مه‌لا به‌ڕێزه‌کان،کێ تۆبه‌ بکات؟ … کاروان عومه‌ر کاکه‌سوور

هەر جارەو بابەتێک لە ئەرشیڤی دەنگەکانەوە ……
http://dengekan.com/doc/2010/5/karwanOmarKakaSwr30.htm

——————————

داواتان له‌ نووسه‌ران کردووه‌ تۆبه‌ بکه‌ن. باشه‌ من ئه‌وه‌ یه‌که‌مین که‌سم ئاماده‌م تۆبه‌ بکه‌م، به‌ڵام ئێوه‌ مه‌به‌ستتان له‌ تۆبه‌ چییه‌؟ ئایا مه‌به‌ستتان له‌وه‌یه‌، که‌ مرۆڤ له‌ ئه‌نجامی گوناهه‌وه‌ له‌ خوای خۆی دوور که‌وتووه‌ته‌وه و ده‌بێت به‌ هۆی په‌شیمانییه‌وه‌ بۆی بگه‌ڕێته‌وه‌‌؟ ئێوه‌ چۆن و به‌ چ پێوه‌رێک گوناهه‌کانی ئێمه‌ ده‌ستنیشان ده‌که‌ن؟ به‌ پێی قورئان و حه‌دیس؟ ئۆکه‌ی، من ڕازیم، به‌ مه‌رجێ ئێوه‌ خۆتان له‌و قورئان و حه‌دیسه‌تان لانه‌دابێت. با بۆ سه‌ره‌تاییترین شت بگه‌ڕێینه‌وه‌. به‌ پێی حه‌دیس فریشته‌ نا‌چنه‌ ماڵێکه‌وه‌، ئه‌گه‌ر‌ وێنه‌ و په‌یکه‌ری تێدابێت.

پێم ناڵێن له‌ناو ماڵ و مزگه‌و‌ته‌کانی ئێوه‌دا، که‌ پڕه‌ له‌م ده‌عبایانه‌، چۆن نوێژتان قه‌بووڵه‌، مادام یه‌ک فریشته‌ ڕوویان تێ ناکات؟ ئه‌رێ چۆن‌ فریشته‌تان بۆ هات و پێی وتن ئه‌و نووسه‌رانه‌ له‌ خوا هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه، له‌ کاتێکدا ئێوه‌ به‌و بتانه‌ هه‌موو ڕێگاکانتان لێ گرتوون‌؟ سێ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌و گفتوگۆیه‌ی له‌باره‌ی (ئه‌نفال)ه‌وه‌ له‌گه‌ڵمدا کراوه‌، وتوومه‌، که‌ له‌ سه‌رده‌می (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) له‌ کووفه‌ ڕه‌شماڵه‌کانیان فڕێ دا و خانوویان دروست کرد، به‌ڵام (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) هه‌موویانی سووتاند. پاشان به‌و مه‌رجه‌ ڕێگای دروستکردنی خانووی دا، که‌ له سنووری خۆیان ده‌رنه‌چن. واته‌ نه‌وی بن و ڕووبه‌ریان که‌م بێت.

وه‌رن‌ مه‌لا به‌ڕێزه‌کان له‌سه‌ر ده‌ستی ئێوه‌ و هه‌موو مه‌لاکانی دیکه‌ی دنیا من تۆبه‌ ده‌که‌م، ئه‌گه‌ر مه‌رجه‌کانی ئیسلام له‌ خانوو و جلوبه‌رگ و که‌لوپه‌لی ناوماڵ و شته‌کانی دیکه‌تاندا هه‌بوو. من کوڕی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ی ئێوه‌م و به‌شی خۆشم قورئان و حه‌دیس و مێژووی ئیسلامم خوێندووه‌. له‌ هه‌رزه‌کاریم قوتابیی سێ چوارێک له‌ مه‌لاکان بووم، که‌ ئه‌مڕۆ زۆر ناسراون. هه‌مووشیان ده‌زانن باوکم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پیاوێکی خواپه‌رسته‌، به‌ڵام ڕێگای نه‌ده‌دام له‌ مزگه‌وت بخوێنم، بۆیه‌ به‌ دزییه‌وه‌ ده‌چووم. ئێستاش هاوڕێکانم بیریان ماوه‌، که‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ چ جنێوێکی سه‌یری پێ داوم و به‌ پێکه‌نینه‌وه‌ ده‌یگێڕنه‌وه‌.

ئێوه‌ ناتوانن به‌و قسانه‌تان من فریو بده‌ن، چجای داوای تۆبه‌م لێ بکه‌ن. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌ پێوه‌ری قورئان و حه‌دیس و کرده‌وه‌ی ئه‌سحابان من به‌ کافر ده‌زانن، ئه‌دی خۆتان چین، له‌ کاتێکدا‌ شته‌کانتان هه‌ر له‌ مۆبایل، ته‌له‌ڤزیۆن، سه‌ته‌لایت، کۆمپیوته‌ر و نازانم چی و چیتان کتومت له‌ هیی من ده‌چن، ته‌نیا فیکرتان نه‌بێت؟ خۆزگه‌ چاره‌کی (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) ڕاستگۆ بوونایه‌ و به ‌بێ پێچوپه‌نا دینه‌که‌تان پێ بگوتمایه‌، نه‌وه‌ک دنیای کافرانتان قه‌بووڵ بێت و خۆتانی تێدا غه‌رق بکه‌ن، به‌ڵام وای پێشان بده‌ن، که‌ دژی فیکری کافرانن. کێ فریو ده‌ده‌ن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان؟ من؟ تۆ‌ بڵێی هه‌موو مه‌عریفه‌که‌م به‌شی ئه‌وه‌ نه‌کات له‌وه‌ تێبگه‌م، که‌ چ پێوه‌ندییه‌ک له‌نێوان فیکر و شته‌کاندا هه‌یه‌؟ ئێوه‌ به‌رهه‌می فیکری کافرانتان قه‌بووڵ کردووه‌، ناتوانن پێم بڵێن سه‌رچاوه‌ی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌تان داوه‌ته‌ به‌ر نه‌فره‌ت، که‌ فیکره‌.

ئێوه‌ له‌ناو ئه‌و بتانه‌دا ده‌ژیین، که‌ (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) خانووی سووتاندن. هه‌تا ئێوه‌ خاوه‌نی ئه‌و بتانه‌ بن، من تۆبه‌ ناکه‌م. ئێوه‌ نه‌ ڕێگای (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) ده‌گرن و نه‌ ڕێگای هه‌ندێک له‌ میره‌کانی ئه‌نده‌لووسیش، که‌ له‌پاڵ کردنه‌وه‌ی مزگه‌وت و که‌نیسه‌دا، بایه‌خیان به‌ فه‌لسه‌فه‌، هونه‌ر، ئه‌ده‌ب، ئه‌ندازه‌، موزیک و بواری دیکه‌ ده‌دا. نه‌ داخراویی (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب)تان قه‌بووڵه‌ و نه‌ کرانه‌وه‌ی هه‌ندێک له‌و میرانه‌ی ئه‌نده‌لووسیش.

ئێوه‌ کائینی سه‌رده‌می ته‌کنه‌لۆجیای کافرانن. ئێوه‌ له‌ بابه‌تی ئه‌و مه‌لایانه‌ن، که‌ نه‌فره‌ت بۆ جوو و کافران ده‌نێرن و له‌ کۆمپانیای (یاهوو) و (گمه‌یل) و (هۆتمه‌یل)ی ئه‌وانیشدا ئیمه‌یل ده‌که‌نه‌وه‌. به‌ مانا ئێلکترۆنییه‌که‌ی ماڵ له‌وێ داده‌مه‌زرێنن.
ئه‌و مه‌لایانه هه‌ر به‌ پێوه‌ره‌که‌ی خۆیان‌ کرێچیی جوو و کافرانن و ئێمه‌ به‌وه‌ تاوانبار ده‌که‌ن، که‌ چاو له‌ ڕۆژئاوا ده‌که‌ین. ئێوه‌ له‌ بابه‌تی ئه‌و مه‌لایانه‌ن، که‌ داوا له‌ موسڵمانان ده‌که‌ن له‌ ڕێگای ئیمه‌یلی جوو و کافرانه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ر بپارێزن. ئه‌مه‌ کفری مه‌لاکانه، که‌چی ئه‌وان نووسه‌ر و ڕۆشنبیران به‌ کافر ده‌زانن‌. ئه‌گه‌ر بڕیاره‌ تۆبه‌ بکرێت، ئه‌وا ده‌بێت ئێوه‌ له‌پێش هه‌ر که‌سێکی دیکه‌وه‌ بیکه‌ن.

ئێوه‌ چۆن پێغه‌مبه‌ر ده‌پارێزن؟ بیرتان چوو، که‌ له‌وه‌ته‌ی هه‌ن پێمان ده‌ڵێن هه‌ر که‌سێک قسه‌ به‌ پیاوچاکێک بڵێت، خوا ڕووی ڕه‌ش ده‌کات؟ (نازانم بۆچی هێنده‌ دوژمنی پێستی ڕه‌شیشن، له‌ کاتێکدا به‌شی هه‌ره‌ زۆری ئه‌سحابه‌کان ڕه‌شپێست بوون). ئه‌گه‌ر پیاوچاکێکی نۆرماڵ توانای ئه‌وه‌ی هه‌بێت له‌سه‌ر شێوازی فۆتۆشۆپ ڕووی خه‌ڵک له‌ ڕه‌نگێکه‌وه‌ بۆ ڕه‌نگێکی دیکه‌ بگۆڕێت و ده‌ست و قاچیان به‌ قنگیانه‌وه‌ بنووسێنێت، چۆن ئێوه‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌و پیاوچاکانه‌ ده‌پارێزن؟ نه‌خێر، ئێوه‌ش پشتتان له‌ قورئان و حه‌دیس کردووه‌ و وه‌کو ئێمه‌ له‌م دنیایه‌ی کافراندا ده‌ژیین. ئه‌وه‌نده‌ هه‌یه‌ ئێمه‌ ئه‌م دنیایه‌ به‌ هیی هه‌مووان ده‌زانین و ئێوه‌ ته‌نیا به‌ هیی که‌سانێکی دیاریکراو.

ئه‌گه‌ر (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) جووی له‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌ب ده‌رده‌کرد، ڕاستگۆییی خۆی نیشان ده‌دا، چونکه‌‌ ده‌یویست ناوه‌رۆکی دینه‌که‌ی پراکتیزه‌ بکات. کاتێکیش هه‌ندێک له‌ میره‌کانی ئه‌نده‌لووس هه‌وڵیان ده‌دا مافی جوو و کریستانه‌کان بپارێزن، ئه‌وا ئه‌وانیش ڕاستگۆ بوون، چونکه‌ ده‌یانویست ڕاستگۆییی خۆیان پێشانی سه‌رده‌م بده‌ن و به‌رانبه‌ر به‌ دین و نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ لێبورده‌ بن.

مرۆڤ کاتێ له‌ به‌رانبه‌ر لایه‌نێکدا ده‌وه‌ستێته‌وه‌، که‌ ڕاستگۆیه‌، ئه‌وا هاوکات سه‌ره‌ڕای بوونی جیاوازییه‌کان، له‌ به‌رده‌م ئه‌خلاقیشدایه‌، به‌ڵام کاتێ لایه‌نی به‌رانبه‌رت ڕاستگۆ نییه و ده‌بڵمۆڕاڵه‌‌، ئه‌وا تۆ‌ له‌گه‌ڵ ئه‌خلاقدا مامه‌ڵه‌ ناکه‌یت. ئێوه‌ تا سه‌ر ئێسقان دوژمنی کافرانن‌ و له‌ خوتبه‌ ئاگراوییه‌کانتاندا هه‌زارویه‌ک جنێویان بۆ ده‌نێرن، به‌ڵام خۆتان له‌پێش هه‌ر که‌سێکی دیکه‌وه‌ به‌رهه‌مه‌کانیان ده‌کڕن.

هه‌ر به‌و به‌رهه‌مانه‌ی ئه‌وانیش له‌ تیڤی و سایته‌ ئێلکترۆنییه‌کان باس له‌وه‌ ده‌که‌ن، که‌ ئه‌وانه‌ غه‌یره‌دینن، خوا غه‌زه‌بی لێ گرتوون، له‌ په‌لوپۆی خستوون و هیچیان له‌ ده‌ست نایه‌ت… سه‌یره‌! بۆ تاقه‌ جارێکیش بیری خۆتان و ئه‌و خه‌ڵکه‌ی ناخه‌نه‌وه‌، که به‌ هۆی بیرکردنه‌وه‌ی ته‌سکتانه‌وه‌‌ هه‌ر له‌
جلوبه‌رگه‌وه‌ هه‌تا خانووبه‌ره‌ی به‌رزتان جوو و کافر بۆیان دابین کردوون‌. ئه‌گه‌ر هه‌ندێک له‌ میره‌کانی ئه‌نده‌لووس، که‌ له‌گه‌ڵ کرانه‌وه‌دا بوون، نوێترین ته‌کنه‌لۆجیایان به‌ کار ده‌هێنا، ئه‌وا هاوکات دژی فیکر و فه‌لسه‌فه‌ی بێگانه‌ش نه‌بوون، بگره‌ ئه‌وان خۆیان پاڵپشتی ئه‌وانه‌یان ده‌کرد، بۆیه‌ ئه‌وان له‌گه‌ڵ زه‌مه‌ن ڕاستگۆ و له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌وانی دیکه‌شدا به‌هێز بوون.

ئێوه‌ قاچێکتان له‌ سه‌رده‌می کۆن و قاچێکتان له‌ سه‌رده‌می مۆدێرنتی داناوه‌، جا چۆن هاوسه‌نگیی خۆتان پێ ڕاده‌گیرێت!! چۆن تووڕه‌ نابن و هێرش ناهێنن!! ئه‌مه‌ حاڵه‌تێکی سایکۆلۆجییه‌، میکانیزمێکی به‌رگرییه‌،
کاتێ مرۆڤ هه‌ست به‌ گوناهه‌کانی خۆی ده‌کات و ده‌یخاته‌ سه‌ر ئه‌وانی دیکه‌.

ئه‌گه‌ر به‌ نیازن ئیمانی خۆتان له‌ناو کۆمپیوته‌ر و مۆبایلی کافراندا سه‌یڤ بکه‌ن، واته‌ بیپارێزن، ئه‌وا دڵنیا بن، به‌ هه‌ڵه‌دا ده‌چن و به‌رگه‌ی چه‌ند ساڵێکی دیکه‌ ناگرن.
ئه‌و (مارکس)ه‌ی ئێوه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی یه‌ک دێڕتان له‌ کتێبه‌کانی خوێندبێته‌وه‌ و به‌ دوژمنی خۆتانی ده‌زانن، سه‌د و شه‌ست ساڵ له‌مه‌وبه‌ر وتوویه‌تی ته‌کنه‌لۆجیا ئه‌خلاق ده‌گۆڕێت. ئێوه‌ ده‌تانه‌وێت ئه‌و بتانه‌مان هه‌بێت و ئه‌خلاق و بیرکردنه‌وه‌شمان وه‌ک خۆی بمێنێته‌وه‌؟ ئه‌وه‌ی یه‌ک دێڕی له‌ کتێبێکی فیکری خوێندبێته‌وه‌، ده‌زانێت شتی وا مه‌حاڵه‌. بۆ نایه‌ن له‌ ئاستی حوکومه‌تی هه‌رێمدا ناڕه‌زایی ده‌رببڕن، که‌ چیتر ئه‌و بتانه‌ هاورده‌ نه‌کات و له‌ خوتبه‌کانیشتاندا به‌ خه‌ڵک بڵێن نه‌یانکڕن، چونکه‌ کافر و جوو له‌ فرۆشتنیان قازانج ده‌که‌ن.

ئایا ده‌توانن؟ نه‌خێر. بۆچی ناتوانن؟ وه‌ڵامه‌که‌ی دیاره‌. بزانن ئه‌و کۆمپیوته‌ر و مۆبایل و شته‌کانی دیکه‌ی ناو ماڵتان چه‌ند ساڵێکی دیکه‌ چ کاریگه‌رییه‌کی له‌وه‌ گه‌وره‌تری له‌سه‌ر خۆتان و نه‌وه‌کانتاندا ده‌بێت، که‌ له‌ ئێستاشه‌وه‌ هه‌یانه‌. ئه‌و شێوه‌ دیندارییه‌ی ئێوه‌ به‌م کۆمپیوته‌ر و مۆبایله‌ ناکرێت و من له‌وه‌ زیاترتان پێ ناڵێم.

ئێوه‌ وه‌کو ئێمه‌ وان، به‌ڵام ئێمه‌ له‌مڕۆدا ده‌ژیین و ئێوه‌ نازانن له‌ کوێدا. با ئه‌مه‌تان به‌ نموونه‌ بۆ ڕوون بکه‌مه‌وه مه‌لا به‌ڕێزه‌کان‌. له‌ شه‌سته‌کان و حه‌فاتاکان، که‌ تازه‌ ئامێری تلیڤیژن، یان با بۆ خاتری ئێوه‌ بیکه‌مه‌ عه‌ره‌بی، ته‌لفاز هاتبوو، ئێوه‌ ده‌تانوت هه‌ر که‌سێک ئه‌و بته‌ی له‌ ماڵدابێت، نوێژ و عیباده‌تی قه‌بووڵ نییه‌، به‌ڵام کاتێ خه‌ڵک هه‌ر سوور بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی بیکڕن، ئینجا ئێوه‌ش کڕییتان، یاخود با بڵێین به‌ دیاری له‌ سه‌رۆکی فه‌رمانده‌وه‌ بۆتان هات (بێگومان مه‌به‌ستم هه‌مووتان نییه‌).
ئێستا نه‌ک ته‌لفاز، به‌ڵکو سه‌ته‌لایت و کۆمپیوته‌ر و له‌وانه‌ خراپتریشتان هه‌یه‌. دینه‌که‌ هه‌مان دینی جارانه‌ و ئه‌مانه‌ش چیتر به‌ حه‌رام نازانن، به‌ڵکو له‌ ڕێگای ئه‌و شته‌ حه‌رامانه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ خه‌ڵک ده‌که‌ن.

ئه‌مجاره‌یان شتی ترتان خستۆته‌ لیستی حه‌رامه‌کانه‌وه‌. سبیه‌نێ خۆشتان هه‌مان شت ده‌که‌ن و ئینجا شتی تر‌ به‌ حه‌رام ده‌زانن. نه‌که‌ن پێم بڵێن سه‌رده‌م گۆڕاوه‌ و ده‌بێت خۆمان له‌گه‌ڵ واقیعه‌ نوێیه‌که‌دا بگونجێنین، ئه‌گینا پێتان ده‌ڵێم بۆچی ئێوه‌ ئه‌و هه‌قه‌تان هه‌یه‌ و من نیمه‌؟ تێکستی دینی بۆ زه‌مه‌نی دیاریکراو نییه‌، به‌ڵکو بۆ هه‌تاهه‌تایه‌. بۆچی ده‌بێت من چاوه‌ڕێ بکه‌م ئێوه‌ کفر بکه‌ن و ئینجا من دواتان بکه‌وم؟ ئه‌وه‌ی سه‌رده‌می (عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب) حه‌رام بووه‌، ئێستا و دواتریش هه‌ر حه‌رامه‌، ئه‌وه‌یان ناڵێم ئه‌گه‌ر به‌ پێی په‌یمانێکی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕێک بکه‌وین، که‌ له‌م دنیایه‌ که‌سمان ده‌ست نه‌خاته‌‌ ناو ژیانی ئه‌ویدیکه‌مانه‌وه‌. ئێوه‌ خه‌ڵکێکی ده‌بڵمۆڕاڵیشتان دروست کردووه‌.

ئه‌مڕۆ که‌سانێک په‌یدا بوون له‌ ڕۆژێکدا دیندار و بێدینن. کرده‌وه‌کانیان، جلوبه‌رگ و ستایلی قژیان هیی کافرانه‌، که‌چی له‌پڕ لێت ده‌بنه‌ مه‌لا و وه‌عزت بۆ ده‌ده‌ن. له‌ کتێبخانه‌ کارمه‌ند بووم. کێشه‌ی گه‌وره‌مان له‌گه‌ڵ ئه‌و گه‌نجه‌ موسڵمانانه‌دا بوو، که‌ کۆمپیوته‌ریان بۆ شتی سێکسی به‌ کار ده‌هێنا و به‌ پێی ڕێنوێنییه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی کتێبخانه‌ی گشتیی دانمارکیش ئه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌.

کاتێکیش له‌ ده‌ره‌وه‌ قسه‌ت له‌گه‌ڵ ده‌کردن، تۆمه‌تی کافربوونیان ده‌دایته‌ پاڵ. وێنه‌ی (سه‌دام حسێن) و (بن لادن)یان هه‌ڵده‌واسی و له‌سه‌ر دیواره‌کان درووشمی دژ به‌ ڕۆژئاوایان ده‌نووسی. ئه‌مڕۆ له‌ دنیای ئیسلامیدا که‌سانی له‌م شێوه‌یه‌ دروست بوون، بۆیه‌ هیچ کاتێک وه‌کو ئێستا ئیسلام لاواز نه‌بووه‌. ((بڕۆ چی ده‌که‌یت، بیکه‌، به‌ مه‌رجێ بیرت بێت تۆ موسڵمانیت)). ئه‌مه‌یه‌ درووشمیان. کابرا پیتزامانه‌ و له‌ پیتزا گۆشتی به‌راز ده‌فرۆشێت، له‌پڕ له‌سه‌ر هه‌ڵسوکه‌وتێکت لێت تووڕه‌ ده‌بێت و به‌ کافر له‌ قه‌ڵه‌مت ده‌دات:
((_ بۆ به‌ قاچی ڕاست نایه‌یته‌ ژووره‌وه‌؟ تۆ موسڵمان نیت؟
_ ئه‌ی تۆ بۆ ئه‌مه‌ به‌ دانمارکییه‌کان ناڵێیت؟
_ ئه‌وان خه‌نزیرن، به‌ڵام خۆ تۆ خه‌نزیر نیت. تۆ خه‌ڵکی کوێیت؟
_ کوردستان!
_ کوردستانی چی؟ بڵێ شیمالی عێراق. هه‌ر سه‌دام حسێن بۆ ئێوه‌ باش بوو)).

ئه‌مه‌ به‌سه‌رهاتی هاوڕێیه‌کمانه‌ له‌گه‌ڵ پیتزامانێکی ئیسلامدا و پیتزامانه‌که‌ش ده‌ناسین. سه‌یره‌که‌ له‌وه‌دایه‌ ئه‌و هاوڕێیه‌مان نه‌چووه‌ پیتزای لێ بکڕێت، چونکه‌ ئه‌و موسڵمانی ئاساییه‌ و گۆشتی به‌راز ناخوات، به‌ڵکو له‌ پۆستخانه‌ کار ده‌کات و نامه‌ی بۆ بردوون. ڕۆژانه‌ مرۆڤ له‌گه‌ڵ ئه‌و شتانه‌دا ڕووبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌. هه‌ر زوو زوو مه‌لاکان له‌ سایت و ڕۆژنامه‌کاندا ده‌ڵێن دوو میلیارد موسڵمان له‌ جیهاندا هه‌یه و نابێت شعوریان بریندار بکرێت‌.

ناڵێن به‌شێکی زۆری ئه‌وانه‌ خۆیان شعوری خۆیان ده‌خه‌نه‌ به‌ر تیغ، ئه‌گینا که‌س ناتوانێت له‌ گوڵ کاڵتریان پێ بڵێت. ناڵێن به‌شێکی هه‌ره‌ زۆری ئه‌و دوو میلیارده‌ کرده‌وه‌ی ڕۆژانه‌یان له‌ناو ئه‌م دنیا ئێلیکترۆنییه‌دا به‌ موو له‌ کرده‌وه‌ی کافران جیا ناکرێته‌وه‌ و ئه‌وه‌ هه‌ستی قه‌ومییه‌، نه‌وه‌ک دینی ده‌یانجووڵێنێت.

ناڵێن به‌شێکی ئه‌و دوو میلیارده‌ سه‌دان سایتی سێکسییان به‌ زمانی عه‌ره‌بی و تورکی داناوه‌ و ئه‌وانه‌ی سه‌ردانیان ده‌که‌ن، له‌ ژماره‌ نایه‌ن. ناڵێن به‌شی تایبه‌ت له‌و سایتانه‌دا بۆ ژنی له‌چکبه‌سه‌ر کراوه‌ته‌وه. ناڵێن به‌شێکی زۆر له‌و دوو میلیارده‌ باوه‌ڕی به‌ عیباده‌تمان نییه‌، چونکه‌ سوننه‌ین و به‌شه‌که‌ی دیکه‌یان به‌ کافرمان ده‌زانن، چونکه‌ کوردین. هه‌ر له‌ چوارده‌و‌ری خۆماندا ده‌یان میلیۆن موسڵمان ئاماده‌ن به‌ قورسترین چه‌کی کافران هێرشمان بکه‌نه‌ سه‌ر و به‌ ناوی ئه‌نفال و غه‌زا و جیهاده‌وه‌ منداڵی ساوا و پیره‌کانیشمان قڕ بکه‌ن و کردووشیانه‌. من لێره‌‌ به‌ هه‌ر مه‌لایه‌ک ده‌ڵێم بلێتی فڕۆکه‌ و هۆتێل و ته‌واوی مه‌سروفی له‌سه‌ر من، ئه‌گه‌ر ده‌یه‌وێت بچێته‌ هه‌ر یه‌كێک له‌و ده‌وڵه‌ته‌ ئیسلامییانه‌ و له‌ خوتبه‌یه‌کیدا به‌ خراپه‌ باسی (سه‌دام حسێن) و (عه‌لی کیماوی) بکات، یه‌ک جار ناوی کورد بهێنێت. من ته‌نیا بلیتی چوونی بۆ ده‌بڕم، چونکه‌ سوور ده‌زانم به‌ ساغی نایه‌ته‌وه‌.

لێره‌دا هه‌رگیز مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ نییه‌ ئێمه‌ش له‌سه‌ر هه‌مان ڕێتمی خۆیان دژایه‌تییان بکه‌ین، بگره‌ باوه‌ڕم وایه‌ ده‌بێت ئێمه‌ له‌وه‌ تێبگه‌ین، که‌ ئه‌وانه‌ خۆیان قوربانیی ده‌ستی جه‌هل و بیری ته‌سکی شۆڤینیزمن. زۆرترین ڕێژه‌ی نه‌خوێنده‌واری، هه‌ژاری، نه‌خۆشی، بیکاری و بێشوێنی له‌ناو ئه‌و دوو میلیارده‌دایه‌ و هۆکاره‌که‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‌ بۆ بوونی ئه‌قڵییه‌تی هاوشێوه‌ی ئه‌قڵییه‌تی ئێوه‌ به‌سه‌ر سیستمه‌کانی ئیکۆنۆمی و سیاسی و که‌لتووریدا.

ئه‌گه‌ر وایه‌، له‌مه‌و‌دوا باسی ئه‌و دوو میلیارد‌ موسڵمانه‌ بۆ ئێمه‌ مه‌که‌ن. ئه‌رێ ئێوه‌ بۆ له‌جیاتی نووسه‌ران، ئه‌وانه‌ لغاو ناکه‌ن، که‌ ئه‌و دوو میلیارده‌ ده‌که‌نه‌ سووته‌مه‌نی و به‌ گژ ئێمه‌ و ئه‌وانی دیکه‌یاندا ده‌به‌ن؟
پێمان ده‌ڵێن دنیای ئیسلامی بۆیه‌ دوژمنمانن، چونکه‌‌ کورد سووکایه‌تیی به‌ ئیسلام ده‌کات. یان ده‌ڵێن ئه‌وان دوژمنی کورد نیین، به‌ڵکو دوژمنی پارتی و یه‌کییه‌تیین، گوایه‌ له‌پاڵ ئه‌مریکادا شه‌ڕی موجاهیده‌کانی فه‌لووجه‌یان کردووه‌. ئه‌گه‌ر وایه‌ هه‌ر ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه‌ بۆچی نه‌ک هه‌ر دوژمنی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب و تورک نیین، که‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی خه‌ڵکی ئێمه‌ و زیاتریان کردووه، به‌ڵکو پێیان وایه‌ ئه‌و دوو نه‌ته‌وه‌یه‌ فه‌زڵیان به‌ سه‌ر هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌دا هه‌یه‌‌؟ ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌کان له‌پێش حوکومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌‌ شان به‌ شانی ئه‌مریکا و ئیسرائیل شه‌ڕی یه‌کتریان کردووه‌ و که‌سیش ناڵێت ئێمه‌ ده‌بێت دوژمنی عه‌ره‌ب بین.

پێوه‌ندیی تورکیاش له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا و ئیسرائیل له‌ که‌سمان شاراوه‌ نییه‌. ئایا ئێوه‌ تورکیاتان دیوه‌؟ ئایا له‌و وڵاته‌ شتێک هه‌یه‌ سیمای ئیسلامی پێوه‌ بێت؟ بۆ به‌راوردێکی ئه‌ستانبۆل و هه‌ولێر ناکه‌ن؟ له‌و ئه‌ستانبۆله‌ی پایته‌ختی ئیسلام هه‌ندێک دیارده‌ هه‌ن‌، هه‌ندێک شوێنی ڕابواردن هه‌ن‌، هێشتا له‌ ستۆکهۆڵم، به‌رلین، کۆپنهاگن و شاره‌کانی دیکه‌ی ئه‌وروپا ده‌رنه‌که‌وتوون.

باسی میسر و سوریا و لوبنانیش هه‌ر ناکه‌م، به‌ڵام له‌و هه‌ولێره‌ به‌شێکی یه‌کجار یه‌کجار که‌می خه‌ڵکی لێ ده‌ربچێت، ئه‌وی دیکه‌ی وازی له‌ هونه‌ر، موزیک، شانۆ، خوێندنه‌وه‌ و هه‌موو شتێک هێناوه‌ و خه‌ریکی خواپه‌رستییه‌. له‌و هه‌ولێره‌ نه‌ک وشه‌ی سه‌هیۆنی، به‌ڵکو ناوی جوویش وه‌کو کفرێکی گه‌وره‌ گوێی لێ ده‌گیرێت. بۆچی ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه له‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌ نابنه‌‌ دوژمنی عه‌ره‌ب و تورک، بگره‌ شه‌ڕیان بۆ ده‌که‌ن، به‌ڵام دوژمنی کوردن و ئێوه‌ش پاساویان بۆ ده‌هێننه‌وه‌؟ داوایان لێ ده‌که‌ن به‌ خێرایی ده‌ست بخه‌نه‌ ناو کوردستانه‌وه‌، گوایه‌ بووه‌ته‌ کافرستان، له‌ کاتێکدا ئه‌وه‌نده‌ی دین له‌ کوردستان هه‌یه‌، له‌ هیچ وڵاتێکی عه‌ره‌بیی ئیسلامیدا نییه‌.

