کتێبی – ناسیۆنالیزم له‌ نێوان فکر و سیاسەتدا …. سمکۆ محەمەد

ناسیۆنالیزم له‌مێژوودا ئه‌و نموونه‌یه‌ نه‌بووه‌ كه‌ ئێستا له‌فۆڕمێكی دیكه‌دا خۆی ده‌نوێنێت، سه‌رباری هه‌موو ئه‌و پێناسانه‌ی كه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست و نه‌ته‌وه‌ی ژێر ده‌ست ده‌كرێت و ره‌وایه‌تی دراوه‌ به‌ ناسیۆنالیزم و سه‌رهه‌ڵدانی بزووتنه‌وه‌یه‌ك له‌ژێر ئه‌و عینوانه‌دا خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یه‌ی بكرێت، ئێستا هه‌م چه‌مكه‌كه‌ كه‌وته‌ به‌ر ره‌خنه‌ی فكری و هه‌م به‌كارهێنانی له‌ ئاستی بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری و سیاسی و چه‌كداریدا مه‌ترسی تێدایه‌، دونیاش سڵ له‌و جوڵانه‌وه‌یه‌ ده‌كات كه‌ نه‌ته‌وه‌ بێده‌وڵه‌ته‌كان خه‌ریكن كاری توندڕه‌وی پێده‌كه‌ن، بۆیه‌ به‌ هه‌موو لایه‌ك خه‌ریكن تێگه‌یشتنی نوێی مۆدێرنی بۆ درووستده‌كه‌ن و ئیستاتیكای سیاسی پێده‌ده‌ن، تاكو كێشه‌ی دیكه‌ له‌په‌نام ئه‌م چه‌مكه‌دا سه‌رهه‌ڵنه‌دات…..

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..




که‌ی ئاوا نه‌بوویت؟ … ساڵح حه‌سه‌نزاده‌

ئه‌م ناوونیشانه‌؛ دوادێڕی ده‌قێکه‌ به‌ ناوی شیعره‌وه‌ له‌ ژماره‌ (106)ی هه‌فته‌نامه‌ی (ئاژانس)و له‌سه‌ر رووپه‌ڕی دوو لاپه‌ڕه‌ی (16-17)ی قه‌واره‌ گه‌وره‌ی رۆژنامه‌ بڵاوکراوه‌ته‌وه‌، شاڵاو حه‌بیبه‌ له‌ ژێر ناونیشانی (ئینجیلی خۆشویستن) بابه‌تێکی بڵاوکردووه‌ته‌وه‌ له‌ فۆرمی شیعردا، به‌ڵام چه‌ندێك شه‌ن و که‌وم کرد هیچ تام و بۆنێکی ده‌قی شیعرییم لێنه‌کرد، ره‌نگه‌ ئه‌ویش هۆکاری خۆی هه‌بێت که‌ له‌م نووسینه‌دا حه‌ز ده‌که‌م زیاتر ئه‌و گۆشه‌ نیگایانه‌ بخه‌مه‌ روو و تاووتوێیان بکه‌م که‌ وای له‌ من کرد به‌ ڕاشکاوی ئه‌و بڕیاره‌ بده‌م.
گومانی تێدا نییه‌ که‌ له‌به‌ر چه‌ند هۆکارێکی سه‌ره‌کی ده‌قێکی ئه‌ده‌بی وه‌ك شیعر له‌ دایك ده‌بێت، له‌وانه‌ ده‌ربڕینی مه‌راقه‌ په‌نگخواردووه‌کانی ناوه‌وه‌و دامرکاندنه‌وه‌ی هه‌ڵچوونه‌کان له‌و ڕێیه‌وه‌، هه‌روه‌هاش لای هه‌ندێك بۆ ئاره‌زوو و حه‌ز وه‌ك هه‌ر خولیایه‌کی تر ده‌نووسرێت، لای به‌شێکی که‌میش وه‌ك به‌ئاکام گه‌یاندنی ئه‌فراندنێکی جودا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ڕێی کاری رۆژنامه‌گه‌ریه‌وه‌ ده‌قێکی کرچ وکاڵ بنووسرێت ئه‌وه‌ بابه‌تێکی تره‌..
لێره‌دا وه‌ك سه‌ره‌ قه‌له‌مێك حه‌ز ده‌که‌م بابه‌تی لێدوانه‌که‌م دابه‌شی چه‌ند ته‌وه‌ره‌یه‌ك بکه‌م:

