زیاتر لە 1200 ساڵە ئێزیدییەكان لەسەر ئەم خاكە جینۆساید دەكرێن, هەموو ئەو تاوانانەی داعش لە 3-8-2014 بە دواوە ئەنجامی داوە, بە درێژایی ئەو مێژووە , 74 جار فەرمانی بۆ دراوە, لە ماوەی دوانزدە سەدەی رابردوودا بەردەوام تاڵان كراون و كچان و ژنانیان كراوە بە كەنیزەك و لە بازاڕی گەرمی كۆیلەی شارەكان فرۆشراون, پیاوانیان سەربڕدراوە و كەلەسەری گەورەكانیان لە شوێنە گشتییەكان كراوەتە دارا, زەوی و خاكیان داگیر كراوە ,لەوانەیە زۆرێك لە ئێمە دایە گەورەكانی لەوان بن, لە زۆربەی جارەكانیش بۆ خۆ رزگاركردن بە زۆر بە كۆمەڵ ئاینیان پێ گۆڕدراوە, لەو 72 فەرمانەی پێشوو وەك ئاماژەی پێ دەدەین, ئەوانەی پێش 2003 , پیاوانی موسڵمانی كورد لە ژێر پەرچەمی ئایندا بەشداریان لە كۆی تاوانەكاندا كردووە, هەندەك جاریش خۆیان سەركردایەتی فەرمانەكانیان كردووەو لە مێژووشدا هەندێكیان بە پاڵەوانی ئەفسوناوی نەتەوە و قارەمانی نەتەوەیی هەژمار كراون , وەلێ لە دوا فەرماندا, فەرمانی 74ی رۆژی یەك شەمە رەشەی 3ی ئۆگستسی ساڵی 2014 ەدا, كە پیاوانی ئیسلامی توندڕەوی عەرەبی سونە مەزهەب پێی هەڵسان لە ژێر ناوی داعش, ئیتر پیاوانی كورد نەك بەشێك نین لە پرۆسەكە و ئەكتەری چالاك نین لە تاوانەكە, داگیر كەری گەلی عەلی بەگ و بەردەڕەشە نین , بگرە بە هەڵمەتی هەموو ئێزیدین قۆناغێكی نوێ دێتە پێشەوە, ئەویش بە پێچەوانەی فەرمانەكانی پێشوو, لێرەدا پیاوانی كورد نەك بەشداری تاوانەكە ناكەن, بەڵكە دەستە بژێرێك لەوان دەڵێن هەموو ئێزیدین بەرەو روی تەواوی رابردووە رەشەكە دەبنەوەو و زۆربەش شانازی بە نادیە مورادەكەیانەوە دەكەن , ئەو یەك شەمە رەشەی لە تاوانەكانی داعشدا, بە بەردەم راگەیاندنەكانەوە چەندە رەشتتر دە بێت , دەبێتە دوا فەرمان و دوا كۆمەڵكوژی ئێزیدییەكان و دادگاییكردنی كۆی تاوانەكانی پێشوو , سەرجەم 73 فەرمانەكەی پێشوو لە ئاوێنەی یاداوەریدا زیندو دەكاتەوە, دەیانكات بە بەشێكی بێزلێكراو لە مێژوو , مێژوو لێرەدا پێچەوانە دەبێتەوە, 3ی ئاب لە تاوانەوە دەگۆرێت بۆ دادگای مێژووی تاوانە هاوچەشنەكانی رابردوو.

بەهۆی زیاتر لە 80 ساڵ بزاوتی رۆشنبیری و سیاسی لە كوردستاندا, كۆمەڵگایەكی بەرهەم هێنا, تاوانەكانی 74 فەرمانی غەزای دژ بە ئێزیدییەكان رەت كردەوە, لێرەدا هەست بە گۆڕانكارییەكی هێمنانە و كودەتایەنەش هاوكات دەكەین لە عەقڵی تاكی كورددا, هەرچەندە بەشێكیشی لە ژێر كاریگەری ئیسلامی سیاسیدان, كەم تا زۆر هاوسۆزن لە ناوەڕۆكدا لە گەڵ داعش, كەمایەتییەكی زۆر بچوكی چەند هەزار كەسی نەبێت , بە ئاشكرا ئەوی دی هەموو رەتی تاوانەكەیان كردەوە , ئیتر ئێزیدییەكان مرۆڤی پێش یەك شەمەی رەش نین , ئیتر هەموو سێی ئابێك , هەموو بە بێدەنگ چركەیەك رادەوەستن و رێز لە قوربانیان دەگرن , ئیتر هەموو 3-8ی ساڵێك نەفرەت لە هەموو فەرمانەكان دەكەنەوە, بە رێزگرتن لە قوربانیان رەتی مێژووە رەشەكانی هاوشێوەش دەكەنەوە , ئیتر لە بری داگیركردنی خاك و چەپڵە لێدان بۆ كەلەسەرە بە دارەوە كراوەكان مۆم بۆ قوربانیانی 74 فەرمانی نەگریس دادەگیرسێنرێت , ئیتر غەزای پیرۆز دەبێتە وەحشیگەری , هەر بەوەندەشەوە نا بگرە بڕۆین بەرەو دادگاییكردنی مێژوویانەی ئەوانەی لە 12 سەدەی رابردوودا بەشدار بوونە لە تاوانە هاوچەشنەكانی یەك شەمە رەشەكە,3-8 ساڵەكانی دواتر , ئەم رەتكردنەوەیە گەیشتە پۆپەی خۆی ,بووە بەشێك لە یاداوەری گەلێك , بووە دابڕان لە گەڵ مێژووی 1200 ساڵەی رابردوو و هەر 73 فەرمانەكەی پێشو تر.

