ئهدهب و سیاسهتی مشهخۆریی … رزگار ئهسعهد کاکه
یهکێتی و پارتی که هاتن نهك بهس سهدی بێخمهو تهلی کارهباو شۆفڵ و حهفارهو بنخانی کوردستانیان ئاودیو کرد، بهڵکو لهگهڵ خۆیاندا جههالهت و تهماع و رق و کینهو شهری براکوژیی و تهفرهقهیان هێنا، رهسهنایهتییان لهناوبردو رۆژ دوای رۆژ به جۆرهها شێوهی فهوزا و نایاسایی و کاری قێزهون مهسخی ئینسانییهتیان لهناو گهلی کوردا کرد، ئیتر جههالهت شوێنی عیلم و رۆشنبیریی گرتهوه، کهسانی بهرژهوهندیخواز میکرۆبئاسا لێرهو لهوێ سهریانههلداو جێیان به گیانی دڵسۆزی و نیشتیمانپهروهریی لهق کرد، ههموو شتێیهکیان خسته ژێر ڕکێف و خزمهتی سهرهوهریی حیزب و ئامانجهکانی و کهسایهتییه دیارهکانی ناوی، ئهوهی تاوانی دهکرد به ناوی کهسوکاری شههیدان و بهرپرسیارییهتی حیزبیی جاوپۆشییان لێدهکرد، ئهوهش رقیان لێبووایه له ههموو ماف و حهقێك بێبهشیان دهکرد، ئهم ههموو لارو لهوێرییه ئێستا دوای ئهم سێ دهیهی رابردوو بهرهنجامهکهی به روونی دیاره، وهکو ئهو کۆشکه عیشوائییه وایه لهسهر ئهرزێکی فشهڵ دروستکرابێت و بێ بناغه بێت، ورده ورده بهرهو ڕمان و داخوران دهچێت، لهم نێوهندهشدا بهناو رۆشنفکران و نووسهران و قهڵهم بهدهستانیشیان له نێوان خۆیاندا دابهشکردو بهخشێهوه، کارهساتهکه لێرهوه سهر ههڵدهدات، ئیتر کێ دهبێت رێنمونی گهل بکات، کاتێك رۆشنبیران کهسانی حیزبیی و بهرژهوهندیخواز بن و موچهی ئینتیمای حیزبیی وهربگرن، ئیتر چ مهبدهئو بههاو ئامانجێکی مرۆڤدۆستی و نیشتیمانپهروهریی و دادپهروهریی و یهکسانی دهمێنێتهوه له پێناویدا بکۆشن؟
ئیتر لهبهر گیرفان و ئیمتیازاتهکانی خۆیان کهی سهر ئهوهیان دهپهرژێت گۆرانی بۆ لێقهوماو و ههژارو دهربهدهرو مافخوراوان بڵێن؟ یان ئهدهب و هونهرێك پێشکهش بکهن دڵی دهسهڵات زویر بکات و ئیمتیازاتهکانیان بکهوێته مهترسییهوه! له کاتێکدا ئهگهر له ناو ههر میللهتێکی زیندوودا ئهو فهوزایه بگوزهرایه ئهوا ئهدهب و هونهریی بهرگری سهری ههڵدهدا، گۆڕهپانهکهش دهبوو به دوو بهرهوه:
ئهوانهی قهڵهمی دهسهڵاتن و ئهوانهش قهڵهمی گهلن، کهچی ئێستا دهبینین ئهو شێوازهی له رۆژنامهکانی پهکیتی و پارتیدا بهکاردێت له راپۆرت و چاوپێکهوتن و بابهت و ئهدهبیات و هونهر، ههر ههمان شێوازو جۆره که له رۆژنامهکانی وهك کهلتووری زهمهن و پهڕاوی هاوڵاتیدا دهگوزهرێت، بگره ههموویان سهروکلکی یهكن و وا تێکهڵ بوون و بهیهکدا چوون سهروبنیان لهیهك جیا ناکرێتهوه، بێ ئهوهی هیچ ههڵوێست و جیاکارییهك له نێوانیاندا ههبێت، بگره به شێوهیهکی ناڕاستهوخۆ ههموویان یهك سهرچاوهی داهاتیان ههیه که نهوتی دزراوی هاوڵاتیانی کوردستانه، بگره ئهوانهش سهرپهرشتی ئهو بڵاوکراوانه دهکهن نه ئهدیبن نه هونهرمهند نه کهسانی ئهکادیمی و شارهزان، بهڵکو له باشترین باردا رۆژنامهنووسی سهقهتن که ههر دوای ناو و رهسم و ناسیاوی و برادهرایهتی و گهعده دهکهون، تهنانهت دنیابینی و ستایڵ و بابهتی نووسین و بهرههمهکانیش ههر چوون یهکن، جا بۆ نموونه گهر رۆژنامهکه چ بهناوی چاودێرهوه بێت یان ئاژانس ئهوا خوێنهری زیت و وریا باش ئهم پهتپهتێن و گهمانه دهزانێت! بهڵام کهم کهس ههن تێکهڵاوی ئهو گهڕهلاوژه نهبووبن و پاکێتی خۆیان پاراستبێت وهك کهسایهتی حوسێن عارف و محهمهد عومهر عوسمان و چهندانی تر، دیاره ئهو بێدهنگیهشیان جۆرێکه له ناڕهزایی..
ئهگهر چاو به مێژووی نوێی ههموو گهلانی دنیادا بخشێنین ههرگیز ئهوه نابینینهوه که له کوردستانی باشوور دهگوزهرێت، ئهو ههموو تیرۆرو گهندهڵیی و واسته و بێ یاسایی و کهربازاڕییه له چ شوێنێکی دنیادا دهگوزهرێت؟ گهر دڵسۆز بوونایه له سێ دهیهی رابردوودا کێشهی کارهباو ئاو و ڕێگاوبان و بێکارییان چارهسهر دهکرد، خۆ کوردستان ههر چهند میلیۆنێك دانیشتووی ههیه و وهك وڵاتی چین نییه یهك ملیارو سێ سهد ملیۆن هاوڵاتی بن! چ حوکمهتێك له دنیادا رێ به دهڵالهکانی دهدا دهرمانی ئێکسپایهرو زههراوی به هاوڵاتیان بفرۆشن تا بمرن؟ گهر قسهش بکهین دهڵێن ئهوانه نهوهزای شۆڕشگێرهکانی شاخن که پێڵاوی لاستیکیان له پێدا بوو، مافی خۆیانه تهندهرهکانی دهرمان و جگهرهو قیرتاوکردن و ههموو شتێك بۆ ئهوان دهربچێت، تاکار دهگاته ئهوهی ئاسمانی کوردستانیشیان فرۆشتووه به کۆمپاکانی فڕۆکهوانی و بورجهکانی مۆبایل و ئینتهرنێت، ئهسهف لهوهدایه لهماوهی سێ دهیهی ڕابردوودا جیلێك گهورهبووه گۆشکراو بهو تێگهشتنه، ههر ههڵپهو پهلاماری زیاتری بۆ خۆی ههبێت و گوێ به هیچ ڕێساویاساو داب و دادپهروهرییهك نهدات، ههمووی ئهو دروشمهی بهرزکردووهتهوه که دهڵێت:
ئۆخهی ئۆخهی ههر کهس بۆ خۆی، ئیتر ئهوه ئاگره سوورهیهو ئهمڕۆ لهو به دووره و سبهینێ شوێنه ههستهوهرهکانی گیانی داغ دهکات، تا سهر ئێسقان قهیران دوای قهیران خوێنیان دهکات به ئاو، تازه کار له کار ترازا کێ دهتوانێت رێڕهوی سهقهتی 30 ساڵ گهوجێتی و ستهم راست بکاتهوه، ئیتر ئهم باره سهخته رۆژ دوای رۆژ باری سهر شانی نهوهکانی داهاتوو گرانتر دهکات و رووبهرووی چهندان دهردو کێشهو قهیرانی بێ چارهسهریان دهکات، کوا دڵسۆزێك یان دانیشمهندێك ئهم حهقیقهتانهمان بدات به گوێداو له دهوری کۆبینهوهو پێکهوه ههوڵی چارهسهر بدهین؟ ههر بۆ نموونه ئهوهی دهبێته ئهندام پهرلهمان ههر لهسهرهتاوه به 4 دهفتهر دۆلار دهمی چهوردهکهن و قوڕو قهپی پێدهکهن، ئهوهش که له بنی بنهوهیهو هیچ مافێکی نییه پلیشاوهتهوهو کهس گوێی لێناگرێت، ئیتر کوا ڕێگهچاره، کۆمهڵێك کهسی ناحاڵی سهنتهری به ناو رۆشنبیرییان کردووهتهوه بێ ئهوهی خۆیان بزانن مانای رۆشنبیریی چییه؟ ناوبهناو لیرهو لهوێ ئهوهی رۆشنبیری راستهقینه بوون پهرهی عومریان ههڵدهوهرێت و کهس پێی نازانێت، ئیدی کهس نابێت شوێنیان پڕ بکاتهوه، بهم جۆره کۆمهڵگا دهبێت به لهوڕگایهکی ترسناك و تاریك و به کهس سهرهداوی راستی نابینرێتهوه.
