ئایدەلۆژی ناسیۆنالیزمی عەرەب لە خیتابی ئەنفالدا! … رزگار عومەر
ئەم بابەتە لە ئەرشیڤی دەنگەکانەوە وەرگیراوە… 2005
ئە نفال برینێکی بێ هه توانە ، ئازارێکی بە سوێیە ، خەمێکی قوڵە . … ئە سرا جلیل محمد
ئە نفال بریا پە لە هه ورێکی رە ش دە بووی لە ئاسمانی نیشتمانە فرۆشراوە کە م بە سە ر سە ری جە لادە کانتە وە ، بریا گولێک دە بووی بە یە قە ی سۆزانیەک ، شە رابێک دە بووی لە سە ر مێزی بە رپرسان ، وە رە قە یە کی قومار دە بووی لە دە ستیان تا لە پێش چاویان ون نە بوویتایە. خۆزگە فایلی تۆ کۆشکە بە رزە کان و بە لگە نامە نهینیە کان دە بوو تا سە رکردەکان لەپیناوتا جەنگیان هەل گیرسانایە. بە لام ئە فسوس من چی بکە م کە تۆ هیچ کام لە مانە نە بوویت، تە نها برینێکی لە سە ر دلی دایکە رە ش بۆشە کان کە چاویان بە خشیە چاڕوانی رۆیشتوە کانیان ، فرمێسکی مندالێکی بێ سە رپە رەشت و بێ نە وابوویت ، ئاهو نزولە ی پیرە پیاوی ماندوو بوویت . برینێک بووی لە سە ر دلی ئە وکچانە ی کە لە چاوە روانی خۆشە ویستە کانیان بە ختیان وە کو جلەکانیان و چرجە کانیان سیا پۆش بوو .
ئەنفال تۆ برینێکی نە کە س دە تبینت نە سارێژ دە بیت و نە لە یاد دە کرێیت، هه ر وە ک ئە و سۆفیانە ی کە ئە شقی خودا لە یاد ناکە ن ، ئەنفال تۆ لە و بالندە دەچوت کە بالەکانی خۆی پیشکەش بە فرینی نیشتمان کرد، هه ر ئە و نیشتمانە ئیستا ژنە لێو سوڕە کان و پیاوە ورگ زلە کان بۆین باخ لە بە رە کان و ئە قلە پوچە کان گیرفان پرە کان و نە زانە بە ناو زاناکان خۆیان کرد بە خاوەنی . ئە نفال تۆ هه ر ئە و گە لا سارد و تە زیوە ی پایز بووی کە جوانی بەهارت پێشکە ش بە زستانیکی سەخت کرد .
بە هارێک کە گولە کانی لە سە ر هاوپە یمانی مە رگی گە لاکان ژیان . برینە بە شکۆکە م دە نگی گریانی مندالە برسیە کانت نامترسێنێت ، دە نگی تۆپ و بۆنی مردووە کانت نامترسێنێت ، چاوە روانی دایکە پیرە کان و ئاشقە ماندووە کانت نائومێدم نا کات ،
بۆنی ئاڕە قە ی جلە دڕاوە کانت وە ڕەسم ناکات، بینینی ئێسکو پروسکی ژێر دە نکە لمە کانت نام روخێنت ، من کچی خاکێکم بە بۆنی خوێن و باروت وئارەقەت راهاتووم . بە لام برینە بەسویکە م مشە خۆری خەلکە کە ت و بۆنی عه تری بە رپرسە کان و ئەم بازاری هەوەسبازی ومە یلە و غافل بوونەی خە لکە کە ت دەم ترسێنت .
ئە نفال ئە ی ئە وپرۆسەبەدناوەی بەرمبەر میللەتیک گیراییتە بەر کە لاوەکانی بە خوینی خۆیان ودلۆب دلۆب بارانی ئە شک سرودی خۆشە ویستیو ئازادیان دەنوسیەوە لەپیناو نیشتمانە کە یان ، بەلام ئەفسوس نەخاک تێر بوو لە خوین و نە نامەکانیش گەشتن بە بەرپرسەکان و نە بەرچاوی دنیا کەوت کەس نەی بینیت و نەی خویندیتەوە ، تۆ نەبوی بە بابەتی کۆروو کۆبونەوەی بەرپرسان و کەسیش یادی نەکردی تەنها لەم رۆژەدا نەبیت کەس تۆی لەبیر نیە دەنا دەمیک بوو دەبوی بە پە لەیەکی رەش بەنیو چاوی دنیاو پەرەیەک لە میژووی رەشی مرۆڤایەتی، ئەی نیشتیمان، ئە و شەوانە ی لاوەکان لە سە ر شە قام و کۆلان و کوخە ساڕدو بێ نازە کان خە وت بوون ئەو شەوانەی هەزاران ئازیز لە نوگرە ی سەرماو بە برسیەتی و تینویەتی مردن ، هه ر لە و شە وانە زۆریک لە بەرپرسەکانت لە میوان خانە کانی دە رە وە ئا هه نگی رسوابوونی خۆیان دە گێرا ، ئەو رۆژەی کە خودایش نە فرە ت و تورە ی خۆی بە سە رتا باراند هه ر لە و رۆژەشدا دنیا چاوی لە ئاستی رۆلەکانی نیشتیمان بەستبوو کەس بەلایانەوە نەهات ئا ئەو رۆژە هه زاران پەپولە رۆحی خۆیان بەخشی و دنیایان شەرمەزار کرد . رۆژیک دانرابوو میللەتیک قر بکەن و بۆئەبەد بیسرنەوە لە سەر زەوی ، بە لام بێ خە بە ر لە وە ی ئە م میللەتە نە سزای ئاسمان دە یوە ستێنت نە هێزی زەوی دە یروخینت وە بۆ هەمیشە دەمینیتەوە ،
نووسینی : ئە سرا جلیل محمد
نامهكانی ئیشق … 11… سهردار جاف
ههموو بهیانییهك
25 – له دهفتهری ئهم سپێده سپییهی ئهندێشهمهوه له دهوری باڵات دهگهڕێم، ههڵسه بهدهم ئهو تاڤگهی خهیاڵهوه پیاسهیهكی نهورۆزانه بكهین، له مهلا ئۆمهرهوه پێكهوه چاو دهبڕینه تونێله داخراوهكهی پیرمام و به نیگایهكیش له نهینۆكهكهوه دهڕوانمه ئهو ئاپۆڕا و حهشاماتهی له پیره ههولێرهوه ههڵساوه و بۆ توانهوهی بهستهڵهكی زمستانهی ناخیان بهرێ كهوتوون و كهفو كوڵی به جۆشیان تاو داوه بۆ شایی لۆغانی ئهم نهورۆزه، سنهوبهرهكانی خانزاد جوانی رۆژئاوای به نیگای ههردووكمان نیشان دایهوه، ههر كه داگهڕینه خوارهوهیش له سیدی ترومبێلهكهوه باكووری دهنگه به سۆزهكهی لێ ههڵبڕی …..