فرمێسک بۆ فه‌لوجه‌ مه‌ڕێژن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، له‌ کاتێکدا هه‌ر ئه‌و موجاهیدانه‌ کورد به‌ مرۆڤ نازانن و ده‌ڵێن (سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی) بۆیه‌ وه‌کو کورده‌کانی دیکه‌ نه‌بووه‌ته‌ دڕنده‌، چونکه‌ له‌ تکریت له‌ دایک بووه‌، خۆ ئه‌گه‌ر له‌ شاخه‌کان له‌ دایک بووبووایه‌، ئه‌ویش وه‌ک ئه‌وان ده‌رده‌چوو.

هه‌ڵه‌بجه‌ زۆر له‌ فه‌لووجه زیاتر‌ ئیسلامی بوو مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، بۆچی ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه‌ نه‌ک هه‌ر به‌ قسه‌ به‌رگرییان لێ نه‌کرد، به‌ڵکو به‌ کرده‌وه‌ش له‌پاڵ به‌عسدا وه‌ستان و تاوانه‌کانیشیان شارده‌وه‌، بگره‌ سوێندیان به‌ خوا و پێغه‌مبه‌ر خوارد، که‌ (ئه‌بو عوده‌ی) خوا بیپارێزێت، چه‌کی کیماویی به‌ کار نه‌هێناوه‌؟ بۆچی مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، بۆچی؟ ئێستا ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه‌ی ئێوه‌ داوایان لێ ده‌که‌ن بێن له‌ فه‌ساد بمانپارێزن، خۆیان لێ کردووینه‌ته‌ زانای حه‌وتڕه‌نگ و ده‌یانه‌وێت به‌ به‌ڵگه‌ی زانستییه‌وه‌ بیسه‌لمێنن، که‌ ئه‌وه‌ (سه‌دام حسێن) و (عه‌لی کیماوی) نه‌بوون هه‌ڵه‌بجه‌یان گازڕشێن کرد، به‌ڵکو ئێرانی سه‌فه‌وی بوو. من یه‌کێکم له‌وانه‌ی پێیان وایه‌ ئه‌وه‌ی به‌ خه‌ڵکی فه‌لووجه‌ کرا، تاوانه‌، به‌ڵام بۆ ده‌بێت شارێکی کوردی و یه‌کێکی عه‌ره‌بی له‌ دیدگای ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه‌ و هیی ئێوه‌شدا ئه‌و هه‌موو جیاوازییه‌یان له‌نێواندا بکرێت؟ باسی دنیای ئیسلامیمان بۆ مه‌که‌ن، ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ یه‌کێک له‌ مه‌رجه‌کانی ئیسلامبوون ئه‌وه‌بێت، که‌ کورد به‌ دوژمن و (سه‌دام حسین) به‌ شه‌هید و ئه‌ندامانی حزبی به‌عس به‌و موجاهیدانه‌ بزانرێت، که‌ شه‌ڕی ئه‌مریکای کافر و ئیسرائیلی زایۆنی ده‌که‌ن.

به‌شێکی زۆری خه‌ڵکی ئێمه‌ له‌مێژه‌ پێیان وایه‌ ئه‌مریکا و ئیسرائیل دوو ده‌وڵه‌تن، که‌ له‌سه‌ر عه‌داله‌ت دانه‌مه‌زراون و من خۆم یه‌کێکم له‌وانه‌، به‌ڵام به‌عس به‌ چه‌کی ئه‌وانه‌ ئه‌نفالی کرد و به‌رده‌وامیش لای سه‌رکرده‌کانی عه‌ره‌بیی ئیسلامی کراوه‌ته‌ دوژمنی ئه‌مریکا و پارێزه‌ری ماڵی ئیسلام. کورد له‌ سه‌رده‌می به‌عس کاتێ کیمیاباران کرا نه‌ قورئانی سووتاندبوو و نه‌ ئیسرائیلی هێنابوو، به‌ڵکو ئه‌وه‌ ڕژێمی (سه‌دام حسێن) بوو قورئانی ده‌سووتاند و دۆستی ئیسرائیل و ئه‌مریکا بوو.

له‌ هه‌شتاکان خه‌ڵک‌ ده‌گیران و بێسه‌روشوێن ده‌کران‌، ئه‌گه‌ر ڕه‌خنه‌یان له‌ ئه‌مریکا بگرتایه، چونکه ئه‌وانه‌یان به‌ کۆمۆنیست، یان‌ به‌ دۆستی ڕژێمی ئیسلامیی ئێران تۆمه‌تبار ده‌کرد‌. ئه‌دی بۆچی ئه‌وساش ئه‌و سه‌رکرده‌ ئیسلامییه‌ عه‌ره‌بییانه هه‌ر (سه‌دام حسێن)یان به‌ ڕابه‌ری خۆیان و‌ ئێمه‌یان به‌ دوژمن و کافر ده‌زانیی؟ ئایا هه‌ق نییه‌ ئیتر واز له‌وه‌ بێنن ئه‌م قسانه‌ بۆ خه‌ڵکی ساویلکه‌ بکه‌ن و له‌وه‌ زیاتر فریویان بده‌ن؟ هه‌روه‌ها واز له‌وه‌ش بێنن، که‌ له‌ Paltalk به‌و خه‌ڵکه‌ ساده و‌ بێگوناهه‌ بڵێن فکری ڕۆژئاوا هه‌مووی نه‌زۆکه‌.

لانی که‌م ئه‌وه‌نده‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و گوێگرانه‌ ڕاستگۆ بن، که‌ پێیان بڵێن ئه‌وه‌ ئه‌و کافرانه‌ن توانییویانه‌ من بگه‌یه‌ننه‌ ئێوه‌، هه‌تا بتوانم به‌ ئاره‌زووی خۆم جنێویان پێ بده‌م و بڵێم فاشیلن. له‌ خۆتانه‌وه‌ باسی (هیگڵ)، (فرۆید)، (نیچه‌)، (مارکس) و زۆری دیکه‌ مه‌که‌ن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، مادام دوور و نزیک نایانناسن. ئێوه‌ شتی وایان له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێن، که‌ مرۆڤی هۆشیار له‌ قاقای پێکه‌نین ده‌دات.
ئه‌گه‌ر ڕاست ده‌که‌ن و ئێوه‌ له‌وانه‌ تێگه‌یشتوون، فه‌رموون وه‌رن له‌ کتێب، یان له‌ سایته‌کاندا بۆمان بنووسن و با ئێمه‌ش باوه‌ڕتان پێ بکه‌ین، که‌ به‌رهه‌می ئه‌وانه‌تان خوێندووه‌ته‌وه‌ و تواناتان هه‌یه‌ ڕه‌خنه‌یان لێ بگرن. با ئه‌و موسڵمانانه‌ی دیکه‌ش له‌و ڕه‌خنانه‌ی ئێوه‌ سوودمه‌ند ببن.

ئایا ڕاسته‌ (لینین) له‌ خوارووی ئه‌فریکا (ترۆتسکی)ی تیرۆر کردووه‌؟ ئایا ڕاسته‌ مرۆڤێک له‌ ساڵی 1924 بمرێت، ده‌توانێت ساڵی 1940 که‌سێک بکوژێت؟ یان ڕاستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ (ستالین) له‌ مه‌کسیک، نه‌وه‌ک له‌ خوارووی ئه‌فریکا، شانزده‌ ساڵ دوای مه‌رگی (لینین) ئه‌و پیاوه‌ی تیرۆر کرد؟ ئه‌گه‌ر ڕۆژئاوا هه‌مووی وه‌کو (ستالین) بووایه‌ مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، ئێوه‌ نه‌تانده‌توانی ئێستا ئاوا ئازادانه‌ ته‌عبیر له‌ خۆتان بکه‌ن.

ئه‌گه‌ر هه‌رچی بیروباوه‌ڕی ڕۆژئاوا هه‌یه‌ هه‌مووی نه‌زۆکه‌، ئه‌دی چۆن ئێوه‌ له‌ژێر سایه‌ی ئه‌و خۆشگوزه‌رانییه‌ی هه‌تا ئێستا له‌و ڕۆژئاوایه‌ به‌ ده‌ست هاتووه‌، حه‌واونه‌ته‌وه‌؟ نه‌ڵێن ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ستی خۆماندا هێناومانه‌، چونکه‌ ئێمه‌ کاتێک له‌ چنگی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دیکتاتۆرییانه‌ ده‌رباز ده‌بین، سه‌دان کیلۆمه‌تر به‌ پێ ده‌بڕین، له‌ برسان ناڵه‌مان لێوه‌ دێت، زۆرجار به‌ ڕووتی ده‌گه‌ین، چونکه‌ جلوبه‌رگ و پێڵاوه‌کانمان دڕوان. ئه‌گه‌ر هه‌ر کۆڵ ناده‌ین و ده‌مانه‌وێت به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ک بێت بگه‌ینه‌ ڕۆژئاوا، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌، که‌ سوور ده‌زانین ڕۆژئاوا له‌ سایه‌ی ئه‌و فه‌یله‌سووف و ڕه‌خنه‌گرانه‌ی ئێوه‌‌ به‌ هیچیان ده‌زانن، توانیویه‌تی به‌ هه‌ندێک خۆشگوزه‌رانی بگات، که‌ لای خۆمان له‌ خه‌ونیشدا نایبینین.

که‌واتا ده‌بێت بزانن هه‌رچی ئه‌مڕۆ به‌ ده‌ست هاتبێت،‌ ئه‌وه هه‌مووی‌ به‌رهه‌می ئه‌و فه‌یله‌سووفانه‌یه‌، که‌ ئێوه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی یه‌ک دێڕتان له کتێبه‌کانیان خوێندبێته‌وه‌، به‌ جاهیلیان ده‌زانن. ئێوه‌ به‌م بیرکردنه‌وه‌ و خوتبه‌ ئێلیکترۆنیانه‌تان ته‌نیا مرۆڤی ده‌بڵمۆڕاڵ به‌رهه‌م ده‌هێنن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان. مرۆڤێک، هه‌موو سیماکانی هیی کافرانه‌ و تا بینه‌قاقای له‌ کفردا نقووم بووه‌، که‌چی له‌ناکاو ده‌بێته‌ موجاهید و هێرش بۆ سه‌ر ئه‌وانی دیکه‌ ده‌بات.

هه‌ر یه‌کێکمان هه‌زاران نموونه‌ی سه‌یری له‌باره‌ی ئیسلامیی ئه‌مڕۆوه‌‌ هه‌یه‌. ئیسلام به‌وانه‌ ده‌پارێزن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان؟ ئێمه‌ له‌ ڕه‌وشت و ئادابمان لاداوه‌، یان ئه‌وانه‌؟ کاتێکیش نووسه‌رێکی وه‌کو (ئه‌حمه‌د ئه‌لبه‌غدادی) دێت و باس له‌و ده‌بڵمۆراڵییه‌ ده‌کات، به‌ زه‌ندیق له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت و ده‌یده‌نه‌ دادگا. ئه‌و پرینسێپه‌، که‌ ناسیونالیزمی عه‌ره‌بی و تورکیی له‌ پشته‌وه‌یه‌، زۆر ترسناکه‌، چونکه‌ ئه‌وه‌ پراکتیزه‌کردنی عه‌قیده‌ی سیاسه‌ته‌، نه‌وه‌ک عه‌قیده‌ی دین. سووکایه‌تییه‌ به‌ عه‌قیده‌ی ئه‌وانه‌ی به‌ ڕاستی خواپه‌رستن، نه‌وه‌ک له‌به‌ر خاتری لایه‌نێکی سیاسیی دیاریکراو.

مه‌لا به‌ڕێزه‌کان به‌شێکی زۆرتان له‌ ڕێگای ئه‌و دینه‌وه‌ پاره‌ و سامان په‌یدا ده‌که‌ن و خۆتانی پێ ده‌ژ‌ییه‌نن، له‌ کاتێکدا پێغه‌مبه‌ری ئیسلام ئه‌و که‌سانه‌ی به‌ پاره‌ قورئان ده‌خوێنن، به‌و بلبلانه‌ ده‌چووێنێت، که‌ له‌سه‌ر زبڵدان ده‌خوێنن. (ئه‌مه‌م له‌ سه‌رده‌می هه‌رزه‌کاری له‌ هاوڕێیه‌کمه‌وه‌ بیستووه‌، که‌ ئه‌مڕۆ یه‌کێکه‌ له‌ مه‌لا ناسراوه‌کان).

که‌واته‌ داوای تۆبه‌ له‌ کێ ده‌که‌ن مه‌لا به‌ڕێزه‌کان؟ من وه‌کو نووسه‌رێکی ئه‌ده‌بی گێڕانه‌وه‌، که‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ فانتازیادا ده‌که‌م، له‌جیاتی تۆبه،‌ پێشنیارێکی دیکه‌م بۆتان هه‌یه‌. وه‌رن‌ ده‌تاننێرمه‌وه‌ بۆ ساڵی حه‌فتا و به‌و خه‌ڵکه‌ بڵێن‌، که‌ ئێوه‌ کۆمپیوته‌رتان به‌ کار هێناوه‌.

چاتتان کردووه‌. له‌ ماسینجه‌ر ڕووبه‌ڕوو له‌گه‌ڵ دانیشتووی ئه‌ورووپادا قسه‌تان کردووه. باسی ئه‌و ماڵ و که‌لوپه‌لانه‌ی خۆتانیان بۆ بکه‌ن. ئایا‌ به‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌تان نازانن؟ داوای تۆبه‌تان لێ ناکه‌ن؟ مادام دنیای فانتازیایه‌، ئه‌وا ده‌توانن بچنه‌وه‌ لای خۆتان و ئه‌و قسانه‌ بۆ خۆتانی ئه‌وسا بکه‌ن، بزانن چیتان پێ ده‌ڵێن.

ناڵێن ئێوه‌ له‌سه‌ر دینی ئێمه‌ نه‌ماون؟ ئه‌گه‌ر له‌وێ هاتنی ئامێرێکی ته‌له‌ڤزیۆن بۆ ماڵ، خه‌ڵکی پێ کافر ببێت، ئه‌ی به‌ ئێوه‌ بڵێن چی، که‌ ئه‌مانه‌تان هه‌ن‌؟ ئه‌وسا ده‌بێت (شێرکۆ بێکه‌س)، (حسێن عارف)، (ڕه‌فیق سابیر)، (محه‌مه‌د حه‌مه‌ باقی) و (کاکه‌مه‌می بۆتانی)، که‌‌ نووسه‌رانی ئه‌ده‌بی ڕوانگه‌ن و له‌ولاشه‌وه‌ (فوئاد مه‌جید میسری)، (فازیلی مه‌لا مه‌حموود)، (فوئاد قه‌ره‌داغی)، (محه‌مه‌دی مه‌لا که‌ریم) و (که‌مال غه‌مبار)یش له‌ ڕه‌خنه‌گرانی ئه‌ده‌بی ڕوانگه‌ واز له‌ مشتومڕی ئه‌ده‌بی بێنن و به‌رگری له‌ ئازادیی ئێوه‌ بکه‌ن.

دڵنیام زۆر به‌و به‌سه‌رهاته‌ش سه‌رسام ده‌بن، که‌ ئێوه‌ له‌ ساڵی دووهه‌زاروده‌وه‌ بۆ ساڵی حه‌فتا گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌، چونکه‌ ئه‌مه‌ بابه‌تی چیرۆک و ڕۆمانه‌.

مه‌لا به‌ڕێزه‌کان ئه‌وه‌ ئێوه‌ن به‌و کرده‌وانه‌تان خه‌ڵکی ساده‌ و نه‌فام بۆ دژایه‌تیی قورئان و سوو‌تاندنی هان ده‌ده‌ن، ئه‌گینا سووتاندنی کتێب، ئینجا هیی ئاسمان بێت یان هیی زه‌و‌ی، تاوانه‌ و هه‌ر له‌ ئێوه‌ ده‌وه‌شێته‌وه‌.

(بێگومان مه‌به‌ستم له‌ هه‌مووتان نییه‌). باوه‌ڕ ناکه‌م هیچ که‌سێک، چه‌ندیش بێدین بێت، له‌ داخی ئه‌و مه‌لایانه‌ی، که‌ دوور له‌ توندوتیژی خواپه‌رستیی خۆیان ده‌که‌ن، بێڕێزی به‌ قورئان و دین بکات. ئه‌وه‌ ئێوه‌ن به‌رپرسیاری ئه‌و شته‌ ناشیرینانه‌. هاوڕێیه‌کی لوبنانیم هه‌یه‌، ڕاستییه‌که‌ی فه‌ڵه‌ستینییه‌ و له‌ لوبنان له‌ دایک بووه‌.

ئه‌و هاوڕێیه‌م ڕۆشنبیرێکی ئیسلامییه‌، به‌ڵام له‌ بواره‌کانی دیکه‌ی مه‌عریفه‌ش به‌ ئاگایه‌. زۆرجار پێم ده‌ڵێت: ((مارکس و نیچه‌ و فرۆید فێری خواپه‌رستییان کردووم)).
ڕه‌نگه‌ ئه‌و وته‌یه‌ سه‌ره‌تا سه‌یر بێته‌ به‌رگوێ، کاتێک ده‌زانین هه‌ر یه‌کێ له‌و سێ بیرمه‌نده‌ هه‌ڵوێستی زۆر تایبه‌تیان له‌ ئاستی دیندا هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و خۆی وه‌ڵامی پێیه‌ و ده‌ڵێت: ((ئه‌وانه‌ ڕووبه‌ری بیرکردنه‌وه‌ی منیان گه‌وره‌تر کرد. هه‌تا ئه‌و ڕووبه‌ره‌ی بیرکردنه‌وه‌شم گه‌وره‌تر بێت، من زیاتر هه‌ست به‌ نزیکیی خودا و خۆم ده‌که‌م)). باوه‌ڕ ناکه‌م هیچ که‌سێ له‌به‌ر ئه‌و هاوڕێیه‌م دژایه‌تیی ئیسلامی کردبێت، چجای قورئان بسووتێنێت!! هه‌ر کاتێ بێته‌ ماڵه‌که‌م، من هه‌وڵ ده‌ده‌م پێش گه‌یشتنی، هه‌موو ئه‌و شتانه‌ لاببه‌م، که‌ له‌گه‌ڵ بیروباوه‌ڕی ئه‌ودا ناگونجێن، به‌ڵام سه‌یر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و له‌ لای خۆیه‌وه‌ ویستوویه‌تی به‌ شێوه‌یه‌ک سه‌ردانم بکات، که‌ نه‌بێته‌ هۆی بێزارکردنم. ناتوانم خۆشم نه‌وێت و ڕێز له‌ خۆی و بیروباوه‌ڕی نه‌گرم، مادام ئه‌و له‌ لایه‌ک ڕێز له‌ خۆی و له‌ بیروباوه‌ڕی خۆی ده‌گرێت و له‌ لایه‌کی دیکه‌ له‌ من و له‌ بیروباوه‌ریشم.

نایشارمه‌وه‌ له‌و پێوه‌ندییه‌وه‌ زیاتر فێری ئه‌وه‌ بووم، که‌ بیروباوه‌ڕی به‌رانبه‌رم‌ چه‌ند له‌ هیی خۆم جیاواز بێت، هه‌ر ڕێزی لێ بگرم و به‌رگری لێ بکه‌م، به‌ بێ ئه‌وه‌ی ترسم له‌ ده‌ربڕینی بیروباوه‌ڕی خۆشم هه‌بێت. له‌و گفتوگۆیه‌ی له‌باره‌ی (ئه‌نفال)ه‌وه‌ له‌گه‌ڵمدا کراوه‌، وته‌یه‌کی ئه‌و هاوڕێیه‌مم هێناوه‌ته‌وه‌، که‌ ده‌ڵێت: ((ئیسلامییه‌کانی ده‌سته‌ڵات و ئیسلامییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ڵات نه‌ک هه‌ر له‌ دنیای عه‌ره‌بی، به‌ڵکو له‌ سه‌رتاپای دنیای ئیسلامیدا، له ‌زۆر مه‌سه‌له‌ی تاکتیکی و ستراتیژی ڕێکن، به‌ڵام له‌ هه‌موو شتێک زیاتر له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێکن، که‌ سه‌ددام حسێن موجاهیدێکی پیرۆز‌ و ڕژێمی به‌هێزی به‌عس گه‌وره‌ترین دوژمنی کوفر و کافران بوو)).

مه‌لا به‌ڕێزه‌کان بۆ یه‌کێک له‌ خوتبه‌کانتان بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ تایبه‌ت ناکه‌ن؟ ده‌زانم نایکه‌ن، چونکه‌ نه‌ ئێوه‌ و نه‌ ئه‌وانه‌ی وه‌کو ئێوه‌ن ده‌یانه‌وێت به‌ لای باسی ئاوادا بچن. ئه‌مه‌ گوتارێکی یه‌کگرتووی گشتیی دنیای ئیسلامیی ئه‌مڕۆیه‌ و نابێت لێی لابده‌ن. چاک ده‌زانن دڵی ئه‌و هه‌موو سه‌رکرده‌ ئیسلامییانه‌ی فه‌ڵه‌ستین، عێراق، میسر، ئورده‌ن و باقیی دنیای ئیسلامیتان لێ ده‌ڕه‌نجێت، که‌ هه‌تا ئێستا وازیان له‌وه‌ نه‌هێناوه‌ سووکایه‌تی به‌ کورد بکه‌ن.

ناوی کوردستان ناهێنم، چونکه‌ لای ئه‌وان ئه‌مه‌ قێزه‌ونترین وشه‌یه‌. هه‌ر ئێمه‌ی ده‌ره‌وه‌ ده‌زانین ئه‌و برا ئیسلامییانه‌ چه‌ند جار له‌سه‌ر ئه‌و وشه‌یه‌ سووکایه‌تییان پێ کردووین. به‌ ده‌گمه‌ن که‌سێکی وه‌کو ئه‌و هاوڕێیه‌ی من ده‌بینیت باوه‌ڕی وابێت کوردیش نه‌ته‌وه‌یه‌ و زوڵمی لێ کراوه‌. ئێوه‌ پشت
له‌و هه‌موو شته ناشیرینه‌‌ ده‌که‌ن و په‌لاماری‌ هونه‌رمه‌ند و نووسه‌ران ده‌ده‌ن. زنجیره‌ دراما ڕاده‌گرن. بۆچی؟ چونکه‌ دژی ڕه‌وشته‌.

مه‌لا به‌ڕێزه‌کان، ئێوه‌ پێتان وایه‌ ئێمه‌ ئاگامان له‌ دنیا نییه‌؟ له‌ فیلمی میسری ژنه‌ سه‌ماکه‌ره‌کان ده‌ڵێن: ((خوا پشتیوانمانه‌، بۆیه‌ خاوه‌نی ئه‌و هونه‌ره‌ین)). له‌و فیلمانه‌دا ژنی نیمچه‌ڕووت، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم ژنی ڕووتی ته‌واومان به‌رچاو ده‌که‌وێت. (مه‌لا به‌ڕێزه‌کان لێم مه‌گرن، که‌ ئه‌مانه‌م بینیوه‌، چونکه‌ منیش وه‌کو ئێوه‌ ته‌له‌ڤزیۆن و سه‌ته‌لایتم هه‌یه‌ و ئه‌مانه‌ و له‌مانه‌ش خراپتر ده‌بینم.

ئه‌گه‌ر خانووه‌که‌م به‌ پێی شه‌رع و ڕێنوێنییه‌کانی عومه‌ری کوڕی خه‌تتاب دروست بکرایه‌، ئه‌وسا بێگومان شوێنی ئه‌و بتانه‌ی تێدا نه‌ده‌بووه‌وه‌ و گوناهبار نه‌ده‌بووم. ئایا به‌و تۆبه‌یه‌ی داواتان لێ کردووم بیکه‌م، ئه‌و گوناهانه‌شم پاک ده‌بنه‌وه‌؟ یان گوناهم له‌ ئه‌ستۆی ئه‌و حوکومه‌ته‌یه‌، که‌ ئه‌م بتانه‌ هاورده‌ ده‌کات و که‌س نییه‌ فه‌توایان له‌ دژ ده‌ربکات؟ ئه‌وه‌ بۆ که‌س ناوێرێت نه‌ک ئه‌وانه خۆیان، به‌ڵکو ئاژه‌ڵه‌کانیشیان‌ لغاو بکات؟ ساڵی‌ حه‌فتاونۆ مه‌لاو خه‌تیبی مزگه‌وتی ئازادی ده‌یوت شتێک هه‌یه‌ به‌ ناوی زینای چاو. واته‌ زینا هه‌ر‌ ئه‌وه‌ نییه‌، که‌ تۆ له‌گه‌ڵ ژنێکدا جووت ببیت، به‌ڵکو سه‌یرکردنی قژی ژنێکیش زینایه‌.

ئه‌رێ ئه‌وانه‌ی ئێمه‌ له‌و سه‌ته‌لایتانه‌ ده‌یانبینین، چیین؟). له‌ زنجیره‌ دراماکانی سوریدا، به‌تایبه‌تی له‌وانه‌ی باس له‌ مێژووی ئیسلام ده‌که‌ن، ژنان به‌ ڕووتی له‌گه‌ڵ پیاواندا سه‌رگه‌رمی سه‌مان. ئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ بۆ حه‌رام نه‌کراون و له‌ که‌ناڵه‌کانی سعودیه‌ و یه‌مه‌ن و کوه‌یتدا پێشان ده‌درێن؟ بۆ که‌س هه‌ڕه‌شه‌ له‌ (حاته‌م عه‌لی)، (باسل ئه‌لخه‌تیب)، (عارف ئه‌لته‌ویل) و ئه‌وانی دیکه‌ ناکات؟ هیوادارم هه‌رگیز نه‌شیکه‌ن، چونکه‌ کۆمه‌ڵێک هونه‌رمه‌ندی زۆر داهێنه‌رن.

ئه‌وه‌ ئێوه‌ بۆ له‌ یه‌کێک له‌ خوتبه‌کانتاندا ناڵێن دنیای عه‌ره‌بی بۆته‌ کافرستان و فیلم و زنجیره ‌درامای به‌دڕه‌وشتی ده‌رده‌هێنن؟ ئێوه‌ له‌ شه‌سته‌کان و حه‌فتاکان، که‌ خه‌ریکی قه‌ده‌غه‌کردنی ئامێری ته‌لفاز بوون، ئه‌وان له‌ بیسته‌کانه‌وه‌ زۆرترین فیلمیان به‌رهه‌م هێنابوو. له‌ بیسته‌کان سێ ده‌رهێنه‌ری ژنیان هه‌بوو و ژماره‌ی ژنی ئه‌کته‌ر له‌ ژماردن نه‌ده‌هات، له‌ کاتێکدا ئێمه‌ هه‌تا حه‌فتاکان و هه‌شتاکانیش پیاومان ده‌کرده‌ ژن. ماڵی هونه‌رمه‌ندانی وه‌ک (عومه‌ر چاوشین) و (ڕه‌سمی جه‌لال) و ئه‌وانی دیکه‌ش ئاوا بێت.

ئه‌وه زاناکانی‌ ئه‌زهه‌ری شه‌ریف، که‌ ئێوه‌ به‌ ڕابه‌ری خۆتانیان ده‌زانن، بۆ قه‌ده‌غه‌یان نه‌ده‌کردن و نایانکه‌ن؟ ئه‌دی‌ ئه‌و سه‌کرده‌ ئیسلامییانه‌ی دنیای عه‌ره‌بی بۆ له‌ ئاستی ئه‌و کافرستانییه‌ بێده‌نگن؟ وه‌ک ده‌رکه‌وتووه‌ له‌ دنیای عه‌ره‌بیی ئیسلامیدا ئه‌وه‌ی به‌ پله‌ی یه‌که‌م قه‌ده‌‌غه‌ ده‌کرێت، ئه‌و فیکره‌یه‌، که‌ ده‌یه‌وێت ئیسلام به‌ شێوه‌یه‌کی جیاواز له‌وه‌ی هه‌یه،‌ بخوێنێته‌وه‌‌، ئه‌گینا تا ڕاده‌یه‌کی زۆر ڕێگا دراوه‌ له‌ فیلم و زنجیره‌ دراماکاندا ژن به‌ جلی ته‌نکی شه‌وه‌وه‌ به‌ ڕووتی ده‌ربکه‌وێت و له‌سه‌ر ته‌ختی نووستندا له‌پاڵ پیاودا بخه‌وێت.

له‌ بیرمه‌ له‌ یه‌کێک له‌و ‌فیلمانه‌دا پیاوێک له‌ حه‌ج ده‌گه‌ڕایه‌وه‌، (عه‌باس فارس)ی ئه‌کته‌ر و (نه‌عیمه‌ عاکف)ی سه‌ماکه‌ر به‌ موزیک و سه‌ماوه‌ پێشوازییان لێ کرد. کاتێ حاجییه‌که‌ ویستی پاداشتیان بداتێ، وتیان ئه‌سته‌غفیره‌لڵا چۆن پاره‌ له‌ که‌سێک وه‌رده‌گرین، که‌ له‌ ماڵی خواوه‌ گه‌ڕابێته‌وه‌. ئه‌ویش زۆری دووعا بۆ کردن.

به‌و منداڵییه‌ی خۆم ده‌متوانی جیاوازیی له‌نێوان خۆمان و ئه‌واندا بکه‌م. بۆ ده‌بێت لای ئێمه‌ هه‌موو شتێک حه‌رام بێت، که‌چی لای ئه‌وان هه‌موو شتێک، ته‌نانه‌ت سه‌مای ژنی ڕووتیش ده‌چێته‌ ڕیزی خواپه‌رستییه‌وه‌؟ وه‌ڵامه‌که‌ی ئه‌وه‌تا: مه‌لا به‌ڕێزه‌کان. به‌ڵێ، مه‌لا به‌ڕێزه‌کان و ده‌سته‌ڵاتی پارتی و یه‌کێتی. ئه‌و دوو حزبه‌ ته‌نیا ئاسایشی خۆیان مه‌به‌سته‌، ئه‌گینا هیچ به‌ لایانه‌وه‌ گرنگ نییه‌ نووسه‌ر و ڕۆشنبیر و هونه‌رمه‌ند هه‌ڕه‌شه‌یان لێ ده‌کرێت و به‌ شه‌ڕێکه‌وه‌ خه‌ریک ده‌کرێن، که‌ دوور و نزیک پێوه‌ندیی به‌ داهێنانه‌وه‌ نییه‌.

