جیهان لە چنگى ئیمپڕاتۆردا -3 – … سمکۆ عەبدوڵکەریم

بەشی سێیەم……

بە لە بەرچاوگرتنى هەنگاوەکانى ئەمریکا بەرەو وڵاتانى ئەمریکاى لاتین و دواتریش ئیران و پاشان ئیندۆنیزیا وەک سەرەتایەکى نوێ لە سەرهەڵدانى نەهامەتى و چەوساندنەوەى کۆمەڵگاى مرۆڤایەتى، بە چەشنێکى دیکەى جیا لە سەردەمى داگیرکارى سەربازى، لەوە تێدەگەین کە سیاسەتى نوێى ئەمریکا وەک ستراتیژیەتێکى تازە لە نیوەى دووەمى سەدەى بیستەمدا دەست پێدەکات و خۆى لە ناردنى کۆمپانیاکان بۆ وڵاتە دەوڵەمەندەکان لە بوارى سامانى سروشتیدا دەبینێتەوە، کە تا ئەم کاتیش خودى وڵاتەکە خۆشى هیچ سوودێکى لێووەرنەگرتبوو، دیارە هەموو ئەمانەش وەک جێبەجیکردنى ئامانجگەڵێک کە خۆى لە پڕۆژەکانى وەک کارەبا و ئاو و تەندرستى و پەروەردە و رێگاوباندا دەبینیەوە، کە سەرەنجام لەم رێگایەوە کۆمپانیاکان لە نێویاندا ئەوانەى رۆلى بکوژى ئابوریان دەگێڕا زیاتر بەدواى جێبەجێکردنى ئەو پلانانەوە بوون کە لە بنچینەدا بۆى هاتبوون، ئەرکى هەندێکیان لە نێو کۆمپانیادا ئەوە بوو کە لە کاتى رەتکردنەوەى بەرنامەو پڕۆژەکانیان، یان تەگەرە دروستکردن بۆیان، لە لایەن دەسەڵاتدارانى ئەو وڵاتانەى کە بۆیان چووبوون، یان هاوڵاتیانەوە، ئەوان پەنا بەرنە بەر هەڵخەلەتاندن و لە خشتەبردنیان، بە ئامانجى ڕازیکردنى سیاسییەکان و ئەو هاوڵاتیانەى ئامادە نین بچنە ژێربارى سیاسەت و خواستى کۆمپانیاکە. دیارە ئامانجى کۆمپانیاکانیش لە بنەڕەتدا ئەوە نەبووە کە دەیانەوێ خزمەت بەو وڵاتەو خەڵکەکەى بکەن، بەقەد ئەوەى ئامانجیان هەڵلۆشینى سەروەت و سامانى ئەو وڵاتانە و خستنە ژێربارى قەرز بووە، بۆ ئەوەى بۆ هەمیشە بکەونە ژێر بارى داوکارى و خواستى ئەمریکا و هەرگیز نەتوانن پێچەوانەى ویستى ویلایەتە یەکگرتوەکانى ئەمریکا هەنگاو هەڵێنن.

وەک هەنگاوى یەکەمیش هەموو ئەو هەنگاوانەى ئەمریکا بۆ لێدانى پێگەى تەوژمى شیوعییەت بوو، لە سەرتاسەرى جیهاندا. لە چوارچێوەى ئەو سیاسەت و تێگەیشتنەى ئەمریکا بۆ کۆنترۆلکردنى جیهان دەردەکەوێت ئەمریکا نەخشەرێگاکەى هەلێنجراوى ئەو پلانەیە کە پێدەوترێت پلانى پێنجى (خگە خمسیە)
بۆیە دەبینین لەم ماوەیەدا، ئەمریکا بە هیچ شێوەیەک ڕووبەڕووى بزووتنەوە ئیسلامییەکان نەبۆتەوە، بەڵکو بە شێوەیەکى ناڕاستەوخۆ یارمەتیدەرى یارمەتیدەرەکانیشیان بووە، یان هەر هیچ نەبێت چاو پۆشى لەو وڵاتانە کردوە کە بە هەموو شێوەیەک هاوکارى بزووتنەوە ئیسلامییەکانیان کردوە لە سەروى هەمووشیانە عەرەبستانى سعودى، کە لەم سەردەمدا، بە تایبەتى کاتێک یەکێتى سۆڤیەتى جاران بۆ پشتیوانى کردن لە رژێمى ئەو دەمى ئەفغانستان هێزى سەربازى هێنابووە ئەفغانستان و بە هەموو شێوەیەک بەرگرى لە سیستمى سیاسى ئەوکاتى ئەفغانستان دەکرد.
لە بەرامبەر ئەوەدا و لە چوارچێوەى ئەو نەخشە رێگایەى ئەمریکا کە بۆ چەسپاندنى هەیمەنەى خۆى کێشابووى”ئارەزوى خۆى نەشاردەوە لەوەى بنەماڵەى سعود لە هەشتاکانى سەدەى بیستەم، لە شەرى ئەفغانستان لە دژى شورەوى پارە بە ئوسامە بن لادن بدەن، دیارە ریاز و واشنتن پێکەوە نزیکەى سێ ملیار و نیویان دا بە جەنگاوەرە موسلمانەکان”.
هەوەها دواى رووداوەکەى 11-ى سپتیمبەریش بەڵگەیەکى گەورەى پێوەندى ژێر بە ژێرى نێوان ریاز و واشنتن دەرکەوت، کە ساڵى 2003 گۆڤارى “ڤانیتى فیێر” راپۆرتێکى بە ناونیشانى (ڕزگارکردنى سعودییەکان) بڵاوکردەوە و باس لە پەیوەندى بنەمالەى بۆش و بنەمالەى سعود و بنەمالەى بن لادن دەکات .

بە هۆى ئەوەى کە ئەمرێکا خاوەنى فەلسەفەیەکى فیکرى و ئایدۆلۆژیایەکى دیاریکراو نەبووە، هەمیشە بەرژەوەندییە باڵاکانى خۆى لە سەرووى هەموو بیروباوەڕێکەوە بینیوە، هەر لەم چوارچێوەیەشدا هەڵسوکەوتى کردوە، تاکە فەلسەفەیەک کە خۆى بە خاوەنى زانیوە و جاروبار لێرەو لەوێ لەسەرى هەڵداوەتێ، پڕۆسەى دیموکراتى و بنەماکانى مافى مرۆڤ بووە، بەڵام ئەمەشیان قەت نەبۆتە رێگر لەبەردەم گرتنەبەرى هەر جۆرە رێوشوێنێک بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانى، وەک ئەو وڵاتە کۆمەنیزمانەى یان ئیسلامییانەى، کە خۆیان بە بیروباوەڕێکى دیاریکراوەوە بەستۆتۆتەوە، ئەگەر هەندێ لەو بزووتنەوانە، بەڕاستیشیان نەبێت، بۆ ئەوەى ماهییەتییان دەرنەکەوێ ناتوانن زۆر راشکاوانە، هەنگاوى پێچەوانەى بیروباوەڕەکەیان هەڵێنن، لانى کەم بۆ ئەوەى ئەوانەى بەڕاستى بەو هیوایەوە بەگەڵییان کەوتوون، هەر بە دەوریانەوە بمێنن، بەڵام ئەمریکا قەت خۆى گیرۆدەى وەها گرفتێک نەکردوە، ئەوەى هەیە هەر ئەوەندەیە کە دەگوترێ ئەمریکا راستگۆ نییە لە بەرامبەر بە دیموکراتیکردنى جیهان و پاراستنى بنەماکانى مافى مرۆڤ، کە هەمیشە وەک دروشمێکى زەق بەڕووى خۆیدا هەڵواسیوە.
ئەگەر خۆمان بە دوور بگرین لەو تێگەیشتن و رەخنەگرتنە تەقلیدیانەى سەدەى رابردوو، کە بەشێکى هەڵێنجراوى ئایدۆلۆژیایەکى چەق بەستوو بوو، بەشەکەى تریش زیاتر پەیوەندییان بە جۆرێک لە ملمڵانێی توندو ستراتیژى قوتبەکانى دونیاو وڵاتە زلهێزەکانى ئەوروپا هەبوو، بە ئامانجى کۆنترۆلکردنى جیهان و هەڵلۆشینى سەروەت و سامانى گەڵانى بێدەسەڵات، بۆیە دەکرێ لە ئێستادا لە دەرەوەى ئەو جۆرە تێگەیشتنە ئایدۆلۆژى و بەرژەوەندخوازییە بەرفراوانەى جاران، هەڵسەنگاندن بۆ سیاسەت و هەیمەنەى ئەمریکا بکەین بە سەر جیهاندا.
بەومانایەى کە دەرکەوتنى ئەمریکا وەک وڵات و هێزێکى کاریگەر لە جیهانى دواى جەنگەکانى یەکەم و دووەمى جیهانى زۆر لێمانەوە دوور نییە، بە تایبەتیش لە دواى جەنگى دووەمەوە کە باوەڕى سنووردار سەرکەوت بەسەر باوەڕى گشتگیردا، کە خۆى لە ئایدۆلۆژیادا دەبینیەوە، “فاشییەت و نازییەت” وەک سەرەتا و دواتریش “شیوعییەت”

بە تایبەتیش کاتێک لە دواى جەنگى دووەمەوە ئەمریکا “پڕۆژەى ماڕشال” ى راگەیاند، کە خۆى لە خۆیدا راگەیاندنى ئەم پرۆَژەیە لە لایەن “جەنەڕال جۆرج ماڕشال” ئاماژەیەکى زۆر ڕوونى دەرکەوتن و سەرهەڵدانى ئەمریکا بوو، لەبەرامبەر وڵاتانى ئەوروپى کە تا ئەو دەمە، ئەمریکا هیچ دەمێک وا دەرنەکەوتبوو، واتە دەست درێژکردنى ئەمریکا بۆ یارمەتیدانى وڵاتانى ئەوروپى، لە رووى ئابورییەوە، بە مەبەستى ئاوەدانکردنەوەى ئەورپاى وێرانى دواى جەنگ، نیشانەى ئەوپەڕى بایەخى ئەمریکایە بە لاینى ئابورى، کە دواتر بۆ فراوانکردنى ئەو ئابورییەى لە رێگەى کۆمپانیاکانى ئاوەدانکردنەوە و گەیاندنى پڕۆژەى خزمەتگوازارییەوە، پەلى هاویشت بۆ وڵاتانى بێدەسەڵاتى خاوەن سامان و خستنیە ژێر رکێفى خۆیەوە.




خۆپیشاندانەكان لە نێوان خەڵك و خۆپیشاندەرانی قەلابی … عەلی مەحمود محەمەد

هەموو ئەوانەی وەك روحانی و زۆری تر بەوانەی لای خۆشمانەوە خۆپیشاندان و رێپێوان بە مافی خەڵك ئەزانن, لە پڕ جەستەی خۆپیشاندەران دەكەنە شەڵاڵی خوێن لەوكاتانەی دەبێتە راستی و مەترسی بۆ سەر بەرژەوەندیەكانیان دروستە كات, بە بەهانەی دوژمنانی دەرەوەو لەبار نەبوونی كاتی خۆپیشاندان و بەكارهێنانی زەبرو زەنگ و ئاسایشی هاووڵایان و پاراستنی سەروەت و سامانی خەڵك و حكومەت و چەندین بەهانەی كە, ئێران دەستی خستۆتە ناو دەیان وڵاتەوە كەچی باسی دەست تێوەردانی دەرەوە دەكات, ئەوەندی دەستی دەرەكی ئەمانی جوڵاندووە, هێناویانیەتە سەما كەسی نەجوڵاندووە,خۆیان بە ملیاران دەدزن كەچی زیانی هەزاران خەڵكی لەسەرە كوژن, بەهانەكان و رستەكان دكتاتۆرەكان هەموو یەكن بۆ سەركوتكردنی خەڵك, پێش ئەوەی مامۆستا هێرش لە كۆیە ماڵئاوایی بكات, لە لایەن دەسەڵاتدارانی حیزبی شارەوە وترا لە كۆیە بریندارەكان بە گولە نەپێكراون, كەچی لە پڕ تەرمی ئەو مامۆستایە كوردستانی هەژاند, لینین راستی وت”سەرمایەداری لە كاتی رەونەق لیبراڵیەت و لە كاتی قەیران دكتاتۆریەت پەیرەو دەكات”.