تا سهرتان لهوه زیاتر نهیهشێنم و بیرم نهچێت که ئهوهی مهبهستم بوو و ههوێنی ئهم نووسینهم بوو بریتی بوو له چهند تێکستێکی جوانی شیعریی که له ماڵپهڕی دهنگهکان دا لهم ماوهیهی دوایدا بهرچاوم کهوتن و شادمانیان کردم، ههرچهنده دهنگهکان بزرن بهڵام کاری نایاب و جیاواز له دوورهوه دیاره، وهك دهقهکانی: (بە هاريش ده ستي له كوشتني گوڵدا هه يه، ئەو پرتەوبۆڵەیەت لەچیە؟، ئێمه له مێژه مردووین هاوڕێ)…هتد، ئهوا زوو تێدهگهین چۆن به بێدهنگی شیعر شۆڕشی خۆی دهکات و هیچ پێویست به هات و هاوارو ناوو ناوبانگ ناکات، ڤێجا ئهگهر بهس ئهم دهقانه له رووه جیاوازهکانی شیعرهوه بهراورد بکهین به زۆربهی شیعره زۆروبۆر و ساده و دووبارهکانی که رۆژانه میزاجمانی پێ تێکدهدرێت ئهوا زوو دهگهینه ئهو راستییهی که چۆن ئهم نموونهیه به زهقی باری شێواوی سهرجهم بوارهکانی تری ژیانی کۆمهڵگا دهنوێنێت و شیکار دهکات، ئهوسا دهزانین چ گهندهڵییهك له پشت ناوزهدکردنی ئهو کهسانهوهیه به شاعیرو بڵاوکردنهوهی شیعرهکانیانه، ئیتر منیش دهبێت لهگهڵ ئهو کهسانهدا بڵێم با کهمێك پشوو بدهین له زهمهنێکدا و چی تر شیعری تێدا نهنووسرێت، تا هیچ نهبێت زیاتر بهرهو دواوه پاشهکشه نهکهین..
مامۆستا مەریوان مەسعود ..ئەرێ هه ربەڕاستی، ئەم پڕۆژەیە هی جەنابتە !؟
دکتۆر: مەولود ئیبراهیم حەسەن/ ٢٦/٦/٢٠١٩- هه ولێر
بۆ ئەوەی ڕاستیەکان ون نەبن .
بەڕێزان ..زیرەکدۆستان و خوێندەوارانی خۆشەویست برای بەڕیز( مەریوان مە سعود ) ڕۆژی ١٢/٦/٢٠١٩ لە ڵاپەڕەی فەسبوکەکەی خۆی بە بۆنەی درچوونی کتێبی—حەسەن زیرەک ..چریکەیەک بۆ شادی — ئەم هه واڵەی بڵاو کردەووتەوە ( حەسەن زیرەک لە کتێبێکی نەوازەدا – مەریوان مەسعود –ئەمڕۆ… کتێبی (حەسەن زیرەک ..چریکەیەک بۆ شادی )، کە یەکێ لە پرۆژە گەورەکانی ژیانم وئامادەکردن وسەرپەرشتی لە لایەن بەندەوەیە…لە چاپخانە گەڕایەوە …یەکێکە لە سەرچاوە پڕزانیاریەکان لەسەر زیرەک…١٠٨٠لاپەڕەی قەبارەگەورەوبەچاپیکی ناوازەوموجەلد دەرچوو…لە سەر ئەرکی هاوڕیی بەڕیزم د. هه ڤال ئەبوبەکر پارێزگاری سڵێمانی چاپکراوە . هه موو ئازیزان بانگهێشت دەکەم لە یادی حەسەن زیرەک لە سەعات ٦ی ئێوارەی ڕۆژی ٢٦/٦/٢٠١٩لەناو جەرگ ەی سەرای سڵێمانی ئامادەبن ونوسخەی خۆتان بەدەست بێنن…دوایی گلەیی نەکەن و هه مووتانم خۆش دەوێت …لە شاری هه ولێرودواتر ئەگەر خوایاربێت، لە شاری بۆکان-یش مەراسیم بۆ کتێبە کە دەکەین .) لەگەڵ ئەم هه واڵە دوو وێنەی بەرگی کتێبەکەی داناوە .
سەرەتا..
ساڵی پار چەند ڕۆژێک پێش ئەوەی یادی ساڵفەوتی هونەر مەند (حەسەن زیرەک) بکرێتەوە ، برای بەڕێز مامۆستا (سەرکەوت ئەمین) پەیوەندی کردوو فەرمووی 🙁 دکتۆر تۆ بانگهێشت کراوی بۆ یادی زیرەک و یەکێکیشن لە و کەسانەی بە م بۆنەیەوە ڕیزتان لێ دەگیرێ .، لە بەڕێوە بەرایەتی ڕۆشنبیریی و هونەرو وەرزشی سلێمانی من ڕاسپێردراوم ئاگادارت بکەمەوە .) هه واڵێکی زۆر خۆش بوو، بەڕێوەبەرایەتی ڕۆشنبیریی و هونەری سلیمانی بە یادێکی گەورەو شایستە یادی زیرەک دەکاتەوەو زیرەکدۆستان کۆدەبنەوەو منیش بانگهیشت کراوم .زۆر دڵخۆش بووم ، بەداخەوە دواجار بە هۆی باری تەندورستیمەوە بۆم نەکرا ئەو ڕۆژە لە شاری سلێمانی و لە خزمەت زیرەکدۆستانبم . ئەمڕۆژە یەکێک بوو لە ڕۆژە ناخۆشەکانی ژیانم ، کە نەمتوانی ئامادەبم . پاشتر بەدرەنگەوە چوومە سلێمانی بۆ ئەوەی سوپاسی بەڕێزان بکەم کە بەرامبەر بە ئێمە لوتفیان نواندووە و لە بەڕێوە بەرایەتی ڕۆشنبیری و هونەر ی، بۆ یەکەمجار لە نزیکەوە برای بەڕێز بە ڕێوە بەری گشتیی ڕۆشنبیریی مامۆستا (بابەکر دڕەیی ) م بینی، بینیم پیاوێکی خاکی و شارەزاییەکی زۆری لە ژیان و هونەری زیرەک هه یەو بەڕێزێکی زۆرەوە سەیری کەسایەتی و هونەری زیرەک دەکات ، هه ر لەو یەکتر بینینە گوتی: ساڵی داهاتوو بە شێوەیەکی باشتر لە ئەمساڵ یادی دەکەینەوە .
هه واڵێکی و فرسەتێکی جاک بوو بۆمن و گوتم : بەڕێز مامۆستا پرۆژەیەک هه یە دەکرێ چاپی بکەن؟ گوتی ؛ پرۆژەی چی ؟ گوتم ..چاپکردنی چوار کتێبە کەمن دەمێکە دەمەووی چاپیان بکەم و بۆم نەکراوە .گوتی: کتێبەکان چیین؟ گوتم : جوار کتیبەو یەکەمیان – چریکەی کوردستان – ەکەی حەسەن زیرەک خۆیەتی کە ساڵی ١٩٦٦ جاپکراوە .