مه‌لا به‌ڕێزه‌کان ئه‌وه‌ی ئێوه‌ ده‌یکه‌ن، نیشانه‌ی به‌هێزییتان نییه‌، به‌ڵکو مانای ئه‌وه‌یه‌ بێهێزن. وه‌ک (ئیبن خه‌لدوون) ده‌ڵێت کاتێک کۆته‌ره‌دارێکی سووتاو دوا گڕی خۆی نیشان ده‌دات، ئه‌وه‌ مانا‌ی کوژانه‌وه‌یه‌تی. مه‌به‌ستم کوژانه‌وه‌ی که‌سانی وه‌کو ئێوه‌یه‌، نه‌وه‌ک هیی ئیسلام، چونکه‌ هه‌رگیز ئێوه ‌نین به‌م قسه‌ و هه‌ڵسوکه‌وتانه‌تان ئیسلام ده‌پارێزن و له‌گه‌ڵ کوژانه‌وه‌ی هیچ بیروباوه‌ڕێکیشدا نیم.

ئه‌و حیکمه‌ته‌ چییه‌ ئێوه‌ په‌یڕه‌وی ده‌که‌ن؟ له‌ مزگه‌وته‌کان به‌ خه‌ڵک ده‌ڵێن ئیسلامه‌تی نه‌ماوه‌ و له‌به‌ر خراپه‌کاریی موسڵمانان، ئیسلام زۆر بێهێز بووه‌، که‌چی له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌ڵێن ئیسلام زۆر به‌هێزه‌ و له‌ سه‌دا نه‌وه‌د و قسووری خه‌ڵکی ئێمه‌ موسڵمانن؟
مه‌لا به‌ڕێزه‌کان ئێوه‌ هه‌ندێکتان خه‌ریکی ئه‌م شتانه‌ن، بۆیه‌ به‌رده‌وام قسه‌کانتان وه‌کو نوکته‌ ده‌خرێنه‌ سه‌ر یوتووب و ده‌بنه‌ مایه‌ی سه‌رگه‌رمیی خه‌ڵک. هه‌تانه‌ به‌هه‌شتی به‌ شێوه‌یه‌ک بۆ خه‌ڵک وه‌سف کردووه‌، که‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌ چیرۆک و شیعردا بیکه‌ین، به‌ هه‌شت و نۆ فه‌توای کوشتنمان بۆ ده‌رده‌که‌ن. (به‌ که‌یفی خۆتان عه‌للاگه‌ له‌ ئێسقانمان پڕ ده‌که‌ن).

ئه‌گه‌ر هه‌زاران خه‌ڵک بۆ ئه‌و قسه‌ بێتامانه‌ ده‌گرین، ئه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئێوه‌ له‌باره‌ی دین و مێژووی عه‌ره‌ب و ئیسلامه‌وه‌ هیچ شتێکتان پێ نه‌وتوون. هه‌موویتان بۆ دوو ڕسته‌ کورت کردووه‌ته‌وه‌: ئه‌وه‌ی خراپه‌ بکات، خۆی له‌‌ دۆزه‌خ ده‌بینێته‌وه‌ و ئه‌وه‌ی چاکه‌ بکات، ده‌چێته‌ به‌هه‌شت. ئه‌و چاکه‌ و خراپه‌یه‌ چیین؟ ئه‌وا هه‌ر خۆتان ده‌یزانن و پێوه‌ره‌که‌تان بۆ داناوه‌. به‌شێکی زۆری له‌و سه‌دا نه‌وه‌د و قسوور و له‌و دوو میلیارده‌ی به‌رده‌وام ده‌یڵێنه‌وه‌ هیچ له‌باره‌ی دین و مێژووی خۆیانه‌وه‌ نازانن، بۆیه‌ قسه‌ی ئێوه‌ گوێی لێ ده‌گیرێت، ئه‌گینا ئه‌وه‌ی ئه‌و مه‌لایه‌ له‌باره‌ی به‌هه‌شته‌وه‌ وتوویه‌تی، له‌ کوێی قورئان و حه‌دیسدا نووسراوه‌؟

ڕێزم بۆ هه‌ر که‌سێک هه‌یه، که‌‌ به‌ هێمنی خه‌ریکی خواپه‌رستییه‌. ئه‌وه‌ ئێمه‌ی ڕۆشنبیرین، که‌ به‌رگری له‌ ئیمانی ئه‌وانه‌ ده‌که‌ین و سێ ساڵ له‌مه‌وبه‌ریش هه‌ر له‌و گفتوگۆیه‌ی پێشتر ئاماژه‌م بۆ کرد، پێم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داگرتووه‌.
ده‌مه‌وێ وه‌ک تێبینییه‌کیش ئه‌وه‌ بڵێم، که‌ من لێره‌دا به‌ ناوی ئازادیی نووسه‌رانه‌وه‌ قسه‌م کردووه‌ و به‌رگری له‌و ئازادییه‌ ده‌که‌م، به‌ڵام به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک له‌گه‌ڵ هه‌ندێک له‌و نووسه‌رانه‌دا نیم، که‌ به‌ هه‌مان شێوازی ئێوه ده‌نووسن و له‌ تیڤییه‌کانیش له‌سه‌ر ڕێتمی ئێوه‌‌ قسه‌ ده‌که‌ن. ئێمه‌ که‌ هه‌تا ئێستا به‌ زمانی ئاوا ڕوون و ساده‌، وه‌کو ئه‌وه‌ی ئه‌م وتاره‌ی منی پێ نووسراوه‌، قسه‌مان نه‌کردووه‌، ئه‌وا ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ به‌ ئاستی خۆمانمان نه‌زانیوه‌. هیوادارم ناچارمان نه‌که‌ن چیتر به‌م زمانه‌ وه‌ڵامتان بده‌ینه‌وه‌.

—————————-

تێبینی: ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌گه‌رچی پێشتر له‌ سایتی (ئاوێنه‌)دا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام له‌م ڤێرژنه‌دا هه‌ندێک شتی دیکه‌ی بۆ زیاد کراوه‌.




خوێندنەوەیەكی فێمێنیستانە بۆ كۆچیرۆكی “دەزگیرانە قوڕینەكەم”

سۆران محەممەدە سوورە

————————-
دەروازەیەك بۆ كۆچیرۆكەكە:

دەزگیرانە قوڕینەكەم، كۆمەڵە چیرۆكی چیرۆكنووس “كازیوە ساڵح”ـە، ساڵی2012 لە چاپخانەی ئاراس، لەچاپ دراوە. ئەم كۆمەڵە چیرۆكە بیست و هه‌شت چیرۆكی لەخۆ گرتووە. هەژدە چیرۆك لەم كۆمەڵە چیرۆكە بە شێوەیەكی بەرچاو باس لە زووڵم، شەرمە و كوشتنی ژنان دەكاتن. لاوازیی، نزمسەیركردن و لەشیش؛ وەك چێژ و سەرچاوەی دامركاندنەوەی ئاڵۆشی پیاوان، خراوەتە ڕوو.

نووسەر خۆی ئامادەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی لە داواكردنی مافی ژنان هەبووە، چ لە ناوەوەی كوردستان، چ دوای ڕووكردنە دەرەوە. كازیوە، جیاواز لە ژنگەلێكی نووسەر خوێندنەوەی بۆ كێشە و پرسی ژنی كورد و ژنایەتیی (فێمێنیزم)ی كوردیی جیاوازە. چونكە ناوبراو لەلایەك منداڵیی و گەنجیشیی هەر لەنێو نەریت، ژینگە و فەرهەنگی نەتەوەكەی خۆیدا بەسەر بردووە. لەلایەكەی تریشەوە بەهۆی ڕووكردنە هەندەران و تێكەڵبوون بەو كەشە ئازاد و یەكسانییەی، كە لەوێ لە ئارادایە؛ ئاگاداربوونی لە كارە رێكخراوەیی و بزووتنەوەكانی ژنانی ئەورووپیی و چۆنیەتی هەڵوێستوەرگرتنیان بۆ ماف و ئازادیی ژن، تێگەیشتنێكی نوێی بۆ بواری چالاكی ژنان و بزووتنەوەكانی ژنان لە كوردستاندا، خستووەتە ڕوو.

بەشێوەیەك چیرۆكەكانی ڕێكخستووە، كە دەنگی كاره‌كته‌ری چیرۆكەكان، لە هەناوی لێبووردەیی، مرۆڤدۆستیی و یەكسانییی ڕەگەزیییەوە ڕێبكاتن. كارەكتەرەكانیش ژنن و لەلایەن پیاوانەوە ناڕەوایی و زووڵمیان لێدەكرێت و دەچەوسێنرێنەوە، وەك كازیی و مەرام بەكارهێنراون و ڕەگەزەكەی تریش ئاڵۆشییی خۆیانیان لێبەتاڵدەكەنەوە. كاره‌كته‌رەكان هەڵقوڵاوی ئەو كولتوور و سیستێمە دواكەوتووەن، كە هەمیشە ژن قوربانیدەر بووە و پیاویش وەها براوەیەك، كە بەشان و باڵیدا هەڵبگوترێت.

هەندێك لەو چیرۆكانە وەك (دەزگیرانە قوڕینەكەم یان ژووری ژمارە 508، كێ كوشتنەكەی ئاشكرا كرد؟ و مەیموونستان، ئەو سێوەی دایكیشم بە خواردنی گوناهباری كردم، ژنەكانی جەنەراڵ و كچە ئازادەكە) جێگەی سەرنجن
چیرۆكنووس باس لە كێشەكانی ژن لە كوردستان دەكات. هۆكردەكان و گرێكوێرەی دروستبوونی ئەم ئارێشانەش دەخاتە ڕوو، خودی بەربەستەكانیش كە هەمیشە نێر/ پیاو لە پشتیەتی، دەخاتە بەردەم نەشتەری ڕه‌خنه‌.

نووسه‌ر له‌م كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكه‌، خاوەنی بیرێكی یەكسانییخواز و داكۆكیكاری ژن ده‌رده‌كه‌وێت. لەو ڕوانگەی، كە ژنی كورد هەمیشە ڕووبەڕووی كەمسەیركردن و هێنانەوەی ژن وەك زەعیفە، خزمەتكار و تێركاری ئەو “ژەنەڕاڵ/ پیاو”ـە بووە، كە گوایە هۆشێكی ڕەهای هەیە و بەرزترە لە ژن و ژن زێتر سۆزی هەیە. بۆیە پیاو مافی بەسەر ژنەوە هەیە، خاوەنداریەتی بەسەرەوە بكا، لەگەڵی ڕابوێرێت و ئارەزووەكانی خۆی لێ تێر بكات.
هەوڵی ئێمە خوێندنەوەی ئەم كۆچیرۆكەیە، لە چەند ڕوانگەیه‌كی جیاوازی بزووتنەوەی ژنان، كە ژنان خوازیارینی و كاری بۆ دەكه‌ن و لە ژیانی كارەكتەرە سەرەكیی و لاوەكییەكانی نێو كۆچیرۆكەكەش “دەزگیرانە قوڕینەكەم”ـەوە ڕەنگ دەداتەوە.

1- نیشاندانی سروشتی دایك، لە دەسەڵاتێكی پاتریاركیدا

ژن هەمیشە لەكۆمەڵگەكان بەگشتی و كۆمەڵگەی كوردیی بەتایبەتی، لە پەراوێزی كۆمەڵایەتیی، ڕۆشنبیریی و ئابووریی … تاد، گۆش كراوە. هۆكارەكەیشی سروشتی ژن خۆی نەبووە، بەڵكو كۆمەڵگە و هێزی خۆسەپێنەر ئەمەی خستووه‌تەوە. پلە و چینایەتیی دروستكردووە. بۆیە دەبینین كارەكتەرەكانی نێو چیرۆكەكانی”دەزگیرانە قوڕینەكەم” هەمیشە لە پێگەی كۆمەڵایەتییدا كەنارگیر كراون. ئەو ڕۆڵەیان لێسەندراوەتەوە، یان پێیان نەدراوە، كە دەبێ ئەمیش وەك ڕه‌گه‌زێك هەیبێت. بۆیە دەبینین هەمیشە ژن لە گۆشەیەكی ماڵدا هێڵدراوەتەوە، ((دایكی هەموو جارێك بانگی دەكرد” كچم وەرە بۆ چێشتخانە با ڕێگەكانی گەشتن بە دڵی پیاوت فێر بكەم.))، ل 118.

ئەم بیركردنەوەیە، بیرێكی باوی نێو كولتووری خێڵەكییی كوردیی بەرییە و تا ئێستاش خەڵكگەلێك چ پیاو، چ ژن، هەڵگری وەها تێگەیشتنێكن، كە گوایە ژن دەبێت خزمەت بە پیاو بكات و تەواوی تەمەنی لە چێشتخانە بباتە سەر. ئەم چیرۆكە ئەوە نیشاندەدات، كە هەمیشە پیاو خۆی لەپێشەوە داناوە و ژنیشی وەك خزمەتكار سەیركردووە. هەڵبەتە هەر ئەم پیاوەش بووە، كە ئەو دایكەی دروستكردووە، كە بڵێت: ڕازیكردنی دڵی پیاو؛ گەیشتن بەدڵی پیاو، كارێكی پیرۆزە و جوانیی بەژن دەبەخشێت. بەمانایەكی تر لێرەوە چیرۆكنووس دەیەوێت پێمان بێژێ: دایكی كورد خەونی خۆی لێسەندراوەتەوە. بۆیە هەر خەونێكیش، كە هەیبووبێت ئەوە خودی سیستێمی پیاوسالاریی بۆی چێكردووە. ئەوە نییە هەموو ڕێگه‌كانی ژنی هەر بۆ لای خۆی بردوونەتەوە.

بۆیە چیرۆكنووس سەركەوتووانە توانیویەتی، لە هەناوی نەریتە دواكەوتووەكەی گەلەكەیەوە، كارەكتەر دروستبكات. بیری وشیاریی و هەڵوێستیش لە بەرانبەریدا و یاخیبوونی كچی تێگەیشتووش، نیشان بدات: ((ئەویش بە دەم بۆڵەبۆڵەوە ئەی هاوار كەی لەم عەقڵە كۆن و تۆزگرتووەی تۆ ڕزگارم دەبێت))، ل 118.

لێرەوە چیرۆكنووس دەیەوێت ئەو پەیامە بگەیەنێت، كە دایكان كەوتوونەتە ژێر ساوێری عەقڵی كۆن و پێویستە وەئاگا بهێنرێنەوە. سەرەڕای ئەمە پەیامێك ئاڕاستە دەكات، كە دەبێت كچان سەردەمیانە بیربكەنەوە و خاوەنی كەسیەتیی و بڕیاری خۆیان بن. تەنیا كەسێكیش، كە ئەم دایكە وه‌ئاگا بهێنێتەوە، ئەوە خودی كچەكانیان/ ژنان خۆیانن. چونكە ئەمانیش هەر ئەو مێیینەیەن، كە وەك یەك جیاوازییی ڕه‌گه‌زیی و نایەكسانیی گرتوونیەتییەوە و دەیانگرێتەوە، ئەگەر یەكنەگرن، ئاگا نەبنەوە و بە بیرێكی نوێ و سەردەمیانە لە دنیا و ژیان نەڕوانن.

ئەگەرنا هەر ئەو ڕه‌گه‌زە دەمێنێتەوە لە چێشتخانەدا بێت و هەوای ژیانی ئازاد هەڵ نەمژێت. چونكە ژنیش وەك پیاو پێویستە بۆ خۆی بژێت. چونكه‌ ده‌سه‌ڵات و مه‌یلیی خاوه‌نداریه‌تیی و خۆبه‌خاوه‌نزانین، دڵی پیاوی كردووه‌ته‌ دڵێكی ڕەق لە بەرانبەر ژن، چونكە هەر خۆی ژنی خستووه‌تە پەراوێز و گۆشەی چێشتخانەوە، جا چۆن دایك ڕێگه‌یەك بۆ كچەكەی بدۆزێتەوە بۆ ئەوەی بەدڵی پیاو بگات؟!

((هەرگیز وا نییە، بیرت چوو خۆتان پەروەردەكەری ئەو داوانەن… ئێمە هەر لە لەدایكبوونەوە، لاسایی زمانی ئەو دایكانە دەكەینەوە كە باوكمان قۆپچەی ڕەشی داوە لە زمانیان و چاوەڕوانی جەنەڕاڵی قەدەرە لە خەزانێكدا بیانوەرێنێت))، ل 89.

ئایا ئەم دایكە توانیویەتی لە كونجی ماڵەوە ئەم ڕێگه‌یە، كە پیاو وەك داهۆڵێك سەرەڕێی گرتووە، بیگرێتە بەر یان لایەك لەم ڕێگه‌یە بكاتەوە؟! بۆیە بەتەوسەوە كارەكتەری چیرۆكەكە دەڵێت ((تۆ هەرگیز ڕێگەیەكت زانیوە بمگەینێت بە عەقڵی پیاو، نەك دڵی، مەبەستم مەعیدەی؟)) ل 118.

گەدەی پیاو، لەلایەك ئاماژە بۆ هەرسكردنی خواردن، تێرنەبوون و چێژ وەرگرتنی پیاو، لەژن دەكات، لەلایەكی تریشەوە گەدەی پیاو، بریتییە لەو ئیمپراتۆریەتە مێژوویییەی، كە دروستی كردووە: بەچەوساندنەوە و لەگۆڕنانی خەونی ژن. مێژووێك كە پیاو وای لەژن كردووە بۆ گەیشتن بەدڵی، دەستبەرداری خەونەكانی ببێت و لەگۆشەی ماڵەوەدا بمێنێتەوە و خواردن پێشكێشی ئەو پاشایە بكات، كە هەرگیز لەئاستی مرۆڤ سەیری نەكردووە، كە وەك ئەم خەون، مەیل و پرسیاری هەیە. ((ڕۆڵە خوا عەقڵێكت بداتێ كە پێی بژیت، چونكە ئەم عەقڵە ناتژێنێت))، كورتە برووسكەكانی غوربەت- برووسكەی یەكەم ل 118.

هەمیشە متبوونی ژن، وایكردووە پیاو دەسەڵاتە میریەكەی خۆی بەرفراوان بكات و پەرە بەمێژووە چەوسێنەرایەتیییەكەی خۆی بدات. ((تا خواستی دەسەڵاتداری زۆرتر و زاڵتر بێ ئاستی هۆشیاری لاوازتر و كۆڵتر دەبێ، خواستی ملكەچبوون باڵاتر دەبێ، مرۆڤی ملكەچ لە سرووشت و بەهای ئازادی ناگا، تەنیا مرۆڤی ئازادیش هەڵگری مەزەندەكردن و هۆشیاری مافی بەرانبەرە، مافیش باسی كاتی نەبوونی دەسەڵات و ژێردەستەیییە، كەواتە ژن كە بە مرۆڤی بێ دەسەڵاتی ناو كۆمەڵ ناوزەدكراوە و كۆمەڵیش بێ دەسەڵاتی دەسەڵات ناكرێ لە زلهێزیی دەسەڵاتەوە داوای ماف بكات.))(1) بۆیە دەبینین دەسەڵاتی پیاوسالارانە، بواری بە ژن نەداوە؛ هزر بكاتەوە، پرسیار بكات و بڵێت و بڕوات. بۆیە ئەمەش وایكردووە، پیاو هەمیشە براوە بێت لەبەردەمی بێهەڵوێستییەك، كە خۆی بۆ خۆی فەراهەمی كردووە. هەر وەڵامدانەوەیەكیش بە كوشتن و بەردباران كردن كۆتاییی پێدێنێت. بۆیە عەقڵێك، كە هەڵوێستی نەبێ و بییەوێت كۆیلانە بژێت، ئەوە دەبێت ئەم نەوەیەش وەك دایكی هەمیشە لەسووچێكی ماڵەكەیدا، خەریكی ناوماڵیی بێت، ئەگەرنا ئەقڵی نوێ و بیری نوێ قڕانی دەكات و نایژیەنێت. بۆیە خۆشویستنی پیاو بۆ ژن لەم چیرۆكەدا تەنیا بۆ گەدەكەیەتی.

2- جیاوازییی ڕه‌گه‌زیی و ترس لە ڕه‌گه‌زی نێر؟

جیاوازییی ڕه‌گه‌زیی و هەبوونی نایەكسانیی لەكۆمەڵگەی كوردییدا، ژنی كردووە بە ڕمووزن. لەوێوە ژن وەك نامووس، شەرمگەی وەك ئافات و ئابڕووچوونی خێزانەكەی لێكدەدرێتەوە. بۆیە چیرۆكی “ئەو سێوەی دایكیشم بە خواردنی گوناهباری كردم” چیرۆكی كچێكە سەرتاپای منداڵیی لە نێو ترس و شەرمەدا بەسەر بردووە. ترسێك، كە وایكردووە، لە خەونیشدا دار، دیوار…تاد، لێی ببن بەسێبەری باوك و برا.
كارەكتەری چیرۆكەكە كچێكی یازدەساڵانەیە. هەر لە منداڵیی و لەو تەمەنە بچكووكەیه‌وە بە گوێیدا چرپێندراوە، كە نابێت تێكەڵاوی هیچ نێرینەیەك بێت. جا چ لە خوێندنگە بێت یان قسەكردن لە ڕێگه‌ لەگەڵ كوڕ. هەموو ئەمانە بۆ كچ تابۆ كراون و نابێت لێی نزیك ببنەوە.

((دایكم بە نیوەی هاوپۆلەكانمی گوتبوو هەر شتێكیان لێبینی یا لە ڕێگه‌ لەگەڵ كوڕدا قسەی كرد خێرا وەرن لە ماڵەوە بەمن بڵێنەوە))، ل 114.
هەر ئەمەش وایكردووە كە كارەكتەر/ كچی كورد، تێكەڵاوی ڕه‌گه‌زی نێریینە نەبێت و باوەڕ بە هیچ پیاو/ كوڕێك، نەكات. ((هەزار جار پێم وتویت و پێت دەڵێمەوە، ئەوەی نێر بوو باوەڕی پێ نەكەیت، تەنانەت گەر باوكیشت بوو، ئەگەر ئۆتۆمۆبێلێك لە ڕێگە ماڵی هەر كەسێكی لێ پرسیت نزیك نەبیتەوە))، ل 112.

ئەوە سیستێمی خێڵەكیی و باوكسالاریییە قوربانیی بە هەردووك ڕه‌گه‌ز كچ/ كوڕ، دەدات. ئەو دوو ڕه‌گه‌زەی سروشت هەڵی بژاردوون و خودا وەك یەك گیانی بەبەردا كردوون، ئیتر لە یەكتری دەكرێن. كوڕ دەبێتە ڕه‌گه‌زی دڕندە و كچیش دەبێتە ڕه‌گه‌زی شوورەیی، شەرمە و سەر بە فەتارەت. ناڕەوایەتییەك پیاو دوو جار بەخۆی دەكات، جارێك بە ڕەگەزی بەرانبەر و جارێكیش بە خۆی، كە خۆی وەك دڕندە دەناسێنێت
ئەم كچە داماوە تەنانەت سووڕی مانگانەشی، كە سروشتی خۆیەتی. لێی ڕادەكات و لێی دەترسێت، چونكە هەموو شتێكی لەلا كراوەتە شەرمە و شوورەیی.
دایكە عەیبە یانی چی؟
واتە خوا دەتخانە جەهەننەمەوە……، ل 110.

بۆیە هەموو پرسیارەكانی بۆ دەكرێنە ترس و دڵەڕاوكێ. هەر، كە خوێنی مانگانەش دەبینێت، ئەوە لە خوێندنگە بۆ ئەوەی هاوڕێكانی نەیبینن، قسەی بۆ هەڵنەبەستن و نەی گەیەننەوە بە دایكی، پەنا بۆ پاسارانی خوێندنگەكە دەبات.
تەنانەت، كە خەونیش دەبینێت و كوڕێك ماچی دەكات و زگی لێپڕدەبێت، ئەوە لە كاتی سووڕی مانگانەی و بینینی خوێن، ترس دایدەگرێت و ئەم خەونەی وەك ڕاستییەك بۆ دەردەكەوێت. چونكە پێشتریش چیرۆكی ئەو كچەی بیستووە و زانیویەتی، كە چۆن بەهۆی زگپڕبوونی لە خۆشەویستەكەیەوە، نەفرەتی لێكرا و بە بێڕەوشت ناوی بردرا.

ئەمە جێگەی هەمیشە كۆچكردنی كچانمان بووە، بۆ ژوورە تاریكەكان. ئەمەیە كەپتكردن، كە هەمیشە كچی كورد تێكەڵاوبوونی لەگەڵ ڕه‌گه‌زی بەرانبەریدا، بۆی كراوەتە شەرمە، لە وەڵامی بۆچییەكەشیدا؟ ئەوە هەمیشە پەنا بۆ ئەو سزایە بردراوە كە خودا دەتخاتە دۆزەخەوە. هەرگیزیش ئەم تێگەیشتنە باوەی كۆمەڵگە، ئەو بوارەی بە ژن نەداوە وەها تێگەیشتنێك بخوێنێتەوە، لێكی بداتەوە و ڕەزامەندی بۆ دەرنەبڕێت.

ئیتر ئەمە دەبێتە هۆكارێك و وا لەو كچە دەكات، كە تەنانەت سەیركردنی ئاوێنەش بۆی نەشیاوە، چونكە پێی دەڵێن: ((دڵت پەیدا كردووە))، ل 114. بۆیە ئیتر سەیركردنی ئەو بۆ ئاوێنە، سەیركردنی ڕووخساری نابێت وەك سروشتی خۆی، وەك هەر كوڕ و كچێك، كە لە جوانیی خۆیان، حەیران دەمێنن، بەڵكو كاتێك سەیری ئاوێنە دەكات، بۆ ئەوە سەیری دەكا، كە ئەو جییاوازیانە ببینێتەوە ((كە شوانی برامی لای دایكم شیرین كردووە و منیشی نابووت كردووە))، ل 114. ئیتر گەڕان بۆ دۆزینەوەی جیاوازیەكان، دەبێتە بەدزی سەیركردنی ئەو بۆ ئاوێنە، تا بزانێت بۆچی ئەم شوومە؟! كەچی ئەو/ برا، پیرۆز و ئازادە. بۆچی جەستەی ئەو كارەساتە و مایل بە دیلكردنیەتی؟ تۆ بڵێی پێوەندییەكی ڕه‌گه‌زیی لە نێوان مێ و ئاوێنەدا نەبێت؟ كە تەواوی منداڵیەتی لەنێو ئاوێنەدا بۆ نەبێتە خۆ ناسكردن، دەرككردن و پێشیانی سۆز و جوڵانی ئارەزوو، هەڵبەت ئەمە لە هەرتك ڕه‌گه‌زدا و بەبێ گەڕانەوە بۆ نارسیس.

3- ئازارەكانی كچبوون

لە دایكبوونەوەی زەوی، هەڵگرتنی جیاوازییی ڕه‌گه‌زیی نێوان ژن و پیاوە، كە چیتر ژن وەك ڕه‌گه‌زی كەمتر، شووم و ئابڕووبەر… تاد، سەیر نەكرێت. ژنیش لە زمانی خۆی و تێڕوانینی خۆیەوە، ئەمیش گوزارشت لە ژیان، بوون و گەوهەری مێبوونی خۆی بكات. ئەوە ڕوونە كە ژن لە كۆمەڵگە دواكەوتووەكاندا هەمیشە سەركووتكراوە و دەچەوسێنرێتەوە. هەموو ئەمانەش بە هۆی مێبوونییەوە بووە. هەڵەیەك، كە هەرگیز نەیكردووە، مێبوونیەتی، بەڵام نا مێبوون؛ ڕووحی پاسارییەكە، لە فڕین بەنێو ئەبەدییەت. مێبوون ڕووحی شیعرە. بەفرە كاتێك سەر بە زەویدا دەكا بۆ لەدایكبوونەوە و ژیانەوە.

چیرۆكی “دارسێوەكەی باپیرم” وێنای ئەم جیاوازیییە ڕه‌گه‌زییە دەكات، لە نێو خێزانی كوردییدا، ئەمیش لە ڕێگه‌ی میراتەوە. ئەم چیرۆكە ئەوە نیشان دەدات، كە هەرگیز لە نێو خێزانی كوردییدا وەك یەك سەیری كچ و كوڕ نەكراوە. ئەمەش بووه‌تە فه‌رهه‌نگ و هەمیشە كوڕ لەپێشتر دادەنرێ و كچیش نەك هەر لەدایكبوونەكەی، بەڵكو بەرگوێكەوتنی ئەوەی، كە منداڵە لە لەدایكبووەكە “كچە؟!” ئەوە نێوچاوانی باوك، برا و مام، گرژ دەبێت، چونكە لە لەدایكبوونی كچ، گوایە هێنانی بەڵایەكی گەورە و شوورەیییەكی مەزنە.

سەرەڕای ئەوەی، كە مافی میرات بەخشكاریش، هەمیشە پیاو سەرقافڵەی ئەم كاروانە و خاوەنی هەموو شتە هەبووەكانی بنەماڵە و كوڕە لە پێشەكەی خێزانەكەیە. ((باپیرم بەر لەوەی بمرێت ماڵ و موڵكەكەی بەسەر كوڕ و كچەكانیدا دابەش كرد و ئەو دارسێوەشی بە من بەخشی. من تەنیا نەوەیەكی بووم لە نێوان یازدە نەوەدا شتم بەركەوت، ئەویش تەنیا بە خواستی باپیرم))، ل 9.

هەڵبژاردنی نەوەیەك لەنێو یازدە نەوەدا لەلایەن باپیریەوە، ئەمیش كچ و بەخشینی دارسێوەكە، كە میراتی بنەماڵەیییە، ئەوە هەر زوو تەقینەوەی نەك تەنێ پیاو، بەڵكو ژنیش لەبەردەم پێدانی ئەم بەشە میراتە ڕوودەدات، چونكە كچەكانی باپیرەش میراتیان دەكەوێت، كە ئەمانیش كوڕیان هەیە.

((ئامۆزا و پوورزا هەرزەكار و كامڵەكانم دەنگی ناڕەزایەتییان گەیاندە ئاسمانی سەروو دارسێوەكە، مامەكانم و پوورەكانم خەریك بوو دیوەخانەكەی باپیرم بكەن بە گۆڕەپانی جەنگی مەغۆلەكان))، ل9.
هەرزوو ناڕەزایی ئەوە دەردەبڕن، كە ئەم بڕیارەی باوكیان، واتە باپیری كچەكە داویەتی، ئەوە بڕیارێكی ئێجگار هەڵەیە و نادادپەروەریی تێدایە، چونكە:
یەكەم: منداڵەكانی مامی گەورە، ڕەچاو نەكراوە، كە لە پێشترن.
دووەم: بەخشینی وەها دارسێوێك، كە ئەو هەموو شەڕ و قوربانیانەی، كە لە پێناوی پاڕاستنی ئەم دارسێوەیە دراوە، ئێستا دەدرێت بە نەوەیەكی یەكێك لە كوڕە بچووكەكانی و سەرەڕای ئەمەش ئەو نەوەیە، كوڕ نییە و كچە. چونكە كچ بە دیتەی ئەمان ئەوە نە هێندە لە پێشەوەیە، نە توانای پاڕاستن و بەرگە گرتنی هەیە.