لە رۆژانی رابردوو شەپۆڵێكی خۆپیشاندان ناوچەكانی زۆنی سەوزی گرتەوە, خۆپیشانانەكانی ئەمجارە جیا لە پێشوو ئەكتەری زیاتر بەشداری تێدا كرد لە پشت ئۆفیسەكانەوە, بەشێكیان لەوانە بوون لە وەرزی پێشووی خۆپیشاندانەكان حاكم بوون, وەلێ مرۆڤەكانی سەر جادە هەر دوبارەی مرۆڤەكان پێشوون, بە هەندێك پەراوێزی بچوكەوە, هەر ئەو مرۆڤانەن ئەمرۆ لە سەر جادەن و سبەی لەسەر سندوقەكانی دەنگدانن و خەڵكە نێرنە پشت مێزەكان بۆ حوكمڕانی, هەمیشە مرۆڤەكان سەر جادە, ئەوانەی پشت مێزەكان دیاریدەكەن, دواجار ئەوانی پشتی مێزەكان ئەوان دەنێرنەوە سەر جادە, ئەم پرۆسەیە هەمیشە لە دوبارە بونەوەدایە, جادە مێز بەرهەم دەهێنێت و مێزیش جادە, وەلێ هەمیشە سیناریۆكان بەم شێوەیە دوبارە نابنەوە, جاری وا هەیە ئەلكترۆنێكی شێت لە سستەم هەڵەگەڕێتەوە, ئەوەی نەكراوە دەیكات, ئێمە ناوی دەنێین شۆڕش.

خۆپیشاندان جاری وا هەیە هێزی هەڵگیرسێنەریشی لە گەڵ خۆیدا دەسوتێنێت لەو كاتانەی گەورە دبێتەوەو رق و قینەكان سەیتەرە ناكرێت بەسەریدا, مرۆڤە نێردراوەكان بەرگەی شەپۆڵی جەماوەرو خیزشە ملیۆنیەكان ناگرن و پشت مێزەكان ناتوانن كۆنترۆڵی بكەن, ئەوانیش لە گەڵ خۆیدا رادەماڵێت, بۆیە هەموو كات ئۆپۆزسیۆنی بۆرجوازی كە ناوو رەنگیان جیایە, ئەمانە یەكن تەنها وەك حەربا پێستی خۆیان گۆڕیوە لە كاتی پێویست, ترسی لە هانا بردن بۆ شەقام هەیە, خوازیارە ململانێكان لە ژورە تاریك و داخراوەكان یەكلا بكرێتەوە, نەگاتە ئاستی جادە, تەنها لە كاتی بەرژەوەندی و هەڵبژاردنەكان نەبێت.

لە كوردستان چی دەگوزەرێت ئایا ئەم خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیانەی دەگوزەرێت لە كوردستان ململانێی تشیبۆلییەكانە ” خێزانە خاوەند سەرمایە گەورەكان” بۆ پشكی زیاتر لە دەسەڵات و دەستكەوتی زۆرتر, یان ویست و داخوازی خەڵكە بۆ كۆتایی هێنان بە دەسەڵاتی پڕ لە چەوساندنەوەی 26 ساڵ لە دەسەڵاتی بۆرجوازی كوردی,26 ساڵ دەموچاوەكان گۆڕان وەلێ شێوازی حوكمڕانی و بەرنامەی ئابوریەكان نەگۆڕان, كە گروپێك بەهێز ئۆلیگارشی و تشیبۆلییەكانی ئەم هەرێمەی بەرهەم هێنا, یاخود دەستێوەردانی ئێران و عەبادییە بۆ سڕینەوەی هەرێمی كوردستان و كۆتایی هێنان بەم دومەڵەی كە ماوە لەبەردەم پرۆژەی كۆماری ئیسلامی شیعە لە عێراقدا, یاخود جوڵەی سەرەتایی پەراوێزخراوەكانی كۆمەڵگایە لە بێكارانی گەڕەكە هەژار نشینەكانە دژ بە سەرمایەداری بێ بوونی هوشیاری چینایەتی( چونكە بە پێچەوانەی وڵاتانەوە گەڕەكەكانی قەراغ شاری ئەم وڵاتە بەشێكیان بونەتە فیرعەوناوەكان, بۆیە ناڵێن هاووڵاتیانی قەراغ شارەكان بە مانا جیهانییە باوەكەی), یاخود شەڕی باڵەكانن لە خۆ ئامادە كردن بۆ هەڵبژاردن, دەشێت هەموو ئەم كارەكتەرانە رۆڵی خۆیان هەبێت لە ناڕەزایەتییەكان, وەلێ لە شێوازدا هەژاران بەڕێوەبەری مەیدانی و كارەكتەری سەرەكین لە نمایشەكەو هەستێكی خۆرسكیان هەیە بۆ دادپەروەری كۆمەڵایەتی و یەكسانی, هەموو دڵیان لای دادپەروەرییە بەوانەشەوە پشت مێزەكان ناردویانن, تەنها جیاوازیان ئەوەیە هەموو لە پێناو خۆیان نەهاتونەتە مەیدان, بۆیە پێویستە خۆپیشاندانەكان وەك قوتابخانەی راهێنان سەیر بكرێت, بە بوونی ئەوانەشەوە كە سیناریستەكانی خۆپیشاندەرە درۆزنانەكانیش لە ژورە داخراوەكانەوە بە مەسیج پەیامی خۆیان دەگەیەنن و چاوەڕوانی پاداشتی حكومەت و وڵاتانن.حیزبەكان ئەوكاتە شكستیان خوارد كە شەقامیان بۆ حكومەتی رزگاری نیشتمانی پی نەجوڵا, وەلێ كاتێك هاتە سەر نان و كارو ئازادی, ئەوا جەماوەر لە شەقام شەپۆڵیان دا, خەڵك بێزار بووە لەوەی موچە باڵای درۆزنی تازە بەرهەم بهێنێتەوە,بۆیە ئەمانیش كەڵكیان لە خرۆشانی خەڵك وەرگرت, لە بری هەڵوەشاندنەوەی حكومەت ئەوجا باسی روخانیان كرد, روخانی سەرەوە, نەك هەڵتەكانی سستەم, واتا ئەوان لە بری ئەمان بێ گۆڕانكاری.لەم وڵاتە هەر جارەی یەكێك لە شەقام و سەراكانەوە خۆی تاقی دەكاتەوە,دوای هەر خۆپیشاندانێك هەر جارەی بە نۆرە سیاسیەكی گەندەڵ لە بەرگی ئۆپۆزسیۆن ناڕەزایتیەكانی هەژاران و پەراوێزخراوان دەدزێت لە ئەنجامدەرانی و لە ژورە تاریكەكانی هەلپەرستی سیاسی مامەڵەی پێوە دەكات,63 رۆژی سەرا ئەزمونێك بوو بۆیان,هەموو جارەكان رۆڵەكان دەگۆڕێن, بەرد وەشێنەكانی ساڵی 2007ی كەلار دەبنە ئۆپۆزسیۆن لە 2011, تەقە كەرەكانی سەرا لە 2011 , لە 2017 دەبنە پارێزەرانی خۆپیشاندەران.ئێمە كە سوپایەك بێكارمان هەیە, ئەگەر لە ئۆكراین بێكارەكان بە 50 دۆلاری رۆژانە شۆڕشی پرتەقاڵیان سەر خست, ئەوا لای ئێمە تەنها بە دوو درۆی سیاسییە هەلپەرستەكان هەڵەخڕێن, ئەمە دوبارە دەبێتەوە تا دەگەینە ئەو قۆناغەی دەردە كەوێت ئەم دەموچاو حیزبانەو پەرلەمان و پەرلەمانتار و وەزیرەكانیان چارەسەر نین,نابێت ناڕەزایەتییەكان بە گۆڕانی دەموچاو و رەنگەكان تێپەڕێت, سیاسەت لای ئەمانە 4 ساڵ نیو رۆژە, كۆمەڵێك فشەكەری موچە باڵا هەڵبژێرن, رۆژانە بە درۆكانیان شاشەكانیان بۆ بڕازێننەوە, هەموو پێش چوار ساڵێك جارێكی دیكە بە كۆمەڵێك درۆو لە پێستی حەربادا ئامادە دەبنەوە, هەرجارەی رۆڵەكانیان لە شانۆگەرییەكە دەگۆڕێت, بەشێكیش لە نووسەران و چالاكوانان تەڵەی خۆیان لە وێنە گرتنی پشتی ناڕەزایەتیەكانەوە ناوەتەوە بۆ سەركەوتن بۆ پەرلەمان و سیڤی پێشكەشكردن بۆ حكومەتی داهاتوو لە رێگای ناڕەزایەتیەكان و دەرچوون لە شاشەكانەوە بە قسە ئاگراوییەكانیان, خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی پەینی كێڵگەی سەركەوتنە بۆ پلەو پۆست بۆیان, وەلێ كردارە ئاگراویەكان بەر ئەوانە دەكەوێت نەخشەیان بۆ سەركەوتن لە رێگای ناڕەزایەتییەوە نییە و لە ئەنجامدا دەبنە سوتەمەنی, ئەمە چارەسەر نییە, نابێت رێگا بدرێت سیناریۆكان دەوبارە ببنەوە, دەبێت سستەمی سیاسی و ئابووری لە سەر بنچینەی مرۆڤ سالاری و دادپەروەری كۆمەڵایەتی بگۆڕێت,ناڕازیان هەژاران و بێكارانن, هاووڵاتی شاری ئەڵمانی و ڤیلا نشین و خاوەند مەزرەعەی میرگەپان و گۆیژە و شەقڵاوەو هیران و نازەنین نین, دەبێت خۆیان لە سیاسییەكان ئەو شارو مەزرەعانە جیا بكەنەوەو لە پێناو خۆیاندا بێنە مەیدان.