دووەمان : دووبەرگی کتێبی – حەسەن زیرەک وهه ندێک لە بەسەرهاتەکانی – جەلالی میرزاکەریم خۆشناوە ، کە چوار ساڵ لە نزیکەوە لە گەڵ زیرەک ژیاوەو بابەتی زۆر گرنگ و جوانی نووسیوە .سێیەم : کتێبەکەی خۆمە – ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت ؟ – گوتی: زۆر باشە بە زووترین کات بیانهێنە و سەرچاو چاپیان دەکەین . ئەو ڕەزامەندیەی زووەو ئاسانەی مامۆستا بابەکر دڕەیی بە چاپکردنی کتێبەکان بۆمن خۆشیەکی تر بوو ..بێ وێنە ! من ١٦ ساڵ بوو هه وڵمدەدا ئەم چوار کتیبە بەیەکەوە چاپ بکەم ! بەداخەو بۆم ڕیکنەدەکەوت . ساڵی ٢٠١٢ کە کتێبی -ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟ – لە
دەزگای بەدرخان بڕیاری چاپکردنی درا ، داوام لە ( دەزگای بەدرخان ) کرد هه رچواریان پێکەوە چاپ بکات ؛ بەداخەو بەهوی کەمتوانایی دارایی گوتیان دکتۆر ئێستا بۆ مان ناکرێ . دواتریش چەند جارێک و لە چەند شوێن و لە گەڵ چەند بەڕێزێک هه وڵمداوە سەرکەوتوو نە بووم . کە گەڕامەوە هه ولێر بەزووترین کات و بە جوانترین شێوە هه رچوار کتێبم کۆپی کردوو لە گەراج وبە تەکسی بۆ برای ەڕێز بەڕێوەبەری گشتی ڕۆشنبیریی سلێمانی جەنابی ( بابەکر دڕەیی) م ناردوو ..ئەم نامەیەشم بە دەسخەتی خۆم بۆ نووسێ :(سڵاو مامۆستای خۆشەویست بابەکر دڕەیی – هیوادارم شادو ئاسودەبن وسڵاوم بۆ تەواوی مامۆستایانی خۆشەویست ..- برای بەڕیزم ئەوە کۆپی هه رچوار کتیبم بۆناردن ، ئەگەر بتانەوێ بۆ ساڵی داهاتووکارێکی نەوازە بۆ یادی زیرەک بکەن.. لەوە باشترنابێت ئەم کتێبانە چاپ بکەن . برام ئەگەر کتێبەکەی منتان پێ زیاد بوو، قەیناکا تکایە ئەوانی تر چاپ بکەن ،ئەگەر بڕیاری دواجارتان دا بۆ چاکردنیان تکایە ئاگادارم بکەنەوە ، من خۆم دەمەوێ سەرپەرشتی چاپ و پیشەکی وڕوونکردنەوەیان بۆ بنووسم. – سڵاوی دووبارە – براتان مەولود ئیبراهیم حەسەن – ١٧/٨/٢٠١٨ هه ولێر )کۆپیەکەی ئەو نامەیەم لایە.
ئەو بڵێم کە بەڕێز بەڕێوەبەری گشتیی ڕۆشنبیریی هه رئەوڕۆژە گوتیان دکتۆر بۆکاروباری چاپکردنی کتێبەکان وبەدواداچوونی پەیوەندی بە کاک(مەریوان)ەوە بکەن. من جاری یەکەمم بوو لە نزیکەوە مامۆستا مەریوانیشم دەبینی، ژمارە موبایلەکانمان گۆریەوە .
لە وماوەیەدا چەندجارێک بە هۆی ماسنجەرو موبایلەوە بۆ سۆراغی کتێنەکان پەیوەندیم بە بەڕێز مەریوان مەسعودەوە دەکرد !بەداخەو هه ستم کرد کاک مەریوان هه ڵسو کەوتی جۆرێک خۆ تەریکگرتنی پێوەیە ودەیەوێ بەىێ من کارەکان بکات ! بۆ ئەوەئ بە برایانە ئاگاداری بکەمەوە ئەو نامەیەم لە ڕۆژی ٢٣/٢/٢٠١٩ بۆ مامۆستا بابەکر دڕەیی و کاک مەریوان نووسێ :(سڵاو مامۆستای بەڕێززۆر سوپاس بۆ وەڵامەکەت ودەست و چاوتان خۆش بێت، بەو هیوایەی دوجار کارێکی جوان و شایستە دەربچێ و هه موو لایەک شانازی پێوە بکەن.
دەستی برای بەڕێزم مامۆستا بابەکرخۆش بێت بۆ نووسینی پێشەکیەکەی و بۆ جەنابیشت هه رنووسێنێکی بە پێویستی دەزانی وپێت باشە .زۆر سوپاس کە دیدارەکەتان داناوە وکتێبەکان بە وێنەکانەوە وەک خۆی لاپەڕەسازیی دەکەن و فارسیەکانیش چاککراون، ئەمانە هه مووی دڵخۆشیان کردم .ئەگەر کتێبەکە تەواوبووئاگادارم بکەنەوە من دێمو دواجارزۆر بە پێویستی دەزانم پێش ناردن بۆ چاپکردن کتێبەکان ببێنم . جارێکی تر سوپاس بۆ هه موولایەک . گیانەکەم بەڕێزتان دەزانن من ئەوە زیاتر لە سی ساڵە دووبەرگەکەی میرزاکەریمم هه ڵگرتووە و نزیکەی بیست ساڵیشە کتێبەکەی زیرەکم لایە و دەساڵێش دەبێت من لێکۆڵینەوەی – ساواک بۆچی زیرەکی کوشت – م نووسێوە . ئێستاش دوو کتێبی ترم کە چاپ نەکراون لە سەر زیرەک نووسیوە ، لە ماوەی رابردوو چەند جارێک هه وڵم داوە ئەم چوار بەرگە چاپ بکەم لە ژێر ناوی – بەرەو زیرەکناسیی – هه رلە کتێبەکەش پێشەکی تێدایە بەناوی – زیرەکناسیی – واتە من بە لێکۆڵینەوە تەمەنێکە خەریکی ژیانی زیرەکم و تا ئێستا چەندین چاو پێکەوتنی ڕدیۆیی وتەلەڤزیۆنی و ڕۆژنامەییم لە بارەوە کردووە ، واتە کارکردنی من لە سەرژیانی زیرەک بە پڕۆژەو لێکۆڵینەوەیە .
دەمێکە ئاواتەخوازی کارێکی ئاوابووم .زۆر سوپاس کە دواجار مامۆستا بابەکر پێشنیارەکەی ئێمەی قبوولکردووخستیە بواری کارتێداکردن . بە بوونی ئێوەی بەڕێزیش کارەکە دەوڵەمەند تر بوو. خۆشحال دەبن بە هه موو کارێکی شیاوبۆ هونەور مەندێکی گەورەوهونەری کوردیمان .بکەین …شادو سەرکەوتووبن و ڕێزو سڵاوم بۆ جەنابت و کاک هونەرو مامۆستا بابەکری بەڕێزکە ڕەزامەندیی ئەو بەڕێزە وەک بەرپرسێک گیانی بە بەرکارەکە ی هه موومن کرد ..تەمەندرێژوبەختەوەربن هه میشە ..براتان مەولود )
من هه ر نامەیەکم دەنووسی بۆ مامۆستا بابەکردڕەیی بەڕێوە بەری گشتیی ڕۆشنبیریی وکاک مە سعودم دەنووس، نازانم تا چەند مامۆستا بابە کر ئەم نامانەی دیون !!کاک مەریوان وەڵامی ئەم نامەیەی نەدایەوەو هه ر هه واڵێکی کتێبەکەشم لێ دەپرسێ بە جۆرێک وەڵامی دەدایەوە زۆر ناڕوون بوو .بۆ نموونە :
من ڕۆژی ١٣/٢/٢٠١٩ هه واڵی کتێبە کە دەپرسم ! مامۆستا مەڕێوان ئاوا وەڵامم دەداتەوە ( مەریوان مەسعود :وەڵڵا دکتۆر گیان دیزاینی تەواوبووە لە هه ڵەچنی ئەخیرە ،لەوانە یە لەم یەک دوو ڕۆژە بینێرین بۆ ایران بۆ چاپ .)
-١٣/٢ لەوانەیە لەم یەک دوو ڕۆژەبینێرین بۆ ایران بۆ چاپ –
لە ٥/٣/٢٠١٩ پاش ٢٢ ڕۆژ من دەمەوێ بچم بۆ سلێمانی و هه واڵی کتێبەکانم لە کاک مەریوان پرسی ؟ کاک مەریوان مەسعود ئاوا وەڵڵامم دەداتەوە :(سڵاو کاک دکتۆر بە خێر بێیت ، بەس هێشتا نەگەڕاوەتەوە لەوانەیە لەدوای یەک شەممە بگەڕێتەوە ، هه رکاتێ هاتی بەخێر بێی.)