تا بەو هۆیەوە بەسەر مافی نەوەكانی، كە كوڕی گەورەیە بازبدرێت. ئەم تێڕوانینەش لەوە سەرچاوەی گرتووە، كە ژن زوو خۆی لەدەست دەدات و توانای بەرگەگرتن و داكۆكی كردنی نەك هەر لە كەس و شت، بگرە لە خۆیشی نییە. ئەمەش بیركردنەوەیەكی هەرە لاوازی كۆمەڵگەی داخراوە، هەڵقووڵاوی ئەو دەسەڵاتەیە، كە پیاو پاوانی كردووە، ئەمەش سیمای كۆمەڵگەی داخراوە بە ڕووی شارەستانییەت، دێموكراسیی و یەكسانییی نێوان مرۆڤەكان.

یەكێك لە بیرە هەرە سەرەكیی و مرۆڤدۆستیەكانی ژنایه‌تیی لەو دەقەدا ئەدگاری خۆی یان بیری خۆی تێدا لەق نەكردووە، كە باپیری خودی كارەكتەر/ كچەكە، دەڵێت: ((من خۆم دەزانم چ ئازارێك لە ناخی ئەم دارسێوەدایە و دەشزانم منداڵەكان و نەوەكانم كامیان باشتر تیماری ئەو ئازارانەیان پێ دەكرێت و كامیشیان مێژووی ئەو دارسێوە وەكو خۆی دەڵێتەوە))، ل 10.

ئەم چیرۆكە ڕێگریەكانی بەردەم ژن، هەر تەنیا بە پیاو نابەستێتەوە، بەڵكو ژنیش بەشێكی ئەم رێگریەیە. سەرەڕای ئەمەش وێنای پیاوێكی شكۆمەندیشمان بۆ دەكێشێت، كە بیردەكاتەوە و جیاوازییی ڕه‌گه‌زییش وەلاوە دەنێت. وەڵامی ئەم هەڵە تێگەیشتنەش دەداتەوە، كە گوایە ژن توانای پارێزگاریی، پاڕاستن و بەرگەگرتنی نییە و ناتوانێت بارودۆخەكان تێبپەڕێنێت، بەڵام وەدەنگهاتنی پیاوی وشیار، ئەوە ڕێگه‌ بە وەها تێگەیشتنێك چۆل دەكات، ((باپیرم سوور بوو لەسەر قسەی خۆی و گوتی، ڕۆڵە منیش بۆیە دەیكەم بە ناوی ئەم كچەی تۆوە، دەمەوێت ببێت بە موڵكی كەسێك كە بتوانێت بە گژ ژیاندا بچێت((، ل11.

لێرەدا گەرەكە ئەوە بگوترێ، كە هەر سێوێكیش لەو دارسێوە، ژنێكە، مرۆڤێكە. هێنانی ناوی دارسێو لەم چیرۆكەدا ئاماژەكردنە بەوەی، كە ژن وەك سەرچاوەی ئاشكراكردنی زانین و خواردنی بەری دارسێوی بەهەشت، كە زانینی بۆ مرۆڤایەتیی كەشفكرد، هێنراوە. كە هەر ئەمیش بوو ئەوەی، كە لە بەهەشت لێی یاساغكرا، لە سەر زەوی بەدەستی بێنێت. بۆیە ژن ئەو مرۆڤە كاردۆسته‌یه‌ كە هەمیشە بزوانی بۆ ژیان و ژیانێكی نوێتر تێدایە. مرۆڤ كاتێ دادەماڵرێت لە بەها مرۆڤییەكات، ئەوكاتەیە، كە چالاكی نییە، چونكە چالاكیی ڕیشەی هەیە؛ كە خواستە.

بۆیە دارسێو: پێگە، جوانیی، ڕۆڵ و كاریگەریی ژن، لە كۆمەڵگەدا نیشان دەدات. كەچی ئێستا بۆچی ناكرێت ژن خاوەنی شتێك نەبێت. ((من دەمێكە لەوە تێگەیشتووم ئەوەی خەڵكی مەملەكەتی حیكایەتخوانەكان شێتگیر دەكات ئەوەیە ژنێك خاوەنی دارسێوێك بێت))، ل 13. ئەمڕۆ ئەو لاپەڕەیە هەڵدراوەتەوە و نهێنییەكەی خوێندراوەتەوە، كە پیاو و پیاوی كوردیی، بۆچی ترسی لە ژن هەیە ببێتە خاوەنی خۆی و خۆی بڕیار بدات، چونكە ئەودەم ژن پرسیار لە ناسنامە ڕاستەقینەكەی دەكات و بەدوای بوونە ڕەسەنەكەی خۆی دەگەڕێت. چیتر ئەو مرۆڤە بەنامرۆڤكراوە نامێنێتەوە بۆ پیاو، كە سەرچاوەی چێژبینین و سۆز جووڵاندنی پیاو بووە. بۆیە هەرگیز ناكرێت وەك ترس سەیری: ماف، ئازادیی و بزووتنەوە فێمێنیستەكان بكەین، بۆیە باسكردن لە ئازادیی، نە تەنێ ژن، بەڵكو هاوكات پیاو خۆیشی خوێنێكی لەبەر ڕۆیشتووی برینێك دەبێت، برینێكی قووڵ، كە هەمیشە ئەگەری نەخۆشییەكی تری كوشندەی بۆ سەر مرۆڤایەتیی و كۆمەڵگەی لێدەكرێت. برینێك دەبێت هەمیشە كولاوە، كە مرۆڤ پێیەوە دەتڵێتەوە، بێەوەی خواستی بۆ چارەسەركردنی هەبێت. بۆیە باسكردن لە ئازادیی نەك تەنیا پیاو، بەڵكو مرۆڤ، ساڕێژكردنی برینێكی قووڵە، كە مێژووی دەسەڵاتی باوكسالاریی، كردوویەتیە ژیانی كۆمەڵگەوە؛ كردنەوەی دەرگە داخراوەكانە بە ڕووی ژیانێكی یەكسان و بەختەوەر.

بەدیوێكی تر ئەم چیرۆكە، دەكرێت چەند خوێندنەوەی تر هەڵبگرێت، ئەم چیرۆكە لە 2012 بە دووساڵ پێش داعش نووسراوە. هەڵبەتە ئەمە ڕامان دەگرێت. چونكە دەكرێت بیبەستینەوە بەو بەرخوودانییەی لە كۆبانێ كچانی شەڕڤان كردیان. وێجا دارسێو دەبێتە هێما بۆ خاك، كە هەر ئەو كچە دەیپارێزێت، كە باپیرە لە وەسیەتدا بۆی بەمیرات داناوە. واتە میراتی كچانمان شەڕەفی پاڕاستنی نیشتیمانە، چونكە هەر ئەو دەتوانێت بەرگریی لێبكات و بیپارێزێت. هەڵبەت باپیرەش لە كەسیه‌تیی عەبدوڵڵا ئۆج ئاڵان وێنا دەبێته‌وه‌، كە وەك سەركردەیەك پاشخانێكی لە ڕووی هزر و كارەوە بە نەوەی نوێ بەخشیووە. هەم ناسنامەی خەباتی چەكداریی بەخشییە ژن و هەمیش وێڵی دوای بوون و ئازادیی خۆی خستن.

لەوێوە خەمی پاڕاستنی نیشتیمان، كە بۆ پیاو ئەمڕۆ ئێجگار قوورس كەوتووه‌تەوە، ئەوە ژن هەڵگر و داینەمۆی شەڕ و خەباتە. بۆیە هزریش بەبێ خەم و خەمیش بەبێ چالاكیی بەدی نایەت. ئەوەی ناسنامەی ژنانی شەڕڤانی كۆبانێی گەیاندە هەموو جیهان، ئەو پڕۆژە گەورەیەیە، كە باپیرە و نه‌وه‌ی ڕووناكبیر و تێگه‌یشتوو وەگەڕی دەخەن.

كە هیچ خەون، چالاكییەك نەبوو، تا ئیرادەی ناساندن و بەدیهێنان بكات، ئەوە نەبوونی خەون و چالاكیی، كوشتنی ئازادیی نابێت، بەڵكو كەوتنەوەی دنیایەك، نیشتیمانێك دەبێت، كە ڕۆڵەكانی خەیاڵپڵاو و تەنبەڵ دەژن. چاوەڕێی دەستێكی ئاسمانیی دەبن بێت و لەو چاڵە ڕزگاریان بكات. لێ ئێمە هەموو ئەو ڕه‌گه‌زانەی ملكەچ نەبوون و كارابوونە، لە ڕزگاركردنەوەی كۆبانێدا دەدۆزینەوە. واتە ژیانی نوێ لە كۆبانێ، خەڵكگەلی ڕووحمردوو بەرهەم ناهێنێت. بۆیە ڕەوتی ژنایه‌تیی لەم نەوەیەدا، لە ئەگەری باشترین بەرەو و پێشەوەچوونەكان دەبینرێت. هەڵبەت بە بەردەوامیی ڕه‌گه‌زەكانی جووڵەی ژیان: هزر، خەون، خەم، ئیرادە، چالاكیی.

4- نموونەی ژن وەك دایكێك دوای كۆستكەوتن

ژن لە گەلێك بار و ڕووداودا لە پیاو خۆڕاگر و بەهێزتر بووە. تەنانەت لە ژیانی هاوسەریەتی و چاوەڕوانیشدا، ئەوەندەی ژن بە بێگەردیی(*) و خاوەنی نەشكاندنی بەڵێنی هاوسەریەتیش دوای كۆستكەون و لەدەستدانی مێردەكەی ماوەتەوە، ئەوە پیاو ئەوەی نە كردوویەتی نە دەتواناشیدا هەبووە بیكات. بە مانایەكی دیكە، ئەوەندەی ژن دەتوانێت بۆ منداڵەكەی كچ/ كوڕ، دوای لەدەستدانی مێرد یان لێكجوودا بوونەوەیان، پارێزكاریییان بكات، نانیان بدات و پەروەردەیان بكات، ئەوەندە پیاو بۆی ناكرێت، چونكە بەڕاستی ژن توانایەكی بێسنووری لە چاوەڕوانیی و دانبەخۆداگرتندا هەیە.

ئەی بۆچی بە سۆزداریی زێتر لە پیاو سەیر بكرێت؟ ئەوە نییە پیاو دوای مردنی ژنەكەی، زوو یان دڕه‌نگ ژن دێنێتەوە، بەڵام ژن لەسەر منداڵەكانی دادەنیشێت، تا گەورە دەبن. لێرەدا دایك/ ژن تەمەنی گەنجیی خۆی بە منداڵەكانی دەبەخشێت؟!
یەكێك لە چیرۆكە سەرنجڕاكێشەكەی نێو” دەزگیرانە قوڕینەكەم” چیرۆكیر “ئەو بخووری نەمری دادەگیرسێنێ”یە، كە دوای ئەوەی “ئەم”، كە دایكی “ئەو”ە، واتە دایكی كچەكەیە، ئەوكاتەی باوكی لە شەڕێكدا دەكوژرێت، ئەوە “ئەو” لە زگی دایكیدا بووە، بۆیە دایكەكە بەخێوی دەكات و وەك بێوەژنێكی داوێنپاك و میهرەبان دەناسرێت و خەریكی بەخێوكردنی منداڵەكەی دەبێت و مێرد ناكاتەوە، لە وەڵامی پرسیاریی شوونەكردنەوەشی وتوویەتی: ((من ویستوومە لە ژیاندا بۆ یەك كەس بژیم و بۆ یەك كەسیش بمرم، بۆ ئەو كەسە ژیام هەر بۆ ئەویش دەمرم))، ل 94.

ئەم دایكە، بۆ بەخێوكردنی كچەكەی و ئاگالێبوونی، دەكۆشێ و ڕووبەڕووی هەموو ناو و ناتۆرەیەكیش دەبێتەوە، كە بە دوایەوە هەڵیدەبەستن و چاودێرییی دراوسێی خراپ و تانە و قسەی بێجێش ڕۆژانە لە بڕانە. تەنانەت ئەو ژنەی، كە كونێكی كردووه‌تە حەسارەكەوە و تێیدا چاودێریی هەموو خەڵك و جووڵانەوەی هەر هەنگاوێكی ئەم دایك و كچە دەكات. بۆیە هەناسەكانی ئەم كچە و هەناسەكانی دایكێك دوای مردنی مێردەكەی، دەبێت چەند گەرم و چەند جاریش ساردییی دراوسێی چەتوون و خەڵكی بیركۆر و تێنەگەیشتوو، هەناسە تەنگیان كردبێتن؟

5- شەڕەف، چەكێكە بەدەستی پیاوەوەیە بۆ كوشتنی ژن

شەڕەف هەمیشە، لە واتا بەرفراوانەكەی خۆی داماڵدراوە، بچووك و بەرتەسك كراوەتەوە، هەر ئەمەش زیانی زۆری بە مرۆڤ/ ژن، گەیاندووە، شەڕەف بە مانا بەرفراوانەكەی و لە كۆمەڵگەیەكی كراوە، خاوەن ئازادیی و ڕاوبۆچوونی جیاواز، بە واتای بەها، نرخ، گەورەیی و شكۆمەندیی دێت، كە بۆ تاكەكان دەیگەڕێننەوە. كاتێك دەڵێن: فڵان كەس، كەسێكی بەشەڕەفە، ئەمە واتە ئەو كەسە خاوەنی گەورەیی، ئازادیی و ڕووحێكی مەزنە، كە كەس پێی نەداوە، بەڵكو خۆی فەراهەمی كردووە.

بەڵام شەڕەف لە كۆمەڵگە دواكەوتووەكان و دەسەڵاتی پاتریاكی، هەمیشە بەرتەسك كراوەتەوە. ئەو مانا مرۆڤیییەی شەڕەف هەیەتی، لێی ستاندراوەتەوە و مانایەكی نەرێنی لێباركراوە. شەڕەفێك ئەوەندەی پیاو بۆ ناسنامە و دەسەڵاتە پاتریاركییەكەی بەكاری هێناوە، ئەوەندە هەڵوەستەیەكی مرۆڤاسای لەتەك شەڕەف نەكردووە، كە ژنی پێ نەچەوسێنێتە، بەڵكو پێچەوانە بووه‌تەوە. ئێستا شەڕەف بەندە بە كچێنیی و كاری زایەندیی (سێكسیی)، دوور لە نەریت و شەریعەتە ئایینییەكان. وێجا نێر ئەوەی بۆ ژن بە بێڕەوشتیی و شكاندنی یاسا دینییەكان سەیری دەكا، ئەوە بۆ ئەم، دەچنە پەراوێزی نەبوونەوە، كەچی ژن بەنێوی شەڕەفەوە دەكوژێ و بەردبارانی دەكات، بۆیە زۆرجار تەنیا شتێك دەفریای ئەم كچ/ ژنە داماوە بێ، لە یەكەم شەوی بوكێنییدا، ئەوە دڵۆپێك خوێنە، ((تەنیا ئەو پەڵە سوورانە گەواهی دانایی ئێمەن و بوركانەكان ڕامانناماڵن))، ل 153.

لە یەكێكی تر لە چیرۆكەكان، یادەوەریی ژنێك دەگێڕێتەوە، كە چۆن بەهۆی دەستدرێژیی نامەحرەمەوە، كە باوكی مێردەكەیەتی، لە ڕێگەی بێهۆشكردنەوە زگی ژنەكە پڕدەكات، هەڕەشەشی لێدەكرێت بە ناوزڕاندن و كوشتن. بۆیە دوایی وا بەباش دەزانێت بەهۆی ئەو خۆشەویستیی و وەفایەی بۆ پیاوەكەی هەبووە، پێی بڵێت و ئاگاداری بكاتەوە. هەرچەندە زۆرجار لەوە دەترسێت، كە باوەڕی پێ نەكات، چونكە: ((ئاخر ئەوساش هەر لەو ئابڕووچوونەی ئێستا دەترسام بەبێ تاوان دەیتوانی ئەوە بخاتە پاڵم))، ل 61، هەر كە پێی دەڵێت، ئیتر ئەوەی بیری لێكردبووەوە، كە پشتتێكردنی پیاوەكەی بوو و تاوانباركردنی بە بێابڕوو، كە گوایە درۆ دەكات، منداڵەكە لە كەسێكی ترە و خیانەتی لە هاوسەریەتیی كردووە، ئێستاش دەیەوێت پاكانە بۆخۆی بكات، چونكە ((پیاوان هەمیشە خۆیان لە ژنەكانیان بەڕاستتر دەزانن و ئەوەندەش ژن بەشەڕەفی خۆیان ناوزەد دەكەن، ئەوەندە كەسوكاریان نزیكترە لێیانەوە هەتا ئەو شەرەفە،….))، ل 58.

ڕاستییەكەشی ئەم ژنە هیچ تاوانێكی نییە و بێگوناهە، بەڵكو ئەوە ئاڵۆشی دڕندەیی نێرێكە، پیاوێك كە خیانەتی لە كوڕەكەی كردووە و ژنێكی بێگوناهیشی كردووه‌تە قوربانییی ئاڵۆشییەكەی. لەوەش زێتر، كە هەڕەشەی كوشتنیشی لێكردووە، كە ئەگەر ئەمە ئاشكرا بكات یان ئەم كارەی لەگەڵ نەكات، ئەوە ئابڕووی دەبات و دەیكوژێت، چونكە هەمیشە شەڕەف چەكی دەستی پیاو بووە، بۆ ناو زڕاندن و ڕیسواكردنی ژن: ((لەوەش زیاتر چەقۆیەكی گەورەی لێ دەردەهێنام و دەیگوت دەتكوژم و دوایی دەڵێم شتی خراپم لێ بینیوە و لەسەر لەشفرۆشی كوشتوومە))، ل 62.

ئەمە چارەنووسی ژنێك و دوان نییە، بەدەیان و سەتان ژن، تووشی وەها ناڕەوایی و دەستدرێژییكردنەسەر بوونەتەوە و دەبنەوە. دوایش بەنێوی شەڕەف و لەشفرۆشیی دەكوژرێن.

ئەم چیرۆكە گۆرانییەكی غەمگینە. گێڕانەوەی ناڕەوایییه‌كە، كە ڕەوەندەكانی بە چیرۆكەوە ژیاو، حەوسەڵەی گێڕانەوەیان نییە. نامە نەگەیشتووەكانی منداڵێك دەگێڕێتەوە، كە نامە بۆ خودا دەنێرێت تا باوكی بۆ بنێرێتەوە، كەچی نازانێت ئەو باوكەی ئەوی بەناو بانگ دەكرێ، باوكی ڕاستەقینەی نییە ((… نازانی باوكی ڕاستەقینە لەگەڵ ناوی خۆیدا زنجیرەی سێیەم وەردەگرێ))، ل 62. ئەفسووس هەموو نامەكانی منداڵێك لە نەگەیشتن كاڵ دەبنەوە، منداڵێك لەو ڕۆژەوە بۆ ئەو ڕۆژ، لە چاوەڕوانیی باوكێكدایە، كە هەمیشە خۆزگە بە ئاراییی خواستنیەتی لە ژیاندا. ئەمە یەكسان دەكرێت بە مەیل و خولیاكانی كچانیشمان، كە هەمیشە نامەكانیان ناگەنە جێ، كە شەڕەف هەزاران وێڵ و سەرگەردان دەكات. هەزارانیش نەشتەری شەڕەف خوێنیان دەڕژێنێ و خوێنیان دەچێتە گۆزە شكاوەكانەوە.
زۆرجار ئەم گۆرانییە هاوئاهەنگ دەبێت، لەگەڵ عەشقێكی ناكام. یانیش داوای دڵنیاییكردنەوە، لە دڵدار و نیازیەتی گۆرانیی خۆی بۆ بچڕێت و پێی بڵێ:
دڵنیام بكە،
چیی تر گەنمی تاڵە قژەكانم
رێژنەی ماچ تەڕیان ناكات
چونكە نیشتیمانی سەرابی رووت
خستمییە گەرووی پامیامێكەوە
پاكیزەییمی
كرد بە دەمامكی گوناه و
كچێنیمی كرد بە قەرەبرووت، ل 53.

بەڵێ نیشتیمانێك، كە مەیل و خەونی هەموو مرۆڤێكی وەك سەراب، وەك تەمێكی نەناسی زستانە، كە تەنیا هەڵدەكات، بەڵام هەرزوو لەباردەبرێن و هەم بێگەردیی هاژەی سولی بەرزی لێدەستێنن و هەمیش كچێنیی دەدزن و ئاور دەدەنە ڕووخساری فریشتە ئاسای. ئیتر نە ماچی خۆشەویستیی، نە هەستی مرۆڤدۆستیی نییە تا بیلاوێنێتەوە. هەموو ئەمانە لەگەڵ كچێنییدا مانا دەبەخشنە خێڵ و هەرزووش بێمانایی دەبەخشنە گوناهێك، كە بێگووناهییە.

6- ژن و پێگە سیاسییەكەی

دەسەڵاتی پاتریاكی، نەك بووە بە بنەمای سەرەكی خێڵ، بگرە ئەو دەسەڵاتە سیاسەت و جومگەكانیشی گرتووەتەوە. بە شێوەیەك كە ژنگەلێكیشی كردووه‌تە كەسێك كە خۆی، لە دەمولوتی پیاو هەڵبسوێت و لمووزی ماچ بكات. بەرگریی لە دەسەڵاتی پیاو بكات و بووه‌تە بەشێكی بچووكی خۆ لەلا گەورە، بەڵام بەكارهێنراو لەلایەن بەشێكی گەورەی سیاسیی چەوسێنەرەوەی ڕه‌گه‌زی ئەم.
لە چیرۆكی “ئەو نامانەی بەر لە مردن نەخوێنرانەوە”، كە پێكهاتووە لە( 6) شەش نامە، كە بۆ “دلارام” دەینێرێت.

دلارام لێرەدا دەكرێت هێما بێت بۆ هەموو ئەو پیاوانەی، كە لە دەسەڵات دان و هۆكارێكی هەرە سەرەكین لە چەوساندنەوەی ژناندا. هەڵبەت دلارام، كە خۆی بەشداریی ئەم دەسەڵاتەیە دەكرێت لە خەونی خودی چیرۆكنووسیش شتێكی تر نەبێت، كە زیاتر شیمانەی ئەوە دەكرێت چیرۆكنووس خەونی پێوە دەبینێت بە بوونی وەها كەسێك، كە وەڵامی پرسیارەكانی بداتەوە و دەخەمی سیاسەتێكی شەفافدایە، ئەوە وەك چیرۆكنووس دەڵێت ((چۆنە تا ئێستا بێدەنگن چۆن سیاسەت دەكەن؟))، ل 186.

دوای ئەوەی باس لە دەستەیەك دەكەن، كە دروست دەبن و هەموو شتێك بە میزی نێرینەیی خۆیان پیرۆز دەكەن، هەرچی جوانیی هەیە دەی شێوێنن و دزە دەكەنە ئەقڵی میرەكانی شار. دیارە ئەم دەستەیە لەسەر بنەمای دۆگما و چەقبەستوو خۆیان بەرز دەكەنەوە بۆ ئاستێك، كە هەمیشە ئەم ساوێرە وەك خۆشەویست لە ئاوی مەلكانەی ئەقڵی مرۆڤی بێ هزر و زۆرینەی خەڵكیدا بڵاو دەبێتەوە و گەرا دەكات.

هەر دوای ئەمە ئەم دەستەیە بێباكانە ڕگەزی بەرانبەر دەچەوسێننەوە و ئازاریان دەدەن و ((بێباكانە پێ دەنێن بە دڵی هاوڕه‌گه‌زەكانی خۆماندا))، ل 184، كار دەگاتە ئەوەی، كە تەنانەت ژنگەلێكیش، كە دوێنێ ناڕازییی و چالاك دەبینران، ئەوە ئەمیش بۆنی میزیان گرتووە و ملكەچی هەموو ئەو بنەما سیاسیی، ئایینیی و خێڵەكییانەن، كە بە هۆیانەوە هاوڕه‌گه‌زەكەیان دەچەوسێنرێتەوە، كەچی نەك بێدەنگن، بەڵكو ئەوەی زمانی بكاتەوە ئابڕووی دەبەن و تووشی مەینەتیی، گێرمە و كێشەی زۆری دەكەن.

بۆیە گەڕان بەدوای خۆدا و خۆ دیتنەوە، یان ملكەچنەبوون بۆ ساوێری چەكووشی دەسەڵاتێكی فاشیل، ئەوە یان دەبێت بچیتە ژێر باڵیان، یان ئەوەتا هەمووان دەنگت لێهەڵدەبڕن و بە نەشاز، دز و بێشەڕەف تاوانبارت دەكەن و ڕووت لێهەڵدەماڵن، چونكە گەلێك لە هاوڕه‌گه‌زەكانی بەر لافاوی میزی ئەم دەستەیە كەوتوون، ڕەنگ و دەنگیان بووە بە هی ئەمان و ئەمانیش بەهۆیانەوە هاوڕه‌گه‌زەكانیان پێ دەمكووت دەكەن.

ئەو دەسەڵاتە سیاسییەی، كە خشتەی كارەكانی ئەوە، ڕۆژێكی تێدا نەماوەتەوە بۆ پاكیی، جوانیی و خۆشەویستیی، چونكە تەواوی ڕۆژەكانی حەفتەیان بە ناشیرنییەكانی خۆیان پڕ كردوون و پڕیان دەكەنەوە، ئەوەتا ((شەموو: دڕینی سكی كچۆڵەیەك كە بە ناوی عەشقەوە لە خشتە براوە، یەكشەم: لە بەردەم ئێوارە هاتنی بێوەژنێكدا ڕشانەوەی گورگێكی برسی ئێوارەكەی ڕەش داگەڕاندبوو، دووشەم: دایكی شەهیدێك پەنجەرەكانی پاشگەزبوونەوەی بەڕوودا دەخرێتە سەرپشت، سێشەم: گێڕانەوەی چیرۆكی نیفاق و داستانیكاره‌كته‌ریەتیی دەستكرد بۆ ڕیزی كەنیزك، چوارشم: چەند تێكۆشەرێكی مۆدێرن لەسەر ژمارەی مەعشووقەكانیان بەشەڕ دێن، لە یەكەم پێنجشەمی سەرەتاییتانەوە هەتا دوا پێنجشەمی ئەم وشەیە كاره‌كته‌رێكی دۆڕاوتان قیڕەی هەموو بۆقە بەزیوەكانتانی لەگەڵدا تاقی كردمەوە هەتا گەنجیەتیی سەربڕاوم دابەش بكات بەسەر سمكۆڵانی ئەسپەكانی عەشیرەتاندا))، ل 186.

بۆیە پرسیاری كاره‌كته‌ر، پرسیاری ژنگەلێكە، تەواوی ناڕەوایییەكان، كە دەرهەق ژن كراون، ئەوە دەرهەقی كاره‌كته‌ریش كراون و ڕووحی مرۆڤانەكەی ئەمیان ئازارداوە. بۆیە بە چاوێك، كە پەرۆشییەكی گەورە دەبینرێت لە گلێنەكانیدا، دەپرسێت و بە تەوسەوە یێژێ: كام ڕۆژتان ماوەتەوە، كە خشتەی كارەكانتانی لێدابنێن، چونكە ئەوەتا هەموو ڕۆژەكانتان بە چەوساندنەوە، كوشتن، لەچاڵنان، بێوەژنكردن و تازیەباركردن، پڕكردووه‌تەوە.

هەر ئەمەیشە، كە وا دەكات كاره‌كته‌ر حەز بە گەورەبوونی “دلارام” نەكات و هەر بە بچووكی بمابایەوە لای جوانتر دەبوو، چونكە چی پیاو هەیە، ئەوە ڕۆژێك لە ڕۆژان منداڵێكی بێگەرد بووە، كەچی گەورەبوون ئەمی كردووە بە پیاوێكی ترسناك و چەوسێنەرەوە، ((چەندم پێ خۆش دەبوو منداڵێكی منداڵ بوویتایە، نەك منداڵێكی گەورە، چەند لە گەورەبوونت دەترسم. چونكە دەزانم ئەو جۆرە منداڵییە دەتكات بە گەورەیەكی ترسناك))، ل 186.

دوو تێڕوانینمان لەمەڕ دلارام خستنە ڕوو، تێڕوانینی سێیەممان لەمەی سەرەوە هەڵدەهێنجین، كە ئاوڕ لەو فەرهەنگە باوە كۆنەی نێو كۆمەڵگەی كوردیی دەداتەوە، كە سەبارەت بە لەدایكبوونی منداڵی كوڕ هەیانە، كە هەمیشە وەك پیرۆزیییەك سەیر دەكرێت. كەچی بۆ كچ پێچەوانە دەبێتەوە، كە كچ مایەی شوم و نەگریسییە. بۆیە هەر ئەو منداڵە كوڕە، كە لەنێو فەرهەنگێكی باوك سالاردا چاو دەكاتەوە، ئەوە كاریگەریی ژینگە و خێزانەكە بەسەریەوە گەشە دەكات. دواییش خۆی دەبێتە پیاوێك، كە دەیەوێت نەك چارەنووسی خۆی، بەڵكو هی ژنیش دیاری بكات. لێرەوە چیرۆكنووس ترسی ئا لەم گەورەبوونەیە هەیە و ناكرێت نەرێیانەش لەم گەورەبوونە سامناكە، ترس هێن، بۆ بەشەكەی تری ژیان و ژین نەهێنێت، كە ژنە.

7- ڕەنگدانەوەی ستەمكردن لە ژن

شكۆ هەمیشە پیاو لە خۆی مارە بڕیوە. بۆیە لەو كاتەوەی شكۆ لە ڕه‌گه‌زی بەرانبەر دەستێندرێت و پێی نادرێت، ئەوە خودی ئەم ڕه‌گه‌زە كە ژنە، مەحكوم بە كۆیلەیی و مەحكوم بە تاوانی بوون دەكرێت. هەر ئەم ژنە مەحكومكراوەیە، كە لە جیاتی ئەوەی باوەشی پێدا بكرێت و شكۆمەندیی و میهرەبانییە سروشتییەكەی لەبەرچاو بگیرێت، ئەوە خراوەتە ژێر باری قورس، ئەشكەنجە، ئازار و قامچی پیاو.