خۆپیشاندەرە ساختە قەلابیەكان

دوای مەرگی جەلال تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا و سەرگەردانیەك ئەم دوو هێزەی لە دوایانەوە بەجێمان داگرت, تەنانەت لە گۆڕنانی تەرمەكانیان لە زەرگەتەو دەباشان و ئامادەیی هەمیشەیی تارماییەكانیان لە ناویان نەی توانی ململانێ ناوخۆییەكانیان و بێئومێدی خوێنگەرمەكانیان بشارێتەوە, هێشتا كفنەكانیان زەرد نەببوو ناكۆكییەكان دەركەوتن, هێزی هەڵبژاردن سەوزی جاران لە ئێستادا بەسەر 4 گروپ دابەش بووە,پێشبینی دەكرێت بۆ زیاتریش هەنگاو بنێت, ئەو دوو سیاسەتمەدارە كارێزماییە لەبەر ئەوەی خەتی سیاسی و ئایدۆلۆژیایەك نەبوو لە پشت سیاسەتیانەوەو هیچ داهێنانێكیشیان لەو بوارەدا نەبوو, بە پێی سیاسەتی رۆژ سیاسەتیان دەكرد, لە دوای خۆیان تیۆری سیاسی و خەتێكی رونی سیاسییان بە جێ نەهێشت, بۆیە بە سانایی دەكرێت پشت لە وەسیەت نامەو گۆڕەكانیان بكرێت, ئێستا ئەم سوپا دەنگدەرە گەورەیەی ئەمان كە خۆی لە نزیك 40%ی دەنگدەرانی كوردستان دەبینییەوە وردە وردە پەرت دەبنەوە لە ئێستادا بەسەر 4 دەستە دابەش بوونە( گۆڕان, ینك, هاوپەیمانی, نەوەی نوێ) و لە داهاتووشدا دابەش بوونی زیاتر بەخۆوە دەبێنێت,ئەمانە بە هەمان رتمی سیاسی گۆڕان دەیانەوێت دەنگ كۆبكەنەوە, لە یەك پارتی پۆپۆلستییەوە بوونە بە چوار, لە بیریان چووە نەوشیروان مستەفا لەو دەڤەرە سانع الملوك بوو نەك ملوك,كەچی ئەمان چاویان لە كورسی ملوكە, بۆیە ئەوان ناتوانن سیناریۆكەی ئەو بە سانایی دوبارە بكەنەوە, چوار هێزی پۆپۆلستی هاوئامانج نەك قوتابخانەی جیا لەناو جوگرافیایەكی بچوكدا كارەسات دەخولقێنێنن تا یەكتری دەدەن بە زەویدا, چونكە پۆپۆلیزم بێ مزایەدەی سیاسی ناژێت, پێویستیان بە بەرز كردنەوەی سەقفی موزایەدەكانە, پێویستیان بە بەرهەم هێنانی بەردەوامی موزایەدەیە, ئەمرۆ هەموو بەرامبەر پارتی دەگرن, لە كاتی هەڵبژاردن و كورسی دابەشكردنی ناوچەكە دەبێت ئێسكی یەكتر بشكێنن, بارەگا سوتاندنەكانی كۆیەو رانیە ئاو خواردنەوەیە لە چاوییەوە, بای پێش بەفرە.لە ئێستا لەم وەرزی چون بۆ هەڵبژاردنە هەموو ئەمانە, بە تایبەت دوو لیستە نوێكە پێویستیان بە شەقام و هەژارانە بۆ كۆكردنەوەی دەنگ, دەنا شاسوارێك ئەوكاتەی 100 دۆلار لە گیرفانی نەبوو شەقامی نەبینی, ئێستا بە 600 ملیۆن دۆلارەوە شەقامی بۆ چییە؟؟؟, ئەگەر مەسەلە دەنگ و كورسی و پەرلەمان و وەزارەت و ئیمتیازاتی زیاتر بۆ پرۆژەكانیان نەبێت, بۆرجوزای هەمیشە سیاسەت وەك پرۆژەی بازرگانی سەیرە كات نەك بۆ خزمەتی هەژاران, وشەی بزنس و قازانج و سەرمایەو بەرژەوەندی هەمیشە لە سەر زارو لە كارەكانیان رەنگ دەداتەوە.بەشێك لە مملانێكان و ناڕەزایەتییەكان ململانێی ئەم لایەنانەیە بۆ دەنگ, لە لایەكی تریشەوە, لە ناو خۆی ینك و گۆڕان تا ئێستا كێشمە كێشەكان بەردەوامن, ئەوانیش بۆ سەركەوتن بەسەر باڵەكانی دیكە پێویستیان بە شەقام و وتاری ئاگراوی بەرامبەر بە پارتی هەیە, لە بیرمان نەچێت فەلسەفەی بوونی قوتابخانەی جەلالیەت دژابەتی مەلاییەتە, ئەمەی لێ داماڵرێت هیچی لێ نامێنێتەوە, بۆیە بۆ راكیشانی دەنگدەرانی سەوزی رابردوو گرتنە بەری ئەو تاكتیكە زەرورە, كێ زیاتر دژایەی بكات, لە میراتی دەنگدانەكان زیاتری بەرە كەوێت, ئەمە نەبێت زۆر لە بزنس سیاسییەكانی ئەو لایەنانە بۆچونیان وا نییەو پێشتر نزیك بوونە لە ماڵباتی بارزانییەوە, بۆیە ئەمان ئەم چەند مانگە پێویستیان بە شەقام و ئەم شێوە گوتارەیە, دوای هەڵبژاردنیش ئەوجا پێویستیان بە ماڵباتی بارزانییە بۆ بەشداری حكومەت و وەرگرتنی پۆست و پلە.

هەڵەكانناڕەزایەتیەكان ئەمجارەی كوردستان, بەهۆی بەشداری ترسنۆكانەی لایەنە سیاسییەكانەوە, كە راستەوخۆ دەیان وت ئێمە پشتیوانی ناڕەزایەتی ئاشتیانەین, كەچی بە چەك بەشداریان تێدا دەكرد و سەركردەكانیان لە ژورە داخراوەكانەوە رێنێونیان دەدا و بە ئاشكراش پاكانەیان دەكرد لەوەی خەڵكە نەك ئەوان, سەركەوت خۆیان خاوەندین و ژێر كەوتیش ئەوا ئیدانەی دەكەن و بە گێرە شێوینی دەناسێنن, حیزب دەبێت خۆی بانگەوازی مانگرتن و خۆپیشاندان بكات و سەرۆكەكەی لە پێشەوەی خۆپیشاندانەكانەوە بێت و بەرپرسیاری سەركەوتن و ژێركەوتنی بگرێتە ئەستۆ, كەچی لای ئێمە هەموو هاشا لە رێكخستنی خۆپیشاندان دەكەن و هەمووش توندو تیژی رەت دەكەنەوە,كەچی وێنەی چەكداری ئەندامی حیزبیش گیراوە و سزاشیان نادەن,هاوكات لە هەمووی سەیرتر ئەوەیە فێر بوونە خۆیان بارەگای خۆیان بسوتێنن, ئەمە هەموو داهێنانێكیانە.

لێ گرنگترین هەڵەی خۆپیشاندانەكان بریتی بوو لەوەی ئەوانەی شەڕی كوتلەو باڵ و حیزبە هاوئامانجەكانیان دەكرد نەك نان و ئازادی دور نەخرانەوە لە خۆپیشاندانەكان, بەكار هێنانی زەبرو زەگ بەرامبەر بە هەندێك دەزگا كە هیچ پەیوەندی بە سەركوتكردن و گەندەڵییەوە نەبوو, هانی هاتنی سوپای داگیركەری عێراقیان دەداو جار جارەش بژی عەبادیان دەوتەوە, پەنا بردنە بەر عەبادی و بۆ هێنانی هێز لە لایەن هەندێك پەرلەمانتاری كوردەوە لە بەغدا سیمای خۆپیشاندانەكانی ناشرینە كرد, دەبوایا ئەو دەنگە ناشازانە سەركوت بكرانایەو لە لاین خۆپیشاندەرانەوە وەڵامی دەستبەجێ بدرانایاتەوە, دەس تێوەردانی دەرەوە لە رێگای هەندێك لایەنەوە, شەڕی كوتلەو حیزبەكان بۆ هەڵبژاردن و تێكەڵكردنی بە ناڕەزایەتییەكان, هەموو ئەم كەموكوڕیانە پەیوەندیان بە ناڕەزایەتی خەڵكەوە نەبووە, هیچیشی پەیوەندی بە داخوازەكانی ئەوانەوە نەبوو, بەڵكە شەڕی حیزب و باڵەكان لە گەڵ خۆیانا هێنایانە ناو خۆپیشاندانەكانەوە, واتا حیزب بوو بە بەڵا بۆ خۆپیشاندانەكان نەك هێز.نەبوونی بەرنامەی رون, یەك هەڵوێستی, داواكاری هاوبەش, تەنسیق, دیاریكردنی سەركردایەتی بزوتنەوەكە, رانەهێنانی گەل لەوە پێش لە رێگای ناڕەزایەتی ناوچەییەوە, قەتیس مانەوەی لە سنورێكی جوگرافیادا,دەرنەكردنی تێكدەرانی حیزب…ئەمە هەڵەی خۆپیشاندەران بوو.

ئەم حیزبانە هەموو پاڵەوان بوون لە زۆنی سەوز, وەلێ لە هەولێر هەموو پاڵەوانە بەفرینەكانیان توایەوە, تەنانەت ئەو بانگەوازانەی دەیانكرد, خۆشیان ئامادەی كات و شوێنەكەی نەبوون, ئەگەر جاران هەوڵێك دەدرا لە دەرەوەی ئەوان,ئەمجارە بەهۆی ئەو هەڵانەی باسكران, ئەو جوڵە فەردیانەش نەكران. راپەرینەكان ئەو كاتە مەزن دەبن ئامانجی مەزن و داواكاری مەزنیان هەبێت بەرامبەر بە ستەم و بێدادی و نادادپەروەری و جیاوازی چینایەتی, خەونی ئەمڕۆ واقعی سبەیە, بزووتنەوەی شۆڕشگێرانە شۆرش دروستە كات و شۆرشیش مێژوو, بۆیە پێویستە خەونەكان گەورەتر بن لە گۆڕینی دەموچاوەكان و هەڵسوكەوتی روكەشی دەسەڵاتداران, لە جیاتی گۆڕینی ناو دەموچاو ئەخلاق, پێویستە سستەم بگۆڕێت, ئەوەی باسی ناكرێت لەم هەرێمە ئەم دەستەواژە ترسناكەیە كە گۆڕینی سستەمە.

009647503714620




چیخه‌ف: من ژنێكم ده‌وێ‌ وه‌ك مانگ وابێت و هه‌موو شه‌وێ‌ به‌سه‌ر سه‌رمه‌وه‌ نه‌بێت


حه‌یده‌ر عه‌بدولڕه‌حمان

به‌ سه‌رو ریشه‌ ماش و برنجییه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌میشه‌ جێگه‌ی سرنج راكێشانی ئافره‌تان بو، ئه‌گه‌ر یه‌كێكیش له‌وان لێی پرسیبوایه‌ ( ئه‌رێ‌ كابرا تۆ به‌ ته‌مای ژن هێنان نیت ؟) شه‌رم دای ده‌گرت و ره‌نگی زه‌رد هه‌ڵده‌گه‌ڕا، ده‌یویست هه‌ر چۆنێ‌ بێت خۆی له‌ ته‌نگه‌تاویه‌كه‌ رزگار بكات و به‌ كورتی وه‌ڵامی ده‌دایه‌وه‌ و ده‌یگوت: “ئه‌ی قابیله‌ به‌ ته‌ما نه‌بم ؟حه‌تمه‌ن به‌ ته‌مام” ..كه‌چی راستیه‌كه‌ی وا نه‌بوو، ئه‌وه‌نده‌ بیری له‌و پرسه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و دوچاری نه‌خۆشییه‌كی كوشنده‌ ببوو ، ئاماده‌ نه‌بوو ئه‌و خه‌مانه‌ی خۆی له‌ گه‌ڵ هیچ كه‌سێكی تر دابه‌ش بكات، ئه‌وه‌تا كاتێ‌ ته‌مه‌نی ده‌گاته‌ سی و پێنج ساڵی ، له‌ 1897 له‌ نامه‌یه‌كیدا بۆ هاوڕێ‌ ی رۆژنامه‌نووسی (ئه‌لكسی سۆفۆرین ) باس له‌ هاوسه‌ری نموونه‌یی ده‌كات و ده‌نووسێت :

تۆ داوای ئه‌وه‌ له‌من ده‌كه‌یت ژن بێنم، باشه‌ ژن دێنم وه‌ك تۆ ئاره‌زووی ده‌كه‌یت، به‌ڵام منیش مه‌رجی خۆم هه‌یه‌ بۆ هاوسه‌رگیریی، من ژنێكم ده‌وێ‌ وه‌ك مانگ وابێت و هه‌موو شه‌وێ‌ به‌سه‌ر سه‌رمه‌وه‌ نه‌بێت ..
.”له‌ زۆر شوێنی تردا نا به‌ دڵی خۆی بۆ نزیك بوونه‌وه‌ له‌ ژن نیشان داوه‌، تا ئه‌و راده‌یه‌ی نه‌فره‌ت له‌ هه‌موویان بكات و ده‌ڵێت: “دنیا جوانه‌..به‌ڵام شتێ‌ هه‌یه‌ بێزه‌وه‌ری كردووه‌ ئه‌ویش ئێمه‌ین..
ئه‌و وا خولقابوو هه‌میشه‌ چێژ له‌ به‌ ته‌نیا بوون و سه‌ربه‌خۆ بوونی خۆی وه‌ربگرێت .. تا ئه‌و كاته‌ی بۆ یه‌كه‌مجار ئاشنا بوو به‌ ئه‌كته‌ری به‌ ره‌چه‌ڵه‌ك ئه‌ڵمانی (ئۆلجا لیۆناردۆفنا كنیبر )، كه‌ وه‌ك ئه‌كته‌رێكی سه‌ره‌كی به‌شداری له‌ دوا به‌رهه‌می شانۆیی ئه‌ودا كرد،ب ۆ یه‌كه‌م جار له‌ ئافره‌ت ئاڵا، ئه‌و ئافره‌ته‌ ته‌مه‌نی ده‌ساڵان له‌ چیخه‌ف بچووكتر بوو، به‌ڵام چیخه‌ف خۆی له‌ ده‌ست ئه‌و ته‌نیاییه‌ی خۆی رزگار كردو به‌ نهێنی هاوسه‌رگیری له‌ گه‌ڵدائه‌نجام دا ..

