گەورە بە
لەکامڵ بوون
چەندو چونەکانی تەمەن
ڕنوکەکانی ڕۆژگار
لەوچرچولۆچانەی هێڵ دەکێشن
بەبەرۆکی ڕووکارتەوەو…وبێ ئیزن دەنیشن
مەترسە
کە تەمەن هەڵکشا
ئازادانە ڕێ دەکەی، بە نیوقەدی ..ڕێگا و بانەکان
لە ڕۆخی شۆستە وشەقامەکان… ئۆقرەدەگری
کتێبێکی هۆنراوەی دڵداری لە ئامێزت
هەنگاوەکانت سست..
خولیای خۆت دەبی بەبەردەمی عەوامەوە
ئەوان..
بە تیلی چاوەکانیان بزەیەکت بۆدەکەن
بڕێکیان سەردەلەقێنن..
گەمەی ئەو دەمی بەتینترە ،
ئەشق سەخترە،
نیگاکان ڕاستگۆترن ،
تو لەوەگەڕێ تەمەن مەودا..
جەستە هێز ..
هیوا گڕی ..
سەرولێژە
چما
کێ؟
حاڵیە لەو ئاوازەی لە تۆنی تار_ێك
دەردەچێت
کەلە باوەشی ئیسقانە تەژەکان خۆی مەڵاس دایە
خێرا خێرا
گڵپە دەکا وگڕدەگرێ…
تا تەمەن هەڵنەکشێ لە سەودایە ناگەی
ئاخر قەد نازانی
چەند سەرشێتانە تاودەدا
ئەو دڵە!

---

کە تەمەن سەرولێژ بوو
تێدەگەی ئەشق بەچاو نابینرێ
لەنێوپەنجەکانی هەست
لە ڕەنگی ئێوارەیەکی لانەواز دەمەو ئاوابوونی خۆرەتاو
کە دڵ دادەخورپێ!
لەتاشەبەردێکی دوورەپەرێز وشەیەك هەڵکەنراوە
پیتێك سەردەکا
بەرەبەیانێك کە سروە لەپەنای پەنجەرەی ژوورەکەت
بۆی گوڵەبەیبونێکی کێویت بۆدەهێنێ
بیرت دەخاتەوە
لەکوێ
خۆی حەشاردایە

چاوەکانت دادەخەیت و خەیاڵی
گلێنەکانی
وتاڵە ژێیەکانی پرچی و
ئەو وشە نەرمانەی لە دوورەوە
درکت پێدەکرد …
بێ ئەوەی
بوێری ئەوت کردبێ
لێیان حاڵی بیت …خۆت تەواو گێل کردبوو!
کەوا بوو تەمەن
ئەندێشە قۆڵبەست
ناکا..
نامەکانی دڵ هەموو ڕۆژ لەنوێبونەوەیە
ئاوا نابێت!

---

کە تەمەن هەڵکشا
لە چاخانەکەی نیوجەرگی شار تا شەکەت دەبیت
لەوپەڕی مێزێك بەخەیاڵێکەوە ڕۆژنامەیەك
هاونشینت دەبیت و
بەکاوەخۆ
وشە لێکترازاوەکان …دەلکێنیت
هەموو ئامانج بۆ گەیاندنی
پیتەکانی ناوی خۆت بە
ناوی ئەو ..دەبێت ،
کە لەناوی خۆت
پیتێکی ئەو دەدۆزیەوە ،خێرا خێرا پەڕەکانی ڕۆژنامەکە
ئەودیو دیو ..دەکەی
تا هۆنراوەیەك هەواڵێك
مانشێت_ێك
بە وشەیەك لەناوی ئەو بدوێ

---

کە تەمەن هەڵکشا
تابلۆکانی ژیان وتێڕوانینەکان
ڕوونتر لە چوارچیوەکانی بینین دەردەکەون
کێوە وەهمیەکان
ڕاستتر بەردەکەون
ئیدی هەموو شاردراوەکان لە نوکی بزمارێکی بێ بەزەیی
دەکەن
ئەستۆی ڕۆژگار خامۆش دەکرێ
لەهیچ سڵ ناکرێ
ڕۆژانە
دەستە جلێکی جوان دەقونوشت
ئامرازەکانی خۆشبەختی لە ساکێکی
بچوك ،
ئامادەی… بۆ هەر سەفەرێك
کەس
سەلیقە ناکا کۆمەڵێ پرسیاری بێ سەروشوێنت
بەگژ دا_کا
و ئارامتر
چاویلکەکەت لە نیو دەستەکانت دەگری
پەستانە بێهۆدەکانی
هەموو چرکەیەك
نایانقرنجێنتەوە!

کە گەورە دەبی
بێ چاوداخستن لە دوێنێ دەڕوانی
بۆ لەدەستدانی کەس پەشۆکاو نابیت
سارد..سارد
دەست دەخەیتە تاڵەکانی پرچتەوە
کە ختۆکەی کڕێوە دایپۆشیوون
ئەوجا
یەکتر دەدۆزینەوە
چیتر بە دوای مەچەکی ڕێکەوت ناکەوین
ئێوارەیەكی نیسان …بەدەم شەستەبارانێکی ناوەختەوە
چەترەکانمان توڕدەدەین….
لەژێر پاڵتۆکەت ڕێدەکەین
هێند نیگا و ووردە زەنگیانەکانی خۆشەویستی
لە چەنگی یەکتر کۆدەکەینەوە
تا ڕێگا وون دەکەین
عەیامێك لەکۆڵانە کۆنەکانی منداڵی
ئەو گەڕەك بۆ ئەو گەڕەك
وەك حەوت دەمانە
یادەکانمان
لەپریاسکەی پیری هەڵدەگرین

---

بابڕوا …
مەترسە لە گەورەبون و هەڵکشانە پەلەکانی
لە نێوپەنجەکانی تەمەن شت گەلێکمان لێکەووت کە
گیرۆدەی خۆی کردبووین
لە پیریدا
دەیاندۆزینەوە و سەرلەنوێ ئاوێزان
دەبینەوە

ئه‌وه‌ی زمانی نووسین به‌ گشتی له‌ زمانی ئاسایی جیا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ واتایه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕێی زمانه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نرێت.ئه‌گه‌رچی گه‌یاندن یه‌كێكه‌ له‌ خاسیه‌ته‌ دیاره‌كانی خودی زمان ، وه‌لێ له‌ نووسیندا ئه‌و واتایه‌ قووڵتر ده‌بێته‌وه‌ و فۆڕمێكی ئستاتیكی وه‌رده‌گرێت. له‌ ده‌قی ئه‌ده‌بیدا، مانا هه‌ر ته‌نها ڕه‌هه‌ندێكی دیاریكراوی نییه‌، به‌ڵكو له‌ خوێنه‌وه‌ی هه‌رده‌قێكدا، ده‌كرێ به‌ چه‌ندین مانای جیاواز بگه‌ین. شیعری نوێ، جیاواز له‌ شیعری كلاسیك كه‌ كێش و سه‌روا ڕیتمی ده‌ره‌وه‌ی شیعره‌كه‌ ڕاده‌گرن، ده‌توانین وه‌ك وێنه‌یه‌كی سێ ره‌هه‌ندی بیبینین. به‌و مانایه‌ی له‌ شیعری نوێدا، مانا هه‌ر ته‌نها گوتارێكی ئه‌بستراكت نییه‌، به‌ڵكو ده‌كرێ به‌ وێنه‌یه‌كی گشتی به‌ سه‌ریه‌كه‌وه‌، یاخود به‌ وێنه‌ی جیا جیا ببینرێت.وه‌لێ ئه‌وه‌ی لێره‌دا بوونی هه‌یه‌ مانایه‌ له‌ ڕووی زمانه‌وانییه‌وه‌. چونكه‌ ئه‌گه‌ر واتا له‌ زمان دابماڵین، ئه‌وا به‌ر هیچ ئاماژه‌یه‌كی مانادار ناكه‌وین. ئه‌گه‌ر چی له‌ چوارچێوه‌ی زمانی كوردیدا، وشه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ڕسته‌ مانا ده‌گه‌یه‌نێت،به‌ڵام مه‌رج نییه‌ هه‌موو وشه‌یه‌ك به‌و شێوه‌یه‌ بێت، وشه‌ هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ده‌ربڕینی واتای ته‌واویش ده‌گه‌یه‌نێت و پێویست ناكات شڕۆڤه‌ی بكه‌ین. بۆنموونه‌:_ وشه‌كانی( شه‌ڕبه‌فر به‌هاربه‌خشنده‌) زۆری دیكه‌ش،له‌ چوارچێوه‌ی ڕه‌هه‌ندی مۆرۆفۆلۆژی خۆیه‌وه‌ ده‌خوێنرێنه‌وه‌. به‌ڵام هه‌ندێك له‌ وشه‌كانیش، ته‌نها له‌ چوارچێوه‌ی ڕسته‌یه‌كی دیاریكراو، له‌ میانه‌ی دانه‌ پاڵ كارێك یان هاوه‌ڵناوێك، مانا ده‌دات. بۆیه‌ له‌ زماندا به‌ گشتی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ گه‌یاندنی واتایه‌كی دیاریكراوه‌ بۆ شتێك و ئه‌وه‌ی تریش نه‌گه‌یه‌شتنه‌ به‌ واتای ته‌واو.به‌ درێژایی ئه‌زموونه‌كانی شیعری كوردی و به‌ پێی قۆناغه‌كان، واتای شیعری ده‌گۆڕێت، وه‌لێ ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ واتای ته‌واوه‌، به‌و مانایه‌ی كاتێك شیعرێك ده‌خوێنینه‌وه‌، هه‌ست ده‌كه‌ین واتا وه‌ك ئاماژه‌یه‌كی زمانه‌وانی،دیار یاخود نادیار، هاوشێوه‌ی هێلێكی درامی درێژ ده‌بێته‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا به‌ خاڵی كۆتایی ده‌گات. بێگومان ئه‌مه‌ش په‌یوه‌سته‌ به‌و په‌یوه‌ندییه‌ بابه‌تی و ئۆرگانیكییه‌ی له‌ زماندا هه‌یه‌. چونكه‌ هه‌موو دارشتنێك و بیناكردنێك له‌ زمان، ته‌واو نابێت ئه‌گه‌ر وشه‌ ڕسته‌ و ڕسته‌ش دواجار ده‌ق ته‌واو نه‌كات.مه‌رج نییه‌ كۆی ده‌قێك وه‌ك یه‌كه‌یه‌كی زمانه‌وانی و بابه‌تی به‌ سه‌ریه‌كه‌وه‌ واتا بگه‌یه‌نێت، به‌ڵام كاتێ هه‌مان ئه‌و ده‌قه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنینه‌وه‌، وێنه‌ و ده‌ربڕینه‌كان له‌ یه‌كتری جیا ده‌كه‌ینه‌وه‌، ده‌بێ مانای سه‌ربه‌خۆ بگه‌یه‌نن. چونكه‌ زمان ماناو گه‌یاندنه‌، ئه‌گه‌ر زمانیش له‌و ئه‌ركه‌ بنچینه‌یه‌ی خۆی به‌ده‌ربێت، كه‌واته‌ ئێمه‌ له‌ به‌رده‌م ده‌قێك و نووسینێك، یاخود ده‌ربڕینێك نین، ده‌ره‌نجام مانایه‌ك به‌ ده‌سته‌وه‌ بدات. له‌ شیعری نوێدا، مانا چه‌مكێكی ئاڵۆزو فره‌ واتایه‌، تۆپۆگرافیای شیعری نوێ، جیاواز له‌ تۆپۆگرافیای شیعری كلاسیك، كه‌ كێش و سه‌رواو هاوسه‌روای هه‌یه‌، له‌ سه‌ر یه‌ك ڕیتمی دارشتن و خوێنه‌وه‌ بینا نه‌كراوه‌، به‌ڵكو وێنه‌كان هه‌ندێك جار دیارو ڕاسته‌وخۆن، هه‌ندێك جاری دیكه‌ش نادیارو پێویست ده‌كات خوێنه‌ر به‌ قووڵایی ده‌قه‌كه‌ ڕۆبچێت. گرنگ نییه‌ زمان ساده‌یه‌ یا ئاڵۆز، هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زێكی ساكاره‌، یان ته‌مومژاویی و سیبمبول ئامێز، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی له‌ شیعردا ده‌بێ هه‌بێت مانای شیعرییه‌. لێره‌دا ئێمه‌ نموونه‌یه‌ك له‌ شیعری (شێركۆ بێكه‌س) دێنینه‌وه‌ كه‌ چۆن مانا وه‌ك هێلێك له‌ سه‌ره‌تاوه‌ درێژده‌بێته‌وه‌، تا كۆتایی و به‌ ئاكام گه‌یشتن. بێكه‌س ده‌ڵێت:
ئه‌گه‌ر له‌ ناو شیعره‌كانما گوڵ ده‌راوێژنه‌ ده‌ره‌وه‌..
له‌ چوار وه‌رز وه‌رزێكم ده‌مرێ.
گه‌ر یار بێننه‌ ده‌ره‌وه‌. دووانم ده‌مرن.
گه‌ر نان بێننه‌ ده‌ره‌وه‌ سیانم ده‌مرن.
گه‌ر ئازادی بێننه‌ ده‌ره‌وه‌ ساڵم ده‌مرێ و خۆشم ده‌مرم..

