عه‌فرین، وشه‌یه‌كی نێونه‌ته‌وه‌یی نوێ له‌ فه‌رهه‌نگی زمانه‌وانیدا … سالار سۆفی

ئه‌گه‌رچی زۆرینه‌ی گه‌لی كوردستان و لایه‌نه‌ مرۆڤدۆسته‌كانی جیهان پشتیوانی خه‌ڵكی عه‌فرین بوون له‌ شه‌ری به‌رگریی قاره‌مانانه‌یاندا، به‌ڵام سه‌رئه‌نجام، ده‌وڵه‌تی داگیركه‌ری توركیا و چه‌كداره‌ تیرۆریسته‌كانی سه‌ر به‌ توركیا، ناوه‌ندی شاری عه‌فرینیان داگیر كرد.

ڕه‌نگه‌ هه‌ندێك له‌و دڵسۆزانه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ بانگه‌وازی نه‌كه‌وتنی عه‌فرینیان ده‌كرد، به‌داگیركردنی ناوه‌ندی عه‌فرین تووشی حه‌په‌سان و ڕه‌شبینیی و ته‌نانه‌ت بێهیواییش بووبن. له‌ ڕاستیشدا ئه‌م ئه‌نجامه‌ جێگای تێڕامان و حه‌په‌سانه‌، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ نا كه‌ ناوه‌ندی عه‌فرین داگیركرا، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌ڕڤانان و خه‌ڵكی عه‌فرین، توانییان نزیك به‌ دوو مانگ، مه‌زنترین به‌رگریی له‌ عه‌فرین بكه‌ن و ڕاسته‌وخۆ به‌رانبه‌ر به‌ دووهه‌مین هێزی ناتۆ و تیرۆریسته‌كانی و ناڕاسته‌وخۆ به‌رانبه‌ر به‌ هه‌موو زلهێزه‌كانی جیهان بووه‌ستنه‌وه‌.
به‌ڵێ قاره‌مانیی و قوربانیدانی خه‌ڵكی عه‌فرین مایه‌ی حه‌په‌سانه‌، به‌ڵام هه‌رگیز مایه‌ی ڕه‌شبینیی و بێهیوابوون نییه‌. به‌ڵكو مایه‌ی شانازیی و گه‌شبینییه‌كی نه‌بڕاوه‌شه‌.

گه‌لی خۆڕاگری عه‌فرین و شه‌رڤانان، له‌ ماوه‌ی ٥٨ ڕۆژدا به‌رگرییه‌كی قاره‌مانانه‌ی ئه‌وتۆیان له‌ شاره‌كه‌یان كرد، كه‌ هه‌رگیز له‌خه‌یاڵی هیچ ده‌زگایه‌كی سه‌ربازیی كارناسیش له‌و بواره‌دا نه‌بووه‌و به‌رگرییش هه‌ر به‌رده‌وامه‌.
شه‌ری سه‌ربازیی به‌ره‌یی، ته‌نها شه‌ڕی هه‌ست و سۆز و بیروباوه‌ڕ نییه‌، به‌ڵكو له‌پاڵ ئه‌مانه‌شدا، شه‌ڕی جۆر و ژماره‌ی چه‌كی قورس و شه‌ڕی پشتیوانیی نێوده‌وڵه‌تی و شه‌ڕی ژماره‌ی هێزی سه‌ربازی و شه‌ڕی پایه‌ی نێوده‌وڵه‌تی و له‌پێش هه‌مووشیانه‌وه‌ شه‌ڕی ڕه‌وشتی سه‌ربازییه‌.

ده‌كرێت به‌شێك له‌ گرنگترین هۆكاره‌كانی پاشه‌كشه‌ی شه‌ڕڤانان له‌م خاڵاندا كورت بكه‌ینه‌وه‌.
١. ده‌وڵه‌تی توركیا وه‌ك دووهه‌مین گه‌وره‌هێزی ناتۆ ، جگه‌ له‌ زۆریی ژماره‌ی چه‌كداره‌كانی، باشترین جۆره‌كانی چه‌كی له‌ سه‌رچاوه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی جیاوازه‌وه‌ له‌به‌ر ده‌ستتدایه‌ و پڕچه‌ككردنیشی به‌رده‌وامه‌.