لە فتوكانی ئەحمەدی كوڕی حەنبەل ( 780-855 م )ەوە, تا فتواكانی لەیسی سەمەرقەندی و مەسعودی و ئەبو سعودی عەمادی بەم هەموو پلەو پایە ئاینییەوە (“خگیب المفسرین” شیخ الإسلام, مفتی القسگنگینیە,) كە ئێزیدییەكانی بە لە كافر كافرتر لەوانی دی ناو زەد كرد, فتوای كوشتنی پیاوان و بە كەنیزەك كردنی ژنانیانی دەردەكرد, هەموو ئەوانەی بە فتواو فەرمان بەشداری جینۆسایدی ئێزیدیەكانیان لە مێژوودا كرد,جارێكی دیكە لەبەردەم ئاوێنەی تاوانەكانی داعش خرانەوە ناو قەفەسی دادگای مێژوو, ئیتر لێرەوە عەمادی شێخ الئیسلامی ئومەیەك نیە لای ئێمە, بەڵكە فتوا دەری تاوانێكی مێژوویی بەردەوامە بۆ زیاتر لە دوو سەدە و تاوانباری جینۆسایدە, سەدان فەرمان لە بەر رۆشنایی فتواكەیدا دەردە چێت و پێكهاتەیەك هەوڵی سڕینەوەی دەدرێت ,ئەوەی ئێستا داعش دەیكات, عەمادی درێژ ماوەترین موفتی ئاستانە چوار سەدەو نیو لەمەوپێش دەریكرد بەرامبەر بە ئێزیدییەكان بە تاوانكاری زیاترەوە .

قڕ كردنی ئێزیدییەكان لە ساڵی 224ی كۆچییەوە , لە سەردەمی خەلیفە موعتەسەمی عەباسییەوە دەستی پێكرد, وەلێ فتوای ئەبو سعودی عەمادی لە ساڵی 1560 رەوایەتی ئاینی و پیرۆزی پێ بەخشی و رەوایەتی دا بە قڕ كردنەكە لە پۆششی ئایندا, ئەم فتوایە بوە هەوێنی دەیان فەرمانی مەرگ هەموو رەشتر و دڵەڕەقتر لە 3-8-2014, چڕترینیان فەرمانەكانی قڕكردنەكانی سەدەی نۆزدە بوو, سەدەیەكی پڕ نەهامەتی و كارەسات بوو بۆ ئێزیدییەكان, ئەم فەرمانانە تەنها خەلیفە و پاشا عەرەب و توركەكان پێی هەڵنەستان ,لە ساڵانی 1832 و 1834 پاشای كۆرەی رەواندز و فەرمانی بەدرخان بەگ لە ساڵی 1844 لە ناو فەرمانە زۆرو زەبەنەكاندان, بۆیە لە بەر رۆشنایی و ئاوێنەی تاوانەكانی داعشدا, دەبێت بە پێگەی كەسایەتی ئەو كەسایەتیانەدا بچینەوەو لە دادگای مێژوودا دادگایی بكرێنەوە, راستە هەر مرۆڤێك لە مێژوودا مرۆڤەكان بە شێوازێك دەیخوێننەوە, وەلێ تاوان بە تاوانی دەمێنێتەوەو تاوانكار لە سزا نابێت رزگاری بێت و پێگەی راستەقینەی خۆی دەبێت پێببەخشرێتەوە كە تاوانكاری ئەنجامدەری جینۆسایدە و هەموو هێماكانی گەورە نیشاندانی ئەو تاوانكارە لە مێژوو و یاداوەری گەلدا پێویستە بسڕدرێتەوە, بۆیە لە كۆتاییدا دەڵێمەوە تا دادگاییكردنی تاوانكاری جینۆسایدی 74 فەرمانی ئێزیدی هەموو ئێزیدین وەلێ نا بۆ سستەمی كۆنەپەرستانەی چینایەتی ئێزیدی, بەڵێ بۆ كۆمەڵگای یەكسان و ئازادو كراوە .

ساڵانێک بوو، کەرکووک، بێجگە لە “دڵی کوردستان”، هیجی دیکە نەبوو، بەڵام هەر بۆ کاڵکردنەوە و بەرەبەرە سڕینەوەی دروشمی “کەرکووک دڵی کوردستانە”، کە سەرۆک موستەفا بارزانی دایهێنابوو، جەلال تاڵەبانی، دەستەواژەی”کەرکووک قودسی کوردستانە”ی داهێنا. قودس، کە دەکاتە ئۆرشەلیم، ئەو شارەی بەلای هەموو موسوڵمانان و هەموو عەرەبەوە پیرۆزە و بە لای عیساییانیشەوە پیرۆزە و بە لای جوولەکەیشەوە پیرۆزترە و کە لە 1948ەوە لەژێر دەسەڵاتی ئیسرائیلدایە، هەموو عەرەب و موسوڵمانانی دنیا و تەنانەت هەندێ وەڵاتی دۆستی عەرەب و موسوڵمانانیش هاوار دەکەن، بدرێتەوە بە فلستین، ئیسرائیل نەک هەر نایداتەوە بە فلستین، بەڵکە لە فلستینییەتی و تەنانەت ئیسلامەتیش دایدەماڵێ و دەیەوێ بیکاتە پێتەختی ئیسرائیل و هەموو ڕۆژێک زیاتر دەیئیسرائیلێنێت و دەیجوولەکەیەنێت. ئەو داهێنانەی تاڵەبانی، ناودێرکردنی کەرکووک بە قودسی کوردستان، ڕێک بۆ ئەوە بوو کەرکووک بە قودس بچوێنێت. تاڵەبانی، پیاوێکی فرەزان بوو و دەیزانی چی دەڵێ. بە داهێنانی ئەو دەستەواژەیە، ویستی بە خەڵکی کوردستان بڵێ، ئێوە دەبێ هەر خەون بە کەرکووکەوە ببینن و کەرکووک، بەدەردی قودس ڕۆیشت و تەواو! تاڵەبانی ویستی ڕێک ئەو قسەیەی تاریق عەزیز، لەمەر کەرکووک، بە کورد بڵێتەوە، کاتێ لە ساڵانی 1990دا و لەسەردەمی گوتوبێژدا لەنێوان حوکوومەتی بەغدا و سەرکردەیەتیی سیاسیی کوردستاندا، بە شاندە کوردستانییەکەی گوتبوو:”چۆن عەرەب بۆ ئەندەلوس گریان، ئێوەش هەزار ساڵ بۆ کەرکووک بگرین”. تاڵەبانی، بەو دەستەواژەیەی، دەستبەرداری کەرکووک بوو، ئەو باش دەیزانی قودس ڕۆیشتووە و عەرەب و موسوڵمانان، دوای کڵاوی بابردوو کەوتوون و مەگەر هەر بڵێن “ئەم نانە بەو ڕۆنە”. کە کەرکووک، کە بە قودسی کوردستان ناودێر کرا، خرایە ڕیزی ئەندەلوس و ئەهواز و ئەسکەندەرۆنە و قوبرس و قودسەوە، ئیدی لەو دەمییەوە کەرکووک فرۆشرا!