له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر وه‌رزێكدا، شاعیر ڕووداوێك و كاره‌ساتێكی داناوه‌، به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌ك له‌ مانه‌ له‌ شیعره‌كانی بێننه‌ ده‌ره‌وه‌،ئه‌وا وه‌رزێكی ده‌مرێ. شێركۆ بێكه‌س وه‌ك شاعیرێكی داهێنه‌ر كه‌ چل ساڵ پێشه‌نگی شیعری كوردی گرتوو له‌ مێژووی شیعری كوردیدا وێنه‌ی دووباره‌ نابێته‌وه‌، له‌وشیعره‌یدا به‌ جۆرێك مانای شیعری ته‌واو ده‌كات، كه‌ وێنه‌یه‌كی هونه‌ری جوانی به‌ شیعرخوڵقاندووه‌. هه‌موومان ده‌زانین ساڵ چوار وه‌رزه‌، بۆیه‌ له‌ وه‌رزی یه‌كه‌مه‌وه‌، بۆ دووه‌م و دواتر بۆ سێیه‌م و پاشانیش بۆ چواره‌م ده‌ڕوات، تاكۆی ساڵه‌كه‌ به‌ نه‌مانی ئازادی كۆتایی دێت و ئه‌ویش ده‌مرێت.ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئێمه‌ له‌و شیعره‌دا ده‌توانین واتای شیعری په‌رت بكه‌ین به‌ بێ ئه‌وه‌ی بینای هونه‌ری ده‌قه‌كه‌ تێكبچێت، به‌و مانایه‌ی هه‌ر له‌ نێو ئه‌و شیعره‌دا، ئه‌گه‌ر دێڕو وێنه‌كان به‌ جیاوازو سه‌ربه‌خۆش بخوێنینه‌وه‌، هه‌ر به‌ر مانای شیعری ده‌كه‌وین. ئێمه‌ ده‌توانین له‌ چوار وه‌رز، ته‌نها وه‌رزێك به‌ ڕووداوێك ببه‌ستینه‌وه‌. چونكه‌ شیعره‌كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا هه‌لگری مانا و ده‌لاله‌تی شیعرییه‌. به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌شتوانین كۆی شیعره‌كه‌ به‌ سه‌ریه‌كه‌وه‌ ببینین و بخوێنینینه‌وه‌.كه‌چی لای به‌شێكی زۆری ئه‌وانه‌ی ئێستا گوایا شیعر ده‌نووسن، چونكه‌ شیعر و قسه‌ ڕێزكردن له‌ یه‌كتری جیاناكه‌نه‌وه‌، چونكه‌ ده‌لاله‌تی شیعر و زمانی میللی له‌ یه‌كتری جیاناكه‌نه‌وه‌، ئیدی بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێ بكه‌ن ده‌كه‌ونه‌ هه‌ڵه‌وه‌. شیعر به‌رله‌وه‌ی مانا، چێژو جوانی، وێنه‌ی هونه‌ری بێت، بونیادێكی زمانه‌وانی كۆمه‌ڵێك وشه‌ و دواتر ڕسته‌یه‌ به‌ سه‌ر یه‌كه‌وه‌. كه‌ سه‌ره‌نجام هه‌موویان واتایه‌ك ده‌گه‌یه‌نن. ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كی ئۆرگانیكی و بابه‌تی له‌ نێوان ڕسته‌كان و ده‌ربڕینه‌كان دانه‌بوو، ئه‌وا له‌ بری واتا، به‌ر پاڕادۆكسی واتا ده‌كه‌وین. له‌ شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌دا، چونكه‌ واتای شیعری نییه‌ و له‌ گوتاری شیعرناگه‌ن، ئیدی به‌ لایانه‌وه‌ گرنگ نییه‌ چی ده‌نووسن و چی ناوده‌نێن شیعر.(محمد قادر) له‌ شیعرێكدا ده‌نووسێت:_

من پێنچ جار مردم..
چواره‌م جار كه‌ دواجار مردم..
یه‌كه‌م جار كه‌ مردم..چونكه‌ به‌ درێژایی مردنه‌كانی ترده‌ژیام..

له‌ ڕاستیدا نه‌ك مرۆڤ، به‌ڵكو هیچ بوونه‌وه‌رێك نییه‌ پێنچ جار بمرێت.مردن كردارێكی فیزیكی و ئه‌پستراكته‌ و ته‌نها یه‌كجار ڕووده‌دات. شتێكه‌ نییه‌ بتوانرێت ئه‌زموونی بكه‌یت. به‌و مانایه‌ی بمرین و زیندووببینه‌وه‌.بۆیه‌ ئه‌م زێده‌گۆیه‌ له‌ شیعر له‌ لایه‌كه‌وه‌ خه‌ساركردنی وشه‌یه‌، له‌ لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ زۆریكردنه‌ له‌ وتنی شتێك كه‌ هیچ ڕاستییه‌كی تێدا نییه‌. هاوشێوه‌ی ئه‌و حیكایه‌ته‌ ئه‌فسانه‌ییانه‌ی باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ سه‌ری دێوه‌كه‌ ئه‌وه‌نده‌ی شاخێك و قاچی ئه‌وه‌نده‌ی نازانم چی درێژ بوو، بۆیه‌شه‌ ناونراون ئه‌فسانه‌، چونكه‌ ئه‌قڵ و لۆژیك وه‌ریانناگرێت.گریمان ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌ربڕینانه‌ش وه‌ك وێنه‌ی شیعری وه‌ربگرین و به‌و مانایه‌ی له‌ شیعردا وشه‌ ڕه‌هه‌ندێكی تر وه‌رده‌گرێت، ئه‌وا هه‌رله‌ ڕووی ناوه‌ڕۆكه‌وه‌ نووسه‌ری ئه‌و چه‌ند وشانه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێ بكات كه‌وتۆته‌ هه‌ڵه‌وه‌. بۆنموونه‌:_ ئه‌و ده‌ڵێت من پێنچ جار مردم، كه‌ واته‌ مردن لێره‌دا كردارێكه‌ پێنج جار ڕوویداوه‌.به‌ڵام دێڕێك دواتر، هه‌ر خۆی ئه‌و بۆچوونه‌ی خۆی ڕه‌تده‌كاته‌وه‌ و ده‌كه‌وێته‌ پارادۆكسی واتاوه‌.ئه‌مجاره‌یان ده‌ڵێت:- (چواره‌م جار كه‌ دواجار مردم). لێره‌دا چواره‌م مردنه‌كه‌ هه‌م مردنی چواره‌مه‌، هه‌میش مردنێكی دوایین جارییه‌. واته‌ مردنی پێنجه‌م بوونی نییه‌.ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك، له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، كه‌ مردنی یه‌كه‌م جار هه‌بوو، واته‌ پێشتر هیچ مردنێكی تر نه‌بووه‌. چونكه‌ یه‌كه‌م، هێمایه‌ بۆ سه‌ره‌تاو ده‌سپێك و بۆ یه‌كه‌م جار ئه‌نجامدانی كارێك. به‌ڵام ئه‌و نووسیویه‌تی:_
یه‌كه‌م جار مردم چونكه‌ به‌ درێژایی مردنه‌كانی دیكه‌…

