میراتی کارڵ مارکس چییە، پاش 200 ساڵ لە دایکبوونی؟

وەرگێڕانی: گۆران عەبدوڵڵا

—————————————-

لەیادی 200 ساڵەی کارڵ مارکسدا لە 5ی ئایاری 1818 زیادەڕۆیی نابێت ئەگەر بڵێین پێشبینێکانیان گۆڕی، تێۆرێکانیان بێنرخکرد و بیرو باوەڕیان کردە شتێکی بەسەر چوو. ئەی کەواتە بۆچی لە سەدەی بیست و یەکدا گرنگی پێدەدرێت؟

لە ساڵی 1949 وە پاش سەرکەوتنی کۆمۆنیستەکانی چاینە لەشەڕی ناوخۆدا لەسەردەمی ماو تسی تۆنگەوە تا دەگاتە ڕوخانی دیواری بەرلین، 40 ساڵ پاشتر. گرنگیدان بە مارکس کارێکی بێوێنە بوو، لە هەر دەکەسێدا چوار کەسی سەر گۆی ئەم زەوییە لە ژێر دەسەڵاتێکدا گوزەرانیان دەکرد کە بە خۆیان دەوت مارکسی. وە لە زۆربەی وڵاتەکانی تریشدا مارکسیزم ئایدیۆلۆژیای باوی چەپەکان بوو. لە هەمان کاتدا سیاسەتی بەرەی ڕاست دادەڕێژرا لەسەر بنەمای دژایەتی کردنی مارکسیزم.
بەڵام لەگەڵ ڕوخانی کۆمۆنیزم لە یەکێتی سۆڤیەت و وڵاتە هاوڕێبازەکانی، کاریگەری مارکس کەمبووەوە.

لەیادی 200 ساڵەی مارکسدا کە دەکاتە 5ی ئایاری 1818، زیادەڕۆیی نابێت ئەگەر بڵێین پێشبینێکانیان گۆڕی، تێۆرێکانیان بێنرخکرد و بیرو باوەڕیان کردە شتێکی بەسەر چوو. ئەی کەواتە بۆچی لە سەدەی بیست و یەکدا گرنگی پێدەدرێت؟
ناوبانگی مارکس زۆر بە خراپی ناشیرین کرا بە بۆنەی ئەو ڕژێمە سەرکوتکەرانەی کە ناویان لە خۆیان نابوو مارکسی، لەگەڵ ئەوەی هیچ بەڵگەیەک نییە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە مارکس ئەم دڕندایەتییەی قبوڵ دەکرد.

کۆمۆنیزم بەشێوەیەکی خراپ تا ئاستێکی زۆر هەرەسی هێنا، چونکە وەک ئەوەی کە کاریان پێکرد لە یەکێتی سۆڤیەت و چاینە لە سەردەمی ماوتسی تۆنگ، فەشەلیان هێنا لەوەی بتوانرێت ئاستی گوزەرانی خەڵک بگەیەنرێتە ئاستی گوزەرانی وڵاتە سەرمایەدارێکان.
ئەم نائومێدییە هیچ کاریگەرییەکی لەسەر دێدگای مارکس نییە، چونکە مارکس ئەم وێنەیەی نەکێشاوە، وە
هیچ گرنگیدانێکی بە شێوە ژیانی کۆمەڵگەی کۆمۆنیستیش نیشان نەداوە. هەر بۆیە کۆمۆنیزم کێشەی قوڵی هەیە وە مارکس کورتی هێنابوو لە تێگەشتنی سروشتی بەشەر.
ئەمەیە بیرکردنەوەی مارکس، شتێک نییە بە ناوی سروشت و بایۆلۆجیەتی مرۆڤ لە سروشتدا. سەبارەت بە کرۆکی مرۆڤ لە تێزەکانی سەبارەت بە فیورباخ ” کۆی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان” نووسینی: بەمشێوەیە ئەگەر بتەوێ پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان بگۆڕیت، بۆ نمونە کۆمەڵگەیەک پەیوەندی کارو سەرمایەی تێدا نەمابێت ژیان زۆر جیاوازتر دەبێت لە کۆمەڵگەیەک لە ژێر سایەی پەیوەندێکانی سەرمایەداریدا.