٢. ده‌وڵه‌تی توركیا، له‌ سه‌دا سه‌دی ئاسمانی سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی چه‌نگی له‌به‌ر ده‌ستتدایه‌. له‌ به‌رانبه‌ردا شه‌ڕڤانان، ته‌نانه‌ت ئاسمانی خۆشیان له‌به‌ر ده‌ستدا نه‌بووه‌ و نییه‌.
٣. به‌هۆی پایه‌ی گرنگی نێوده‌وڵه‌تیی ده‌وله‌تی توركیا به‌ به‌راوورد به‌ شه‌ڕڤانان، زلهێزه‌ به‌رژه‌وه‌ندیخوازه‌ به‌دڕه‌وشته‌كان و ڕێكخراوه‌ بووكۆكه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كانیان، ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ هاوكار و پشتیوانی ده‌وڵه‌تی توركیا بوون، به‌تایبه‌تیی ده‌وڵه‌تی ڕووسیا.

٤. زۆرینه‌ی گه‌لی تورك، وه‌ك یه‌ك ده‌زگای ڕاگه‌یاندنی سه‌ربازیی یه‌كگرتوو، له‌پشت سوپای داگیركه‌ری توركیاوه‌ وه‌ستابوون، به‌ مزگه‌وت و قوتابخانه‌ و ده‌زگای ڕاگه‌یاندن و هونه‌رمه‌ندانه‌وه‌. ته‌نانه‌ت به‌ به‌شێك له‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كانی حكومه‌تی توركیاشه‌وه‌.
٥. ده‌وڵه‌تی توركیا، سه‌رجه‌م شۆڤێنیسته‌ ناسیۆنالیسته‌كانی تورك و فارس و عه‌ره‌بی له‌گه‌ڵدابوو و خرابوونه‌ خزمه‌تی شه‌ڕی ڕاگه‌یاندنی توركیاوه‌ به‌رانبه‌ر به‌ عه‌فرین.
٦. ده‌وڵه‌تی توركیا، سه‌رجه‌م شۆڤێنیسته‌ ئیسلامییه‌ كۆنه‌په‌رسته‌كانی جیهانی ئیسلامی و عه‌ره‌بیی له‌گه‌ڵدابوو و به‌ هه‌مان شێوه‌، خرابوونه‌ خزمه‌تی شه‌ڕی ڕاگه‌یاندنی توركیاوه‌ به‌رانبه‌ر به‌ عه‌فرین.

٧. ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌لایه‌ك. به‌ڵام جیاوازیی ڕه‌وشتی سه‌ربازیی هه‌ردوولا له‌ گرنگترین هۆكاره‌كانن. پایه‌به‌رزیی ڕه‌وشتی سه‌ربازیی شه‌ڕڤانان له‌لایه‌ك و به‌دفه‌ڕیی ڕه‌وشتی سه‌ربازیی ده‌وڵه‌تی توركیا و تیرۆریسته‌ به‌كرێگیراوه‌كانی له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، ڕه‌نگه‌ له‌ هۆكاره‌ سه‌ركه‌ییه‌كانی سه‌ركه‌وتنی كاتیی سه‌ربازیی توركیا بن. كوشتنی مناڵان و ژنان و خه‌ڵكی سڤیلی عه‌فرین و بۆمبابارانكردنی كوێرانه‌ و دڕندانه‌ی دانیشتوانی عه‌فرین، ئه‌وه‌ی نیشاندا كه‌ توركیا خاوه‌نی چ ڕه‌وشتێكی نزمی سه‌ربازییه‌. له‌كاتێكدا به‌درێژایی ماوه‌ی شه‌ڕ و تا ئێستاش، هیچ پێشێلكارییه‌كی ئه‌وتۆی مافه‌كانی مرۆڤ له‌لایه‌ن شه‌رڤانانه‌وه‌ تۆمار نه‌كراوه‌. به‌دفه‌ڕیی ڕه‌وشتی سه‌ربازیی توركیا گه‌یشته‌ ڕاده‌یه‌ك، بینینی لاشه‌ی قوربانییانی سیڤیلی مناڵ و ژن و پیر و لاو، له‌سه‌ر شه‌قام و ناو گوند و گه‌ڕه‌كه‌ بۆمبابارانكراوه‌كاندا، بوو به‌ دیارده‌یه‌كی ڕۆژانه‌ له‌ عه‌فریندا.

ده‌وڵه‌تی توركیا، ته‌نانه‌ت نه‌خۆشخانه‌ی سیڤیلی عه‌فرینیشی بۆردومان كرد. لێره‌وه‌ عه‌فرین بڕیاریدا نه‌چێته‌ شه‌ڕێكی به‌و ڕاده‌یه‌ قێزه‌ونه‌وه‌ و ده‌ست به‌ ڕه‌وشتی به‌رزی خۆیه‌وه‌ بگرێت و ئه‌ركی یه‌كه‌می بوو به‌ ڕزگاركردنی دانیشتوانی سیڤیلی عه‌فرین. ئه‌مه‌ش به‌ ته‌نها بۆ خۆی، شانازی و سه‌ربه‌رزییه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ شه‌ڕڤانان و ڕیسواییه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ توركیا و تیرۆریسته‌كانی و سه‌رجه‌م زلهێزه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان.