ههڵسه ههڵسه كیژی جوان ………………… به هارهو كاتی سهیران
درهنگه خۆت بگۆڕه …………………….. با بڕۆین بۆ بهستۆره
گوێ مله دهنگه ناسكهكهته به چرپهیهكی بهیانیانهت دهڵێی بشێ به ههورازهكهی پیرماما ههڵزنێین یا تونێلهكه دهبێته ڕێمان، ئیدی قهدهری من و تۆی دووره وڵات وابوو به پیًَچاپێچه كهمكراوهكانی چیای پیرمام ههڵگژاین، لهو دیویشهوه بۆ كۆڕێ و شێرهسوار ملمان نا، ئیدی تا حاجی باییز گۆرانیه خرۆشهكانی ناو ترومبیلهكه ههر وهك شهوانی ڕابردوو مهست مهستی نێو نهورۆزی كردین، بهیانیت ڕهنگین وهك ئهو دهشت و دهرهی كوردستان گوڵهكهم له گوڵ گوڵتر …. 21 / 3
26 – بهیانیت جوان، بهیانیت روحی من ، بهیانیت خهیاڵدانی رۆژ و شهوانم، جوانیت ئیلهامی شیعرم، ههناسهت نوكی قهلهمم، روحت دهفتهری نوسینهكانم، سینكت كتێبخانهی كتێبم، جوانهكهم، دوو رۆژه ئافاتی مهرگ تێم ئاڵاوه نازانم ئهو زویر بووه له كام یاخی بوون و ههڵهوه ئیلهامی وهرگرت، له كام ژیلهمۆی منهوه پێیهكانتی ئهزیهت دا و له دڵهوه داخورپای و ئهو ئازاره به دڵی میهرهبانت گهیشت، پهنجهكانم ههڵوهرێن كه بێ ڕێزیان نواند و خهمیان كرده دیاری ، له بری نوقڵانهی خێر ئاتهشگای له دڵی من بهردا، شیرینهكهم گهر نیازت هایه له دهرگای دڵتهوه سنوورداشی ئهودیوی ئهوینم بكهی ئهوا من له پهنجهرهی چاوهكانتهوه ئاوێتهی ئیشقت دهبمهوه و له خهڵوهتی ئهبهدییهتت هۆگر دهبم، تۆ ئهو جوانهی گوڵت پێ ناگا، دهڵێم داڕزێ ئهو پهنجانهم نمهك حهرامی دهرههق به بوونت بكهن…… 12 / 4
ئهڵمانیا
جهللاد … سهباح ڕهنجدهر
بۆ بوختانچی ترین ناسیار: ئا
به كراسێكی سووف و چاوی خومارهوه خهوتم
كوشتمی و خهنجهرهكهی لهسهر كتێبهكانی دانا
له كتێبخانهی لهیادچوواندا
له ههواڵهكه بپرسن و خهنجهرهكه ببهنه پزیشكی دادوهریی
كهسێك له بیرهوهرییه ناوازهكان مابێتهوه و ئاڵایهكی به سێبهر و ههتاو بێت
پیت له پیتی ناوی ئهو پاراوتر نییه بۆ ناوێكی بهختیار
دهبینین له ڕاوی دووپشك كوژیی دێتهوه
دهچێت ژێر كووپهی غهزهل دهڕشێنێ
له مهیخانهی مهحوی مێزێكی تاكییم خهمڵاندووه
پیاڵه باش و له دڵهوه دهمناسی
بۆ پڕ نابی
تكایه دڵڕاگرییم بكه
تا لێت نهڕژێ ناتخۆمهوه
- * *
تاوانبارم داوای پهقرهجێكی كرد نهمڕشتێ
نیسانی 2019 ههولێر
شاعیری ئهرمهنی ئاودیك ئاساكیان به گۆچانی دهستم … و: نهژاد عزیز سورمێ
به گۆچانی دهستی لهرزۆكم
خهمبار ، پشت كۆم ، داماو
دوای ساڵانێكی دوور و درێژ
وهڵامێكی نیوهچڵ دهگهڕێمهوه ،
نهالی ئازیزمان دهبینم ..
حهفت چیای سهركهشم بڕین
له حهفت دهریای قووڵدا پهڕیمهوه ..
ههموو شتێكم لهدهست دا
سواڵكهرێكی غهریب ، لهم وڵاتهوه بۆ ئهو وڵات
بهڵام ئهوهتا ئاكام
به پێیان دهگهمهوه وڵاتهكهم
به دڵێكی تژی خهم ،
له گوندی نزیك دهبمهوه :
گهیشتمه برادهرێك له برادهرانی مناڵیم
له كێڵگهڕا ،
لهو دیو پهرژینی گوندییهوه بانگم كرد :
- ( هۆ برادهری دێرین ، خوا قهوهتت بدا …
نامناسییهوه ؟ زۆر گۆڕاوم ها ؟ )
برادهرهكهم تێمهوه ڕاماو هیچی نهگوت ..
ئهوسا چووم به گۆچانهكهم شهقام بپێوم ،
ئا ئهوهتا كۆنه پهرژینی دارینهی خۆشهویستهكهم
ئهوهتا ئهویش لهبهر دهروازهكهیدا
به گوڵی بۆنداری دهستییهوه .. - ( سڵاو خوشكۆڵه !
خوا حهزی كرد جارێكی دی پێك بگهینهوه .. )
سهری دانهواند و
دهربهدهر و غهریبی بهجێهێشت …
به پشتی كۆماوهوه ژێرداگهڕام ،
كۆخهكهمانم به كۆنهپهرژینی دارینهوه
لێ دهركهوت ..
له وێدا
پیرهدایكم وهستاوه
- ( ئهی خانهخوێ ، ئهمشهو میوانێكتان ههیه! )
دایكم ههڵدهلهرزی ، به دهستیش پهكوپهكوی بوو: - ئهوه تۆی لێره ؟!
به ماچ و فرمێسك له ئامێزی گرتم :
( ئای كوڕی خۆشهویستم ، كوڕه داماوهكهم ..! )
بۆ یەکەمجار ئۆرکێسترای سیمفۆنی تۆرۆنتۆ مۆسیقای کوردی دەژەنێت … ئامادەکردنی: ئاسۆ جەبار
ئۆرکێسترای سیمفۆنی تۆرنتۆ یەکێکە لە ئۆرکێسترا گەورەو شایستە ئەکادیمییەکانی جیهان لەئاستی ئۆرکێسترا بە نێوبانگەکانی ئەمریکا و کەنەدا دایەو ساڵانە بەبەشداری چەندین موزیکدانەرو کۆمپۆزەرو موزیکژەنی بە توانای کەنەدی و جیهانی چالاکییە هونەرییە ئەکادیمیی و جیهانییە بەرزەکانی پێسکەشدەکات.
لە درێژەی چالاکیە هونەریاکانی هونەرمەندی مۆسیقادانەر و پیانۆژەنی کورد نەورۆز تەنیا، ڕۆژی 27 ی ئەپریل لەسەر شانۆی Roy Thomson Hall سەمای کوردی ژمارە 1 ی نەورۆز تەنیا لە نێو کۆمەڵێک کاری جیهانی پێشکەشدەکرێت.
لەم کۆنسێرتەدا ستایڵە جیاوازەکانی سەما لە جیهاندا پێشکەشدەکرێت. ئەم پڕۆژە هونەرییە پێشتر لە ئۆرکێسترای بەناوبانگی سیمفۆنی نۆڤاسکۆشیا پێشکەشکرا و لە هەمان کۆنسێرتدا داواکرا بۆ جاری دووهەم پێشکەشبکرێتەوە.
لەو مۆسیقا دانەرانەی ناویان لەم کۆنسێرتە دەبینرێت Dvorak, Schostakovitch, Tchaikovsky و چەندین دانەری دیکە لەپاڵ ناوی نەورۆز تەنیای موزیکدانەری کورد دەبینیت.
نەورۆز تەنیا وەک تەنیا موزیکدانەرێکی ئەکادیمی کورد لەپاڵ ناوە دیارەکانی موزیکدانەراکاندا ریزبەندی چالاکییەکی ئاست بەرزی ئەکادیمی و جیهانی دەبێت.
Daniel Bartholomew-Poyser کە مایسترۆی ئەم کۆنسێرتەیە؛ مایسترۆیەکی بە نێوبانگی جیهانی و کەنەدییە و شانازی بەبەشداریی کورد و موزیکدانەرێکی وەک نەورۆز تەنیاوە دەکات و دەڵێت:
“كارێکی گرنگە لە کەنەدا بەرهەمی هونەرمەندێکی کورد بژەنرێت بهمشیوهیه، ئێستا تەنیا بە نوسینی وشەی کورد و ئۆرکێسترای تۆرۆنتۆ ڕاستەوخۆ لینكی ئەم کۆنسێرتە دەبینرێت. پێشتر لەم ئۆرکێسترایە مۆسیقای ئۆرکێسترالی کوردی پێشکەش نەکراوە.”
بایەخ و گرنگی بەشداری کۆمپۆزەرو موزیکدانەرێکی کورد لە ئاوەها ئۆرکێسترایەکی گەورەی جیهانیدا راماندەگرێت لەبەردەم بەرپسیارێتییەکی راستەقینەی ئەکادیمیدا؛ کورد خاوەنی چەندین ئەکادیمیست و هونەرمەند و پەیکەرساز و نوسەر و نیگارکێش و رۆمانوسی بە توانایە؛ بەشداریی و شاکارە هونەری و ئەدەبی و ئەکادیمییەکانی کورد لەدەرەوەو ناوەی کوردستان شایستەی ئاوێتەبوون و بەرجەستبوونن لە دنیای هاوچەرخدا. ئەوەی شاکارییەکی موزیکی و رۆمانێکی گەورە و شاکارێکی هونەریی دەتوانێت لەدنیای مۆدێرندا بە داهێنان و جوانیی و ئەکادیمیبوونەوە کورد وەک کۆمەڵگەیەکی زیندوو بە جیهان بناسێنن هەرگیز سیاسەت و سیاسەتمەندارو ململانێکان ناتوانن ئەو هەنگاوە جیهانییە هەڵبهێن.