واته‌ به‌رله‌ مردنی یه‌كه‌م، ئه‌و به‌ درێژایی چه‌ندین جاری دیكه‌ش له‌ ڕابردوودا مردووه‌، به‌مه‌ش ئه‌مه‌ نابێ مردنی یه‌كه‌م بێت. ئه‌م جه‌ختكردنه‌وه‌یه‌ له‌ ڕووی ژماره‌ییه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر هیچ هونه‌رێكی تێدا نییه‌، بگره‌ بێ ئاگایه‌كی گه‌وره‌شه‌ له‌وه‌ی كه‌ نووسیویه‌تی. چونكه‌ هه‌ر خۆی وشه‌ و ده‌ربڕینه‌كانی خۆی به‌تاڵ ده‌كاته‌وه‌، مردن گه‌مه‌ی منداڵان و یاری میكانۆ نییه‌ تا چۆنمان بوێت به‌و شێوه‌یه‌ گوزارشتی لێ بكه‌ین، ته‌نانه‌ت هیچ پرسێك هێنده‌ی مردن جێگه‌ی تێڕامان لێوردبوونه‌وه‌ نه‌بووه‌ لای مرۆڤ. كردارێكه‌ تا ئێستاش مرۆڤ هیچ شاره‌زاییه‌كی لێ نییه‌، چونكه‌ كارێكی خوداییه‌. ئه‌مه‌ چ سه‌مه‌ره‌یه‌كه‌ كه‌سێك ده‌یان جار بمرێت كه‌چی نه‌زانێت كه‌ی بۆ یه‌كه‌م جارو كه‌ی بۆدواجار مردووه‌؟ ئاخۆ ده‌كرێ ئه‌م ورێنانه‌ له‌ خانه‌ی شیعردا پۆڵین بكه‌ین؟بێگومان لای به‌شێكی زۆری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی ئێستا شیعر ده‌نووسێت، ڕۆشنبیریی شیعری نییه‌ كه‌ ڕه‌گێكی گه‌وره‌ی له‌ نێو زماندایه‌. به‌و مانایه‌ی نازانن وشه‌ له‌ چوارچێوه‌ی فه‌رهه‌نگی زمانه‌وانی خۆی چ ئاماژه‌یه‌ك ده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌و نه‌وه‌یه‌ به‌شێكی زۆریان چونكه‌ شیعر نووسین به‌ قسه‌ ڕێزكردن تێگه‌یشتوون، ئیدی چۆن وشه‌كان له‌ ده‌قی شیعریدا به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن، به‌لایانه‌وه‌ گرنگ نییه‌. چونكه‌ ئه‌وان پێیان وایه‌ شیعر ته‌نها خستنه‌ پاڵ یه‌كتری چه‌ند وشه‌یه‌كه‌، بۆیه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێ بكه‌ن ده‌كه‌ونه‌ هه‌ڵه‌وه‌.(بژار حه‌كیم)نووسیویه‌تی:_
ئه‌و كوڕه‌ی به‌ نوێژی نیوه‌ڕۆ..
ئێستا نه‌ ڕێگا هه‌یه‌ نه‌ سه‌فه‌ر..
من له‌ نێوان دووری و ته‌نیاییدا
ڕێبوارێكی ڕه‌نگ زه‌ردم..

هه‌ر كه‌سێك شیعر بنووسێت و ئه‌لف و بێی زمان شاره‌زابێت، ده‌بێ بزانێت وشه‌ی(ڕێبوار) له‌ زمانی كوردی چ مانایه‌ك ده‌دات. به‌ كێ ده‌وترێت ڕێبوار؟ ده‌لاله‌تی چی ده‌گه‌یه‌نێت؟ كه‌ ڕێبوار هه‌بوو، نابێ ڕێگاو سه‌فه‌ریش هه‌بێت؟ بووه‌ كه‌سێك ڕێبوار بێت و ئه‌م سه‌رو ئه‌و سه‌ری شوێنه‌كان بكات به‌ڵام ڕێگای نه‌بێت؟ گریمان ئه‌و مه‌به‌ستی له‌ ڕێبوار ئه‌و حاڵه‌ته‌ سایكۆلۆژیانه‌یه‌ كه‌ كه‌وتۆته‌ نێوان دووری و ته‌نیایی، وه‌لێ ئاخۆ ئه‌گه‌ر له‌ نێوان دووری و ته‌نیاییشدا بێت و بچێت، مانای وانییه‌ ئه‌و به‌ خه‌یاڵ سه‌فه‌ر ده‌كات؟مه‌گه‌ر مرۆڤه‌كان زۆر جار به‌ خه‌یاڵ هه‌موو دونیا ته‌ی ناكه‌ن؟ من نازانم كه‌ ڕێگا نه‌بوو، ڕێبوار چ مانایه‌كی هه‌یه‌ ته‌نها له‌ خه‌یاڵی ئه‌و شاعیره‌ نه‌بێت.ئه‌م پارادۆكسه‌ له‌ نووسینی شیعردا، له‌ كاری وه‌ستایه‌كی نه‌زان ده‌چێت كه‌ خشته‌كانی باڵاخانه‌یه‌ك زۆر نا هونه‌ری و نا ئه‌ندازه‌ییانه‌ بخاته‌ سه‌ر یه‌كتری و دواتریش دیوارێكی خوارو خێچ ده‌رده‌چێت. ئێمه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م وتاره‌دا نموونه‌مان له‌ شیعرێكی شێركۆ بێكه‌س هێناوه‌ته‌وه‌. هه‌رخوێنه‌رێك به‌ وردی سه‌رنج له‌ ناوه‌ڕۆكی شیعره‌كه‌ی بدات، ده‌زانێت كه‌ شاعیر چه‌ند ئاگایانه‌ و هونه‌رییانه‌ كاری له‌ سه‌ر ئه‌و شیعره‌ كردووه‌ و هیچ وشه‌یه‌كی شیعری نییه‌ مانای ئه‌وی تر ته‌واو نه‌كات. یه‌كێك له‌ سیما دیاره‌كانی شاعیری سه‌ركه‌وتوو، قاڵبوونه‌وه‌یه‌ له‌ زمان، تێگه‌یشته‌ له‌ بونیادی وشه‌ و ئاماژه‌ زمانه‌وانی و فه‌رهه‌نگییه‌كان.ئه‌م ده‌ربڕینه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ بڵێیت له‌ هاویندا به‌ فرێكی ستوورباریوه‌.له‌ شیعری نوێدا و له‌ شیعر به‌ گشتی، وشه‌ ڕه‌هه‌ندێكی دیكه‌ی واتای وه‌رده‌گرێت و ده‌شێ ببێته‌ میتافۆربۆ شتێكی دیكه‌، وه‌لێ نابێ وشه‌ و ده‌ربڕینه‌ شیعرییه‌كان خاڵ بن له‌ هه‌موو جۆره‌ واتاو مانایه‌ك، شیعریش وه‌ك هه‌ر ده‌قێكی دیكه‌ی ئه‌ده‌بی له‌ زمان پێكدێت، یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی زمانیش گه‌یاندنه‌، به‌ڵام له‌و جۆره‌ به‌ ناو شیعرانه‌دا، زمان نه‌ك هه‌رهیچ ئاماژه‌یه‌كی نییه‌، به‌ڵكو ڕۆڵێكی نێگه‌تیڤیش ده‌بینێت له‌ تێكدانی وشه‌ و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی ماناو سڕینه‌وه‌ی ئه‌ركی ڕاسته‌قینه‌ی زمان. مانای چییه‌ ڕێگا نییه‌ و سه‌فه‌رنییه‌ و ڕێبواریشی؟. بێگومان چه‌ند به‌ ئه‌زموونی شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ ڕۆبچین، ئه‌وه‌نده‌ زیاتر پارادۆكسی له‌و شێوه‌یه‌مان بۆده‌رده‌كه‌وێت. ڕوونتر به‌و ڕاستییه‌ ده‌گه‌ین كه‌ به‌شێكی زۆر له‌ وانه‌ جیاوازی له‌ نێوان زمانی شیعری و زمانی ئاسایی ناكه‌ن،قسه‌كردن و شیعرییان به‌لاوه‌ وه‌ك یه‌كه‌.(سافی مه‌لا زاده‌) ده‌نووسێت:_