پاش ڕووخانی ڕێژیمی بەعس، جەلال تاڵەبانی، بە یاوەریی سەنعان قەسساب، کەونەکورد و نوێتورکمان و نوێتۆرانی، چووە کەرکووک و یەکەم کۆمیتەی بەڕێوەبردنی کەرکووکی لەنێوان 24 کەسدا دابەشکرد، 6 تورکمان، 6 عەرەب و 6 مەسیحی و 6 کورد، کورد، بەوە ئەژماری 25%ی دانیشتووانی کەرکووکی بۆ کرا و تاڵەبانی کوردی لە زۆرینەوە کرد بە کەمینە. کەرکووک، ئەو کاتە فرۆشرا!
دوای ماوەیەکی دیکە، جەلال تاڵەبانی، پرۆژەی برۆکسلاندنی کەرکووکی هێنایە گۆڕێ و دەسەڵاتی لەنێوان پێکهاتەکانی کەرکووکدا، بە ڕێژەی 32% بۆ تورکمان و 32% بۆ عەرەب و 32% بۆ کورد و 4% بۆ مەسیحییان، دابەشکرد، هەمدیس کورد کرانەوە بە کەمینە، کەرکووک، ئەو کاتە فرۆشرا!
چ ئەودەمەی 6 جار 4 و چ دەمی 3 جار 32%+4%ی کەرکووک، هەرگیز بۆ تاکە یەک جاریش، جەلال تاڵەبانی نەیتوانی وەک چۆن دەسەڵاتی لە کەرکووک بەو جۆرە دابەش دەکرد، لە بەغدایش، کە پتر لە چواریەک(25%)ی کوردنشینە و لە کووت و دیالە و مووسڵ و شوێنانی دیکەش هەروا، داخوازی ڕێژەی چەند لە سەدێک بۆ کورد بکات!

تەواوی ئەو ماوەیەی(لە 2005ەوە تا مانگی دیسەمبەری 2012، کە ئیدی نەخۆش کەوت)، جەلال تاڵەبانی سەرۆککۆماری عیراق بوو، تاکە یەک بڕیاری ڕێژیمی بەعسی لەمەڕ عەرەباندن و پاکتاوی نەتەوەیی و گۆڕینی دیمۆگرافی و خاکی کەرکووک، نەسڕایەوە و پووچەڵ نەکرایەوە و یەک میتر خاکی دابڕاو لە کەرکووک(خورماتوو، کفری، کەلار، چەمچەماڵ و ناحیە و گوندەکانیان) نەگەڕێنرایەوە سەر کەرکووک و تاکە یەک عەرەبی داگیرکەری کەرکووک، نەنێردرایەوە بۆ زێدی خۆی، کەرکووک، ئەو کاتە فرۆشرا!
لەنێوان 1964 و 2017دا 53ساڵ هەیە، لە ماوەی ئەو 53 ساڵەدا، ئیدیۆلۆگییەک، بیروباوەڕێک، دیدێک، کە ئیبراهیم ئەحمەد و جەلال تاڵەبانی دامەزرێنەی بوون، هاتە گۆڕێ و چەکەرەی کرد و بوو بە وزە و هێز و خڕبوونەوە و دەستە و گرۆ و حیزب و بەنێو هەموو شادەمارەکانی ئەم گرۆ و حیزبانەدا دەهات و دەچوو و دێت و دەچێت و هەموو جمگەکانیانی تەنیبووە و تەنیوەتەوە: پارتی دیموکراتی کوردستان(باڵی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی/ باڵی مەکتەبی سیاسی).

پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان(حیزبەکەی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی). پارتی شٶڕشگێڕی کوردستان(حیزبەکەی شێخ عەبدوسسەتتار تاهیر شەریف). بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازانی کورد(حیزبەکەی مەلاماتۆر). یەکیەتیی نیشتمانیی کوردستان (بزووتنەوەی شۆڕشگێڕان + هێڵی گشتی + کۆمەڵەی مارکسی- لێنینی کوردستان/کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان). ئاڵای شۆڕش. بزووتنەوەی گۆڕان و هاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری. ئەو ئیدیۆلۆگی و بیروباوەڕ و دیدە لەنێو هزری تەواوی ئەو گرۆیانەدا خۆی بینییەوە و جێی خۆی کردەوە و سنووری باشووری کوردستانی بەزاند و بەنێو حیزب و خەڵکی کوردی بەشەکانی کوردستاندا، تەشەنەی کرد و تائێستاش بەردەوامە. ئەو بیروباوەڕ و دید و ئیدیۆلۆگییە، کە لەو دەمییەوە، ڕێباز و فێرگەیەکە و بە “جەلالی” ناوی دەرکردووە و لەگەڵ گیانی شارچێتی سلێمانیدا، تێکەڵ و ئاوێتەبووە. جەلالی و شارچێتی(سلێمانیچێتی)، تاکە یەک فەلسەفەیان لە ژیان و بووندا هەبووە و هەیە و هەوادارانی لیێ گلێر بوونەوە و بووە بە بازنەیەک بۆ خڕبوونەوەیان، ئەویش سڕینەوەی مێژوو و ناو و ماڵی بارزانییە و هیچی تر.

لەپێناو گەیشتن بەو ئامانجە(سڕینەوەی مێژوو و ناو و لەنێوبردنی ماڵباتی بارزانی و بارزانیزم) و بە گوێرەی ئەو هزرەی جەلالیزمی لەسەر دانراوە، گرتنەبەری هەموو ڕێگەیەک شیاوە و هیچ ئامرازێک نەشیاو نییە. جەلالییان، بەس بۆ لەبەینبردنی ماڵباتی بارزانی، ئامادەن خۆ لەبەین ببەن، ئامادەن وڵات و خاک و گەل بفرۆشن و ببنە کەواسووری بەر لەشکری نەیارانی کوردستان و بە کردەوەیش کردوویانە. 16ی ئوکتۆبەری 2017 و ڕادەستکردنی کەرکووک بە دەسەڵاتدارانی بەغدا، ترۆپکی خەباتی 53 ساڵەی ئەو فێرگە فەلسەفەییە بوو. ئەوان، کە دیتیان نزیکەی %95ی خاکی باشووری کوردستان، ڕزگار بووە و نزیکەی %93ی خەڵکەکەی، بە کەرکووک و تەواوی ناوچە دابڕێنراوەکانی دیکەوە، دەنگیان بە سەربەخۆیی کوردستان داوە و نۆرەی بارزانی و هەولێر لە هەڵکشاندایە، هەستیان بە لاوازی و بچووکبوونەوە و گرگنی خۆیان کرد و لەپێناوی لاوازکردن و سڕینەوە و شکاندنی ماڵباتی بارزانیدا، تەواوی ئەوەی گەلی کوردستان لە ماوەی سەد ساڵدا پێیگەیشتبوو، بە چەند سەعاتێک دایان بە ئاودا و لە دوندەوە، وەک جێبەجێکردنێکی فەلسەفەکەی جەلال تاڵەبانی”دەوڵەتی کوردی خەونی شاعیرانە”،کورد و پرسی کورد و خەونی سەربەخۆیی و ئازادییان، هێنایە خوارێ و هەر هیچ نەبێت بۆ ماوەیەک دایانڕووخاند و دوایانخست.

هەر دوای چەند سەعاتێک لە داگیرکردنی کەرکووک لەلایەن بەغداوە، کۆمپانیای بریتش پیترۆلیۆم(British Petroleum) یا(BP)، گەیشتنە کەیوان. ئەو کۆمپانیایە سەر بە وەڵاتێکە، هەمیشە کەرکووکی بە هی خۆی زانیوە، چونکە ئەو یەکەم وەڵات بوو، نەوتی کەرکووکی دەرهێنا و هەر ئەویشە، خۆی بە زڕبابی کوردستان و هەموو عیراق دەزانێت. ئەمە هەر هیچ دەرنەخات، ئەوە پێشان دەدات، کە ئەوانەی کەرکووکیان ڕادەستی بەغدا کرد”دەستەی 16ی ئوکتۆبەر”(کوڕێک و برازاکانی تاڵەبانی+بڕێک لە سەرانی یەکیەتیی نیشتمانیی کوردستان) و دەسەڵاتدارانی بەغدا و ئەوانەی ئێرانێ، کە بۆ کۆمەکی 16ی ئوکتۆبەرییە کەواسوورەکانی بەر لەشکر هاتبوون، هەموو دەچنەوە سەر یەک سەرچاوە و هەموو لەسەر یەک خوان دەلەوەڕێن، ئەویش ئەو وڵاتەی خاوەنداریەتی BP دەکات و هەموو لەبنەوە گرێدراوی یەکدین. بریتانیا، هەر لە یەکەم ڕۆژی باسوخواسی گشتپرسییەوە، بێ شاردنەوە، دژی بوو و هەرگیز لەگەڵ سەربەخۆیی باشووری کوردستاندا نەبووە، چون سەربەخۆیی باشووری کوردستان و دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستان، دەکاتە تێکشکان و داڕووخانی ئەو پەیکەرەی، بریتانیا بۆخۆی دروستی کردووە، واتە: عیراق. عیراق، شاکاری بریتانیایە، چۆن بریتانیا لەگەڵ دەسکاری و گۆڕینی نەخشەی عیراقدا دەبێت؟ ئەوانەی کەرکووکیان دا بە دەستەوە و کەرکووکیان داگیرکرد، شاگردی بریتانیان و بە میرات لە باپیر و باوک و مامیانەوە، بۆیان ماوەتەوە.