شایەنی وتنە نەورۆز دهرچوی زانكۆی ویلفریردە و چهندین خهڵاتی له كهنهدا و چهندین وڵاتی دیکە بەدەستهێناوە، ساڵی 2019 به نوێنهری كهنهدا ههڵبژیردرا له نمایشی سهمای جیهانی. به ڕهچهڵهك خهڵكی كوردستانه و ساڵانێكه له كهنهدا دهژی، وەک بەڕێوبەری کارەکانی ئۆرکێسترای شاری گوێڵف لە ئۆنتاریۆ کاری کردوە. هاوکات چەندین شاکاریی جیهانی و کوردی لە کوردستان و ئەوروپا و کەنەدادا پێشەکەش کردووە.
کۆنسێرتەکە ڕۆژی 27 مانگی چوار پێشکەش دەکرێت. دەتوانرێت لە ڕێگای ئەم لینکانەوە تەواوی زانیاریەکان ببینرێت:
https://www.tso.ca/sites/default/files/fact_sheet_april_10_1.pdf
https://www.youtube.com/user/Nawrozmusic
https://www.tso.ca/concert/relaxed-performance-let%E2%80%99s-dance#performance-2291
ئەوکاتەی حەقیقەت دەگۆڕێت بۆگومان گۆڕانکاری ئامادەیە..! … سەروەرکەریم
ئیشکردن ،لەسەرچەمکی حەقیقەت ومانەوەی بەڕەهایی کۆیلەیەتی بەردەوام بەرهەم دەهێنێت و هیزی بیرکردنەوەوگۆڕانکاری لەناودەبات و کۆمەڵگاو مرۆڤی بێ ئیرادەو دەستەمۆ دروست دەکات و هەمووڕیگاکانی پرسیاروگومان دادەخات.
هەمیشە دەسەڵاتەکان کاریان لەسەرفرۆشتنی حەقیقەتی ڕەهابەکۆمەڵگاو مرۆڤەکان کردووەو مانەو ووجودی خۆیان بەحەقیقەتی ڕەها داناوە.لەڕێگەی ئایین و پیرۆزیەکانی تری نیشتیمان و سەرکردەی پیرۆز قبووڵ کردنی دۆخی مەووجود ،بەوەی ئەوە حەقیقەتی میژووە ،کەئەوانی کردوەبەسەرداروسەروەری کۆمەڵگاو دەبێت ڕێزلەپیرۆزیەکانیان بگیرێت.
کاتێک دەسەڵاتەکانیان دەکەوێتەبەرمەترسی و گومانی خەڵک و هەنگاو بەرەوگومانکردن ،لەحەقیقەتی تاڵی ئەوان دەنێن ڕاستەوخۆ دێنە وەڵام باسی ئەوەدەکەن نابێت خەڵک دەست بۆپیرۆزیەکان بەرێت وهەوڵی شکاندنیان بدات چونکە ئەوە حەقیقەتە .لەڕێگەی ئایینە وە سەرتاهەوڵ دەدەن گومانی دۆخی خراپ بڕەوێننەوە بەوەی ،هەژاری و دەوڵەمەندی لەلای خوداوەیەو دەبێت هەمووان بەبەشی خۆمان ڕازی بین ،ئەگەر ئەمەش نەیتوانی گومانی هاوڵاتیان بڕەوێنێتەوە لەجەبەروتی حەقیقەتی زاڵمانەی دەسەڵات و کاری هۆڤیانەیان بۆسەرمافەکانیان ،ئەوا دەست بۆ هەستی نیشتیمانی و پیرۆزی سەرکردە دەبەن و دەیانەێت لەڕێگەی نیشتیمان پەروەری و پیرۆز ڕاگرتنی سەرکردەکانیان ،کەبەقەولی دەسەڵات داران لەخزمەتی ماف و ئازادیەکانی خەڵک دابوون .گومانی خەڵکی بڕەوێنەوە ڕیگای کۆتایی هێنان بە حەقیقەتی زاڵمانەیان نەگرنەبەر.
هەموو دەسەڵاتە دیکتاتۆرو شمولی و فاشستەکان ،لەسەر هەمان تیئۆر ئیش دەکەن ،کەمانەوەی کۆمەڵگا بەمانەوەی ئەوانەوە بەندەو دەبێت ئەوە ،وەک حەقیقەتی ڕەهاقبووڵ بکەن وڕێز لەسەروەری و سەردار بوونیان بگرن و ،وەک کۆیلەیەکی گوێڕایەڵ ئەو دەسەڵاتە ناحەقیقیەی بەزۆر سەپێنراوەو پیرۆزکراوە قبوڵ بکەن پەننا بۆگومانکردن نەبەن و بەڵکو ملکەچ بن .
گومان نەکردنی کۆمەڵگا و بێدەنگ بوون ،لەتاوانەکانی سەرانی دەسەڵات هەمیشە ترس و تۆقاندن بەرهەم دەهێنێت و کۆمەڵگا بەروملەکەچ بوون و مێگەل بوون دەبات .تائەوکاتەی گومان لەحەقیقەتی دەسەلات نەکەین ناتوانین تاوانەکانیان ببینینن ،لەوکاتەی گومان لە حەقیقەتی دەسەڵات و سەرکردەمافیاکانیان دەکەین ،ئەوکات ڕاستی دەسەڵاتی هۆڤیانەیان دەبینین و دەتوانین هەنگاو بنێین بەئاڕاستەی گۆڕانکاری .زانینی جەبری دەسەڵات بەرەو ئیختیارمان دەبات و هەنگاوی سەرتای گومانکردن ،لەحەقیقەتی جەبری دەسەڵات ئیختیارمان نیشان دەدات.
هەروەک ئەنگلس دەڵێت جەبرکوێرە ،تابەئیختیارمان نەزانی و ئیختیاریش.بریتیە لەپێزانینی جەبر،خەڵکی کوردستان زیاتر لەچارەکەسەدەیەکە دەست وپەنجە لەگەڵ دەسەڵاتی سەرانی مافیای کورد نەرم دەکات و ئەوانیش ئەوەیان بەحەقیقت بەخەڵکی کوردستان فرۆشتوە ،کەئەوە حەقیقەتی مێژووە ئەوانی کردووە بەحاکمی ڕەها بەسەریانەوە و دەبێت خەڵکی کوردستان ملکەچی ئەو حەقیقەتەبێت و نابێت هیچ گومان بکات ،لەوەی ئەو دەسەڵاتە مافیاگەریە .(تەوای دەسەڵاتە دیکتاتۆرەکانی شیوەی دەسەڵاتی مافیای کوردی هەمان قسەو گفتاریان هەبووە ،لەشیوەی دەسەڵاتەکانی موبارەک و سەدام و قەزافی و زەین بن عابدین و بۆتەفلیقەو بەشیروبەشار …هتد) .دەسەڵاتێکی هۆڤی ناحەقیقین ،چونکە مانەوەی خەڵکی کوردستان پەیوەستە بەمانەوەی ئەوان و دەسەڵاتیانەوە .
هەڵبەت ماوەی زیاتر لەچارەکە سەدەیەکە خەڵکی کوردستان تاڵاوی ئەو دەسەڵاتە فاشیەی سەرانی کورد دەنۆشێت بەناوی حەقیقەتی مێژوو ،کەمترین گومانیان خستوەتەسەرڕابورووئێستایان و هەڵوەشاندنەوەی حەقیقەتی وەهمیانەیان .
دوای ئەوەی ڕۆژانە دیکتاتۆرەکان ،کەدەسەڵاتیان بەحەقیقەت بەسەرخەڵکدا سەپاندوە هەڵدەوەرن کۆتاییان دێت ،ئایاخەلکی کوردستان ،کەی دەست بەرداری ئەوناحەقیقەتە دەبن و بەدەسەڵاتی حەقیقی خۆیان کۆتایی بەمافیاگەری دەهێنن و ڕەوڕەوەی مێژووی ناحەقیقی دەسەڵاتیان هەڵدەگێرنەوەو دەبنە خاوەنی خۆیان و ماف و ئازادیەکانیان.