-٥/٣ هێشتا نە گەڕاوەتەوە لەوانەیە لە دوای یەک شەممە بگەڕێتەوە –
من لە ڕۆژی ٨/٣/٢٠١٩ بۆ کاک مەریوان دەنووسم ، بەیانی دێم بۆ سلێمانی . مامۆستا مەریوان ئاوا وەڵام دەداتەو : (بۆ کتێبە کە هێشتا تەواو نەبووە و وەعدەوایە هه فتەی داهاتوو تەواو بێ )
-٨/٣ بۆ کتێبەکە هێشتا تەواو نەبووە و وەعدەوایە هه فتەی داهاتوو تەواو بێ -.
من لە ٢٤/٣/٢٠١٩ دەپرسم کتیبەکە گەیشتە کوێ ؟ مامۆستا مەریوان بەدرەنگەوە ئاوا وەڵام دەداتەوە: (مامۆستا شەوباش ببورە مەشغولم. بەس کتێبە کە هه مووی تەواو بووە و تەنیا بەرگی ماوە ئەویش تەواو بێت دەینێرین بۆ چاپ ).
-لە ٢٤/٣/٢٠١٩ کتێبەکە هه مووی تەواو بووە وتەنیا بەرگی ماوە ئەویش تەواو بێت دەینێرین بۆ چاپ –
من لە ٢٨/٣/٢٠١٩ چوومە سڵێمانی و بەقسەی مامۆستا دەبوایە کتێبەکە لە بەرگ بۆ بەرگ تەواو بووبێت ، کەچی نە بەرگی تەواو ببوو نە وتاری بەڕێز بەڕیوەبەری ڕۆشنبیریی گشتی مامۆستا بابەکر دڕەیی و نە نووسینەکەی مامۆستا مەریوان خۆی لە گەڵ لاپەڕەکانی تر نەبوون ، من پێم خۆش بوو کتێبەکە بەتەواوی ببێنم و دوا لاپەڕەسازیی و بەرگ بزانم چۆنە ! کارم بەوە نەبوو بەڕێزان چی دەنووسن ئەوان خۆیان دەزانن چی دەنووسن هه رتەنیا بۆ ئەوەم بوو دوا ئامادەکردنی پڕۆژە کە ببێنم ، بۆ پێداهاتنەوەی چوار بەرگەکەی خۆم دوو شەو مامەوەو ئەوە جاری چوارەمم بۆ من تەنیا بۆ کاری ئەم پرۆژەیە دەچوومە سڵێمانی هه رجارەی شەوێک و دوو شەو دەمامەوە .بەداخەو مامۆستا هیچ جارێک وای نەکرد من دوا بەرگ و تەسمیم ببێنم .
ئەگەر سەرنج بدەن لە – لە وانەیە لەم یەک دوو ڕۆژی تر دەینێرین بۆ چاپ بۆ ایران-ی ڕۆژی ١٣/٣ولە گەڵ – تەواوبووە دەینێرین بۆ چاپ لە ڕۆژی ٢٨/٣/٢٠١٩ دا کە ٤٥ ڕۆژی نێوانە ! !
دواجارلە ١٢/٦/٢٠١٩ کە کاک مەریوان هه واڵی چاپکردنەکەی بڵاوکردەوە ، نووسی :(ئەمرۆ..کتێبی (حەسەن زیرەک..چریکەیەک بۆ شادی ) کە یەکێکە لە پڕۆژە گەورەکانی ژیانم و ئامادەکردن و سەرپەرشتی لە لایەن بەندەوەیە ..لە چاپخانە گەڕایەوە ..) من ئەو ڕؤژە لە سلێمانی بووم ، بە تەلەفۆن داوام لە کاک مەریوان کرد دانەیەکم دەست بکەوێ ، فەرموویان( تەنیا یەک دانە لە چاپ درچووە ، لە ڕۆژانی دادێ دانەیەکت بۆ دەنێرم!! ) سەیرکە دەنووسێ – لە چاپخانە گەڕایەوە – هه روەها ئامادەی بڵاوکردنەوەیەتی داوا لە خۆشەویستەکانی دەکات ئامادەبن و بێ بەش نەبن . کەچی من دانەیەکم دەست ناکەوێ ؟ گوتی لە م ڕۆژانە بۆت دەنێرم ، نەینارد ! من داوام لە برایەک کرد لە سڵێمانی دانەیەکم بۆ پەیدا بکات ؛ ئەوێش هه ردوای لە مامۆستا مەریوان کردبوو ! لە وەڵامدا گوتبووی ؛( دابەشی ناکەین تا ڕۆژی ٢٦/٦/٢٠١٩ .) وەک دەبینن لە هه موو قۆناخەکانی کارکردن لە چاپکردنی ئەم پڕۆژەیە ، کاک مەریوان بە جۆرێک هه ڵس و کەوت دەکات کە پڕۆژەکە شێر حەلالی بەڕێزیان بێت و من هیچ پەیوەندیەکم بە پڕۆژەکەوە نربێت ! برای بەڕێز بۆچی ؟؟.
بەڕێزان زیرەکدۆستان ..ئێوە دەزانن کەمترین مەرجی بوونی پڕۆژە ئەوەیە کە .١-پلانی دیاری کراوی هه بێت .٢-ماوەی دەستنیسانکراوی بۆ داندرابێت .٣- بەردەوام کاری بۆ بکریت .٤- ئەنجامێکی دیاری کراو لەبەرچاوبێت .
مامۆستا مەریوان زۆر بە ڕوونی دەنووسێ : کتێبی (حەسەن زیرەک ..چریکەیەک بۆ شادی )کە یەکێکە لە پڕۆژە گەورەکانی ژیان و ئامەدەکردن وسەر پەرشتی لەلایەن بەندەوەیە..) ئێستا ئەگەر ڕاستە پڕۆژەی ژیانی مامۆستا یە ، من ئەم پرسیارانە دەخەمە بەرچاوی ئێوەو بەڕێزیان و چاوە ڕێی وەڵامی کاک مەریوان دەبین.
یەکەم : ئەگەر پڕۆژەی ژیانتە بۆچی ساڵی پار چاپت نەکرد ؟ یان بۆچی بڵاوت نەکردەوە کە ساڵی داهاتوو – ئەم پڕۆژەیەی ژیانت – دەکەیە دیاری بۆ ئەوانەی کە خۆشت دەوێن ؟
دووەم:ئەگەر پڕۆژەی ژیانتە ، تا ئێستا لە هیچ یەک لە دەزگا میدیاییەکان هه واڵی ئەم پڕۆژەی ژیانتەت بڵاوکردووتەوە پێش ئەوەی پڕۆژەئامادەکەی ئێمە لە ڕۆژی ١٧/٢/٢٠١٨ بیتە بەردەستت؟
سێیەم:ئەگەر پڕۆژەت بۆ هونەرمەند حەسەن زیرەک هه یە..تا ئێستا چەندو نووسین وتارو لیکۆڵینەوەو کتێبت بۆ نووسیوە و بڵاوکردووتەوە ؟
چوارەم : تا ئێستا چەند چاوپێکەوتنی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی و ڕۆژنامەیی و گۆڤارو سایتە ئەلیکترۆنیەکانت لە گەڵ کراوەو چۆنت باسی زیرەک کردووە ؟
پێنجەم : بۆ ئەم پڕۆژەیە چاوپێکەوتنت لەگەڵ چەند لەو بەڕێزانە کردووە کە ئاگاداری ژیانی زیرەک بوون و لە نزیکەوە لەگەلی ژیابوون ؟
شەشيم ؛ چەند کۆڕو سمینارت بۆ ئەم مەبەستەو پڕۆژەکەت ! گێڕاوە ؟
برای بەڕێز مامۆستا مەسعود ..ڕاستیەکە ئەوەیە کە – پڕۆژە گەورەکەی ژیانت- ئەو کاتە دەستی پێکرد کە چوار بەرگە کتێبەکەی ئێمەت بە ئامادەیی هاتە بەردەست .ئەو چوار کتێبەی کە بناخەی – پڕۆژەی بەرەو زیرەکناسیی – ئێمەبوو ، ئەو پڕۆژەیە لای ئێمە مێژووێکی دریژی هه یەو دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٠ کە لە م ساڵە بەدواوە من نووسینەکانی خۆم دەربارەی – هونەرمەند حەسەن زیرەک – بە ئەلقە لە (هه فتەنامەی بەدرخان ) بڵاوکردەوەو یەکەم ئەلقە لە ژمارە ١٤٢ی ڕۆژی ٨/٦/٢٠١٠لە ژێر ناوی (حەسەن زیرەک ژیانێک پڕاوپڕ لە داهێنان ، لێوانلێو لەدەربەدەری !؟) کەوتە بەر چاوی خوێندەواران و زیرەکدۆستان .ئەم بابەتە پڕۆژەی کتێبێکە هێشتا وەک کتێب بڵاو نەکراوەتەوە .چونکە کتێبی ( ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت ؟) لە چاپکردندا پیشکەوت .ئەوە جگە لەوەی کە لە دوساڵ لەوەپێش کتێبی ( زیرەک هونەرمەندێکی ئەفسانەیی ) م نووسی کە ئەم کتێبە زیرەک بە منداڵان دەناسێنێ و نیازوایە وێنەکانی دەستکردی هونەرمەندێک بێت .
