10 هەنگاو بۆ دووركەتنەوە لە گوشاری دەروونیی … فاتیمە احمەد

مرۆڤەكان لەم سەردەمەدا بەهۆی ریتمی خێرای ژیان و زۆریی كاروبار و سەرقاڵی پێوەیان، رووبەڕووی گوشاری دەرونیی دەبنەوە، بەڵام مرۆڤەكان دەتوانن بە چەند هەنگاوێكی سادە خۆیان لە گوشاری دەرونیی دووربخەنەوە و لە كاریگەرییەكانی لەسەریان كەمبكەنەوە.

سایتی ” گیزۆنهایت بۆنكێت دی ئەی ” ئەڵمانی كە بایەخ بە تەندروستی جەستەیی و دەرونیی مرۆڤ دەدات 10 هەنگاوی دیاریكردووە كە هاوكاردەبن لە زاڵبوون بەسەر گوشارە دەرونییەكاندا و ئەو دە هەنگاوەش ئەمانەن:

• وەرزش: وەرزشكردن یەكەمین هەنگاوە بۆ كەمكردنەوەی گوشاری دەروونیی، بە تایبەتی وەرزی بەپێ رۆیشتن و مەلەكردن هاوكاری مرۆڤ دەكەن لە رزگاربوون لە گوشاری دەرونیی ، هەروەها رۆیشتن و پشوودان لە هەوای كراوەدا بەسن بۆئەوەی مرۆڤ لە كاریگەرییەكانی گوشاری دەرونیی رزگاری ببێت.

• خواردن و ئامادەكردنی: سایتە ئەڵمانییەكە دەڵێت پرۆسەی سەوزە پاككردن بۆ نمونە كاریگەری لەسەر هێوركردنەوەی جەستەی مرۆڤ دەبێت و هەروەها چەند خۆراكێك كە دەوڵەمەندن بە كالسیۆو و مەگنسیۆم و ڤیتامین بی وەك مۆز، برۆكلی، پێكهاتەكانی شیر، گەنم، گوێز كاریگەری ئەرێنییان لەسەر باری دەرونیی مرۆڤ دەبێت.

• پێكەنین: هەنگاوی سێیەم بۆ نەهێشتنی گوشاری دەرونیی پێكەنینە كە زۆر بە سودە بۆ جەستەی مرۆڤ و هاوكاردەبێت لە دەردانی مادەی سیرۆتۆنین كە رۆڵێكی گرنگ دەبینێت لە رێكخستنی مەزاجی مرۆڤ، هەروەها پێشی دەوترێت ” هۆرمۆنی خۆشبەختی”، بەڵام ئەگەر نەشتوانیی پێبكەنیت، ئەوەندە بەسە هەردوو چاوت بنوقێنیت و پشووبدەیت و زەردەخەنە بكەیت بۆئەوەی هۆرمۆنی خۆشبەختی دەربدرێت.

• كوپێك چایی لە توانایدا دەرونت ئارام بكاتەوە، و لەلایەن سایتە ئەڵمانییەكەوە بە هەنگاوی چوارەم دانراوە بۆ دووركەوتنەوە لە گوشاری دەرونی بەڵام مەرجی ئەوەشی داناوە كە پێویستە مرۆدد لەكاتی خواردنەوەی چاییەكەدا دانیشتوبێت نەك بەپێوە بۆئەوەی چێژ لەو ساتە وەربگرێت.

• هەنگاوی پێنجەم بریتیە لە تەماشاكردنی وێنەكانی كاتی پشوو، چونكە ئەو هەنگاوە هەستكردن بە پشوودان و ئارامیی و خۆشبەختیش پێدەبەخشێت.

• لە هەنگاوی شەشەمدا پسپۆرانی بواری دەرونناسی ئامۆژگاری مرۆڤ دەكەن بەوەی هەندێك لە كات بۆخۆی تەرخان بكات، وەك بیركردنەوە لەو كارەی كە ویستوە هەفتەی رابردوو بیكەیت و بۆت نەكراوە، یان كاتێك بۆ خوێندنەوە تەرخانبكەین یان گەشتێك بكەیت.