هۆڵەندا
١١/٤/٢٠١٩
چەند سەرنج و خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی: پارتی سۆسیالیستی کورد ـ پاسۆک ١٩٧٥ ـ١٩٩١
هەڵۆ بەرزنجەیی ١٤/٤/٢٠١٩
کتێبی: پارتی سۆسیالیستی کورد ـ پاسۆک (١٩٧٥ ـ ١٩٩١) … لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی سیاسییە.
پێشەکی، پ.ی.د.یاسین سەردەشتی چاپی یەکەم،٢٠١٨….٢٧٢ لاپەڕە و نزیکەی ٣٤ بەڵگەنامەی دانسقە. نووسینی: زانا فەقێ
لەدەرەوەی مەودای وتار و بابەتی سیاسی حیزبایەتی دا, بۆیەکم جار کاک “کاوە ئەمین” بە بابەتێکی زانستی لەسەر پاسۆکی نووسیوە. بەناونیشانی” ناسیۆنالیزمی کوردی، خەبات بۆ دەوڵەتێکی نەتەوەیی، کاوە ئەمین/٢٠٠٦ کوردستان”.
ئەم کارەی ئێستای کاک زانا فەقێ لەسەر پاسۆک، وەک ماجستەرنامە لە زانکۆی سلێمانی پێشکەشکراوە، بە دووەم سەرچاوە و هەوڵ دادەنرێ، وەک کارێکی زانستی و بەرهەمی قوتابییەکی زانکۆ. هەڵبەت لێرەدا جێی ڕێزێکی زۆرە، دەستخۆی لە کاک زانا بکەم، بۆ هەڵبژاردنی ئەم بابەتە بۆ ماستەرنامەکەی. گرنگییەکە لەوەدایە، بەتایبەت لاوێکی گەرمیانی،نزیک گڕی نەوتە تاڵانکراوەکەی کەرکووک، بابەتێکی وا تایبەت و قورس و هەستیار و پڕ لە سەختی و کەم سەرچاوەی هەڵبژاردووە، کە بەجۆرێک لە جۆرەکان مێژووی ڕووداوەکانی دوای ڕاپەرین و میدیای بێ ڕوحمی کوردی، خێرا و دوور لە بەرپرسیارێتی و لەبەرچاوگرتنی مێژووی هاوچەرخ، لەبیری کردووە.
ئاخر کەسێک نەزانێ پاسۆک بە چ نانەسکی و زەحمەت و ئەرک گرانییەک، تێکۆشانی کردووە، وا سەرپێی سەیری ئەم کار و حاڵەتە دەکات. بەڵام ئەوانەی خۆیان سووتەمەنی ئەم خەباتە سەختەن، و وردتر و بەویژدانتر و ئەقڵانیتر، خوێندنەوەی بۆ ڕووداوەکان و مێژووی سەردەم دەکەن، باشتر بایەخ بەم کارە دەدەن و پێیان وایە، ئەوەی کراوە، نەک هەر شتێکی ئاساییە، بەڵکو ئەوپەڕی مایەی شانازیشە.
کارەکەی کاک زانا ماندووبوون و پەرۆش و دڵسۆزییەکی بێشوماری پێوە دیارە، مەگەر هەر ئەو توانیبێتی سەراسۆیی و سۆراخی ئەرشیف و بەسەرکردنەوە و پەیوەندیگرتن لەگەڵ هاوبیرانی پاسۆک دا بە گرانی و سەختییە بکات. هاوکات سەر بەسەر دەیان سەرچاوەی جۆراوجۆردا شۆڕ بکاتەوە، تاوەکو سەرەداوی باسێکی لێ ڕوون دەبێتەوە. هۆکارەکەش لە پلەی یەکەمدا، لەوێوە سەرچاوەی گرتووە، حیزبێکی وەک پاسۆک بۆی نەکرا، خاوەنی ئەرشیفێکی پارێزراو بێت و تۆماری مێژوو و ڕووداو و هەڵوێستەکانی لەخۆ گرتبێت، ـ ئەمەش هۆوهۆکاری خۆی هەیە ـ تاوەکو کەسانێکی وەک کاک زانا، بتوانن بۆ کارەکەیان پشتی پێ بەستن و سوودی لێوەرگرن.
کاتێک، بەندە هەواڵی لەخۆبووردوویی و پەرۆشی بەردەوام و گرتنە ئەستۆی ئەم کارە سەختە و لەبەرچاوگرتنی ئەم ڕێگا پێچەڵپێچەی کاک زانام بیست، زۆر خۆشحاڵ بووم.
ساتەوەختێکیش کاک زانا بۆ یارمەتی و پرسیارکردن و چاوپێکەوتن و هاوکاری ، پێوەندی پێوە کردم، بێ یەک و دوو بەهانایەوە چووم و هەوڵم دا، مەڵۆیەکی جوان و دروست و دوور لە گیانی حیزبایەتی و شێواندنی ڕاستی بخەمە سەرت خەرمانی کارەکەی. تاوەکو ئەم هەنگاوە بێتە سەرەتایەکی باش و پێویست بۆ ئەو مێژووەی پاسۆک، بێ ڕتووش بەدرێژایی تەمەنی خۆی نەخشاندوویەتی. بەڕاستی کارەکەی کاک زانا، جێی دەسخۆشی و پیرۆزبایی لێکردنە.
لێ ئەم هەموو ڕاستی و ستایش و ڕێز و خۆشەویستییە، بۆ کارەکەی کاک زانا. ناکاتە ئەوەی ڕێگرێک هەبێت لەبەردەممان دا، هەندێ ڕەخنە و و باری سەرنج لەسەر ئەم کارە بەهادارەی نووسەر دەربڕین. تا ئێستاش بەدەگمەن نەبێت،کاری سەڕومڕی بێ کەلێن لەلایەن کەسەوە،پێشکەش نەکراوە. هاوکات،دەبڕینی ڕەخنە و باری سەرنج و تێبینی،مۆتیڤگەلێکن، بۆ باشترکردنی هەنگاوەکانی ئایندە و فروانکردنی ئاسۆی بیرکردنەوە، پێشکەشکردنی کاری پوختەتر.
لەڕاستیدا نازانم لێکۆڵینەوەی زانستی، تا چەند خوێندکار ناچار دەکات چی ئامادە بکات و چۆن هەڵسوکەوت بکات؟ یاخود گەرەکە چی بنووسێ و چی بڵێ!؟ .. لێ ئەوە باش دەزانم کەوا مێژوو و ڕاستی دەڵێن، چ ڕەوای هەق نییە منداڵی دایک و باوکێک، بە زۆردارەکی یاخود مەبەست و لە نەزانییەوە، بدرێ بە باوک و دایکێکی بێگانە!.
بۆیە وا لەبەرەوە لە ڕێی شەنوکەوکردنی ماستەرنامەکەی کاک زاناوە، تەواوی سەرنجەکانم بە چەند فاکتێک، دەخەمە بەرچاو و ڕوونکردنەوەیان لەسەر دەدەم. بەو هیوایەی کاک زانا، بە دڵێکی فراوانەوە و کارێکی سوودبەخش بۆ ئایندەی خۆی لێم قبووڵ بکات. خوێنەری هێژاش زیاتر بەڕاستییە مێژووییەکان ئاشنا بێت، ئەو ڕاستی و هەقیقەتانەی کەموزۆر تەپوتۆزی هەڵمەتێکی بێویژدانانەی چەواشەکاریی و شێواندنیان لەسەر نیشتووە، تاوەکو، وەک ئەوەی کە هەن نەخڕێنە بەردەست و چاو.
کاک زان لە کتێبەکەیدا، شۆرشی ١٧ی تەمموزی ساڵی ١٩٥٨ لە عێراق دا، کردۆتە پاشخانی ماستەرنامەکەی. لەکاتێکدا نووسەر لەسەر پارتێکی نەتەوەیی وەک ” پارتی سۆسیالیستی کوردـ پاسۆک”ی خاوەن فەلسەفە و ستراتیژێکی دیا و ڕوون و گەشی بیری نەتەوایەتی نووسیویەتی.