ئەوانەی کەرکووکیان ڕادەستی بەغدایە کرد، هەمیشە ئاگری ژێرکا ئاسا، تەواوی توانستی ماددی و دارایی خۆیان و پێوەند و ڕایەڵە و میدیاکانی خۆیان، تەرخان کردووە بۆ شۆردنەوەی مێشکی خەڵکی ئەو دەڤەرە کەسکەی بندەستیان، بەوەی، کە مووچە لە نەتەوە و خاک و نیشتمان و هەرچی شتی ترە گرنگترە، چون ئەگەر وانییە، بۆ هەموو ئەو گەنجە خوێنگەرمانەی دەهاتنە سەر شەقامەکان و سنگیان بە گوللەوە دەنا، تاکە یەک ڕۆژ دژبە ڕادەستکردنی کەرکووک و دژ بە ڕادەستکەرانی کەرکووک، نەچوونە سەر شەقام و یەک وشەیان لە زار نەهاتە دەر!
لە مێژووی نوێی کوردستاندا، دوو دانە خاڵی تاریک، گەلێ تارێک هەن، یەکەمیان دووبەرەکی 1964 و جودابوونەوەی جەلالییان بوو لە پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرکردەیەتی بارزانی، کە تا ئەم ساتەیش گەلی کوردستان، تەواوی کوردستان، باجەکەی دەدات و سەرتاپا کوردی کەرت کردووە، دووەمیشیان، 16ی ئوکتۆبەر و ڕادەستکردنی کەرکووک بوو. قارەمان و کوڕەئازاکانی ئەوەی یەکەم(1964)، باپیر و باوک و مامی کەتنکەرانی دووەم(2017) بوون.

لە مێژووی نوێی کوردستاندا، دوو دانە خاڵی ڕوون وەک “ڕۆژی نیوەڕۆ” و وەک “چاوی قرژانگ” و وەک “کانیەکی ڕوونی بەر تریفەی مانگەشەو..” هەن، یەکەمیان، ڕێککەوتنی 11ی مارسی 1970ی نێوان سەرکردەیەتی کوردستان و حوکوومەتی بەعسی بەغدایە، دووەمیشیان، گشتپرسیی 25ی سێپتەمبەری 2017، بۆ سەربەخۆیی باشووری کوردستان. پێکردنی ئەو هەردوو چرایە، لەسەر دەستی بارزانی باوک(مەلا موستەفا) و بارزانی کوڕ(مەسعوود)بوون. ئەگەر ئەوەی یەکەمیان، خۆشترین چوارساڵێکی بۆ باشووری کوردستان و کوردی عیراق، هێنابێ، ئەوەی دووەمیان هەڵکشانێک بوو بەرەو ترۆپک، چون بۆ یەکەمجار بوو لە مێژووی کورددا، تێکڕای خەڵکی کوردستان، بە کۆی دەنگ، بڵێن نەء بۆ ژێردەستەیی و سەربەخۆیی هەڵبژێرن. 25ی سێپتەمبەری 2017 و گشتپرسی و دەنگدان بۆ سەربەخۆیی باشووری کوردستان، ئازاترین هەنگاو و درەوشاوەترین لاپەڕەیەکە لە ژیانی مەسعوود بارزانیدا. ئەوەی بارزانی لە 25ی سێپتەمبەریی 2017دا کردی، نە سەرەڕوویی بوو و نە هەڵە، نە خواست و ئارەزوویەکی خۆیی و کەسەکی و بنەماڵەیی بوو، وەک نەیارانی بارزانی وێنای دەکەن، بەڵکە هەڵبژاردنی بەرەی گەل و چوونەپاڵ خواستی گەلی کوردستان بوو و پەیامێک بوو بۆ نەتەوە سەردەستەکانی دەوروبەر (تورک، عەرەب و فارس) و هەموو جیهان، کە گەلی کوردستانیش هیجی لە گەلانی دیکەی دنیا کەمتر نییە.

بەو کارەیشی، بارزانی، وەک ڕێبەر و سەرکردەیەک لە مێژوودا ناوی خۆی تۆمار کرد. جەلالیزم، چۆن چاوی بەرایی دەدات و بەو شکۆمەندییە قایل دەبێت! هەرگیز نەء. دەستەی 16ی ئوکتۆبەر و کوڕ و برازاکانی جەلال تاڵەبانی و بڕێک لە سەرانی حیزبەکەی تاڵەبانی، بە دەستتێکەڵکردن لەگەڵ دوژمنانی کورد و داگیرکەرانی کوردستاندا، کەرکووکی هەمیشە بریندار، کە تازە برینەکانی خەریکبوون ساڕێژ دەبوون و تازە بەرگی بووکێنی پووشیبوو و زەماوەندی بۆ ساز دەکرا و دەگوێزرایەوە، لە خوێندا دەیگەوزێنن و لە دووکەڵدا قانگی دەدەن و تارا و بەرگی بووکێنییەکەی دەسووتێنن و دەستی دەدەنە دەستی داگیرکەرانی دڕندە و تینووی شەهوەتەوە و هەموو زیناکەرانی شەو دەکەن بە ژوورەکەیدا و لە پشتی دەرگاکەیەوە ڕادەوەستن، گوێ لە هاواری سمینی پاکیزەیی دەگرن .