*زمانی شیعر:

له‌م ساڵانه‌ی دواییدا له‌ لایه‌ن هه‌ندێك لاوه‌وه‌ ده‌قگه‌لێکی زۆر ساده‌ به‌رهه‌م ده‌هێنرێت و به‌ زمانێکی رۆژانه‌ ده‌خرێته‌ به‌ر نیگای خوێنه‌ران، ره‌نگه‌ ئاسانکاری بێت بۆ تێگه‌شتنی هه‌ندێك خوێنه‌ر، به‌س له‌ولاشه‌وه‌ نزمکردنه‌وه‌ی هه‌موو هونه‌ره‌ جۆراوجۆره‌ زمانه‌وانیه‌‌کانی شیعره و بگره‌ فه‌رامۆشکردنیشیانه‌.‌
له‌ راستیدا‌ له‌و ده‌قه‌ 170 دێڕییه‌ی شاڵاو حه‌بیبه‌دا که‌ ئاسۆیی به‌ نموونه‌ دوای نموونه‌ درێژ ده‌بێته‌وه ‌به‌ر شیعرییه‌ت نه‌که‌وتم له‌ رسته‌کاندا و هه‌ستم کرد هه‌ر قسه‌ی رۆژانه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌، جا جێی خۆیه‌تی بپرسین ئایا نووسینی شیعر ئه‌وه‌نده‌ ئاسانه‌؟
بۆ ئاماژه‌دان به‌ نموونه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌، ئه‌و له‌و ده‌قه‌دا ده‌ڵێت:
کاتێك به‌ هه‌زاران نامه‌ت بۆ ده‌نووسم و
به‌ قسه‌ی قۆڕ وه‌ڵامم ده‌ده‌یته‌وه
یان ده‌ڵێت:
‌ چونکه‌ پێت وایه‌ ته‌نیایت و پێشت وایه‌ ته‌نانه‌ت ده‌سپه‌ڕ ناکه‌یت
*
هێنده‌ش به‌ په‌له‌پروسکێ ئه‌م نووسیه‌نت داڕێژراوه‌ ته‌نانه‌ت هه‌ڵه‌چنی ڕێزمانی بۆ نه‌کراوه‌ وهه‌روا به‌و هه‌ڵانه‌وه‌ خراونه‌ته‌ به‌ر چاوی خوێنه‌ران که‌ لێره‌دا ئاماژه‌ به‌ نموونه‌یه‌کیان ده‌که‌م:
ئه‌و ده‌ڵێت:
ئه‌گه‌ر ته‌رمی گه‌ریلاو شه‌رڤانانم تۆ به‌ گه‌ڕه‌که‌کاندا رایبکێشیت
راستیه‌که‌ی ده‌بوو ئاوها بنووسرایه‌:
ئه‌گه‌ر ته‌رمی گه‌یلاو شه‌ڕڤانان به‌ گه‌ڕه‌که‌کاندا رابکێشیت

*بابه‌تی ده‌ق:

وه‌ك چۆن ئه‌و نووسینه‌ له‌ فۆرمی شیعر داماڵراو بوو وه‌کو تۆن و وشه‌سازی و ره‌وانبێژی، هه‌رواش وه‌ك بابه‌ت به‌ر زۆر خاڵی ناڕێکی گێڕه‌ره‌وه‌ی ده‌ق ده‌که‌وین.. گه‌ر له‌ خوێندنه‌وه‌کانه‌وه‌ مانای تازه‌و هونه‌ری نوێ شتێکمان فێر نه‌کات، یان دڵمان فراوان وئاسوده‌ نه‌کات و چێژی ئه‌ده‌بی هه‌ست پێنه‌که‌ین ده‌پرسین کوا ئیستاتیکا، کوا جیاوازیه‌کانی ده‌ق؟ ئایا هه‌ر مه‌به‌ست لاپه‌ره‌ ڕه‌ش کردنه‌وه‌یه‌ یان دڵ ڕه‌ش کردنه‌وه‌ش؟ ده‌توانم بڵێم له‌م ده‌قه‌دا ئاکارگه‌لێکی قێزه‌ون ڕیزکراون و تێیدا له‌سه‌ر زمانی دانه‌ر دانپێدانانێکی مه‌ترسیدار ده‌بیستین که‌ هه‌موو جوانیه‌کانی پێشتر له‌ زیهنی خوێنه‌ردا بوونیان بووه‌، ره‌ش و ناشرین ده‌بن و له‌ کۆتایشدا په‌شیمان ده‌بینه‌وه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌و کات به‌سه‌ربردن له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ نووسینانه‌دا:
وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك ئه‌مه‌ چه‌ند نموونه‌یه‌که‌ له‌و ڕووه‌وه‌:‌‌
تۆم له‌به‌ر بێئه‌خلاقییه‌کانت خۆش ده‌وێت
*
چونکه‌ ده‌بینم کاته‌کانتم پێ پڕ ده‌که‌یته‌وه‌
من تۆم خۆش ده‌ویت
*
ئه‌گه‌رچی فشه‌که‌ر چه‌په‌ڵ گه‌مژه‌یت
به‌ڵام من تۆم خۆشده‌وێت
*
شه‌رمه‌زارم
که‌ هێشتا نه‌متوانیوه‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌خیف بم
تۆم زیاتر خۆش بوێت
*
ده‌بێت که‌متر ده‌سپه‌ڕ بکه‌م
به‌ڵام زۆرتر ده‌یکه‌م…….. و زۆر نموونه‌ی تر

* ته‌ئویله‌کانی خوێنه‌ر:

له‌ جۆری نووسینی یه‌ك دیویدا خوێنه‌ر زۆر ماندوو نابێت بگه‌ڕێت به‌ دوای داهێنان و دۆزینه‌وه‌ی هه‌ندێك خاڵی سه‌رنج ڕاکێش و گرنگ تا بۆ ئه‌وانه‌ی درکیان پینه‌کردووه‌ باس بکرێن.
ره‌نگه‌ ئه‌زموونی هه‌ر که‌سێك له‌ ئێگزایل به‌ جۆرێکی جیاواز بێت، به‌ڵام بۆ هه‌ندێك خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ ئه‌و ئه‌تمۆسفیره‌ نوێیه‌دا جۆرێك کاره‌کته‌ری پێده‌به‌‌خشێت، به‌ تایبه‌تی له‌ ژینگه‌یه‌کی بۆگه‌نداو کارکردنیش له‌ میدیای تاکڕه‌نگ و تاکڕه‌وت ، زۆرجاریش نامۆبوون به‌ به‌ها پێشینه‌ییه‌کانی خود.
لای زۆرێك وایه‌ که‌ په‌یامی ئینجیل ملکه‌چ بوونه‌ بۆ هه‌موو سته‌م و زوڵمیك و بگره‌ چه‌پڵه‌ بۆلێدان و خۆشویستنیه‌تی، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ خۆشه‌ویستی له‌وێدا هه‌موو شتێکه‌، که‌واته‌ ئه‌و خۆشه‌ویستیه‌ بـه‌ر جه‌لادیش ده‌که‌وێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی هه‌رگیز له‌م ده‌قه‌دا باس نه‌کراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ گه‌ر خود ببێته‌ به‌شێك له‌ سیسته‌می جه‌لادبووندا و ئاوهاش خۆ به‌ قوربانی دابنرێت! ئه‌مه‌ کاره‌ساته‌ گه‌وره‌که‌یه‌، ئه‌مه‌یه‌ خاڵی نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ی رۆشنبیر و جیابوونه‌وه‌ی له‌ مه‌عریفه‌تی ڕاسته‌قینه‌ ، به‌ڵام له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌ دانپیانانێکی راشکاوانه‌یه‌ بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌ هه‌ر قۆناغێك له‌ قۆناغه‌کانی قه‌یرانه‌کاندا به‌شێك له‌ مرۆڤایه‌تیان له‌ده‌ستدا‌.
هه‌ر ئه‌وه‌ ماوه‌ بڵێم : ده‌قی وا کرچوکاڵ په‌ڕه‌ی فه‌رهه‌نگی رۆژنامه‌و گۆڤاره‌کانیش ده‌خاته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، گه‌ر شتێك مابێت بۆنی فه‌رهه‌نگی راسته‌قینه‌ی لێبێت!
هه‌ر به‌م جۆره‌ش ئه‌و‌ به‌م کۆپله‌یه‌ ده‌رگا له‌سه‌ر ئه‌و جیهانه‌ بۆگه‌نه‌ پێوه‌ده‌دات:
خۆم سه‌رخۆش ده‌که‌م و
تۆم خۆش ده‌ویت
به‌ڵام من که‌ ی ئاوا بووم؟
شاڵاو تۆ که‌ی ئاوا بوویت؟