له‌و كاته‌ی كه‌ په‌یوه‌ندی ئه‌ڤینداری له‌ گه‌ڵیدا هه‌بوو، له‌ دوو شانۆگه‌ریدا رۆڵی تایبه‌تی بۆ ئه‌و دیاری كرد ، له‌ شانۆیی لالۆ ڤانیا ـ رۆڵی ئه‌لینای بۆ دانا ، له‌ سێ‌ خوشكه‌كانیش رۆڵی (ماشا )
.”به‌ڵام به‌ر له‌ ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری نامه‌یه‌كی بۆ نووسیووه‌و ده‌ڵێت: “زۆر له‌و پرۆسه‌ ته‌قلیدیانه‌ی هاوسه‌رگیری و هه‌ڵگرتنی شووشه‌ شامپانیاو زه‌رده‌خه‌نه‌ی درۆزنانه‌ ده‌ترسم .
له‌ ماوه‌ی هاوسه‌رگیریشی دا،ئه‌و به‌ هۆی ئه‌و نه‌خۆشیه‌ی دووچاری ببوو، ئه‌وه‌نده‌ له‌ گه‌ڵ ئۆلجا به‌ یه‌كه‌وه‌ نه‌بوون، به‌ هۆی سه‌رماو سۆڵه‌وه‌ چیخه‌ف به‌رگه‌ی نه‌ده‌گرت له‌ مۆسكۆ بژی و ئۆلجاش هیچ رۆڵێكی له‌ نمایشه‌كانی ره‌ت نه‌ده‌كرده‌وه‌ به‌ هۆی نه‌خۆشی هاوسه‌ره‌كه‌یه‌وه‌، بۆیه‌ دابڕانی زۆریان هاته‌ رێ‌، ئه‌گه‌رچی هاوسه‌رگیری كردبوو، به‌ڵام زۆربه‌ی كاته‌كان به‌ ته‌نیایی و نووسینی تێكستی شانۆگه‌ریه‌كانی به‌ سه‌ر ده‌برد، له‌ نامه‌یه‌كی تردا بۆ ئۆلجا ده‌ڵێت :
به‌ درێژایی ته‌مه‌نی هاوسه‌رگیریمان قه‌ت ره‌خنه‌م له‌ تۆو نواندنه‌كانت نه‌گرتووه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ دڵحۆش بوومه‌ به‌وه‌ی تۆ به‌ دوای گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كانت دا ده‌گه‌ڕیَِی ، هه‌ر وه‌ك به‌ گوناهباریشت نازانم كه‌ ناتوانی به‌رگه‌ی سه‌رما بگری و له‌ گه‌ڵمدا بژی، به‌ڵام ئێمه‌ هه‌ردووكمان نموونه‌یه‌كی جوانی هاوسه‌رایه‌تی نیشان ده‌ده‌ین كه‌ هیچمان رێگر نین له‌ به‌رده‌م ئه‌وی ترماندا بۆ كار كردن، ئه‌گه‌ر پێكه‌وه‌ش ناژین ئه‌مه‌ گوناهی تۆ و گوناهی من نیه‌، ئه‌مه‌ گوناهی قه‌ده‌ره‌ كه‌ میكرۆبێكی كوشنده‌ی له‌ جه‌سته‌ی مندا چاندووه‌ و تۆی خۆشه‌ویستی بۆ هونه‌ریشی له‌ دڵی تۆدا.

ئه‌و چه‌ند ساڵه‌ی له‌ گه‌ڵ ئۆلجا بوو ،رۆژانێكی ساردو سڕ بوون، له‌ چه‌ندین بۆنه‌دا چیخه‌ف ئه‌و ساردو سڕیه‌ی نێوانیانی به‌ نامه‌ باس كردووه‌، ئه‌وه‌تا ده‌ڵێت : حاڵه‌تی ته‌ندروستیم باش نیه‌ و له‌ پیره‌مێردێكی به‌ ساڵاچوو ده‌چم ، ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تۆ مێردێكت ده‌ست نه‌كه‌وت، به‌ڵكو پیره‌مێردێكی به‌ ساڵا چوو ..
ئۆلیجا ی هاوسه‌ریشی له‌ هه‌موو كه‌سێ‌ زێتر ئاشنا به‌ چیخه‌ف ببوو ، بۆیه‌ ئه‌و ده‌رلاباره‌ی چیخه‌ف ده‌ڵێت : ئه‌و هه‌موو كه‌سێكی خۆش ده‌ویست به‌وانه‌ی باشن و ئه‌وانه‌ش خراپ و پڕ له‌ هه‌ڵه‌ن ..هه‌موو ئاره‌زووه‌كی نووسین بوو، هه‌میشه‌ به‌ دوای شوێنێكی ئارامدا ده‌گه‌ڕا بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كێشه‌و ئاژاوه‌كان دووره‌ په‌رێز بێت و بنووسێت ..
ئۆلجای هاوسه‌ری كه‌ پێنج ساڵی هاوسه‌ری له‌ گه‌ڵ چیخه‌ف دا به‌ سه‌ر برد، به‌ هۆی كاره‌ شانۆییه‌كانی له‌ شانۆی مۆسكۆ،چیخه‌ف به‌ هۆی سه‌رماو نه‌خۆشی له‌ یاڵتا هه‌ردوكییان له‌ ته‌نیایی دا ده‌ژیان، به‌ڵام هه‌رگیز ئه‌و لێك دابڕانه‌ له‌ خۆشه‌ویستی نێوان ئه‌و دوو هاوسه‌ره‌ی نه‌گۆڕێ‌، دوای ماڵئاوایی كردنی چیخه‌فیش، بۆ ماوه‌ی دوو مانگ به‌رده‌وام بوو له‌ سه‌ر نووسینی یاداشته‌كانی له‌ گه‌ڵ چیخه‌ف دا .
ئه‌وه‌تا له‌ 19 ی ئۆگستۆسی 1904 له‌ یاداشتێكی دا ده‌نووسێت: ئازیزه‌كه‌م له‌ كۆتاییدا توانای ئه‌وه‌م په‌یدا كرد كه‌ نامه‌ بۆ تۆ بنووسم، من ئێستا هه‌ست ده‌كه‌م زۆر لێمه‌وه‌ نزیكی، ئه‌گه‌رچی زۆر لێته‌وه‌ دوورم،من ئێستا نازانم تۆ له‌ كوێ‌ ی،زۆر چاوه‌ڕوانی ئه‌و رۆژه‌ بووم كه‌ رۆژێك بێت و بتوانم بۆ تۆ بنووسم .

ئه‌مڕۆ چوومه‌ مۆسكۆو سه‌ردانی گۆڕه‌كه‌تم كرد ، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانم باوه‌ڕ به‌وه‌ بێنم كه‌ تۆ له‌ ناو زیندووه‌كاندا نه‌مابیت ..
من ئێستا زۆر به‌ په‌رۆشی ئه‌وه‌م بۆت بنووسم ،بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێكت بۆ باس بكه‌م ،دوای ماڵئاوایی كردن و ئه‌و چركه‌یه‌ی دڵت له‌ لێدان كه‌وت .
من ئێستا وا هه‌ست ده‌كه‌م كه‌ تۆ هێشتا له‌ ژیاندا ماوی و له‌ شوێنێكا چاوه‌ڕوانی ئه‌و نامه‌یه‌م ده‌كه‌ی ..به‌ڵام تازانم ئه‌و شوێنه‌ كوێیه‌ .
ئۆلگا لیۆناردۆفناكنییر (1968) كه‌ هاوسه‌ری چیخه‌ف بووه‌و له‌ گلاسۆف ـ روسیا له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی بە ڕەچه‌ڵه‌ك ئه‌ڵمانی له‌ دایك بووه‌، یه‌كێك بووه‌ له‌و 39 كه‌سانه‌ی به‌ دامه‌زرێنه‌ری شانۆی مۆسكۆ داده‌ندرێن، به‌لای ستانسلافسكییه‌وه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ باشترین ئه‌كته‌رانی ئه‌و شانۆیه‌.
بۆ یه‌كه‌م جار له‌ ساڵی 1898 له‌ گه‌ڵ چیخه‌ف یه‌كتریان ناسی، كاتێ‌ له‌ نمایشی باڵنده‌ی ده‌ریا رۆڵی سه‌ره‌كی بینی،پاشان له‌ شانۆیی (سێ‌ خوشكه‌كان ) رۆڵی ماشاو ساڵی 1917 له‌ شانۆی مۆسكۆ به‌شداری شانۆیی باغی گێڵاسی كرد.
له‌ ئه‌نجامی ئه‌و رۆڵه‌ كاریگه‌رانه‌ی ئۆلگا له‌ شانۆی رووسیدا بینی ، چه‌ندین خه‌ڵاتی رێز لێنانی پێ‌ به‌خشراوه‌، له‌وانه‌ خه‌ڵاتی نازناوی ( هونه‌رمه‌ندی گه‌ل له‌ روسیا )
له‌ 22ی ئاداری 1959 ماڵئاوایی له‌ دنیادا كردووه‌.

ئه‌وه‌ی وای كردووه‌ چیخه‌ف هۆگری ئۆلگا بێت، ته‌نیا نواندنه‌كه‌ی بووه‌، كه‌ نه‌ك هه‌ر لای چیخه‌ف به‌ ته‌نها به‌ڵكو لای ستانسلافسكیش به‌ هه‌مان شێوه‌.
ئه‌و دوو هاوسه‌ره‌ كاره‌كانیان له‌ سه‌رووی رۆتینیاتی ژیانی هاوسه‌ریه‌تی داناوه‌ ، ئه‌و ئامانجانه‌ی هه‌یان بووه‌ بۆ خزمه‌تی شانۆ(چیخه‌ف به‌ نووسین و ئۆلگا به‌ نواندن) به‌ لایانه‌وه‌ گرنگتر بووه‌ له‌ هه‌ر كۆتو پێوه‌ندێكی تر كه‌ ببێته‌ مایه‌ی سارد بوونه‌وه‌ له‌ كاره‌كانیان ، چیخه‌ف له‌ چه‌ندین نامه‌دا ئه‌و حه‌ماسه‌ جوانه‌ی ئۆلگای بۆ نواندن به‌ به‌رزی نرخاندووه‌ ، وه‌ك ئۆلگاش به‌ هه‌مان شێوه‌ هه‌میشه‌ هه‌موو ئازادییه‌كی به‌ چیخه‌ف به‌ خشیووه‌ و هه‌موو هه‌ه‌لو مه‌رجێكی بۆ ره‌خساندووه‌ بۆ به‌رده‌وام بوون له‌ نووسین، چونكه‌ ئۆلگا به‌ هۆی ده‌قه‌كانی چیخه‌ف بوو به‌ ناسراوترین ئه‌كته‌رو خاوه‌نی زۆرترین هه‌وادار، بۆیه‌ ئه‌گه‌رچی ئۆلگا خۆی وه‌ك ئه‌كته‌ر توانستێكی گه‌وره‌ی هه‌بوو له‌ نواندن دا به‌ڵام چیخه‌ف یاریده‌ده‌رێكی باش بوو بۆ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چوونی.