ئێستا داوا لە مامۆستا مەریوان دەکەم لە گوگل و یوتیوب دا بەدوای نووسین و ڤیدیۆی چاوپێکەوتنەکانم دا بگەڕێ ، کە لە بارەی زیرەکەوەن و بابزانێ چی هه یەو چی دەبێنێ ؟ . چۆن من بەدوای بابەتەکانی ئێوەداگەڕام تەنیا هه واڵی – پڕۆژەی ژیان- تانم دۆزیەوە . ئەو پڕۆژەیەش – داگیرکراوو شێویندراوی پرۆژەی – بەرەو زیرەکناسیی – ئێمەیە . من کە ئەو کتێبانەم باسکرد بەڕێزتان جگە کتێبەکەی من ، نەک نەتخوێندبوونەوە هه رناوێشت نەبیستبوون ! چونکە ئەگەر خوێندبووتانەوەو خاون پڕۆژەبان ، ئەوا ئەو کتیبانە زۆر پرزانیارین و ئێوەش ڕۆژنامەنووس و هونەرمەندو نووسەرن ، حەتمەن کارێکتان لەسەر دەکردن و زانیاریەکتان لێ هه ڵدەوێنجان!
بڵاوکردنەوەی هه واڵی چاپبوونی کتێبە نەوازەکە :
ئەگەر هه رکەسێک ئاگاداری سەروبنی مەسەلەکە بێت ، ئەوا چاک دەزانێ کە ئەو پڕۆژەیە پڕۆژەی گەورەی ژیانی ئەو بەڕێزە نیە و مافی ئەو بەڕێزە لەو پڕۆژەیەدا تەنیا – سەرپەرشتی کردنی چاپ بوو – مافی ئەوەشی هه یە نووسێنێک بنووسێ ، خۆئەگەر نووسین و لێکۆڵینەوەشی لەبارەی زیرەکەوە هه بوا دەیتوانی ئەویش بڵاوی بکاتەوە .ئەوەی ئەو بەڕێزە کردوویەتی ناحەقیەکە بەرامبەر بە پڕۆژەکەی ئێمە. چۆن جگە لە بیرۆکەی پڕۆژەکە من خۆم کتێب و لێکۆڵینەوەم لەناو پڕۆژەکە دایە و خۆم لە نامەکەدا بۆ بەڕێز بەڕێوەبەری گشتیی ڕۆشنبیریی مامۆستا بابەکر نووسیومە من خۆم دەمەوێ سەرپەرشتی چاپی بکەم و پێشەکی بۆ بنووسم ! ئاخر من خۆم هێشتا زیندووم بۆچی بەڕێزێک بەم شێوەیە پڕۆژەکەم لەبارببات ؟! ئەوا جگە لەوەی کە ئەم ناحەقیەی بەرامبەر بە ئێمە کردووە ، سەیرکەن چؤن خۆی کردووە بە خاوەنی تەواوی پڕۆژەکەو بە ڕاناوی ( من ) قسە دەکات و هیچ هێمایەکی بۆ بەڕێز بەڕێوەبەری گشتی و بەڕێوە بەڕایەتیەکە نە کردووە و خەریکە کتێبەکە بەسەر ئەوانە دا دەبەخشێتەوە کە خۆشی دەوێن . باشە مامۆستا مەریوان چاک دەزانێ ئەگەر من پێشیازم نەکردبوایەو بەڕێز بەڕێوەبەرێ گشتی ڕؤشنبیریی ڕەزامەندی چاپکردنی دەرنەبریبوایە ! ئێستا پڕۆژەیەک هه بوو بە ناوی – پڕۆژەی ژیانم – ی مامۆستا مەریوان ؟؟.
لە کۆتاییدا :
ئەوەی ڕاستی بێت من کە داوام لە بەڕێز مامۆستا( بابەکر ذڕەیی )کرد ئەو پڕۆژەیە چاپ بکات.. هێندە گەرم و بە دڵسۆزی و بەڕێزەوە رەزامەندی دەربڕێ زۆر شادی کردم و منیش بە هه مان شێوە کتێبەکانم خستە بەردەست وبۆیە بەهیچ شێوەیەک چاوەڕێ نەبووم ئەنجامێکی ئاوای لێبکەوێتەوە ، ئێستا ش داوا لە بەڕێزیان دەکەم کە هه رچوار کتێبی کۆپی کراوو سیدی کتێبەکانم پێبدەن و من لە داهاتوودا پڕۆژەی خۆم دەژێنمەوە و بەردەوام دەبن لە سەر پڕۆژەی زیرەکناسیی خۆم .
هه لەیەکی هونەری :
من تا ئێستا ٢٦/٦/٢٠١٩کتێبە جاپکراوەکەم نەدیوە ، بەڵام؛ وەک باس دەکەن بە دوو بەرگ و ١٠٨٠ ڵاپەڕە چاپکراوە ، واتە کتیبەکان وەک کۆبەرهەمی نووسەرێک بن ئاوا چاپکراون ! ئەمانە کتێبی جیا جیان و هه رکتێبە سەربەخۆی خۆی هه یەو پیویست بوو ، کەسایەتی نووسەرو کتێبەکان بپارێزراوبان و هه رحەوتیان بە پاکێتێکی حەوت کتێبی بڵاوبکردایەتەوە ، چۆن کتێبی زیرەک جیایە لەگەڵ هی میرزا کەرێم و میرزا کەریمیش لە گەل من و هه روەها ..
دواجار لە دڵەوە پێرۆزبایی لە خوێندەوارو زیرکدۆستان و ڕوح زیرەک دەکەم ، بە بۆنەی دەرچوونی ئەم کتێبانە – لە گەڵ هه مووئەم ناهه قیە –ش کە بەرامبەر بە ئێمەو پڕۆژەکەمان کراوە و سوپاسئ هه موو ئەو بەڕێزانەش دەکەم کە بە دڵسۆزیی و هوشێاریەوە بە هه رشێوەیەکبۆیان دەکرێت خزمەت بە هونەرو کەسایەتی زیرەک دەکەن
..
…خوێندنهوهیهك بۆ ئیشقی سافی هیرانی شاعیر سهردار جاف
شاعیری ( تهسهوف و خواپهرستی ) و ( خۆشهویستی و ئیشق ) ی دولبهر دهست و پهنجهیهكی دیار و درهوشاوهیه له نێو ئهدهبی كلاسیكی كوردی و ناكرێ كه باس له شیعری كلاسیكی بكرێ كهسێكی وهك ڕهوانشاد سافی هیرانی له یاد بكرێ، تهنانهت له نێو هونهری میلۆدی كوردیشدا وشهكانی دهبریسكێنهوه، بیر و هزرێكی بهرفره و دهوڵهمهندی ئهوین و ئیشق و سوتان و پوكانهوه بۆ دولبهرهكهی، وشهكانی له نێو ئاوازی كوردیدا ڕهنگینتر به دهردهكهون و ئهم بوارهی دهوڵهمهند كردووه، بیری و خهیاڵی ئێمهی ههمیشه بۆ لای خۆی ڕاكێشاوه بێ ئهوهی ههست به خۆمان بكهین، (( ئهی موتریبی حهریفه )) ی ڕهوانشاد تایهر تۆفیق له خهیاڵدانی سافی هیرانییهوه ههڵقوڵابێ ئهوا ئێمهین له سهر زارمان ههردهم دهیڵێینهوه یادی خاڵه تایهر دهكهینهوه وهلێ له بهر ئاشنا نهبوونمان یان بێ پهرواییمان كهمتر كاكی هیرانی به هزرماندا دێتهوه، یان كه پهرچهم و ئهگریجه خاوهكهی عهلی مهردانی ڕهوانشاد جۆش و خرۆشمان دهدا و به دوژمنی دینی دهزانین، ئهوه شیخی سهنعانی كورده كه به پاكی و جوانی و بهرائهتهوه له وهسف و پیاههڵدانی دولبهرهكهیهتی ، سهرباری ئهو تهكییه و موریدچاكییهی خواپهرستی قایله بهو ڕێچكه باوهی دژ به دینهكه چونكێ دولبهرهكهیشی لا شیرین و خۆشهویسته، قایله بهوهی ئهو پهرچهمه به سهر كوڵمهكانیدا پهخش بێت و پۆپهشمینێك بێت به سهر گهردنیدا شۆڕبێتهوه، ئهوهیه ئهو حاڵهته هۆگرییهی هیرانی كه له نێو زیكر و تههلیله و خوداپهرستییهوه حاڵگرتوو بێ، كهچی نهیتوانیوه لهوهسفی دولبهرهكهی دا كهمتهرخهم بێت و وهك خۆی وهسفی نهكات، به جوانی و روونی دهقاودهقی وهك خۆی له ئهندێشه و نوسینهكانیا وێنای كردووه.