بردیان ڕه‌می بكه‌ن..
كه‌س نازانێ زه‌وی قووتی دا ..
یان ئاسمان هه‌ڵیكێشا..
سه‌ره‌تا ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ بۆ نووسه‌ری ئه‌و چه‌ند وشانه‌ ڕوونبكه‌مه‌وه‌ كه‌ ده‌سته‌واژه‌ی(نوێژی نیوه‌ڕۆ) له‌ ڕووی مانای فه‌رهه‌نگییه‌وه‌(نه‌ك ئایینی) چ ده‌لاله‌تێكی هه‌یه‌ له‌ زمانی كوردی. ئه‌م ده‌ربڕینه‌، ده‌ربڕینێكی میللییانه‌ی كۆنه‌ له‌ زمانی كوردی و ئێستاش به‌كار دێت. ئه‌م ده‌ربڕینه‌ واته‌ كاره‌كه‌ هێنده‌ ڕوون و به‌رچاوبوو، هێنده‌ ئاشكراو دیاربوو، هیچ گومان و پرسیارو به‌ دواداچوونێك هه‌ڵناگرێت. چونكه‌ وه‌ك نوێژی نیوه‌ڕۆ كه‌ گه‌رم و دیاره‌، كاره‌كه‌ دیاره‌. كه‌وتمان نوێژی نیوه‌ڕۆ، شتێك نامێنێته‌وه‌ به‌ ناوی ئه‌وه‌ی بپرسین چی لێهات؟بردیان ڕه‌می بكه‌ن، واتا دیاره‌ كه‌ بۆ كوشتن بردوویانه‌ و به‌ نوێژی نیوه‌ڕۆش بردوویانه‌. خوێنه‌ر لێره‌دا له‌ به‌رده‌م كردارێكه‌ كه‌ ڕووینه‌داوه‌، به‌ڵام هیچ گومانی تێدا نییه‌ كه‌ ڕووده‌دات. چونكه‌ كاره‌كه‌ و بكه‌ره‌كه‌ش دیاره‌. واته‌ شاعیر وه‌ك هه‌واڵێكی ڕاگه‌یانراو ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ گه‌نجێكییان برد ڕه‌می بكه‌ن.به‌ڵام له‌ دوو دێڕی كۆتاییدا،بیری چۆته‌وه‌ پێشترچی وتووه‌، بۆیه‌ نازانێت گه‌نجه‌كه‌ چی لێهات؟ زه‌وی قووتی دا، یان ئاسمان هه‌ڵیكێشا.واته‌ كه‌وتۆته‌ پارادۆكسی شیعرییه‌وه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستیشی پێ بكات. ئێمه‌ وتمان ئه‌و نه‌وه‌یه‌ چونكه‌ شیعر به‌ قسه‌ ڕێزكردن ده‌زانێت ، قسه‌ ڕێزكردنیش هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی بابه‌تی و ئۆرگانیكی له‌ نێوان وشه‌كان نییه‌، بۆیه‌شه‌ به‌رهیچ مانایه‌ك له‌ شیعره‌كانیان ناكه‌وین. هه‌ر له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌(ئاورنگ به‌رزنجی) نووسیویه‌تی:_
خۆمنیش ئه‌توانم بگریم..
بۆ نوقل و بوكه‌ شووشه‌كه‌م..
ده‌ئیتر بۆچی مناڵ نیم..
نادایه‌گیان مه‌گری..منیش وه‌ك تۆ دایكێكم.
خه‌مه‌كانی تۆش هه‌ڵده‌گرم..
له‌ سه‌ره‌تای شیعره‌كه‌دا، هێشتا ئه‌و خاتوونه‌ منداڵه‌ و بۆ نوقل و بوكه‌ شووشه‌ ده‌گریت، كه‌چی له‌ پڕێ ده‌بێته‌ كوڕێ و ئه‌مجاره‌یان نه‌ك هه‌ر منداڵ نییه‌، به‌ڵكو گه‌یشتۆته‌ قۆناغی دایكایه‌تیش! سه‌رنج له‌و پارادۆكسییه‌ شیعرییه‌ بده‌ن. تۆهێشتا هه‌رخه‌یاڵی بوكه‌شووشه‌ ده‌كه‌ی، ئیدی پێم ناڵێی چۆن توانیت خه‌مه‌كانی دایكیشت هه‌ڵگری؟ كه‌سێك هوشیارییه‌كی هێنده‌ ساده‌ی هه‌بێت، كه‌ دنیای منداڵانه‌ی خۆی جێ نه‌هێشتبێت،ئیدی چۆن درك به‌وه‌ ده‌كات وێرای خه‌مه‌كانی خۆی، خه‌مه‌كانی دایكیشی هه‌ڵگرێت؟ ئه‌م بێ ئاگایه‌ له‌ زمان و ده‌ربڕین، ئه‌م نه‌شاره‌زاییه‌ له‌ گوزارشتكردن و بیناكردنی وێنه‌ی هونه‌ری له‌ شیعردا، خۆی له‌ خۆیدا ده‌لاله‌ته‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ له‌ به‌رده‌م چ ساده‌نووسی وگه‌ڕه‌لاوژێیه‌ك داین لای به‌شێكی زۆری به‌ ناو شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌.ده‌یان نموونه‌ی دیكه‌ی له‌و شێوه‌یه‌شم له‌ به‌رده‌ستن، كه‌ له‌ ده‌رفه‌تێكی تردا دێینه‌وه‌ سه‌ریان. ئه‌مه‌یه‌ جه‌وهه‌ری شیعر لای به‌شێكی زۆری ئه‌وانه‌ی له‌ ئێستادا شیعرده‌نووسن، شیعرێك كه‌ كورد وته‌نی:_( كه‌س نازانێ سه‌ری له‌ كوێیه‌و بنی له‌ كوێیه‌!!)..

*په‌راوێز:_ نموونه‌ی شیعره‌كان له‌ كتێبی( ئه‌لف) وه‌رگیراون كه‌ ماڵی كتێب له‌ هه‌ولێر ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر چاپ و بڵاویكردۆته‌وه‌…

*ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كوردستانی نوێ ژماره‌ی ڕۆژی پێنچشه‌ممه‌ ڕێكه‌وتی 26-9-2019بڵاوكراوه‌ته‌وه‌..