کتێبی شیعری، جن بۆ خۆیم ده‌با … سه‌لام عومه‌ر

نووسه‌ر: سه‌لام عومه‌ر
پیت چنین: زه‌مه‌ند سه‌لام
دیزاینی به‌رگ‌و ناوه‌ڕۆك: هێرش مه‌غدید
هه‌ڵه‌چن: محه‌مه‌د چۆمانی
چاپخانه‌ی:
نرخ: 4000
تیراژ: 500 دانه‌
چاپی یه‌كه‌م 2018

له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كتێبخانه‌ گشتییه‌كان-هه‌رێمی كوردستان
ژماره‌ی سپاردنی(98)ی ساڵی 2018 پێدراوه‌

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن …..




دۆڕان … شيعرى: سمكۆ محه‌مه‌د

(لەگوڵدانا تەنها لەشی ژن دەبینرێت)
(ئەدۆنیس)
لەكونی دەرگاكان و
لەدرزی پەنجەرەكانەوە دەمڕوانی
ژنان لەنێوان بەڕماڵی فەرمان و
مەكری كراسە پەڵە پەڵەكەیاندا
گەمەیان لەگەڵ ئیبلیس دەكرد و
بەگوێزانێك برۆی پەیكەرەكانیان دەتاشی و
لەتەبڵەكی جگارەی پیاوەكانیاندا ئارەزووی خۆیان دەبینی
بەدەستێك دەیاننوسی نوور و
بەدەستەكەی دیكه. چەقۆیان لەمانگ دەگرت
دەیانووت سەفای شەو نەبێ‌ … رۆژ ئەڵماسێكی بێحیكمەتە
شریخەیەك كە قوڕقۆشمی پێ‌ دتوێنرایەوە
ون بن لەژێر شۆرەكاتە بێ‌ شوومارەكان ده يووت ..
لەژێر پەرچەمە بەپیت لكێنراوەكان
لەنێو تاق و كەلێن و قڵشتەكان
ئێوە كە ئیشتیاقی مەلەكووت نیين
ئەو شەمعدانە كریستالیانە بۆ ناشكێنن
ئێوە كە لەخواوەندەكانەوە دوورن
لەتۆرانی تاووس بۆ دەترسن
ئێوە كە لەهەناسەی دایكتان و ترسنۆكی باوكتان نەگەیشتوون
لەنێو ئەو دیڕە ساردو سڕانەدا چی دەكەن
ئێوە كە لەدەمژمێرێكدا بەسەر دەیان قوڵنگ و تەوری رەنگاورەنگدا
باز دەدەن
مێینەیەتیتان لەژێر باڵی كام باڵندەدا
لەبەیانی كام وەرزد مۆمیا كراوە
ونبن … تاوەڕس نەبووم
لەگەمژەیی خۆم و سالاری پیاوان
گەرنورێكن ئیلاهیانە لەتیشكی ئاقیق درووست بوون
چاوبەستم كەن
گەر بڵێسەی چەخماخە شڕەكەی باپیرمن
دەمنادەمێك هەڵدێن
نەخشی توێڵم بسوتێنن
گەر لە كەشكەلانی فەلەكدا سەمادەكەن
دەمژمێرەكەم بشكێنن و وێنەكەم هەڵگرن بۆ هوودنە
ئەو هوودنەیەی زەندەقی چووە لەدۆڕان
من … كە دۆڕاوم
حەزناكەم لەسەر كراسەكانتان بنووسم
خانمەكان كە شەو هاتن بەزاری خۆتان پەیڤێك بۆ (با) بدركێنن
ئێوە كە مەخلوقێكن روحتان زوقمەو دڵتان بەستەڵەك
بۆ ئەڵێن زەمانێك بەرلەئێستا فریشتە بووین
پاشۆلێك مەرجانی سپی و
نەخشەیەك بووین لەئومێد
بۆ ئەڵێن زینەتی میوەجاتی بەهەشت و مامزگەلێكی بەناز بووین
چاوەكانمان شوشە بەندێك بوون لەئاو
دەخیلە هیچ مەڵێن
شتێك بدركێنن ساتە قۆشمەییەكانی روخسارتان گەشاوەتركا
بارۆحی منیشی پێ‌ مەحف بێت
قۆڵ هەڵمالن.. قۆڵی سپی
هەرچی سەروەتی رۆحم هەیە لێم بستێنن
هەرچی دەبەن لەسە پارچە كەمتر نەبێ‌
لەسەد دەنك
لەسەد رەنگ
لەسەد نمرە
لەسەد پەڕە
لەسەد ترپە
لەسەد گۆشە كەمتر نەبێ‌
تاڵانم كەن و بیر لەتاقانەییم مەكەنەوە
كە خەریكی (ئاو) دەیبا
نامەوێ‌ لەنووری ئێوەدا بتوێمەوە
حەزدەكەم لەسەر كراسەكانتان بنووسم
خانمەكان كە شەو هاتن توو جوانیتان شتێك بۆ ئاو بدركێنن
بۆ كلوە بەفرەكانی حیكایەت و
جامە شیرەكانی ئەفسانە
كە من نازانم كامیان بوو حەسرەتەكانمیان سووتاند
مەیلی سۆزانیەكان بوو لەئینجانەكان تۆرا
یامەیلی كیلۆ پاترا و شەهریار بوو
لەپاكەت و شوشەی سەر شۆستەكاندا گۆڕا
بیاتریس
مۆم بەدەستەكەی میهر لێم بوورە
ناتوانم وەكو ئامادەم سێوێكت لەتەكدا لەت كەم
ناتوانم شەوێك ژوورەكەت ئاوا كەم و ستیانەكەت لەتكەم
بچۆ چەرچەفەكەت بە بەڕماڵەكانەوە بئاڵێنە
هاشەی دەنگی شەیتانەكان لەگۆنات بسڕەوە
لێوانێك لەتەم پڕكە
منیش دەنووم بۆ هەمیشە ……


