بەشی پانزەهەم

“”ئەوەی ئارگیومێنتەکەی بە ژاوەژاو و فەرماندان دەخاتەڕوو ئەقڵی لاوازە””
میشێل دی مۆنتاین Michel de Montaigne

سەرەتا: نەشئەئامێزی فەلسەفە دەمانخاتە ناو دیمەن و لوغزی فەلسەفییەوە، وادەكات بەڕووی نیگا تازە و سیما جیاكانی بیركردنەوەی مرۆڤا هەڵشاخێن و كاریش لەسەر ڕەواندنەوەی نیگەرانیی و گۆشەگیری ساتەوەختەكانی خۆمان و دەوروبەرمان بكەین. نكوڵیناوێت، تێهزرینی هزرەڤانان هەمیشە لە دەرگای پرسیارە هزری و ڕەوشتییە هەنووكەییەكان دەدات و تەنگژەكانیش كە بەشێكن لەو چەشنە پرسیارانە ئەوەش بە گوێمانا دەچرپێنن كە مێژووی پەتا لەناو مێژووی هزر بەشێك بووە لە هەڵكۆڵینە هزرییەكان. لێرەوە ئەوە دەچڕین كە ئەو تەنگژەیەی پەتای كۆرۆنا دروستیكرد لەتەك تەنگژە ڕەوشتیەكانی سەرمایەداری جیهانی یەكیگرتەوە. چاوچنۆكی نیولیبرالیزم و ئەو تەنگژە ڕەوشتی و تەندروستییانەی پەتاكە دروستیكردن هۆكاربوون بۆ گەڕانەوەی دەمارگیری ئاینی (پەتا ئیشی خوایە) و ڕاستڕەوی (ڕق لە چینیبوون) لە هەندێك لە كۆمەڵگاكان. زۆرێك وایبۆدەچن پەتاكە مرۆڤایەتی خستە بەردەم گریمانەی سەرلەنوێ دامەزراندنەوەی جیهان، هەر لەو نێوەندەشدا بەشێكی تر بەوەوە سەرقاڵن كە داڕشتنی بیركردنەوەكان سەبارەت بە پەتاكە مرۆیبوونمانی بە ئاڕاستەیەكی نێگەتیڤانە گۆڕی. هۆكاری سەرەكی ئەمەش داڕمانی بەهاكان بوو لەتەك هاتنی شەپۆلی كۆرۆنا. ئاشكرایە، سەنگی پەتاكە لەگەڵ كاتا لە گەورەبووندابوو تا ئەو ئەندازەیەی كە بووە پەتایەكی گەردووناوی و ئەمەش ساتەوەختێكی خەماوی لەتەك خۆی بۆ مرۆڤایەتی هێنا. ئابووری سەرمایەداری جیهانیش كە مامەڵەی لە ئاستی پێویست نەبوو كەوتە ژێرپرسیاری فرەدووراییەوە. ئەمەش بەزۆری لەبەرئەوەی خەمی بنەمایی سێستەمی ئابووری جیهانی لە ساتەوەختی پەتاكە پتر ئابووری بوو تا مرۆیی یان تەندروستی و ژینگەی.
ڕامانی ئەم بەشەمان لەمەڕ نووسین و لێدوانەكانی میشێل ئۆنفرێ (Michel Onfray ) یە تایبەت بە پەتای كۆرۆنا و ئەو تەنگژە ئابوورییەی پەتاكە بۆ فەرەنسا و یەكیەتی ئەوروپا هێنای. بەم جۆرە ئەوەی لەم بەشە دەینووسین پەیوەندیەكی توندوتۆڵی لەتەك هزری سیاسیی ئۆنفرێدا هەیە. پەتاكە خۆی وانیشاندا کە بەشێكی كاریگەرە لە هاوكێشە جیهانییەكان، ئەمەش ئۆنفرێی خستە ناو جەنجاڵییەكی هزریی سیاسییەوە و دواتر ڕوانگە سیاسییەكانیشی بەسەر بۆچوونە فەلسەفییەكانیا زاڵكرد و تا کار گەیشتە ئەوەی لە لێدوانە تەلەفزیۆنی و ڕۆژنامەوانیەكانیدا، لە مانگی دووی ئەم ساڵەوە (2020) تا ئێستا، كۆشش بۆ ئەوە بكات ئەو پارادۆكسە ئێتیكیانە نیشاندات لیبرالیزمی ڕۆژئاوا لە خوڵقانی بەرپرسیارە. سەرباری ئەوە، گازندەی سۆسیال میدیای فەرەنسیش دەكات كە بەردەوام دەتخاتە بەردەم ئاماری نوێی مردنەوە، کە ئەمە لە كۆتایدا دەتخاتە بەردەم دیلێمایەكی بووناوییەوە. ئەم فەیلەسوفە فەرەنسییە كێشەكە تەنیا لەوەدا نابینێتەوە بابەتەكە ڕووبەڕووبوونەوەی مردنە، لەوەشا دەیبینێتەوە كە ئەو كەموكوڕیەی لە كەرتی تەندروستیدا بەدیكرا دەوڵەت ناكارێت چارەسەریبكات.
لەم بەشە ئەوە لە زاری ئۆنفرێوە گفتوگۆدەكەین كە شارستانی ئەوروپای لەلایەك لەبەردەم هەڕەشەی پەتای كۆرۆنا خۆی چاك ڕانەگرت، لەلایەكی دی پەتاكە توانستی زانستی و تێكنۆلۆژی وڵاتە هاوچەرخەكانی خستەژێر پرسیارەوە. بەپێی ئەوەی پەتاكە پرسیارێكی زۆری سیاسی و ئابووری لەتەك خۆی هێنا توانای گۆڕینی وتاری سیاسیشی لەخۆیدا بەرجەستەكرد. هەر لەم بارەیەوە ئۆنفرێ گریمانی ئەوەش دەكات، پەتاكە دەكارێت جیۆسیاسی ئێستامان بگۆڕێت. سەیرەكە لەوەدایە لەكاتی پەتاكە سیاسەت بەردەوام بوو و فەرەنساش لەژێرسایەی ئێمانوێل ماكرۆن (Emmanuel Macron) سیاسەتی خۆی دەكرد. بۆیە ئەم هزرەڤانە فەرەنسییە لە وتنەكانی تایبەت بە پەتاكە ،هەمیشە و بەردەوام، زەمینەیەك بۆ هێرشكردنە سەر ماكرۆنی سەرۆك كۆماری فەرەنسا دەڕەخسێنێت و وەك نوێنەری نیولیبرالیزم و شارستانی ئەوروپای ناساغ تەماشایدەكات. بەمەش بەرەو ئەو گومانەمان دەبات، ئەم جۆرە سەركردانە ،كە نوێنەرایەتی سەرمایەداری جیهانی دەكەن، شكستخواردوون لە ڕووبەڕووبوونەوەی “تسۆنامی ئابووری و تەندروستی” (ژاك ئاتای) پەتای كۆرۆنا و ناشكارن سیاسەتێكی میهرەبانانە پیادەبكەن. ئۆنفرێ پێیوایە كەسێكی ڕەشبین نییە، لێ تراژیدییە ئەمەش وادەكات بۆچوونەكانی لەهەر بەرگێكدا بن، فەلسەفی یاخود سیاسی، پێگەی شیكاری خۆیانیان هەبێت.