لە هەرێمی کوردستان هەموو کاتێک ئیسلامیەکان دەسەڵاتبون لەناو دەسەڵات،لەڕێگەی پەروەردەکردنی تاکەکان لەسەر دونیابینی ئیسلامی کە لەواقیعدا دونیابینییەکی نادیموکراتی،نائەقڵانی، قەدەرگەرا، ،دژە کرانەوەو دژە ژنە. چونکە بۆهەر کەسێک شارەزایی ئیسلامی سیاسی بێت ،بەتایبەتیش ئیخوانەکان ،دەزانێت،دیموکراسی باوەڕێکی دوفاقەیە ،لە ڕاستیدا ئەوان باوەڕیان بەدیموکراسی هەیە ،وەک ئامرازێک بۆ گەیشتنە دەسەڵات،ئەوەش سیاسەتی پۆپۆلیستیانەیە .ئەوان بەنا ڕاستەوخۆ ئەڵێن بەویستی خەڵک دەگەینە دەسەڵات و بەویستی خودا حوکم دەکەین،ئەوەش لەبەر ئەوەی لە ململانێی ئاشتیانەی دەسەڵات دەبێت پشت بەخەڵک ببەستیت ،ئەوە حەقیقەتێکە کە تە نهالە ڕێی باوەڕی دوفاقە هەزمدەکرێت لەلایەن ئیسلامیەکان .چونکە خودا تەنها لەجەنگدا فریشتە دەنێرێت بۆ سەر کەوتن بەسەر بێباوەڕاندا! لە کێبەڕکێی هەڵبژاردندا هەرچەندە شەیتانیش بیت دەبێت خۆت بکەیتە فریشتە،بۆیە باوەڕبون بەدیموکراسی تەنها تەکتیکە لای ئیسلامی سیاسی ،ئەوەش داننانە بەواقیع و خۆگونجاندنێکی زیرەکانەیە سازشی کاتییە لەسەر پرەنسیپ .
ئەمڕۆ لەهەرێمی کوردستان دەسەڵاتێک هەیە،کە بێباکترین دەسەڵاتە بەرامبەر داهاتوی کۆمەڵگاکەمان؛کە بێگومان ئەو بێباکیە لە پەروەردەنەکردنی تاکەکان بۆ ئەوەی نەبنە پارویەکی ئاسان بۆ گورگەکانی ئایدیۆلۆژیا بێگانەکان خۆی بەیاندەکات ،لێرەدا مەبەستم لە “ئایدیۆلۆژیای بێگانە”هەموو ئەوئایدیۆلۆژیایانەیە کە تاکیکورد لە کێشە ڕاستەقینەکانی دوردەخاتەوە و بەرەو کێشەیتر ڕایدەکێشت،ئەو ئایدیۆلۆژیایەی کە هاوردەیە و هیچ پەیوەندی بە کۆمەڵگای ئێمە و کێشەکانییەوە نییە،بگرە سەرباری کێشەکانە و لەگەڵ خۆی کێشە هاوردە دەکات و وزەو هێزی کۆمەڵگا بەفیڕۆدەدات و کۆمەڵگای خستۆتە ناو جەدەلێکی پوچەوە. ئەوان هەست بە مەزڵومیەت ناکەن کە ئۆجالا ن دەستگیردەکرێ،بەڵام بۆ مورسی نوێژی مردو ئەکەن!ئەوان دەڵێن سیسی دیکتاتۆرە،بەڵام ئەردۆگان پیاوێکی دەست بە دەستنوێژە!ئەوان بۆ عەفرین ناگرین،بەڵام بۆ داعشەکانی باغۆز هاواریان لێ هەڵدەستێت. ئیخوانەکانی کوردستان،کەلقێکن لە اخوانیزمی جیهانی و کاردەکەن بۆ سەرخستنی ئەو پڕۆژە ئیخوانیە کە لە دوای ڕوخانی دەوڵەتی عوسمانی وەک هێزێکی دژە ئازادی و دیموکراتی لەبەرامبەر کرانەوەی کۆمەڵگا تێدەکۆشێت، لەڕواڵەت دا ئەقڵانی،دیموکرات ن.بەڵام ئەوە سیاسەتێکی چەواشەکارانەیە و بەردەوام لەڕێگەی پەروەردەکردنی تاکیکورد وەک تابوری پێنجەم کاردەکەن ،ئەو تاکانەی کە ئینتیمای خێڵیان نەماوە، دەبێت لەڕێگای ئایدیۆلۆژیاوە بە داگیرکەرەوە گرێبدرێن.
ئیخوانەکان لەگەڵ گەیشتنە دەسەڵاتی ئاکەپە ،کەوتنە پڕوپاگەندە بۆ ئەردۆگان، ئەو پڕوپاگەندەکردنەشیان بۆ ئەردۆگان لەژێر ناوی دین و ئیخوانیەتدا نەدەکرد،بەڵکو وەک لایەنگیری ئاشتی،دیموکراتخواز ،لایەنگری چارەسەری کێشەی کورد،بەڵام لەڕاستیدا ئەوە تەنها چەواشەکردن و خەڵەتاندن بو،ئەوان باکگراوەندە دینیەکەی کۆنە فەقێ”ئەردۆگانیان دەزانی،ئەوان دەیانزانی ئەردۆگانیش بەویستی خەڵک دەگاتە دەسەڵات،بەڵام بەویستی خۆی یان خوا کاردەکات. بەڵام ئەمە ی ئیخوانەکانکردیان،لەڕاستیدا دژی ئەو هێڵە فیکریە ئازادی خواز ە بۆ کە ئەمڕۆ لە سەرانسەری کوردستان کاریگەری هەیە. واتا ئومێدێکی درۆینەبو بە پیاوێکی درۆزنی وەک
ئەردۆگان.ئیخوان لەسەرەتای سەرهەڵدانیەوە ،تاڕۆژی ئەمڕۆ ،سود لەهەموو ئامرازێک وەردەگرێت بۆ گەیشتن بە ئامانج.هێزێکی سیاسی پراگماتیکە لەسیاسەتی ڕۆژانەدا ،و لە ستراتیژدا دۆگماتیکە. بەگوێرەی بارودۆخ خۆیان دەگونجێنن ،ئەمەش وادەکات ئەو هێزە بە ئاسانی ئامانجەکانی دەستنیشان نەکرێت بۆ هەموکەسێک. اخلاقێکی ڕوکەشانە و سەرزارەکییان هەیە،واخۆنیشان ئەدەن مۆدێرن و دیموکراتن،وەلێ تەنها دەمامکی دیموکراسی و جلی مۆدێرنیان لەبەردا،بەڵام مەنهەج و باوەڕیان لە هێزێکی وەک داعش نزیکە،هەتا دەوترێت داعش لە ڕەحمی فیکری اخوان هاتۆتە دەر ،وەک ابوبکر بەغدادیش کۆنە ئیخوان بو. خۆ ئاشکرایە هەردوکیان یەک ئامانجیان هەیە،ئەویش دەستگرتن بەسەرجیهان و زیندوکردنەوەی خەلافەت. هەر لەگەڵ سەرهەڵدانی داعش ،و کەوتنە جوڵەی ئەردۆگان ئەم سێ هێزە،داعش،ئاکەپە، ئیخوان کەوتنە کارکردن ،و هەرسێکیان خزمەتی یەکتریان کرد کە تا ئێستاش لە ناو ئەو پەیوەندیە دان،تەنانەت میسری سەردەمی مورسیش ،چاوی بڕیبوە ئەردۆغان و پێشوازییەکی سوڵتانانەی لێکرا ،بەڵام لەبەختی ئێمە مورسی و دەسەڵاتی ئیخوانەکان کۆتایی هات و پایەکی بەهێزی سوڵتان ئەردۆغان شکا . ئاشکرایە کە ئەردۆگان هەر لەسەرەتاوە پشتیوانی داعش بو”زهنیەتی ئەندامە باڵاکانی ئاکەپە لەداعش نزیکترە تا اخوان” بەڵام ئیخوانەکانی کوردستان هەموو ئامرازێک بەڕەوا دەزانن لە پێناو ئامانجەکەیاندا، خۆیان لە ئەردۆگانی بێ دەمامک لائەدەن،ئەو ئەردۆگانەی کە لە کوردستان ئیخوانەکان وەک فریادڕەسی ئیسلام و موسڵمانانیان دەبینی و بەردەوام بەشان و باڵیان هەڵدەدا !ئێستا کە ڕوخساری ئەردۆغان بۆجیهان دەرکەوتوە،ئەوان ڕوی ڕەخنەکانیان کردۆتە هەدەپ! یەکێک لە مەلا ئیخوانیەکانیش بۆ باغۆز دەگریا و بە ئه ردۆگانی دەوت پیاوە دەست بە دەستنوێژەکە هەمومان بیستمان و بینیمان. ئیخوانەکان بانگەشەی ئیسلامێکی میانڕەو دەکەن ،واخۆیان دەردەخەن کە جیاواز لە سەلەفیەکان بیردەکەنە وە سەبارەت بەژن،بەڵام لەڕاستیدا وانیە،پێویستە هەرکەس ئەوە بزانێت ئیخوانەکانی کوردستان،ئاکە پە دژی ئازادی ژنن و ئەوە پرەنسیپە بۆئەوان،چونکە کاتێک ئازادی کۆمەڵگا بەئازادی ژنەوە بەسترابێتەوە،بۆ مانەوەی کۆمەڵگا دەبێت ئایدیۆلۆژیای پیاو،براموسڵمانەکان بەردەوام فشاری ئایدیۆلۆژی لەسەر ژن پەیڕەو بکات،بۆ ئەو مەبەستە خودی ژن بەکاردێنن،کادیری خوێندەواری ژن ،لەحیزبدا بانگەشە بۆ ئایدیۆلۆژیای پیاو دەکات!ئەمە وەک ئەوەیە”گوێرەکە چەقۆی قەصاب بلێسێتەوە” ئەوان دەیانەوێت لە هەڵبژاردندا دەنگی ژنان بۆخۆیان ببەن،ئەگەرنا ئەوان باوەڕیان بەوەهەیە کە شوێنی ژن مەتبەخە. ژن کە حیجاب نەبێت وەک چوکلێتێکە کە دانەپۆشرابێت،ئەو مغاڵەتەیە وادەکات کەسێتی ژن لەژێر ناوی خۆشەویستی و ڕێز بکوژن،بەڵام بەدیوەکەیتردا ئەم مغاڵەتەیە پێمان دەڵێت ژن کاڵایە وەک چوکلێتە خاوەنی خۆی نییە.لەبەرامبەردا ژنی ئازاد هەیە کە لەسەر ئاستی فیکری شەڕی زهنیەتی نێرانەی ئیخوان و ئاکەپە دەکات لە پێناو دروستکردنی دونیایەکی هاوسەنگ لەنێوان ژن و پیاودا،لەهەمانکاتدا لەگۆڕەپانی جەنگیشدا لەبەرامبەر داعشدا کە ئامرازی ئاکەپەبو،تێکۆشان و بگرە لەسەردەستی ژنی ئازاد و شەڕڤانان لوتی داعش شکێندرا. لەڕووی سایکۆلۆژیەوە،بۆپیاوی کلاسیک و خێڵەکی و موسڵمان ئەوە هەزم ناکرێت،ژن لاواز نەبێت،چونکە بەلای ئەوانەوە ژن نابێت جێگای هەبێت و کاریگەری هەبێت لەسەر بڕیاری بەڕێوەبردنی کۆمەڵگا.پێشیان وایە ئەو فەلسەفەیەی باوەڕی با ئازادی ژن و یەکسانی ئەرک و مافەکان هەبێت،ئەوە دەبێتە ئاینی چوارەم و وەک بەدیلی ئاینی سێیەم خۆی دەخاتە ڕوو. لەبەر ئەوە تەواوی هێزە ئایدیۆلۆژیە کۆنە پەرست و دۆگما و پیاوسالارەکان لەوخاڵەدا کۆکن کە دەبێت دژایەتی ژنی ئازاد بکرێت!
ئیخوانەکان لەکوردستان لە گەمەکانی هەڵبژاردن سود لە ژنی کلاسیک وەردەگرن و دەنگی پێ کۆدەکەنەوە،بۆیە لەڕووی سیاسیشەوە دژی فەلسەفەیەکن کە ئازادی ژن بکاتە بنەما بۆ ئازادی کۆمەڵگا،چونکە کاتێک ژن ئازاد بێت،ئیتر ڕۆڵی ئەوپیاوانە ،ئەوڕابەرە ئیسلامیانە هیچ نابێت و ئەقڵی کۆمەڵگا لە ژێر کۆنتڕۆڵیان دەردەچێت.
پێویستە هەمو کوردێک ئەوەبزانێت،ئیخوانەکان لەئێستادا لەکەسێتی ئۆجالاندا هێرش دەکاتە سەر ئازادی ژن،بەو واتایەی کە لێدان لە ئۆجالان لێدانە لەفەلسەفەکەی بۆ ئازادی ژن. چونکە ئاشکرایە بیرکردنەوەی ئیخوان بەستراوەتەوە بەگون و پێیان وایە ژنی ئازاد پاکیزە نیە،ئەوە نهێنیەکەکە نادرکێندرێت،دەبێت بخوێندرێتەوە لەناو دەربڕینەکانیان. وەک پزیشکێکی دەرونی دەڵێت:ئەو پیاوانەی پێیان وایە ئافرەتی سفور بێڕەوشتە هەردو بەشی مێشکیا ن لەتورەکەی گونیان دایە.
لەکۆتایدا دەبێت ئەوەبڵێم،بەدرێژایی مێژوی ئیسلامی سیاسی دژایەتی گەندەڵی و خراپی بەڕێوەبردنی دەسەڵاتیکوردیان قۆستۆتەوە و لە ڕێگەی دژایەتی دەسەڵاتی کوردی،فرمێسکی تیمساحی دەڕێژن بۆ خەڵک و کۆمەڵگاەمان بەڵام لەڕاستیدا ئەوان دەیانەوێت بڵێن کورد بۆ بەڕێوەبردن نابێت!دەبێت لەلایەن خەلیفەیەکی موسلمانی ناکورد بەڕێوە ببرێین.واتا دژایەتی ئەوان جاشایەتییە لە ژێرناوی خۆشەویستی خەڵکدا. لەکاتێکدا لەمێژودا خراپتر لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتی عوسمانی دەگمەنە.دیکتاتۆرتر لە ئەردۆگانیش دەگمەنە. ئیخوانەکان لە ژێر ناوی ڕەخنە و پاراستن لەهەڵە ڕودەکەنە ئەردۆگان کە وەک ئەژدیهایەک خەریکە کۆمەڵگای تورکیاش قوتدەدات. بۆیە ئەمڕۆ تەنانەت مناڵە ورتکەی ئیخوانیش ڕەخنەی ئاپۆ و هادەپ و …دەکەن. ئەگەرچی ئەوان جاشایەتی کلاسیک ناکەن،زۆر مۆدێرنانە دەیکەن و لایەنگری بۆ ئەردۆگان دەشارنەوە و دەیانەوێت بڵێن ئەوە پەکەکەیە ،ئەوە هەدەپەیە سیاسەتی هەڵە دەکات و ئەردۆگان لەکورد هاردەکات،بەڵام ئەردۆگان بەڕاگەیاندنی میساقی میللی وڵامیان ئەداتەوە و ئەڵێت :درۆ ئەکەن.ئاخر برا درۆزنەکان، چۆن لەگەڵ زیهنیەتی ئاکەپەو ئەردۆگان بگونجێین.کە سواری خەونی خەلافەت بوە.ئەم درۆ و دەلەسەیەتان لەچییە! ئەم جاشایەتی فیکریە بۆچی؟بۆ ئەوەی عوسمانیە نوێکان بتان بەنەوە بۆجیهادو فتح و داگیرکاری وڵاتان. یان بۆئەوەی وەک سوڵتان سەلیم پێتان بڵێت :نۆکەرە خۆشەویستەکانم. فەلسەفەی ئۆجالان تەنها پەیوەندی نێوان گون و بیرکردنەوەتان دەبڕێت،واتان لێدەکات فێربن کە ژنیش مرۆڤە،دەکرێ لەدەرەوەی حەقڵیەتی پیاو بڕیاربدات و بیربکاتەوە،دەکرێ باشترین جەنگاوەر بێت. دەکرێت ژنیش بەبێ حیجابی سەپێندراوی پیاو هەبێت،پێتان ئەڵێت خەلەلەکە لە ئەقڵی ئێوەدایە نەک لەسەری ژندا.ئەقڵی ئێوە بۆگەن بوە و مێشولەی لێنیشتوە.
ئێوە ئامانجتان ئەوەیە کۆمەڵگا ئازاد نەبێت،چونکە کۆمەڵگەی ئازاد خوڕافە پەرست و دژە ژن نییە،ستراتیژی ئێوەش مانەوەی کۆمەڵگایە لەو دۆخەدا.