هەڵبەتە ستەمكردن هەر تەنێ نەبەستراوەتەوە بە سووچی ماڵەوە، زیندانییكردن و لێستاندنەوەی گەلێك لە مافەكانی ژیانی مرۆڤ/ ژن. بەڵكو ستەمكردنی پیاو لە ژن، ئەمڕۆ زەقتر بووه‌تەوە، كە چووه‌تە لایەنی لەشی ژنەوە و ئەم ستەم و زووڵمكردنە لەسەر ژن لە لەشە و خۆدامركاندنەوەی پیاویش بۆ ئەندامەكانی لەشی ژن دەگەڕێتەوە، كە پیاو وەك چێژ و خۆدامركاندنەوەی ئارەزووی زایەندیی، خۆی لە ژن نێزیك دەكاتەوە، بەڵام بە جیاوازتر لە ژیانی بەری. كە هەوڵدەدات لەوێوە ئارەزووە زایەندییەكەی خۆی دابمركێنێتەوە و لەگەڵیدا ڕابوێرێت و كات بەسەر ببات. تەنانەت بۆ مەیل و تێركردنی ئارەزووەكانی و كات بەسەربردن، ئەوە كار گەیشتووه‌تە فریودانی ژنی هاوسەردار، یان دوای هاوسەرگریی كردن، لەپێوەندیی بەستندایە لەگەڵ ژنانی تر. ئەمەش بۆ ژنەكەی خۆی بەشیاوی نازانێت. تەنانەت ژن وەك هەڵوێستوەرگرتنیشی لەبەردەم وەها كارێكدا، كە مێردەكەی دەیكات. ((پیاوێك لە بازاڕی گەوادەكاندا لە قوژبنی تاریكییەوە، فریوی ژنی هاوسەرداری دەدا بۆ خیانەتی هاوسەری))، ل 8.

هەموو ئەمەیش ستەمكردنە لە ژن، بۆیە ئەمڕۆ چەوساندنەوەی ژن لە لەشیدا وێنا بووه‌تەوە و زێتر دەیچەوسێنێتەوە. ئەمڕۆ لەوەی كە پیاو بە سۆز نیشان بدرێت، ئەوە هەر ژن دووچاری دەبێتەوە و كەم سەیركردنیشی لەم ڕوانگە كۆنەی پیاوەوە بۆ ماوەتەوە كە ژن سۆزدارترە.

هەڵبەتە بۆ ئەمەش هەمیشە پیاو دەمامكی پۆشیوە و ڕووی ڕاستەقینەی خۆی هەرگیز وەك ئەوەی، كە هەیە پێشان نەداوە. بۆیە هەمیشە ژن لەم تاوان ئەنجامدانەی پیاودا، قوربانی بێگەردیی و بێگوناهیی خۆی بووە، بۆیە ئەم ئاڵۆشییەی پیاو هەیەتی، بووه‌تە هۆكارێكی هەرە سامناك لە كولتووری كوردییدا، ناپاكی كردنی پیاو، لەوێوە دزە دەكاتە نێو بێگەردییەك كە خودی دەسەڵاتی پاتریاكی ڕێگر بووە لە تێكەڵبوونی ڕه‌گه‌زیی، كە وایكردووە متمانە بە هەموو ڕاستییەكی درۆ بكات و وشیارییەكی كەمتریشی هەبێت لە ڕه‌گه‌زەكەیتر.

سەرەڕای ئەمە نەبوونی ڕۆشنبیرییەكی خێزانداریی و زایەندیی. ئەوەی دەشمێنێتەوە لەو سەرەڕۆیییەی كە پیاو دەیكات، شێواندن و نواندنی بێوەفایییەكە، كە ژنانمان مینا كوڵوكەی تەرزە لێدراو، تەمەنیان هەمیشە لە ئەفسانەكانی پرۆمیسۆس و داستانی” ئۆدێسە و ئێلیادە”ی هۆمیرۆسەوە، بۆ پێوە لكاندنەوەی تاوانێكی تر لە گێژاوێكدایە، كە تێیدا ژن وەك هۆكاری هەموو شوومی و شەڕێك نیشان دەدات. بۆیە ڕازیبوون بەشی ئەوە بەوەندەی كە هەیە و پێی ڕەوا بیندراوە، ئیتر دەبێ بڵێت: ((ئێمەی قەیرە كچانی قەدەر، هەردەم ئەفسانەی فرمێسك بە گوڵەكانی ماچ دەسپێرین))، ل 52.

بۆیە گۆكردنی “قەیرە” لە دەمی كارەكتەر، دەرەنجامی ڕەشبینییەكی ناكۆتا، بۆننەكردن و شیمانەنەكردنی هەڵوێستێكی مرۆڤییانەیە لە پیاوێك، كە هەمیشە سەنگی خۆی بۆ كەمسەیركردنی ژن و چاوتێبڕینی وەك چێژ و دامركاندنەوەی ئارەزوو، شكاندووه‌تەوە. ((لەگەڵ ئەوەی ژیان بەبێ ژن نابێت، بەڵام ژیانێكی سەرفراز و ماناداریش لەگەڵ ژنێك جێگای باس نابێت كە تا ئەو ڕادەیە بچووك و سووككراوە))(2)، بۆیە ڕێزگرتنی ژن، لەلای پیاوەوە ئاماژەكردنێك دەبێ، بۆ خۆشویستنی ژن و خۆشویستنی ژیان. ژیانێك كە هەر لە سەردەمە كۆنینەكانەوە بووژانەوەی خاك و زیندووبوونەوە و چرۆكردنی سروشت، وایكردووە بە دایك بچوێنرێت. لەم دیتگەیەوە مانایەكی قووڵ هەڵدەمژین كە: بوونی سروشتی دایك، بوونی بنەڕەتی سروشت و ژیانە، چونكە خودی دایك (ژن) ئەم بوونە موفەڕك و پیرۆز دەكات.

8- ماسكی پیاو هۆكاری فەرهەنگی داخراوە؟

ا- چیرۆكی “كچە ئازادەكە”

فەرهەنگی داخراو، هەمیشە سەر بە ژوورە بێدەنگەكان و كۆڵانە بێ جمەكاندا دەكات. فەراهەمی كەشێكە، كە هەمیشە چاوی ئەم، چاوی گشت تاكەكانە. دەبێت لە چاوی ئەمەوە خەڵك سەیری خۆی و دەوروبەری خۆی بكات، چونكە هەمیشە باوك و دایك {دایكی دروستكراوی دەسەڵاتی پاتریاكی}، بە گوێچكەی تاك بەتاكدا دەچرپێنن، وەك ئەوەی ئەحلام مەنسوور دەڵێت: ((هەمیشە دایكم پێم دەڵێ وەكو خەڵكی رەفتار بكەم))(3)، لە وەها دۆخێكیشدا ژن/ كچ، هەمیشە بەهۆی ئەو نەریتە ڕیشە داكوتاو و دەقگرتووە، دەكرێت بە كۆیلە و قووربانی سەرەكیش هەر خۆی/ ژن دەبێت.

بۆیە لە چیرۆكی “كچە ئازادەكە”، كە كچێكی ڕۆژهەڵاتییە و لە ڕۆژهەڵاتی نەریتیی ژیاوە، لەم چیرۆكەدا كاره‌كته‌ر داوای یاخیبوون دەكات. یەكسانیی و ژن دەكاتە لەرە و لە بێدەنگیدا نەوای دەنگێكی یاخیی و خودێك دەبیسترێت. جاڕ دەدات و هاوارێك، كە ماسوولكەكان وێك دێنێتەوە.
بەڵام ئەم كاره‌كته‌رە نەك هەر لەلای پیاوانەوە، بەڵكو لە لایەن خودی ژنان خۆیانەوە، دەدرێتە بەر نەشتەر و پلار، چونكە ئەم، ڕچەی نەریتی شكاندووە و لە یاسای خێڵ هەڵقریوەتەوە، بۆیە ((لە ڕۆژێكی ژناندا كۆمەڵێك لە ژنان بە ژنێكی ناعادەتی ناوزەدیان كرد و تاوانی دابونەریت شكاندنیان دایە پاڵی گوایە ئەو یەكسانییەی ئەو داوای دەكات بۆ ئەوان زۆرە))، ل 160.
ئەم كچە، دژی كۆنپەرست، مرۆڤكوژ و تەسكبینەكانە، نزا و هاواری، لە گەواڵەیەكی سەركەشانەدا دەبن و ئاوێزانی هەستێكی مرۆڤدۆستانە دەبن، كە هەمیشە پەنجەی هێواشییەك و نەرمونییانییەكی خوداژنانە، لەسەر ژێكان سەمایانە و سەر لە ماڵی یەكسانیی هەڵدەسوون.

بەڵام ((بەبەهانەی ئەوەی گوایە چەندین ساڵ پێش گەلەكەی خۆی كەوتووە و لەگەڵ ڕەوتی پێشكەوتنی مێژووی نەتەوەكەیدا ناڕوات، هاوار دەكات دەست دەخرێتە گەرووی، سەربەرز دەكاتەوە دەدرێت بەسەریدا، هەنگاو دەنێت قاچی دەكرێت بە داوادا. بەر نەفرەتی مینبەرەكانی دەخەن. گوایە ئەو پێشكەوتنەی ئەو لە نەتەوە رۆئاوایە كافرەكانەوە وەرگیراوە))، ل161.
فەرهەنگی داخراو، بە ڕووی هەموو شتێكی نوێ، دەنگێكی ئازاددا هەڵدەشاخێت و ڕووبەڕووی دەبێتەوە. هەرگیز نابێتە لەنگەر بۆ هەرسكردنی نوێ. فەرهەنگی خێڵ، هەرگیز خوازیاری ئاشنایەتییی و تێكەڵبوونی لەگەڵ فەرهەنگێكی تر نییە. بۆیە هەر دەنگێكی لەخۆی جیاواز دەداتە بەر نەشتەر. هەر كەسێكی لەخۆشی، كە بانگ بۆ یەكسانیی و ئازادیی بدات، تاوانباری دەكات و بە هەڵگەڕاوە، لەدین دەرچوو، ناوی دەبات، كە هۆگر بە پێشكەوتنی نەتەوە ڕۆژاوایییە كافرەكان بووە.

دواجار كاره‌كته‌ر، ڕووكردنە دەرەوە هەڵدەبژێرێت، لەو فەرهەنگە دەربازی نابێت، بەڵكو لەو فەرهەنگە هەڵدێت، كە یەكسانیی و پێشكەوتن ناخوازێت. هەنگاوەكان لە وڵاتێكدا دەیگیرسێننەوە، كە گوایە تێیدا پێی دەوترێت ((هەموو بۆچوونەكانت پەسندن. وڵاتی ئەو یەكسانی و ئازادییە كە باسی دەكەیت، فەرموو ئەوە دیمەنی شیرینی دەریا كە هەمیشە بە ئاواتییەوەیت. دەبرێتە سەر دەریا و مەلەوانگەیەكی تێكەڵاو، وەكو هێشووە ترێ پیاوان و ژنانی ڕووتی بەیەكسانی لێ هەڵنیشتووە))، ل 161.

گرفتی سەرەكیی لەم چیرۆكە و لە گەنجانماندا ئەوەیە، كە لەجیاتی بەڕه‌نگاریی: هەڵهاتن و ڕووكردنە دەرەوە هەڵدەبژێرن، ئەمەش پێوەندیی بە ڕووحێكی تەنبەڵ و ترسەنۆكەوە هەیە، چونكە مرۆڤ دەبێت بە خواستێكی بەهێز سەنگەر بگرێت و ئەحلام ئاسا بیر لە ناوزڕاندن و ژیانێكی ڕازاوە نەكاتەوە. كوا ڕچەشكاندن، بێبەهاییكردنی بەهاكان و شەڕی كۆنخوازیی، ڕووحی مرۆڤی هەڵاتوو، له‌ كاتێكدا، كە هەمیشە لە ڕاكردندایە. مرۆڤی هەڵاتوو بەدوای هیچەوە نییە، نە خەونی هەیە، نە بە خۆی دەگات وەك ناسین. هەڵاتوو دەبێت تا پەسڵان دەست بە سەریەوە بگرێت. له‌ ده‌مێكدا زەمینە بۆ وێرانكاریی لە وڵاتدایە. لە هەر وڵاتێك زێتر، ئەم زەمینەیە لێرە سازاوە و دەبینرێت.

كاره‌كته‌ر لەوێش هەم دیسان، كە گوایە بەهەشتە و ئازادیی و ماف هەیە، بەڵام هەر زوو دەبێتە مایەی پێكەنین و گاڵتەپێكردنی ئەو ژن و پیاوانەی لە ئاوی دەریادان، كاتێك شەرم دایدەگرێت، چونكە ئەو لە فەرهەنگێكی كراوەدا نەهاتووه‌تە ئەو وڵاتەوە، بۆیە ((ناچار دەبێت، لەجیاتیی مایو (سترێج) و تیشێرتێك لەبەر دەكات بۆ ناو مەلەوانگە))، ل 161، جارێكی تر هەندەی دیكە شەرم دایدەگرێت و كاتێكیش لە ئاوەكەدایە نزیك بە خنكان دەبێت. ئیتر ئەم خنكانەش دەبێتە خنكانی ڕاستەقینە، دەرەنجامی ئەمەش هەر ئەو پێكەنینە و گاڵتەپێهاتنەی هاوەڵە نوێیەكانی بوو، كە گوێبیستی ئەوە دەبێت پێی دەڵێن ((ئەم دواكەوتووە داوای یەكسانی دەكات، كە خۆی لەناو یەكسانیدا جێگەی نابێتەوە؟)) ل 162، ئەمەش كاتێك قووڵتر دەبێتەوە، كە زۆر ڕه‌گه‌ز پەرستانە دەڵێن: ((بابە ئەمانە بەسەد ساڵی تر ناگەن بەشارەستانیەتی ئێمە، هەتا دوێنێ بەشاخەوە بوون)) ل162.
ئەورووپایییەكان بۆ ئەوەی ئازاد بژن، هەڵنەهاتن، بەڵكو لەو زەمینەیەی بۆ گۆڕانكاریی دەبینرا، یاخی بوون و بەڕه‌نگاریییان نواند. بەڵێ، شەڕی ئایندە بە هەڵهاتن/هەڵهاتووان ناكرێت.
دوای ئەمە كاره‌كته‌ر، لەگەڵ دوو هاوڕێ، ڕوو دەكەنە كافتریایەك، كە لەوێ یەكترناسین لەگەڵ كۆمەڵێك كەس دەكەن، كە بە یاخی و ئازاد ناسراون. دوای ئەمە یەكێكیان جگەرەیەكی پێشكێش دەكات، بەڵام ئەم سوپاسی دەكات، چونكە جگەرە ناكێشێت و سروشتی ئەوە. دوای ئەوە خزمەتگوزارەكە فەرموویان لێدەكات، كە ((هەریەكەیان داوای بیرەیەكی كرد و ئەویش داوای شەربەتێكی پرتەقاڵی كرد))، ل 162، بۆیە ئەمان ئەم هەڵوێستەی ئەو بە نەشیاو دەزانن و پێی دەڵێن: كە تۆ كەسێكی ڕۆشنبیر بیت و شەرمە هەر لەگەڵ شەربەتدا بیت. چیرۆكنووس لەم وێنەیەدا وێنەی ئەو جۆرە ڕۆشنبیرانەی ئەوێشمان بۆ دەكێشێت، كە جۆرە ڕۆشنبیرەكانی ئەوێش، مەرج نییە هەموویان كەسانی تێگەیشتوو و مرۆڤدۆست بن، بەڵكو كاتێ كارەكتەر هەر كە داوای شەربەت دەكات، ئەوان وەك جێنێویان پێدرابێت، دەتەقنەوە، كە بۆچی داوای شەراب ناكات.

ئا هەر لەوێ كە سەر بەرز دەكاتەوە، چاوی دەنیشێتە سەر ژنێكی باڵاپۆشی چارشێو بەسەر، كە بەرانبەری دانیشتووە و تاوناتاوێك، چەمكی پەچەی لادەدات و پێكەكەی هەڵدەدات. بۆیە سەری سووڕ دەمێنێت و لەبەر خۆیەوە دەڵێت ((ئای خۆ لای ئێمە تەنیا باسی ئەم دیمەنەش بكەین بە چاوی خۆت بینیوتە، بڕیاری كوشتنت دەدرێ، سەیرە من داوای ئازادی بۆ ئەو دەكەم، كەچی ئەو لە من ئازادتر و ئازاتریشە))، ل 163.

دوای ئەم گفتوگۆیە، بابەتێكی تر قسه‌ی ده‌رباره‌ دەكرێت، ئەمیش خۆشەویستییە، كە هەریەكەیان باسی ژیانی خۆشەویستیی و پێوەندیی خۆیان دەگەڵ دڵدارەكانیان دەكەن. كاتێكیش ڕووی دەمیان دەكەنە كاره‌كته‌رەكە ((ئەی تۆ باسی چی خۆتمان بۆ دەكەیت، باسی خۆشەویستییە ڕاستەقینەكان، یان كاتییەكان؟))، 163. بەڵام ئەوە دەیورووژێنێت و دەڵێت: لە فەرهەنگی ڕۆژهەڵاتدا، ڕاستەقینە قەدەغەیە، چجای ئەوەی كاتییەكان.

ڕاستییەكانیش سنگت دەكەنە نیشانەی گوللە. ئەوە كاتیی هەر مەپرسە، لە پێواردایە، تاوانێكە مایە بە لێخۆشبوون نییە، تا من ئەزموونی بكەم. بۆیە پیاوێكی دانیشتووی نێو گفتوگۆكە، لە هەموویان پیرتر، پێی دەڵێت ((بۆ كچم تۆش وەكو هەموو مرۆڤێكی تر مرۆڤ نیت))، ل 163، بۆیە بە چاوی پڕ ئەسرین و دنیایەك پەرۆشیی و غەمەوە، پێی دەڵێت: ((بەڵێ مرۆڤم… مرۆڤێكی لێوانلێو لە نەخێرەكانی ڕۆهەڵات، مرۆڤێكم ڕەهەندی ڕوانینەكانم پڕ كراوە لە ڕشانەوەی كەسانێك كە لە دێرزەمانەوە تاوانباری مێژووی مرۆڤن))، ل 164.

ڕۆژهەڵاتێك هەمیشە دەنگ و ڕەنگی ژنانی، لەپشت پیاوەوە دەبیسترێت و دەبینرێت. ژن لە زمانی خۆیەوە نا، بەڵكو لە زمانی ڕه‌گه‌زی نێر/پیاوەوە گوزارشتی لێكراوە و وێناكراوە، كە دەبێت چی بكات و چۆنیش بیكات، ئەمە هەر پیاو بڕیاردەدات و داردەستەكە هەر لە دەستی ئەمدایە. ئەو ئەمەی، كە شكۆی پیاوی پێناس دەكرێت.

ب- چیرۆكی ژنەكانی ژەنەڕاڵ

چیرۆكی ژەنەڕاڵ، چیرۆكێكە كار لەسەر ڕووهەڵماڵینی دەمامكی پیاوێك دەكات، كە چۆن بۆ ئارەزووەكانی فریوی كچێك دەدات، باسی خۆشویستن، عەشق و بەدڵسووتانی خۆی، بۆ كچە دەكات. ژەنەڕاڵێك، كە كۆشكە سپیەكەی، لە ژنگەلێك بۆ ئارەزووەكانی، كە وەها سەیری ژن دەكات، كە ژن جگە بۆ ئارەزووە زایەندییەكەی و كات بەسەر بردن هیچی تر نییە، پڕ كردووە. ((كانی هەر یەك جار خۆشە ئاوی لێ بخۆیتەوە… بەڵام من وەكو وتوویانە” كانیێك ئاوت لێخواردەوە بەردی تێ مەگرە” بەوەفا دەبم بەرامبەریان و لە ساختمانەكەدا كاریان بۆ دابین دەكەم، بەردیان تێ ناگرم))، ل 133. ڕۆژانێك ئەم دەنگە ((چەندین جار بەسرپەی خۆشەویستی و بە ئاكام گەیشتن و دڵسۆزی دڵ و دەروونی ئەمی پڕ كردبوو ئەو دەنگە دلێرە لە بێ هەڵوێستیی مرۆڤەكاندا باسی جورئەتی دەكرد و لە خیانەتدا باسی پاكی دەكرد))، ل133.
بەڵام، كە وەك پێشتر هەرزوو بێ چاوەڕوانیی كردن بۆ دیداری، دەكرایە ژوورەوە. ئەوە ئێستا ئەم دەرگەی بەڕوودا داخراوە. ئیتر ژەنەڕاڵ بەكامی دڵی خۆی گەیشتووە و ئارەزووی لێ شكاوە. هەرگیز ئەو ژەنەڕاڵە نییە، كە پێشتر ((چەندین خۆشم ئەوێی بەگوێی مندا داوە))، ل 134. بۆیە گومانی ئەوە دەكات، كە ڕه‌نگە ئەو دەنگەی لە ژوورەوه‌ دێت ئەم نەبێت ((ئەگەر ئەو بوایە ئێستا هەر بەزانینی كە من لێرەم خێرا دەیكردمە ژوورەوە و قسەی خۆم لەگەڵ دەكرد… یا هیچ نەبێ كە دەیزانی من گوێم لێیە هەرگیز وا توندوتیژ خۆی پێشان نەدەدا، هەر بەو ناسكی جارام دەجووڵایەوە))، ل134، ئیتر مەیلی مریشكێكی تر دەكات.

ئەم ژەنەڕاڵە ببووە نموونەیی و ژەنەڕاڵێك دلێر و مرڤدۆست، بەشێوەیەك كە ((لە هەموو كەس بێگەردتر بێت مرۆڤتر بێت بەڕەوشتتر و بە هەڵوێستتر و ئاشتیخوازتر بێت))، ل 134، كە خۆشەویستییەكەی وایلێكردبوو، كە خودی خۆیشی نەبینێت تەنیا و تەنیا ئەو ببینێت. خۆشەویستییەك، كە وەها بەرپەرچی هەر قسە و قسەڵۆكێكیشی دەدایەوە، كە دەربارەی ئەو/ژەنەڕاڵ، دەكران، ئەم نمایشەش درێژە دەكێشێت تا ئەو ڕۆژەی، لە دەستبازیی و گەرموگوڕیی ماچدا، ژەنەڕاڵ دەیداتە بەر زللە، نە یەكیان و نە دووان.

سەرەتا واهەست دەكات زللەی خۆشەویستییە و گاڵتەی دەگەڵ دەكات، بەڵام تا ئازاری لێهەڵدەستێنێت و تەنانەت بەر دەم و چاویشی دەكێشێت، هەر ئەمە نا بەڵكو چی وشەی ناشیرینیش هەیە پێی دەڵێت: ((هیچ و پووچ، بێنامووس، سۆزانی))، ل 135.
كە تا ئەو كات هیچ كەسێك، وەها وشەیەكی پێ نەگووتووە. لەپڕ هەموو شتەكان ئاوەژوو دەبنەوە و وێنەی ڕاستی خۆ وەردەگرنەوە. ژەنەڕاڵیش، لە پیاوێكی خۆویست، چەوسێنەر و مێشك پووچ، تای تەرازوویەك داگیر ناكات. بەڵێ وشەگەلی وەك: هیچ و پووچ، بێنامووس و سۆزانیی، ئەم وشانەن، كە لە بازاڕی دەمقەرەباڵغییی پیاودا، ئەمڕۆ بۆ ناشیرینكردن، ناوزڕاندن و كەمسەیركردنی ژن، ئاووسن بە ڕۆژانە هەزاران جار بیستنەوەیان، كە پیاو وەك پاكانەیەك بۆ خودی خۆی و چەكی بەرگریییە دینیی، سیاسیی، ئابووریی و مرۆڤبوونە شكۆمەندەكەی، خۆی پێ دەكڕێتەوە. ژنیش هەڵدەداتە دۆزەخێك، كە هەر پیاو دروستی كردووە.

بۆیە هەر دوای هەڵمژینی جوانیی و پەژمووردەكردنی خونچەی، دوای تێربوون و وەڕسبوون لێی، دوای سووكایەتیی پێكردن و جنێو پێدان، نەك هەر خێرا دەری دەكاتە دەرەوە، بەڵكو هەڕەشەشی لێدەكات ((خێرا بڕۆ دەرێ با بەفیشەكێ كاسەی سەرت لێ نەكەمەوە))، ل 135.
ئایە كەسێك شەڕ و فیشەك، چەك و سووكتەماشاكردنی ژن گەورەی كردبێت، لە مانای خۆشەویستی و عەشق دەگات؟!
((ژن بوو بەوەی لە پیاو بدات))، ل135. كەی گوێ لە دەنگی ناوەوەی دەگرێت؟! كەی كەی. ئیتر ئەم ژەنەڕاڵە، ژەنەڕاڵی شەڕە دۆڕاوەكانە، ئەو شەڕانەی مێژووێكی بۆ ناسكردنی مرۆڤبوون بە مرۆڤی نەبەخشیووە.
چونكە ژەنەڕاڵ لە كڵپە و بڵێسەی ئەوین ناگات. تێگەیشتنی نییە لە مستەكۆڵە و زللە خۆشەویستییەكانی دڵبەر. تەنیا دامركاندنەوەی دەوێت و تێربوون.

بۆیە كچە/ كاره‌كته‌ر، پێی دەڵیت: ((جەنەڕاڵ تۆ بەردەوام خۆت بەبراوە دەزانیت، بەڵام دەبێ ڕۆژێ ئەوەت تێ بگەینم كە تۆ براوەی شەڕێكی دۆڕاویت))، ل 136، ئەوەی تۆ شەڕی بۆ دەكەیت، ئەوەی بۆی ژیاویت، ئەوەی خۆتت پێی ناسكردووە، ئەوە ڕۆژێك ئەوەت پێشان دەدەم، كە چەندە مایەی پێكەنین و گاڵتەجاڕی دەم گەمەیەك بوویت، كە هەر لە زووەوە بە وەدەرنانی تۆ ئاشنا بووە. چونكە ((لە شەڕەكاندا فرمێسكی ژن و خوێنی پیاو هیچ بەها و نرخێكی نییە))، ل 136. ئەمە دەبێتە ڕووبەڕووبوونەوەیەك لەسەر بوون و ماف. بوون و خودێكی ڕه‌سه‌ن، چونكە پیاو وەچەی دوای شەڕە دۆڕاوەكانە. لە تۆڵەی دۆڕان بەدرێژایی مێژوو، دەیەوێت كێماسییەكانی خۆی بە ژن پڕ بكاتەوە و شوورەیییەكانی بەژن بسپێرێت.

ئەمەش كاتێك بۆ ژەنەڕاڵ دەردەكەوێت و ئاشكرا دەبێت ((كە هەستت بەوە كرد فرمێسكی ئێمە بەرامبەر خوێنی ئێوەیە ئەوكات دەزانیت براوەیەكی دۆڕاویت))، ل 136، ژەنەڕاڵ شەڕ وایكردووە هەرگیز تۆ خۆت نەناسیت. شەڕی تۆ لەپێناو بێبەهاكانە و شەڕكردنە لەپێناو هیچ. بۆیە شتێك دەستەبەرت كردبێت، خۆشاردنەوە و نیشاننەدانی ڕووی ڕاستەقینەتە. نیشاننەدانی ڕووی ڕاستەقینەش، لە دۆڕان و نشووستییەكانەوە فێر بوویت، كە هەمیشە دۆڕاو سوود لە متمانە وەردەگرێت و لە مامەڵەی باش و خۆشەویستی ناگات. بۆیە هەمیشە ترسنۆكانە لەپشتەوەڕا هێرش دەبات.

دەركەوتەی چیرۆكەكە:

ژەنەڕاڵ، یەكسانە بە پیاوانێك دوای شەڕێكی دۆڕاو. شەڕیش پاشماوەكەی كەسانێكی نەخۆشە.
كچە هەڵخەڵەتێنراوەكە، یەكسانە بە كچانی وڵات، كە بوونەتە قووربانییی نەخۆشیی پیاوانێك، كه‌ شەڕ لە هەموو بەها ڕەوشتییە مرۆڤییەكان دایماڵیوون.

وێنەی ژن، لە تێگەیشتنە تەسكبین و كوێرانەكەی ژەنەڕاڵەوە:

دوای تێربوونی ژەنەڕاڵ و دەركەوتنی ڕووی ڕاستەقینەی بۆ كچەكە، كە بۆی دەردەكەوێت ژەنەڕاڵ تەنیا بۆ كاتبەسەربردن و ڕابواردن دەگەڵیدا بووە، هەرگیزاو هەرگیز وەك مرۆڤیش سەیری نەكردووە، تەنانەت وەك (مریشك) چاو دە ژن دەبڕێت و سەیری كچەی كردووە ((ئەمەش هەر پاشماوەی خۆمە بیگەیەنن بە تەویلەكان، خۆتان دەزانن ئەمساڵ هەموو كەڵەشێرەكانم پاش ئەوەی لە شەڕەكەڵەشێردا دەدۆڕان خەساند و مریشكەكانیش نیوەیان بەدەردی دڵەوە مردار بوونەوە و ئەوانی تریش لەبەر ئەوەی لە كڕ كەوتن یاخی بووبوون سەرم بڕین، بۆیە ئێستا ئەو تەویلانەم بۆ ئێوەمانانە هەتا لەسەر ئەو هێلكە ماوانە بنیشن و هەڵیان بهێنن))، ل 137.

تێگەیشتنی ژەنەڕاڵ وایە، كە دەبێت ژن لە كونجی ماڵەوەدا بێت. كار بكات و خزمەت پێشكێش بە پیاو بكات، ئەو پیاوەی وەك كەڵەشێر، لەگەڵ چەندین ژنە و خۆی تێر دەكات و ڕادەبوێرێت. له‌ ڕوانگه‌ی ژه‌نه‌ڕاڵ/ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیی ئەركی ژن ئەوەیە، كە ئارەزووی ژەنەڕاڵ/پیاو تێر بكات. ئەمە هەر وەك كەڵەشێر، كە لەدەوری چەندین مریشك هەڵدەسووڕێت.
ئەمە بەدیوێكی تر، ژەنەڕاڵ ماف بەخۆی دەدات، هەر وەك كەڵەشێر دەگەڵ ژندا بێت، چونكە لە كۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی ئیسلامییدا، پیاو بۆی هەیە تا چوار ژن بێنێت و چێژیان لێببینێت.

لە لایەكی تریشەوە، ژەنەڕاڵ هەر تەنیا ئەو ژنانەی بۆ تێركردنی غەریزە زایەندییەكەی نییە، بەڵكو دەیەوێت لە رووی ئابووریشەوە سوود لە ژن ببینێت ((دەمەوێ سوود لە ئێوە وەرگرم بۆ ئابووری وڵات))، ل137.