هۆكاره‌كانی ئه‌م پاشه‌كشه‌یه‌ ته‌نها ده‌ره‌كیی نه‌بوون و به‌شه‌كانی كوردستانیش ڕۆڵی نه‌رێنیی خۆیان هه‌بوو، كه‌ ده‌كرێت له‌م خاڵانه‌دا كورت بكرێنه‌وه‌:
١. هه‌ڵوێسی پ ك ك ، كه‌ له‌ پشتیوانیی میدیایی و پشتیوانی له‌ چالاكییه‌ مه‌ده‌نییه‌كان و كۆمه‌ڵێك وتار و لێدوانی سۆزبزوێنه‌ر تێپه‌ڕی نه‌كردووه‌ و هه‌ڵوێستێكی كاریگه‌ری ئه‌وتۆی نه‌بووه‌. پ ك ك به‌ كرده‌وه‌ له‌ جه‌ماوه‌رێكی هانده‌ری ته‌ماشاكه‌ر ده‌چێت، زیاتر له‌وه‌ی له‌خاوه‌نی پرسه‌كه‌ بچێت و له‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌دا ڕۆڵی هه‌بێت.

٢. هه‌ڵوێستی پڕ له‌ شووره‌یی ده‌سه‌ڵاتدارانی باشووری كوردستان.

٣. ئه‌وانه‌ی زیاتر له‌ نیوه‌ی خاكی باشووری كوردستانیان له‌ قومارێكدا دۆڕاند و ده‌یان كه‌سیان به‌كوشتداو ده‌یان ماڵیان به‌كاولكردن دا و نوشوستییان بۆ گه‌لی باشووری كوردستان تۆماركرد و كه‌ركووك و سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی تریان ڕاده‌ستی عێڕاق كرد، له‌پێناوی شاردنه‌وه‌ی ڕووی ڕه‌شی خۆیان، پێیان باشتر بوو ده‌وڵه‌تی توركیا و تیرۆریسته‌كان سه‌ركه‌ون نه‌ك شه‌ڕڤانان، نه‌وه‌ك ڕووی خۆیان له‌ ئێستا ڕه‌شتر بێت.

٤. بێهه‌ڵوێستیی به‌كرده‌وه‌ی زۆرینه‌ی حزب و ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌ كوردستانییه‌كانی تر.

٥. ئه‌و ئه‌ردۆگانییه‌ ئیسلامییانه‌ی، دڵیان به‌ ئه‌ردۆگان و خه‌لافه‌ته‌كه‌ی خۆشه‌ و ته‌نانه‌ت جینۆسایدی گه‌له‌كه‌ی خۆشیان به‌و شێوازه‌ دڕندانه‌یه‌، له‌و خه‌وخۆشییه‌ شۆڤێنییه‌ ئیسلامییه‌ به‌خه‌به‌ری نه‌هێنانه‌وه‌.

٦. كه‌مته‌رخه‌میی زۆرینه‌ی میدیا كوردییه‌كان و هه‌ستنه‌كردن به‌ به‌رپرسیاریی مێژوویی خۆیان.

به‌ڵێ توركیا گه‌یشته‌ ناوه‌ندی عه‌فرین، به‌ڵام هه‌رگیز به‌سه‌ر هیوای گه‌لێكدا سه‌رنه‌كه‌وتووه‌ كه‌ ئازادی و پێكه‌وه‌ژیان و یه‌كسانیی له‌ناو دڵیدا ڕه‌گی داكوتاوه‌ و خۆی بۆ خولێكی تری به‌ره‌نگاریی سه‌ربه‌رزانه‌، ئاماده‌كردووه‌. به‌پێچه‌وانه‌وه‌، شه‌ڕڤانان و گه‌لی خۆڕاگری عه‌فرین گه‌وره‌ترین به‌رخۆدان و گه‌وره‌ترین سه‌ركه‌وتنیان له‌ماوه‌ی ٥٨ ڕۆژی به‌رگریی بێوێنه‌دا تۆمار كرد و به‌رخۆدانیش به‌رده‌وامه‌.