• تەرخانكردنی كاتیی تەواوەتی بۆ نوستن هەنگاوی حەوتەمە بۆ كەمكردنەوەی گوشاری دەرونیی، كەمخەویی یەكێكە لە هۆكارەكانی گوشاری دەروونیی و تێكچوونی كارو فەرمانەكانی جەستە.

• هەنگاوی هەشتەم بریتیە لە دووركەوتنەوە لە هۆكارەكانی گوشاری دەرونییی وەك مۆبایل و پسپۆران ئامۆژگاری مرۆڤ دەكەن بۆ ماوەی 24 كاتژمێر دەستبەرداری ئامێرە ئەلیكترۆنییەكان بێت.

• هەنگاوی نۆیەم بریتیە لە هەڵپەڕكێ‌ و سەماكردن كە رێژەیەكی باش كالۆری لە جەستەی مرۆڤدا دەسوتێنن و رۆڵی دەبێت لە باشتركردنی دەرونیی مرۆڤ.

• هەنگاوی دەیەم و كۆتایی خۆی لە باش دركردن لە هەموو شتێكی چێژبەخش، ئەگەر پارچەیەك شوكۆلاتەت خوارد، بۆ نمونە پێویستە بە هێواشی بیخۆیت و لێبگەڕێت لە دەمدا بتوێتەوە، لەبەرئەوەی شوكولاتە هاوكاریی دەردەبێت بۆ دەردانی هۆرمۆنی خۆشبەختی” سیرۆتۆنین”.

فاتیمە احمەد




قاسدێکم وەک خۆم تەنیا …. زانا سامان

چی دەبێت … چی
بەم هەموو ڕژانەوە
بەم تێکشکانی وجووەوە بێم و
بێم و خۆمت تێدا بخوێنمەوە،
چی دەبێت چی ..
بەخۆم و بێ
ژەنەڕاڵەوە
بە خۆم و خۆم و حەمەوە٭
لە دەرگای نائومێدی بدەین و
ئیدیی
پێکەوە بڕژێین
‌پێکەوەڕا هەردووکمان
هەڵوەرێین
ئاخر کێ ناڵێ کێ ….
دەستم ناچێتە سەر شیعرێکی مەحوی
کێناڵێت‌کێ …
لە نازم حیکمەتەوە
دوور … زۆر دوور
نامەیەک ناگات
منیش بەچرپە
دڵنەوایی
٭دلاور نادەمەوە
ڕەنگە وابێت
بە خۆم و کۆڵێ نیگارانییەوە
بەخۆم و تێکشکانێکی ئەبەدییەوە
بێم و لە‌خۆمدا
ونتکەم.

زانا سامان

—————————————————–

ژەنەڕاڵ
واتا حەمە عومەر عوسمان
دلاوەر
واتا دلاوەر قەرەداغی




ئه‌و گۆڕانكاریانه‌ی عیراق چین كه‌ له‌دژی كورد ده‌كه‌ونه‌وه؟‌ … عیماد عه‌لی

ئه‌گه‌ر رووداوێكی زۆر گه‌وره‌ نه‌قه‌ومێت، زۆرترین ئه‌گه‌ری زنجیره‌ی هه‌نگاوه‌ له‌به‌رچاوه‌كانی عیراق له‌مرۆ به‌دواوه‌ ئه‌مانه‌ن ؛ وازهێنان یان وه‌لانان و وازپێهێنانی پله‌ باڵاكان به‌هه‌موویانه‌وه‌، هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ یان سڕكردنی په‌رله‌مان، دانانی حكوومه‌تێكی له‌ناكاو یان نائاسایی،هه‌مواركردنه‌وه‌ی یاسای هه‌ڵبژاردن، ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خته‌، هه‌مواركردنه‌وه‌ یان دووباره‌ نوسینه‌وه‌ی ده‌ستور.