ئۆنفرێ و ماكرۆن:
پەتای كۆرۆنا فەرەنسای كردە پڵنگێك لە كارتۆن

پەتاكە بێ لایەن نییە و پێویستیشی بە شرۆڤەكردنێكی سیاسیانە هەیە. ئەمە وادەكات ئۆنفرێ سەبارەت بە فەرەنسا و كۆرۆناڤایرۆس دونیایەك پرسیاری بڤە و قەبە بجووڵێنێت و فەرەنساش بكاتە چەقی مشتومڕ و بابەتی هەنووكەی وتنەكانی. پەتاكە ،ئۆنفرێ وتەنی، واینەكرد سیاسەت بوەستێت، دوورناڕۆین ئێمانوێل ماكرۆنی سەرۆك كۆماری فەرەنسا لەناو جەرگەی پەتاكە خەریكی سیاسەتكردن بوو. ماكرۆن كە نوێنەری لیبرالیزمە سیاسەتی هەنووكەی فەرەنسی بەپێی ئەو ئیزم (ism) ە پیادەدەكات و ئۆنفرێش وایدەبینێت كە مەكینەی پاڵپێوەنانی لیبرالیزم لە فەرەنسا لە پۆمپیدۆ (Pompidou) وە دەستیپێكردووە بە ژیسكار دێستان (Giscard d’Estaing ) و دواتر میتێران (Mitterrand) تێپەڕیووە تا گەیشتووەتە ماكرۆن. هەر هەمووش بە چەپ و ڕاستەوە هەمان ئێدیۆلۆژیایان بەخێوكردووە. بەم جۆرە پەتاكە بژاردە ئابووری و سیاسییەكانی سەرجەم سەرۆكە فەرەنسیەكانی لە ژیسكار دێستانەوە، لە ساڵی 1974، تا دەگاتە ماكرۆن خستەڕوو.
ئۆنفرێ سەرۆكی فەرەنسا بە پیاوێكی سیاسی بێ دید و نەگەیوو، بێ هەست و نابینا لەقەڵەم دەدات. ئەم پیاوە لیبرالە كارگێڕێكی بازاڕە و بە داڕمانی بازاڕەكە خۆشی دادەڕمێت. سێستەمی خانەنشینی و پەروەردەی تێكشكاندووە و هیچكاتیش دان بە هەڵەكانیدا ناهێنێت. شتێكی بۆ خانەوادەی مردووان بە كۆرۆنا نەكرد كە شایانی باسكردن بێت. ئەم سەرۆكە، بە بۆچوونی ئۆنفرێ، فەرەنسا و فەرەنسیەكانی خۆشناوێت، تەنیا خۆی خۆشدەوێت و خۆشی كەسێكی بێ توانا و درۆزنە و لە كارگێڕی كێشەش لێهاتوو نییە و لە بڕیاردانیشا لاوازە. مامەڵەی لاوازی فەرەنسا لەگەڵ تەنگژەی پەتای كۆرۆنا سەلماندی سەرۆك حوكمەت (سەرۆك حوكمەتی پێشوو، ئێدوارد فیلیپ، كە مانگێک لەمەوبەر دەستیلەكاركێشایەوە) و سەرۆك كۆمارەكەی لێنەزانن و لە لێدوانەكانیشیانا ناراستگۆن. ئەڵبەتە پێش كۆرۆنا دۆزی كەرتی تەندروستی لە فەرەنسا، لەبەرئەوەی بازاڕ یاریدەكرد بە چارەنووسیەوە، وێران بوو. تەندروستی لە فەرەنسا دەمێكە بووە بە بیزنس و ئەمەش بۆ ساڵی 1983 ،بۆ كاتی سەرۆك میتێران، دەگەڕێتەوە و دوای ئەویش ئەمە هەر بەردەوامبووە. ئەمەش هەمووی شەقی نیولیبرالیزمە. نیولیبرالیزم وادەكات بازاڕ حوكمی بەدەستەوە بێت. هەڵەیە، بەبۆچوونی ئۆنفرێ، بازاڕ یاسا ئابوورییەكانی بەسەر نەخۆشخانە، قوتابخانە، سوپا، پۆلیس، دادگا و كولتوورا بسەپێنێت. بەم چەشنە، كاتێک بازاڕ حوكمی تەندروستی دەكات ئەوە ڕوودەدات كە ئێستا لە فەرەنسا ڕوو دەدات. پیرەكان لەبەر نەبوونی جێگا لە نەخۆشخانەكان وەرناگیرێن و دەنێردرێنە ماڵەوە، نەبونی پێویستییە پزیشكییەكان وادەكەن پەككەوتە و بەساڵاچووان لە نەخۆشخانەكان و ماڵی بە ساڵاچووان فەرامۆشبكرێن تا بمرن.
ئۆنفرێ ڕەخنەی ماكرۆن دەكات كە پێیوایە فەرەنسا لە حاڵەتی جەنگدایە كەچی ئەم سەرۆكە ناتوانێت ئامرازە تەندروستییە گرنگەكان بۆ تاقمی نەخۆشخانەكان دابینبكات. ئۆنفرێ وتەنی نیشانەكانی پەكەوتوویی ئەو فەرەنسا لیبرالەی بانگەشەی بۆمبی ئەتۆمی دەكات ئەوەیە كە ماسك و پێداویستی تەندروستی نییە، لەكاتێكدا ئەوانە بەشێكی سەرەكی لە سیاسەتی خۆپارێزی پێكدێنن. لەم بارەیەوە ئۆنفرێ ڕاستەوخۆ گازندەی ماكرۆن دەكات كە سەرەتا دژ بە پەتاكە نەجوڵایەوە كەچی دواتر هەنگاوەكانی زۆر گورجكردەوە. نەك هەر ماكرۆن زۆربەی سەرۆكەكانی ئەوروپا سەرەتا پێیانوابوو ئەوەی بڵاوبوەتەوە ئەنفلاوەنزەیەكی نۆرماڵە و تێدەپەڕێت و گاڵتەشیان بە پەتاكە دەكرد تا وایلێهات ئەوروپا بووە قوربانی. وێرای ئەوە، تێگەیشتنی یەكیەتی ئەوروپا بۆ بازارێكی گەردووناوی وایكرد باوەڕیان بە سنور و نەتەوە نەبێت كەچی لەكاتی كەرەنتینەكە فەرەنسا بە سەرۆكایەتی ماكرۆن كارێكی قێزەوەنی ئەنجامدا كاتێك بڕیاریدا فرۆكەیەكی زۆر بۆ هێنانەوەی فەرەنسیەكان لە چین بەكرێبگرێت و جێنشینیشیکردن لە باكووری فەرەنسا بێ ئەوەی هیچ ڕێكاریەكی تەندروستییان بۆبكرێت، ئەمە جگەلەوەی سەرۆك شارەوانیەكانی ئەو دەڤەرە پێش وەخت ئاگادارنەكرابوونەوە.
سەرباری ئەوە، ئۆنفرێ نموونەشمان بۆدێنێتەوە لەسەر ناكۆكی لە وتارەكانی سەرۆك ماكرۆن لە ساتەوەختی پەتاكە. ماكرۆن پێماندەڵێت ڤایرۆسەكە پاسپۆرتی نییە، كەچی سنورەكانیش داناخات. ئەمەش بۆ ئۆنفرێ دووڕووی دەگەیێنێت لە سیاسەتی فەرەنسا. هەر ئەم سەرۆكە باس لەوەش دەكات كە لە ماڵەوە بوون گرنگە هاوكات داوامانیشلێدەكات بچین بۆ دەنگدانی شارەوانییەكان. نەك هەر ئەمە بگرە ئەوەش كە چۆن ئەوروپا نیو سەدەیە لافی زلهێزی ئابووری لێدەدات، کە نەیتوانی ماسك بۆ كارمەندانی تەندروستی دابینبكات، پێشوازی لە وەرگرتنی میلیۆنێك ماسك لە دەسەڵاتێكی سیاسی زلهێزی ماركسی لینینی وەك چین دەكات كە هەموو ئەوروپا لە خەونی ئەوەدا بوون ئەم دەسەڵاتە ،پاش نەمای سۆڤیەتی جاران، هەڵبوەشێتەوە.
هەركە باس هاتەپێشێ لەسەر دروستكردنی ڤاكسین فەرەنسا بووە بابەت. لە سەرەتای مانگی نیسان ماكرۆن سەردانی شاری مەرسێلیای كرد، كە دەكەوێتە باشووری فەرەنسا، تا چاوی بە دیدییە راوول (Didier Raoul) بكەوێت، ئەو پرۆفیسۆرە فەرەنسییەی خەریكی دروستكردنی دەرمانی كلۆرۆكینە دژ بە مەلاریا. ئۆنفرێ پێیوایە كاركردنی راوول لەسەر ئەو دەرمانە لە دەرەوەی پاریس، لە شارێكی تر، كێشەیەكی ترمان بیردەخاتەوە كە كێشەی پەیوەندی پاریسی پایتەختە بە دەوروبەرەوە. دانپیانەهێنانی پاریس بە شار و گوندەكانی دەرەوەی خۆی بەشێكە لە كێشەیەكی دێرینی پاریسی پایتەخت. ئۆنفرێ ئەم زانا فەرەنسییە بە جەمسەرێكی جیهانی دەزانێت لەو بوارەی كاری تیادەكات، ئەمەش نەك ئێستا بگرە پێش پەتاكەش. كێشەكە لە راوول نییە كێشەكە لە بێ توانای سیاسییەكانە كە لە مەترسییەكانی پەتاكە تێناگەن.
بە قسەی ئۆنفرێ، یەكەم وانە كە ئێمەی فەرەنسییەكان لەم درمە بەدەستمان هێنا ئەوە بوو كە سەرۆكی حكومەت فاشیلە. ئەو وڵاتانەی ماستریخت (Maastricht) وێرانی كردووە، وەك فەرەنسا، ناكارێت بەپێی پێویست ڕووبەڕووی پەتاكە ببێتەوە. دواتر سەرۆك كۆمار بڕیاریدا لەبەرئەوەی ڤایرۆسێكی كوشندە لە چین بڵاوبووەتەوە پێویستمان بە كەرەنتینە. ئەم بڕیارە لەكاتی خۆیدا نەدرا. حكومەتی فەرەنسی دەبایە ئەوە بە هەند وەربگرێت كە ئێستا، بەهۆی جیهانگیری دەوڵەمەندەكانەوە، وەك جاران ئاسان نییە پیادەكردنی سیاسەتی خۆپارێزی و كۆنترۆڵكردنی سنورەكان. لەم سۆنگەیەوە ئۆنفرێ لەگەڵ ئەوەدایە فەرەنسا سەروەری نیشتیمانی خۆی بپارێزێت و كۆیلەی ئێدیۆلۆژی وڵاتانی ئەوروپا نەبێت. لەكاتی قەیرانە تەندروستیەكەش دەركەوت كە ئەوروپا چەند پشتیان لەیەكتركرد، لێگەڕان چین بەتەنیا ڕووبەڕووی پەتاكە ببێتەوە، هاریكاری ئیتالیاشیان نەكرد. ئەوەیە ڕاستەقینەی ئەوروپا. ئەوروپای ماستەریخت بەو جۆرە مامەڵە لەتەك تەنگژەكانا دەكات. پێش تەنگژەكە پێیانوتبووین ئەوروپا دێوەزمەیەكی ئابوورییە و سەروی چین، هیندوستان، روسیا و ئەمەریكایە. نەخێر دەركەوت وانییە. دەركەوت توانای دابینكردنی ماسك و دەستكێشی تەندروستی بەپێی پێویست نییە. ئۆنفرێ یەكیەتی ئەوروپاش بە یەكیەتی سۆڤیەتی جاران دەشوبهێنێت هەركە سنورەكانی كردەوە دەركەوت چەند وێرانە.
دوا وتن لەم بارەیەوە، كە ئۆنفرێش جەختیلێدەكاتەوە، ئەوەیە، گومانناكرێت سێستەمی لێبرالی ڕۆژئاوایی دروستكەری ماكرۆن و ماكرۆنەكانە. لە سەرێكی ترەوە ئێدیۆلۆژیای ئەوروپا بەجۆرێك خۆی وێنا دەكات كە لە داڕمانەوە نزیكە. هۆكاری سەرەكیش بۆ ئەم داڕمانە ئەو سیاسەتە لێبرالەیە ئەوروپا پیادەی دەكات. دەرهاویشتەكانی پەتای كۆرۆنا لەسەر ئاستی سیاسی، كۆمەڵایەتی چی دەبێت؟ سیناریۆكانی داهاتوومان چی دەبن؟ لە ئێستادا زۆر شت ڕوون نییە بەس ئەوە ڕوونە كە پەتای كۆرۆنا فەشەلی ئەوروپای ئاشكراكرد. هەر وڵاتە و بەتەنیا چارەسەری ئەو كێشانە دەكات كە پەتاكە بۆیهێناوە. كۆماری چیك بەرامبەر بە یارمەتیەكانی چین بۆ ئیتالیا ناڕەزای نیشاندا. ئەوروپایەكان لێگەڕان ئیتالیا بەتەنیا ڕووبەڕووی تەنگژە تەندروستیەكە ببێتەوە. هەمان شت بەسەر فەرەنساش هات. گەر ئۆنفرێیانە بێینەگۆ ئێژین: ئەمە ئەو ئەورپایەیە كە لێمانیان كردبووە زەبەلاحێكی ئابووری و كەچی دەركەوت وڵاتانی یەكیەتی ئەوروپا پڵنگن لە كاغەز، نا بگرە مانگان لە كارتۆن.