ج- وەرە پێكەوە سەما بكەین

ئەم چیرۆكە، گێڕانەوەی پێوەندییی خۆشەویستیی ژنێكە لەگەڵ پیاوێك. سەرەتای دەستپێكردنی گێڕانەوەش لە فێستیڤاڵی گوڵ و خۆشەویستیدایە. كاتێك ژنێكی پرچ سپی، سەروو پەنجا ساڵ، لێیدەپرسێت شێوەت نامۆ نییە. ئەم ژنە خوشكی ئازادە، بەنێوی بەهێ و چاوی بە مینا دەكەوێت. ئەمە دوای لێكدابڕانی سی ساڵی مینا لە ئازاد. دوای گفتوگۆ، بە فلاشباك باسی منداڵیی، زانستگە و خۆشویستنی مینا و ئازاد دەكرێت. دوایی كەسیەتی ئازاد وەك پیاوێك، كە مینا كۆرانە و شێتانە بە دڵ و گیان ئازادی خۆش دەویست، دەردەكەوێ.

وەك لە دوایی كە مینا ئیمێلێكی بۆ دەنێرێت و بە ناوێكی خوازراو قسەی لەگەڵ دەكات، ئەوە ئەم پیاوە كە دوای سی ساڵ لێكجوودابوونەوە و ژیان بردنەسەر لە دەرەوەی وڵات، ئەوە هێشتا ئەو دەمامكەی لە ڕوو لانەداوە. پیاوێكە ئازاد و پێشكەوتوو خۆی نیشاندەدات، بەڵام لە ڕاستیدا، پیاوێكە وابەستە بە فەرهەنگی داخراو. گوایە پیاوێكە باس لە ئازادیی ژنی وڵاتی خۆی دەكات، بەڵام ڕازی نییە و كراوە نییە سەما لەگەڵ خۆشەویستەكەی خۆی بكات. چونكە هەر خۆشەویستی مینا وایكرد، كە داوا لە ئازاد بكات ئاهەنگێك لە ڕۆژی خۆشەویستیدا بكەن. سەما و دەستلەملان، ئاوێزانبوونی گیان و لەدایكبوونەوە، سەما گیان بەبەر دڵە مردووەكاندا دەكاتەوە و جارێكی تر بەرەو ژیانێكی ئازاد و دوور لەو ژیربێژییە باوەی مێگەل تێیدا دەژێت.

بۆیە كاتێك لەو ئاهەنگەدا، كە پۆلێك لە هاوڕێ مەسیحییەكانیان داوەت كردووە، ئەمەش بەو هۆكارەی، كە ئەوان كراوەترن و (خەڵكی خۆیان) كەمیان دەزانن ڤالەنتاین مانای چییە؟ داوای ئەم ئاهەنگەی كردووە، بۆیە كاتێك كەس بەسەر كورسییەكانەوە نییە، میناش دەیەوێت تێنوویەتی گیان بشكێنێ و خۆشەویستییی خۆی بۆ ئازاد دەرببڕێت، داوای لێدەكات كە پێكەوە سەما بكەن، بەڵام ئازاد هەر زوو هەڵدەداتێ ((شێت بوویت، تۆ ژنێكی ئابڕوومەند نیت، چۆن ڕێگەت دەدەم سمت و كەفەڵ بادەیت بۆ ئەو هەموو پیاو))، ل 33. بەڵام مینا گفتوگۆی لەگەڵ دەكات و پێی دەڵێت، ئەگەر ئا ئەم جۆرە ناوەرۆكە و بیركڵۆڵییە، ئەم داخراویی و دەمامكەت هەبوو، یان پێم دەوتیت بۆچی ئەم هەموو خۆنوواندن و تەماشاكردنە، لەپای چی؟ ئەوە پێت دەوتم ((گرێت هەیە بەرانبەر عەقڵی پیاو))، ل 34. ئازاد نموونەی پیاوێكی دەمامكدارە، ئەم دەمامكەشی تەنیا بۆ لەخشتەبردنی ژنە و بەس؛ بە مەبەستی شكاندنی ئارەزووی خۆیه‌تی لێیان.

گفتوگۆی مینا بە نێوێكی خوازراو لەگەڵ ئازاد:

مینا دوای مردنی مێردی، بەهۆی ئەو خۆشەویستییەی بۆ ئازاد هەیبوو، ئەوە هەوڵدەدات بە نێوێكی خوازراو قسەی لەگەڵ بكات، هەڵبەتە وەك كوردێكیش نا. بۆیە كاتێك، كە قسەی لەگەڵ دەكات، لێی دەپرسێت، كە خۆشەویستیی كردووە؟ یان نا؟ یان بۆ ڕاستی؟ یان چۆنە تا ئێستا هەر سەلتە و ژنی نەهێناوە. ئەوە پێی دەڵێت من خۆشەویستییم كردووە، بەڵام تەنیا بۆ كات بەسەربردن بووە و هیچی تر. تەنانەت لە یەككاتدا، من لەگەڵ دوو ژن، پێوەندییم هەبووە، ((خۆت دەزانیت ژنی ئەم كولتوورە زۆربەیان بێوەفان و هەر ئەوەندە لەگەڵ پیاوێكدا دەبن هەتا مەبەستی پێیەتی، یان پارەدارە، یان دۆستێكی باشی كولتوورەكەی خۆیان دەست دەكەوێت، پاشان بە ئێمەی بێگانە ناوزەدكراو دەڵێن بەی بای))، ل 36. ئەم وێنەیەی ئازاد بۆ ژنی بێگانە و ژنی وڵاتەكەی خۆی دەیكێشێت، كە گوایە بێوەفا، پارەبردە و ڕه‌گه‌زپەرستن. ئەوە وێنەی خودی خۆی/ ئازادی تێدا بەرجەستە دەبێتەوە. مرۆڤ چۆن وێنای شتەكان و دەوروبەر بكات، ئەوە لە توانای ئاستی بینینی خۆیەوەیەتی و لە تێگەیشتنی خۆشیەوە دەڕوانێتە دەوروبەر و لێكدانەوە بۆ بینراو، بیسترا و هەستپێكراوەكان دەكات.

لە كاتی ئەم قسانەدا، ئەوە ئازاد هەندێك لەو قسانەی، كە لە ڕابردوودا مینا پێی گوتبوون، بەكار دەهێنێت. بۆیە ئەو خۆشەویستییە نەمرەی مینا بۆ ئازاد، ئەمەش وایلێدەكات ترووسكایییەك یان ئومێدێكی پێ ببەخشێت، كە ئازاد خۆشی دەوێت و هەر بە یادی ئەوەوە ژیاوە. ئەو قسانەی لە ئاهەنگی پێشتر واتە سی ساڵی بەری، مینا هەمان ئەو قسانەی كردبوو، كە ئەو پێی وتنەوە، ((ئەوە خواستی منیشە، یەكەم هەنگاو بەسەما دەست پێ بكەین، سەما سەما هەتا ئەودیوی ژین، سەمایە ئارەزووی منیش، سەما هەتا ئەودیوی ڕۆح))، ل 38. بۆیە دوای ئەمە{ مەبەست پێوەندیی ئیمەیل}،كە دوو ساڵ دەخایەنێت، بڕیار دەدەن یەكتر ببینن، كە هێشتا خۆی پێنەناساندووەتەوە.

هەروەها مینا لێی دەپرسێت، كە هەندێك شتی نەشیاو و سەیر دەبیستم، لە وڵاتی ئێوە لە مەڕ ژن. لەم پرسیارەدا ئازاد باسی خۆی دەكات، كە گوایە لەبەر وەها شتێك وڵاتەكەی جێهێشتووە. جێهێشتنی وڵاتیش، وەك ئازاد گوتەنی، بەهۆكاری داكۆكیكردنی لە مافی ژن و ئازادییی ژن بووە. كەچی خۆی لەوەتەی لە وڵاتدابووە، ئەوە پێوەندییەكی ڕاستەقینەی لەگەڵ ژنان نەبووە، تەنیا بۆ كات بەسەربردن بووە.

كاتێكیش لێی دەپرسێت و باس دێتە سەر ئاهەنگ و سەما، ئەوە قسەكانی یەكەم ئاهەنگی بەری سی ساڵ، كە مینا كردنی، دەیانكاتەوە، كە گوایە كەسێكی تێگەیشتووە، بەڵام هەر زوو ئاهەنگەكەی شێواند و ڕووی ڕاستەقینەی بەدیار كەوت.
بۆیە كە باس لە سەما دەكات لە وڵاتەكەی، ئەوە دەڵێت: ((من لەوێش ژنێكی عەقڵ كراوەم نەدەبینی، كە تەنانەت ئەم سەماكردنەی ئێستای من و تۆی پێ ئاسایی بێت و ئێوارەخوانێكمان پێكەوە هەبێت… كەسیشیان ئەوەندە ڕۆشنبیر نەبوونهیچ لە جیهانی ئەفسووناوی سەما بگەن))، ل 41. هیچ كەسێك خەونێكی نەبووە بۆ سەما. خەون لەوێدا نییە. چجای بۆ سەما بێت. هەڵبەت ئەمە لە قسەكانی ئازاددا، بەڵام مینا لێی دەپرسێت ئەگەر نییە ((ئەی تۆ بۆ فێرت نەكرد؟))، ل42. یان بەڕاستی تۆ وەها كەسێك بوویت و ئەوە وێنە و دەنگی ڕه‌سه‌نی تۆیە؟ ئەوەی تۆ دەیگشتێنی، ئەوا ناڕاستە، بەڵكو بە پێچەوانەوە، ئەی ئەوە نییە كەسێكی ڕۆژهەڵاتیی لێرە ئامادەیە و لەتۆش باشتر سەما دەزانێت؟ كاتێكیش مینا خۆی پێدەناسێنێت و دەڵێت من مینام:
ئازاد پێی دەڵێ ((ئەو مینای سی ساڵ بەر لە ئێستا وازم لێ هێناوە و بێ شەرمانە بەم تەمەنەوە و بەم سەری سپییەوە لەناو ئەم هەموو خەڵكەدا كەوتووەتە سمت و قنگ بادان))، ل 42.
ئازاد وێنەی پیاوێكە، كە تا سەرئێسقان دەیەوێت كۆرانە، نەریتیی و خێڵەكیی بژێت و خۆشی وەك پێشكەوتووخواز و داكۆكیكاری سەرسەختی ژنان، نیشان بدات.
هەڵبەتە ئێمه‌ لە بەكارهێنانی تێگەی ڕۆژهەڵاتیی، لەم چیرۆكانەی بەتایبەتی لە ئەورووپا دەنووسرێن، وەك خۆبردنە پێشەوەیەك لە بازاڕ و بڵاوكراوەكانی ئەورووپا دەبینین، نەك ئاگایی و خوێندنەوەی فەرهەنگە ڕۆژهەڵاتیییەكان. بەتایبەتی لەم چیرۆكە و چیرۆكی كچە ئازادەكەدا بە ئاگایی ژنانە و هزر بەم شێوەیە نییە، كە ڕازیمان بكات. ئا ئه‌لێره‌وه‌ ده‌بێت خوێنەر گومانی لە بەكارهێنانی تێگەی ڕۆژهەڵاتیی هه‌بێت.

كاره‌كته‌رە سەرەكیی و لاوەكیییەكان، لە هەرسێك چیرۆكەكەدا:
ا- كچە ئازادەكە:
– كچە ئازادەكە، دەمامكی نییە و داوای ماف و ئازادیی بۆ ژن دەكا.
– ڕووكردنە دەرەوەی كچەكە، هۆكارەكەی داخرانی فەرهەنگەكەیە، كە تێیدا پیاو بەها بۆ شتەكان دیاری دەكات.
– مامەڵەكردنێكی مرۆڤانە دەكات و كار بۆ ئازادیی و ئاشتیی دەكات.
– لە ناوەوەی وڵات، كچەكە پێشكەوتوو دەردەكەوێت و یاخییە، بەڵام لە دەرەوەی وڵات، بەهۆی كاریگەریی فەرهەنگە داخراوەكەیەوە، كە هێشتا بەسەریەوە ماوە، وەك دواكەوتووێك سەیر دەكرێت، لە ئاست فەرهەنگی ئەورووپا.

ب- وەرە با پێكەوە سەما بكەین:
– پیاوەكە دەماكی هەیە.
– ئەم دەمامكەش بۆ تەفرەدان و هەڵخەڵەتاندنی ژنان بەكار دێنێت.
– خۆی بە پێشكەوتووخواز پێشان دەدات، گوایە جاڕ بۆ مافی ژنان و ئازادیی دەدات، كەچی تەنیا بۆ مەرابە بەرژەوەندیخوازییەكەی خۆیەتی و تێركردنی ئارەزووەكانی.
– فەرهەنگە داخراوەكەی دەكاتە هۆكارێك، كە گوایە هۆكار بووە و لەوێ ڕێگری لە مافی ژن دەكرێت و دەچەوسێنرێتەوە، بۆیە ڕووی كردووه‌تە دەرەوەی وڵات.
– لە دەرەوەی وڵاتیش، كە فەرهەنگێكی كراوەیە، ئەم ناگۆڕێت و رووی ڕاستەقینەی ئەو هەڵخەڵەتاندن بووە، ڕابواردن و كاتبەسەر بردنە لەگەڵ ژنان.
– لەم چیرۆكەدا ژنێك لە خشتە دەبردرێت و دەبێتە قوربانییی خۆشەویستییەكی ساختەی پیاو.

ج- ژنەكانی ژەنەڕاڵ:
– ژەنەڕاڵ دەمامكدارە.
– دەمامكداربوونیشی بەمەبەستی ڕابواردنە لەگەڵ ژن و خۆ تێركردنیەتی لە ژن.
– ژەنەڕاڵە و گوایە كچەی خۆش دەوێت و باس لە مرۆڤدۆستیی و ئاشتیی و… تاد دەكات.
– بە كەمسەیركردنی ژن، وەك ئەوەی مرۆڤ نەبێت.
– مامەڵەكردنی لەگەڵ ژن وەك ئەوەی ژن مریشك بێت و خۆیشی كەڵەشێر.
– ژنانێك لە بەرانبەر یەك پیاودا، لە ڕوانگەی ژەنەڕاڵ/كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیی- ئیسلامیییەوە.
– هەڵخەڵەتاندن و فریودان، كە گوایە كچەی خۆشدەوێت، كەچی تەنیا بۆ كاری زایەندییە.
– ساوێرەكانی پیاوانی مایل بە ئارەزووبازیی لەگەڵ ژن، نەخۆشییە و یەكسانە بە مەیلی ژەنەڕاڵ/ پیاوان، كە شەڕ نەخۆشی كردوون.

9- كاتێك مرۆڤ دەتكوژێت و سەگ/ ئاژەڵیش دەبێتە هاودۆست و ڕزگارییده‌رت

كاتێ هەستی مرۆڤدۆستیی پێوارە و مرۆڤەكان بەهۆی توندڕەویی و ئیدیۆلۆژیای ئایینیی و سیاسیی دەچەوسێنرێنەوە، لە ئازادیییان و مافی خۆیان بێبەش دەكرێن. ئەوە كۆی سیستێم تووشی تۆقێنەریی، گەندەڵیی و هەرەسهێنان بووە. بۆیە، كە مرۆڤ لەو دەوڵەتە یان وڵاتە لە ژێرچەترێكدا وەك مردوویەك هەریەك بۆیەكتر نەناس و بێجووڵە دەبینرێت، ئیتر هەمیشە لەژێر هەڕەشەی كارەساتێكدا دەبن. لەم وڵاتە یۆتۆپیا دینیی و ئیدیۆلۆژیییە هەرەسهێناوە، مرۆڤ هیچ شتێك بۆی جێگەی متمانە و دڵنیایی نابێت، ئاژەڵ لەوێوە وەك جێگرەوە دەبینرێت و دەردەكەوێت، بۆ ئەو دۆخەی كە لە كوچە و كۆڵانەكاندا، هەستی مرۆڤدۆستییەتی بەر فیشەكی ئیدیۆلۆژیا كەوتووە.

چیرۆكی كێ كوشتنەكەی ئاشكرا كرد؟ لەم كەشەدا و دۆخی وڵاتێك لەژێر شەپۆلی بێبەهاكردنی مرۆڤ وێنا دەكاتەوە. زەمینەی ئەم چیرۆكە سلێمانییە. چیرۆكنووس لەو ڕۆژگارانە دەدوێت، كە ئازادیی و بەهای مرۆڤ، پێشێل دەكرێت. ئەو دۆخەش، كە ئاگایی چیرۆكنووسیان جووڵاندووە، كە پڕمەترسییترینە و لە هەموو شوێنێكیش: بارەگە، پەرستگە و شوێنە گشتیی و تایبەتیییەكان…تاد، نمایشی خۆی دەكات و خەڵكیش لەو مەترسییە، هیچ هەڵوێستێكیان نییە، ئەم بێهەڵوێستییەش بووە بە خزمەتكردنی مەترسییدارترین بیروباوەڕی قڕكردن. كە دواجار ئەم مەترسییە و قڕكردنە لە جوندولیسلام، دواجاریش لە داعشدا، كەوتەوە.

ئەم چیرۆكە، شەڕی ئیدیۆلۆژیی و دەسەڵاتی دوو بەرە وێنا دەكات، كە بەرەی بەرهەڵست وەك چیرۆكنووس دەیناسێنێ، بەرەی تووندڕەوە ڕیشنەكانە. واتە ئەو بەرەیەی ئیدیۆلۆژیایەكی دینیی دەیجووڵێنێ. بەرەی دووەمیان بەرەی دەسەڵاتدارە، كە ئیدیۆلۆژیای عه‌لمانی لە خراپترین دۆخ و تۆتالیتارییدا، خۆی دەبینێتەوە. دۆخێك، كە دێموكراسیی و ئازادییی تاك، تێیدا وەلاوەنراوە.

ژن و سەگێك پێكەوە لە خانووێكدا دەژن. ژنێك، كە ناچێتە ژێر دەسەڵاتی باوكسالاریی، ڕیشن و تاكڕەویی. خانووێك كە بازارەكە بەدەوریدا نەخشەی كێشاوە، ئەمەش ماڵەكەی پڕكردووە لە دەنگەدەنگ. ئارامیی لەوماڵەدا تەنگی پێهەڵچنراوە، كە بازاڕ كۆخەڵك دەگرێتە خۆی و ئەم ماڵەی دەورەداوە، ئەمەش كۆدە بۆ دەوروبەر، داب و نەریت. كە دەیەوێ هەموو شتێك بازار/ مێگەل ئاڕاستەی بكات، نەك تاك.

ئەم خانووە هێمایە بۆ فه‌رهه‌نگی ناڕێكییی بازاڕیی و خێڵەكیی. فه‌رهه‌نگێك، كە مرۆڤەكان لە بێبەهاییدان، كارناكەن، كەچی یەجگار سەرقاڵ و تووڕەن. نەناس و لێك غەیانن. ئەمەش بە تەرم هێمای بۆ كراوە، ئەم تەرمە لە ماڵەكەدایە، ڕێك لەو ژوورەی كە تێیدا چەترێك بە دیوارەوە هەڵواسراوە، لەژێر ئەم چەترەدا تەرمێك دەبینرێت. لەژێر ئەو چەترەدا تەرمێك كڕ و بێدەنگە، نە بەركەوتنت لەگەڵ دەبێ نە لاش دەدرێت. لەژێر چەتردابوون، واتە كۆخەڵك لە نیشتیمان یان خاكدا دەگرێتەوە، چونكە چەتر لە فەرهەنگی كوردییدا ئاماژە و هێمایە بۆ كۆمەڵ، خاك و نیشتیمان. ئەم تەرمە ناجووڵێ، وەلێ ڕۆژ بەڕۆژ لە گۆڕانی بەردەوامدایە. ئەم تەرمە سەرەتا تەرمی یەك كەسە و دواییش گۆڕانی دەكەوێتێ، كە گۆڕانەكە هەر تەرمێك نابێت. ئیتر كۆتەرم زیندووە ڕووحمردووەكان دەنوێنێ. ((تەرمێكی نادیاری نەناسراو بەردەوام لەوێدایە، كەچی تەرمی یەك كەسیش نییە، تەرمێك هەرگیز زیندوو نابێتەوە و، كەچی بەردەوام لە گۆڕاندایە)) ل 48.
سەرووی چەترەكەش ئاسنێكە، كە دەسەڵات وێنا دەكات. ئاسن/دەسەڵات، نیشانكراوی دەستی دژەئیدیۆلۆژیای دەسەڵاتدارە. واتە ئاسن ئاماژەیە بۆ دەسەڵات و شەڕی ئیدیۆلۆژیای مرۆڤكوژ.

گێژنەی هاوسەرگریی ژن و مێردەكە، چەند ڕۆژێكی ماوە، كە سێ ساڵ پێوەندیی وسێ ساڵیشە هاوسەرن. بۆیە پێكەوە لەماڵەوە وەدەر دەكەون، بۆ كڕینی دیاریی بۆ یەكتر. بەڵام چەند كەسێكی، ڕیشن ئاسنی سەرووی چەترەكەیان دەكەنە نیشان و ئومێدی هاوسەری ژنە دەپێكرێت و ژنەش لەخۆ دەچێت. تەنیا هەوشاری سەگی هاوڕێگەیان ئەم هەواڵە دەگەیەنێتە بەڕێوەبەری خوێندنگەكە و ژیانی ژنەكە ڕزگار دەكات. سەگێك وەفاكەی هەر ئەوە نییە، كە بژێویی بۆ ماڵەوە پەیدا دەكات، بەڵكو شوێنی ئەو مرۆڤە دەگرێتەوە، كە مرۆڤ دەكوژێت. بۆیە سەگ، لە مرۆڤەكان مرۆڤانەتر و وەفادارتر دەجووڵێتەوە.

دوای ئەم ڕووداوە، سەگ كار دەكا و لەگەڵ ژنە ژیان دروست دەكەنەوە، ژنێك، كە شكۆمەندیی و شەڕەف لە ژیان لەگەڵ سەگدا دەبینێت، نەك لەگەڵ باوكێكی پیاوسالار. نایەوێت ژیانێك بژێت، كە لەلایەن هاومرۆڤەكانیەوە، تا ڕادەی پڕمەترسیی بێبەها كراوە. دەسەڵاتێك داماڵدراوە لە یاسای مرۆڤیی. شەڕ بۆ ئیدیۆلۆژیا؛ كوشتنی مرۆڤە و زیادكردنی پێڕەوكار و لایەنگرانە. نەك خزمەتكردنی مرۆڤ و شارەستانییەت.

لە كۆتاییدا ئەوی گەرەكە بگوترێ، ژیانی كاركتەر و كەشی ئەم چیرۆكە، لە هەمان دۆخی ژنانی كۆبانێ دەكا، كە ماڵ/ خاكیان ڕزگار كرد و ژیانیان دروست كردەوە. ژنانێك بەرگریی لە مانەوە و ئازادیی خۆیان كرد. ژنانێك نە چوونە ژێر دەسەڵاتی خۆسەپێنەر و ڕیشنەكانەوە نە چووشنە ژێر دەسەڵاتی پیاوسالاریییەوە.


ئەنجام

لەم نووسینەدا گەیشتینە ئەم ئەنجامانە:

1- ئەم بابەتانەی چیرۆكنووس ورووژاندوونی، كێشەی زەق و بەرچاوی ڕۆژانەی ژیانی ژنی كوردە. زیاتریش ئەم بیرە فێمێنیستییەی تێدا دەبینرێت، سەرەتایییە، یان بڵێین قۆناغی ڕه‌خنه‌ و بەرهەڵستكاری فێنێنیستییە. قۆناغێكە، كە دەتوانێت هەنگاوی زێتری تێدا بهاوێژێت، بۆیە لە قۆناغی ئاوڵەمە بوونی ژنایەتیی كوردیی جموجۆڵێكی ژنانە نمایش دەكات. بیرێكی ژنانە، دەنگێكی ژن، گەلێك لە كێشەكانی خێزان و كۆمەڵگەی كوردیی دەورووژێنێت. كە كەم نووسەر توانیویانە بەم شێوە كۆچیرۆكیییە، بە بیرێكی فێمێنیستانە، كاری خۆی دەست پێبكات و تێشیدا سەركەوتوو بێت.

2- زیاتر لە هەر شتێك ئەدەب دەتوانێت ڕه‌نگدانەوەی دەنگی ژن بێت و ژن بتوانێت وێنای خۆی و ناخی خۆی تێدا هەڵبڕێژێت و ڕۆڵ و كاریگەریی خۆیشی بخاتە ڕوو، لە ململانێی مێژووی ژیانی مرۆڤ، كە كۆچیرۆكی “دەزگیرانە قوڕینەكەم” دەنگ و وێناكاری دەنگی ژن، مەیل و خولیاكانی ژنە، بۆ ماف، ئازادیی و یەكسانیی.

3- چیرۆكنووس هەندێ لە بیر و بۆچوونەكانی لەمەڕ ژنی كورد، ئەرێنی نیین، بەڵكو وێنەی ژن زیاد لەوەی، كە هەیە شێوێندراوە. واتە ژن، یەجگار ئەو پەڕوباڵ سووتاوە نییە، كە چیرۆكنووس دەیەوێت ئازار و چەوساندنەوەی بەرچاو بخات. بەشێك لەمەش بۆ چالاكنەبوونی مێدیای كوردیی دەگەڕێتەوە. بۆیە دەبێت نووسەر ئاگایی بەرانبەر بەمە هەبێت. چونكە پیاوی كورد یەجگار ئەو زاڵمە ژنكوژ، مافخۆری ژنەش نییە به‌ تێگڕا، كە تێگەیشتنی چیرۆكنووس تێیدا دەور دەكاتەوە. وێجا ژنی كورد تێكڕا داماڵدراو نییە لە ئازادیی و ماف. دەكرێ بڵێین لەگەڵ سەرهەڵدانی ئیدیۆلۆژیای حزبی ئیسلامیی و بنەمابوونی ئەقڵی خێڵ لە حزبە عەلمانییەكانی كوردییدا، دەنگی ژن ناوشیارانە كپ كراوە. بەڵام لەهەمانكاتدا وێنەی هەر بینراوە. ناشبێت ئەو تێگەیشتنە زەقبێتەوە، كە ژن لە كۆمەڵی كوردەوارییدا هیچ بەها و ڕێزێكی بۆ دانەنراوە.

4- چیرۆكنووس جەخت لەوە دەكاتەوە، كە هۆكارەكانی چەوساندنەوەی ژن یان وابەستە بوونی ژن بە گەلێك لەو گرێكۆرانەی لە كۆمەڵگەدا هەن و بوونەتە خاڵی لاوازیی، هەر تەنیا لە دەسەڵاتی باوكسالارییدا ڕه‌نگ نادەنەوە، بەڵكو هەر ئەو دەسەڵاتە ڕه‌گه‌زیییەی پیاو هەیەتی، لە ئایین، سیاسەت و تەواوی جومگەكانی ژیاندا دەبینرێت. بە شێوەیەكیش ڕەگی داكوتاوە، كە دەبێت بە وردیی و هۆشیاریییەوە كاری بۆ بكەین و كۆمەڵگەی كوردیی لێ وەئاگا بهێنرێتەوە.

******************
سه‌رنج: ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ به‌ دوو به‌ش له‌ گۆڤاری (ڕامان) ژماره‌ 249 و 250 بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.
******************

په‌راوێز و سەرچاوەكان:

* بێگەردیی: ئه‌م زاراوه‌یه‌، زمانی پیاوه‌، كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ ناسنامه‌ی به‌ ژن داوه‌، ژنی پێده‌ناسێنێت و پێی كۆتوبه‌ند ده‌كات، ئێمه‌ لێره‌دا به‌كارمان هێناوه‌، وه‌ك لایه‌نی كرده‌یی خوێندنه‌وه‌ بۆ ئه‌م كۆچیرۆكه‌. ئه‌م زاراوانه‌ نموونه‌یان یه‌جگار زۆره‌: حۆریی، فریشته‌، شێره‌ژن، مه‌لیكه‌، په‌ریی، خانمیخانمان،… ئه‌مه‌ش هه‌مووی داهێنراوی زمانی پیاون بۆ مه‌یل، حه‌ز و خولیاكانی خۆی. سه‌رباری ئه‌مه‌ وابه‌سته‌كردنه‌وه‌ی خوێندنه‌وه‌كه‌مان به‌ فه‌رهه‌نگی كوردیی، بۆ زێتر كاریگه‌ریی دانان خۆمان له‌ به‌كارنه‌هێنانی زۆر وشه‌ نه‌پاراستووه‌.

——————————-

1- كازیوە ساڵح، ئاسمان لە هەموو شوێنێك شینە- كۆمەڵێك دیمانە، چاپخانەی ئاراس، چ1، هەولێر- 2013، ل 61- 62.
2- عەبدوڵڵا ئۆج ئالان، قەیرانی شارستانی لەخۆرهەڵاتی ناوین و چارەسەری شارستانێتی دیموكراتی، ل 472.
3- ئەحلام مەنسوور، گرەوی چاوەكانی ئەم- ئەزموون، چاپخانەی ئاراس، چ1،هەولێر- 2008، ل 38.
4- كازیوە ساڵح، دەزگیرانە قوڕینەكەم، چاپخانەی ئاراس، چ 1، هەولێر- 2012.