ئه‌گه‌ر له‌ ڕوانگه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی قازانجی كورد له‌م قۆناغه‌ و گۆڕانكاریه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كان قسه‌بكه‌ین ئه‌وا به‌ كورتی و پوخته‌كه‌ی هیچ هه‌نگاوێك له‌ قازانجی كورددا نیه‌، واته‌ به‌گشتی هه‌ر گۆڕناكاریه‌كی چاوه‌ڕوانكراو هه‌ڵوێست و پێگه‌ی كورد ده‌خاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ و له‌سه‌رجه‌م بواره‌كاندا دوارۆژێكی نادیار و سه‌ختی لێده‌بینرێت و ئه‌گه‌ری دووباره‌ی ناوه‌ندێتی زۆر به‌هێزه‌ نه‌ك به‌م جموجوڵ و چالاكیانه‌ی نێوخۆی عیراق به‌ته‌نها به‌ڵكو به‌ بۆچون و كار و هه‌وڵی وڵاتانی ده‌وروبه‌ریش.
جا ئه‌و به‌شبه‌شێنه‌ی كه‌ كوردی تێدابوو، به‌ شێنه‌یی وه‌كو پێشتری لێده‌ێته‌وه‌ و مه‌گه‌ر كوردێكی پاشكۆی ناوه‌ند ببینیت رۆڵی كاریگه‌ریهه‌بێت له‌ به‌غدا ئه‌گینا له‌جیاتی لامه‌ركه‌زیت له‌چاڵده‌نرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وازپێهێنان و ده‌ركردنی له‌مه‌ودوا سه‌رجه‌م پۆسته‌كانی كوردیش ده‌گرێته‌وه‌ و جگه‌ له‌ شیعه‌ سونه‌ش ئه‌مجاره‌ به‌ پوختی به‌ پشتگیری وڵاتانی هاپشتی ده‌وره‌بری له‌دووره‌وه‌ و به‌جیا له‌وكاته‌ی سه‌ره‌تای روخانی سه‌دام” ئێستا خۆی مه‌ڵاسداوه‌ و ئه‌گه‌ری ناوه‌ندێتی له‌ قازانجی پێكهاته‌ی عه‌ره‌ب به‌ته‌نها ده‌كه‌وێته‌وه‌.

پاش ده‌ركردنی ئه‌و بڕیارانه‌ی پێویستن بۆ ناوه‌ندگه‌رێتی عیراق، په‌رله‌مان به‌خۆی هه‌ڵده‌وشێته‌وه‌ یان سڕده‌كرێت و ئه‌مه‌ش حكوومه‌تی له‌ناكاوی كاتی خۆی ده‌سه‌پێنێت كه‌ ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی زاڵبونی ناوه‌نده‌ و ته‌نانه‌ت هه‌مواركردنه‌وه‌ی یاسای هه‌ڵبژاردن به‌ شێوه‌یك ده‌بێت كه‌ كورد كه‌مینه‌یه‌كی بێ كاریگه‌ر ده‌بێت له‌ په‌رله‌مان و رۆڵی له‌ یاسا گرنگه‌ دواخراوه‌كان نامێنێت و ماده‌ی 140 فت ده‌بێت و چاره‌نوسی ناوچه‌دابڕاوه‌كان ده‌كه‌و‌ێته‌ سه‌ر شاخی شه‌یتانه‌كه‌ی به‌غداوه‌، كه‌ هه‌ڵبژاردن بكرێت زیاتر رێگه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌چێت كه‌ نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌كان زاڵبن و له‌ هه‌مواركردنه‌وه‌ یان دووباره‌ نوسینه‌وه‌ی ده‌ستوری عیراق یه‌كه‌م لایه‌ن كورد زه‌ره‌ر ده‌كات و ته‌نانه‌ت فیدراڵێزمیش ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ست قه‌ده‌ری ناوه‌ندگه‌راكانه‌وه‌.