لە جیهاندا لە دووڕوویی و هەلپەرستی و خۆیەکلایینەکردنەوە و منجەمنجکردن و خۆساغنەکردنەوە و ناڕوونی و لاڕێگرتندا، حیزبێکی دیکە لە وێنەی یەکیەتیی نیشتمانیی کوردستان نابینرێتەوە و ئەگەر هەبێتیش دەگمەنە! حیزبێکە لەیەک کاتدا: لەگەڵە و لەگەڵیش نییە، پێی باشە و پێیشی خراپە، بەڕاستی دەزانێت و بەناڕاستیشی دەزانێت، مارکسیست و ماویست و چەپ و سۆسیالیستە و ئیسلامی و سەرمایەداری و هاندەری کەرتی تایبەتیشە، کوردستانییە و ناکوردستانی و عیراقییشە، ئەمە و ئەویشە و ئەوەیە و ئەمەیشە و ئەمانە و ئەوانەیشە و لەمانە و لەوانیشە و….تاد. تەواوی ئەو سیاسەت و دیدە دووڕوویی و هەلپەرستی و خۆیەکلایینەکردنەوە و منجەمنجکردن و خۆساغنەکردنەوە و ناڕوونی و لاڕێگرتنە، هەڵقوڵاوی یەک فەلسەفەیە، کە هەموودەم جەلال تاڵەبانی دەیگوتەوە و جەختی دەکردەوە، ئەویش فەلسەفەی”چەپکەگوڵ”ە، چەپکەگوڵەکەی تاڵەبانی، کە پێڕۆیانی وەک دروشمێکی پیرۆز، وەک بڕگەیەک لە ئایینێک، وەک ڕێباز و هزرێک، تەماشای دەکەن و دەیڵێنەوە. ئەو فەلسەفەیە یا ڕوونتر ئەو سیاسەتە، کە “چەپکەگوڵ” بنەما تیۆری و هزرییەکەیەتی و بووە بە نەخشەڕێگە و چرایەک بۆ جەلالییان، ڕێک ئەوە کەرکووکی بەو دەردە برد وا دەیان ساڵە پێوەی دەتلێتەوە و دەناڵێنێت.

ئەوەی لە 16ی ئوکتۆبەری 2017دا لە کەرکووک ڕوویدا، بێجگە لە ناپاکی و خیانەت، ناکرێ ناوێکی دیکەی لێبنرێ. ئەوانەی لەو ڕۆژەدا و لە ئەنجامی پێکهاتنێکی ژێربەژێریی، حەشدی شەعبی و هیزی دەرەکی و دەسەڵاتدارانی بەغدایان پەلکێشی کرد و کەرکووکیان وەک دیارییەک، ڕادەستیان کرد، بێجگە لە خیانەتکار و وڵاتفرۆش، ناکرێ ناوێکی دیکەیان لێبنرێ.
شاعیری گەورەی کورد شێخ ڕەزای تاڵەبانی دەڵێ:
پیر کە کۆکی و نەتڕی دوورە لە مردن هێشتا
وردەئاهەنگی دوای کۆکە نیشانەی ئەجەلە
پیر کە کۆکی و تڕی، دەنگی وەک بارەزەلە
شاهیدی موعتەبەرم عیززەتی مەئمووری تەلە
کۆکەکەی شوباتی 1964ی جەماعەت درێژەی کێشا تا ڕەسییە وردەئاهەنگەکانی 16ی ئوکتۆبەری 2017 و ئیدی نیشانەکانیشی وا بەرەبەرە دەردەکەون.

2017-11-17

————————
نیوە دێڕێکە لە شیعری”جوانی بێ ناو”ی مامۆستا گۆران.
شاعیری عیراقی، موزەففەر ئەننەوواب(مظفرالنواب)لە شیعرێکیدا، بە ناوی: قودس، بووکی عەرەبایەتیتان”القدس عروس عروبتکم” دەڵێ:
القدس عروس عروبتكم
فلماذا أدخلتم كل زناة الليل إلى حجرتها ؟؟
ووقفتم تستمعون وراء الباب لصرخات بكارتها
وسحبتم كل خناجركم
وتنافختم شرفا
وصرختم فيها أن تسكت صونا للعرض
فما أشرفكم
أولاد القحبة هل تسكت مغتصبة ؟
أولاد القحبة
لست خجولا حين أصارحكم بحقيقتكم
إن حظيرة خنزير أطهر من أطهركم

تک تک خوێنی زامەکانم ئەتکێتەسەرجێخەوەکە ، سیسەمەکە خوێناوی بوو ، ئەوەندەم تیغ لەدەستم
داوە ،لاشەم سڕ بووە ، خۆشم توانام تیا نەماوە
بێ هۆش و بێ ئاگا ،خوێنێکی سارد بەلەشم ئەچۆڕێ
،بەڵام لەلای چەپی سینگم ،هەست بەدۆزخ ئەکەم ،لەو
ڕۆژەی تۆم وون کرد ، کۆڵانەکەمان پڕە لە ئەهریمەن ، هەموو ژیانم بۆتە کابوس ،لەچاوی منەوە
دنیا سەڕابێکی گەورەیە ،بەدەم خەوەو وڕێنە ئەکەم ، هەندێک قسە هەیە نەتوانی دەریبڕی ،
بێچارە بەدیواری دڵتەوە دەینوسی ،
یاخود کاتێک لەشوێنکی چۆڵ لەگەڵ خۆت قسە ئەکەی ئەکەویتە پرت وبۆڵە و توڕەدەبی ،هاکا “کەرێکت” لێ پەیا ئەبێت و خەڵوات و تەنهایەکەت لێ تێک ئەدات ئەڵێت : ئەوە چیە کاکە شێت بوویتا؟ لەگەڵ خۆتە قسەئەکەیت ؟
بەخوا تۆ جنۆکت لەگیانە ئەزانم .
تۆش بەبێدەنگی ، پێکەنینێکی بێ مانای بۆ،دەخەیتە سەرڕووخسارت تا تێبگە لەو ئازارەی کەهێندە نەماوە ناوسکت بخوا ، وەک بڵێی پارچەیەک پشکۆی ئاگرم قووت دابێ وا ناوسکم ئەسوتێێ ، بەهەڵپەیەکەوە بەرەو دەستشۆرەکە دەڕۆم دەست ئەکەمەوە دەممەوە تا هەرچی ئەو قسەنەی کە نەتهێشت بۆ دواجارپێتی بڵێم دەیڕشێنمەوە ، دایکم لەدەرکی موبەقەکەوە ، ئەبۆڵێنێ :دیسان ئەو قوزەڵقوردەت خواردۆتەوە ،ئۆی ڕەبی سەیارەیەک لێت بات پانت بکاتەوە و نەجاتم بێ لەدەستت ..