شۆڕشی کۆمەڵایەتی چیە؟ … تاهیر حاجی حەسەن

ئەوە لەئێران ئەنجام دەدرێت بەرپاکردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیە،شۆڕشێک کەهیچ دەستێکی دەرەکی لەپشتیەوە نیە،بەڵکو ئەوەی هاندەری سەرەکیە لەو نێوەدا، ئاستی قورسی بژێوی ئەو چینەکۆمەڵایەتیە زۆرینەیە کەڕۆژانە لەمەیدانی بەرهەمهێناندایەو کەچی کۆی ڕەنج و ماندوبونەکەی بۆ خاوەن کارو خودی سەرانی دەوڵەتەو خۆیشی موحتاجی پاروەنانێکە.
شۆڕشی ئەم جارە،ئیتر شکاندنی ئەو دیوارە بەرزەیە لەترس کەسەرانی ڕژێمی ئیسلامی سیاسی ماوەی سی وهەشت ساڵە کاری لەسەر دەکەن.ئاستی هۆشیاری گەلی ئێران کۆی سنورەکانی ناسیۆنالیزم و گەڕانەوە بۆ جۆرێکیتری ئیسلامی سیاسی تێپەڕاندەو لەگەڵ ڕوخانی ئەم ڕژێمە سەرکوت گەرەدا جارێکیتر جۆرە دەسەڵات و ڕژێمێکی وا جێگەی نابێتەوە لەوڵاتی ئێراندا.

تەنها بەرپاکردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیە بەخاوەن ئاسۆیەکی سیاسی ڕۆشنەوە دەتوانێت کۆی پایەکانی سیستەمی سەرمایەداری بهێنێتە لەرزەو ڕاچەڵەکینی توش بون بەجەڵتە بگەیەنێتە نێومێشکی سیستەمە سەرمایەداریەکەوە. بەپێچەوانەوە کۆی ڕاپەڕین و هاتنەمەیدانەکانی تری جەماوەری کەخاوەن ئاسۆیەکی ڕۆشن و خاوەن ئەڵتەرناتیڤێکی ڕون نەبن لەوەی دوای ڕوخانی دەسەڵاتێک،دەتوانن کام دەسەڵاتی سیاسی دەخەنە جێگەی دەسەڵاتە کۆنەکە،وەک ئەوەی دوای ڕوخانی ڕژێمی سەدام ڕویدا لەعێراقدا.لەکاتێکدا خواستی زۆرینەی گەلی عێراق گەڕانەوە نەبو بۆ جێخستنی شۆفێنیزمی مەزهەبی و قەومی،هێندەی ئەوەی داخوازی و ئامانجیان بەدەستهێنانی ژیانێکی شایستە لەڕوی ئابوری و ئازادیەوە بو بۆ گشت لایەک،کاتێک ئەو ئاسۆ ڕونەو ئەڵتەرناتیڤی واقعی بۆکۆتایهێنان بەسیستەمی سەرمایەداری بونی نەبێت یان بەرچاو ڕونی تەواو نەبێت بۆسیستەمێکی سۆسیالیستی،هەروەک ئەوەی لەبەهاری بەناو عەرەبیدا ڕویدا،دەبینین کۆی ئامانج و خەباتی ئەو زۆرینەیە دەکەوێتە دەستی کۆمەڵە ئەحزاب و گروپێکیتر کەهیچیان سەربەخواست و ئامانج وداخوازیەکانی ئەو زۆرینەیە نین و بەپێچەوانەوە لەبەرژەوەندی کۆی چینی سەرمایەدارەکان تەواو دەبێت.

هەلومەرجی ئێستای جیهان و ناوچەکەیش دەرهاویشتەی خودی قەیرانی گشتگیری ساڵی 2008 و تادێت کۆی سیستەمی سەرمایەداری ئاستی قەیرانەکانی زیاتر دەبن و کەڵەکە دەبن لەسەر یەکترو ڕۆژبەڕۆژیش باجەکەی دەبێت چینی کرێکارو خەڵکی زەحمەتکێش بیدات لەگشت جیهاندا. ئەو ڕابەرایەتیەی کەخودی نیولیبراڵیزمی سەرمایەداری دەیکات لەجیهاندا هەر لەدەیەی حەفتاکانی سەدەی بیستەوە تائێستا،ڕۆژبەڕۆژ دڕندایەتی و وەحشیەتی هەیمەنەی بازاڕی ئازادو کەرتی تایبەت زیاتر دەکات بەسەر ژیان و گوزەرانی کۆی چینەکرێ وەرگرەکانەوەو بەبەردەوامیش ئاستی شکستی نیولیبراڵیزمی سەرمایەداری زیاتر دەبێت لەگشت جیهاندا. جەنگ و قەیران و بێکاری و هەژاری لەڕادەبەدەر لەگەڵ دەوڵەمەندبونی لەڕادەبەدەری چینێکی کەمایەتی،بوەتە سیمای تەواوی نیولیبراڵیزمی سەرمایەداری لەگشت جیهاندا. هەر لەوڵاتانی ئەمریکای لاتینی سەردەمی حەفتاکانی سەدەی بیستەوە تادەگاتە وڵاتانی ئەفریکاو وڵاتانی ئاسیاو وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ئەم قۆناخە،دەبینین چۆن وەک لاشەیەک بخرێتە بەردەم گورگە برسیەکانەوە ئاوای لێ کراوە. دزینی سامانی کۆمەڵگەکان و جێخستنی دیکتاتۆرەکان و بەگەڕ خستنی هەیمەنەتی شەڕی ئابوری و دانانی وەکیلەکانی سەرمایەداران لەناوچەکانداو جێبەجێ کردنی خواست و ئامانجی شەریکاتە زەبەلاحەکانی چەک بەرهەمهێنەرو دەرمان و پێداویستیە سەربازیەکان تادەگات بەوەگەڕ خستنی سەرمایەگوزاری لەکەرتە جۆراوجۆرەکاندا بۆ چینینەوەی سەرمایەو قازانج،ئیتر لەم نێوەیشدا وەک ئیشارەم پێدا،دەبێت چینی ژێردەستەو بەرهەمهێنەرە ئەسڵیەکان باجە زۆرەکەی بدەن.

هاتنەمەیدانی ئەم جارەی چینی کرێکارو چینوتوێژە زەحمەتکێشەکان لەئێران بۆخۆی بەرپاکردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیە بەهەمولێکدانەوەیەک. کۆتای هێنان بەڕژێمی ئیسلامی سیاسی لەئێران کاریگەری تەواوی دەبێت لەسەر کۆی بەناو هەیبەتێک کەئیسلامی سیاسی خواستویەتی بیسەپێنێت لەناوچەکەدا بۆ ئیدارەدانی کۆمەڵگەکان. یانی ڕوخانی ڕژێمی ئاخوندەکان،بۆجارێکیترو بۆهەتایە،مانای سەرنگوم کردنی ئیسلامی سیاسی دەگەیەنێت لەئێراندا.
تاچ ئەندازەیەک هۆشیاری سیاسی چینایەتی بچێتە پێشەوە بەو ئەندازەیەیش خودی ئەو هۆشیاریە سیاسیە چینایەتیە دەبێتە هۆکارێک بۆخۆڕێکخستنی چینایەتی و کارکردن لەسەر دروست کردنی پارتی پێشڕەو بەخودی ئەوچینەو دەست بردن بۆ گرتنەدەستی دەسەڵاتی سیاسی. ئاوا ئەڵتەرناتیڤێک بۆ چینی کرێکارو گەلانی ئێران،دەتوانێت دوریان بخاتەوە لەدەمی برسی کۆی هێزە کۆنەپەرستەکانی دیکەو خودی خواست و ئامانجێک کەسەرمایەداری جیهانی دەیەوێت ئەنجامی بدات لەدوای ڕوخانی ڕژێمدا،یان لانی کەم لەم وەزعیەتەی ئێستادا بیانەوێت ساتوسەودا لەگەڵ ڕژێمی ئاخوندەکان بکەن و لەگەیشتن بەجێبەجێ کردنی خواستی چینی سەرمایەدارانی بازاڕی ئازادا،بتوانن هاوکاری ڕژێم بکەن بۆ سەرکوتی شۆڕشە کۆمەڵایەتیەکە.

شۆڕشی ئەم جارە وەک هاوڕێیەکم لەکۆمێنتێکدا نووسیبوی بۆ وەڵام بەکەسێکیتر،ئەم شۆڕشەی ئێستا لەمەیداندایە،وەک بومەلەرزەکەی دەربەندیخان وایە چۆن داروپەردوی خانوەکانی شەق وشڕ کردوەو بەکەڵکی ئەوە نەماوە ژیانی تێدا بکرێت،ئەم شۆڕشەیش لەئێراندا هەیە،پایەکانی ڕژێمی ئاخوندەکانی تەواو لەرزاندوەو بەئاسانی ناتوانرێت جارێکیتر نۆژەن بکرێتەوە. بەهیوای سەرکەوتنی شۆڕشی کۆمەڵایەتی لەئێران و هەڵوەشاندنەوەی کۆی سیستەمی ئابوری سەرمایەداری لەو وڵاتەو جێخستنی ئابوری هەرەوەزی سۆسیالیستی لەجێیدا.کەدەتوانێت ببێتە زانستیانەترین ئەڵتەرناتیڤ بۆکۆی گەلانی ئێران و کاریگەری پۆزەتیفی گەورەیشی دەبێت لەسەر گشت ناوچەکەو جیهانیش،گەرچی سەرکەوتن و مانەوەی توانای لەسەرپێ وەستانی ئەو شۆڕشەکۆمەڵایەتیەیش لەئێستای و لەسبەی ڕۆژی سەرکەوتنیدا پێویستی بەهاوپشتی نێونەتەوەیی بزوتنەوەی کرێکاری و خودی چینی کرێکار هەیە. چونکە بەبێ پشتوپەنایەکی نێونەتەوەیی ئەوا پێدەچێت ڕوی دەمی کەڵپەکانی چینی برسی و چڵێسی سەرمایەداران بتوانن زەفەری پێ ببەن و خامۆشی بکەنەوە.

دیسان دەبێت بڵێین:خودی سیستەمی ئاخوندەکان هەڵگری هەمان بنەماو پایەن کەسیستەمی سەرمایەداری لەوڵاتانی دیکەدا هەیانە،بەڵام هەریەکەو بەشێوازو جۆرێکی تایبەتەوە. خاڵی هاوبەشی تەواوی دەوڵەتان وسیستەمە چەوسێنەرەکانیان مانەوەی چەوساندنەوەی چینایەتی و کەڵەکە کردنی سەرمایە لەژێر دەستی چینەکەمایەتیەکەدایە. لەهەر کۆمەڵگەیەکیش ئاست و شێوازی چەوساندنەوەکان چۆنن،ئەوە وەستاوەتە سەر خودی گەشەی پیشەسازی و ئاستی خودی هۆشیاری سیاسی چینایەتی و بونی بزوتنەوە کرێکاریەکان لەو وڵاتانەدا.
سیستەمی سەرمایەداری بەڵایەکی گەورەیە بەسەر چینی کرێکارو زۆرینەی کۆمەڵگەکانەوە،بۆیە تائەم سیستەمەیش بمێنێت،ئەو زۆرینەیە ڕزگاری نابێت لەسترێس و سەرئێشەو جەنجاڵی ژیانی ڕۆژانەی.