مارکس لە ڕێی خوێندنەوەوە نەگەشتۆتە ئەم باوەڕە سەبارەت بە سروشتی مرۆڤ لە سیستمە ئابورییە جیاوازەکاندا. بەڵکو کارکردی تیۆری هیگڵ بوو سەبارەت بە مێژوو. لە ڕوانگەی ” هیگڵ”ەوە ئامانجی مێژوو، ئازادکردنی ڕۆحی مرۆڤە، ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە هەموان هەست بکەین ئێمە بەشێکین لە هۆشمەندییەکی گەردونی. مارکس ئەم لێکدانەوە ” ئایدیالیستانەی” گۆڕی بۆ لێکدانەوەیەکی ” ماتریالیستیانە”، چونکە بزوێنەری هێزی مێژوو پێویستییە مادێکانمانە، ئازادیش لە ڕێگای خەباتی چینایەتییەوە ڕوودەدات.
چینی کرێکار هۆکاری ڕزگاری گشتییە لە جیهاندا، چونکە موڵکداری تایبەتی ڕەفز دەکاتەوەو لە جێگایدا موڵکداری گشتی دادەمەزرێنێت.
ئەو دەمەی کرێکار بە کۆ ببێتە خاوەنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان، مارکس بڕوای وابوو ئەو کاتە ” بەرهەمهێنانی هەرەوەزی” بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەرانە زیاتر دەبێت لە بەرهەمهێنانی موڵکدارێتی تایبەتی. کەواتە کاری دابەشکردن بە شێووەیەکی زۆر، هیچ کێشەیەکی لەسەر نابێت. هەر بۆیە بە پێویستی نەزانیوە بچێتە وردەکارێکانی چۆنیەتی دابەشکردنی داهات و کاڵاکانەوە.

ڕاستییەک، کاتێک مارکس پلاتفۆرمێکی پێشنیار کراوی خوێندەوە بۆ یەکگرتنی هەردوو پارتی سۆشیالیستی ئەڵمانی ئەم شێوە دەربڕینانەی ” دابەشکردنی دادپەروەرانە” و ” مافی یەکسان” ی بە ” ئاخافتنێکی بەسەر چوی قۆڕ” پێناسە کرد، چونکە ئەو داواکارییانە هی سەردەمی نەبونییە، بەلام شۆڕش کۆتایی بەمە دێنێت.
یەکێتی سۆڤیەت وەکوو ئەزمونێک سەلماندی کە وەلانانی موڵکدارێتی تایبەتی ئامرازەکانی وەبەرهێنان و جێگرتنەوەیان بە موڵکدارێتی گشتی نابێتە مایەیی گۆڕینی خوو ڕەوشتی مرۆڤەکان. زۆربەی مرۆڤەکان لە جیاتی گرنگیدان بە بەرژەوەندی گشتی، لە هەوڵی وەدەستهێنانی بەرژەوەندییە تایبەتێکانی خۆیان بوون یان لە هەوڵی وەدەستهێنانی پلەو پایەبوون بۆ خۆیان و کەسە نزیکەکانیان. ئەمە ئەوە دەردەخات کەوا بەرهەمهێنان لە سیستەمی تایبەتدا بەرهەم زۆرتر وەدەردێنێت لە سیستەمی گشتی. دەکرێت ئەم دیاردەیەش ببینین لە مێژووی ئەو وڵاتە گەورەیەی کە تا ئێستاش دەستی بە مارکسیزمەوە گرتووە.
لەسەردەمی دەسەڵاتی ماوتسی تۆنگدا، زۆربەی چاینێکان لە ژێر پلەی هەژاریدا گوزەرانیان دەکرد. ئابوری چاینە تەنها پاش ساڵی 1978 گەشەی بەخۆیەوە بینی، ئەو کاتەی “دینگ شیاوپینگ” شوێنی ماوی گرتەوە.