مەحمود عەبدوڵڵا

کاتێک خەڵکی شاری کەلار، لە بەرامبەر گوێنەدانی حکومەتی هەرێم بە مەرگی هاوڵاتیانی گەرمیان بەهۆی پەتای کۆرۆناوە، بانگەوازیان کرد کە “خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین”، یەکێتی نیشتمانی وەک تاڵانچی ئەم ناوچەیە، ترسی ئەم دەست پێشکەریە جەماوەریەی لێ نێشت کە ببێتە هۆی لەدەست چوونی پێگەی دەسەڵاتدارێتی. هەربۆیە هەرکام لە دوو باڵی هاوسەرۆک و سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی یەكێتی نیشتمانی كوردستان کەوتنە خۆ. لاهور شێخ جەنگی بە “بەخشینی موچە”ی ستافی تەواوی نەخۆشخانەی قەڵا بەسەرجەم پزیشكان و كارمەند و فەرمانبەران، وە(دەرباز کۆسرەت رەسوڵ) یش بە دابین کردنی ٤ ئامێری پێوانی ئۆکسجین . هەرچەند ئەم کۆمەکانە لەژێر فشاری دەستبردنی خەڵکە بۆ بەڕیوەبردن و دابینکردنی تەندروستی گشتی خۆیان. بەڵام ئەم جۆرە کارانە و مەبەستی ئەم دەسەڵاتدارانە دەبێ باش بناسین کە بەدوای چیەوەن؟
ئەمە پێی دەوترێ “کۆمەکی مافیایی” کە ئەم دوو باڵە دەسەڵاتدارە “موچە و پێویستیەکانی کەرتی تەندروستی”ی خەڵکی گەرمیان و بەشێکی کوردستانیان دەست بەسەردا گرتوە و کەچی بەناونیشانی خێر و بەخشیین بەشێکی ناچیزی بە خەڵک دەفرۆشنەوە.
پرسیارەکە ئەوەیە، ئەگەر حکومەت و بودجە و داهاتی کوردستان هەیە بۆچی ئەم دەسەڵاتدارانە بەناوی شەخسی خۆیانەوە خەریکی دابەشکردنی موچە و پێویستی تەندروستین بۆ نەخۆشخانەیەک؟ بۆچی موچەی هەموو پزیشک و کارمەندی تەندروستی هەموو کوردستان نادەن کە دوو مانگە لە پێشی بەرەی شەڕی کۆرۆنادان ؟ بۆچی ئەو ١٠ ملیار دۆلارەی داهاتی فەرمی کوردستانە ئەمڕۆ ٢٥٪ ناخەنە خزمەت دابینکردنی ئەم پێداویستیە تەندروستیانەی خەڵک و موچەی کارمەندانی تەندروستیەوە؟ بۆچی ٠،٥٪ بودجە بۆ کۆرۆنا دادەنێن و لەکاتێکدا دەزانن کە چ حاڵەتێکی کتوپڕ و ئیمێرجنسی هەیە و هەموو حکومەتەکان ناچارن بودجەی گەورە بۆ ڕوبەڕوبونەوەی ئەم پەتایە دابنێن؟
بێگومان وەڵامی ئەم پرسیارانە دەبێ لەو سیاسەتەدا بۆی بگەڕێین کە پێی دەڵێن “ئیدارەی مافیایی”. “کۆمەکی مافیایی” بەشێک لەو شێوازە لە بەڕیوەبردنی مافیاییە، کە یەکێتی و پارتی لە سێ دەیەی ڕابردووی دەسەڵاتیاندا پیادەیان کردوە و ئێستا بونەتە شارەزاترین بەڕیوەبەری فەرمی مافیایی، کە هیچیان کەمترنیە لە حکومەتە مافیائاساکانی ئەمریکای لاتین.
دەست بردنی یەکێتی و پارتی بۆ گۆڕینی موچە و دابینکردنی پێویستیەکانی تەندروستی گشتی بە خێر و سەدەقەی سەرۆکە حزبیەکان، خۆی بەشێک لە سیاسەتی نەهێشتنی کەرتی گشتی تەندروستی و تاڵانکردنی لەلایەن کۆمپانیاکانی حزبی و سەرمایەدارە حزبیەکانەوە. ئەوان لەم ڕێگەیەوە دەیانەوێ بەرپرسیاریەتی حکومەتەکەیان لە دابینکردنی موچە و پێویستی تەندروستی لادەن و هاوکاتیش وەلائی حزبی و شەخسی لە ڕێگەی بەخشینی موچە و دابینکردنی چەند ئامێرێک و کۆمەکێکەوە بەدەست بێنن. لێرەوە ئیتر کارمەندانی تەندروستی چیتر چاوەڕێی موچەی فەرمی نابن و ناڕەزایەتی دەرنابڕن ئەگەر موچە نەدرێ، بەڵکو دەبنە چاو لە دەستی مەرحەمەت و بەزەیی هاوسەرۆک و سەرۆکە حزبیەکان.
ئەم دۆخە بێگومان بەم کۆمەکە مافیایانە پینە و پەڕۆ ناکرێ و ڕێگا چارەی بەرگرتن بە مەرگی زیاتر و بێکاری و بێ موچەیی تەنیا لە سەرتاسەری کردنەوەی ئەم جۆرە دەست پێشکەریە هەرەوەزیانەی خەڵک خۆیان و بانگەوازی “خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین” ی شاری کەلار و شارەکانی تری کوردستاندایە. ئەمڕۆ دکتۆر و کارمەندی تەندروستی خەڵک دەبێ بەم چەشنەی کەلار لەدەوری یەکتر کۆببنەوە و دەست بەرن بۆ کاری هەرەوەزی بۆڕوبەڕوبونەوەی گوێ نەدانی حکومەتی هەرێم بە دۆخی مەترسی تەندروستی لە کوردستان و تاڵانکردنی کەرتی حکومی تەندروستی لەلایەن کۆمپانیا حزبی و سەرمایەدارەکانەوە و خۆمان ڕێگاچارەیەک بدۆزینەوە بۆ فریاکەوتنی تەندروستی گشتی هاوڵاتیانی کوردستان.
تەندروستی گشتی مافی هەموو هاوڵاتیانە کە بە خۆڕایی و لە بودجەی گشتی کوردستان دەبێ دابین بکرێ. هەربۆیە پێویستە هەموو خەڵکی کوردستان دژی فرۆشتن و بە تاڵانکردنی کەرتی تەندروستی حکومی ببینەوە بە کۆمپانیا حزبی و سەرمایەدارەکان ، لەبەر ئەوەی ئەمە دزینی بەشی کرێکار و کارمەند و خەڵکی کوردستانە لە داهاتی کاریان و لە داهاتی کۆمەڵگەی کوردستان . پێویستە داواکاربین کە بودجەی کەرتی تەندروستی زیاد بکرێ بۆ ٢٥٪ بە تایبەت لەم کاتی پەتای کۆرۆنا ڤایرۆسەدا(کۆڤی١٩)، تاکو پێویستیەکانی پاراستنی تەندروستی و موچەی تەواوی کارمەندان دابین بکرێ.
ئەوە ٢٨ هەزار کارمەندانی تەندروستین کە داکۆکی لە پاراستنی تەندروستی گشتی دەکەن، لەبەرئەوەی پێویستە ئەوان لە ئیدارەی کەرتی گشتی بەشداربن و ئاگاداربن لە بودجە و داهاتەکەی. وە لەو شوێنانەی حکومەت ناوەندەکانی کەرتی گشتی چۆڵ دەکا ئەم گروپانەی کارمەندانی تەندروستی کاربکەن بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە و دروستکردنی ئیدارەیەکی هەرەوەزی لە جێگایدا.
ئەگەر یەکێتی و پارتی و حکومەتی ئەم حزبە بورژوزیانە دەیانەوێ لە پەتای کۆرۆناشدا لە ڕێگەی ئیدارەی مافیاییەوە خەڵکی کوردستان بهێننە سەر چۆک بۆ ناچارکردنیان بەم ڕاهاتن لەگەڵ بێ موچەیی و ڕوبەڕوبونەوەی مەرگی کۆرۆنا بە بێ بوونی پاراستنی تەندروستی ، ئەوا ڕێگە چارەی خەڵکی کرێکار و کارمەند و کەم دەرامەتی کوردستان دروستکردنی تیم و گروپی پاراستنی تەندروستی گشتی خۆیان و ڕزگارکردنی داهات و سەروماڵی تەندروستی گشتی و بودجەی کوردستانە لەدەست ئەم باندە مافیایانەی حکومەت بەسەر خەڵکدا دەکەن. ئەوکات لە دەرگای هەر شارێکی کوردستاندا ئەم دروشمەی کەلار بە بەرزی دەشەکێتەوە، “خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین”.

