گەلی زیندوو و هوشیار چارەنووس دەخولقێنێ … ئاسۆ جەلال عەبدولکەریم

ماوەیەکی دوور و درێژە قسە و باس لەسەر گەندەڵی دەسەلات لە هەرێمی کوردستان وپێویستی رووبەڕووبوونەوەی و کۆتایی پێهێنانی بەردەوامە، بەڵام ئەوەی کە سەرنج رادەکێشێت تا ئێستا زۆرینەی ئەو هەوڵانە بۆ رووبەڕووبوونەوە بە ئاقاری حیزبایەتی تەسك یان بەرژەوەندی هەندێ وڵات و لایەنی دیکە کە مەبەستیان رووبەڕووبوونەوە و کۆتایی هێنان بە گەندەڵی نییە بە ئەندازەی ئەوەی مەبەستە سەرەکییەکەیان خودی دەسەڵاتی کوردە لە هەرێمی کوردستان و شێواندنی، چونکە کاتێك یەکێك رەخنە لە بابەتێك بگرێت ئەوا دەبێت ئەلتەرناتیڤێکی باشتر هەبێت و بێ ئەوەش ئەوا ئەوە رەخنە نییە بەڵکو تێکدانە.

یەکێك لە هێما نەگەتیفەکانی هەوڵی رووبەڕووبوونەوەی هەندەڵی لە هەرێمی کوردستان، سوود وەرگرتن لە ناڕەزایی گەلی کورد لە دەسەڵات و کەمتەرخەمییەکان و بردنی ئەو ناڕەزاییانە بە ئاراستەیەکی حیزبایەتی تەسك کە هەندێك جار”دەستی دەرەکی”شی لە پشتەوەیە، هەڵبەتە ئێمە کاتێك لە هەرێمی کوردستان باسی دامەزراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی ئەکەین، ئەوا یەکێك لە هێماکانی کاڵکردنەوەی هەژموونی حیزبایەتی و خودی دەسەڵاتە لەسەر هەڵوێستی گەڵ، بەڵام ئەوەی دیارە لە کوردستان تا ئێستا ئەوەیە کە هەندێك حیزب ولایەن دیانەوێت ناڕەزایی گەل بقۆزنەوە بۆ مەبەستی خۆیان بردنی بە ئاقارێکی حیزبایەتیدا کە لە ئەنجامەکەیدا سوودی حیزبێك یان بریقە بەخشینە بە ناوێکی تازە هەڵتۆقیو، لە کاتێکدا دەتوانین بەشڵێین کە ناڕەزایی گەل بەو جۆرە دەخسێندرێت و زێاتر نائومێدی لە ناخیدا دروست دەبێت بە کارابوونی رۆڵی لەسەر کەمتەرخەمی و کورتهێنانی دەسەڵاتی کورد.

ناڕەزایی حیزبایەتی شتێکە و ناڕەزایی گەلیش شتێکی ترە ئەم دوو بابەتەش زۆر لە یەك جیاوازن، چونکە ناڕەزایی گەل گەر بگاتە ئاستی و رٶڵی پێویستی خۆی ئەوا گۆڕانێکی سەرانسەری و لە بنەڕەتەوە ئەنجام ئەدات، لە کاتێکدا کام حزب ولایەنە سیاسییانەی کە لە هەرێمی کوردستاندا هەن کارێکی وایان پێ ناکرێت، بۆیە لێرەدا پێویستە گەل خۆی لەو حیزب و لایەنانە دورر رابگرێت کە مەبەستێکی تایبەتی و نادیاریان هەیە و دەبێت بزانن کە رۆڵی گەل زۆر گەورەتر و فراوانتر وبەرزترە لەوەی کە لایەنێك یان حیزبێك بیقۆزێتەوە و سوددێکی ناڕەوا و نەشیاوی لێ ببینیت.

گەلی زیندوو و هوشیار بە ئاگا دەتوانێت چارەنووس بخولقێنێت نەك تەنها گۆڕانێکی کاتی یان دیاری کراو، گەلی هوشیار دەتوانێت وەك چاودێرێکی پۆزەتیف بەسەر دەسەڵاتەوە بێت و رێگە نەدات مافی بخورێت یان پێشێل بکرێت، ئەوەتا لە وڵاتە دیموکراتییەکاندا لە کاتێکدا ئۆپۆزۆسیۆنی کارا لە پەرلەمانەکاندا هەیە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا کاتێك گەل بچووکترین کەمتەرخەمی لەو ئۆپۆزسیۆنە ببینێت و بزانێت رۆڵی خۆی بەو جۆرە پێویستە نابینێت، ئەوا خۆی دێتە گۆڕەپانەوە و کاتێکیش ئەو دێت ئیدی هەموو شتەکان بەو جۆرە دەبن کە ئەو دەیخوازێت.