ئهگهر به وردی دیقهتی دهقهكانی شاعیر بدهین دهزانین ئایین و خۆشهویستی و ئیشقی یارهكهی وهك دوو هێڵی شهمهندهفهر هاوتهریب بوون و له تای یهك تهرازوودا ڕایگرتوون و یهكسانی كردووه. وهك بۆماوهییش ( میرات مانهوه ) له رووی كۆمهڵایهتی و ئهو ڕێچكه و تهریقهتهوه له نێو كوڕ و كوڕهزاكانیدا ڕهنگی داوهتهوه كه تهنها كهسێك جێنشینی گرتووه و درێژهی بهو تهریقهته ئاینییهی دهدات. كه لای مورید و دهروێشانی ( كاكی هیرانی ) له شای ئێران به ههیبهتتر و قیمهتدارتر بووه لایان، ئهمڕۆیش ئهو ڕێگای ون نهكراوه.
ئیشق و ئهوین و دلگیرۆدهیی شۆخهژن له دڵی شاعیردا دهردێكی كاریگهر بووه دهكارێ بڵێین ئالووده و نهخۆشی ئاشقهكهی بووه، له دهقه شیعرییهكانی به جوانی ڕهنگی داوهتهوه، نمونهیش بۆ ئهم برینداری و نهخۆشییهی ئهم بهیته له غهزهلی / 1 كه دهڵێ :
ڕۆژی عهیدان عادهته دهستی حهنایی كا ، مهگهر
سا كه وابێ ، دێ به خوێنم پهنجهكهی ڕهنگین دهكا
تهماشا چۆن له گهرمهی خۆشی و كهیفسازی تهواوی خهڵكی موسڵمان كه جهژن دهگێڕن و شایی و لۆغانیانه و یارهكهیشی دهستی خهنهبهندان دهكا، پێشوهخی گهرهكمه ئهوه بێژم كه خهنهبهدان و خهنه گرتنه دهست دهلالهتی ڕهوینهوهی خهم و خهفهت و كۆست كهوتنه و هاتنی ڕۆژی جۆش و خرۆشییه، دهڵێ كه له چهژندا عادهت بێ دهست و پێ و پهنجهكان خهناوی بكات، كه ئهو بێ ئاگا بێ و له من و دڵی بۆم نهبێ و نهزانێ من چهند دڵبرینم و خوێنم لێ دهچۆڕێ بۆ به خهنه دهست و پێی جوان دهكا با بێت و به خوێنی برین و ئازار و نهخۆشی من كه تووشم بووه بۆ ئهو، با دهست و پێ و پهنجهكانی خهنهیی بكا… ئهوهمان تهنها وهك نمونهیهك هێنایهوه كه ئیشق لای سافی بۆته نهخۆشی و خوێنچۆڕاندن.
ئهگهر ئێمهی تهمهنداران كهمتر دیدی بدهینێ ئهوا له گۆرانییه پڕ سۆزدارییهكانی خۆشهویستیدا دیاره كه گهنجانی ئهمڕۆ جۆش و خرۆشێكی دیكهیان به وشه و بیر و ئهندێشهكانی شاعیر داوه ئهوه لای هێمن حوسێن بهدی دهكرێ كاتێ میلۆدییهكهی مهردان ئهگریجهی یارهكهی هیرانی ئاویتهی چایخانهیهكی پڕ ئیشق دهكا له تهك دۆمینهكردن و نێرگهلهوه به یادی عهلی مهردان بیرو خهیاڵهكانی شاعیر دهڵێنهوه، سۆزێكی جوانتر و سهردهمیانهتری پێ دهبهخشێ، ئهمهیش ئهوه به گوێماندا دهچرپێنێ كه دهقهكانی شاعیر بۆ زهمهنێكی قهتیس كراو نهبووه و نییه و نهوه دوای نهوه نوێ دهبێتهوه، له دهنگی ڕهوانشادان عهلی مهردان و خاره تایهرهوه بۆ عهدنان كهریم و هێمن حوسێن زۆرێكی تر له هونهرمهندانی دهنگخۆش. ئهوه ئهگهر پاكی و جوانی ئیشق بۆ دولبهر نهبێ وا بهردهوامی نابێ، ئا ئهوهیه خهسلهتی جوانی ئاشقان.
لێرهدا بۆ چوونێك زێتر ساغ دهبێتهوه كه دهگوترێ : (( خۆشهویستی كار و كرده و فهرمانی دڵه ، له قوڵایی دڵی مرۆڤهكانهوه چهكهره دهكا به هۆی ههر یهكێ له هۆكارهكانهوه سهر ههڵدهدات، جا دیار بێ یان نادیار بێ ، ئهم حاڵهته قهتیس كراو نییه له نێو ڕهگهزێكی نێر یان مێ، دهكرێ له ژنهوه یا كچهوه بۆ پیاو بێ كه لای كۆمهڵی كوردی پێچهوانهكهی باوتره، ئیدی ئهم جۆره بهر له هاوژینی بوون بێ یان پاش هاوژین بوون، كه ژیان لێرهدا دهبێته هاوتهریب و پێكهوه سوتماكی یهك دهبن)). دهكارێ بێژین سافی خۆشهویستی بۆ نادیار نهبووه بۆ كهسێكی دیار بووه و دهستنیشانی دهكات كه سهرپۆش به سهر نهبووه و لهو سهردهمهیش ڕهنگه نهنگ بووبێ كاری لهو شێوه بۆیه به دوژمنی دینی زانیوه كهچی له هیچ شوێنێكی ئهم دهقه پاشگهز نییه له خۆشهویستهكهی بهڵكو به تهشویقترهوه باس له خۆشهویستی دهكات. كه له دوا بهیته بۆ ئهو یاره دوور له دینهی دهڵێ:
( سافی ) كه له خاكی دهری تۆ دووره به قوربان
سهگ مهرگی نهبێ، هێنده چلۆن قابیلی ژینه …
كهواته سافی بۆ ئیشقێكی دیار و كچێكی شۆخ و نازداری نوسیوه و دیاری كردووه، گهرچی ئهگریجهكهی دوژمنی دینه وهلێ ههر پێی قایله و بێ وی ژینی قابیل نییه.