تاهیر حاجی حەسەن
03/01/2018




له‌نێوان دوو كڵاوسوردا … عه‌زیز ڕه‌ئووف

-كڵاوی بابانوئێل هه‌یه‌؟
+ نه‌خێر
-بۆچی؟
+ ئه‌م هه‌ینیه‌ مه‌لای مزگه‌وت وتی حه‌رامه‌.
ئه‌مه‌ گفتوگۆی من و خاوه‌نی سوپه‌رماركێته‌كه‌یه‌ كه‌ ئه‌مساڵ نه‌ك هه‌ر كڵاوی سور به‌ڵكو له‌وه‌ده‌چوو ڕه‌نگی سور له‌ ماركێته‌كه‌یدا نه‌مابێت. ئه‌م دیده‌ بۆ دژه‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگی و دژ به‌ هه‌ر هه‌وڵێكی یادكردنه‌وه‌ی مه‌سیح” وه‌ك یه‌كێك له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كانی خودا” دیدی زۆرێك له‌ پیاوانی ئاینی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌یه‌ كه‌ له‌م خۆپیشاندانه‌ وام ته‌سه‌ور ده‌كرد پیاوانی ئاینی ترسی گه‌وره‌ بخه‌نه‌ دڵی ده‌سه‌ڵات و ئه‌م زوڵمه‌ قبوڵ نه‌كه‌ن، كه‌چی نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌یان نه‌كرد به‌ڵكو كۆی هه‌وڵه‌كانیان بۆ دژایه‌تی ئاهه‌نگ و دژی سورپۆش و دژ به‌ یاده‌كانی سه‌ری ساڵ ته‌رخان كردبوو.
تۆ وامه‌كه‌ كچان وه‌ك نه‌نكم بیر بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵكو وه‌ره‌ ڕۆژی حه‌زره‌تی عائیشه‌ بكه‌ به‌ ڕۆژی خۆشه‌ویستی بزانه‌ كه‌س له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ باسی ڤالانتاین ده‌كا؟ تۆ وه‌ره‌ یادی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر له‌گه‌ڵ نه‌وه‌ی نوێدا بگونجێنه‌ و دووری بخه‌ره‌وه‌ له‌ سه‌ربڕین و خوێن و قوربانی و خیتابی دووباره‌ی پیاوانی ئاینی بزانه‌ سه‌ری ساڵ كاڵ ده‌بێته‌وه‌ یان نا؟ تۆ ده‌ته‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ به‌ ڕه‌نگی ڕه‌ش و ڕه‌ساسی و مه‌رگدۆستی دابخه‌یت و گه‌نجانیش هیچ جۆرێك له‌ ژیانی تر تاقی نه‌كه‌نه‌وه‌؟ تۆ ده‌ته‌وێت وه‌ك پیاوی ئاینی سێ سێ و چوار چوار ژن له‌ ماڵه‌كه‌ت ڕیز بكه‌یت و ده‌ته‌وێت گه‌نجانیش له‌م نه‌هامه‌تی و خراپی ژیانه‌دا داببڕی له‌ هه‌موو هه‌وڵێكی كرانه‌وه‌ و پێكه‌نین و ژیاندۆستی و سور پۆشی؟ به‌ختیار عه‌لی له‌ ئێواره‌ی په‌روانه‌دا ده‌ڵێ: ده‌كرێ خوا دنیای به‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگ دروست كردبێت و دژی ڕه‌نگه‌كان بێت؟

كڵاوی سور نافرۆشێ چونكه‌ حه‌رامه‌، به‌ڵام وڵاتی سین به‌رماڵ دروست ده‌كات و ده‌ینێرێت بۆ وڵاته‌ ئیسلامیه‌كان، گرنك داهات بۆ وڵاته‌كه‌ی دابین ده‌كات. هه‌ندێ شتومه‌ك ده‌گه‌نه‌ به‌نده‌ره‌كانی سنوری ئێران و وڵاتی ئێرانیش یه‌ك یه‌ك شته‌كان داده‌گرێت و لێی ده‌نوسێت ” بمرێ ئه‌مریكا”، ئه‌مه‌ زۆری پێ ده‌چێت و ئه‌مریكیه‌كان ده‌ڵێن: كاكه‌ ئێمه‌ هه‌ر لێره‌وه‌ خۆمان لێی ده‌نوسین بمرێ ئه‌مریكا به‌س تاخیرمان مه‌كه‌ن و شمه‌كه‌كان بنێرنه‌ ناو ئێران. ئه‌مه‌ عه‌قڵی تیجارییه‌ كه‌ پیاوانی ئاینی ئێمه‌ نه‌ ده‌یزانن و نه‌ له‌ هونه‌ری په‌یداكردنی داهات ده‌زانن، له‌م عه‌سره‌شدا له‌نێوان حه‌رام و حه‌ڵاڵدا گیریان خواردووه‌.

له‌ ئێران خۆپیشاندانه‌ و زۆرینه‌ مێینه‌ن، به‌شێك له‌ پیاوانی ئاینی ئێمه‌ نه‌ خۆیان دێنه‌ سه‌ر جاده‌ نه‌ دژ به‌ ده‌سه‌ڵات دوو حه‌رفی موفید ده‌ڵێن و هه‌میشه‌ دژ به‌ سور و دژ به‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگن و له‌ هه‌مانكاتدا كرانه‌وه‌ی دنیای ئێمه‌ به‌ڕووی یه‌كسانی و هاتنه‌ سه‌رشه‌قامی مێینه‌ به‌ فه‌ساد وه‌سف ده‌كه‌ن.
مه‌لاكان دژ به‌ كڵاوی سورن، به‌ڵام له‌ ڕیفراندۆمدا یه‌ك هۆڵی پڕ مه‌لام بینی چه‌پڵه‌یان بۆ سه‌ركرده‌یه‌كی كڵاوسوری كورد لێده‌دا.




ژنیش هه‌ر پیاوه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش … هیوا سه‌عید

لە کۆمەڵگای پیاوسالاردا لەبەرئەوەی ژن بە بونەوەرێکی لاواز دەبینرێ منداڵیش به‌ گریان و فرمێسک ڕشتنی دایکی ده‌که‌وێته‌ دۆخی بەزەیی پێهاتنەوه‌‌، بە پێچەوانەوە پیاو بە کەسێکی بەهێز تەماشا دەکرێ و منداڵ بە شکستی باوک تێکدەشکێ.

فرۆید ده‌ڵێ گه‌لی به‌نی ئیسڕائیل له‌ ده‌ست و بازوو و هێزی موسادا وێنای خوایان ده‌کرد و له‌ خوا تێده‌گه‌یشتن. میشێل فوکۆش ده‌ڵێ سه‌ره‌تا وێنه‌ مرۆڤی به‌ هه‌ڵه‌دا بردووه‌ و بیروباوه‌ڕی ناڕاستی بۆ دروست کردووه‌.

له‌ میتۆلۆجیای یۆنانی لایۆس پاشای شارێکه‌ به‌ناوی تیبا، دوای چه‌ند ساڵ له‌ مه‌راقی بێ منداڵی له‌گه‌ڵ جۆکاستای هاوسه‌ری وتوێژی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن بچێته‌ شاری دێلفی لای کاهینه‌کانی ئه‌پۆڵۆ پێشبینی داهاتووی بۆ بکه‌ن. که‌ ده‌چێ یه‌کێک له‌ کاهینه‌کان پێی ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر منداڵت ببێ ئه‌و منداڵه‌ تۆ ده‌کوژێ و دایکی خۆشی له‌ خۆی ماره‌ ده‌کاته‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ لایۆسی پاشا نایه‌وێ ڕوبه‌ڕوی ئه‌و چاره‌نوسه‌ ببێته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا کوڕێکیان ده‌بێ به‌ناوی ئۆدیب. به‌ ناچاری یه‌کێک ڕاده‌سپێری ئه‌و منداڵه‌ ساوایه‌ ببا له‌ دووری ئاوه‌دانی فڕێیبدا و له‌ برسان بمرێ. چاره‌نوس به‌ دڵی ئه‌و ناکه‌وێته‌وه‌ شوانێک منداڵه‌که‌ هه‌ڵده‌گرێته‌وه‌ و ده‌یبا بۆ شاری کۆرینت، له‌وێ ده‌یبه‌خشێ به‌ پاشای شاره‌که‌. پۆلیباس پاشای ئه‌و شاره‌ و ژنه‌که‌ی منداڵیان نابێ، ئۆدیب ده‌که‌ن به‌ کوڕی خۆیان.

ئۆدیب گه‌وره‌ ده‌بێ و ڕۆژێک سه‌رخۆشێک پێی ڕاده‌گه‌یه‌نێ ئه‌و کوڕی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌و دایک و باوکه‌ نییه‌، هه‌رچه‌ند پاشا و ژنه‌که‌ی ئه‌و قسه‌یه‌ ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌ به‌س ئه‌و هێشتا دڵنیا نییه‌، بڕیاری ئه‌وه‌ ده‌دا بچێته‌ شاری دێلفی لای کاهینه‌کانی ئه‌پۆلۆ هه‌تا له‌ ڕاست و دروستی ئه‌و قسه‌یه‌ بکۆڵێته‌وه‌. کاهینه‌که‌ دیسان ده‌ڵێ تۆ له‌ دواڕۆژ باوکی خۆت ده‌کوژی و دایکیشت له‌خۆت ماره‌ ده‌که‌یه‌وه‌. تا ڕێ له‌و پێشهاته‌ بگرێ ناگه‌ڕێته‌وه‌ کۆرێنت به‌ڵکو سه‌ری خۆی هه‌ڵده‌گرێ و ڕوو له‌ شاری تیبا جێی له‌دایکبوون و شاری دایک و باوکه‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ی خۆی ده‌کا. که‌‌ ده‌گاته‌ ده‌روازه‌ی شاره‌که‌ گالیسکه‌یه‌ک و چه‌ند سه‌ربازێک له‌ناو تیبا ڕادێن، له‌و‌ به‌یه‌کداچوون و لێکگیربوونه‌دا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی کامه‌یان تێپه‌ڕ ببن ده‌بێته‌ کێشه‌ و شه‌ڕیان، له‌ شه‌ڕه‌که‌دا ئۆدیب هه‌موویان ده‌کوژێ. دواتر به‌ره‌و ناو شار ده‌بێته‌وه‌ و له‌ ڕێگا ڕێکه‌وتی خه‌ڵکانێک ده‌کا له‌ شاره‌که‌ بارده‌که‌ن، لێیان ده‌پرسێ بۆچی ده‌ڕۆن؟ پێی ده‌ڵێن له‌ چیاکانی ئێره‌ ده‌عبایه‌ک دێته‌ خواره‌وه‌ پرسیار له‌ خه‌ڵک ده‌کا ئه‌وه‌ی وه‌ڵامه‌که‌ی نه‌زانێ ده‌یخوا.

ئۆدیبیش یه‌کسه‌ر ده‌چێته‌ ناو چیاکان ده‌عباکه‌ ده‌بینێته‌وه‌ و وه‌ڵامی پرسیاره‌که‌ی به‌ڕاستی ده‌داته‌و، له‌ ترسی زیره‌کی ئۆدیب ده‌عبایه‌که‌ هه‌ڵدێ و خه‌ڵکه‌که‌ش ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ شاره‌که‌یان. له‌بری ئه‌و چاکه‌یه‌دا‌ ئۆدیب به‌ پاشای تازه‌ی خۆیان هه‌ڵده‌بژێرن و جۆکاستای ژنی پاشا کۆنه‌که‌ش که‌ کوژراوه‌ لێی ماره‌ ده‌که‌نه‌وه. له‌ سه‌رده‌می‌ پاشای تازه‌دا تاعونێک ڕوو له‌ شاری تیبا ده‌کا، که‌سێک ده‌نێرن بۆ دێلفی لای کاهینه‌کانی ئه‌پۆلۆ له‌ هۆکاری ئه‌و تاعونه‌ بکۆڵێته‌وه‌. که‌سه‌که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ده‌ڵێ کاهینه‌کان وتیان چاره‌سه‌ری ئه‌م تاعونه‌ به‌وه‌ ده‌کرێ بکوژی پاشای پێشوو بدۆزرێته‌وه‌. له‌و ماوه‌ی ئۆدیبی پاشا خه‌ریکی گه‌ڕان و لێپێچینه‌وه‌ ده‌بێ به‌دوای بکوژی پاشا کۆنه‌که‌ هه‌موو ئه‌و نهێنییانه‌ی بۆ ئاشکرا ده‌بێ که‌ ئه‌و خۆی له‌ ده‌روازه‌ی شار لایۆسی پاشا (که‌ ده‌کاته‌ باوکی خۆی) کوشتو‌ییه‌تی و ژنه‌که‌شی (که‌ ده‌کاته‌ دایکی خۆی) له‌خۆی ماره‌ کردۆته‌وه‌. به‌ زانینی ئه‌و ڕاستییانه‌ وه‌ک شه‌رمه‌زارییه‌ک له‌و کرده‌وانه‌ی هه‌ردوو چاوی خۆی کوێر ده‌کات و له‌ شاری تیبا‌ ده‌ڕوا.