خێزان له‌ نێوان به‌خته‌وه‌ری و هه‌ژاریدا … نووسینی: ئه‌حمه‌د كامه‌ران

*تاكه‌كان و كۆمه‌ڵگاكان یان كۆمه‌ڵگاكان و تاكه‌كان دوو جه‌مسه‌ری سه‌ره‌كین بۆ ته‌واوكردنی یه‌كتری.

به‌ڵام باسه‌كه‌ی من له‌سه‌ر خێزانه‌ وه‌ بێگومان خێزانیش له‌ كۆمه‌ڵیك تاك پێك دێت كه‌ سه‌ره‌تا دوو تاك له‌ دوو ڕگه‌زی جیاوازدا یه‌ك ده‌گرن و پێ ده‌خه‌نه‌ نێو ژیانی هاوسه‌رگیریه‌وه‌ وه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی ئه‌م یه‌كگرتنه‌دا چه‌ند تاكێكی تر درووست ده‌بێت كه‌ پێی ده‌وترێت (خێزان) واته‌ خێزان له‌ كۆمه‌ڵێك تاك پێك دێت
به‌ڵام له‌كاتی درووست بوونی ئه‌م خێزانه‌ دوو ئاراسته‌ی جیاواز درووست ده‌بیت بۆ ئه‌م خێزانه‌ ئه‌ویش ئاراسته‌ی به‌خته‌وه‌ری و هه‌ژاریه‌(نا به‌خته‌وه‌ری).
درووست بوونی ئه‌م دوو ئاراسته‌یه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئاستی ڕۆشنبیری ئه‌و دوو تاكه‌ كه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ بڕیاری درووست بوونی خێزانیان داوه‌,هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مڕۆ له‌ نێو كۆمه‌ڵگای خۆمان ئه‌م دوو ئاراسته‌یه‌ هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ كه‌سێك هه‌ڵده‌ستێت ژیانی هاوسه‌رگیری پێك ده‌هێنێت و كه‌چی ده‌بینیت خاوه‌ن داراییه‌كی مسۆگه‌ر كراو نیه‌ وه‌ هه‌روه‌ها هاوسه‌ره‌كه‌یشی خاوه‌ن هیچ داراییه‌ك نیه‌ وه‌ جگه‌ له‌ له‌ مانه‌ش هه‌ڵده‌ستێت به‌ خستنه‌وه‌ی چه‌ندین منداڵدا كه‌ ئه‌مه‌ش بارێكی گه‌وره‌ ده‌هێنێته‌ سه‌ر شانی خۆی وه‌ هه‌روه‌ها له‌ نێو خانوویه‌ك دایه‌ كه‌ موڵكی خۆی نیه‌ ئیتر ئه‌م جۆره‌ خێزانه‌ به‌ ژیانێكی هه‌ژارانه‌ ده‌ژین و ناتوانن چێژ له‌ خۆشیه‌كانی ژیان دا بكه‌ن و وه‌ هه‌روه‌ها ناتوانن بۆ یه‌كجاریش گه‌شتێكی وڵاتان بكه‌ن به‌ درێژایی ته‌مه‌نیان دا, هۆكاره‌كه‌یشی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نه‌بوونی ئاستی ڕۆشنبیری له‌ پێك هێنانی خێزاندا
به‌ڵام خێزانی به‌خته‌وه‌ر كێن؟ ئه‌و خێزانه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕۆشنبیریه‌وه‌ هه‌نگاو ده‌نێت بۆ پڕۆسه‌ی هاوسه‌رگیری و وه‌ خۆی به‌ دوور ڕاده‌گرێت له‌ خستنه‌وه‌ ی زۆر منداڵدا چوونكه‌ له‌سه‌رده‌می ئێستادا به‌ هۆی پێشكه‌وتنی زیاتر و فرانبوونی بابه‌ته‌كانی ژیانی ڕۆژانه‌دا زۆر منداڵی یه‌كێكه‌ له‌ هۆكاره‌ گه‌وره‌كانی نابه‌خته‌وه‌ری خێزان یان درووست بوونی هه‌ژاری له‌ناو ئه‌و خێزانه‌دا, چوونكه‌ هه‌رمنداڵێك له‌ سه‌رده‌می ئێستادا زۆرترین پێداویستی پێویسته‌ وه‌ ئه‌گه‌ر تۆش چه‌ندین منداڵت هه‌بێت و وه‌ خاوه‌نی داراییه‌كی كه‌م بیت بێگومان ناتوانی به‌شێوازێكی جوان و به‌خته‌وارانه‌ پێداویستیه‌كانیان دابین بكه‌ی.
وه‌ هه‌روه‌ها له‌ پێك هێنانی خێزاندا ته‌نها بۆ كاری سه‌رجێ كردن و یاخود په‌یداكردنی دوو لووقمه‌ نان نیه‌ به‌ڵكو چه‌ندین پره‌نسیبی تر به‌دوای دا دێت خێزان بڕبڕه‌ی پشتی كۆمه‌ڵگایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م بڕبڕه‌یه‌ ته‌ندرووست نه‌بێت ئه‌وه‌ له‌ ئه‌نجام دا كۆمه‌ڵگایش نا ته‌ندرووست ده‌بێت .