ئەوروپا جیهانی سێیەكی نوێیە

ئەوروپا جیهانی سێیەكی نوێیە، ئەمە ئەو گوزارەیەیە كە ئۆنفرێ لە ماوەی كەرەنتین و لە لوتكەبوونی پەتای كۆرۆنا گۆیكرد. بەخۆی ئەم گوزارەیە لە ئێستادا لە ڕووی سیاسی و ئابوورییەوە نەختێك بەسەرچووە. گوزارەی جیهانی سێ بۆ سەردەمی جەنگی سارد دەگەڕێتەوە. لەسەر ئەو بناغەیەی جیهانی یەك وڵاتانی سەر بە پەیمانی ناتۆ (ئەمەریكا و وڵاتانی ئەوروپای رۆژئاوا یان بلۆكی سەرمایەداری) بوو، جیهانی دووش وڵاتانی سەر بە پەیمانی وارشۆ (سۆڤیەتی جاران و وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات یان بلۆكی سۆسیالیست) بوو و هەرچی وڵاتانی جیهانی سێیە بریتی بوو لە وڵاتانی ئاسیا، ئەفەریقا و لاتین ئەمەریكا، كە بە زمانێكی ئابووری دەشێت بە وڵاتانی دواكەوتوو بێتەناسین. ئێستا و دوای داڕمانی بلۆكی سۆسیالیزم و هەڵوەشانەوەی سۆڤیەتی جاران ئەم دابەشكردنە بەم جۆرە نەماوە و لە نووسینی ئابووری و سیاسیدا زۆرتر گوزارەی وڵاتانی پێشكەوتوو و وڵاتانی كەمتر پێشكەوتوو بەكاردەبرێت. لێرە پێشكەوتوو بە واتای ئابووری بەكاردەبرێت كە نەشونما دەگەیێنێت. كەواتە ئۆنفرێ گوزارەی ئەوروپا جیهانی سێیەكی نوێیە بۆ گازندەكردنی ئاستی ئابووری ئەوروپا بەكاردەبات. فەرەنسا كە بەشێكە لەو ئەوروپایە وەك یەكێك لە وڵاتانی جیهانی سێیەكەی جاران، وڵاتە دواكەوتووەكان، وێنادەكات كە نەیتوانی پێویستیە تەندروستییەكان بۆ هاوڵاتیان دابینبكات. ئەوەتا لە ئیتالیای 60 میلیۆنیدا ژمارەی تووشبوان بە كۆرۆنا زۆر زۆرترە لە وڵاتێكی فرەدانیشتوانی وەك چین.
ئۆنفرێ لە یەكێك لە لێدوانەكانی باس لەوە دەكات كە پەتا شتێكی تازە نییە و هەمیشە هەبووە و ژیانی میلیۆنەهاشی لەناوداوە. لە لێدوانێكی تریش دەڵێت: پەتای وا پێشتر بوونی نەبووە. ئەم پەتایەی ئێستا بەرۆكی مرۆڤایەتی گرتووە لە جەنگ وێرانكەرترە. وەكیتر جەنگیشە لەتەك دوژمنێكی نادیار. ئەم پەتایە، یان ئەم جەنگە، وادەكات مرۆڤەكان لە ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات باجی خۆیانبدەن، بەڵام هەژارەكان باجە گەورەكە دەدەن. خودی جیهانگیریش وا دەبینێت كە دەوڵەمەندەكان پتر دەوڵەمەند دەكات و هەژارەكانیش پتر هەژار. تەنانەت گومان لە توانای جیهانگیریش دەكات لە شەڕكردن لەتەك پەتای كۆرۆنا. سەرنجمان بۆ ئەوەش ڕادەكێشێت كە ئەم پەتایە زۆرێك شت لەتەك خۆیا دێنێت كە جارێ ماوە بیبینین. لێرە قسە لەو گۆڕانكاریانەیە دەكات كە لەژێرسایەی تەنگژە تەندروستییە جیهانیەكە دێنە سەر هاوكێشە ئابوورییەكان. پەتاكە كارا بوو لە دەرخستنی ڕوخساری ڕاستەقینەی ئەوروپا. دوورنەڕۆێین پەتاكە لە شوێنێکی وەك فەرەنسا ململانێی چیانەیەتی قووڵتركردەوە ،باری هەژارانی قوورستركرد. بۆبۆ (Bobo ) كانی(١) پاریس هەركە پەتاكە بڵاوبووەوە شاریان جێهێشت. دەوڵەمەندەكان ،لەڕێگای كار بە دیستانس، دەوڵەمەندتر بوون. لەگەڵ هەموو ئەوانەش ئۆنفرێ جەخت لەوە دەكات كە پەتاكە خواستی سەرمایەداری نەبوو، لێ سەرمایەداری هەوڵدەدات بەشێوازی خۆی چارەسەریبكات. لەم سۆنگەیەوە بەوە دەگەین كە شەڕی ئابووری و شەڕی پەتاكە لە وڵاتانی یەكیەتی ئەوروپا بە ئاشكرا هەستیپێكرا و قوربانی نوێشی دروستكرد.
لە لێدوانێك لەگەڵ (marianne.net ) ئەو پێشبینیە دەكات كە كۆرۆناڤایرۆس هێشتا سەرەتایەتی. زۆر شت لە ژیانمان دەگۆڕێت. بۆ یەكەم جاریشە كە ئەوروپای ماستریخت بۆی دەردەكەوێت بێ توانایە. پاش داڕمانی دیواری بەرلین و ونبوونی یەكیەتی سۆڤیەتی جاران و هاتنەسازانی پەیمانی ماستریخت بۆیەكەم جارە ئەوروپا هەست بە بوونی بەرامبەرێك دەكات. ئەم دەوڵەتەی پەیمانی ناوبراو دەیپارێزێت پڵنگە لە كاغەز. دێوەزمەیەكی ئابووری درۆیە كە توانای دابینكردنی دەمامكی پێویستی نییە. بەم جۆرە، ئۆنفرێ وامانلێدەكات بەو تەماشاكردنە بگەین كە پەتاكە بەرامبەرە تازەكەی ئەوروپایە. دوای داڕمانی كۆمۆنیزم ئەوروپا خۆی لەبەردەم دژێك دا بینییەوە كە نادیارە.