سەرەتا:
١ـ بەرگی کتێبەکە جگە لەناونیشانی کارەکە، نەخشەیەکی کوردستانی لەسەرە و لەتەک ئارمێکی پاسۆک دا. لەڕاستیدا ئارمەکە هی پارتی سۆسیالیستی کورد ـ پاسۆک نییە. ئەو پارتەی کاک زانا لێکۆلینەوەی لەسەر کردووە، بەڵکو ئارمی “پارتی سەربەخۆیی دیموکراتی کوردستان”ە. کە لە کۆنگرەی یەکەمی پاش دامەزراندنی پاسۆکەوە لە دوای ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٩١وە، بووە ناو و ئارمی حیزبی ناوبراو. هەق نەبوو کاک زانا بکەوێتە ئەم هەڵەیەوە، چونکە باسەکەی ئەویش باس لە پاسۆک لە نێوان ١٩٧٥ ـ ١٩٩١ دا دەکات.
٢ـ توێژینەوەکە لە ٣ بەش پێکهاتووە. کەچی نووسەر هاتووە وەک سەرەتا و پێشخان، ئەوەی ناسراوە بە شۆرشی ١٧ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عیراق دا، کردۆتە پاشخان و زەمینەی لێکۆڵینەوەکەی لەسەر بیری نەتەوەیی کوردیی و لە چوارچێوەی پاسۆک دا. لەکاتێکدا بۆ نموونە، دەبوو لە کۆنتێسێکی وا مێژوویی دا حیزبی ” هیوا، ژ. ک یاخود خۆیبون” بکاتە پێشخانی کارەکەی. چونکە شۆڕشی ١٤ تەمووز ڕووداوێکە لەچوارچێوەی دەوڵەتێکی داگیرکەردا، بەناوی عێراق ڕووی داوە. عێراقیش چ ئەوسا و چ بە ئێستاشەوە، یەکێکە لە دەوڵەتە داگیرکەرە سەرسەختەکانی کورد و کوردستان و پاسۆک ئەم قەوارە سیاسییە زۆڵەکەی قەبووڵ نەبووە و بەهی کوردی نەزانیوە و بۆ تێکشکاندنی خەباتی کردووە.
پاسۆک نەک باوەڕی بەو شۆرشە نەبووە و نییە، لەوەدا کە چ پەیوەندییەکی بە دروست بوونیەوە نییە، بەڵکو خودی عێراقیش بە داگیرکەر و دوژمن دەزانی. کەواتە گەڕانەوە بۆ گرێدانی سەرهەڵدانی بزاڤی نەتەوە و کۆمەڵەیەکی نەتەوەیی وەک ” کاژیک” و پاشان حیزبێکی سیاسی وەک “پاسۆک” بەشۆڕشی تەمووزەوە، هەڵەیەکی کوشندەیە.
٣ـ لە لاپەڕە/ ل ٦٥ دا، کاتێ باس لە بەرنامەی بەرەی کوردستانی پاسۆک دەکات،گوایە بەس پێشکەشی کۆمەڵەی کردووە. لەڕاستیدا ئەو بەرنامەیە خرایە بەردەم هەموو هێز و لایەنەکان.
٤ـ لە ل ١٠٣ باس لەوە دەکات، پاسۆک تا دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ کۆنگرەی نەبەستووە. هەڵبەت هەلومەرج و ژینگەیەکی لەبار لە ڕووی خودیی و بابەتییە، نەڕەخسا، تا پاسۆک بتوانێ کۆنگرەی خۆی بگرێ. کۆنگرە نەگرتن لەترس و لە بێباويرییەوە نەبووە،بگرە لە نەبوونی زەمینەوە بووە. بۆیەکا دەبینین لە کورتترین ساتەوەختی دوای ڕاپەڕینی١٩٩١ دا و لەسێبەری ئازادیدا، پاسۆک یەکەم حیزب بوو لە کوردستان،هەمان ساڵی ١٩٩١ ،بە شەش مانگێ دوای ڕاپەڕین کۆنگرەی خۆی بەست. پاشان ئەوە هەر تەنها پاسۆک نییە، کۆنگرە نەبەستبێت ، ی. ن. کوردستانیش و هەندێ لایەنیش بۆیان نەلوابوو کۆنگرە بگرن.
٥ـ لە ل ١٠٤ دا باس لە کۆنگرە و گۆڕینی ناوی “پارتی سۆسیالیتی کوردـ پاسۆک” بۆ “پارتی سەربەخۆیی دیموکراتی کوردستان ـ پاسۆک ” و گۆڕینی دروشمەکەی لە “کوردستانێکی ئازاد…گەلێکی یەکسان”ەوە دەکات بۆ “کورستانێکی سەربەخۆ… گەلێکی ئازاد” . بنۆڕە خاڵی یەکەم.
٦ـ لە ل ١٢٢ دا باس لە گۆڤاری سەربەخۆیی دەکات. سەربەخۆیی ڕۆژنامە بوو. تەنیا ئاڵای سووری کوردایەتی و چریکەی ئازاد دوو گۆڤار بوون پاسۆک دەری دەکردن.
٧ ـ لە ل ١٣٢ دا باس لە داخوازییەکانی پاسۆک دەکات بۆ ئازادکردنی خوێندکارە عەرەبە گیراوەکان. ژمارەکانی هەڵەی تێدایە ڕاستییەکەی بەم شێوەیەیە:
ئازادکردنی ٢٠ خێزانی ی. ن. ک، ئازادکردنی ٢٠ خێزانی حشع ، ئازادکردنی ٢٠ پ. د. ک، ئازادکردنی ٢٠ خێزانی حسک، ئازادکردنی ١٠ خێزانی کۆمەڵە و ئازادکردنی ١٠ خێزانی پاسۆک. جا بنۆڕن هیچ حیزبێ هەیە لەدەستکەوتدا،کەمترین بەش بۆ خۆی هەڵگرێ و دانێ؟!.ئەم خاڵە شایانی ئەوە بوو، نووسەر تیشکێکی زیاتری بخاتە سەر،چونکە تاقانە و بێوێنە و تژی لە مانا و بەهای بەرزی کوردایەتییە. هەر نەبێت، پاسۆک داوای ئازادکردنی کەسوکاری هاوڕێ کۆمەنیستەکانیشی کردووە.
٨ ـ لە ل ١٤٤ دا باس لە دروستبوونی بەرەی جوقد دەکات. لە زمانی ملازم مەنسوورەوە دەنووسێ: ” گوایە پاسۆک ئامادە بووە، بێتە ئەندام لە جوقد دا، بەڵام ئەوان حسابیان بۆ نەکردووە و پشتگوێیان خستووین”.
ئەم باسە زۆرلۆژیکی نایەتە بەرگوێ و هیچ بەڵگەیەک لەم ڕووەوە نییە، سەرەتا چونکە جوقد یەکێتی لێ دەرچێ، ئەوانی تر هەمووی هێزی عەرەبی و کەس و دووکەسی چایخانەکانی دیمەشق بوون. بەوەرگرتنی هەر کەس و لایەک نەک هەر ڕازیبوون،بگرە پاداشیشیان دەدا. لە لایەکی دیکەوە، هیچ خاڵێکی هاوبەشی نێوان ئەوان و پاسۆک نەبووە. بۆیە پاسۆک باوەڕی بەو خڕبوونەوەیە نەبوو. لەکاتێکدا پاسۆک بۆ بوونە ئەندام لە جوددا، کە لە هێزە کوردستانییەکانی پ. د. ک، حشع و حسک پێکهاتبوو، ئەمانە هاوسەنگەر و دۆست و هاوپەیمانی سەر گۆڕەپانی کوردستانی پاسۆک بوون. بە پارێزەوە و لەوپەڕی ناچاریدا بێتە ئەندام، ئەویش دوای تێپەڕبوونی ٢ ساڵ بەسەر تەمەنی جوددا. جود لە ١٩٨٠ دا دامەزرا، پاسۆک ١٩٨٢ دوای سەرهەڵدانی کێشەکانی لەگەڵ ی. ن. ک دا و ئەقڵێت و سیاسەتی پاوانخوازی یەکێتی، ئینجا چووە ناو بەرەوە بە پارێزەوە. واتە گەر یەکێتی تەنگی پێهەڵنەچنییایە، پاسۆک نەشدەبووە ئەندامی جود، چونکە پاسۆک جەختی لەسەر یەکێتی ڕیزەکان و دروستکردنی بەرەی کوردستانی و سازدانی کۆنگرەی نەتەوەیی دەکردەوە، نەک سەنگەربەندی دژ بەلایەنەکانی سەر گۆڕەپانەکە. ئەو دوو بەرەیە لە بنەڕەتدا سەنگەربەندیی بوون. یەکێتی لە پارتی و پارتی لە یەکێتی. وەک بەڵگەش بۆ نێت و مەرام و ئامانجی پاسۆک، لە ١٩٧٦ و ١٩٨٠ و ١٩٨٣ و ١٩٨٦دا بە پرۆژەوە بۆ یەکڕیزیی دیالۆگی لەگەڵ لایەنەکان و بەرەی جوددا کردووە. جا بیهێنەرە بەر چاوت، چ لۆژیکێک دەیسەلمێنێ، کەوا پاسۆک بچێتە ناو جوقدەوە، کە بەرەیەکی تەواوی عێراقی بوو.