ئاسۆکمال
١٤ تەموزی ٢٠٢٠

زیخەڵانە ھەواری ئەم پیرە درەختە کڵۆڵە
کە لە بەری وشکبووی پەلکە گیاکان
چەندین وەرز
چەندین ساڵ
ھەر خوێنە بەرگی گەڵاکان،
درەختەو سێبەری بۆ خۆی نییە
لە ڕِەگەکانی ھەڵگەڕِاوەتەوە
من نەمزانی
ئاخۆ رەگەکان لە رەگەزی بەرد بوون
تا گەڵاکانی
تەرم ئاسا بێناز ھەڵوەرن…
لە پاڵ ئەو سێبەرە سوورانەش
چەندین خەرمانەی تەرمی زیندوو
لە نێو شەپۆلی گڕِێکی ھەڵچوودا
لە ئاویلکەدان بێ…
ِِِِ
درەختەکان چوونەوە نێو ئینجانەی فەرامۆشی
پردەکان بەسەر رووبارەکانەوە رووخان
کۆترەکان مۆمیاکران
لە نێو ھێلانەی دڕِکندا
خەونی فڕینیان
بۆ باڵندەکانی دارستان شیکردەوە
لە نێو قەدی کلۆری ئەو درەختانە
ھێلکە زێڕینەکان
بێچووە ماری لێ ترووکا
مارەکانیش باڵی داڵیان لێ ڕوا،

ئەو شەوانەی قەَلای ئەو مێردانە بوون
تەمەنی درێژی نامۆبوونیان
لە بەردەم ھەتاوی خۆشبەختی راکشاند…
لە خولانەوە و
ھەڵاتن
ئاوابوونی خۆر
شەربەتی جاویدانیان نۆشی و
بە دیداری تیشکەکان
شاد نەبوون…

قودسییەتی مردن بوو
گۆرانییان بۆ پێشوازی تەڕِیِ باران چڕِی و
بەر لە داکردن
وشکبوونەوە،

بەرەبەیانی وڵاتی زیخەڵانە
یان واڵاکردنی گرێ ئاڵۆزەکانی دەروونی
ئەو مێردانەی
بە چاوی خۆیان
مەرگی درەخت و
کۆترو
سووتانی
ھێلانەکانیان بینی
بە سۆزی گۆرانییەکی ئاوارە
لە گەرووی خوێناوی ئاواز
بە ماچی ژەھر
زەردەخەنەی سەراب
چەمەرییان گێڕا
بۆ سەفەری
سەختی ئەو رێبوارانەی
کە لە زنار و لوتکەکان یاخی بوون
لە سۆزی ئەو عیشقە نامۆییەی
توڕەیی تەورەکانی ھێور دەکردەوە
سروودیان بۆ قات و قڕی باران دەچڕی
گڕە ھەڵایساوەکانی ئاگرستانی کینەیان
خامۆش دەکرد
بوون بە ھەتوانی برینی ئاوێنە شکاوەکانی ئاسۆ
سیمای تەڵخی رۆژگاریان سڕییەوە،

نزاو پاڕانەوەی دەستێکی شەکەت بوون
بەدوورایی و
پانتایی
تکای نیگاکان
چەمەرییان گێڕا…

چەمەری وڵاتی زیخەڵانە
بەدرێژایی راکشانی
لە سەر شۆستەی ئازارەکان
سێبەری پیرۆزی
بە سەر ھەواری ئەو درەختە کڵۆلە پەرت کردەوە
رۆیشتن
ئەوانیش
سێبەریان نەبوو…

فەرەیدوون سامان
ئابی ١٩٩٦
کەمپی قەمتەران-پیرانشار

لەو دووری دوورەوە گۆرانییەکی نامۆ بچڕە
تا من لە نزیکی عەشقی خۆمی تیا ببینمەوە

---

حکایەتێک هەیە نەنکم لە مناڵیا بۆی گێڕاومەتەوە
تۆ دەبیت بە مرواری و لە دڵی دەریادا ئەتدۆزمەوە

---

جارێک بە بەردەم چاڵە دۆزەخییەکانی دڵما گوزەر بکە
تاکو بە یەک نەرمە نیگات ببێتە باخچەکانی عەدەن

---

ئێوارەیەک لە دوورگەی ئەوین بە تامەزرۆییەوە چاوەڕێت دەبم
بۆ ئەوەی شەوێکی بەهەشتی لە باخەکانی عەشق بەسەر ببەین

---

لەم خامۆشیی و کپبوونەی مەملەکەتی دڵتا
هاتووم وەک کەنارییەک گۆرانی ئەوینت بۆ بڵێم

---

هەمیشە لێم دڵنیابە بۆ هیچ شوێنێک ناڕۆم
تەنها شارەزای ئەو رێیەم بۆ لای تۆم دەهێنێتەوە

---

تۆ هەر تەنها بۆ یەک جار بڵێ خۆشم ئەوێی
من لە قامووسا هەزاران مانای بۆ ئەدۆزمەوە

---

هەر چەند دەریایەکی بێ ئۆقرە و نائارامیت
بە کەشتییە چارۆگەدارەکانەوە خۆمت لێ ئەدەم

---

کاتێک من و تۆ لە کوچەی ئەویندا بە یەک دەگەین
سەراپای گیانی یەکتر لە شیلەی ماچ هەڵدەکێشین

---

یەک کاس شەراب لە مەرکانەی عەشقی من بنۆشە
بزانە چ مەستییەکی جاویدانی ئەتگرێتە خۆی

---

هەر لەم چرکەوە دوو باڵ بۆ فڕین ئامادە بکە
ئەوەتا ئاسمانی خۆشەویستی هاتۆتە پێشوازیمان

---

قومێ ئاوی سازگار لە تاڤگەی ئەوینت ئەخۆمەوە
تاکو زمانم لە شیعرێکی تردا بۆ جوانیت بپژێ