چین هەر ئەوە نییە كە ئەوروپا باسیدەكرد

ئۆنفرێ ئاماژە بەوە دەكات كە ساڵانێك لە سۆسیال میدیا واباسدەكرا چین ئۆرگانی ئەو بەندكراوانەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەرا سەپێنراوە لە بازاڕی ڕەش دەفرۆشێت، كەچی ئەم وڵاتەی وایپێدەوترا توانی كۆنترۆلی ئەو مەترسیە بكات لە ماڵەكەیدا ڕوویدا، شاری وەهان كە پانزە میلیۆنێكی تیا دەژیت لە مەترسی كۆرۆنا دوورخرایەوە. ئەمە كارێكی ئاسان نییە. فەرەنسا و ئیتالیا، وڵاتانی ماستریخت، و ئەمەریكا ئەوەیان پێنەكرا كە وەهان بەتەنیا كردی. داخستنی شارێكی گەورەی وەك وەهان لە لایەن چینەوە لە خۆڕا نەبوو. ئەوە بەو جۆرە نەكرایە وەهان دەبووە كارگەی بەرهەمهێنانی ڤایرۆس. نەك هەر ئەوە بگرە حكومەتی چین یارمەتی وڵاتانی ماستریختیشیدا (وڵاتانی یەكیەتی ئەوروپا). ئەوەبوو چین یەك میلیۆن ماسكی لە ناوەندی مانگی ئادار بۆ فەرەنسا نارد، یارمەتیەكی پزیشكی بەرچاوی ئیتالیەكانیشی دا. لەگەڵ ئەوەش كە ئۆنفرێ ڕەخنەی زۆر لە سێستەمی سیاسی چینی دەگرێت ئەوەش دەبینێت كە مۆدێلی چین سەركەوتوانە لەم تەنگژەی پەتایە دەردەچێت. بۆ؟ چونكە چین خۆی دەبێت شتێكمان لەسەر خۆی پێبڵێت. بەدڵنیایشەوە ئەم چینە شتێكمان لەسەر خۆی پێناڵێت كە زیان لە ناوبانگی بدات، تەنیا ئەوەمان پێدەڵێت كە وێنەیەكی پۆزەتیڤانە لەسەر خۆی دروستبكات. ئەوەشمان بیرە كە درۆی لەگەڵ كردین سەبارەت بە مێژووی دەستپێكی پەتاكە و ئاماری مردووان.
ئۆنفرێ چین بە وڵاتێكی ماری دوو سەر ناودەنێت. سەرێكی سەرمایەداری لیبرالییە لە بەرهەمهێنان و سەرەكەی تری دێكتاتۆری ماركسی لینینیە لە كۆمەڵگە. ئەدی دۆزی ئەوروپای یەكگرتوو لەگەڵ ئەم دوو سەریەی چین؟ لیبرالیزمی یەكیەتی ئەوروپا كە بەرهەمی پەیمانی ماستەریختە بە پاساوی بەدەستهێنانی قازانج بووە هۆكاری چوونە دەرەوەی كۆمپانیەكان بۆ دەرەوەی ئەوروپا. چین یەكێكە لەو شوێنانەی كە دەستی كار تیایا زۆر هەرزانە و كرێكارە چینیەكانیش لەچاو كرێكاری ئەوروپایی تا ئەوپەڕی دەچەوسێنرێنەوە. كەواتە، جیهانگیری لیبرالیزمی ئەوروپای وایكرد كۆمپانیایەكی زۆری ئەوروپای ڕوو لە چین بكەن. ئەم لیبرالیزمە ئابووریەی ئەوروپا واشیكرد چینیەكان پێویستیەكانی ئەوروپایەكان بەرهەمبهێنن و ببنە بازاڕێكی جیهانییش بۆ بەرهەمهێنانی گشت جۆرە شمەكێك. چینیەكان، بە قسەی ئۆنفرێ، لەڕێگای زۆر بەرهەمهێنانەوە ،تا خواستی جیهانی پڕبكەنەوە، سەرقاڵی بەهێزكردنی ئابووریشیانن.

داڕمانی شارستانی ئەوروپای لەبەردەم تەنگژەی تەندروستیدا

ئۆنفرێ لە پەرتووكی “”داڕمان”” (Decadence ) شرۆڤەكردنی جیهانی هاوچەرخ، نەشونما و پیربوونی شارستانی جولەكە-مەسیحی كردووەتە ئامانج. بەهۆی پەتای كۆرۆناشەوە جارێكی تر دەكەوێتەوە وێزەی تەلاری شارستانی جولەكە-مەسیحی ئەوروپایی و پێوایە ئەم پەتایە شارستانی ناوبراو دادەڕمێنێت. شارستانی نوێ ،كە بۆ ئۆنفرێ ستاتۆسێكی مەسیحای- جوولەكەی هەیە خاوەنی سیاسەتێكی لیبرالە، لەبەردەم پەتای كۆرۆناشا لاوازانە ڕەفتاریكرد. بەپێی تێگەیشتنی سیاسییانەی ئۆنفرێ بێت تەنگژەی تەندروستی پەتای كۆرۆنا زۆر شتی بۆ ئەوروپایەكان واڵاكرد. تەنگژەكە پەنهانەكانی دەستكاریكرد و ئەوەشی پێوتین كە شارستانی ئێمەی ئەوروپایی لەسەروبەندی پایانهاتندایە. داڕمانی شارستانی ئێستاش بۆ ئەوە دەباتەوە كە ئەم شارستانیەی ئەوروپا شانازی پێوەدەكرد بەرگەی پەتایەكی نەگرت. خۆی بە زلهێزی ئابووری دەزانی و لەناكاو بووە پڵنگی كاغەزیین. ئەمە چ شارستانیەكی زەبەلاحە كە ماسكی بەپێی پێویست بۆ كەرتی پزیشكی بۆدابینناكرێت! تەنانەت پێیوانییە شتێك لەم دۆخە مابێتەوە بەناوی ئەوروپاوە. ئەم قسەیەی ئۆنفرێ وەكیتر ڕەخنەشە لە جیهانگیری (La mondialisation -La globalisation ) كە نەماوە. ئەوەی ئێستا هەیە جیهانیگیری نییە، بەڵكو دەسەڵاتی دەستەبژێری دەوڵەمەندەكانە. ئەم دەوڵەمەندانە لەكاتی كەرەنتینەكە لە چاو خەڵكی عەوام ژیانێكی فرە جیاواز ژیان. بەپێی بینینی ئۆنفرێ ئێستا گافا (GAFA) ئەوروپا و جیهان دەباتەڕێوە. گافا لە زمانی فەرەنسی كورتكراوەی چوار كۆمپانیا (گوگل، ئاپڵ، فەیسبووك، ئامازۆن) زەبەلاحەكەیە كە دونیایان داگیركردووە.
ئۆنفرێ ئەم قۆناغەی ئێستای ئەوروپا، بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا، بە هەنگاوێك دەزانێت بەرەو داڕمانی شارستانی ئەوروپای كە لەلایەن خۆشیوە ناویدەنێت ڕۆژئاوای ئەوروپایی. ئاوابوونی شارستانی ئەوروپاپی بە شتێكی حەتمی دەزانێت و بۆ ئەو مەبەستەش جەخت لەو ئێدیۆلۆژیایە دەكات شارستانیەكە هەیەتی. شارستانی ئێستای ئەوروپای كە شارستانی پارەیە ئامادە نییە بەدەم تەنگژەكانی كەرتی تەندروستییەوە بچێت. ئاماژەكانی داڕمانەكە لەو دۆخە دەبینێتەوە كە شارستانی ئەوروپای بە ئێدیۆلۆژیا لێبرالیەكەیەوە ناتوانێت ماسك و دەستكێش بۆ كەرتی تەندروستی دابینبكات یان لێدەگەڕێت بەتەمەنەكان لە ماڵی بەساڵاچووان بێ خزمەت بن. شارستانی ئەوروپای بێباكە بەرامبەر تەنگژە بووناوییەكان. مەرگەكانی ساتەوەختی كۆرۆنا ئەوەی سەلماند کە ئەوروپای لیبرالی ئامادە نییە پارە لە تەندروستی دا خەرجبكات. ئەمە چ شارستانیەكە پەتایەكی وا زەفەری پێبەرێت!
جیهانگیری ئابووری ئێستای ئەوروپایە، بەڵام ئەم ئابوورییە مەزنەی ئەوروپا توانای وەستانی بە ڕووی پەتای كۆرۆنایەكی نادیار و نەبینراو نەبوو. ئەمە چ شارستانیەكە تایبەتمەندییەكانی پارە و قازانجە، كە ناتوانێت بەگژ پەتایەكا بچێتەوە! ئەوروپایەك كە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی تەنگژەی كۆرۆنای نەبێت باشترە بە ئەوروپایەكی جیهانی سێهەمی نوێ ناوبنرێت. كەوابێت كۆررۆنا هەڕەشەیە بۆ سەر شارستانی ئەوروپایی و ئاماژەشە لەسەر تەنگژەی تەندروستی جیهانی، بەڵام ئەم ڕوناكبیرە فەرەنسییە تەنگژەكە تەنیا بە تەنگژەیەكی تەندروستی نابینێت. تەنگژەكە پێش هەموو شتێك ئابوورییە و بە ئابووری جیهانگیرییەوە گرێدراوە. بۆیە وایدەبینێت تەنگژەكە بەهۆی پەتاكەوە بووە تەنگژەیەكی ئابووری یان پەتاكە هۆكاری دەرخستنی تەنگژە ئابوورییەكەی ئەوروپایە. ئەمەش بەجۆرێكی تر وادەكات ئابووری لیبرال بە ئابووریەك بناسێنێت كە ئامانجی سەرەكی بەدەستهێنانی قازانجە.
پەتای كۆرۆنا پەلە لە تێكشكانی شارستانی ئەوروپایی دەكات؟ ئۆنفرێ گومانناكات كە پەتای كۆرۆنا تەنگژەی ئابووری بۆ ئەوروپا دروستكردووە و واشیبۆدەچێت یەك هۆكار بەس نییە بۆ هەڵوەشاندنەوەی شارستانیەك، چونکە چەند هۆكارێك ڕۆڵیان لە داڕمانی شارستانییە دێرینەكان (ئاشووری، سۆمەری، بابلی، یۆنانی، ڕۆمانی) دادیوە. بۆنموونە كێشەی كشتوكاڵی، كێشەی ژینگەیی، بڵاوبوونەوەی درم و برسیەتی تادەگاتە تاعونێكی وەك ئەنتۆنی كە بووە هۆی كوشتنی زۆرێك كە دواتر شارستانی رۆمانی لەبەریەك هەڵوەشاندەوە. لە وەڵامی پرسیاری ئەوەی كە پاش تێپەڕبوونی ئەم تەنگژەیە پێشبینی ئەوە دەكرێت دەوڵەتی ناسیۆنال یان هەندێك ڕژێمی شێوە جیهانی دەركەوێت هەروەك چۆن پاش جەنگی جیهانی دوو ڕوویدا؟ پێیوایە یەكیەتی ئەوروپا خەریكی دروستكردنی دەوڵەتێكی گەردووناوییە کە بوونی نییە، بوونیشی هەبێت مۆدێلێك دەبێت لە بێ سنوری و پێشێلكردنی نەتەوەكان و دەسەڵاتخستنە دەست كۆمپانیا گەورەكانی وەك ئاپڵ، گوگل، ئامازۆن و فەیسبووك.

