەو کردەوانەی ئەنجام ئەدرێن و ئاراستەی نایاسایی گرتوە لەلایەن حیزب و بەرپرس، بەڵام لایەنەسیاسیەکانی ئەم دەڤەرە کاتێك روبەڕوی رەخنەگرتندەبنەوەو بەڵگەکان ئاشکرا دەکرێن دادگای حیزب بەسزای خۆی ئەگەیەنێت بێ ئەوەی دادوەری گشتی بەئاگابێت، چیرۆکمان زۆرە لەم ڕوانگەیەوە و نمونەکان لەفراوانبوندان و وێنەکان ئەدوێن. ئێمە دەنوسین و رەخنە ئاراستەی کاربەڕێکاران دەکەین و دەبێت ئامانجیش بپێکێت هەرلەوەدا نەبێت قسەکراو گفتی خۆمان واژو بکەین و پێمان بگوترێ تۆ ئازادی لەوەی دەیڵێیت، ئایا کاردانەوەی دەربڕینمان تاچەند بڕی کردوەو ئاماچی پێکاوە؟ لەدەڤەری لای ئێمە دیموکراسی تەنها لەڕوی قسەکردنەوە پانتایی هەیە، بەڵام لەچوارچێوەی دیکتاتۆریدا گەمارۆدراوە.

بە دەیان پارتی نیشتمانیمان هەیە لەرێگەی میدیاکانیانەوە رایدەگەیەنن کە چەند دڵسۆزن بۆ خەڵکەکەی بەناوی دیموکراسیەوە بەوەی حیزبەکەی وشەی دیموکراسی هەڵگرتوە گرەوی سیاسیان بردۆتەوە و خەڵکیان گەوچکردوە، لەهەمانکاتدا نایاسایی بازرگانی دەکەن بە خاک و ئاوی وڵاتەوە، بەشێک لە پارتەکان دەیان بازرگانی تێدایە گەندەڵی و ناپاکی دەکات لەناو پارتەکەیدا، زۆرێک لە بەرپرسان چەندین راوێژکارو پاسەوانی بندیواری هەیەو سەرقاڵی خۆجێگە خۆشکردنیەتی تەنانەت ئامادەیی رفاندن و تیرۆرکردنی هاوڵاتی مەدەنی هەیە هەروەک بینراو بیسترا بەبەڵگەوە”

ئەمانە هەموی یەك رێگە چارەسەریی هەیەو بەپڕیارێکی یەك دەنگ یەك هەڵوێستی خەڵك بنەبڕدەکرێت بەوەی راستگۆیانە بێنە سەرخەت و هەمو دەسەڵاتێکی لێپرسینەوە بگەڕێندرێتەوە ناو دۆڵابەکانی دادوەرو وەك خۆی کاربکات، تەواوی سزای نیشتیمانی لەدادگای سەربەخۆی خۆیەوە ئەتوانێ ئەم چاکسازیە بەسەرکەوتویی فراوان بکات و ریشەکێشی گەندەڵکاران بکات بەئاستێکی باش کاڵ بکرێتەوە لەهەرێمی کوردستان ” دەبێت بەیەك دەنگ هەرکس لای خۆیەوە بڵێت بەرپرس و پارت و ریکخراوە حزبیەکانــ ” لەبەرگی گەندەڵی بچنە دەرێ و مەبنە هەڕەشە بۆ دادوەرو چیدی یاسا نیشمانیەکان قۆرخ مەکەن و چەمکە دیموکراسیەکان تێکــمەشکێنن.

ئەوەی گرنگەو پێویستە لەهەرێمی کوردستاندا کاری بۆ بکرێ لەچوارچێوەی دیموکراسیدا دادگایەو دەبێت دەسەڵاتی حیزبی و بەرپرسی تێدا ریشەکێش بکرێت، بمانەوێ خۆمان بەهاوشێوەی وڵاتانی دیموکراســخواز ئاشـناکەین دەکرێت سزاکان بکەینە بەرگمان هەروەك رەنگەکان لەبەرچاودا دیاربن و بە ئاشکراو بێجیاوازی رەنگدانەوەو سڵکردنەوەی خۆی هەبێت لەناو خەڵکدا بەگشتی.

هەژمونی ئێستای هەرێمی کوردستان بەهۆی زانین و شارەزایی ئەو کەسایەتیانەوە بەدەست هاتوە کە لەماوەی ٢١ساڵی رابوردودا توانیویانە لەجیهانی دەرەوە سود لە وانەی سیاسی و کۆمەڵایەتی وەرگرن بەوهۆیەوە ئیدارەی حکومەت دوای ئەو ماوە شکستخواردوە دەکەوێتە سەر چۆك ئاراستەی گەندەڵیەکان چەماونەتەوەو لە سەرەتای بنەبڕکردندایە، هەرچەندە زۆری ماوە تا ئەستونی یاساکان وەرگرێت و ئاراستەی بەرەو شارستانی سەردەم بگۆڕێ .