٩ ـ لە ل ١٥١ دا لە پەڕاوێزی باسکردنی کێشەکانی یەکێتی و پاسۆک دا، باس لە شەڕی مامەخەلان دەکات. لێرەدا دوو هابیر(بێستون و فارس) ی پاسۆک بەدەستی یەکێتی کوژراون، نەک پاسۆک لە یەکێتی کوشتبێ. پاشان بەسەر ناوی بێستون دا، تێدەپەڕێ و پەراوێزێکی دوورودرێژ بۆ فارس دەکاتەوە. گوایە گوناحی فارس ئەوە بووە پێشمەرگەیەکی شۆڕشی ئەیلوول و نزیک لەڕەوانشاد فەتاح ئاغا بووە. ئەوجا لە زمانی ملازم مەنسورەوە، جارێکی دیکە باس لەوە دەکات، یەکێتی گومانیان لەوە بووە، فارس بەعسییە و هاتووە خوالێخۆش بوو نەوشیروان مستەفا بکوژێ.
بەڕاستی هەڵبەستی ئەم چیرۆکە هەر لە هونەری ئەقڵی یەکێتی دێت. چونکە فارسێ لە شارباژێر و نەوشیروان مستەفای خوالێخۆش بوو لە توژەڵە و ناوزەنگ، فارس چۆن چۆنی دەتوانێ پلانی کوشتنەکە جێبەجێ دەکات؟!. لەوەش زیاتر، دەبوو یەکێتی بەڵگە بدات بە پاسۆک لەمەڕ ئەم شتەوە. پاسۆک دەبێت لێپێچنەوە لە هاوبیرەکانی بکات، بە دڵنییایشەوە دەیکرد، نەک هێزێکی تر. یەکێتی لەو زیاتر چ مافێکی نییە دەستخاتە ناو کاروباری حیزبێ تر و چارەنووسی هاوبیرێکی پاسۆک بخاتە مەترسییەوە. کەچی بەداخەوە نابەرپرسانە دێت و فارس دەکوژێ؟؟!!.
ڕەنگە پاسۆکیش لەسەر دەیان ئەندام و بەرپرسی یەکێتی تێبینی و گومانی هەبوو بێت. جا ئایا دەبێت پاسۆک ئەوانە بگرێ و بکوژێ، وەک یەکێتی کردی!؟.
کاک زانا لێرەدا نەیتوانیوە، بێلایەنی بپارێزێ و لە چوارچێوەی کارە زانستییەکەیدا بمێنێتەوە. بەڵکو جۆرە پاساوێک لە ڕێی ئەو چیرۆکە هەڵبەستراوانەوە بۆ کارەکەی یەکێتی دێنێتەوە. ئاخر ئەو ورتە و چیرۆکانەی یەکێتی باسی دەکات،بە پێوەری زانستی ناخوێندرێتەوە و منداڵی سەر بێشکەش دەزانێ وانییە. هەرچەند لە لاپەڕەکانی دیکە،نووسەر باس لە گێچەڵ و شەڕفرۆشتنە بەردەوامەکانی یەکێتی بە پاسۆک دەکات. لێ شەهیدکردنی بێستون و فارس، کە سەرەتا و خاڵی بنەڕەتییە، دروست نایخاتە بەردەم خوێنەر و تەمێکی گومان و ناڕوونی بەسەرەوە جێ دێڵێت. پاشان نووسەر خۆی بۆ فاکتە گرنگەکانی ئەم سیاسەی یەکێتی ماندوو ناکات. بە باوەڕی من ئەم سەرەتا تاڵە، هۆکارێکی گرنگی پەکخستنی پاسۆک و هێنانە دی دروشم و ئاواتەکانی بوو.
هەڵبەت چ ئەو ڕۆژە و چ ئێستاش، بەهەر بیانوویەک بێت کوڕی کورد بەکوشتدان و کوشتن،جێی شانازی نەبووە و نابێت. پاسۆک کە مەفرەزەکەی یەکێتی لەبری تۆڵەی خوێنی دوو هاوبیرەکەی گرتبوو، داوایان لێیان کرد بوو، وەک بارمتە لای پاسۆک بن، تاوەکو سەرکردایەتی یەکێتی ، ڕوونکردنەوە لەسەر ڕووداوەکان دەدەن. بەڵام بەداخەوە، یەکێتییەکان دەست دەکەن بە تەقە و دەرئەنجام ئەوەی نەدەبوو ڕووبدات، ڕووی دا. شایانی ئاماژە پێدانە، لە کوژراوەکانی ناو یەکێتیدا هاوبیری پاسۆک (فەرهاد) هەبوو.
١٠ـ لە ل ١٥٢ دا لە زمانی فوئاد ڕەوەند ناوێکەوە، باس لەوە دەکات، گوایە ساڵی ١٩٨١ لە ناوچەکانی شارباژێڕ پێشمەرگەی پاسۆک چاوساغیان بۆ هاتنەخوارەوەی پێشمەرگەی پارتی کردووە.
بەڕاستی ئەم باسە نەدەبوو، لەو کتێبەدا جێی بێتەوە، چونکە پێشمەرگەکانی پارتی هەم خەڵکی ئەو ناوچەیەبوون و هەمیش بە ڕێکەوتنی نێوان پارتی و یەکێتی هاتبوونە ناوچەکە. یەکێتیش مافی هەبوو بچێتە ناوچەکانی بادینان.ئەمەش بەپێی ڕێکەوتنی مەسعوود بارزانی و جەلال تاڵەبانی بوو لە سەرەتای هەشتاکان لە دیدارێکیان دا لە لەندەن لەسەری رێک کەوتبوون. ئەوەی ڕاستی مەسەلەکەیە، پارتی لە زۆر شوێندا ڕازی نەدەبوو، پێشمەرگەی پاسۆکیان لەگەڵ دا بێت و زۆرجار بەجێیان دەهێشتن، لەبەرخاتری ڕاگرتنی پەیوەندییەکەیان لەگەڵ یەکێتیدا.ئەو دەم یەکێتی بەس ڤیتۆی لەسەر پاسۆک هەبوو. دیارە خودی خوالێخۆش بوو مام جەلال،بەگشتی هەڵوێستێکی نەرم و ئەرێنی هەبووە بەرامبەر بە پاسۆک،لێ دەروێشەکانی دیکە، کە بەگژ ئەرز و ئاسمان دا دەچوون توندبوون.
هۆکار بۆ دەرپەڕاندنی پاسۆک لە ناوچەی سلێمانی بەدەستی یەکێتی زۆرە، هەر لە هەڵگیرسانی شەڕی عێراق و ئێرانەوە، پەیوەندی بە لێشاوی خەڵک بە پێشمەرگەوە، چاوهەڵنەهاتن بە تا باڵادەستی رێکخستن و مەفرەزەکانی پاسۆک لە شاری سلێمانی ـ کە یەکێتی بە قەڵای خۆی دەزانی و بانگاشەی ئەوەی دەکرد حاکمی گۆڕەپانەکەیە ـ ،ئەنجامدانی چالاکی گەورە لە ڕووی چۆنایەتیەوە و گەلێ هۆوهۆکاری دیکەش. ئەم باسە جێدێڵین بۆ دەرفەتێکی تر.