بزووتنەوەی هێلەك زەردەكان

فەرەنسا لە 11/03/2020 چووە ناو خۆكەرەنتینكردن و لە 09/03/2020 لەبەر ڕۆشنای بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا فەرمانی یاساغكردنی گشت جۆرە خۆپیشاندان و چالاكیەكی سیاسی و كوولتوری دەركرد. بزووتنەوەی هێلەك زەردەكان (Mouvement des Gilets jaunes) ، كە لە 17 ی نۆڤەمبەری 2018 دەستیان بە چالاكییەكانیان كرد (خەبات لەپێناوی كەمكردنەوەی باج لەسەر سوتەمەنی و داوای بەرزكردنەوەی كرێی دەستی كار و تا كار گەیشتە داوای دەستلەكاركێشانەوەی ماكرۆن) ،لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا لە چالاكی سەرشەقام كەوتن، بەڵام لەماوەی كەرەنتین لە سۆسیال میدیا پەرەیان بە چالاكیەكانیان دا. ئۆنفرێ بەوە ناسراوە كە هەر لە سەرەتاوە داكۆكی لە هێلەك زەردەكان كردووە لەچاو بەشێك لە ڕوناكبیرانی فەرەنسی و نووسەرە ماكرۆنیە نیولیبرالەكان كە بەچاوێكی بەرزەوە تەماشای خەباتی سەرشەقامی هێلەك زەردەكانیان نەكردووە. ئەمەش وادەكات ئۆنفرێ لە دوا كارەكانی دا كە سەرەتای ئەم ساڵ بەناوی””مەزنی گەلی بچووك: كاتەكان و بەدبەختییەكانی هێلەك زەردەكان”” بەچاپیگەیاندوە ئاوڕێكی سەرنجڕاكێشانە لە هێلەك زەردەكان بداتەوە و سروشت و هۆكاری بزووتنەوە یاخییانەکەیان ڕاڤەبكات.
ئەم فەیلەسوفە فەرەنسییە هێلەك زەردەكان وەك قوربانی دەوڵەتی ماستریخت، وڵاتانی یەكیەتی ئەوروپا، تەماشادەكات و خەباتەكەشیان وەك خەباتی “گەلی بچووك””، گەلێك كە لەژێرەوەیە، وێنادەكات. دەوڵەتی ناوبراو كە خاوەنی ئێدیۆلۆژیایەكی لیبرالییە تێكدەری شیرازەی كۆمەڵایەتی و ئابووری كۆمەڵگەی ئەوروپایە كە كۆمەڵگەی فەرەنسی یەكێكە لەو كۆمەڵگانە. ئایا هێلەك زەردەكان، بە گوزارەیەكی ئۆنفرێیانە “گەلی بچووك””، توانای گۆڕینی فەرەنسایان هەیە؟ بەلایەوە گرنگە هێلەك زەردەكان نەكەونە ناو یارییە سیاسییەكانی ماكرۆن و سەندیكا و حیزبە سیاسییە نیولیبرالەكانەوە. ئۆنفرێ تابڵێیت بێ متمانەیە بە سەرمایەداری كە دروستکەری نیولیبرالیزمە و بۆیە لە وەڵامێكی ئەندرێ كۆنت- سپۆنڤیل (André Comte-Sponville) سەرمایەداری بەوە لەقەڵەم دەدات كە ئەوەنە بەڕێز نییە پاش پەتاكە بەخۆیا بچێتەوە و پێشنیاری شێوازێكی تازەش لە بیركردنەوە بۆ جیهانی سبەیمان بکات. هاوکات ڕەخنەی تووندی سلۆرتێردیك (Sloterdijk) و بێرنار هێنری لیڤی (BHL ) ش دەكات كە ستایشی ماكرۆن دەكەن.

ئازاد حەمە

—————————————–

ژێردەر: هەمان سەرچاوەكانی بەشی 14 لێرەش بەكاربراون.
(1). بۆبۆ (Bobo ) كانی پاریس هەركە پەتاكە بڵاوبووەوە شاریان جێهێشت. ئەمە ڕەخنەی ئۆنفرێیە لە بۆبۆكان. بۆبۆكان (Les bobos) كێن؟ بۆهیم (Boheme) یە بۆرژوازەكانی شارە گەورەكانی ئەوروپا و ئەمەریكان. شێوە ژیانێكی سادە و سەیروسەمەرانە دەژین. خاوەنی خوێندن و كاری باشن، چێژخواز و نەختێك خۆویستیشن. لە ناوچە هەژارنشینەكانی شارا نیشتەجێن، خواردنی بایۆلۆجی دەخۆن، حەزیان بەناو سروشت و پەرتووك خوێندنەوە و هونەرە. ئەگەرچی ستایلی ژیانی ڕاقیانە هەڵدەبژێرن كەچی گوێ لە كێشەی هەژاران دەگرن و لەكاتی هەڵبژاردنەكانیشا دەنگ بە چەپ و ژینگەپارێزەكان دەدەن. دەكرێت بڵێین جۆرێكن لە هیپیە(Hipster) هاوچەرخەكان. بەپێی پەرتووكەكەی داڤید برۆك David Brooks (بۆبۆكان لە بەهەشت) بێت بۆبۆكان دوو جیهانیین: قاچێكیان لەناو جیهانی بۆهیمی داهێنەرانەیە، قاچەكەی تریان لەناو جیهانێكی بۆرژوازیانەیە كە بە خەونە خۆویستی و دونیاییەكانیانەوە بەستراوەتەوە. لە شارەكانیشا ناوچە و جێگەی نیشتەجێی خۆیان هەیە. لە پاریس لە دەوروبەری گەڕەكی لاتینی و زۆنی ( 9، 10،11،17، 18، 19 و 20) دەژین، لە لەندەن لە ناوچەی سۆهۆ (Soho) دەژین، كە كۆلن ولسن لەسەری نووسیوە. لە كوردستان بۆهیمی یان بۆبۆمان هەیە؟ ڕەنگە بۆبۆكانی ئێمە نیولیبرالەكانمان بن: مەسرور، نێچیرڤان، بەرهەم و هاوەڵەكانیان!!!! (بۆبۆكان، بۆهیمیەكان، هیپیەكان ) ئەمانە كەسانێکی یاخین. ئەو نیولیبرالە كوردانە زەندەقیان لە یاخیەكان دەچێت. لەگەڵ یاخیبوون دا ، ئەلبێر كامۆ وتەنی، هۆشیاری لەدایكدەبێت. نیولیبرالە كوردەکان لە هۆشیاری دەترسن.

https://dengekan.info/archives/author/azadhama
بۆ خوێندنەوەی بەشەکانی تر کلیکی ئێرەبکەن ….