لە وتەیەکیدا وتی: ” گرنگ نییە پشیلەکە ڕەشە یان سپی، گرنگ ئەوەیە مشک بگرێت” ڕێگەی دا بە دامەزراندنی کۆمپانیایی تایبەت. لە کۆتایشدا ڕیفۆرمەکانی دینگ توانیان 800 ملیۆن کەس لە هەژاری ڕزگاربکات، لە هەمان کاتدا هۆکار بوو بۆ نایەکسانییەکی لە ڕادەبەدەر لە ڕووی داهاتەوە بە بەراورد بە زۆرێک لە وڵاتە ئەوروپێکان و ( زۆر زیاتریش لە ئەمریکا).

لەگەڵ ئەوەشدا چاینە تا وەکو ئێستا بانگەشەی ئەوە دەکات کەوا سۆشیالیزم بەپێی هەلومەرجی چاینە دادەمەزرێنێ. ئاسانیش نییە ببینین چ جۆرە سۆشیالیزمێک! با مارکس و ئابورێکەشی لەولاوە بووەستێت.

ئەگەر چاینە ئیتر لە ژێر کاریگەری فکری مارکسدا نییە، دەتوانین ئەمە ببینین لە پەیوەند بە سیاسەتەوە، بەهەمان شێوەش ئابوری، لەڕاستیدا پەیوەندی پێوە نەماوە.
لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا کاریگەری فکری مارکس هەردەمێنێ. تیۆری ماتریالیزمی مێژووییەکەی لە فۆرمە لاوازەکەیدا بۆتە بەشێک لە هزری ئێمە بۆ ئەو هێزانەی کە ئاراستەی کۆمەڵگە دیاریدەکەن. ناکرێت باوەر بەوە بێنین کەوا جارێکیان مارکس بەبێ مەبەست وتی: ماشێنی ئاشی دەستی ئاماژەیە بۆ دەرەبەگایەتی و ماشێنی ئاشی هەڵمی ئاماژەیە بۆ سەرمایەداری. مارکس لە نووسینەکانی تریدا زۆر بە چڕو پڕی باس لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتێکان دەکات وە بە چ شێوەیەک کاریگەرییان لەسەر یەکتر هەیە.

گرنگترین وەدەستهێنان و سوودمەندبوون لە ڕووانگەی مارکس بۆ مێژوو، ئەو دیدە نەگەتیڤانەیەتی بۆ گەشەی فیکر، ئاین و هەموو دەزگا سیاسێکان کە سەربەخۆ نین لەو ئامرازانەی بۆ پێویستییەکانمان بەکاریان دێنین، وە نە ئەو ستراکچەرە ئابورییەی کە بەدەوری ئامرازەکان و بەرژەوەندییە مادێکانماندا درووستیان دەکەین. ئەگەر ئەمە قسەیەکی ئاشکرایە، ئەمە لەبەر ئەوەیە کە ئێمە لەم دێدگایە گەشتووین. بەو هۆکارە ئێمە هەمومان مارکسین.

—————————-
سەرچاوە:
https://www.weforum.org/agenda/2018/05/200-years-of-karl-marx
• پیتەر سینگەر: مامۆستا لە زانکۆی پرینستۆن و ماڵبۆرن، لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە 2001 وە نووسینەکانی لە ڕۆژنامەکان بڵاو دەکاتەوە.

——————————
لە ژمارە 1130ی ڕۆژنامەی ڕێگای کوردستان بڵاو بۆتەوە…
https://en.calameo.com/read/000783018cfed7aa09649

زۆرن ئه‌و ئه‌كته‌رانه‌ی له‌ پێناو شانۆ و بۆ شانۆ ژیان وه‌كو زانراوه‌ رۆژی 27 ی ئاداری هه‌موو ساڵێك رۆژی جیهانی شانۆیه‌ ده‌ست نیشانی كردنی ئه‌م رۆژه‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ 27 ئاداری ساڵی 1961 له‌ پاریس فیستیڤاڵێكی شانۆی به‌ناوی “ساره‌ برنارت” (1844 – 1923) ئه‌نجامدرا وه‌كو رێزلێنانێكیش بۆئه‌و كچه‌ ئه‌كته‌ره‌ فه‌رنسییه‌ كۆچكركردووه‌ “ساره‌برنارت” ئه‌م رۆژه‌ به‌ رۆژی جیهانی شانۆ ناوزه‌ند كرا.