بۆیه‌ كورد له‌م كاته‌دا له‌ دووریانێكی مه‌ترسیداردایه‌ و خۆشی له‌ نێوخۆی خۆیدا ئه‌م حاڵه‌ بێفه‌ڕه‌ی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر بارودۆخه‌كه‌ هه‌ستیار نه‌بێت و له‌زه‌ره‌ی میله‌ته‌كه‌ نه‌بێت له‌م كاته‌دا وا فه‌رزه‌ خه‌ڵك هه‌ڵسێت، به‌ڵام ئه‌و فشارانه‌ چین وا له‌ لایه‌نه‌كان بكرێت كه‌ ئێستا هه‌نگاوی خودپارێزی بنێن و به‌ربه‌ستی یاسایی و میلی له‌به‌رده‌م ئه‌گه‌ره‌ نه‌خوازراوه‌كانی به‌غدا دانێن؟




عێراق به‌ره‌و كوێ مل ئه‌نێت ؟ … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب

له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌ { تشرینی یه‌كه‌م ــ ئوكتۆبه‌ر } له‌ شاری به‌غدای پایته‌خت و شاره‌كانی خوارووی عێراق دژ به‌ گه‌نده‌ڵی و پشكپشكێنه‌و دزێ خۆپێشاندانه‌و تا ئێستا درێژه‌ی هه‌یه‌ وله‌ { 25 } ی مانگه‌وه‌ خۆپیشاندانه‌كان چرتر بووه‌وه‌ ئه‌نجامه‌كانی بووه‌ هوێ كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ و زیاتر له‌ { 100 } كه‌س شه‌هیدو زیاتر له‌ { 4000} برینداری لێكه‌وته‌وه‌.
به‌ هوێ بارودۆخه‌كه‌و، بێتوانایی حكومه‌ته‌كه‌ی عادل عه‌بدولمه‌هدی له‌ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری بۆ داخوازییه‌كانی جه‌ماوه‌ر، ژماره‌ی خۆپێشاده‌ران له‌ هه‌ڵكشان و زیادبووندایه‌ و، هێزه‌كانی پۆلێس و ئه‌من و ئاسایشی عێراق ده‌ستیان كراوه‌یه‌و، ته‌قه‌ له‌ خه‌ڵك و خۆپیشانده‌ران ئه‌كه‌ن و، ژماره‌ی شه‌هیدوبرینداران رۆژ له‌ دوای رۆژ به‌رزتر ئه‌بێته‌وه‌.
له‌ به‌ر نه‌چوونی حكومه‌تی عێراق به‌ ده‌م داخوازییه‌كانی خۆپیشانده‌ران دوو په‌رله‌مانتاری ئه‌نجومه‌نی عێراق وه‌ك ناره‌زایه‌تی ده‌ربرین ده‌ستیان له‌ كاركێشایه‌وه‌ و، وتیان په‌رله‌مان جێگه‌ی ئێمه‌ نییه‌و، باشتروایه‌ بچینه‌ ناو خه‌ڵك و، ئه‌و دوو په‌رله‌مانتاره‌ له‌ حزبی شیوعی عێراق بوون به‌ ناوه‌كانی : رائید فه‌همی { سكرتێری حزبی شیوعی عێراق} و ، هه‌یفاء ئه‌لئه‌مین { پێشمه‌رگه‌ی دێرین و شیوعی ناسراو} و، له‌ پاش ئه‌وان چه‌ندان په‌رله‌مانتاری تر ده‌ستیان له‌ كار كێشایه‌وه‌.
ئه‌وه‌ی جێی ئاماژه‌یه‌ گه‌نده‌ڵكاران و تاقمی پشكپشكێنه‌و ده‌ستوپه‌یوه‌ندی وڵاتانی به‌ناو دراوسێی عێراق، داوای چاكسازی و، كۆنترؤلكردنی دۆخی ئه‌منی وڵات ئه‌كه‌ن و، زوربه‌ی خه‌ڵك و خۆپیشانده‌ران ئه‌زانن ئه‌و گه‌نده‌ڵكارانه‌ هوێ سه‌ركین، له‌ دزی و فرت وفێڵ به‌رامبه‌ر به‌ داخوازییه‌كانیان و، ئه‌مرۆ خۆیان شاردووه‌ته‌وه‌و، ده‌مدرێژی وچه‌نه‌بازی ئه‌كه‌ن.
هادی ئه‌لعامری به‌رپرسی تاقمی بدرو ‌لیستی (الفتح) و، نوری ئه‌لمالكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووتری عێراق و به‌رپرسی لێستی ( ده‌وڵه‌تی یاسا) داوایان له‌ عادل عه‌بدولمه‌هدی سه‌رۆك وه‌زیران كرد، كۆنترۆڵی بارودۆخی عێراق بكات و، هێزه‌كانی ئاسایش (ئه‌من) رووبه‌رووی “” ئاژاوه‌كێران”” ببنه‌وه‌و، لێره‌وه‌ ده‌رئه‌كه‌وێت ئه‌و دوو به‌رپرسه‌ خوازیاری خوێنرشتنن و خۆپیشانده‌ران به‌ ئاژه‌وگێران ناو ئه‌به‌ن، كه‌ پایته‌خت و نۆ پارێزگای عێراقی گرتووه‌ته‌وه‌ و، شه‌و رۆژ هاوار ئه‌كه‌ن وداوای چاكسازی ئه‌كه‌ن ، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك و، له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووی عێراق داوای چاكسازی ئه‌كات و، ئه‌ڵێت عادل عه‌بدولمه‌هدی داواكاری خۆپیشانده‌ران بۆ ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی جێبه‌جی بكات و، هه‌روا وتی : عێراق له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندی گه‌نده‌ڵكاران مه‌سوتێنن و، ئه‌وه‌ی له‌ پیرچووه‌ته‌وه‌ زوربه‌ی گه‌نده‌لییه‌كان ودزی و خراپه‌كاری پاشماوه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی خودی خۆیه‌تی و، نابێت كه‌س حه‌یده‌ر عه‌بادی له‌ بیر بكات وه‌ك شۆڤه‌نیستێك وخوێنرێژێك و، كرده‌وه‌و هه‌نگاوه‌ قیزه‌وه‌نه‌كانی به‌رامبه‌ر به‌ گه‌لی كوردستان له‌ پاش پرۆسه‌ی ریفراندۆم و، ئه‌وه‌ ده‌بابه‌كانی عه‌بادی بوون له‌ كه‌ركوك پێشمه‌رگه‌یان شێلاو هێزه‌كانی نارده‌ سه‌ر سنووره‌كانی كوردستان له‌ گه‌ڵ ” عێراقی قیدراڵ “” و، فه‌رمانیپێدان به‌ره‌ورووی پێشمه‌رگه‌ ببنه‌وه
بارودۆخی عێراق مه‌ترسیداره‌و، ئاسۆیه‌كی رونی نییه‌ و، كه‌س نازانێت به‌ره‌و كوێ ئه‌روات و، كی سه‌ركردایه‌تی تووره‌یی و رقی خۆپیشانده‌ران ئه‌كات و، له‌ كوێ زانیاری و رێنه‌مایی وه‌ر ئه‌گرن و، كێ ئه‌م بارودۆخه‌ ئه‌قۆزێته‌وه‌و، به‌رپرسانی شیعه‌كان (عه‌مامه‌ به‌ سه‌ره‌كان) خۆیان مه‌لاسداوه‌و، جارو بار چه‌نه‌بازی ئه‌كه‌ن و، زوربه‌ی دانیشتوانی عێراق ئه‌زانن هه‌ر ئه‌وانن فه‌رمان به‌ چڵكاوخۆرو پاسه‌وانه‌كانیان ئه‌ده‌ن خۆپیشانده‌ران ئه‌كه‌نه‌ ئامانج و ئه‌یانكوژن و، شاراوه‌ نییه‌ ئه‌مریكاو ئێران كارگه‌ریان هه‌یه‌ به‌ سه‌ر شیوازو ره‌فتارو ئاراسته‌ی جموجوڵه‌كانی حكومه‌ت.
حزبی شیوعی عێراق و لێسی سائرونی موقته‌دا ئه‌لصه‌درو كۆمه‌ڵیك په‌رله‌مانتار داوا ئه‌كه‌ن عادل عه‌بدولمه‌هدی سه‌رۆك وه‌زیران ده‌ست له‌ كاربكێشێته‌وه‌ چونكه‌ ناتوانێت داخوازییه‌كانی خۆپیشانده‌ران جێبه‌جێ بكات ، و له‌ ئێستادا عێراق دوو رێگای له‌ به‌رده‌مه‌ : مانه‌وه‌ی حكومه‌ت یان گۆرینی نه‌خشه‌ی سیاسی و، ئه‌م دوو رێگایه‌ش به‌ په‌له‌و كتوپرخواستی خۆپیشانده‌ران ناهێنێته‌دی و، ئه‌گه‌ر سه‌رۆك وه‌زیران ده‌ستله‌كار نه‌كێشێته‌وه‌ ، ئه‌بێ كاتێكی دیاریكراوی بدرێتی بۆ چه‌ند مانگێك و، له‌ ژێر چاودێری بێت و، ئایا ئه‌توانێت خواست وداواكارییه‌كانی خۆپیشانده‌ران بهێنێته‌دی و، به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ متمانه‌ی لێبسێنرێته‌وه‌.
نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و بریتانیاو وڵاتانی تر هوشداری ئه‌ده‌نه‌ حكومه‌ت و، داوا ئه‌كه‌ن بچن به‌ پیر داخوازی خۆپیشانده‌ران و، گوێیان لێبگیرێت و، هه‌وڵبده‌ن چیتر خوێن نه‌رژێت و، منیش ئه‌ڵیم وریا بن حزبی به‌عسی عه‌ره‌بی خوێنمژ نه‌گه‌رێته‌وه‌.
خوێن شه‌قامه‌كانی به‌غدای پایته‌خت و پارێزگاكانی خوارووی عێراقی سوور كردووه‌و، لیسته‌كانی په‌رله‌مان وكه‌سایه‌تییه‌كان داوا له‌ عادل عه‌بدولمه‌هدی ئه‌كه‌ن ده‌ستله‌كار بكشێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ی سه‌یره‌ بۆچی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پشتگیری له‌ حكومه‌تی عێراق و سه‌رۆك وه‌زیران عه‌بدولمه‌هدی ئه‌كات؟ هیچ جیاوازییه‌ك له‌ نێوان عه‌بدولمه‌هدی و مالكی و عه‌بادی نییه‌و، هه‌ر هه‌موویان له‌ ژێر چه‌تری ئێران و مه‌رجه‌عییه‌تن…
30/10/2019