گه‌لێك به‌م جۆره‌ به‌رگریی له‌خۆی بكات و ژنانیان هاوسه‌نگه‌ری پیاوانیان بێت و له‌پێناوی ئازادی و دادپه‌روه‌ریدا قوربانیی بدات و پاش به‌رگرییه‌كی مه‌زن، له‌پێناوی پاراستنی گیانی مناڵان و ژنان و خه‌ڵكی سڤیل، بڕیاری دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ناو شار بدات، بێگومان هه‌ستانه‌وه‌ی زۆر ئاسانه‌ و ته‌نها په‌یوه‌ندیی به‌كاته‌وه‌ هه‌یه‌ و هیچی تر. گه‌رچی شه‌رڤانان ئێستا له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ كشاونه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وان سه‌لماندیان كه‌ هه‌رگیز له‌شكست نایه‌ن.

سه‌ركه‌وتنێكی مه‌زن له‌ناخی شه‌ڕڤانان و سه‌رجه‌م گه‌لی عه‌فرین و ڕۆژئاوادا خۆی مه‌ڵاس داوه‌ و هاكا خۆری ئازادیی هه‌ڵهاته‌وه‌ و پرشنگی به‌هه‌موو لایه‌كدا په‌خش كرده‌وه‌. ئیتر كه‌ باس له‌ عه‌فرین ده‌كرێت، باس له‌ شكست و سه‌ركه‌وتن ناكرێت. شه‌ڕی عه‌فرین وشه‌یه‌كی نێونه‌ته‌وه‌یی هاوبه‌شی خسته‌ ناو فه‌رهه‌نگی سه‌رجه‌م زمانه‌كانه‌وه‌. له‌مه‌ودوا وشه‌ی عه‌فرین، به‌مانای پێكه‌وه‌ژیانه‌، دادپه‌روه‌رییه‌، یه‌كسانییه‌، به‌رخۆدانه‌، قوربانیدانه‌، سه‌ركه‌وتن و بردنه‌وه‌یه‌.