---

ئەزانی دەنگت وەک گمەی کۆتر لە گوێمایە؟
کەچی باوەڕت نەئەکرد، هێلانەکەت لە دڵمایە

---

دڵنیابە دوو هێندەی ژمارەی تاڵەکانی قژت
شیعرم لە گەنجینەی هەستما بۆ ئامادە کردووی

---

فنجانێک لە قاوەی شیرینی عەشقم بخۆرەوە
تا قوفڵە ژەنگگرتووەکەی دەرگای دڵم بکرێتەوە

---

ستۆکهۆڵم – سۆلنا

ئاراستەی مارکسیستی هاوچەرخ

بناغەی سەرەکی قەیرانی هەلومەرجی ئەمڕۆی کوردستان وەک بەشێک لە وڵاتی عێراق، هەمان ئەو پایە بابەتیانەیە کە لە ئاستی جیهاندا بەهۆی قەیرانی ئابوری و قووڵبوونەوەی ئەم قەیرانە بەهۆی پەتای کرۆناوە دەرکەوتوون. بازاڕی کوردستان وەک بازاڕێکی کەڵەکەی سەرمایە لە ئاستی ناوچەییدا، نیشاندەری سەرجەم لێکەوتەکانی قەیرانی سەرمایەیە لە ئاستە جیهانیەکەیدا. ئەم قەیرانە فراوان و دامێنگیرە، لە ئاستی جیهانیدا، پڕۆلیتاریای هەر وڵاتەی ڕووبەڕووی ڕاپەڕین و شۆرش کردۆتەوە.
هەلومەرجی سیاسی کوردستان و هێزهاوسەنگی نێوان ‌هێزە سیاسیەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی و ئیسلامی سیاسی و هاوکێشە سیاسیەکان و دابەشکردنی سنوری نێوان زۆنەکان و بەشی هەریەکە لە لایەنە سیاسیەکان، وە بەتایبەت هەردوو هێزی‌‌ دەسەڵاتداری زۆنی سەوز و زەرد، ڕاستەوخۆ پەیوەندە و گرێدراوە بە ململانێ و کێبەرکێی نێوان وڵاتانی زلهێزی دنیا و ناوچەکە. گۆڕانی هاوکێشەی ئێستا بۆ هاوکێشەیەکی تازە و ئاڵوگۆڕ لە پێگەی هێزە بورجوازیەکاندا گریمانەی ئێستا و قۆناغی ئایندەیە.
لاوازبوونی پێگەی ئەمریکا لە ئاستی جیهانی و دەرکەوتنی هێزی ئابوری گەورە و چنگی سەربازی بە توانای جیهانی، لاوازی لە ڕادەبەدەری حکومەتی ناوەندی عێراق…. پێکەوە هەم هۆکاری فشارن بۆسەر ناوچەی کوردستانی عێراق، وە هەم هۆکاری ڕاکێشانی هێزی وڵاتانی دەورووبەرن بۆ ناو قوڵایی کوردستان. بەتایبەت کە هەردوو وڵاتی تورکیا و ئێران لە سایەی ئەم هەلومەرجەدا ئامانجیان فراوانکردنەوەی دامێنی پێگە و نفوزیانە لە ناوچەکەدا. بەم پێیە، ئارامی و سەقامگیریش لە کوردستان، ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بە جێگیربوون و ئارامی تەواوی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە کە بەپێی سیستەمێکی تازەی جیهانی، لە ناوچەکەدا پێکدێت.
لە کوردستان، بە جیاواز لە باوەڕی ڕای گشتی، هیچ جۆرە حکومەتێک نیە لە ئاستی کوردستان و ئەو سێ پارێزگایەی کە بەڕەسمی ناسراوە بە کوردستان. بەڵکو کوردستان دوو ناوچە و دوو زۆنی تەواو جیاوازە و دێگەڵە ئەو سنورەیە کە لە ٣١ی ئابی ١٩٩٦ وە دیاریکراوە و تا ئێستا لە باری سیاسی و عەمەلی و ئیداری و خزمەتگوزاری و ئابوری و کۆنترۆلی ئەمنی و سەربازییەوە کاری پێدەکرێت. پێشتر لەساڵی ١٩٩٢ و دوای ئەنجامی هەڵبژاردن ‌هێزهاوسەنگیەکەی بە جۆرێکی دیکە بوو ، و ناونرا فیفتی فیفتی. “حکومەتی هەرێم” ناونیشانێکە بۆ ونکردنی سیاسەتی سەرمایەدارانە و هەڵلوشین و کەڵەکردنی سەرمایە و هاتنە دەرەوەی هێزە فیعلیەکان لە ژێر باری بەرپرسیارێتی واقعی و هەڵواسینی بە گەردنی “حکومەتی هەرێمدا”. حکومەت ئەفسانەیەکە، تەنها بۆ هەڵخەڵەتاندن و موچە خواردن و شاردنەوەی گەندەڵییەکان و بە لاڕێدابردنی خەڵک و خەباتی پڕۆلیتیاریای کوردستان.
چینی پڕۆلیتاریای کوردستانی عێراق، وەک چینێک هەم خاوەن تەجروبەیەکی فراوان و کەڵەکەبووی خەباتکارانە نیە، و هەم لە ڕێكخراوی حزبی و جەماوەری خۆی بێ بەشە. بەڵام لەهەمانکاتدا، بەپێی باری ئابوری لە ڕادەبەر ئاڵۆز و نەدانی موچە و کەمی ئاستی موچەکان و گرانی کاڵا پێویستەکان لە چاو ئاستی موچەدا و هەروەها نەبوونی فرسەتی کار و بەم پێیە هەڵکشانی ئاستی بێکاری، بەتایبەت دوای قەیرانی چەند ساڵەی ئابوری سەرمایەداری لە ئاستی جیهان و کوردستان و قوڵبونەوەی زیاتری بەهۆی قەیرانی کۆرۆناوە، هەلومەرجەکە بە ئاستێک گەیشتووە، کە ناڕەزایەتیەکان جگە لە مامۆستایان، کارمەندان و کرێکارانی تەندروستی و بێکاران و لاوان و بەشێک لە هێزەکانی پۆلیس و پێشمەرگەی گرتۆتەوە، و لە هەمانکاتدا قوڵبونەوەی لە ڕادەبەدەر وبێوێنەی قەڵشتی چینایەتی، کردۆتە واقعیەتی گەورە و دیاری ئەم قۆناغە . ئەم هەلومەرجە بابەتییە- دەسەڵاتی سەرمایە، توانایی ئابوری هێجگار لاواز بووە- زەمینەی کۆمەڵایەتی ڕاپەڕینی جەماوەری هێناوەتە پێشەوە.
بێبوونی ئاگایی چینایەتی پرۆلیتاریای کوردستان و ئاستێک لە ڕێکخراوبوون و تەحەزوبی چینایەتی خۆیان، و ئامادەبوونی وەک هێزێکی سەربەخۆیی چینایەتی، هیچ ئاسۆیەکی دیکە بۆ ڕزگاربوون و باشتربوونی ژیانی خەڵکی کوردستان نابینرێت. ڕاپەڕینی پرۆلیتاریای کوردستان بێ ئامادەییەکی لەم چەشنە، بێ ئاکام دەمێنێتەوە. هەنگاوی یەکەم بۆ هەر هێز و حیزب و لایەنێکی مارکسیستی، ئاستێک لە ڕێکخراوبوون و یەکگرتووبوونە پێش هەر ڕاپەڕین و شۆڕشێک کە تیایدا هوشیاری چینایەتی ئامادە بێت. بەبێ ئەم پایە چینایەتیە، هەر ئاڵوگۆڕێکی سیاسی لە ئاستی دەسەڵات و فەرمانڕەوایدا ڕووبدات، بە قازانجی چینی پرۆلیتاریا و خەڵکی ستەمدیدەی کوردستان نابێت، بەڵکو بزوتنەوە و هێزێکی تری بورژوازی بە پاڵپشتی وڵاتێک لە وڵاتەکانی ناوچەکە و ‌جەمسەرێکی زلهێزی جیهانی، دووبارە لە ژێر ناوی کۆمەڵێک دروشمی هەڵخەلەتێنەرانەدا، دەسەڵات دەگرێتەوە. چینی پڕۆلیتاریای کوردستان پێویستی بە دووبارەکردنەوەی تەجروبەکانی چەند ساڵی ڕابوردوو نیە لە جیهانی عەرەب و عێراق، کە تیایدا کرابووە لەشکری هێزە بورجوازیە جیاوازەکان.
دەستپێکی هەر بزوتنەوەیەکی شۆڕشگێرانە لە هەلومەرجی ئەمڕۆدا لە هەر وڵات و ناوچەیەکدا بێت، لەوانە کوردستان، ئاگایی چینایەتی پرۆلیتارییە، بزوتنەوەی شۆڕشگێرانە بەبێ ئاگایی چینایەتی ڕوونادات. هەنگاوی سەرەتایی ئەم بابەتە ئۆبجەکتیڤە ئاستێک لە یەکگرتووبوون و ڕێکخراوبوونی بەشە جیاوازەکانی پرۆلیتاریا و جەماوەری بەش مەینەتە لە ڕێكخراوەکانی خۆیان، لە شوێنی کارو ژیانی خۆیاندا.
هەنگاوی سەرەتا و یەکەمی حزب و لایەن و گروپە سۆشیالیستەکان، لەم ڕێبازەدا، هەوڵدان و خەباتی بێ وچانە لە پێناو بەرزکردنەوەی ئاگایی چینایەتی و خەباتکردنی بەردەوام لەپێناو یەکگرتووکردن و بەدیهێنانی زەمینەی خۆڕێکخراوکردنی پرۆلیتاریا لە ئاستی فراواندا، لە ناوەندەکانی کار و گەڕەک و هەر جوگرافیایەکی سیاسیدا کە خۆیان بڕیاری لەسەر دەدەن، لەبەرانبەر سیستەمی سەرمایەداریدا وەک سیستەمێکی کۆمەڵایەتی. سیستەمێک کە ماوەی سی ساڵە لە ڕێگای بورجوازی کوردەوە وەک پرۆ لیبڕالیزمی تازە، جگە لە برسێتی و بێکاری و گرانی و بێکارەبایی و سەرکوتی ئازادییەکان چی دیکەی بەرهەم نەهێناوە.
پراتیکی کۆمۆنیستی لە ڕاستای هوشیارکردنەوەی کرێکاران و هەڵسوڕاوانی فعلی ناڕەزایەتی جەماوەری لە ئێستادا، لە ڕێگای وەڵامدانەوە بە ڕێگرییەکانی بەردەم خەباتی چینایەتیان دژ بە دەسەڵاتی سەرمایە لە کوردستان. تێکۆشانی بێ وچان لە پێناو دابینکردنی زەمینەی خودی و بابەتی گونجاو بۆ یەکگرتووکردن و سەرتاسەریکردنەوەی ناڕەزایەتیەکان بە دەوری خواستی مووچەدا، وەک گەورەترین و فەوریترین خواستی ئەمڕۆی چینی پرۆلیتاریا و فەرمانبەرانی کوردستان و هەوڵدان لە پێناو سازدانی زەمینەی گونجاو، کە بوار بدات بە خۆ ڕێکخراوکردنی کرێکاران و فەرمانبەران و توێژە کەمدەرامەتەکان لە شوێنی کارو ژیانی خۆیاندا، لە ڕێکخراوە جەماوەرییەکانی خۆیاندا. دابینکردنی کۆنکرێتی ئەم هەنگاوە پراتیکیانە زامنی ئاستێک لە ئامادەیی چینی پرۆلیتاریا و خەڵكی ستەمدیدە دەکات بۆ بینینی ڕۆڵێکی سەربەخۆ و پێشڕەو لە گریمانەی ڕوودانی هەر ڕاپەڕین و شۆڕشێکدا.

ئاراستەی مارکسیستی هاوچەرخ
١٥.تەموزی.٢٠٢٠