ئه‌كته‌ری به‌ناوبانگی فرنسی “ساره‌ برنارت ” له‌ 22ی ئه‌كتۆبه‌ر 1844 له‌دایك بووه‌ ،له‌سه‌ره‌تایی حه‌فتاییه‌كانی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م یه‌كێك بوو له‌ ئه‌كته‌ر به‌توانای ئه‌ورپاو ئه‌مریكا به‌ به‌رده‌وامی گرنگی به‌ توانستی خۆی ده‌دا، وه‌كو ئه‌كته‌رێكی درامی هه‌ر ناوبانگی ده‌كرد هه‌ر بۆیه‌ نازناوی “ساره‌ی پیرۆز”ی پێبه‌خشرا.
ساره‌ ژیانی هونه‌ری خۆی له‌ ساڵی 1862 ده‌ستی پێكرد وه‌كو قوتابی له‌ قوتابخانه‌ی به‌ناوبانگی كۆمیدیای فرانسیز ده‌یخوێند هه‌ر له‌سه‌ره‌تایی حه‌فتاییه‌كان له‌رێگه‌ی كاره‌ هونه‌رییه‌كانی ناوبانگی زۆری په‌یداكرد، به‌جۆرێك بووه‌ ئه‌كته‌رێكی به‌ناو بانگ له‌سه‌رده‌می خۆیدا.

ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ جگه‌ له‌ هونه‌ری شانۆ گرنگی به‌ هونه‌ری نیگارو هه‌ڵكوڵین و ئۆپرا و نووسین ده‌دا.. له‌ هه‌مان كاتداوه‌كو ئه‌كته‌ر به‌شداری فلیمه‌كانی بێده‌نگ ده‌كرد.. له‌ ساڵی 1900 رۆڵی “هاملێت”ی بینی (ئه‌م فلیمه‌ له‌روو هونه‌ری ده‌قاوده‌ق فلیمێكی بێده‌نگ نه‌بوو به‌مانایه‌كی تر به‌شێوه‌ی به‌كره‌ روداوه‌كانی فلیمه‌كه‌ی نمایش ده‌كرد بۆئه‌وه‌ی له‌ خزمه‌تی دیالۆژ دابێت) له‌گه‌ڵ ئه‌م فلیمه‌ ساره‌ به‌شداری 8 فلیمی كردوه‌ دوو له‌و فلیمانه‌ باس له‌ ژیانی خۆی ده‌كرد دوا فلیمیش وه‌ك ئه‌كته‌ر به‌شدار بوو به‌ناوی (حسناْ جزیره‌) بوو له‌ساڵی 1912 وه‌ له‌ ساڵی 1914 خه‌ڵاتی (جۆقه‌ی شره‌ف)ی پێبه‌خشرا.

دوای 10 ساڵ له‌ كاركردن له‌ساڵی 1915 تووشی نه‌خۆشییه‌كی مه‌ترسیدار ده‌بێت و هه‌ردوو قاچی ده‌شكێن به‌ ناچاری كورسی جوڵاوی به‌كار هێنا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆئه‌وه‌ی دووباره‌ له‌سه‌ر پێیه‌كانی بوه‌ستێت قاچی ده‌ستكردی له‌ داری به‌كار هێنا بۆ كاره‌ شانۆییه‌كان به‌رده‌وام بێت .