ئهوهی ڕهوانشاد عهلادین سجادی باسی كردووه له پێشهكی دیوانهكهیدا له بارهی شهیدایی به جوانی سروشت و دهنگی باڵندهكان ، به پێی دیدگای سهردهمی پێشوو و تا ئهندازهیهكیش باوهڕبوونی ههندی دیدی نوێخوازی و بوونیادگهرایی ئهوه جاڕ دهدرێ كه ترس له سروشت گوازراوهتهوه بۆ ترس له ژن، كهسایهتی ژن له ئهفسانه و چیرۆك و سهربورده كۆنهكانهوه سهرچاوهی ئهم بیركردنهوهی گرتووه، مێژووی مرۆڤایهتی خۆی له خۆیدا نوێنهرایهتییهكی ڕوون و دیار و ئاشكرای ئهم پهیوهندییه پڕ مهترسییه دهخاته ڕوو، ئهز لێرهدا به دیوێكی دیكهدا وهك خویندنهوهی ئهوی دی تێڕوانین و دید و بۆچوونهكه ههڵاوێرد دهكهم، سروشت ئهو دیمهنه ڕهنگین و جوانهیه مهگهر تهنها شاعیر به ههسته ناسكهكانی بتوانێ باسی بكات، لهوێوه درك به دیوه شاراوهكانی سروشت دهكات دهزانێ ئهو گوڵه پێویستی به خوێندنێكه جوانتر و لاف و گهزافی فانتازیانهتر بنوێنێ ، سافی ههستی بهوه كردووه بۆیه جێ بایخ بووه، دهنگی كهوی تێكهڵ باخچه و باغی ئیرهمی تهكیهكهی كردووه، له تهك حهوز و ئاوهكهیدا جوانی زێتری خوڵقاندووه، له سروشت به خهسڵهته جوانهكهیهوه فره حاڵی بووه و له مانا و مهغزا و چێژهكانی تێگهیشتووه، دونیای خۆی جوانتر و قهشهنگتر و ڕهونهقدارتر كردووه ئاوێته بوون و شوبهاندنی دوو دونیا به یهك نیگا ئهوه كارامهیی و سهلیقهیی زهمانی خۆی بووه، لێ ئاوا شاعیر ژن و سروشت لهم گۆشه نیگایهوه یهك ڕهنگ دهكا.
ئهگهرچی سافی هیرانی ههندێ دهقی هاوشێوهی شاعیرانی دیكه داڕشتووه وهلێ زیرهكانه و ئهندازیارانه بیناسازی و تهلاری وشه ریزبهندی پێكاوه و باڵهخانهی دهقی بونیادناوه، ناكرێ به وردی له سهر تهواوی ئهو دهقانه ههڵوێسته بكهین و شرۆڤه و شیكاری ورد بخهینه ڕوو، لێ خوێنهر بۆ خۆی ههستی پێ دهكات و ههندێ جار ئهو شاعیرانهمان به بیر دههێنێتهوه، ئهوه جگه لهو چوار خشتهكی و پێنج خشتهكیانهی له سهر دهقی شاعیرانی دیكهی نوسیون، دهكارێ بڵێین وهرگیراو ( ئیقتیباس) و لاسایی كردنهوهی ریتم و وشه و فۆرمی شاعیرانی وهك : نالی ، سالم ، كوردی ، ئهحمهد موختار بهگی جاف و حاجی قادری كۆیی به بیر و ئهندێشماندا دێنێتهوه و پهنجهكانیان بهدی دهكهین، ئهگهر خوێنهر به وردی دیوانهكهی ههوداههودا بكا ئهم بۆ چوونهی له لا گهڵاله دهبێت، كهچی به داخهوه ئهگهر له ڕۆژگاری ئهمڕۆماندا جۆرێك لهو لاسایی كردنهوه و ریتمه له دهقی شاعیراندا به دی بكرێ ، ئهوا پهنجهی تۆمهت و تاوانی بۆ درێژ دهكرێت، وهرگرتنی دهقاودهقی دهقهكان خۆی له خۆیدا تاوانه یا وهرگرتن له زمانێكی دیكهوه تهنها وهرگێڕانهكه بێت و بیكاته داهێنانی خۆی ئهوانه دهچنه خانهی تاوانهوه، بهڵام سافی هیرانی زیرهكانه لهو بواره توانیویهتی یاری به وشه و بیرهكانی خۆی بكا و لێی دهرباز ببێ.
ئهوهی ئێمه له دیوانه شیعرییهی بهردهستماندا سهرنج و تیبینیمان كردووه، زۆربهی دهقه شیعرییهكانی شاعیر له چوارچێوهی ئیشق و ئهوینداریدایه، كهمتر لایهنی تهسهوف و خودا پهرستی بهدی دهكرێت و بهرچاو دهكهون، جا نازانین بشێ هۆكارهكه ئهوه بێت ئێمه لهم دوور دهستییهوه ههر ئهوهمان بهر دید كهوتبێ یاخود بۆ خۆیش له بنهرهتدا ههروایه، ئێمهیش لهم پهراگهندی و ئاوارهیی و دوور دهستییهوه ههر هێنده دهكهونه بهر دهست و پێمان نهنگییه ئهو شیعره جوان و به سهلیقهیی نوسینه ئاوڕی كهم لێ بدرێتهوه و زێتر شی نهكرێتهوه ، ههر چهنده ئێمه شیكاری وردی دانه به دانهی دهقی شیعریمان نهكردووه، ئهوه جگه لهوهی زهمهنێكی زۆرتری گهرهكه هاوكات پێویستی به سهرچاوهی شیكاری و شرۆڤهی زانستیانه و ئهكادیمیانهی فیكری و فهلسهفی و دهروونی ههیه، كه به داخهوه ئێمه لهم رووه وه ههژارین و ئاشنا نهبوونی زمانهكهیش كارێكی وای كردووه لهو سهرچاوه بههێز و دهوڵهمهندانهی وڵاتی ئهڵمانیا بێ بهش بین، ههوڵ دهدهین له داهاتوودا له بری ئهم شرۆڤه سهرپێیه خوێندنهوهی وردی دهقه شیعرییهكانی بكهین، ئهگهر تهمهن ڕێ بدات و كۆسپ و تهگهره ڕێمان لێ نهگرن.
لێرهوه دهمانهوێ ڕووی نوسین و قسهمان بكهینه ئهو قوتابییه ژیر و چالاكانهی كۆلیژه ئهدهبییهكانی كوردستان و دهرهوهی كوردستان له پاڵ شاعیرانی دیكهی كلاسیكی كوردی بایهخ به شیعرهكانی سافی بدرێ ناكرێ شاعیرێكی واههست ناسك نادیده بكرێ، دهرگای توێژینهوه زانستییهكانیان بۆ كاكی هیرانی و دهقهكانی واڵا بكهن، یا دهكرێ نامهكانی ماستهر و دكتۆرا ئهم شاعیرهیش بگرێتهوه و زێتر بایهخدار بكرێ، ئهنجامدانی كاری وهها پێمان وابێ زیاتر شۆڕبوونهوهمان به مێژووی ئهدهبیات و شیعری كلاسیكی كوردی جاڕ دهدا.
به هیواین توانیبێتمان ئهگهرچی نوسینێكی كورت و سهرپێی بوو بێت گهڕانێكمان به هزری سافیدا كردبێت، دهكارێ ڕهخنهگران زیاتر و زیاتر و به دیدی بهرفراوانتر و به سهرچاوهی فهراههمكراوی بهردهستهوه ڕۆشنایی باشتر تیشكی جوانتر بخهنه سهر دهقه شیعرییهكانی..
سهردار جاف
ئهڵمانیا
—————————————
سهرچاوه :::
دیوانی سافی ( مستهفا هیرانی 1876 – 1941 ) چاپ و بڵاوكردنهوه ، سهقز ، فهرههنگسهرای هونهر و ئهندێشه ، كهڕهتی چاپ – یهكهم بههاری 2716 ی كوردی .
ئهردۆگان قهرهبووی دۆڕانهكهی له خهڵكی مهدهنی بناری قهندیل دهكاتهوه … عیماد عهلی
ئهو ههموو ههوڵ و تهكتیك و كردهوه فێڵاویهی پێش ههڵبژاردنهكانی ئهستهنبوڵ بۆ كورد و رووپهرمایی بۆ نهتهوهپهرسته توركهكان به پێشێلكاری زیاتر لهبهرامبهر قهندیل له لایهك و كردنهوهی دیداری ئۆجهلان له ئیمرالی و ئاماژهكردن به كوردستان و سهردانی كوردستانی باكوور و هێمنی له مامهڵه لهگهڵ وهزعهكه، هیچ دادێكی ئهكهپه و ئۆردوگانی نهدا و به شێوهیهكی رهها له ههڵبژاردنهكه دۆڕاندی و، ئهوهی لهئهستهنبوڵ بدۆڕێت وهكو خۆیان وتیان له ههموو توركیا دۆڕاوه، لهپاش دهركهوتنی دهرئهنجامهكان، ئهگهر له توانایدا بوایه به بههانهیهكی چهواشهكارانهوه ههڵبژاردنی سێباره دهكردهوه، بهڵام جیاوازی دهنگهكان له نێوان ههردوو كاندید به بهشداری كارای كوردی ئهستهنبوڵ یهكلا بووهوه و ریگهی ههموو بههانهكانی ئۆردوگانی بڕی، بۆیه مامهڵهی ئهكهپه و ئهردۆگان بهم شێوهیه له پاش دۆڕان ههوڵێكه بۆ چهندین مهبهست وئامانجی ههمهچهشن:
*لهبیربردنهوهی دۆڕانهكهی ئهكهپه و یهڵدرمی كاندیدی له ئهستهنبوڵ و ههوڵی كاریگهربون و گۆڕینی رای گشتی خهڵكی وڵاتهكه و ئاوردانهوهیان بهرهو قهندیل و قهرهبوكردنهوهی تێكشكانی مهعنهوی كهوتنه سهختهكهی یهڵدرم و ههوڵی لهبیركردن و رازیكردنی ههواداران و ئهندامانی حزبهكهی و رهواندنهوهی نائومێدی له دڵ و دهروونی سهركرده و كادران و ئهندامه ئهكهپهییهكان و ههوڵی رێگری له داڕوخان و نههێشتنی پهشێوی سیاسی و بهرگهگرتن له لێكهوتهكانی ئهم كۆسته گهورهیان له پاش بردنهوهی ئیمام ئۆغلۆ به هاوكاری كوردی ئهستهنبوڵ و ههپهگه، وای كردووه توشی ههستریا بن.