چۆن بەرپرسێك خۆی نیشان ئەدات راستەوخۆ ”

لەهەرێمی کوردستاندا بەرپرسی حیزبی و حکومەت هەیە دەسەڵاتی پێ بەخشراوە، هەشمانە سەربەخۆیانە کاردەکات و بڕوای بەیاسانیە فەرمانی جەنگی لەدەستدایەو موچەیەکی تەواوی هەیە لەسەر دارایی حکومەتی هەرێم و بازرگانێکی گشتیە و بازاڕی قۆرخکردوە لە دیمانە میدیایەکاندا باس لە دیموکراسی ئەکات و هەروەکو خــــۆی بنەما یاسایەکانی دیموکراسی داڕشبێت، لە کۆمەڵگەی کوردیدا چەمکەکانی دیموکراسی ئاشکرایەو هاوڵاتیەکی ئاسایی داینەڕشتوە بازدانێك بەسەر یاسای دیموکراسیدا دەکات” لە هەمو وڵاتێکی دیموکراسیدا هەرلایەن و ڕێکخراویک و فەرمان بەرێکی ئاسایی لەیاسا نیشتمانیەکان لابدات و ببێتە هۆکاری بەرەنگاری و پەیڕەو نەکردنی سزای تایبەت بەبڕەگەی ژمارە ئەوەندە سزادەدرێت و دەبێت نمونەی تاوانبارێك بۆ دانیشتوانی ، بەڵام لە هەرێمی کوردستان بیرمەندان دەبێت داخی بۆ بخۆن لەو پێشێلکاریە بەوەی یاسایەک نیە سەربەخۆ دادوەر دەریبکات.
خەڵکی هەرێمی کوردستان هێشتا لە سەرەتای ئازادی قسەکردن و ئازادی رادەربڕیندان و چەمکە دیموکراسیەکان قۆرخ کراون” دیموکراسی مەکەنە تفەنگی سیاسی خۆتان و چەواشەکاری لە یاساو رێنمایەکانی دیموکراسیدا ئەنجام مەدەن.
لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، هەرێمی کوردستان بەتایبەت ، شتێک نەماوە بازرگانی پێوە نەکرێ تەنانەت وشەی دیموکراسیش بۆتە وشەیەکی بێزارکارو خەڵک متمانەی بە چەمکەکانی نەماوە ، وەهایان لێکردوین هەڵبێین و ولات جێبهێڵین بۆ ئەوجێیەی دیموکراسی لەتەلاری دادگاوە بۆتە یاساو لێ پێچینەوە دەکات لە نادیموکراسەکان.

-1-

«با» هەیە خەڵووز دەگەشێنێتەوە؛
دووکەڵیش هەیە چاومان دەکوژێنێتەوە.
«با» هەیە پەڕەى سپیی دەفتەرەکان… لێ دەکاتەوە و،
دەیانباتە سەر دەریا و،ڕیزیان دەکات.
شەپۆلى دەریاش هەیە، پەڕەکان… بەرەو کەنارى دەریا دەبات و،
لەسەر لم بە جێیاندێڵێت.
«با» هەیە تۆز و خۆڵى بیابانەکان… لەگەڵ خۆیدا دێنێت و،
دەیکاتە گەردەلوول،
تا وێنەى گەردەلوول، بەرەو ئاسمان ببات.
چاڵیش هەیە لە نێوان دڵى من و تۆدا…
گەردەلوول قووت دەدات و، دەیخاتە نێو دڵ،
تا دڵمان زێدەتر درزى تێ بکەوێت.
«با» هەیە ڕقى لە تیشکى خۆرە و، هەور ڕادەماڵێت…
تا زەوى بێبەش بکات لە ڕووناکیی.
سینەش هەیە حەزى لە بارانە و، پێی خۆشە لە ئاسمانەوە:
هەورەبرووسکە بدات لە دڵى.
«با» هەیە تەورى پێیە و، دەچێتە نێو جەنگەڵەکان…
تا دارى قەد ئەستوور ببڕێتەوە و، بیخات.
مرۆڤیش هەیە هاوار دەکات و، دەڵێت: ئەو دارانەى تۆ…
قەت بەشى سووتانى دڵى من ناکات.
«با» هەیە باغەکان وێران دەکات و،
ڕۆحى گوڵەکان دەکێشێت…
گەرچى قەتیش پرسەى بۆ دانانێت.
باغەوانیش هەیە بانگم دەکات و، پێم دەڵێت:
«با» ڕۆحى گوڵەکانى کێشا و،
دەبێت تۆ لە پرسەى گوڵدا حزوورت هەبێت.
ئیدى گەر پرسە و شیوەن هەر بۆ من بێت و،
بەشى کەس نەکات…
ئەى گوڵ دۆستەکان چۆن حزووریان هەبێت؟.

-2-

ڕاوچییەک لەوسەرەوە دێت،
چیرۆکى کاڵحاڵیبوونى ڕاو دەگێڕێتەوە؛
دەڵێت: ئەو تیرانەى من دەیانهاوێژم،
لادەدەن و دێنەوە سەر دڵى من.
ماسیگرێک لە بەندەرەوە دێت،
قوڵاپى دەمکوولى خۆى دەفرۆشێتەوە؛
دەڵێت: ئەو ماسیانەى من دەیانگرم،
مردوون و، لە لاى بەندەرەکەوە کەوتوون.
بێوەژنێک، بە دووکەڵى سیگارەکەى،
وێنەى پیاوە ئەنفالکراوەکەى دەکێشێتەوە.
منداڵێک، بە هاوارى گریانى،
دەنگە ژێکانى مۆسیقا دەنووسێتەوە.
کچێکى جوانیش لەوسەرەوەڕا دێت…
بە چەپکێک گوڵ عیشقى من ڕاو دەکات؛
منیش دەڵێم: ئەى ڕاوکەر،
لەمێژە گوڵ ئەم سیحرەى تۆى بە من گوتووە.

کۆتایی 2009