شایانی باسه‌ دوای گشتێكی سه‌ركه‌وتوو بۆ ئه‌مریكا له‌ ساڵی 1922 گه‌راییه‌وه‌ فه‌رنسا تا مردن له‌ نواندن به‌رده‌وام بوو به‌هۆی خه‌راپی باری ژیانی نه‌یتوانی جوڵه‌ بكات له‌گه‌ڵ پیر بوونیشدا به‌ڵام ده‌نگی هه‌روه‌كو جاران بوو تاوه‌كو له‌ 26 ئۆكتۆبه‌ری 1932 به‌ رووداو كۆچی دوایی كرد.

سارا برنارت خاوه‌نی چه‌ندین كتێبی شانۆیی بووه‌ له‌گه‌ڵ رۆڵ بینین له‌ زیاتر 50 شانۆگه‌ری و چه‌ندین فلیمی سینمائی .
ئه‌م ئه‌كته‌ره‌ مه‌زنه‌ له‌زۆربه‌ی شاكاری نووسه‌ره‌ ناوداره‌كانی جیهان به‌شداری كارای هه‌بوو وه‌كو ئه‌كته‌ری سه‌ره‌كی رۆڵی بینیوه‌ له‌ نووسه‌رانه‌ی وه‌كو (شكسپیر، مۆلێر، راسین ،ئبسن..)

كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

ڕەنگە لەگەڵ تەماشاکردنی چرۆیەکدا زاکیرەمان لە وەرزێکی نوێدا شەپۆل بدات، یان گوێ گرتن لەگریەی ساوایەک ئـاشنامان بکات بە بەردەوامی ژیان ، لێرەوە ڕا چێژ لە خۆشی و بەختەوەریەکان وەردەگرین و ھێدی ..ھێدی ئـەم ھەستە ئـینسانیە پڕ چێژانە دەبن بە گەڵا گەشەکانی داری ژیان و ئـەمڕۆمان بۆ دەڕازێننەوە و داھاتومان ڕۆشن دەکەن.
ئـەم ھەستانە بە شێکن لەگەڕانەوەی چێژە ئـاوابووەکانی دوێنێ ، ئـەو چێژانەی زۆرێکیان بەھۆی نادادی زاڵم بەسەر مەزڵومەوە ھەر پێنگەیشتین و وەکو زۆرێ لە حەسرەتەکان لە ڕووحماندا ناشتمان، کەواتە جەوھەری گەش و نوێبونەوە نھێنیەکە لە زیبدوبوونەوەی ڕوح بۆ ھەر تاکێک. ھەر بەڕاست( دوور لە فزولیەت)ئـەوە بەس خۆمم لە بینینی ئـەو وێنانە دەرونم ئـاوێزانی ئـەم چرکەساتانە دەبێ !؟ ئـەی ئـەگەر ئـەم پرسیارە ئـاراستەی تۆ بکەم لەو ئـیحساسە، ئـەم فانتازیا کاتیە مەستت دەکات؟ کە دڵنیام تۆش لەتامی ئـەو شیرینیەی ژیان بێبەش نیت، ھەرچەندە چەندان لەخەونەکانی ڕێگەت بوون بە شێک لە گۆڕستانی نائـومێدی، ئـیدی ڕوونە ئـەم ئـیمجانە لە ڕووی سایکۆلۆژیەوە( دەروونیەوە) یەکێکە لە سەرەتایترین ڕێگەکان لە ئـاودانی ڕوح و ئـاڵان بەدەوری ئـاسودیدا، ڕامەمێنە و ھەوڵبدە ( خۆت نوێ بکەوە) ، بگەڕێ بەداوی نموونە وردیلەکاندا کە ڕۆژانە بە تەنیشتیاندا گوزەر دەکەیت ، لە پۆشینی جل و بەرگی نوێ یان میوانداری چرۆی گوڵێ ،ئـەم سامپڵە ساکارنە بەکردنەوەی دەروازەی ژیانێکی نوێ دەست پێدادەکات بۆ گەیشتن بە ئـاسودەیی سیما ڕاستەقینەکەی ژیان و سیحری نوێبونەوەو پرشنگەکەی بەربەستەکان شەقا شەقار دەکات.
لەم بەرکوڵەوە ڕۆئـەچەمە مەبەستەکەوە کە خواستێکە ھەڵگری پارادایمێکی تەواو ناکۆکە بە مێژووی خۆی ، خۆنەویستی و چەمکی بیرکردنەوەی سەردەمیانە ئـاشنا بە فەرھەنگی نوێخوازی پێگەکانی ئـەم کلتورە نوێیە یە بۆ تەواوی بوارەکانی ژیانی کۆمەڵگە بە مانا فراوانەکەی .