- ئیستیغلالكردنی باردوخی ناوچهیی و ململانێ و ههڕشهو گوڕهشهی شهڕی نێوان ئیران و ئهمریكا و به نهێنی رازیكردنی ئێران (كه له وهزعێكی نالهبار و گۆشهیهكی لاتهریك وههڵوێستێكی لاوازدایه) به كردهوه سهربازی و سیاسیهكانی له كوردستانی باشوور، بۆیه بۆردومان و فشار و سنوربهزاندن و پێشێلكاریهكانی له سنوری پێشووی خۆی تێپهڕاندووه.
- نهبوون و لاوازی ههڵوێستی دهسهڵاتی سیاسی كوردستان و نوتق بهستنیان، بهڵكو لهم كاتهدا سهردانی سهركردایهتی كورد بۆ توركیا به ملشۆری، لهبهر زاڵبونی ناكۆكی و قهیرانه نێوخۆییهكان و ململانێی حزبی و بهردهوامی گهندهڵی له لایهك و سهرقاڵبونی عیراق به كێشه نێوخۆییهكان و توشبوون به كێشهی ئێران – ئهمریكا له لایهكی ترهوه، ههروهها ههوڵی لاوازكردنی دهسهڵاتی ههرێم بهم كردهوانه و گرتنهبهری حكومهتی عیراق رێگهی خۆدوورخستنهوه له سهرجهم هاوكێشه ناوچهییهكه و، بهكارهێنانی ئهم پێشێلكاریانهی توركیا له بناری قهندیل بهكارهێنانی وهك خاڵێكی لاوازی ههرێم له بهرامبهر دهسهڵاتی ههرێم لهمهڕ پهیوهندیه ژێربه ژێرهكانی لهگهڵ توركیا و بهكارهێنانی وهك خاڵێكی لاواز له گفتۆگۆكانی ههوڵی چارهسهری كێشهكانی نێوان ههرێم و بهغدا، وای لێهاتووه لهدهرئهنجامدا ههمووان دهمیان داخهن و رێگهی دهستدرێژی بۆ توركیا فهراههمبێت .
- لاوازی ئێڕان لهم كاتهدا به تهواوی و رازیبونی به كردهوهكانی توركیا و نهبوونی هیچ ههڵوێستیك، بهڵكو گومانكردن له هاوههڵوێستی و ههماههنگی نێوانیان لهپێناو خودپارێزی له ههر كردهوه و ههڵوێستێك كه زیانی له مهر ئهم كێشمهكێشهی نێوان و خۆی و ئهمریكا لێبكهوێتهوه و له دواجاردا زیان به خۆی لهمهر هاوكێشه ههستپارهكهی ئهمرۆ بدات، وای كردووه توركیا توشی هیچ بهربهستێك نهبێت.
- نهبوونی ههڵوێستی ئهمریكا و هیچ وڵاتێكی زلهێز بههۆی ئهو پرسه گهورانهی كه لهمهڕ ناوچهكه له ئارادان و بهتایبهتی كێشهی موشهكی ئیس 400ی روسی و فرۆكهی ئێف 35ی ئهمریكی بۆتوركیا و، ههوڵی یهكلاییكردنهوهی بهلایهكدا بۆ ئهمریكا و توركیا و روسیا خاڵێكی یهكلاكهرهوهیه، ههروهها ململانێی گهورهكانی نێوان روسیا و ئهمریكا و پرسی سوریا و وهزعی كورد لهوبهشهدا خاڵیكێ تری رێخۆشكردنه بۆ جێبهجێكردنی مهرامی توركیا لهم كاتهدا.
واته لهم قۆناغهدا زهمینهكه لهباره و دهرگا كراوهیه كه بهبێ هیچ سهركۆنه و ههڵوێستێكی هیچ لایهنێكی پهیوهندیدار، ئهردۆگان مهرامهكانی خۆی بێنێتهدی، له لایهك خۆی له دهردانی دۆڕانه گهورهكهی ههڵبژاردنهكه رزگار بكات و له لایهكی ترهوه ههوڵی نههێشتنی دهردانی خراپ بۆ سهر خۆی و حزبهكهی و جێبهجێكردنی نهخشهو پیلانی نوێ بدات بۆ ههڵبژاردنهكانی داهاتوو، ئهمهش پاش ساردبونهوهی رای گشتی و كپكردنهوهی كاردانهوهكان. لێرهوه ئهوهمان بۆ رووندهبێتهوه كه لهبهر ئهم هۆكارانه و زۆری تریش پێشیلكاریهكانی توركیا له بناری قهندیل و كوشتنی خهڵكی سڤیل چربۆتهوه و ئهگهر وابڕوات تاوانی گهورهی لێدهكهوێتهوه و چاوهروانیش دهكرێت توركیا لهم تاوانانهی بهردهوام بێت ئهگهر رووبهڕووی كاردانهوه و ههڵوێستی توند نهبێتهوه، لهمهشدا وا دیاره بهم وهزعه سیاسیهی ئێستای ناوچهكه و مشتومڕ و ململانێیه توندهكانی نێوان ئێران و ئهمریكا، بێ هیچ بهربهستێك كاری خۆی ئهنجامدهدات و توشی هیچ ههڵوێستێكی نارازی بههێز نابێت و بهردهوام دهبێت له كردهوه قێزهونهكانی و تهنها خهڵكی مهدهنی كورد قوربانی دهستی تورك و ئهردوگان دهبێت، ئهگینا نه پهكهكه و نه ههپهگهش هیچ زیانێك ناكهن لهم رهفتارانهی ئهردۆگان و توركیا و تا بێت جهماوهریان بههێزتر دهبێت و زیانه گهورهكه بهسهر ئۆردوگان و ئهكهپه خۆیدا دهشكێتهوه، ئهوه ئهگهر له دهرئهنجامی كێشهی موشهك و فرۆكهكه تووشی گرفتی گهورهی زیاتر نهبێت به سهلامهتی لێی دهربچێت و ئاستی جهماوهری نهگاته نزمترین پله و توشی قهیرانی گهورهتر نهبێت لهگهڵ قهیرانه قوڵه ئابووریهكهیدا كه رێگهی لێ وێلكردووه و توشی شهوكوێری و شڵهژان بووه.
خۆشترین خهون … عهلی حهمهڕهشید بهرزنجی
دوای یـاریكــردن
هیلاك و مــاندوو
خــهونێكـم بینی
خۆشترین خهو بـوو
…
لهســهر جۆلانهی
حهوشـهی ماڵـهوه
خـــۆمــم دهبینی
به دوو بـــاڵهوه
…
دهمویست لهو جێیه
دهربـــاز بم بڕۆم
تا گهشــتێك بكهم
به ئــارهزووی خۆم
…
دام له شـهقهی باڵ
هــهر كـهوتمه رێ
لهگــــهڵ كۆتردا
خۆم كـرد به هاوڕێ
…
ئهو بـه گمـــه گـم
منیــش گــــۆرانی
ههمـــوو جێگایهك
گهڕاین به جــوانی
…
ئهوهی جوان بوو لام
ههمــووم دهنووسی
چیم نهزانیــــایه
خێرا دهمـپرســـی
…
چـــــونكه دڵنیام
ئاسـۆی گـهشی مـن
فـــراوان دهبێ بـه
پرســــیار كــردن
… 28/11/2010