ده‌ركه‌وتنی پێرفۆڕمانس له‌ كاری هونه‌ریدا، په‌یوه‌ست نه‌بوو به تێگه‌یشتنی ‌ڕواڵه‌تیانه‌ی هونه‌ری، به‌ڵكو‌ زاده‌ی دوو قۆناغی فه‌لسه‌فیه‌، به‌واتایه‌كیتر به‌دوای ئه‌و ململانێ فه‌لسه‌فیه‌ی نێوان تازه‌گه‌ری و پاش تازه‌گه‌ری، پێرفۆڕمانس ده‌ركه‌وتووه‌، ئه‌وه‌ش وه‌ك ده‌ركه‌وته‌یه‌كی پاش تازه‌گه‌ریه‌ كه‌ سه‌ره‌تا په‌یوه‌ست بوو به‌ هونه‌ری ته‌لارسازی و هیچ په‌یوه‌ندیه‌كی به‌ هونه‌ری شانۆییه‌وه‌ نه‌بووه‌، دواتر خێرا ده‌په‌ڕێته‌وه‌ ناو هونه‌ری شێوه‌كاری، له‌وێوه‌ بوونی خۆی وه‌ك كاری هونه‌ری نیشان ده‌دات، ئه‌وه‌ وا ده‌كات ده‌رگا بۆ هه‌ردوو هونه‌ری سه‌ما و شانۆش بكاته‌وه‌ كه‌ پێیه‌وه‌ ئاشنا ببن.
دوو فه‌یله‌سووف كاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆیان له‌سه‌ر ئه‌و هونه‌ره‌ هه‌یه‌، ئه‌وانیش لیوتار و گیانی ڤاتیمۆ، ئه‌وه‌ی یه‌كه‌میان كاتێك له‌كۆتایی هه‌فتاكان كتێبێك ده‌نووسێت به‌ناوی “هه‌ڵومه‌رجی پاش تازه‌گه‌ری” له‌و كتێبه‌دا باس له‌وه‌ ده‌كات تازه‌گه‌ری فه‌لسه‌فی پڕؤژه‌یه‌ك بوو كۆتایی هات، لێره‌دا یه‌كێك له‌ موریده‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی تازه‌گه‌ری فه‌یله‌سووفی ئه‌ڵمانی هابرماس بوو كه‌ له‌ڕێگه‌ی وتارێكدا له‌ژێر ناوی “تازه‌گه‌ری پڕۆژه‌یه‌كی ناته‌واوه‌” وه‌ڵام به‌و هه‌ڵومه‌رجه‌ ده‌داته‌وه‌ كه‌ كۆی ڕوانینه‌كانی هابرماس قسه‌كردنه‌ له‌وه‌ی كه‌ تازه‌گه‌ری كۆتایی نه‌هاتووه‌و ئه‌وه‌ی ده‌ووترێت ده‌كرێت ڕه‌خنه‌گرتن بێت له‌ تازه‌گه‌ری نه‌وه‌كو كۆتایی هاتنی تازه‌گه‌ری، له‌وه‌شدا هابرماس ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ڕوانینه‌كانی فه‌یله‌سوفی تازه‌گه‌ری هیگڵ.
گرفتی هابرماس له‌و ڕوانین و ئینتیما ئایدیۆلۆژییه‌ كه‌وا ئه‌و ناتوانێ ده‌ستبه‌رداری ناو تێكسته‌كانی هیگڵ و كانت ببێت به‌وه‌ی ناشتوانێ بڕوا به‌وه‌ بێنێت كه‌ تازه‌گه‌ری كۆتایی هاتووه‌، له‌دیدگای ئه‌ودا ده‌كرێت ئه‌و ڕوانینه‌ درێژكراوه‌ی ناو تازه‌گه‌ری خۆی بێت، له‌وه‌شدا ڕێك له‌ فه‌لسه‌فه‌ی نیتچه‌دا سه‌یری ده‌كات، لێره‌وه‌ ململانێی ئه‌و دوو تێگه‌یشتنه‌ فه‌لسه‌فیه‌ كه‌وتنه‌ ناو ڕووبه‌رێكی ڕه‌خنه‌ییه‌وه‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌یان په‌یوه‌ست نه‌بێت به‌ باسه‌كه‌ی ئێمه‌وه‌، به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌ بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤی تازه‌گه‌ری كه‌ مرۆڤێكی عه‌قڵانیه‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌و باسه‌ هێنده‌ی باسێكی فه‌لسه‌فه‌ی تازه‌گه‌ری خۆی بێت په‌یوه‌ست نه‌بێت به‌ پێرفۆڕمانسه‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌وه‌یان واز لێ دێنین و دێینه‌ سه‌ر فه‌یله‌سووفێكیتر كه‌ گرنگی ته‌واوی به‌سه‌ر كاری پێرفۆڕمانسه‌وه‌ هه‌یه‌ و پێرفۆڕمێره‌كان به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌و فه‌یله‌سووفه‌ ناتوانن باس له‌و هونه‌ره‌ بكه‌ن ئه‌ویش ڤاتیمۆ یه‌.
ڤاتیمۆ له‌ كتێبه‌ گرنگه‌كه‌یدا به‌ناوی “كۆتایی تازه‌گه‌ری” باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ تازه‌گه‌ری ئاراسته‌یه‌كه‌ ده‌بێت پێشنیاری دوای ئه‌و بكه‌ین، كه‌ ئه‌وه‌ی دوای تازه‌گه‌ری دێت چیه‌؟ چونكه‌ ناكرێت تازه‌گه‌ریه‌ك كه‌ له‌شوێنی خۆی ده‌وه‌ستێت ئیتر هه‌روا به‌جێی بێلین، ئه‌و گه‌شه‌سه‌ندنه‌ مێژوویه‌ وای كرد تازه‌گه‌ری بگاته‌ ئه‌و شوێنه‌ بۆیه‌ پێویستیتش ده‌كات ڕاڤه‌ كۆنه‌كان به‌جێ بێلین و به‌ره‌و دوای ئه‌و هه‌نگاو بنێین.
به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌وه‌ ڕێك ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ سه‌ر بۆچوونێكی گرۆتۆفسكی بۆ پێرفۆڕمانس كه‌ دواتر ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ری، ڤاتیمۆ مه‌به‌سته‌كه‌ی هێنده‌ ڕوونه‌ پێم وایه‌ پێویستی به‌ لیكدانه‌وه‌ی زۆر نه‌بێت، كه‌ ده‌یه‌وێت ووریامان بكاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دۆخی تازه‌گه‌ری تێبپه‌ڕێنین و له‌شوێنی خۆیدا نه‌یهێلینه‌وه‌، له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ ده‌كرێت باس له‌ چه‌ندین ڕه‌خنه‌گری شێوه‌كاری بكرێت كه‌ ویستیان له‌پێناو ده‌رچوون له‌و دۆخه‌ی تازه‌گه‌ری به‌دوای هونه‌رێكی باڵادا بگه‌ڕێن كه‌ به‌بڕوای ئێمه‌ “مایكل فرید” گرنگترینیان بێت، كه‌ تائه‌مڕۆش باسی لێوه‌ بكرێت.
ئه‌وه‌ش ئه‌و هونه‌ره‌یه‌ كه‌ به‌ پێرفۆڕمانس خۆی ناساند، كه‌ بریتی بوو له‌ هونه‌رێكی زیندووی ساته‌وه‌ختی له‌ زه‌مه‌نی كاركردندا له‌ شوێن و كاتی جیاواز ده‌خرایه‌ ڕوو، دواتر خێرا وه‌ك سه‌مای پێرفۆڕمانسیش خۆی خسته‌ ڕوو، كه‌ وه‌ك سه‌مایه‌ك له‌ناو هونه‌رێكی پاش تازه‌گه‌ری ده‌ركه‌وت، ئه‌و ده‌ركه‌وتنه‌ وای له‌چه‌ندین ڕه‌خنه‌گری ئه‌و بواره‌ كرد باس له‌ پێرفۆرمانس له‌هونه‌ری سه‌مادا بكه‌ن، كه‌ یه‌كێك له‌و ڕه‌خنه‌گرانه‌ سۆزان لانجه‌ر بوو.
هه‌ڵبه‌ت كه‌ پێرفۆڕمانس له‌شانۆدا ده‌ركه‌وت، له‌ فۆڕم و نۆرمێكدا خۆی نه‌خسته‌ ڕوو، به‌درێژایی ده‌ركه‌وتنی ئه‌و هونه‌ره‌ له‌شانۆدا هه‌میشه‌ له‌گۆڕانكاریدا بووه‌، كه‌ دواتر ووردتر له‌سه‌ر ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ شانۆییه‌ی ده‌وه‌ستین سه‌ره‌تا ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمانه‌ بیخه‌ینه‌ ڕوو ته‌نیا ڕوانینێكی گشتیه‌ بۆ چۆنیه‌تی سه‌رهه‌ڵدان و ماناكانی دواتر ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر گرنگی و به‌های له‌ شانۆ و گۆڕانكاری و چۆنیه‌تی كاركردن تیایدا.‌‌