١١ـ لە ل ١٥٦ و ١٥٧ دا جارێکی تر باس لەوە دەکات، پاسۆک لە بەرەی جوددا، بەیاننامەی ناڕەزایی دژ بە سیاسەتی جود دەرکردووە. جارێک لەبەر ئەوەی بزوتنەوەی کورد بە بەشێک لە بزوتنەوەی عێراقی و عێراقیش بە هی عەرەبی و دژ بە کۆلۆنیالیزم و زایۆنیزم دادەنێن . جارێکی تر لە ١٩٨٣ دا بەرەی جود بانگاشەی شەڕ دژی یەکێتی دەکەن و پاسۆک دژ دەوستێتەوە و بەیاننامە دەردەکات.
بەڵی پاسۆک زۆر بەپارێزەوە چووبووە ناو جودەوە، وەک تاکتیکێکی سەربازی لەناو جوددا بوو، بۆ خۆپاراستن لە هێزەکانی یەکێتی و شەڕی بە کۆمەڵی دەوڵەتی عێراق و ڕژێمەکەی. دەنا لەڕووی فکر و ستراتیژەوە،لەتەک بەشێکی زۆری هەرسێ لایەنەکەدا، ئاسمان و رێسمان نێوانیان بوو.
١٢ ـ کاک زانا لە ل ١٦١ ـ ١٦٢ دا، بە دەستپاکانە ئاماژە بە پێشوازییەکانی پاسۆک بۆ هەوڵەکانی حشع بۆ ئاشتەوایی دەکات. ئەمەش بەڵگەیەکی تری زیندووی، نێت پاکی و باوەڕی بەرزی پاسۆک بۆ پاراستنی یەکێتی و تەبایی نێوان هێزەکان دەسەلمێنێ.لە سەخترین ڕۆژەکانی ناکۆکی پاسۆک لەگەڵ لایەنەکان،دیسان پاسۆک بەوپەڕی باوەڕ و قەناعەتەوە،جەختی لەسەر یەکڕیزیی و تەبایی و یەکگرتنی لایەنەکان کردۆتەوە. ئەم مێژووە گەش و دیارە،بە هەنییەی خەباتی پاسۆک و باوەڕی کوردایەتییەوە.
١٣ ـ لە ل ١٦٦ ـ ١٦٨ دا، لەسەر هەڵوێست و سیاسەتی پاسۆک بەرامبەر بەشەڕی یەکێتی و رێکەوتنیان لەگەڵ ڕژێمی بەعس دا، زۆر شت دەڵێ. من بۆ دەستنیشانکردن و نیشاندانی جیاوازی بیرکردنەوە و هەڵوێست و نووسینەوەی مێژوو، تەنها ئاماژە بە دوو نووسینی خوالێخۆشبوو نەوشیروان مستەفا و شێخ محەمەد شاکەلی دەکەم و هەڵسەنگاندنەکە بۆ خوێنەر بەجێ دێڵم:
” ئازاد مستەفا کەوتە نووسینی بەیان و وتار دژی یەکێتی لە بواری موهاتەراتی سیاسیدا بۆڕی هەموو ئەوانەی پێش خۆیدا” نەوشیروان مستەفا، پەنجەکان یەکتر دەشکێنن،ل ٢١٠
” لەکاتی دانیشتنەکانی نێوان ئێمە و ی.ن.ک ، سەرکردایەتی ی. ن. ک داوایان لێکردین ناوەندگیریی بکەین لە نێوان ی.ن.ک و پاسۆک،بۆ ئاشتبووەیان،چونکە ی.ن.ک دەیویست لە وتار و بەیاننامەکانی پاسۆک ڕزگاریان بێت،کە لە دژیان دەیاننووسی، لەبەر ئەوەی پاسۆک لە ڕووی نووسین و بەیاننامەوە زۆر بەتوانا بوون.” چاوپێکەوتن لەگەڵ شێخ محەمەد شاکەلی و لەبیرەوەرییەکانی خۆشیدا” لە بزووتنەوە وە بۆ حزبی سۆسیالیستی کوردستان١٩٧٦ ـ١٩٩٣” ، دا ئاماژەی بەم خاڵە کردووە.
١٤ ـ لە ل ١٩٩ دا، باس لەوە دەکات کە ئازووقە و پێداویستی پاسۆک لەلایەن یەکێتییەوە دابین کراوە. ئەم خاڵە زۆرجار لێرەولەوێ باسکراوە و دەکرێ. ڕاستییەکەی بەشێکی هی ئەوەیە کە پاسۆک وەک هێزێک زۆری پێ ئابڕوومەندانەترە و شانازی پێوە دەکات، کۆمەک و یارمەتی لە جەماوەر و پارتێکی کوردی وەرگرێ، تاوەکو لە سەرچاوە گوماناوییەکان!!. هاوکات دیوێکی تری ئەم مەسەلە بریتییە لەوەی، پاسۆک بڕوای بەوە نەبوو، ئەویش شان بەشانی پێشمەرگەی چەند لایەنێکی تر، پێشمەگەیەک یان دووانی خۆی لە خاڵێکی گومرگدا دابنێ و بەشی خۆی ببات، ـ ئەگەرچی پارە هەم خۆشەویست و هەمیش گرنگە بۆ حیزب و حیزبایەتی ـ بەڵکو دەیقەبڵاند بە بڕەک یارمەتی دیاریکراو.
١٥ـ لە ل ٢٠٠ ـ ٢٠٦ جارێکی تر باس لە پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی نێوان یەکێتی و پاسۆک دەکاتەوە تا ڕووداوەکەی پشتئاشان،کە دەست بەسەر بارەگا و ئەرشیڤی پاسۆکدا گیرا.. لەوەش زیاتر، کاتێ بارەگای پاسۆک و یەکێتی لە قەڵاچوالان نزیکی یەک دەبن و لەسەر بارەگای پاسۆک ئاڵای کوردستان بەرزکراوەتەوە، خوالێخۆشبوو مام جەلال هەڕەشە و گوڕەشە لەسەر ئاڵای کوردستان لە پاسۆک دەکات. کاک زانا، لەدوای درک پێکردن و هەستکردن و بینینی ئەو هەموو ڕاستییانە و زانینی خودی گەوهەری کێشەکان، تاوان و گوناحەکە لەبەرامبەر پاسۆک و یەکێتیدا بە کراوەیی دەهێڵێەوە،هەروەک ئەوەی ئەو دوو هێزە لە هەڵە و گوناحەکان دا،وەک یەک بن. هەرنەبێت لە لێکۆڵێنەوەکەیدا، ئەم دژایەتییە کوێرانە و ناپێویستەی بەردەوامی یەکێتی بۆ پاسۆک، ناکاتە فاکتێک بۆ نەمانی پاسۆک، یاخود گرتنبەری سیاسەتێکی دیکە لە لایەن پاسۆکەوە،ناگێڕێتەوە بە ڕیشەی کێشە سەرەکییەکان. ئاخر لە هاوکێشەی پەیوەندیی و کێشەی نێوان پاسۆک و یەکێتی دا، بارستاییەکان هاوسەنگ نین،بەڵکو کێشەکە لای یەکێتی بوو، ئەوان وا بیریان دەکردەوە، ئەوەی لەگەڵیاندا نەبێت،دژیانە. یاخود یەکێتی هەرچی بکات، لە شەڕ و ئاشتی، دەبێت ئەوانەی دەووروبەری بۆی بسەلمێنن و لەدووی بڕۆن. ئەمەش بۆ پاسۆک سەخت بوو.
١٦ ـ بۆ ئەوەی بە پشوویەکی ئارامەوە و بە لۆژیکێکی دروست و میتۆدێکی زانستانەوە،خوێندنەوە بۆ سەرجەم ڕوودا و پێشهاتەکان و خودی مێژووی پاسۆک بکەین، دەپرسین ئایا ئەگەر پاسۆکێک بتوانێ باشترین پەیوەندی لەگەڵ حیزبێکی وەک حشع دا ڕابگرێ،لەگەڵ حسک دا نیوە تێکەڵ بێت، لەگەڵ پارتیشدا،بەهەمان شێوە، پەیوەندییەکی تەندروستی هەبێت!، ئەی بۆ ناتوانێ و گەرەکی نییە، لەتەک هێزێکی وەک یەکێتیدا، لەدەڤەری خۆی پەیوەندییەکی ساغڵەمی هەبێت!؟.