له‌ ژێر ڕۆشنایی ئه‌و ئه‌فسانه‌یه‌ فرۆید گرێی ئۆدیب ده‌دۆزێته‌وه‌، به‌ر له‌ فرۆیدیش دۆستۆیفسکی له‌ ڕۆمانه‌کانی‌ به‌رجه‌سته‌ی ئه‌و کاره‌کته‌ره‌ی گرێی ئۆدیبی هه‌یه‌ کردووه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ ڕۆمانی سوک و ڕسواکان به‌وه‌ی کوڕی پیاوێکی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌ منداڵییه‌وه‌ به‌بێ دایکی و به‌ چه‌پێندراوی له‌ بن ده‌سه‌ڵاتی باوکێکی پاره‌دار گه‌وره‌ ده‌بێ. ئه‌وکاته‌شی به‌نیازی هاوسه‌رگیرییه‌ ده‌که‌وێته‌ پێش دوو هه‌ڵبژاردن له‌نێوان خۆشه‌ویستی کچێکی هه‌ژار و کچێکی ده‌وڵه‌مه‌نددا‌. باوکه‌که‌ کچه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌ به‌ هاوشانی خۆی ده‌بینێ و زۆر له‌ کوڕه‌که‌ی ده‌کا ئه‌ویان بخوازێ، کوڕه‌که‌ش‌ ویستی به‌لای کچه‌ هه‌ژاره‌که‌یه‌، مامه‌ڵه‌ی ئه‌و کچه‌ هه‌ژاره‌ له‌گه‌ڵێدا مامه‌ڵه‌یه‌که‌ نازی هه‌ڵده‌گرێ و به‌ده‌مییه‌وه‌ ده‌چێ و چاودێری ده‌کا به‌ کورتی مامه‌ڵه‌یه‌کی دایکانه‌یه‌‌. یان له‌ ڕۆمانی برایانی کارامازۆڤ دۆستۆیفسکی له‌ ڕێی سێ برای دایک مردوو (ئه‌لێکسی برا‌ گچکه‌ به‌دینه‌که)، (ئیڤان برا ناوه‌ندییه‌‌ بێدینه‌که‌) له‌گه‌ڵ (دیمیتری برا گه‌وره‌یان که‌ نه‌ به‌دینه‌ نه‌ بێدینه)‌. ده‌یه‌وێ جگه‌ له‌وه‌ی سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاست و مۆدێرنه‌ و پۆستمۆدێرنه‌ بخاته‌ڕوو، ئه‌وه‌شمان نیشان ده‌دا ئه‌و برا گه‌وره‌یه‌ (دیمیتری) چۆن پیرۆزییه‌کان ده‌شکێنێ و حه‌ز له‌ ده‌زگیرانه‌که‌ی باوکی ده‌کا به‌بێ ئه‌وه‌ی وه‌ک ئۆدیب په‌شیمان ببێته‌وه‌ یان له‌ شه‌رمه‌زاری ئه‌و کرده‌وه‌یه‌ی‌ خۆی کوێر بکا.

فرۆید پێیوایە منداڵ بە ساوایی کاتێ دایکی شیری پێدەدا و ژێری پاک دەکاتەوە و لە باوەشی خۆی دەیلاوێنێ ئەو جۆرە چاودێری و خزمەتکردن و نازکێشانە هەستێک لە ناخی منداڵەکە ده‌چێنێ واتێدەگا ئەو شتانە تەنیا بۆ ئەوە و ئەو ژنە موڵکی خۆیەتی. کاتێکیش بۆ نموونه‌ منداڵی نێرینە دەزانێ دایکی ئه‌و خزمەت و نازهه‌ڵگرتنه‌ بە مێردەکەشی دەدا ئیدی بە پەیدابوونی ئەو هاوبەشە هەستی بریندار ده‌بێ و باوکەکە بە ناحه‌زێک دەبینێ و بە ئاواتی له‌ناوچونییه‌تی. یان لە ته‌مه‌نێکی گه‌وره‌تردا وەک ئەو ماڵە خانەدانانەی ڕێدەکەوێ ئەو ژن و مێردەی منداڵەکەیان لە ژوری نوستنی خۆیان دەنوێنن چاوی بەو دیمەنانەی لە سەرجێی ژن و پیاودا ڕودەدا بکەوێ. لەو تەمەنەیدا هیچ لە پەیوەندی ئەوان تێناگا هەرئەوەندە هەست بە توندوتیژییەک لە جوڵە و تاودانی باوکی بۆ دایکی دەکا. ئه‌گه‌ر لە فرسەتێکیشدا بیەوێ ئەو جوڵە و تاودانه‌ی باوکی بۆ دایکی دووبارە بکاتەوە، له‌وانه‌یه‌ دایکی پێی بڵێ باوکت بتبینێ چوکت دەبڕێ. ڕه‌نگه‌ منداڵه‌که‌ به‌و سەرکوتکردنە بگاته‌ ئه‌وه‌ی کچەکان بۆیه‌ ئەندامی نێرینەیان نییە باوکیان لێی بڕیون.

لێره‌دا ئەو باڵادەستییەی باوکی بەسەر خۆی و دایکی دەبێتە مایەی هەڵگرتنی قینێکی شاراوە لە باوکی و سۆزێک بەلای دایکیدا. دواجار له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی منداڵه‌که‌ خۆی و دایکی وەک دوو قوربانی لاواز و ملکەچ لە بن باوکە دەسەڵاتدار و زەفتکەرەکەی دێته ‌به‌رچاو له‌ هه‌مان کات دروستبوونی ئه‌م قینه‌ له‌ باوک و ئه‌م سۆزه‌ بۆ دایکی به‌رهه‌می بینین و بیستن یان وێنه‌ و وشه‌یه‌.

جاک لاکانیش له‌ درێژه‌ی ئه‌م باسه‌دا یەکەم نامۆبوون بۆ قۆناغی ئاوێنەیی ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌، ئه‌و قۆناغه‌ی منداڵ خۆی نەناسیوە و نازانێ ئەو کەسەی ناو ئاوێنەکە خۆیەتی، منە بچوکەکەی به‌راورد به‌ وێنه‌ گەوره‌که‌ی ناو ئاوێنەکە تێکشکاوە و لە هەوڵی ئەوە دایە بەشێوەیەکی خەیاڵی ئەو تێکشکانە چاک بکاتەوە و ببێ بە کەسی ناو ئاوێنەکە.
لە قۆناغێکی گه‌وره‌تریشدا دایک و باوک بە وشە منداڵەکەیان ئاڕاستە دەکه‌ن و چوارچێوه‌ی بوونی بۆ داده‌نێن.

ئه‌و بۆچوونه‌ی فرۆید ئه‌وه‌ی لێده‌که‌وێته‌وه‌ گرێی ئۆدیب ئه‌و گرێیه‌یه‌ له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا له‌لایه‌ن کوڕه‌وه‌ مه‌یلی بۆ دایکی هه‌یه‌ و باوکی وه‌ک به‌ربه‌ستێک ده‌بینێ، له‌ ئه‌نجامدا ڕقی له‌ باوکی وه‌ک پیاوێک ده‌بێته‌وه‌. ئه‌و چه‌پاندنه‌ش‌ له‌ داهاتوو مایه‌ی ئه‌وه‌یه‌ مه‌یلی به‌لای پیاودا بکه‌وێ. یانی جارێکی تر ڕۆڵی ژنبوون (مێیینه‌بوون)ی دایکی له‌ به‌رده‌م باوکیدا بگێڕێته‌وه‌‌.

هه‌روه‌ها جیا له‌ ئۆدیب، ئه‌لێکترا له‌ میتۆلۆجیای یۆناندا کچی ئاگامه‌منون پاشایه‌، له‌وکاته‌ی باوکی ده‌چێته‌ شه‌ڕی ته‌ڕواده‌ کلمنسترای دایکی په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی له‌گه‌ڵ پیاوێکی تر داده‌نێ و له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی مێرده‌که‌یدا به‌ پیلانێک به‌ده‌ستی خۆشه‌ویسته‌که‌ی ده‌یکوژێ و ده‌سه‌ڵات‌ ده‌گرنه‌ده‌ست. له‌ کاردانه‌وه‌ی ئه‌م خیانه‌ته‌ له‌ باوکیان ئه‌لێکترا و برایه‌که‌ی له‌ دایکیان هه‌ڵده‌گه‌ڕێنه‌وه‌، سزای ئه‌م هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌یه‌ش به‌ گیرانی ئه‌لێکترا و هه‌ڵاتنی برایه‌که‌ی ته‌واو ده‌بێ. دوایی سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌لێکترا له‌ زیندان به‌رده‌بێ هێشتا له‌ یاخیبوونه‌که‌ی به‌رده‌وامه‌ و وه‌ک ناڕه‌زایه‌تییه‌ک له‌ دایکی پرچی خۆی ده‌بڕێ، ئه‌مجاره‌یان سزاکه‌ی ده‌بێته‌ نه‌فیکردن. له‌ ماوه‌ی نه‌فیبوونه‌که‌یدا به‌ یارمه‌تی برایه‌که‌ی پیلانێک داده‌نێن کلمنسترای دایکیان و خۆشه‌ویسته‌که‌ی بکوژن، هه‌رواش ده‌که‌ن و ئه‌لێکترا به‌ده‌ستی خۆی دایکی خۆی ده‌کوژێ.

گرێی ئه‌لێکتراش ئه‌و گرێیه‌یه‌ له‌ ته‌مه‌نی منداڵی له‌لایه‌ن کچه‌وه‌ مه‌یلی بۆ باوکی هه‌یه‌ و دایکی به‌ ڕێگر‌ تێده‌گا، ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ڕقی له‌ دایکی وه‌ک ژنێک ببێته‌وه‌. دواتریش وه‌کو تۆڵه‌کردنه‌وه‌یه‌ک له‌ دایکی که‌ بۆته‌ هۆی لێکردنی ئه‌و و باوکی حه‌ز له‌ ژن ده‌کا. به‌ مانای ئه‌وه‌ی جارێکی تر ڕۆڵی پیاوبوون (نێرینه‌بوون)ی باوکی بۆ دایکی ده‌گێڕی و به‌رجه‌سته‌ی ده‌کاته‌وه‌.

که‌چی به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی لاکان ئه‌و مه‌یله‌ی کچ به‌لای باوک و نیگه‌رانی له‌ دایکی له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ دایکەکە خۆی فالۆسە (ئەوەی نییەتی) و ئەویشی بە فالۆسی هێناوه‌ته‌ بوون، ناچار بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە کچه‌که‌ لە باوکی نزیک دەبێتەوە. واتا بوونه‌ تێکشکاوه‌که‌ی له‌ پانتایی واقیعدا به‌شێوه‌یه‌کی خه‌یاڵی چاک ده‌کاته‌وه،‌ چونکه‌ حه‌ز له‌پێناو تێربوونیدا باز به‌سه‌ر واقیع ده‌دا و خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ پانتایی خه‌یاڵی و پانتایی سیمبولی و جێگۆڕکێی ئه‌م به‌ویتر و سه‌رتریش ده‌ڕوا تا ئاژۆتن و ملکه‌چی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ و ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ سێکس جه‌سته‌ نییه‌، وێناکردن و خه‌یاڵه.‌

له‌ کۆتایی میشێل فوکۆ له‌وه‌ زیاتریش ده‌چێ و ده‌ڵێ ڕه‌گه‌زیش بوونی نییه‌، ئه‌م دابه‌شکارییه‌ وشه‌ دروستی کردووه. که‌واته‌ به‌ گۆڕینی مانای وشه‌کان کلتوریش ده‌گۆڕێ و ئه‌و جیاوازییه‌ ڕه‌گه‌زی و جۆره‌ وێناکردنه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌.