ئه‌و ده‌مه‌ی پێرفۆڕمانس ڕێساكانی تازه‌گه‌ری تێك ده‌شكێنێت، چیتر تازه‌گه‌ری خاوه‌نی ڕێسایه‌كی نه‌گۆڕ نیه‌، وه‌ك چۆن له‌ته‌لارسازیدا ئه‌و ڕێسایه‌ به‌دوای ئه‌و پیشانگایه‌ی سه‌ره‌تای هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی بیسته‌م له‌ ڤینسیا كرایه‌وه‌ كه‌ سی ئه‌ندازیار دیزاینه‌ره‌ ته‌لارسازیه‌كانی خۆیان خسته‌ ڕوو، كه‌ به‌ بڕوای ڕه‌خنه‌گری ئیتاڵی پاولۆ پۆرتۆگیزی ئه‌وه‌ سه‌ره‌تای كوده‌تا ڕاسته‌قینه‌كه‌ بوو كه‌ له‌ تازه‌گه‌ری كرا، چونكه‌ ئه‌وان له‌ڕووی ته‌لارسازیه‌وه‌ توانیان هاوسه‌نگیه‌كی جیاواز بدۆزنه‌وه‌ له‌نێوان حه‌قیقه‌تی ته‌لار و به‌های جوانكاریدا، ئه‌وه‌ش وه‌ك ئه‌و ده‌یخاته‌ ڕوو وه‌زیفه‌ی كاره‌كه‌ شێوه‌ هونه‌ریه‌كه‌ی ده‌سه‌پێنێت.
رێسا عه‌قلانیه‌كان و ئه‌فسانه‌كانی تازه‌گه‌ری لێره‌وه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی كۆتاییه‌ك كه‌ نه‌ك به‌ته‌نیا له‌ ته‌لارسازیدا، به‌ڵكو خێرا په‌ڕیه‌وه‌ ناو ده‌یالۆگی فه‌لسه‌فی و دواتریش هونه‌ری شێوه‌كاری به‌هه‌موو لقه‌كانیه‌وه‌ هه‌وڵیدا له‌ناو ئه‌فسانه‌كانی تازه‌گه‌ری بێته‌ ده‌ره‌وه‌، چونكه‌ ڕێسا عه‌قلانیه‌كانیان تێكشكاند.
لێره‌دا نابێت ئه‌و كۆمه‌كه‌ گرنگه‌ له‌یاد بكه‌ین كه‌ فه‌یله‌سووفی فه‌ره‌نسی ژاك درێدا قسه‌كردنه‌كانی له‌باره‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ناوه‌ندگه‌رێتی عه‌قڵ بوو، به‌وه‌ی چۆن ئه‌و ناوه‌نده‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنینه‌وه‌و سه‌ر له‌نوێ له‌ڕێگه‌ی بونیاده‌وه‌ ڕێكی ده‌خه‌ینه‌وه‌، به‌ بڕوای دریدا گرنگی بونیاد له‌وه‌دایه‌ ئه‌و ناوه‌ند “سێنته‌ر” ی نیه، به‌ڵكو به‌دوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ناوه‌ند بونیاده‌كان خۆیان ده‌نووسنه‌وه‌.
ئه‌وه‌ش بۆ هونه‌ری پێرفۆڕمانس به‌واتای چیتر ڕێساكان و تێگه‌یشتنه‌ عه‌قڵیه‌كان پێوه‌ری داهێنان نین له‌كاری هونه‌ری، كاری هونه‌ری ده‌بێته‌ زاده‌ی ئه‌و دۆخ و ساته‌وه‌خته‌ی كه‌ كاره‌كه‌ی تیا ئه‌نجام ده‌ده‌ین، ئه‌نجامدانه‌كه‌شی بۆ ساده‌كردنه‌وه‌ نیه‌، هێنده‌ی له‌پێناو خولقاندنی گه‌ڕانێكیتره‌ كه‌ ئه‌وه‌ پێو‌‌یستی كاره‌كه‌یه‌ شێوه‌ هونه‌ریه‌كه‌ش ده‌خوڵقێنێت.‌
ئێمه‌ لێره‌دا كاتێك ده‌بینین پێرفۆڕمانس به‌ته‌نیا له‌هونه‌ری شێوه‌كاری نامێنێته‌وه‌، به‌هۆی ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ جوانكاریی و فه‌لسه‌فییه‌ی خێرا ده‌په‌ڕێته‌وه‌ نێو هونه‌ری شانۆ، به‌تایبه‌ت كه‌ شانۆی ئه‌زموونگه‌ری بۆ خۆی له‌ گه‌ڕانێكی به‌رده‌وامدا بوو له‌پێناو ده‌ربازبوون له‌ڕێسا عه‌قڵانیه‌كانی شانۆ، كه‌ ئه‌وه‌ وای كرد وه‌ك میكانیزمێكیتری گه‌ڕان بۆ شانۆی ئه‌لته‌رناتیڤ سه‌یر بكرێت، به‌تایبه‌ت له‌لای شانۆكارانی پۆڵه‌ندی، به‌هۆی ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی ئه‌زموونكارانی شانۆی پۆڵه‌ندی پێشتر له‌ هونه‌ری شێوه‌كاری كاریان كردبوو.
كاتێك پێرفۆڕمانس له‌ ئه‌زموونی شانۆكارانی پۆڵه‌ندی ده‌رده‌كه‌وێت جارێكیتر ڕووبه‌رێكی فه‌لسه‌فیانه‌ی جیاوازی پێ ده‌به‌خشرێت، به‌هۆی ئه‌وه‌ی پرسیاری ئه‌و مرۆڤه‌ به‌ته‌نیا له‌ڕێسای كاری هونه‌ری ناهێلێته‌وه‌، لێره‌دا پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌: بۆچی و به‌ر له‌وان پێرفۆڕمانس له‌ شانۆدا چۆن ده‌ركه‌وتبوو؟
ره‌نگه‌ له‌ساتی وه‌ڵام به‌و پرسیاره‌ زۆر نهێنی و ناكۆكیمان بۆ بكه‌وێته‌ ڕوو، چونكه‌ پێرفۆڕمانس بریتی نیه‌ له‌ شێوازێكی شانۆیی، به‌ڵكو گه‌ڕانێكی به‌رده‌وامه‌ به‌ پێی پێداویستی دۆخه‌ هونه‌ریه‌كه‌، هیچ ساتێك ڕێسایه‌ك نابێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كاره‌كه‌ بچێته‌ نێو چوارچێوه‌یه‌كه‌وه‌، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی بنیاتی ده‌نێت ئه‌و ئاگاییه‌ شانۆییه‌ و چۆنیه‌تی داڕشتنه‌وه‌ی ئه‌و دۆخه‌یه‌ له‌ناو شانۆدا، بۆ ئه‌وه‌ی بابه‌ت وه‌ك كێشه‌یه‌كی خودێتی نه‌خرێته‌ ڕوو، هێنده‌ی ئه‌و خوده‌ چۆن له‌ناو بابه‌ته‌كه‌دا یه‌كه‌یه‌كی هونه‌ری به‌رجه‌سته‌ ده‌كات، ئه‌وه‌ به‌ته‌واوی جیاوازه‌ له‌و وێنه‌یه‌ی شانۆی شه‌قام یاخود هه‌ندێك له‌ئه‌زموونه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی برۆدوای پێشكه‌شیان ده‌كرد، شانۆی نان و بووكه‌ شووشه‌ی پیته‌ر شۆمان به‌هیچ جۆرێك ئه‌زموونێكی پێرفۆڕمانس نیه‌، چونكه‌ شانۆیه‌كه‌ له‌ناو پێداویستیه‌كی ئایدیای تایبه‌ت و چوارچێوه‌یه‌كی ده‌ست نیشان كراو كار ده‌كات، هه‌ندێك له‌ ئه‌زموونه‌كانی ژۆلیان بیك و ژۆدیت مالینا كاری پێرفۆڕمانسین، به‌تایبه‌ت له‌چۆنیه‌تی كاركردنه‌وه‌یاندا له‌ ئه‌زموونی “ئه‌نتیگۆنا” دا.