*هه‌ندێ كه‌س ده‌ڵێت ژیان زۆر زه‌حمه‌ته‌ به‌ڵام هیچ كات ژیان به‌ڕووی مڕۆڤه‌كان زه‌حمه‌ت نه‌بووه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها مڕۆڤه‌كانن كه‌ ئه‌م ژیانه‌ له‌خۆیان ده‌كه‌ن به‌ زه‌حمه‌ت وه‌ كه‌چی له‌ كۆتایشدا ناتوانن ڕووبه‌رووی ببنه‌وه‌.

*خستنه‌ڕووی ئه‌م بابه‌ته‌م بۆ خوێنه‌ری ئه‌زیز ته‌نها بۆچوونی خۆمه‌ بۆ ژیان و پێك هێنانی خێزان چوونكه‌ من هه‌میشه‌ بۆ چوونم وایه‌ كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كی به‌خته‌وه‌ری خێزان وه‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی له‌ هه‌ژاری وه‌ به‌سه‌ر بردنی ژیانێكی خۆش ته‌نها له‌ كه‌م منداڵی دایه‌ بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر تۆ یه‌ك منداڵت هه‌یه‌ وه‌ خۆت و خێزانه‌كه‌ت خاوه‌نی داراییه‌كی سه‌ربه‌خۆن ئه‌وا بێگومان تۆ ده‌توانی به‌ جوانترین شێوه‌ ئه‌و منداڵه‌ت په‌روه‌رده‌ بكه‌یت و سه‌رجه‌م پێداویستیه‌كانی بۆ دابین بكه‌یت و وه‌هه‌رگیز له‌ هیچ شتێكی كه‌م نه‌بێت .

هیوای ژیانێكی به‌خته‌وه‌ر بۆ هه‌موو خێزانێك ده‌خوازم




گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!! … مۆری بۆکچین -5- … و: زاهیر باهیر

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!
By Murray Bookchin
و: زاهیر باهیر
بەشی پێنجەم:

ئەفسانەی پڕۆلیتاریا

لێگەڕین با هەموو تەڵاش و پەڵاشەکانی ئیدۆلۆجێتی ڕابووردوو بخەینە لاوە و بێینە سەر ڕەگو وڕیشەکانی گرفتەکە. بۆسەردەمی ئێمە بەشدارییکردنە هەرە گەورەکەی مارکس لە هزری شۆڕشگێڕانەدا جەدەلی گەشەکردنی کۆمەڵایەتی، بووە. مارکس سەرخەتی بزوتنەوەی گەورەی لە کۆمەڵی کۆمۆنیزمی سەرەتایی، بە تێپەڕبوونی بە خاوندارێتی تایبەتیی تاکو کۆمۆنیزم لە باڵاترین فۆرمیا کە کۆمەڵێکی کۆمۆنوێڵییە، کێشاوە و ئەم کۆمەڵەی ئایندەش لەسەر ئازادبوونی تەکنەلۆجیا یاخود تەکنەلۆجیای ئازادانە، خۆی دەگرێت. بە گوێرەی قسەی مارکس ئا لەم بزوتنەوەیەدا مرۆڤ کە لە لایەن سروشتەوە پاوانخواز کراوە، تیدەپەڕێت بۆ پاوانخوازیی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە و لە کۆتایشدا پاوانخوازیی سروشت لە لایەن مرۆڤەوە و دواتریش پاوانخوازی کۆمەڵایەتیش، تێدەپەڕێنێت [5]. لە دووتوێی ئەم جەدەلە گەورەیەوە مارکس دایەلێکتیکی خودی سەرمایەداریی پشکنییوە کە سیستەمێکی کۆمەڵایەتییە کە دوا “قۆناخی” مێژووییانەیە لە پاوانخوازی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە. ئا لێرەدا مارکس هەر ئەوە نییە تەنها بەشداریکردنی قووڵی بۆ هزری شۆڕشگێرانەی سەردەم، کردبێت ( بەتایبەت لە شیکردنەوە نایابەکەی سەبارەت بە پەیوەندی نێوانی کاڵا، شمەكەکان) بەڵکو عەرزی ئەو ڕێگری و بەربەستە زەمەنی و و شوێنیانەش دەکات کە ڕۆڵیان گێڕاوە و ڕۆڵیش لە داخستن و بەندکردن و سنووردارکردنمان لە سەردەمی ئێمەشدا، دەگێڕن .

جددیترین گرفت و بەربەست لەم هەوڵەی مارکس-دا لەوێوە سەر دەردەهێنێت کە شرۆڤەی قۆناخی گواستنەوەی سەرمایەداریی بۆ سۆشیالیزم، لە کۆمەڵی چینایەتییەوە بۆ کۆمەڵی ناچینایەتیی، دەکات. زۆر گرنگە کە جەخت لەسەر ئەم شرۆڤەیە سەبارەت بەو تێگەیشتنە بکرێتەوە، کە تا ڕادەیەك بە تەواوی بەراوردێکی لێكچوانەیە لە گواستنەوەی قۆناخی فیوداڵیزم و بۆ سەرمایەداریی …ئەویش لە کۆمەڵێکی چینایەتییەوە بۆ کۆمەڵێکی چینایەتی دیکە، لە سیستەمێکی موڵکدارییەوە بۆ سیستەمێکی دیکە. بە گوێرەی ئەو شیکردنەوەیە، مارکس ئەوەی خستەڕوو وەکو چۆن بورجوازی لە هەناوی فیوداڵیزم-دا گەشەیکردووە سەرەنجامی هۆکاری جیابوونەوەی شارۆچکە و دەوروبەرەکەی ( زۆر بە دیاریکراوی لە نێوانی پیشەگەریی و کشتیاریی دا ) هەر ئاواش پڕۆلیتاریای مۆدیرن لەناو هەناوی سەرمایەدارییدا بە هۆی سەرەنجامی گەشەکردنی تەکنەلۆجیای پیشەسازییەوە، گەشەی کردووە. پێماندەڵێن ئەم دوو چینە، بەژەوەدنییە کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان گەشە پێدەدن، بەرژەوەندییە کۆمەڵایەتییە شۆڕشگێڕییەکەیان پاڵیان پێوەدەنێت کە دژ بە کۆمەڵە کۆنەکە بن کە لێوەی هاتوون. ئەگەر بورجوازی توانیبێتی کۆنترۆڵی ژیانی ئابووری زۆر پێش ئەوەی کۆمەڵی فیوداڵیزم هەڵگێڕێتەوە، کردبێت، هەر ئاواش پڕۆلیتاریاش بە ڕۆڵی خۆی دەسەڵاتی شۆڕشگێڕانەی لە ڕێگای ئەو ڕاستییەوە کە ” بە زەبتوڕەبتە ، یەکگرتووە، ڕێکخراوە”، لە ڕێگای سیستەمی کارگەوە ، بەدەستدەهێنێت[6]. لە هەردوو حاڵەتەکەدا گەشەی هێزی بەرهەمهێنەر ناگونجێت لەتەك سیستەمی تەقلیدی پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکانا. بەم شێوەیە پرۆسەکە تەواوبوو [ تەکامول] و ئیدی هەڵوەشانەوە دەستیپێدەکات و کۆمەڵی نوێ جێگای کۆمەڵە کۆنەکە دەگرێتەوە.