فۆرمەلەی ئـەم پرسە ووردەکاری زۆری پێویستە ، بە بڕوای من یەک لە پێگە بنچینەیەکان دۆزینەوەی ئـەو کارکتەرانەیە کە خەسڵەتی کاریزماییان تێدا ھەیە ، چونکە بۆ فەزای ئـێمە کاریزما ھێزێکی مەعەنەوی یەکلاکەرەوەیە بە تایبەت بۆ پرسە گرنگەکان ، ھەرچەندە نادادی و ئـیغتیسابی دەسەڵات و بەڕێوەبردن لە ڕێگەی سیاسەتی ھەڵەوە پەنجەرەیەکی بەکراوەیی نەھێشتۆتەوە بەڵام من ئـومێدبڕاو نیم بۆ ھەندێ کەسی کاریزماتیک پێویستە کارایان لەسەر بکرێ و دەستیان پێوەبگیرێت.

دیارە ئـەم ئـەرکە قورسە پێویستی بە پشتیوانی ھەمە چەشنە، بەڵام ئـەوی لەمپەری سەرەکیە بۆ ئـەم جوڵە نوێیە ئـەو دژایەتیەیە کە ھێزە سیاسیەکان لە سۆنگەی (ئـێمە ڕاستین بەتەنھا) لە ڕێگەی ماس میدیاوە دەیکەنە ژەمە خۆراکی ڕۆژانەی کۆمەڵگە، ئـەرکی ئـەم خواستەی چەندان جار زیاتر قورس کردوە، سوتاندنی تەڕ و ووشک بۆتە بەشێ لە کلتوری سیاسی ئـەم نیشتمانە کە ئـەرکی ھەموومانە تێیپەڕێنین.

لە دونیای ئـێمەدا کۆمەڵی ھێزی سیاسی دژ بەیەک ھەیە(ببورن ناکرێت دەستەواژەی نەیار بەکاربھێنرێت،چونکە ئـەوەی کە دەگوزەرێت دژ بوونە نەوەک نەیاری سیاسی، یەک لەمەبەستەکانی ئـەم بابەتە گۆڕێنی ئـەم فۆرمەیە لەسیاسەت، بە ئـەندازەیەک ناتەندروستە ھەمیشە چاوەڕوانی ڕشتنی خوێنی لێدەکرێت)، دیدگای ئـەم دژ بوونە زادەی مێژوویەکی تەژی بە ڕقە، بەڵام وەکو چۆن ئـەم کایە سیاسیانە خۆیان مەحکوم کردوە بە ئـاودانی بێستانی نیشتمانەوە لەسەریانە دەر ئـەنجامی ئـەو گۆڕانکاریانەی لە چەندین ساڵی پێشتر ھاتە گۆڕێ کەھێندەی شایەنی ڕەخنە و سەرنجدانە ، شتێکی نە ھێشتۆتەوە بۆ ستایشکردن، لەم پوینتەوە تێبگەن بەرپرسیاری ئـەم تێکچوونە سیاسیە کۆمەڵایەتیەیە ڕێژەیی یە و ھەریەک بە جۆرێ بەرپرسیارێتی مۆراڵی ئـاراستە دەکرێت.