سەرۆک … نووسینی: د. چیا زەنگەنە وەرگێڕانی: پشکۆ ناکام

گەلێکی سەرکردەی
نیشتمانێکی سەرکردە
باوکی سەرکردە
كوڕی سەرکردە
كوڕەزاری سەرکردە
كوڕەزازای سەرکردە
خانەوادەی سەردکردە
برای سەرکردە
كوڕانی برا سەرکردەکان
كوڕ و کچانی خوشکە سەرکردەکان
هاوپەڕینەوە سەرکردەکان
بنەماڵە سەرکردەکە
خێڵە سەرکردەکە
یەک جل لەبەرە سەرکردەکان
نووسینگە و سکرتاریەتە سەرکردەکان
پاسەوان و یاساوڵە سەرکردەکان
بەرێز زاوا سەرکردەکە
بەڕێز ئاوەڵ زاوا سەرکردەکە
خانەوادە سەرکردەکانی زاواکان
خەبەر لێیەری ئازیزی سەرکردە
سیخوڕی بەشوشی سەرکردە
كۆنە جیمی سەرکردە
جەللادە ڕۆح سووکە سەرکردەکە
قەحبە و گەوادە دەستڕۆشتووەکان
سەرکردەی سەر
سەرکردەی ژێر
هەمووتان سەرکردەمن..!!
پرسیار :
كێ میللەتە ؟
کێ بنکردە ؟
و
شوێنی من کوا
لە نێوانی سەر و کردە !