سمكۆ محه‌مه‌د




هەمیشە تەنها گوڵی منی … کارازان تەنها

{0}

هەموو گوڵەکانی باخەکەم
دیپۆرتی باخەکانی
تر ئەکەم
بەس تۆ بەتەنها
ببە گوڵی
من

{1}
تۆ ئه گه ر دڵی من بيت !؟
ئه ی دڵم ئيستا هی کێيه …?!
.
{2}
تۆ { دڵی } منت نه برد
بۆيه ناتوانم له { بيرت بکه م} .’
.
{3}
ئه گه ر به زيندووی له بيريان کردی
ئه وا به مردووی بيرت ده که ن …!!!!
.
{4}
.
دڵيشم ده ربهێنن نامرم چونکه يارم هێشتا ده ژی ,,,?
.
{5}
يه که م مرۆڤم که دوو دڵم هه يه !
به ڵام به بێ يه کێکيان ده مرم ?
.
{6}
هه زار دڵ له گيانم دا بێت ؟
به بێ تۆ ؛
هه ست به لێدانی هيچيان ناکه م !
.
{7}
.
خۆشه ويستی ناشرينه کانيش ! جوان ده کات …

{8}
تۆ دڵم ، بوويتايه ، سه ت ساڵ من ڕاده وه ستام …؟
تاکو . تۆ . له لێدان …. نه وه ستی ،،،،!!!
……………………………………………….
{9}
خه ڵکی . به ڕا وه ستانی دڵيان ، ده مرن .؟
منيش . به وه ستانی دلی ، تۆ . ، ده مرم !!!

{10}
تخوا مه هێڵه دڵت . ناساغ بێت ؟؟؟
به خودا. تاقه تی . چوونم نييه …
. بۆ لای ، دکتۆر ..!!!
{11}
پێت سه ير نه بێت … که ده مبينی !، هه ڵده په ڕم ، ؟
چونکی دڵم . وه ک / ته پڵ ./ لێده دات ، که ، تۆ ، ده بينێت … !!!

karzan tanha