یەک لە فیگەرە بنەڕەتیەکانی دەسەڵات لە کوردستاندا کە ھەمیشە دۆست و لایەنگرانی پێیان وابووە دەتوانێت گۆڕانکاری سەر ڕێبخات یەکێتی نیشتمانی کوردستانە، ئـەم ھێزە ھەر لەسەرەتاوە بە کۆمەڵی دروشمی نوێگەریەوە چرۆی کرد ، بەڵێنی بە خەڵکی کوردستان دا تێکۆشان و خەباتی جیاواز بێت لەوانی پێشتر، بەم بەڵێنەی ئـەرکێکی مۆراڵی کەوتە ئـەستۆ، شەھیدانی ئـەم ڕێبازە گەواھیەکی ڕوونە لە پەیوەند بە پەیوەست بوون بە بەڵێنەکانیەوە کە تا ئـەم ساتەش جەماوەرەکەی لە چاوەڕوانی گەیشتن بەو دروشمانەن بکرێتە کردار و بە شێک نەبێت لە جوانکردنی شێوەی سیاسی ئـەو ھێزە.

ھەر بۆیە تازەگەری بۆ ئـەم پارتە سیاسیە بۆتە پێویستی ڕۆژ ، ھەر وەستانێک لەم دۆخەدا بەقازانج بۆی ناگەڕێتەوە، ئـەم خواستەش لە بەستنی گۆنگرەیەکی تەندروست بۆ بە ھێزکردن و نوژەنی دیدگای سیاسی و خاوەنی دیسکۆرسێکی جیاوازتر لە ھێزەکانی دی بۆ کۆی پرسەکان لەسەروو ھەموویانەوە کارکردن بۆ بەدیھێنانی داخوازیە سەرتاییەکانی خەڵک و ھەوڵدان بۆ بەدەست خستنی ژیانێک کە شایستەی ماندوێتی کۆمەڵگاکە بێت بە تەواوی دانیشتوانەکەیەوە دوور لە جیاکاری ڕەگەز و نەتەوە و ئـاین، ھاوکات دەست بردن بۆ ھەڵسوکەتێکی تەندروست لەگەڵ دەسەڵاتی فیدراڵ دوور لە دەمارگیری نەتەوەیی.

بەدوای ئـەمەدا دەبێت ببێتە ھەوێنی تەبایی نێوان لایەنە سیاسیەکان بە گشتی و جدیتر و تایبەتر کار بۆ تەبایی تا ئـەندازەی یەکگرتنەوەیان لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان و ھاوپەیمانی بۆ دیموکراسی بکەن.
ئـەنجام یەکێتی نیشتمانی کوردستان پشت بەستوو بە پەیامە نوێیەکەی جارێکی تر و لە بەرگێکی نوێی ھاوچەرخدا بە پشتیوانی سەرکردایەتیە ھەڵبژێردراوە نوێیەکەی دەکرێت ببنە بزوێنەرەی تازەگەری کۆمەڵگەی کوردستانی لە سایەدا ئـاشتی و ئاوەدانی بە قەرار بکەن و ببنە خوڵقێنەری پارادایمێکی سیاسی نۆی لە کوردستان و عێراقدا
.
•

ئەوزەڵچەیەی بەهۆی گووتارێکی مەلا مەزهەرەوە درووست بوو، کاتێک ژنانی کوردی یابەشێکیانی بە وەچەی داینەسوڕ و هاوشیوەی داینەسوڕ ناساند، لە لێکەوتەکەیدا، کەزۆرینەی پیاوان بەرگرییان لێکرد و ناڕەزاییەکان لە سنووری ڕێکخراوەکانی بواریئافرەت و کەسە ڕادیکاڵ و چەپڕەوەکان مایەوە، واتە بەشێوەیەکی گشتی هاوسۆز وهاوبیری زیاتر بوو لە نەیار. ئێمە نابینە بەشێک لەو ململانێ سەخیف و گاڵتەجاڕە،بەڵکو ئەمە تا ڕادەدیەکی زۆر گەیاندمانیبەو تێگەیشتنەی کۆمەڵی کوردی، کۆمەڵێکی قۆشمە و نوکتەبازە و هەموو شتێکی لەچوارچێوەی پێکەنین و فشقیات قبوڵە، لە هەمان کاتدا هەموو شتێکی نوێ لە چوارچێوەیفکر و ئایدیا و تیۆری زانستی ڕەتدەکاتەوە و دەیباتەوە قالبی پێکەنین و گاڵتەبازیبۆ ئەوەی بتوانێت قسەی لە بارەوە بکات.