لەئاوێنەی تەڵخی تەمەنم ئەڕوانم ،ڕەنگ و ڕووم زەرد هەڵگەڕاوە سەرم گێژەخوات ، دایکم هێشتا خەریک بۆڵە بۆڵە ، سوێن بەپیرۆزیت دایە ،پێشتریش ووتومە بۆنی چێشتەکەی تۆ کە حەوت کۆڵان هەڵدەگرێ ئەمە نەهێڵێت خۆکوژی کەم ،فەقەت دەست مەنێ بەسەر دڵمەوە دایە داغی زۆرشت پەنگی خواردۆتەوە تیایە ئەسوتێ، دەزانم لای تۆش بێنرخ بومە ،هەرخۆی یەک و دوو حەوتوویەکم ماوا لەم ژیانەی ئێوە منتان بۆ ساتێک ئۆرگازم هێنایە سەرم ئەم زەویەسیانەوە ، لەحەوشەکە وەستاوم سەرم دائەگرم لەئاست جلی ئیشی باوکم کە بەتەڕی لەسەرتەنەفەکە هەڵخراوە ، بەرەو قادڕمەکان دەڕۆم ،پێیەکانم لەتر ئەدەن ،، دائەنیشم لەسەر ڕیزی دووەم قادڕمەکە لەتەنیشت ئینجانەی گوڵ و ڕێخانەڕەشەکە ،
بانگی مستەفای برای بچکۆلم ئەکەم ، ئێمە سێ برایەن ،جەعفەر کە لەمەڕی پێغەمبەر ئەچو ،هەرچی دایە و باوەبیانووتایە بەگوێیانئەکرد ،زۆربەی کارەکانیان بەو دەکرد ، لەهەڵدانەوەی جۆزی کارەبا وا تاکو کڕینی قوتوی ئاوتەماتەش ، یانی لەوجۆرانە بو کە مەڕێنراوی دەستوری دایک وباوک ئەبێ بۆ ئەوەی لەناوخزمان بێژن ماشەڵا کوڕێکی ئاقڵ وسالارە ، منیش منداڵە لاسارەکەی ماڵێ بووم ژیان داغی زۆری کردم بەڵام من هەرخۆم بووم ، زۆر تەمبێ کرام بەڵام کۆڵم نەدا نەمهێشت بمگەوجێنن ، مستەفای بچکۆلیش خۆ ئیتر ئەو کولەکەی ڕووحیانە ، لەگوڵ ناسکتری پێ ناڵێن ،بەهەرحاڵ پاکەت و شقارەتەکەی بۆ هێنام ئەویش ئەزانم ئا ئەویش ڕقی لەکاکەی ئەبێ بەم کارەنەی ئەیکات ، ماریبۆڕۆیەک دائەگیرسێنم ، پااااح ئەم مێشانە بۆ دەستم لێ هەڵناگرن ، گزە گز بەسەر جێی موس وزامەکان دەنیشێنەوە ، جگەرەکە بەنیوە کێشراوی ئەکوژێنمەوە ، توند توند بەهەردوو دەستم ملەوانی بلوزەکەم ڕائەکێشم، خنکام ، ناخم قوڵپ ئەدات ، چەن قوورسە پێویستت بە تۆزێک گریان و خۆ سووک کردن بێ لەو خەمەی لەسەر شانتە بەڵام دڵۆپێک فرمێسکت نەیەت ، گالیسکەی خەونەکانم شکاوە ،بەرەو ژوورە ئینفرادیەکەم دەچمەوە ، لەسەر عەردەکە ئەکەوم ، چەن چۆڵەکەیەک بەدەور و خولی سەرم دەسوڕێنەوە ، دەزانی دەبێ ئینسان گێل بێ تاکو بەرگەی ئەم مرۆڤانە بگرێ ، وازم لەگشت هاوڕێکانم هێنا عەجەب نامەرد دەرچون ، وازم لەعەتر و چون بۆ سینەما و پیاسەی ئێواران وچونە قاوەخانە و خوێندنەوەی شیعرەکانی نیچە هێنا ، سیزیفیش گەر لەکوردستان بژیبا دەستی لەو بارە قورسەی سەرشانی هەڵدەگرت و بەدوای مەرگ وێڵ دەبوو ، تۆ وەرە بۆ لام دوایین ئومێدمی وەرەوە چوون ، زیارەتکارێکی ئۆمەرمەندان ، سەرپۆشەکەتم بەرێ سەرمی پێ شەتەک بەم مێشکم تەقیوە بە دەست ئەم شەقیقەیەوە ، وەرە ڕۆحم تای لێیە بەماچەکانت نێوچاوانم فێنک بکەوە…

“حەمەی شانۆ”