خۆپیشاندانه‌كانی ئێران و كاریگه‌ریه‌كانی له‌ سه‌ر كوردستانی باشوور … عیماد عه‌لی

بێگومان له‌به‌ر به‌هێزی توانا و هه‌یكه‌لی چه‌سپیوی ده‌یان ساڵه‌ی رژێمی ئێران و نه‌بونی پشتگیریی هێزی ده‌ره‌كی، نابیت یه‌كسه‌ر چاوره‌یی دارمانی ئه‌م رژێمه‌ی ئیران بكه‌ین. ئه‌گه‌ری زۆر له‌ دواده‌رئه‌نجامی خۆپیشاندانه‌كانی ئێراندا هه‌یه‌. به‌ڵام گرنگترینیان؛ یه‌كه‌م: ده‌زگاكانی رژێمی ئێران به‌ هه‌مویانه‌وه‌ له‌ دواجاردا به‌زه‌ره‌ر بۆ خۆیان هه‌موویان بیزانن و به‌ خێرایی سه‌ركوتی بكه‌ن و وه‌كو جاره‌كانی تر وه‌زعه‌كه‌ ئاسایی بێته‌وه‌. دووه‌م: رژێمی ئێران و ناكۆكیه‌ نێوخۆییه‌كانی خۆیان وا فه‌رزبكات هه‌ندێك درێژه‌ی پێبده‌ن و به‌هێواشی ده‌ردانه‌كانی له‌خۆبگرن و سیست بێته‌وه‌، به‌ مه‌رجێك هاوكێشه‌ نێوخۆییه‌كان گۆرانكاریه‌كی خیرا له‌خۆ بگرێت و لایه‌كیان قازانجی زیاتر بكات. سێیه‌م: خۆپیشاندانه‌كان گه‌وره‌ ببنه‌وه‌ و هێزه‌ ناكۆك و ململانێكه‌ره‌كان قازانجی لێبكه‌ن و هه‌ر لایه‌ و بۆ مه‌رام و ئامانجی خۆی به‌كاری بێنێت بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت زاڵ بێت به‌سه‌ر لاكه‌ی تردا و قۆرخی وه‌زعه‌ سیاسیه‌ عه‌سكه‌ریه‌كه‌ بكات، به‌ڵام له‌ دواجاردا له‌ده‌ست ده‌ربچێت. چواره‌م: ئه‌گه‌ری زۆر دووری كۆتایی خۆپیشاندانه‌كه‌ به‌وه‌ ته‌واو بێت كه‌ رژێمی ئێران توشی داهزران و داروخان بێت و له‌ناوبچێت .

دیاره‌ به‌ یه‌كلا كه‌وتنه‌ی هه‌ر ئه‌گه‌رێك كاریگه‌ریی راسته‌وخۆی له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ و له‌و نێوه‌نده‌شدا به‌رگه‌لانی ناوچه‌كه‌ به‌گشتی له‌ لایه‌كه‌وه‌ و كوردیش وه‌كو ئه‌وانی تر له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و، كوردستانی باشووریشی به‌رده‌كه‌وێت و، له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ به‌ تایبه‌تی كاریگه‌ریی خۆی له‌سه‌ر كوردستان به‌ گشتی و كوردستانی باشوور به‌ ته‌نها و تایبه‌تی جێده‌هێڵێت.

هه‌ر چۆنێك بێت، پێش هه‌موو شتێك مه‌شغوڵ بونی ئێران به‌ باری نێوخۆی خۆیه‌وه‌ واده‌كات وه‌زعی عیراق له‌ ترسوله‌رزدا ده‌بێت و چاوه‌روانی ده‌رئه‌نجامه‌كانی ده‌كات و هاوكێشه‌ نێوخۆییه‌كانی تێكه‌ڵ ده‌بن و له‌وبه‌ینه‌شدا له‌ مه‌ودای نزیكدا ده‌رهاویشته‌كانی به‌ ئه‌رێنی بۆ په‌یوه‌ندیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و ناوه‌ندی عیراق ده‌كه‌وێته‌وه‌ و وا فه‌رزده‌كات كه‌ رژێمی عیراق ئه‌گه‌ره‌كان له‌به‌رچاو بگرێت و بۆ نزیكبونه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌ندیك هه‌نگاو بنێت. ئه‌و فشار و هه‌ژمونه‌ی ئێران و ده‌ستوه‌ردانه‌كانی بۆ كاتێكی دیاریكراو دواده‌خرێت، یان كه‌م ده‌بێته‌وه‌ و، تاوه‌كو كۆتا مه‌ودا سه‌رجه‌م كارلێكه‌كان له‌یه‌ك ده‌ده‌ن و دواجار به‌لایه‌كداده‌كه‌ونه‌وه‌. بۆ هێوركردنه‌وه‌ی وه‌زعه‌كه‌ له‌ كوردستانی رۆژهه‌ڵات، ئێران به‌ته‌واوی به‌رامبه‌ر كوردستانی باشوور نه‌رمی ده‌نوێنێت و كردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌ سنوریه‌كان به‌و په‌له‌په‌له‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌م بۆچونه‌یه‌.
هه‌ڵوێستی ئێران له‌مه‌ر په‌یوه‌ندیه‌كانی هه‌رێم و ناوه‌ندی عیراق گۆرانكاری به‌سه‌ردا دێت و به‌ لایه‌نی ئه‌رێنی بۆ كورد ده‌كه‌وێته‌وه‌ و له‌ دواجاردا ئه‌گه‌ری نزیكبونه‌وه‌ی هه‌ر سێ لایه‌ن زۆر نزیك ده‌بێته‌وه‌ .

گرنگترین ده‌ركه‌وته‌ی ئه‌م خۆپیشاندانه‌ی ئێران له‌سه‌ر خودی رژێمی ئێران به‌ گشتی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیتر ناتوانێت ویستی گه‌لانی ئێران له‌به‌رچاو نه‌گرێت و له‌و به‌ینه‌شدا كوردی رۆژهه‌ڵات و ته‌نانه‌ت هه‌رچوار پارچه‌كه‌ قازانجی تایه‌بتی خۆی ده‌كات و كوردانی كوردستانی رۆژهه‌ڵاتیش ده‌رفه‌تی تایبه‌تی خۆیان بۆ جموجوڵ و خۆسه‌پاندنی ویستی خۆیان له‌ حاڵه‌تی ئه‌گه‌ری یه‌كه‌م و دووه‌مدا زۆر ده‌بێت، به‌ڵام له‌ حاڵه‌تی ئه‌گه‌ره‌ دووره‌كه‌ كه‌ داروخانی رژێمی ئێرانه‌، زۆرێك ئه‌گه‌ری تایبه‌تی له‌مه‌ر پرسی كورد دێته‌ ئاراوه‌، كه‌ خراپترینیان له‌م حاڵه‌ی ئێساتایان له‌م قۆناغه‌دا باشتر ده‌بێت و كوردی هه‌رچوار پارچه‌كه‌ش قازانج ده‌كات، به‌ڵام ئه‌مه‌ش له‌ پاش كوردستانی رۆژهه‌ڵات، كوردستانی باشوور زۆرترینی لایه‌نه‌ ئه‌رێنیه‌كه‌ی به‌رده‌كه‌وێت.




زەردەخەنەی دایکم … چرۆ زەند

کاتێ زۆر پێش دروست بوونی کۆمپیوتەر بوو
ئەوکاتەی یەک تەلەفۆن و یەک تەلەفزیون هی خۆمانە گەرەکەمان بوو،
لەوکاتەدا باوکم نیشتمان بوو،
دایکم پایتەختی نیشتیمان
باوکم بەڕێوەبەر بوو
دایکیشم کابان
هەندێ جارچاکەتی خوشکێکم لەبەردەکرد
سوراوی خۆشکەکەی دیم دەکرد
برایەکم سیاسەتی دەکرد، ئەوتر ئەدازیار
برای بچووکەم سەرقاڵی گەمەکان.
ئەوسا ماڵە گەورەکەمان ماڵی هەموومان بوو
ماڵی سیاسی، نەدار، شاعرو بەهرەدار، ماڵی هاوڕێ و هی خاڵوان
لەبەر فرە میوان، جیگەمان نەدەبوو لە سەرخوان
حەوش و بان ،سەر سەکۆ و داڵان دەبوە جيی نوستنمان
ئيستا دایکم، ڕادەوەستی لەبەردەم ژوورە چۆڵەکان
بۆنی عەتری هەریەکەمان بۆشایی ژورێک پڕدەکات
لێوانی پەرداخيک سوراوێک و جێی یادگاری ئەوی دیمان
پەرتووک و پارچە مۆسیقایەك وگەشەی گوڵێ بۆشاییەکی دی ماڵەکە داگیر دەکات.
لەبەردەم ژوورەکەی باوکمدا ڕادەبوري، بەڕوحی ئەو شاد دەبێت
بەخەیاڵ لەگەڵ باوکم بە دزەیەک لەو قەرەباڵخیەدا، سەمایەك دەکات
لەو خەیاڵەدا دایکم زەردەخەنەیەکی لەسەر لێو بوو
لەو خەیاڵەدا دایکم لە هەموو کات دڵخۆش تربوو
لە خەیاڵی ئەوکاتەی مالە گەورەکە ماڵی هەموومان بوو.

Dec 11, 2017
Canada
Zandchro@hotmail.com




یادی تیرۆرکردنی سێ خانمی کوردو چالاکوانی جوڵاوەی ڕزگاری خواز

١ / -ساکینە جانسیس
٢ / -فیدان دۆغان
٣ / -لیلى شیلمز
لە (٩ / ١ / ٢٠١٣ ) سێ ژنە چالاکوانی کورد لە پاریس لە لایەن چەند کەسانێکی تیرۆرستەوە تیرۆرکران جێگای داخە تا ئەم ساتە وەختەش بکوژانی ئەو کارە تیرۆرستیە روون نیە کێیە، بۆ بەشداری ڕۆژی هەینی لە هەر وڵاتێکی ئەوروپاو جیهان کوردانی چوارپارچەی کوردستان بەتایبەت باکورو خۆر ئاوا بەشدار دەبن لە خۆپشاندانی بەرفراوان لە وڵاتی فەرەنسا شاری پاریس . خۆپشاندانەکە لە شوێنی نوسینگەی ساکینە جانسیس و هاوڕێکانی شوێنی تیرۆرکردنیان دەس پێدەکات لە ڕۆژی 6 / 1 / 2018 کاتژمێر 10:00ی پێش نیوەڕۆ .
بۆ مەبەستی چون پەیوەندی بکەن بە ڕێکخراوەکانی کوردانی خۆر ئاواو باکوری کوردستان لە ولاتانی دەرەوە ، لەسەر ئاستی باکوری ئەڵمانیا پەیوەندی بکەن بە
چالاکوانی کورد ڕۆژنامەنوس فەرەیدون کونجرینی




پەرتووک … ڕۆستەم خامۆش

پەرتووک هاوڕێی شیریـنـم
چەند خـۆشـە کـە دەتبیـنـم
دەتــگــرم بــە دوو دەسـتـم
کـانگــای هیـواو مەبەسـتـم

پەرتووک ڕۆشـنـایـی بـیـرم
بـاشتـریـن گـەشــەی ژیــرم
لە خوێندنگا ، یـان لـە مــاڵ
هـەر تـۆی لـە بیـرو خەیــاڵ

پەرتووک هێزی هۆشـیاریـم
چــــرای کــاتــی بــێــداریـم
ئـەی ڕوونــاکـی ژیـانـی مـن
خـۆشـەویسـتی گیـانـی مـن