پێموایە وەڵامی ئەم پرسیارە، کەموزۆر خوێنەری زیت و بەدیقەت، لە دووتوێی ماستەرنامەکەی کاک زانا و خەرمانی دیکۆمێنت و نووسراوی پاسۆک و خەڵکانی تردا هەستی پێدەکات و هەڵی دەهێنجێنێت.
١٧ ـ پاسۆک، وەک کاک ئازاد دەنووسێ: ” بەتەمەن منداڵ،بە ژمارە کەم،بە قەبارە بچووک،بە ئیمانیاتی سفر،بێ ئەزموون،دەوران دەورمان دوژمن و ناحەز” ،خاوەنی نووسرا و بڵاکراوەی زۆروزەبەند بوو،کە کاریگەریی گەورەیان لەسەر جەماوەر هەبوو. بەداخەوە دەزگای رادیۆی نەبوو،تا دەنگی بگاتە هەر شوێنێکی کوردستان. دۆستەکانیشی بەتابەتی پارتی، هەرگیز دەرفەتیان نەدەدا، تاکە بەیاننامەیەک، با لەسەر جەژنی نەتەوایەتی نەورۆزیش بوایە، لە ئیزگەکەیانەوە بخوێندرێتەوە. لێ پاسۆک توانی بە میتۆد و شێوازی دیکە، دەنگ و ڕەنگی خۆی، جگە لە بڵاوکردنەوەی بڵاوکراوەکانی، لە ڕێگای پۆستەرەکانی دروستی دەکرد و دروشمەکانی لەسەر دیوارەکان لەناو شار و شوێنە ئازادکراوەکان، هەڵیان دەواسی و دەیاننووسی . ئەم چالاکییەش کاریگەرییەکی بەهێز و زوڵاڵی دروست کرد بوو. بۆیەکا هەق بوو، کاک زانا ئەم لایەنەشی لە خەباتی پاسۆک لە بیر نەچوبایە.
١٨ـ دەبوو کتێبی ناوبراو، هەندێ وێنە و پۆستەری پاسۆکی لەخۆ بگرتایە. چونکە ئەو دوو توخمەش مانا و سیمبۆڵی گەورە و بەهادار دەنوێنن. چونکە وێنەکان بۆخۆیان بۆ خوێنەر دەدوێن.
١٩ ـ کاک زانا لەوە ئاگادارە،پاسۆک لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستانیش بەتایبەت، هەوڵی بەردەوام و زۆری بۆ پێکهێنانی بەرەیەکی کوردستانی سەرتاسەری، لەنێوان هێز و لایەنەکانی هەموو پارچەکانی کوردستاندا دەدا. چەندین کۆبوونەوە لە سوید و ئەڵمانیا و دانیمارک بۆ ئەم ئامانجە کراوە. بەندە وەک نوێنەری پاسۆک لە چەندین کۆبوونەوەدا بە ئامادە بوونی کاک ئەمیری قازی وەک پارت سەربەخۆیی کوردستان، کاک عەدنان موفتی وەک نوێنەری سۆسیالیست و کاک جەلیل گادانی وەک نوێنەری حیزبی دیموکراتی کوردستان/ شۆڕشگێران و سەلاح بەدرەدین و چەندانێکی تر ئامادە بوون. پێشتریش کاک ئازاد و کاک ئەمیری قازی کە داینەمۆی هەڵسوڕێنەری ئەم بیرۆکەیە بوون، چەندین کۆبوونەوەیان ئەنجام داوە. چونکە بەرەی کوردستانی، کە پاسۆک لایەنێکی پێکهێنەری بوو، تەنها لەنێوان هێزەکانی باشوور و بۆ باشووری کوردستان بوو. لێ پاسۆک گەورەتر دەیڕوانییە دۆزە نەتەوایەتییەکە. بۆیەکا توانا و وزەیەکی زۆری بەخشی بۆ هێنانە کایەی بەرەی کوردستانی سەرتاسەری. چەند پرۆژە و بەرنامەیەک گەڵاڵە کران و تۆڕی پەیوەندی بە لایەنە کوردی و کوردستانییەکانەوە فراوان کرا. بەداخەوە ڕووداوەکان هێندە بە خێرایی هاتن و تێپەڕین، ئەم ئاواتە بەدروستی نەهاتە دی. بەداخەوە ئەم ستراتیژە پیرۆز و گرنگەش لە سیاسەتی پاسۆک، نووسەر لە بەرهەمەکەی ئاماژەی پێ نەداوە.
٢٠ـ کەماسییەکی زەقی ئەم کارە،لەودایە، پەیڕە و پڕۆگرامی پاسۆک،وەک گرنگترین بەڵگەنامە و دۆکۆمێنت،کە هەموو هزر و فەلسەفە و ستراتیژ و تاکتیکی پاسۆکی تێدا بەرجەستە بووە، چ خوێندنەروەیەکی بۆ نەکراوە و لە هیچ ڕەهەند و کۆنتێکسێکی فیکری و مێژوویی و سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە،کاک زانا هیچ قسەیەکی لەسەری نەکردووە. لە کاتێکدا پەیڕەوپرۆگرام ناسنامەی هەرە دیاری حیزبە و خاوەنی کارەکتەر و بەها و تایبەتمەندییەکی خۆیەتی.دیارە بۆ پارتێکی نەتەوەیی لەو هەلومەرجەی ئەوسەردەمەی کوردستان دا،چ هێزێک نەبوو، بوێری ئەوەی هەبێت لەدەرەوەی خولگەی مارکسایەتی و خەباتی کرێکاری داوای فشەمافی ئۆتۆنۆمی قسەیەکی تری لەکایەی سیاسەتی کوردی دا پێشکەش کرد بێ و ڕاگەیاند بێت. ئەوە تەنها پاسۆکە هەڵگری ، بیری جیاواز، ستراتیژێکی تر، ڕێبازێکی بێ سازش، بانگاشەیەکی دیکە و ناسنامەیەکی جودا لە کۆی ئەو تێز و بەرنامانەی دیکەی حیزب و لایەنەکان بوو.
ماوەتەوە بڵێم، ئەم چاوپێداخشانە خێرایەی من، بەم کارە ناوازەیەی کاک زانادا، ڕەنگە لێرە و لەوێ شتگەلێکم بەسەردا تێپەڕی بێت، یاخود بەکورتی ئاماژەم پێدا بێت و هەندێکیش هەر بۆ درێژنەکردنەوەی باسەکان، زۆر لەسەریان نەڕۆیشتووم. دەبێت جارێکی تریش جەخت لە کارە زەحمەتەکەی کاک زانا بکەمەوە و دەستی ماندووبوونی دەگووشم. دەزانم بەپەرۆش بوو، بۆ بەدەستهێنانی سەرچاوەی زۆر و گەیشتن بە ڕاستییەکان. لەو خەرمانە پەرشوبڵاوەی پاسۆک هەیەتی، لە نووسراو و نەنووسراو و گێڕانەوەی هاوبیران و گەواهەکانی ڕووداوەکان و بیرەوەی وکەسانی هاوسەردەمی پاسۆک و دۆکۆمێنتەکان، ،کاک زانا توانیویەتی بە شێوەیەکی سەرسووڕهێنەرانە، ئەم کارە زانستییەی لێ بەرهەم بهێنێت.
ئەم کۆمەڵە سەرنجەی منیش، هەر دەبێتە مەڵۆیەکی تر بۆسەر خەرمانی مێژووی پاسۆک و ئەم بەرهەمە نازدارەی زانا فەقی. ئەو مێژووەی بە خوێنی دڵسۆزترین کەسانی نیشتمان تۆمار کراوە و بە ڕەنجی خۆنەویستانە و خەباتی بێ پسانی تێکۆشەرانی ێێی کوردایەتی هاتۆتە بەرهەم و بە هزر و قەڵەم و لوولەی تفەنگ لە خزمەتی بەرجەستەکردنی ناسنامەی کوردبوون دا، هەموو توانایەکی خۆی خستۆتە گەڕ. تا ئێستاش لە فۆڕمێکی تری دەرەوەی حیزبایەتیدا،درێژە بە خەبات بۆ “کوردستانێکی ئازاد،گەلێکی یەکسان” دەدات.
بەواتایەکی تر، بەو هیوایەی سەرنجەکانم، بۆ کارەکانی ئایندەی کاک زانا و چاپەکانی داهاتووی ئەم بەرهەمە، بەسوود بشکێنەوە.