شه‌كه‌ت تر له‌جاده‌ … سوهه‌یلا مێهه‌می

به‌خه‌ێاڵێكدا نووستوم و
ده‌ستم له‌ پرچی خه‌ونه‌ زیوانه‌كانته‌
قاڵاوه‌كان قامكم ده‌كرۆژن
چاوی شه‌وم قه‌ڵاپووت ده‌چن
مه‌گه‌ر زه‌رده‌په‌ڕ ناگاته‌ من؟
چه‌نده‌م بێ تۆ درێژ
ده‌ڕوا
هه‌ر بێ شۆخی
به‌م هه‌موو تاریكییه‌
چاوم چلۆن ده‌تروكێ و دڵم ناوه‌ستێ
ئه‌لزایمه‌ر
هه‌ڵده‌مژێ رووناكی
رووناك كچێك بوو
به‌شی برینه‌كانی
كورت بوو
ملپێچه‌ شینه‌كه‌ی
به‌ فه‌رشی سووری رێگاكه‌یدا
له‌ زمانی ره‌شی دیواره‌كاندا
یاده‌وه‌ری به‌رد باراندی
رێگا درێژ ده‌بێته‌وه‌
چاوم پڕ ناكات له‌ شه‌قه‌ی باڵی سپێده‌
دارستان وه‌همێكه‌
له‌ بروسكه‌ی قاقای ته‌وه‌ر
ژنێك به‌ عاده‌تی عه‌سره‌كانی
ئاواتێك ده‌دا له‌ گزنگی ئێواره‌
له‌ ناوه‌ندی وشه‌ ماندووه‌كانیدا
لۆچ ده‌خه‌نه‌ توێڵی ئاو
كچانی شین
ئاوا ده‌بێ ئاواته‌كانیان
له‌ بڕبڕه‌ی شیعره‌كانمدا
خه‌ونی رێبواران بۆ ئاسمان ده‌بات
ئوتوبووسێكی به‌رزه‌خی
له‌ كه‌ش و هه‌وایه‌كی خوارتر له‌
مردن
عاده‌ته‌كانمان ئاسایی ئه‌چێ
لاواز به‌شێكه‌
له‌ ژیان
وه‌كوو نیش/تمان
ده‌بمه‌ مرۆچه‌ كۆ ده‌كه‌مه‌وه‌
زستانه‌كانی هێلانه‌
ژماره‌ی پێڵاوه‌كانی ئه‌م ناوه‌
چه‌نده‌م تلیقاننه‌وه‌
مه‌مكی بێده‌نگی له‌ ده‌م
ده‌نێ خۆم و
زام هه‌ڵده‌مژێ
پێستم ئه‌ستوورتر رادێ
په‌رستارێك به‌خییه‌كانی له‌ بیرده‌چێ
له‌تێك سپیایی
ون ده‌بێ له‌ حه‌وشه‌ی خوێنه‌كانمان
كه‌ تفمان كرده‌وه‌
ئێمه‌ جه‌غزی قاغه‌ی فڕینیین و
هه‌ریمی دووكه‌ڵ
بڕبڕه‌ی زه‌ردی كۆڵبه‌ری،
لاپه‌ڕه‌كانی سه‌رده‌مم
ده‌سته‌مۆی خه‌ونه‌ زڕاوه‌كان
داكه‌وتین
زیڕه‌ڤانی جوغرافیای چاوه‌ڕوانی
ئۆقره‌یه‌كانی لێ ون كردووم
دڕكی ئازار چاو له‌ قاچ
داده‌گرێ
په‌نجه‌ره‌ لێڵه‌كانی ئه‌م ناوه‌
ركابه‌ری بێ به‌رامبه‌ری تراژیدیاكانن
ئه‌و شه‌به‌قدانه‌وه‌ی دووری جاده‌كان
دڵته‌نگییه‌كه‌ هه‌رمانی
شه‌كه‌تتر له‌ جاده‌.

سنه‌
سوهه‌یلا مێهه‌می

ئه‌م شیعره‌م له‌ژماره‌ (1056)ی ئه‌ده‌ب و هونه‌ری کوردستانی نوێ له‌27/9/2018 بڵاو بۆته‌وه‌




شانۆگەری (لە سێدارەدان) … جه‌لال قادر

ئەو سای گەنج بووم لە کۆتایی ساڵی هەشتاکان. بوون بە ئەکتەر و چوونە سەر تەختی شانۆ خەونی من و برادەرێکی شیرینم بوو.
دەرهێنەرێکم ناسی لەدەڤەری سلێمانی هەرچەندە زۆربەی کات سەرخۆش بوو، بەلام کەسێكی ناوداربوو. چەندین جار داوام لێکرد هەرچۆنێک بێت دەورێکم بداتێ و تاقیم بکاتەوە.
دەرهێنەرەکە بەمەرجێ رازیبوو دەورم بداتێ کە پارەی مەشروب خواردنەوە و گەعدەی بۆ سازکەم. پێمووت : برادەرکەم لە بنەماڵەیەکی زەنگینە… دەورێکش بدە بەو تا بتوانین داواکارییەکەت جێبەجێ بکەین.
دەقی شانۆگەرییەکی نووسیبوو بەناونیشانی لە (سێدارەدان).
من دەوری جەللادەکەم دەبینی، برادەرکەشم زیندانییەک بوو کە دەبوو لە کاتی لە سێدارەدان ڕازی دڵی خۆی بەیان کات. لە پاش چەندین پرۆڤە، ڕۆژی نمایش دیاریکرا. من و برادەرەکەم لە دەورەکەی خۆمان زۆر لە خۆبایی بووبووین و لە خۆشیا نەماندەزانی چیبکەین!.

کاتێ چووینە سەر تەختەی شانۆ…هەموو شت ئامادەکرابوو. جەماوەرێک زۆر هاتبوون و بە تامەزرۆییەوە چاوەڕوانی نواندنمان بوون. دەرهێنەرەکەشمان لە پشتی پەردەوە عارەقی دەخواردەوە هانیدەداین کە لە دەقەکە دەرنەچین و نمایشێکی جوان بکەین.
لەسەر تەختەی شانۆ: پەتی سێدارەم بەست بە مڵی برادەرەکەمەوە و پێمووت : دوا وەسیەتت چییە بۆ ژیان؟
_ من قسەیەکم نییە بۆ ژیان…
+ چۆن دەبێت قسەت نەبێت، جەماوەر چاوەڕێی تۆ دەکەن و دەیانەوێت بزانن دوا هەستی مرۆڤ چییە پێش مەرگ!.
_ دەمەوێت جگەرەیەک بکێشم. هەرکە دوا قومم لە جگەرەکەدا تۆ کورسییەکە لەژێر پێم لابەرە و کۆتایی بەژیانم بهێنە.
جگەریەکم بۆ زیندانییەکە داگیرساند و دامە دەستی. لەپاش ئەوەی چەند قوومێکی لە جگەرەکەدا.
وتی : ژیان وەک جگەرەیە کێشان وایە هەر قوومێک و دوانی خۆشە پاشان دەبێت فڕیی بدەی.
کورسییەکەم لەژێرپێی لابرد. برادەرەکەم پێی کەوتە لەرزین و چاوی سوورهەلگەڕا و خنکا.
کاتێ دەستم بۆ سەر دڵی برد، هەستمکرد بەڕاستی مردووە. خێرا چوومە پشتی پەردە و هاوارمکردە سەر دەرەهێنەرەکە و پێمووت ؛ ئەوە تۆ چییتکردووە ئەو ئەکتەرەمان بەڕاستی کوشت.

دەرهێنەرەکە دەستی گرتم و لەگەل خۆیدا هێنامییە سەر تەختەی شانۆ.
پێکەوە پەتەکەمان لە مڵی برادەرکەم کردەوە، تەرمەکەی کەوتە خوارەوە.
دەرهێنەرەکە کە هێشتا بۆنی عارەق لە دەمی دەهات و مەستی بەری نەدابوو، حەبلەکەی کردە مڵمەوە و پێووتم : سەرکەوە سەر ئەو کورسییە و خۆت تاقی بکەرەوە.
هەرچەندە من دەمزانی کە ئەم دیمەنە لە دەقەکە نەبوو. بەلام لەبەرئەوەی برادەکەم مردبوو، سەرملێشێوا بوو ئاگام لە ڕەفتارم نەمابوو.
کە چوومە سەر کورسییەکە. دەرهێنەرەکە لێیپرسیم : لە دواساتەکانی ژیانت دەتەوێت چی بلێت؟
کەمێک بیرمکردەوە و وتم : دەمەوێت بڵیم کە هەمیشە ڕاستییەکان شاراوەن!.

لەم کاتە جەماوەر کەوتنە چەپڵە لێدان. دەرهێنەرەکە کورسییەکەی ژێرپێیمی ڕاکێشا. مڵم بە پەتەکەوە گیربوو دەمویست هاوارکەم و بڵێم کورە خنکام. دەنگم دەرناچوو بەلام گوێم لەگەل چەپڵەی جەماوەر دەزرینگایەوە.
لە دوا پەڵقاژێی ژیانم : تێگەشتم کە لەسەرەتاوە نەدەبوو ئەو دەورە ببینم!.




هاودەم … شیعر : ایرج رزمجو … وەرگێڕانی : پشکۆ ناکام


شیعر : ایرج رزمجو
ئاواز : منوچهر چشم آذر
گۆرانی : داریوش اقبالی
وەرگێڕانی : پشکۆ ناکام

“”””””””
ئەی هاودەمی ڕۆژ و شەوم
….دۆستی دێرینی من
ئەی نیشانەی عەشق و وەفا
….مایەی دڵنەوایی من
لە عەشق عاشقتر تۆیت
…. سەرچاوەی ئاسوودەیی من
شایستەی خۆشەویستی تۆیت
…. مایەی ئارامی من
بە تەنگەوە هاتووی عەشق تۆیت

نزیکترین کەسی
….لە ڕازەکانی من
ئەی ئاشنا بە ئازارەکانم
شیعری ئاوازی من
سۆزی منی
سازی منی

لە عەشق عاشقتر تۆیت
سەرچاوەی ئاسوودەیی من
لە باڵەخانەی ئەندێشەما
پەپولەی گەڕۆکی من
هەردەم مەبەستی منی
كەعبەی هیواکانی من
لەبیرما هەر تۆیت
گەورەتر لە خەیاڵی من
تەکیەگای هەستم تۆیت
دیارتر لە ووشەکانی من
ئەی بەهانەی هەر جوڵەیەکم

لە عەشق عاشقتر تۆیت
سەرچاوەی ئاسوودەیی من
شایستەی خۆشەویستی تۆیت
مایەی ئارامی من
هاودەم…
دۆستی دێرینی من




شاعیری كۆری كو ئوەن — شیعری به‌جێهێشتراو …. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

ئەگەر لە توانادا بووایە
ئەگەر بەڕاستی بلوایە
بۆچی چەند چركەیەك نەبوو ،
بتوانین لە نوێوە ،
لە ڕەحمی دایكانمان ،
ساتی لە دایك بوون
دەستمان پێ كردبووایەتەوە ؟
ژیان هەمیشە لەسەریەتی
ته‌نێ
گوێ‌ لە دەنگی ،
شەپۆله‌ هاتووه‌كان بگرێ‌ .
*
لەگەڵ ئەوەشدا
نابێ‌ پشت لە ڕێی ڕۆیشتنمان بكەین
سیپاڵی ساڵان
كە پەلم پێ كوتان
وەك شڕوشیتاڵی شۆراو
لێرەو لەوێ‌ هەڵدەفڕن ..
*
كە هەژار بووم
تەنانەت فرمێسكیش نەدەهاتن ..
*

لە هەندێ‌ ئێوارەدا
پشتی ساردم
بە پشكۆی دامركاوەوە
گەرم كردەوە ..
ئینجا بە ناچاری سوڕامەوە
سنگم گەرم بكەمەوە ..
لە شەوانی دیدا ،
قەسریم و
زۆر بە سادەیی ڕەق بوومەوە ..

چەندی ڕۆژانی نەژمێردراوی سبەی
دەبنە ئەمڕۆ
من زۆربەی جاران ،
ته‌نیا‌ غەریبێك بووم
لە كورسییەكی پشتەوە ..
چیاكان لە زەردەپەڕدا ،
قووڵ قووڵ بوون ..
ئەو ڕێگایەی لە سەرم بوو بیبڕم
وا دەردەكەوت
درێژتر بێ‌ لەوەی پێیدا هاتووم .
*
با هەڵیكرد ..
هەڵیكرد ..
*
ئەوە ڕۆح بوو دەیلوراند ،
یان شیعر ؟
هیچ ڕۆژێ‌ خەم
كڕین و فرۆتنی لەسەر نەبووە
كەوایە خەمبار بە !
وەك چرایەك
بە درەنگەوە ، دوور دەوەستێ‌ ..
*
لەوانەیە ، لە هەستم‌ بەدەر
هیچم بەجێ‌ نەهێشتبێ‌
كه‌ شتێكم
لە دوای خۆمدا جێهێشتووە
لە كاتێكدا
تەم پەرت دەبوو ..
لەو جێیەی لێی بووم
خێرا هەستام
ڕەنگە لە كەناری ڕۆژئاوا بوو بێ‌
نزیك
ڕادیكاڵترین تۆقه‌ڵان
لە نیوەدوورگەی( تایان)دا .
بڵێی ئەوە ڕۆحێك بووبێ
لە قۆناخێك
لە قۆناخەكانی ژیانمدا دەیلوراند
یان شیعر ؟

* كو ئوەن : شاعیری كۆری كو ئون ئابی 1933 له‌دایك بووه‌ ،
یه‌كێكه‌ له‌ پڕبه‌رهه‌مترین شاعیرانی كۆریای سه‌ده‌ی ڕابردووه‌ .
به‌هۆی چالاكی سیاسی و داكۆكیكردنی له‌ دیموكراسی له‌ وڵاته‌كه‌یدا زیندانی كراوه‌ ، بۆیه‌ به‌ شاعیری به‌رگریكار له‌ نیشتمان و هاونیشتمانیانی ناسراوه‌ .

بؤ دةقى شيعرةكة برِوانة :
http://www.poetryletters.com/mag/%d9%82%d8%b5%d8%a7%d8%a6%d8%af-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%85%d8%a9/%d8%b4%d9%90%d8%b9%d8%b1%d9%8c-%d9%85%d8%aa%d8%b1%d9%88%d9%83/




سەلام عومەر جوانى بۆ خۆى دەبات … زیرەک کەمال

سەلام عومەر بەر لەوەى زمانى بە شیعرء وشە ئەدەبییەکان بپژێء لەنێو ئەو دنیا سەرامەدىء رەنگاڵەییەدا فەراژى بێت، وەکو لاوێکى خەباتگێڕء نیشتمانپەروەرء هەستکردن بەرامبەر مەسەلەى رەواى گەلەکەى پەیوەندى بە دێرینترین حزبى ئەم وڵاتەوە کردووە، لە نێو دنیاى تاریکء مەترسیدارى بەعسدا بەنهێنى بۆ ئازادى وڵاتء نیشتمانێکى ئازادىء گەلێکى بەختیار لە خۆبردووانە گیانى خۆى خستۆتە سەر لەپى دێوزمەى مردن.

بەڵام دواتر تێگەیشتووە مرۆڤ بە تەنها بە رێگاو کەرەستەکانى سیاسەت ناتوانێت خزمەتى وڵاتەکەى بکات، بڕواى وابوو سیاسەت بە تەنها دەرەقەتى خوێندنەوەى واقیعء ئاڵۆزییەکانى ژیان نایەت، بۆیە بە قادرمەى خەیاڵەوەى دەستى بە قژى رەنگاو رەنگى پەلکە زێڕینەى شیعرەوە گرتء دواتریش رووەء دنیاى هەزار رەنگى خەیالڕء سەرامەدى ئەدەبء زمان هەنگاوى نا. لەوێش چەندین بەرچنەى میوەى چل تامى دایە خوێنەرەکانى، سەلام عومەر تاکو ئێستا چەندین کتێبى شیعرىء بابەتى ئەدەبىء رۆژنامەوانى بڵاوکردۆتەوە، دواکارى جوانیشى (رۆمانى جن بۆ خۆیم دەبا) بوو.
منداڵى بەخوێن ئاودراوە، خوێن نەک تانء پۆى ژیانى منداڵى داپۆشییوە، بەڵکو لاوێتى شاعیرەکەشمانى بۆ خۆى بردووە، منداڵىء لاوێتى دوو قۆناغى یەکجار گرنگن لە ژیانى هەر مرۆڤێکدا، ئەگەر منداڵى بە هەموو پێوەرەکان، بریتى بێت لە پاکیزەیىء یەک پارچە لە رەنگاڵەیىء جوانى، ئەوا لاوێتى بەهارى تەمەنى مرۆڤەء حەزء تاسەو وزەء چێژە رۆحیىء دەروونییەکان هەڵپەى خۆنمایش کردنیانە بۆ ناو کایەکانى ژیان، بەڵام لێرەداو بە گوزەرێکى شاعیرانە بەنێو رۆمانى (جن بۆ حۆیم دەبا) تێدەگەین سیاسەتى دیکتاتۆرء سەختى ژیان، لێنەگەڕاون سەلام عومەر لەنێو دونیاى رەنگاڵەیىء ساراى بەگوڵ چنراوى ئەو دوو وێستگەیەدا ئاوا بژى کە خۆى ویستوویەتى، بەڵکو ئەوە سیاسەتە ماهییەتى ژیانء شوێنگەء شێوازى ژیانى سەلام عومەرى لە فۆڕمء ناوەڕۆکێکى خوێناوى ترسناک داڕشتووەء ئێستاش شاعیر بە حەسرەتەوە بە زمانى ئەدەب قسەى لەسەر دەکات، لاشەى خوێناوى ئامانجى دراوسێى تووشى شۆکى کردووە، هەڵبەت خوێنء منداڵ!!!

لە بارەوەى یادەوەرى قسەیەک هەیە دەڵێت رووداو چەندە کاریگەرى لەسەر ژیانى مرۆڤ دانابێت، ئەوەندەش لە یادەوەرى ئەو مرۆڤەدا دەمێنێتەوە، بۆیەش شاعیر دیمەنى دڵتەزێنى لاشەى خوێناوى ئامانجى خستۆتە دوو توێى رۆمانەکەى.

دواتر نووسەر بە خەیاڵەوە دەچێتە سەر هەسارەو، بەڵام ئامانجى برادەریشى لەگەڵدایە!! که‌ دەڵێت مەبەستى نووسەر لەو سەفەرە خەیاڵییەء چوون بۆ سەر هەسارە تۆڵەکردنەوە نەبێت لە زەوى؟! زەوییەک لاشەى برادەرەکەى لە خوێن وەردابێت، که‌ دەڵێت مەبەستى ئەوە نەبێت لەو بەرازاییەوە بە زەوى بڵێت ئەها من چەندە لە تۆ باڵاترم؟ یان که‌ دەڵێت مەبەستى نووسەر لەو سەفەرە خەیاڵییە رێزو خۆشەویستى نەبێت بۆ میرزا مەنگوڕى رۆشنبیر کە زیاتر لە پەنجا سالڕ پێش ئێستا بە خەیالڕ گەشتى مەریخى کرووو لە بەرامبەر ئەمەشدا جەهلى کۆمەڵگاو سەلەفیەتى فیکرى لە ماڵەکەى خۆى بەردبارانیان کردن، هەڵبەت یەکێک لە خەسڵەتء مۆرکە هەرە جوانەکانى رۆمانى (جن بۆ خۆییم دەبا) ئەوەیە کە نووسەر خوێنەر لە پانتایىء قۆناغێکى دیاریکراوى مێژوویى راناگرێت، بەڵکو دەستى دەگرێتء دەوانء دەوەن گوند بە گوندء شار بە شار دەیگێڕێتء لێناگەڕێت لە شوێنێکى دیاریکراودا چەق ببەستێتء گرمۆڵەبێت، لە وێستگەى منداڵى خۆیەوە بەرەو دنیاى خەیاڵى سەر هەسارە لەوێوە بەرەو دنیاى سیاسەتء پێشمەرگایەتىء دواتر جەنجاڵى شارء بڕانى کارەباء ئاڵۆزىء تەنگژە قووڵەکانى ژیان، ئەو ژیانەى سیاسەت خەریکە لە گرێژنەى دەباتء لەبنء پۆتکەوە دەرى دەهێنێت، نەفەسى شیعرىء چێژى زمانء گەمەى فەنتازیا بەتانء پۆى رۆمانەکەوە دیارە، هەڵبەت نووسەر بەر لەوەى رۆمان نووس بێت ئەو وەکو شاعیر هاتۆتە ناوو دنیاى ئەدەبء رۆشنگەرى، بۆیەش هەر کەسێک تێبگات، دەزانێت نووسەرى (جن بۆ خۆیم دەبا) شاعیرە، لەگەڵ ئەمەشدا دڵشکانء خەمێکى قووڵه‌ بە نووسەرى ئەو رۆمانەء بگرە کۆى بەرهەمە ئەدەبییەکانى (سەلام عومەر)ەوە دیارە، جا چۆن وانابێت!! کەسێک خۆى شاعیربێتء زەمەنى منداڵى لێ درزابێتء لاوێتى وێران کرابێتء سیاسەت ئاوارەى کردبێتء هاوفیکرەکانى بەپێى پێویست نەیان ناسیبێت چۆن غەریبء دڵشکاو نابێت.




گرنگی خوێندنەوە بۆ منداڵان… رەزا شوان

خوێندنـەوە ئارەزوو نییە، بەڵکو یەکێکە لە پێویستییە سەرەکییەکانی ژیانی مـرۆڤ، کە لە دوای هەڵمژینی هەوای پاک و خواردن و خواردنەوە و پۆشاک و نووسـتن و یـاری، ریزبەندی دێتە سەر خوێندنەوە.. خوێندنەوە خۆراکی مێشک و رووحمانە، پێویستییەکی گرنگە بۆ گەشەکردن و زاخاودانی هۆش و هزر و بیر و زەینمان.. کلیل و دەروازەیەکە بۆ وەرگـرتنی زانیـاری و زانسـتی و بابـەتی هەمەڕەنـگە.. دەلاقـەیەکە کە لە میانـەیەوە دەتوانین زانستی و رۆشنبیری و داهـێنان و زادەی ئەنـدێشە و بیری کەسانی تر ببینین.
خوێندنەوە فاکتەرێکی سەرەکییە لە شارستانێتی و پێشـکەوتن و ناسنامەی رۆشنبیریی هەر نەتەوەیەک، نەتەوەی خوێندەوار و رۆشنـبیر، نەتەوەیەکی سەرکـردە و پایـەدارە.
خوێندنـەوە بەشـێکی گـرنگە لە زمـان، بەشـێکی تەواکـەریشە لـە دروسـتکردنی ژیـانی کەسایەتي.. تەنیا رێگـەشە بۆ داهـێنان و بۆ دروستکـردنی داهـێنـەران و نووسـەران و بیرمەنـدان و هونەرمەنـدان.. هەروەهـا خوێندنـەوە بناغـەی پـەروەردە و فـێرکردنیشە، لێکۆڵینەوەیەک ئەوەی دەرخست، کە لە (لە سەدا حەفتا)ی ئەو زانیارییانەی کە مرۆڤ فـێریان دەبن، لە رێـی پەرتـووکەوە وەریـان دەگـرن.
(سـتـیل) دەڵێ:” خوێندنــەوە وەرزشـی مێشکمـانە”