فۆتۆ: لهۆن کاروان🌸

بێنە بەرچاوت، ئەو پێناسانەی تۆ هەتە، وەک ئەوەی ناوت چییە؟ کوڕی کێی؟ لە چ خێزان و بنەماڵە و عەشیرەتێکی؟ لە کام دێ و کۆمەڵگا، شار، ووڵات، کیشوەر، لە دایک بووی؟ بە چ زمانێک دەدوێی؟ چ داب و نەریتێکت هەیە، سەر بە چ بیروبڕوایەکی ئایینی، مەزهەبیت؟ لە جوگرافیای سیاسی کام پارت و ڕێکخستنی سیاسی چاوت هەڵێناوە!
ئەم پێناسانە هیچ یەکێکیان هەڵبژاردن و وویستی تۆی لەگەڵ بووە؟ یان بێ ئەوەی هیچ بزانی و هیچ خواستێکی خۆتی لەگەڵ بووبێ! بوونەتە پێناسەی تۆ!
ئەگەر پێناسە کۆمەڵایەتیەکان، جوگرافییەکان، سیاسیەکان، بگۆڕدرێت تۆ دەبی بە کەسێکی تر کە دیسان هیچ هەڵبژاردنێک بە دەست تۆ نیە، تۆ کۆرپەیەکی ساوایت و له هیج ناگەیت!
ئێستا وا دابنێ، وا بێنە بەر چاوی خۆت! تۆ لە دایک و باوک و خێزانێکی ئێزدی، لە ئێزدیخانێ، لە ژەنگاڵ لە دایک بووی!
ئەمە چ هەڵبژاردن و ویست و حەزێکی تۆ، گوناهێکی تۆی تیایە؟

وەک چۆن ئێستا لە دایک باوکێکی موسڵمان پەیدای ئەوسا دایک و باوکێکی ئێزدیت دەبوو! دەتوانی ئێستا لە هاوکێشەکە بگەیت؟
جاوەرە تۆ منداڵێک، مێرمنداڵێک هەتڵ گەورە و گەورەساڵێکیش بیت! خۆ هەڵبژاردنی خۆت نەبووە، بووی بە ئێزدی؟ بۆ دەبێ ڕەوا بێت هێرش بکرێتە سەر ئاواییەکەتان، بە بەرچاوی تۆ دەست درێژی بکەنە سەر کەسە ئازیزەکانت، دایک و خوشکت فریشتە ساواکانی دونیای منداڵی و وەک کاڵا بە تاڵان ببرێن و بکرێن بە جارییە و کۆیلە، باوک و براکانت خەڵتانی خوێن کرێن، کە ئەوانیش وا لە دایک بوون و هیچ هەڵبژاردنێکیان نەبووە وەک تۆ! وەک من وەک هەموو ئەوانی تر لە هەر ئایین و ئایینزایەک لە هەر تیرە و تۆرە و نەتەوەوەیەکی تر، هەر لەبەر ئەوەی ئێوە ئێزدین! نەک لەبەر ئەوەی دوژمندارییەک، تۆڵەی خوێن، تۆڵەی شەڕ و پێکدادانێک لە نێوانتاندا بێت.

چ تراژیدیایەکە! چ تاڵاوێکی مەرگە ئەم ژیانە کە ئایین و ئایینزاکان ئاوا ڕەوایی بە ناڕەوایی ئەدەن و شەڕ و شۆڕ و کوشت و بڕی و تاڵان و دزی و دەستدرێژی حەڵاڵ ئەکەن!
بۆ دەبێ چۆن لە دایک بوونت بە ویست و هەڵبژاردنی خۆت نەبوو! ئاواش ژیان و مانەوەت! مەرگ و لە ناوبردنت کە بە دەست خۆت نیە! کەسێکی تر لە دووری دوورەوە بێ ئەوەی بتناسێ و بیناسی، بێ ئەوەی بۆ چاوتروکانیش یەکتریتان دیبێ پێشتر، ئەو کەسە نامۆ و بێ کلتوور و فاشیستە بڕیار بدا و هەڵی بژێرێ بڕیار لە سەر چارەنووسی تۆ بدا!
ئەگەر لەم گوشە نیگایەوە لە ڕۆڵی فاشیانەی ئایین و ئایینزاکان نەگەین، دەبێ فەرمان و ئەنفال بۆ سەر مرۆڤایەتی قەت بنی نەیە! نە من نە تۆ ئارام و ئاسوودە بە بوونی جیاوازیەکانە پێکەوە هەڵناکەین و دەبێ گورگ بین تا گورگ نەمانخوا ئای لەم تراژیدیایە! ببین بە گورگ و دەم بنێینە یەکتری!

———————————-
ع. سەرکەش
ئۆپسالای سوید
2018.08.04

من بیر لەخودی خۆم دەکەمەوە، ئەوەڕاستە کە هەرمرۆڤێک ئەستێرەیەکی لە ئاسماندا هەیە..کە دەبێ دووربێت، تاریک و لێڵ بێت وە هیچ و پڕوپووچ بێت…لەوانەیە من هیچ ئەستێرەیەکم نەبێت

ـ من لەکۆتایدا فێربووم، کە پێویستە بەبێدەنگی بمێنمەوە..من پێویستە هەمیشە بیرۆکەکانی خۆم لەخودی خۆمدا بپارێزم.

وەسیەتنامە..
دووای ئەوەی هیدایەت لە شوقەکەیدا لەپاریس لەتەمەنی 48ساڵیدا بە گاز کۆتایی بەژیانی خۆی دەهێنێت و هەموو دەستنووسە چاپنەکراوەکانی لەناوئەبات..ئەم وەسیەتنامەیە دەنوسێ…
پێش ئەوەی بڕۆم ..دەمەوێت هەموو شتێک کۆبکەمەوە،مەنزورم ئەمە دوا نامەی ژیانم نیە هەرگیز،چوون نەماڵم هەیە بخورێت،نەدینم هەیە شەیتان بیبات، بەباوەڕت چی هەیە لەم دوونیایە لام گرنگ بێت؟
هەرچی لەژیان هەبوو لەدەستم دا..دامنا خۆم ویستم لەدەستم بڕوات
دووای ئەوەی کەمن ڕۆشتم..بەجەهەننەم کە کێ دەیەوێ نامەکەم بخوێنێتەوە

9-4-1951 پاریس
وەرگێڕان لە ئینگلیزییەوە: چاوان سەیوان