سالار سۆفی
١٨\٣\٢٠١٨




عیفرین سەرکەوت …. عومەر محەمەد

لەروی سۆزدارییەوە ناڵێم، مەجبورنیم دڵێ کەس بدەمەوە، بەپێجەوانەی ئەوانەوە دەیبیم کە چۆن سۆزدارانە تەماشای روداوەکان دەکەن ئاواش ئێستا کەوتوونەتە شین وگریان و تف باران، بەڵکو بە بروایەکی قوڵەوە دەڵێم : عیفرین سەرکەوت، چونکە ئەو تەنها سێ بژاردەی لەبەردەمدا بوو چوارەهەم لە ئارادانەبوو، کەبریتی بوون لەم بژاردانە :
یەکەم: چەک دانان وتەسلیم بوون بەئەسەد.
دووهەم : رادەستکردنی عیفرین و ڕێیککەوتن و تەسلیم بوون بەدەوڵەتی تورک لەبەرانبەرسەرقەیەکدا.
سیهەم: شەڕوبەرخۆدان .
ئەوە بۆهەموومان ڕونە یەکەم هەنگاوی سەرکەوتنی عەفرینیەکان، رەتکردنەوەی خاڵی یەکەمە کە خواستی روس و بەشارە ئەسەدبوو، دووەم هەنگاوی سەرکەوتنیش رەتکردنەوەی خاڵی دووەمە، کە خواستی تورک بوو، بەڵام بینیمان ئەوەی هەڵیان بژارد خاڵی سێهەم بوو، کە سەرباری هەرزیانێکیش بەرشەڕڤان و خەڵکی مەدەنی کەوتبێ شکۆمەندی بۆ بۆیەشەڕڤانەکانی و خەڵکەکە خۆراگرەکەی بەدەستهێنا. ئێستاش کە جەنگەکە چووەتە قۆناغێکی نوێ وجگەلەسەرکەوتن ناتوانین پێشبینیەکی ترمان هەبێت، بەڵام وەنەبێت هەتا ئێرە ٥٨ رۆژی بەرخۆدان بێ دەستکەوت بووبێت، بەڵکو بەپێچەوانەوە، جگەلە سەرکەوتنە مێژووییەکەی چەند دەستکەوتێکیشی هەبووە، کەمن لەم چەندخاڵەی خوارەوەدا کۆیان دەکەمەوە .
1- لەعیفرین تێگەیشتین کە قۆناغی ملکەچی کۆتایی هات و پاشەکشەو هەڵاتن لەبەرەی جەنگ وەک ئازادی و بەرەڵایی دوو واتای جیاوازن .
2- خەیاڵی تەندەرلێدەرو بازرگانەکانیان لە گۆڕنا کە خۆیان بۆ چیرۆکی قوربانیان لەبۆسەنابوو، هەتا بێن و لە ژێر پەردەی مافی مرۆڤدا بەچاوساغی دەڵاڵە سەر رەشەکان قژزەردو چاوشینەکان، بێن و چیرۆکی ژنە فرۆشراوەکانمان یان ئاهوناڵەی پیرەمێردو پیرەژەنەکانی ئەنفال و شەنگال بقۆزنەوەو بەفرمێسکی تیمساحیەوە قوربانیەکان لەدۆزەخدا بخەنە سەرخەیاڵی بەهەشت وخۆشیان لە هۆتیلە راقیەکاندا هەڕاجیان بکەن و قازانجی مادی لەسەر بچننەوە، ئەگەر غیرەتێکیان مابێ دەبێت ئیدی بێن و بەناچاری چیرۆکی ئازایەتی ژنە شەرڤانەکانمان بنوسنەوەو بیگێڕنەوە.
3- پەردەیان لەسەر مێژووی فتوحات هەڵدایەوەو هەموو ئەو چیرۆکانەشیان توردایە زبڵخانەی مێژووەوە کە لەشکری ئیسلام بە ئاوەژوو نوسیونیەوەو ئازاو قارەمانەکانی کردووەتە کافرو شەرنگێزو درندەکانی هاوشیوەی داعشیان کردووەتە ئەسحابە.
4- نیازی ژێر مەندیلی مەلا خۆفرۆش و بەکرێگیراوەکان ئاشکرا کردوو، مەلا بەشەرەفەکانیشی لە بەرەی خەڵک و هەق وراستیدا نیشانداینەوە .
5- ئەو قەناعەتەی چەسپاند کەژن زەعیفە نەبوو وەک پیاوانی ئاینی لە بڵندگۆی مزگەوتەکانەوە هاواری پیاوسالاریان دەکرد، بەڵکو وەک هێلکەی پاککراو راستیەکەی خستە دەستی دنیاوە کە پێچەوانەکەی راستەو ئەوانەی ژن بە زعیفە دەزانن خۆیان و دنیابینیان زەعیفە.
6- ئەوقەناعەتەی چەسپاند لە جەنگدا ژن یان دەبێت شەرڤان بێت یان بە بازاری کۆیلە فرۆشی و کەنیزەک بوون قایلبن.
7- ئەو قەناعەتەی چەسپاند کە رێکخراوەکانی مافی مرۆڤی نێودەوڵەتی کاسبکارو محافەزەکارو هیچ لەباردا نەبوون و لە تەنگانەدا فریای ستەملێکراو ناکەون، بەڵکو دوای تاوانەکان دێن و روی دەوڵەتە ستەمکارەکان سپی دەکەنەوە.
8- پەردەی لەسەرهەموو تەمومژەکان لاداو دەری خست حزبەکانی هەریم، زیاتر بنەماڵەیین نەک نیشتمانی، وای کرد دنیا هەموو کورد بەچاوی ئەوانەوە نەبینێ.
9- باشتر دەریخست کە ئەگەر سەرکەوتنی کۆبانێ نەیتوانیبێ هەڵاتن لەشەنگال وەک رێکەوتنی سیاسی ببینێ ئەوا جەنگی عیفرین هیچ گومانێکی نەهێشتەوە.
10- جەنگی عیفرین بەتەوای دەمامکی لەسەر روخساری تورکیاو ناتۆو روسیاو ئەمریکا هەڵماڵی.
11- جەنگی عیفرین دەریخست کە گرتنی موسڵ وشەنگال و پەلاماری کۆبانێش، هەر تورکیابووەو داعش وەک میلیشیایەکی تورک بەوەکالەت بەناوی سوننەو بەبەرگی دینیەوە جوڵا. بەڵام لەجەنگی عیفریندا ئەو دەمامکەشیان کەوت، وەلێ جیاوازیەکە لە بەرخۆدانی شەڕڤانان و هەڵاتن و بەجێهێشتنی شەنگالیەکاندا رونتر دەرکەوت.
12- تێیگەیشتین، کە بانگەشەی دیموکراسی درۆیەکی گەورەیەو جیهان پڕە لە دەسەڵاتداری هەرچی وپەرچی و روناکبیری کارتۆنی و جیاوازییەکی زۆر لەنێوان دیکتاتۆرەکانی روس وئەمریکاو تیرۆرستەکانی ئیخوان موسلمیندا نیە.
بۆیە عیفرین سەرکەوت، چونکە وەک کۆمەنەی پاریس بووە وەرچەرخان لەمێژووی مرۆڤایەتیداو تیایدا شانازییەکی گەورە بەر ژنی کورد دەکەوێت.

١٨ی ئازاری ٢٠١٨
سلێمانی