خوێندنەوە بریتییە لە وەرگرتنی هەموو ئەو بابەتانەی کە نووسراون و لەبەر چاومانن.
لەم سەرەمەشـدا، خوێنـدنەوە تێـکەڵ بـە ژیانـمان بـووە و بـووە بە بەشــێک لـە ژیـانی رۆژانەمـان.. پەرتووک و گۆڤـار و سایتە ئەلیکترۆنییەکان هێندە زۆر و هەمەچەشنەن، هەر کەسێک بیەوێت دەتوانێت بیان خوێنێتەوە، چێژ و خۆشی و سوودیان لێوەربگرێت، گرنگی و چـێژی راستیی خوێنـدنەوەش، ئـەو خوێنـەرانە دەیـزانن، کە رۆژانـە خولـیای خوێندنەوە بوونە و ناتـوانن بەبـێ خوێنـدنەوە هەڵبکەن.
دێینە سـەر کـرۆکی باسەکەمـان، کـە گـرنگی و سوودەکـانی خوێنـدنـەوەیە بـۆ منـداڵان. خوێندنـەوە کۆڵەکەیەکی گرنگە لە کۆڵەکەکـانی رۆشـنبیریی منـداڵان.. لەم پێودانگەشە:
کە (خوێنـدەواری ئەمـڕۆ.. سەرکـردەی بەیـانییە)
پێویستە بایەخ بەم بابەتە بدەین، هەر لە منداڵییەوە منداڵەکانمان بیان کـەین بە هـاوڕێی پەرتـووک و گۆڤار و هۆگری خوێندنەوەیان بکەین، تا بە هەمیشەیی خووی پێوەبگرن.
لە سەرەتـادا پێویستە ئەوە بـزانین، کە چ پەرتـووک و گۆڤـارێکیان بۆ هەڵـدەبـژێـرین؟
گەر ویستمان پەرتـووک بۆ منداڵەکانمـان هەڵـبژێرین، پێویسـتە قـۆناغـەکانی تەمـەن و
گەشەکـردنی دەروونـی و پـەروەردەیی منداڵەکـانمان لەـبەرچـاو بگـرین، چونـکە هـەر قۆناغـێک لە قۆناغەکـانی منـداڵی، تایبەتمـەنـدی و پێـداویستی و ئاسـتی تێگـەیشـتن و فەرهـەنگی زمـانی خۆی هەیـە.. تا بەپێی ئەو قۆناغ و پێداویستییانەیان، پەرتـووک و گۆڤـارەکانیان بۆ هەڵبـژێرین.. گـەر پەرتـووک یا گۆڤـارێکی وێنـەداری رەنگـاوڕەنگی جـوان و ساکـار، بخـەینە بەردەسـتی منـداڵێکی سـاوا.. سـەرنجـی رادەکـێشێ و مـەیلی سەیرکردنی وێنەکانی دەکـات و پەڕەکانی هەڵدەداتەوە.. پێویستە پەرتووک و گۆڤـاری گونجـاوی تـری پێشـان بدەیـن.. تا بـەرە بـەرە هۆگـری پەرتـووک و گۆڤـار دەبێـت.
لە وڵاتانی ئەوروپیدا، من لە پەرتووکخانە گشتییەکانی نەرویج و سوید تا ئێستا چەندین جـار لە بەشی منـداڵان لە پەرتووکخانە گشتییەکانی شارەکانی ئەم دوو وڵاتـەدا، بینیم و دەبیـنم دایکـان، ساوای یەک ساڵان دێنن بۆ پەرتووکخانەکـان، کە بە دەیـان پەرتووکی وێنەداری رەنگـاورەنگی گونجاو و جوان و سەرنج راکێشیان تێـدان.. کە بە تایبەتی بۆ ئـەم تەمـەنە منـداڵییە چاپکـراون، دایکەکـان پەرتـووکە رەنگاوڕەنـگان پێشـانی منـداڵە ساواکـانیان دەدەن، هەنـدێ لە وێنەکـان دەنـگی موزیکـیشیان لەگەڵ دایـە، بۆ نموونە: لەگەڵ وێنەی چۆلەکـەدا، پەنجـە بە دووگمەیەکـدا دەنێن کە لە لاپـەڕەی چۆلەکەکەدایە، چۆلەکـەکە دەجـریوێنێت، منـداڵە ساواکـان چـێژ لە وێنەکـان و لە دەنگەکانیش دەبینن.
دوو هەفـتە جارێ، یا لایەنی کەمەوە، مانگی جارێک باخچەکـانی منداڵان، منداڵەکانیان دەبەن بۆ بەشی منـداڵان، لە پەرتووکخانەکـانی شارەکـانیان کە بە سـەدان پەرتـووک و گۆڤاری گونجاو و سیدی چیرۆکیان تێـدان، بۆ قۆنـاغی منداڵانی باخچـەی ساویـان و بۆ قۆناغەکـانی تری.. دەیانەوێت لە منداڵییەوە هۆگری پەرتووک و خوێندنەوەیان بکەن.
توێـژێنەرەکـانی بـواری منـداڵان، قۆناغەکـانی منداڵیـیان، کـردوون بە پێـنج قۆناغـەوە، تا بەپـێی قۆناغـەکـان پەرتـووک گۆڤـاریان بـۆ دابـین بـکەن.. کـە ئـەم قۆنـاغـانەن:
١ـ قۆناغی سـاوایی (قۆنـاغی بەرایـی منـداڵی) لە ( لانـکەوە ـ بۆ ـ چـوار سـاڵان)
٢ـ قۆناغی ئەندێشەی دیارکراو (چوارـ بۆـ شەش ساڵان) ، (قوناغی باخچەی منداڵان)
٣ـ قۆناغی ئەندێشەی ئازاد (شەش ـ بۆـ دوانزە ساڵان)، (قۆناغی خوێنـدنی سەرەتایی)
٤ـ قۆناغی سەرکـێشی و پاڵەوانێتی (هەشت ـ بۆـ دوانگزە) ، ( سەرەتـایی و ناوەنـدی)
٥ـ قۆناغی دواکەوتوویی منداڵی (دوانگزە ـ بۆ ـ هـەژدە ساڵان) قۆناغی هەرزەکاری و مەیـل و خـرۆشی رەگـەزییە.. قۆنـاغی ( ناوەنـدی و ئامـادەیی ) یە.
لەم نووسینەمانـدا، منـداڵانی قۆنـاغی قوتابخـانەی سەرەتـاییمان خسـتۆتە نـێو بازنـەی باسەکەمانەوە، کە قۆناغی ئەندێشەی ئازادە، واتە تەمەنی (شەش بۆ دوانگزە ساڵان).
خوێندنەوە و گەشەکردنی حەزی خوێندنەوە لای منداڵان، پێویستییەکی پـەروەردەیی و رۆشنبیرییە، لەبەر ئەوەی لە جیهانی ئەمڕۆدا، لە سایەی تەکنالۆژیا و داهێنانی نۆیدا، زانیاری و گۆڕان و پێشکەوتن بە خێرایی سەرهەڵدەدەن، فێرکردنی فەرمی بەس نییە بۆ مەستکردنی پێداویستییە هۆشی و دەروونییەکانیان.. بۆ ئەوی منـداڵانی ئەمڕۆمان، نابەڵەد و بێ ئاگا نەبن و بتوانـن لەگەڵ رەوتی داهـێنان و پێشکەوتن و پێویستییەکانی ئـەم رۆژگـارە جەنجـاڵ و خـێرا گـۆڕان و داهـێنانـانەدا دەربـەرن و لـە شەمەنـدەفەری پێشکەوتن و شارستانی نوێدا جێ نەمێنن، پێویستیان بە خودخوێنـدنەوەی هەمەڕەنگە و خۆڕۆشنبیریکردن هەیە.. چونکە خوێنـدنەوە لە هەموو بوارەکـاندا، بە تایبەتیش لە بـواری کۆمـەڵایەتی و سـۆزداری و هەستـیاری و دەروونـی و جەسـتەییدا، یارمـەتـیی منداڵان دەدات.. لە بواری کۆمەڵایەتیدا، خوێندنەوە یارمەتیی منداڵان دەدات کە لە جۆر و واتاکانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان تێبگەن کە تاکەکانی کۆمەڵگا پێکەوە گرێدەدەن.
لە رووی جەستەییشەوە، خوێنـدنەوە دەرفـەتێکی باشە بۆ منـداڵان، کە لە دوای ژیانی رۆتینی روژانەیان بە تایبەتیش لە دوای یـاری و چالاکییە جوڵەییەکانیان، پشووبدەن و بخوێننەوە و ئـارامی بە جەستەیان ببەخشن.. لە بـارەی گەشەکـردنی سـۆزداریشـەوە، کـاتێ کـە منـداڵان سەرسـامی کـارەکتەرەکانی چـیرۆکەکـان دەبـن، ئـەو دەرفەتـەیان بۆ دەرەخسـێت کە گـوزارشت لە هەسـت و سـۆزدارییەکـانیان بکەن.
هەنـدێ لە لێکۆڵینەوەکـان، ئەوەیـان روون کـردۆتەوە، کە زۆربـەی منـداڵان لـە رێی خوێندنەوەی پەرتـووک و گۆڤـاری منداڵانەوە، خۆیان رۆشنبیر و شارەزا کـردوون و خۆیـان بە وشەکانی زمـانی دەوڵەمەنـد کـردوون، لـە پێـش قوتابخـانەی سەرەتـاییـدا، ئامـادەییەکی باشـتریان هەیـە بـۆ فـێربوون و خوێنـدنەوە و تێـگەییشـتن و نووسـین، بەراورد بە ئەو منـداڵانەی کە ناخـوێنـنەوە.. پشکی شێری ئەم ئاکامە ئەرێنییەش بـۆ راهێنان و هەوڵـدان و هاندان و پێشبینی و دووربینی دایکـان و باوکـانی رۆشنبیریان دەگەڕێتەوە، کە خۆشـەویستی خوێنـدنەوەیان لە دڵی جگەرگۆشەکانیان رووانـدوون.
گرنگە کە دایکـان و باوکان و مامۆستاکان، تواناکانی منداڵەکانیان و قوتابییەکانیان لە هەر قۆناغێکی تەمەنیاندا بزانن، بە چ جۆرە پەرتووک و گۆڤارێکی گونجـاو ئاشنایان بـکەن.. بۆ ئـەوەی منـداڵان هـەر لە منـداڵیـیەوە ببن بە دۆسـتی پەرتـووک و هۆگـری هەمیشەیی خوێنـدنەوە ببن.. پێویستە دایکـان و باوکـان لایـەنی کەمەوە رۆژی پانـزە خولەک پەرتووک و گۆڤاری ئاسان و چیرۆک و هۆنراوە و پەخشان و بابەتی ئاسان و گونجـاو بـۆ منـداڵە ساواکـانیان بخـوێننەوە، یـا منـداڵان خۆیـان بیـان خوێنـنەوە.
لە ماڵیشەوە پەرتووکخانەی قنجیان بۆ دابین بکەن و بە کۆمەڵێک پەرتووک و گۆڤاری هەمەڕەنـگەی منـداڵان بۆیـان بـڕازێنـنەوە.. هەفـتەی جـارێکـیش بیان بـەن بۆ بەشـی منـداڵان لە پەرتووکخـانەی گشتی شارەکـانتان.. گەر بتانەوێت دەکـرێت شەوانە کاتێک بۆخوێنـدنەوە دیـاری بکەن، بە ناوی (کـاتی خوێنـدنەوەی خـیزانی) لە لایـەنی کەمەوە (بیست تا سی) خولەک پەرتووک و گۆڤـار بخوێننەوە.. خوێندنەوە بکەن بە خوویەکی
رۆژانەتـان و بە بەشـێک لـە کەسـایەتی و لە ژیانتـان.. پێویستیشە دایکـان و باوکـان ببنە نموونە و پێشەنگ بۆ منداڵەکـانیان، ئەگەر ئـەوان پەرتـووک و گۆڤـار بخوێننەوە، منداڵەکانیشیان چاویان لێـدەکەن و خوێنـدنەوەیان لا شـیرین دەبێـت.. هەڵبەت دایکان و باوکانی باوکانی رۆشنبیر، منداڵانی رۆشنبیریان لێ هەڵدەکەوێت.
زۆربـەی زانایـانی پـەروەردە هـاوڕان، کـە خوێنـدنەوە جوریـکە لـە خـووە جـوانەکـان پێویستە لە دەروونی منـداڵانی بچووکـدا بچێنرێت و رەگ بکات، تا خووی پێوەبگـرن.
لە وڵاتانی ئەوروپیدا دیومانە و دەبینین، کە لە هـاویناندا لە رۆخـی دەریاکـاندا، لەسەر لـم رادەکشـێن و پـەرتووکێکێش بە دەستیانەوەیە و دەیخـوێننەوە.. یا لە وێستگەکـانی چاوەڕێی هـاتن و دەرچوونی شەمەندەفەر دەکەن، یا لە فـرۆکەخانەکانەدا کە چاوەڕێی کـاتی فـڕینی فرۆکەکـەیان دەکەن، پەرتووکـێک لە جانتـاکەی سەرشـانیان دەردەکـەن و دەیخوێنـنەوە، تەنانەت لە ناو شەمەندەفەر و فرۆكەشدا، کـات دەقـۆزنەوە و بە فیڕۆی نادەن و پەرتـووک دەخوێنـنەوە.
ئەم نەریت و خووەشیان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، کە لە منـداڵییەوە خوویان بە خوێندنەوە گـرتوون.. بە پێچـەوانەی ئەوانـەی لای خۆمـان، کـە هـەر خـەریکی تەلەفـۆنەکـانیان.
بـە کـورتی گـرنگی و بەشـێک لـە سوودەکـانی خوێنـدنەوە بـۆ منـداڵان، لـەم خـاڵانـەدا چـڕدەکەینەوە. بەو هـیوایەی دایکـان و باوکـان و مامۆستاکـان سوودیان لێوەربگرن:
١ـ خوێنـدنەوە مەستییەک بە ژیانی منـداڵان دەبەخشێت، ئەندێشەیان فراونتر دەبێت و ئاسۆی بیرکرنەوە و لێکدانەیان بە رووی جیهاندا دەکاتەوە، سەرنجیان قووڵتردەکات.
٢ـ خوێنـدنەوە رێـژەی زیـرەکی و زرنـگی ئاسـتی منـداڵانی خوێنـەر بـاڵاتـر دەکـات.
٣ـ خوێنـدنەوە تواناکانی زمانی و قسەکردنی منداڵان بەرزدەکاتەوە، فەرهەنگی وشە و رستەکانیشیان دەوڵەمەنتر دەکات، شـێوازی گوزارشـتکرن و دەربـڕینیان بە زارەکی و نووسـین باشتر دەکـات.
٤ـ خوێنـدنەوە بەهـای رووحی و رەوشتی بەرز و جـوان لە هۆش و دەروونی منداڵاندا دەڕوێنێت، ئەگـەربێت و ئاراستەی پەرتووک و گۆڤـارەکان، بەم ئاراستە ئەرێنییەدا بن.
٥ـ خوێنـدنەوەی هەمیشـەیی یارمـەتی منـداڵان دەدات، کـە لـە داهـاتوودا، لێکۆڵینەوەی زانیـاری و ئـەدەبی ئەنجـام بـدەن، دوای سەرچـاوەی زانیـاری و مـێژوویی بکـەون.
٦ـ ئەو منـداڵانەی کە خوێنەری هەمیشەیی پەرتووک و گۆڤارن، لە قوتابخانەدا ئاستی خوێندن و رۆشنبیری و زانیاری گشتییان باشتر و باڵاترە لەو قوتـابیانەی ناخـوێننەوە.
٧ـ خوێنـدنەوە روانین و سەرنجـدان و تێبینی منـداڵانی خوێنەر ورتـر و تیژتر دەکـات.
٨ـ منـداڵانی راهاتـوو لەسەر خوێنـدنەوە، هەست بە ئـازادی و سەربەستییەکی زیـاتر دەکـەن، باوەڕێـکی زیاتریشیان بە خۆیان هەیە و دەتوانـن پشـت بە خۆیـان ببەسـتن.
٩ـ زۆربـەی کەڵـە زاناکـان و دانـاکـان و نووسەرەکـان و داهـێنەرەکـان و بیرمـەنـدە هەڵکەوتووکـان، لـە تافـی منـداڵیـیاندا خوێـنەری هەمیشـەیی پەرتـووک بوونـە.
١٠ـ خوێنـدنەوە، توانـای سەرکـەوتنی منـداڵانی خوێنـەر، لـە تاقیکـردنەوەکـان و لـە
بـوارە جیـاوازەکانی تری قوتابخـانە زیاتـر دەکـات.
١١ـ خوێنـدنەوە، ئەو توانایەش بە منـداڵانی خوێنەر دەبەخـشـێت، کە ئـەو ئامـادەییە دەروونییەیـان هەبێت کە رووبـەڕووی گۆڕاکانییەکـانی رۆژگـارەکەیـان ببـنەوە.
١٢ـ خوێنـدنەوە دەرفەتێـکی باشە، بۆ ئـەوەی منـداڵان بۆ ماوەیـەک لـە تەلەفزیۆن و ئایپـات و کۆمپـیوتەر ویـارییە ئەلیکترۆنییەکـان دووربـکەونە.
١٣ـ خوێنـدنەوە، شـارەزایی لـۆژیکی بـە منـداڵان دەبخشـێت، لـە رێـی خوێنـدنـەوەوە
لە واتـای زاراوە تازەکان و چـەمکە رووتەکان تێدەگەن، لە هەڵوێستە جیاوازەکانیاندا بەکـاریان دەهێنن، سیناریۆکانی نێو پەرتووکەکانیش بە رووداوەکانی دەوروبەریـانەوە دەبەستن، بۆ نموونە: کە چیرۆکی ( کۆڵـوانە سوور و گـورگ) دەخوێننەوە، کە کچۆلە کۆڵوانە سوورەکە لە ئەنجامی ئەوەی کە گوێی بە ئامۆژگـاری دایکی نەدا، کە پێی وت نەکـەی لـە رێگـادا لەگەڵ گورگـدا بـوەستیت و بـۆی بگـێڕیتەوە کە بـۆ کـوێ دەڕۆیـت. ئەوەبوو کە کچـۆلە کۆڵوانەسوور، گـوێی بە ئامۆژگـارییەکەی دایکی نەدا و لە رێگـادا لەگـەڵ گـورگێکـدا وەسـتا و بـۆی گـێڕایەوە کـە بـۆ لای نەنـکی دەچـێت کـە مـاڵەکـەی لەوسەری دارستانەکە دایە، درکاندنی ئەم رازە بۆ گورگەکە رووبەڕووی هەڵوێستێکی ترسناکی کردەوە (دڵنیام کە بە منـداڵی گوێتان لەم چیرۆکە بووە یا خوێنـدووتانـەوە)
منـداڵانی خوێنەرەی ئەم چـیرۆکە، سوود و پەنـد لەم چیرۆکە وەردەگـرن، کاتێک کـە دایکـانیان ئامۆژگـارییان بکەن، نایانەوێت لـە ئامـۆژگـارییەکانی دایکـانیان دەربچـن و باشـتر بە قسەی دایکـانیان دەکـەن.
پێتان سەیر نەبێت، لەوانەیە هەندێکیشمان بـڕوا بەوە نەکەین کە کچۆلەیەکی ئەمریکی لە سکی دایکییەوە فـێری خوێندنەوە بووە.. تا تەمەنی چوار ساڵان زیـاتر لە (١٠٠٠) پەرتووکی هەمەجۆرەی خوێندۆتەوە.. بە کورتی چـیرۆکی ئەم کچـۆلە سەرسوڕێنەرە:
(دالـیا مـاری ئارانا) کە بە (کـرمی پەرتـووک) نـاوی دەبـەن، لە شـاری ( گـاینزفـێل) لە ولایەتی (جۆرجـیا) ی ئەمریکی لەدایـک بـووە.. دایـکی نـاوی (حەلیـمە) یە، و بـاوکی
ناوی (میگـل) ە، کە بەڕەسەن مەکسیکییە.
دالـیا بووە بە ئاشـنای هەمیشەی پەرتووکخـانە گشتییەکـانی شارەکـەی، پەرتـووکخـانە نەماوە کە سەری پیانەکات، بە لایان دەموچاوێکی ناسراوە.. ئـەم کچـۆلەیە ئەمریکییە رۆژانـە سـەردانی پەرتووکخانەکـان دەکـات و پەرتـووک دەخـوازێت و دەیخـوێنـێتەوە.
(پسوولەی تایبەتی پەرتووکخـانە) یان پێ بەخشـیوە، بۆ خواستـنی هـەر پەرتـووکێک.
دایکی دالـیا دەڵێ:”دالیا پێش ئەوەی لە دایک بێت و چـاوی و بە رووناکـیدا هەڵبێنێت،
کە هێشـتا لە سـکم دا بـووە، بـە کـرداری فـێری خوێنـدنەوە بـووە”
زانا پسپۆرەکان لە واشنتەن، قسەکەی دایکی دالیا پشت راست دەکەنەوە و پێیان وایە، کە دالـیا، ئـەم کچـۆلە سەیـرە، لـە سـکی دایکـیدا فـێری خوێنـدنەوە بـووە، وادیـارە کە بۆمـاوەیە و لـە خێـزانەکەیـان دایە.
حەلیمە کاتێک کە دالـیا لە سکی دابوو، بە دەنگێکی بـەرز چـیرۆکی بۆ منداڵەکانی تری دەخوێندەوە، کە لە دالیا گەورەترن.. کاتێکش کە دالیا کۆرپەیەکی شیرخۆر بووە، گوێی لە دەنگی خوشک و براکـانی دەبوو، کە لە ماڵەوە بە دەنگێکی بەرز دەیـان خوێنـدەوە. ئەم بەهـرەیەی دالیا بە لای دایکییەوە کوتـوپـڕ و جێی سەرسوڕمان نەبوو، کە تەمەنی دالـیا ساڵ و نیوێک بوو، فـێری خوێنـدنەوە بوو، ئەو شـتانەی دەزانـی کە دایـکی بـۆی دەخوێندەوە، دایکی دەڵێ یەکسەر وشە و رستەکانی وەردەگـرت .. بەڵام وادیـارە تەنها خوێندنەوەکانی دایکی، توینێتی و پەرۆشی خوێندنەوەی دالیای نەشکاندوون.
دایکی دالیا لە دیمانەیەکـيدا، لەگەڵ رۆژنامەی (واشـنتەن پۆسـت) ی ئەمریکـیدا وتی:
“دالـیا لە تەمەنی ساڵ و نیوێکدا، ئارەزووی ئەوەی دەکـرد کە خـۆی بخوێنێـتەوە.. تا وشەکانی زیاتریش دەبوون.. زیاتر شەیدای خوێندەوە دەبوو.. پێش ئەوەی کە تەمەنی ببێت بە سێ ساڵ، خۆی یەکەمین پەرتووکی خوێندەوە، کە چیرۆکێکە بە ناوی (کولێرە گەورەکەی ئانا) دوایی لە بەردەم خوێندکارانی زانکۆدا ئەو پەرتووکانەی خوێندەوە کە بـۆ خوێندکـارانی زانکـۆ نووسراون.. دالـیا بووە جێی سەرسـامی و سەرنـج راکێـشانی دکـتۆرە (کـارلا هـایـدن) ی بەڕێـوەبەری (پەرتووکخـانەی کـۆنگـرێسی ئەمـریکی) کـە گەورەترین پەرتووکخانەی ئەمریکایە. بۆیە (هـایدین) وەکو رێزلێنان لە دالیای بلیمەت بۆ ماوەی رۆژێک دالـیای لە شوێنی خۆی دانا و کردی بە بەڕێوەبەری پـەرتووکخانەی کۆنگرێسی ئەمریکی.. بەمەش (دالیا) بوو بە بچووکترین بەڕێوەبەری پەرتووکخانەی کۆنگـێسی ئەمـریكی.. لـە چەنـد پەرتووکخـانەیەکی گشـتی تـری شارەکـانیـشدا هەمـان رۆڵیان بە دالیا سـپارد.
دالیا لە بوو بە چـوار ساڵ و لە پایـزی ئەمساڵدا چۆتە باخچەی ساوایان، تا ئێستا زیاتر لـە (١٠٠٠) پەرتـووکی هەمەجـۆرەی خوێنـدۆتـەوە، بـەردەوامـە لـە خوێنـدنەوەدا، لە خوێندنەی (١٥٠٠) پەرتـووک نـزیک بۆتەوە، بێجگە لە زمانی ئینگلیزی، خەریکە لە باوکیـیەوە زمـانی ئیسپانیش فـێربێت و دەسـتی بـە خوێنـدنەوەی ئیسـپانیش کـردووە. دالـیا دەڵێت: “لە باخچـەی ساوایانیـشدا، یارمـەتی مامۆستاکـانمان دەدەم، تا ئەوە فێری منداڵان بکەن کـە چـۆن فـێری خوێنـدنەوە ببـن و چـۆن هۆگـری پەرتووکخانەش ببن”
دالیا سەرسامی خوێنـدنەوەی پەرتووکەکـانی نووسـەری بە ناوبـانگی بـواری ئـەدەبی منـداڵانی ئەمریکی (مـو ویلیـامـز) ە، کە بـە ناوبانـگە لە نووسـین بۆ منـداڵان.
دالـیا لە ماڵیشـەوە، بـووە بە مامۆسـتای خوشـک و براکـانی، کە لە خـۆی گەورەتـرن، لە هەر وشەیەکدا گیربن و نەزانن، داوا لە دالیا دەکەن کە یارمەتیان بدات.
(دالیا ماری ئارانا) لە ئاهەنگی ساڵرۆژی یادی چالاکوانی مافە شارستانییەکانی مرۆڤ (مـارتن لۆسـەر کـینگ) دا، لەسەر داوای کچـان، وتـارە بە ناوبانگە مـارتن لۆسـەری لەبەر خوێندەوە کە بە ناونیشانی (خەونێکم هەیە) پێشکەش کرد، کە سەرنجی هەموو ئامادەبووانی راکێشا و سەرسام بوون بە بلیمەتی و کراوەیی و لە توانەبەدەری دالیا.

رەزا شوان
نەرویـج: ٢٩ی/ نۆڤەمبەر/ ٢٠١٨
r.shwan@hotmail.com




بەخشین …. نوسینی:عەلی حەمەڕەشید بەرزنجی

سەر شانۆ دیکۆری چەند ماڵێکە و باخچەیەکی لەلاوەیە،کۆمەڵێک منداڵ یاری دەکەن ..دوور دەکەونەوە..منداڵێک دەردەکەوێت کە پەڕتوکێکی منداڵانی بە دەستەوەیە.وردە وردە دەڕوات و تەماشای دەکات.
ئارۆ:بەڕاستی چیرۆکەکانی ناوئەم پەڕتوکە زۆر خۆش بوون و سودی باشم لێوەرگرتن..پێویستە ھاوڕێکانیشم ھەر وەکو من سودی لێوەربگرن..دەیاندەمێ َ و زیاتر خۆشەویست دەبم لایان وسودیشی لێوەردەگرن.
بۆ یاریکــردن ……….کەوتومەتە ڕێ
تا منداڵی تر………..بکەم بە ھاوڕێ
خــوێندنەوەیە………کە بۆتە خولیام
بە خـوێندنەوە………دەگەم بە ھیوام
بەڵام وا ئەمـــڕۆ……..دێم پەڕتوکەکەم
کێ ھات بە دیاری………پێشکەشی دەکەم
لەم کاتەدا منداڵێکی کچ دەردەکەوێت ،بوکەشوشەیەکی پێیە،گۆرانی بۆ دەڵێت:
ھەی ھەی لەو بووکی منە
چـــەندە جوان و خرپنە
تۆ ســـەیری قژی خاوە
بە شــانە دام ھێنـــاوە
لە سەر شانی وەستــاوە
تــەسریحـەم بۆ لێداوە
گۆرانی خــــۆش دەزانم
بۆی دەڵێم تـــا دەتوانم
من لە گەڵ بووکــە خانم
ھیلاک بوونیش نـــازانم
ئارۆ:
سەیری ئەو کچە ……..وا بـــۆ ئێرە دێ
ئێستا دەیدەمێ و……..دەیکەم بە ھاوڕێ
لە گۆشەیەکەوە چەند منداڵێک وەستاون و ئاگایان لە (ئارۆ)یە و تەماشای دەکەن:
ئـــای ئەو منداڵە…….بۆ ئاوا دەکــــات
پەڕتوکەکەی خۆی…….بە خـەڵکی دەدات
ماڵی خـۆیەتی و…….ســودی زۆرە بۆی
پاراســـتنیشی……..بگرێتە ئەستۆی
کچەکە دێتە پێشەوەودەڵێت:
سڵاو ھاوڕێ گیان…….بۆچی بە تەنھای
ئاوا ســەرقاڵی…….بۆ کێ دەگــەڕای
ئارۆ :
چـاوەڕێی تۆ بووم……..بە پەرۆشـــــەوە
دیـــاریت بدەمێ………بە ڕووی خـۆشەوە
کچەکە پەڕتوکەکە وەردەگرێت ودەڵێت:
سوپاست دەکەم……..ھاوڕێی وەفادار
ھاوڕێی ئازیز و……..چالاک و وشیار
ئارۆ دەیداتێ و دەڕوات…..
کچەکەش دەڕوات و بە ڕێگاوە تەماشای پەڕتوکەکە دەکات(ئای کە جوانە!) دەڵێت:
ئێستا زۆر دڵخۆشم ،بەڵام چی بکەم کە ناتوانم بیخوێنمەوە،حەز دەکەم منیش بیدەم بە کەسێکی تر بەڵکو ئەویش وەکومن دڵخۆش ببێت و بتوانێت بیخوێنێتەوە..لە کاتی قسەکانیدا کوڕێک دەردەکەوێت گۆرانی دەڵێت:
ھاوڕێ وەرە تۆ لە کوێی……….ناکــرێ تا ئێرە بێی؟
منداڵەکان:
تەماشاکەن ئەمجــارە……..نەفــامێکی تر دیــارە
ئەویش وەک (ئارۆ) وایە………لە دنیا بێ ئاگــــایە
وا بەنیـازی بەخـشینە………ئەو پەڕتـوکە ڕەنگینە
کوڕ:
وا ھاتم ھــاوڕێی وریا……….تۆ چی دەکەی بە تەنیا
تەنھای ھاوڕێت لانییە……….پێم ناڵێی ھۆکەی چییە؟
کچەکە بە پێکەنینەوە دەڵێت:
ھاوڕێی دڵسـۆز و دێرین……….گورجوگۆڵ وخوێن شیرین
من دیــاریم بۆ تۆ پێیە………بە ســودە لە گشت جێیە
ئەم پەڕتوکــەم لەلایە……….چیرۆکی خـــۆشی تیایە
دیاری منە زۆر شـــەنگە……….پڕ وێنەی ڕەنگـاوڕەنگە
کوڕەکە:
سوپاس ھاوڕێی شیرینم………بە دڵخــــۆشی بتبینم
بۆ ئەو دیارییە جــوانە………لای من نرخی گـــرانە
کچەکە دەڕوات و بەرزدەبێتەوە بە دڵخۆشی یەوە …کوڕەکەش دەڵی باشە ئەم پەڕتوکە جوانە ،وێنە دارە چی لێ بکەم ،چاویلکەکەم پێ نییە و حەزدەکەم پێشکەش کەسێکی بکەم کە بیخوێنێتەوە…بەملاولادا دەڕوانێ کوڕێکی تر دەبینێ دەڵێ:ئەوە (بڕوا)ی ھاوڕێمە ئەوە چی دەکات لەوێدا؟.
کوڕەکە:
(بڕوا) وەرە ھەر ئێستە………لەودورە ڕامـــەوەستە
با پێکـــەوە دانیشین……….گوێ لە یەکتری بگرین
منداڵەکان:
چی ڕویداوە وا دەکـەن………دیاری بە یەکتر دەدەن
ئەمانە زۆر نەفــامن……….وا بە یەکتر سەرسامن
دەبێ شتێکی تیابێ………..ئەم کارە بێ ھۆ نابێ
دیاری بۆ یەکتر دەبەن……….سوپاسی یەکتر دەکەن
بە جوانی یەکدەدوێنن……….خۆشەویستی دەنوێنن
بڕوا:
باشە ڕاوەســـــتە وادێم……….ئەی خۆشەویست و ھاوڕێم
بزانــم کــارت چییە؟………ئەمڕۆ کەســــــت لانییە
دەتەوێ یاری بکـــــەین……….کاتی خۆش بەسـەر ببەین
کوڕەکە:
خـــــۆشی بە دڵت دەدەم………دیاریشت پێشکەش دەکەم
بڕوا:
من سوپاسی تۆ دەکــــەم……….ئەی ھاوڕێ ئازیزەکــــەم
تۆ بێ دیارییش ھەر جوانی……….ھـــــــاوڕێیەکی نیانی
کوڕەکە:
سوپاس بۆ تۆی قسەخۆش……….دڵنیابە، کـــە وای تۆش
ئەم پەرتوکـــەم ھێناوە……….بۆ تۆی ھــــاوڕێم داناوە
پڕە لە چیرۆکی خــــۆش……….پێویستە بۆ گەشەی ھۆش
(بڕوا )پەرتوکەکەی لێوەردەگرێت………..بەڕاستی تۆ ھاوڕێیەکی دڵسۆزیت ئەم دیارییەشت زیاتر دڵسۆزی و خۆشەویستی تۆی بۆ دەرخستم.
بڕوا:
ئەم پەڕتوکە ھەم چیرۆکی خۆش و بەسود ی تیایە و ھەم وێنەی ڕەنگاوڕەنگیش،بەڵام بەڕاستی زۆرە من ناتوانم ھەمووی بخوێنمەوە…کە بۆیشم نەخوێندرێتەوە بۆچی لەلای خۆم دایبنێم…بۆچی نەیبەخشم بە یەکێک کە بتوانێت بیخوێنێتەوە و زیاتر سودی لێوەربگرێت….تەماشای ئەملاولای دەکات و لاپەڕەکانی ھەڵدەداتەوە..
منداڵەکان:
١. دەوەرە شەق مەبە لەوە ناچێت ئەمیش ھەڵی بگرێت بۆ خۆی.
٢. ئەوە بۆ کێ دەگەڕێ؟لەوە دەچێت بۆ من بگەڕێت.بابچمە پێشەوە بەڵکو بیدات بە من ..زۆری حەز لێدەکەم..
٣. لاچۆ ناشیرین بۆ من دەگەڕێت.
١. دەیدات بە من لاچۆ.
٢. ئەوە چییە؟ لەبیرتان چوو دەیدات بە من.
٣. نەخێر دەیدات بە من …وەی کە جوانە!
بڕوا: لەل لەل لا لەل لەل لا لەل لەل لا لەل لەل لا لەل لەل لا
وەی بابڕۆم بگـەڕێم………وا ئێستا (ئارۆ)ی ھاوڕێم
دەبینم و دەیدەمـــێ……..دڵخۆشی دەکەم کەمێ
یارییشی لەگەڵ دەکەم…….ئەوسا پێشکەشی دەکەم
لەم کاتەدا (ئارۆ) دەردەکەوێت…جوڵەی وەرزشی دەکات..
بڕوا:
وەرە پێشێ ھاوڕێ گیان………ھـاوڕێی ئازا و یاریزان
یاریی دەکـەین پێکەوە………بـە دڵێکی خۆشــــەوە
ئەگەر ئێمـە بەسـۆز بین………بۆ یەکـتری دڵســۆز بین
ھـــەوری ڕەشی ئـاژاوە………بەجێی دێڵێ ئەم نــاوە
نمــە نمـــەی بارانی……….خۆشەویستی بە جوانی
ئەم ناوە دەگـــرێتەوە………ناخـــۆشی دەبڕێتەوە
ئارۆ:
وا ھـــاتم ھاوڕێی نازدار………ھـــاوڕێی باش و وەفادار
یاری دەکـــەین بێ پشوو………دەی با دەست پێ بکەین زوو
بڕوا:
ھاوڕێی گیان لەپێش یاری………ئەم چیرۆکـە بە دیـــاری
لە مـن وەر بگرە بۆ خـۆت………چـونکە ســودی زۆرە بۆت
ئارۆ:
ســــوپاسێکـی بێ پایـــان
بۆ تۆی ھـــاوڕێ( بڕوا) گیان
بەڵام پێش یـــــاری کــردن
کەمێک گـوێ بگــــرە بۆ مـن
ئەو پەڕتوکەی بە دیــــاری
دەمدەیتێ لەپێش یـــــاری
ھەر ئەوە بوو خۆم بەخشیم
بووە مایـــەی دڵخۆشـــیم
کەچی بۆ خـــۆم گـــەڕاوە
خـــــۆشی خستە ئەم ناوە
لەم کاتەدا (ئارۆ) تەماشای پەڕتوکەکە دەکات و منداڵەکانی تر پەیدا دەبن ودەڵێت:
کاتێ یەکتر دەدوێنین
خۆشەویستی دەنوێنین
ھاوکاری یەکتر دەکەین
دڵسۆزیمان دەردەخەین
بەبەرھەمی ھاوکاری
دەڕوێ گوڵی بەختیاری
ئارۆ:
با یەکێک لە چیرۆکەکانتان بۆ بخوێنمەوە….منداڵەکان بە چوار دەوریدا دادەنیشن ….پێکەنین و قاقایان ئەو ناوە پڕ دەکات.
منداڵەکان:
ھەتا ئێستا ھەڵە بووین
بۆ ھەرجێگایەک دەچووین
خـــەریکی ئاژاوە بووین
بەو کارە حەســاوە بووین
وا ئێمــەش بڕیار دەدەین
ھەر وەکو ئێوە بکــــەین
بۆ یەکتر بەســــۆز دەبین
ھاوکار و دڵســـۆز دەبین
ڕێمان بدەن ئێمــەش بێین
ھــــەموو گـۆرانی بڵێین
بڕوا:
دەتانەوێ بەشـــدار بن
لەگەڵ ئێمە ھــاوکار بن
واز لەو کـــارەتان بێنن
یەکتری مـــــەڕەنجێنن
خۆشەویستی ھــــەمیشە
لاتان ببێ بە پیشــــــە
چونکە ڕاستی و بەخشینە
سەرچـــاوەی خۆشی ژینە
…………………………….

کۆتایی
تێبینی:بۆ بیرۆکەی ئەم ئۆپەرێتە سودم لە چیرۆکێکی عەرەبی وەرگرتووە .




باخچەکەمان … ڕۆستەم خامۆش

باخچەکـەمــان پـــڕ گــوڵــە
خـۆشــەویـستـیی نێـو دڵــە
دەیـپـارێـزیــن وەکـــو چــاو
تـــا گــوڵـــی نــەبــێ ژاکــاو

باخچەکەمــان چەند جوانە
شــــــادی دەروون و گـیـانە
لــە نـــاوی پـشــوو ئەدەیـن
دڵمانی پێ خــۆش ئەکەیـن

باخچەکەمــان خۆش ئەوێ
زۆر جـــوانـــە ڕۆژو شـەوێ
گــوڵـــی لـــێ نـاقـرتـێـنـیـن
وەک بـولبـول دەیـلاوێـنـیـن

ڕۆستەم خامۆش