درێژەی هەیە
…………………………….
5- لەبەر هۆکارە ئیکۆلۆجییەکان ئێمە فکرەی ” پاوانەکردنی سروشت لە لایەن مرۆڤەوە ” لە دەربڕینێکی سادەدا کە چەرخێك لەمەوبەر لە لایەن مارکسەوە بەکارهێنراوە، پەسەند ناکەین. سەبارەت بە مشتومڕکردن لەسەر ئەم کێشەیەش”Ecology and Revolutionary Thought.” ببینە.
6 – سەیرە کە مارکس قسە لەسەر ” پاوەری / دەسەڵاتی ئابوریی” پڕۆلیتاریا دەکات. لە ڕاستیدا ئەمەی کە ئەو دەیڵێت دەنگدانەوەی ئەنارکۆ- سەندیکالیستەکانە، کە هەڵوێستێكە مارکس زۆر شێلگیرانە دژی بوو. مارکس دەربەستی ” دەسەڵاتی ئابووریی” پڕۆلیتاریا نەبووە بەڵکو دەربەستی دەسەڵاتی سیاسیان بووە بە تێبینیکراوی کە پڕۆلیتاریا دەبنە زۆربەی دانیشتوان. ئەو قەناعەتی وابووە ئەوەی کە لە پلەی یەکەمدا کە کرێکارانی پیشەسازیی بەرەو شۆڕش دەبات هۆکارە ڕێگرییە مەتیریاڵەکانە [ مادییەکان] کە بە دووی مەیلی گردبوونەوە یاخود کەڵەکەبوونی سەرمایەدا دێت کە لە لایەن سیستەمی کارگەوە ڕێكدەخرێت و لە لایەن ڕەوتینیاتی پیشەسازییەوە زەبت و ڕەبت دەکرێت ئەوان دەتوانن کە نقابە و لەسەرو ئەوەشەوە پارتە سیاسییەکانیش دروستبکەن ، کە لە هەندێك وڵاتا ناچار دەبن کە مێتودەکانی یاخیبوون بەکاربهێنن. لە وڵاتانی دیکەش ( ئینگلیز ئەمەریکا و لە ساڵەکانی دواتریشا فردریك ئەنجلس فەرەنسەشی بۆ زیاد کرد ) ڕەنگە لە ڕێگای هەڵبژاردن و بە یاساییکردنی سۆشیالیزم بگەنە دەسەڵات. پارتی پێشکەوتووخوازی کار کارامە و خاوەن خەسڵەتی خۆی بوو لە تەحەدای خوێنەردا، ئالێرەدا ئەم پارتە یا چاودێری و تێبینییەکانی مارکسیان وەرنەگێڕاوەتە سەر زمانی ئینگلیزی یاخود بە زەقیی واتاو لێکدانەوەکانی مارکسیان دەشێوان .




تا سەعاتـــی ســـــــفر … سمکۆ ئەحمەد رەشید

تاکۆتایی
جگەرە بە جگەرە دادەگیرسێنم و
لە دڵی خۆمدا دەلێــــــم
ئای خودایە
بۆ هێندە لە دۆزەخ دەچێ
!ئەو پانتایـــــی وجوودە
……..
تا دوا ترپە
دەست دەخەمە سەر دڵم و
لەبەر خۆمەوە دەڵێــــم
وای خودای مــــن
بۆ هەمیشە دەچنەوە سەر هەڵدێرەکانی زوڵومات
!رێچکەکانی رۆشنایــــی
………….
تا سەعاتی سفری سارد بوونەوەی خەون
رووەو سەراب دادەنیشم و
لە دڵی خۆمەوە دەڵێم
ئای خودای مــــن
بۆ هێندە لەزیندان دەچێ
!ئەو جەننەتی ئازادییە
………….
تا سنووری کوژانەوە
چرکە چرکەی ئەم زەمەنە دەژمێرم و
لە دڵی خۆمدا دەڵێم
وای خودای من
ئەم هەموو دڵڕەقییە
لە کوێوە رژانە سەر زەوی و
باوەشیان پڕ کردم لە کەپکە شاخ
ئەو هەموو پاساری شکانە
لە کوێوە دابارین و
بەسەر درەختی دڵمەوە گیرسانەوە
ئەو لەشکری رەشبینییە بە فەرمانی کام هەوری ئاوس
روانینی داگیر کردم
چاوی پڕ کردم لە کوێری
ئای خودای
!! من