داروینلە ساڵی ١٨٥٩ دوای ئەو هەموو بەڵگە دەستخستن و گەڕانە، کتێبی (ڕەچەڵەکی جۆرەکان)یبڵاو کردەوە، کە تیایدا باس لە بیردۆزێکی زانستی دەکات بە ناوی(evolution)، کە بە هیچ جۆرێک باس لەوە ناکات مرۆڤ وەچەی مەیموون بێت، یامرۆڤ لە مەیموونەوە بووبێت بە مرۆڤ، بەڵکو پێی وایە پەرەسەندووی یەک توخم وڕەچەڵەکن، ئەمەش بە پێی چەندین وردەکاری و بەڵگە و باس و خواسی زانستی، کە ناشێتلە خۆمانەوە بڕیاری لەسەر بدەین، کەچی لە کۆمەڵی کوردیدا، کراوە بە گەورەترینئامرازی نوکتە و لەسەر مینبەرەکانەوە، چەندین مەلا و کەسی دینی بێ ئاگا لەزانستەکان و خودی تیۆرییەکەی داروینیش، ئامادەن باسی بکەن و نوکتە و قسەی فشقیاتیلەسەر هەڵچنن، تا پێکەنین و قاقایگوێگرانی ببیستن لە بەرامبەر ئەو هەموو هەوڵە زانسییتە!.

هەرلە باری بیردۆزەکەی داروینەوە، ئەگەر لە کۆمەڵی کوردیدا، لە پێناو گاڵتەجاری وپێکەنین بەرگری لەو بۆچوونەش بکەیت کە مرۆڤ لە مەیموونەوە سەریهەڵداوە(کە لەڕاستیدا ئەمە بیرۆکەکەی داروین نییە) لێت قبوڵ دەکرێ و بەڵگەشت بۆ دەهێننەوە ودنیایەک قسەی هیچ و پوچیش دەخەنە سەر ئەو بیرۆکەیە، بەڵام لە قالبی زانستیدا باسیبکەی گاڵتەت پێدەکەن و گوێت بۆ ناگرن و سفری دەکەنەوە، مەسەلەکەی مەلا مەزهەریش،یا داینەسوڕەکەی ئەو، ئەگەر بهاتایە مەلا مەزهەر بە خۆتەرخانکردن و بە پسپۆڕی ولێکۆڵینەوە، بۆچوونێکی وای دەربڕیبا، بە دڵنیاییەوە یەک کەست شک نەدەبرد بەرگری لێبکات و دنیاشان لێی قاو دەدا، بەڵام چونکە قسە فڕێدانێکی میزاجییە و ڤیدیۆیگووتنەکەی بووە بە مادەی پێکەنین، ئیتر قبوڵیانە و سەدان و هەزاران کەسی کورد،ئێستا دەڵێن: بەڵێ، ژنانی کورد سیفات و خوی داینەسورییان هەیە و پشتگیری لەبۆچوونی ئەو دەکەن. ئەم مەهزەلەی فشقیات و گاڵتە و گەپە لە مەسەلەی فکر، نیشانەیبێ بەهایی و قەیرانی فکرە، کەواتە ئێمە کۆمەڵێکین هیچ شتێکمان لە چوارچێوەیلێکۆڵینەو و ئەکادیمی و زانستی قبوڵ نییە، وە ئەگەر وابێت و بەم شێوەیە بەردەوامبێت لە داهاتوودا، مایەپوچبوونی کۆمەڵگای کوردی بە تەواوی لە هەموو کایە ئەدەبی وڕۆشنبیری و فکری و فەلسەفەییەکان دەبینین، کە ئێستا لە حاڵەتی فەزاحەتدایە.