به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌مان بیر نه‌چێت ئه‌و پێرفۆڕمانسه‌ كه‌ ئیشكردنه‌وه‌یه‌ له‌ته‌ك تێكست وه‌رگرتنه‌وه‌ی ته‌واوی تێكست نیه‌، هێنده‌ی چۆنیه‌تی وه‌رگرتنه‌وه‌ی تێكست و داڕشتنه‌وه‌یه‌تی به‌ پێی ئه‌و پێداویستیه‌ هونه‌ریه‌ی كه‌ ئه‌و خوازیاریه‌تی، ئه‌وه‌ش پێرفۆڕمانسی سه‌ره‌تای كاری شانۆییه‌، چونكه‌ ئێمه‌ له‌پاڵ هه‌موو هه‌وڵ و گه‌ڕانه‌ پێرفۆڕمانسیه‌كان، دوو شێوه‌ی سه‌ره‌كیمان هه‌یه‌ له‌ناو كاری پێرفۆڕمانسیدا، كه‌ یه‌كێكیان پشت به‌ستنه‌ به‌ گێڕانه‌وه‌.. ئه‌ویتریشیان ئیشكردنه‌وه‌ی ڕاسته‌وخۆیه‌ له‌ته‌ك جه‌سته‌، بۆ ئه‌وه‌ی له‌و دوو شێوه‌‌ سه‌ره‌كیه‌ بدوێین ڕاستر وایه‌ له‌سه‌ر هه‌ندێك بنه‌ماكانی ئه‌و دووانه‌ بوه‌ستین، چونكه‌ ئه‌و دوو شێوه‌ پێرفۆڕمانسه‌، كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌واوی كاره‌كان داناوه‌و دواتریش وه‌ك پڕۆژه‌ی ئه‌لته‌رناتیڤ وجیاواز له‌شانۆدا ده‌ركه‌وتووه‌، تا ئه‌و ئاسته‌ی له‌ ئێستادا هه‌ڕه‌شه له‌ شانۆی سونه‌تی ده‌كات و له‌داهاتووشدا توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ شوێنی شانۆ بگرێته‌وه‌، شوێنگرتنه‌وه‌ به‌و مانایه‌ی كه‌ هونه‌رێكه‌ له‌ناو ئاقاری بیركردنه‌وه‌دا پرسیاره‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان ده‌باته‌وه‌ ناو مێژوو له‌وێوه‌ ئاماده‌بوونی خۆی وه‌ك ئه‌و زه‌مه‌نه‌ی ئێستایه‌ ئاوا ده‌ڕواته‌ ناو مێژوو، به‌هه‌مان شێوه‌ مێژوو دێنێته‌وه‌ ناو ئه‌و هه‌نووكه‌‌ شانۆییه‌ كه‌ له‌ زه‌مه‌نی یاده‌وه‌ریی بیگۆڕێت به‌ زه‌مه‌نی شانۆیی كه‌ زه‌مه‌نی فه‌لسه‌فی پێڕفۆڕمانسه‌. ‌
گێڕانه‌وه‌ چه‌مكێكی ئه‌ڕستۆیی نیه‌، به‌ڵكو گێڕانه‌وه‌ به‌شداریكردنێكی زه‌مه‌نی تێكسته‌ له‌ناو ئێستای مندا كه‌ بریتیه له‌ خۆنمایشكردنم له‌و ساته‌ی به‌ نمایشه‌كه‌ هه‌ڵده‌ستم، پێرفۆرمێر بۆ چه‌مكی گێرانه‌وه‌ پشت به‌ ته‌كنیكی تایبه‌ت به‌ پێرفۆڕمانسه‌كه‌ی ده‌به‌خشێت، به‌واتای ئه‌وه‌ ته‌كنیكه‌ ئاماده‌كانی گێڕانه‌وه‌ و تیۆره‌كانی گێڕانه‌وه‌ نین، به‌ڵكو ئاماده‌بوونی فیگوری من له‌و پێرفۆڕمانسه‌دا توانای خوڵقاندنی ته‌كنیكی گێڕانه‌وه‌ی هه‌یه‌.
سه‌ره‌تای هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی بیسته‌م كاره‌ پێرفۆرمانسیه‌كانی پینگ چۆنگ گێڕانه‌وه‌ی تیایدا بردۆته‌وه‌ ناو مانای ئاڵۆزه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ كاره‌كانی له‌و ساته‌وه‌خته‌ی نمایشی ده‌كات، به‌ بڕوای توێژه‌رێكی بواری پێرفۆرمانسی وه‌كو ژۆناتان كالب گێڕانه‌وه‌ له‌كاره‌ پێرفۆرمانسیه‌كانی چۆنگ متمانه‌ ده‌كاته‌ سه‌ر ڕه‌گه‌زی چیرۆك ، به‌ڵام به‌ پله‌ی سه‌ره‌كی ئامانجی ئه‌وه‌ نیه‌ چیرۆكێكمان بۆ بگێڕێته‌وه‌.
هه‌رچی ڕه‌خنه‌گر نۆیل كاڕۆله‌ له‌باره‌ی كاره‌كانی چۆنگ بۆچوونی وایه‌ میكانیزمه‌كانی كاركردنی ئه‌و له‌پێناو تێپه‌ڕینه‌ به‌ناو ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ مه‌به‌ستیه‌تی به‌بێ ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵیان بكات، له‌هه‌ر ده‌ربڕینێكی ئه‌و كاره‌ی ئه‌نجامی ده‌دات مه‌به‌ستێكی سه‌ربه‌خۆی هه‌یه‌ كه‌ تێكه‌ڵی ناكاته‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستێكیتر.
ئه‌و شێوه‌ پێرفۆرمانسه‌ سیماكانی له‌ كاری هونه‌ر‌مه‌ندێكه‌وه‌ جێگیر نه‌بووه، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ماشای كاره‌كانی ئیلیزابێس لی كۆمپێت بكه‌ین، كه‌ له‌كۆتایی هه‌فتاكانه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات و بۆ سه‌ره‌تای هه‌شتاكانیش به‌رده‌وام ده‌بێت، تێبینی ئه‌وه‌ ده‌كرێت ئه‌و له‌كاره‌كانیدا هه‌وڵی ڕه‌گه‌زه‌ بینراو و بیستراوه‌كان ده‌دات، به‌واتای پێرفۆرمانس له‌لای ئه‌ودا وێنه‌ی بینراوه‌ له‌پاڵ وێنه‌ی بیستراو.
له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ هه‌وڵیداوه‌ كار له‌سه‌ر چه‌ندین تێكست بكات، له‌وانه‌ شانۆگه‌ریه‌كی ئیلیۆت هه‌ڵده‌بژێرێت، ناوی ده‌بات به‌ “هه‌ڵبژاردنه‌كان” كه‌ له‌ شه‌ش هه‌ڵبژاردن به‌رجه‌سته‌ی ده‌كات، یاخود كاره‌كانی گروپی وۆسته‌ر به‌تایبه‌ت له‌شانۆگه‌ری “گه‌شتی ڕۆژێكی درێژ بۆ قوڵایی شه‌و” ی یۆژین ئۆنێل كه‌ له‌ماوه‌ی 13 ده‌قیقه‌دا نمایشكراوه‌، كه‌ پێرفۆرمێره‌كان ته‌نیا دیارترین ده‌یالۆگه‌كانی ناو شانۆنامه‌كه‌یان هه‌ڵبژاردووه‌ بۆ كاركردن.
هه‌ر هونه‌رمه‌ندێك به‌پێی تێگه‌یشتنی بۆ كاره‌كه‌ی خۆی هه‌وڵیداوه‌ ئاگایی كولتوریی و جوانیناسیانه‌ی ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی چۆن سه‌ر له‌نوێ فۆڕم به‌و نمایشه‌ ده‌به‌خشێت، له‌و كاته‌دا ئه‌وه‌ی نایكاته‌ ڕێسایه‌ك په‌یوه‌سته‌ به‌و ڕۆحه‌ ئه‌زموونكاریه‌ته‌ی هه‌میشه‌ له‌ناو گه‌ڕاندایه‌ كه‌ شوێنێكی نیه‌ بۆ وه‌ستان و به‌خشینی وه‌ك ستایلێك، به‌ڵام هه‌میشه‌ تێگه‌یشتنێكی فیكری قووڵ له‌پشت كاره‌كانه‌وه‌یه‌، به‌واتای به‌ته‌نیا هه‌ستی ڕووكه‌ش بۆ دیارده‌یه‌ك یان گرفتێك ناكه‌نه‌ هۆكار بۆ خولقاندنی كاره‌ هونه‌ریه‌كه‌، هێنده‌ی ده‌یانه‌وێت له‌پاڵ ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ هونه‌ریه‌ قوڵاییه‌كی فیكریی و بیركردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فی پێ ببه‌خشن، ئه‌وه‌ی بۆ ‌ئه‌وان گرنگ نه‌بێت ژماره‌ی پێرفۆرمێره‌، به‌ڵام گرنگه‌ كه‌ ئه‌وه‌ له‌ نمایشی سونه‌تی شانۆ كاریگه‌ری زیاتر بخوڵقێنێت، گه‌ر وانه‌بێت ڕوو ده‌كرێته‌ نمایشت كردنه‌وه‌ی تێكسته‌كان له‌سه‌ر شانۆ، به‌ڵام چونكه‌ مه‌ودا و ڕووبه‌رێكیتر ده‌خوڵقێنن بۆیه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ده‌یخه‌نه‌ ڕوو، هیچ كاتێكیش له‌ نمایشی شانۆیی وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ به‌ كه‌متر سه‌یری ناكه‌ن، وه‌ك چۆن ژنه‌ پێرفۆرمێر كارین فینلی له‌ڕێگه‌ی نمایشی مۆنۆدرامیه‌وه‌ ده‌یویست كامێرا و وێنه‌ی فۆتۆگرافی به‌شداری له‌ گێڕانه‌وه‌ی تاوانه‌كان بكات، ئه‌و گێڕانه‌وه‌یه‌ بۆ خوڵقاندنی مه‌ودایه‌كی فیكریی بوو به‌ تاوان، به‌واتای ڕووداوه‌كانی ڕۆژ بۆ ووروژاندن نیه‌ له‌سه‌ر شه‌قام و ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ پێرفۆرمانسه‌كه‌ی‌ تیا ئه‌نجام ده‌درێت، به‌ڵكو له‌پێناو چۆنیه‌تی داڕشتنه‌وه‌یه‌ له‌ناو یه‌كه‌یه‌كی جوانكاریی و فیكریدا.
ره‌نگه‌ له‌و شێوه‌ پێرفۆرمانسه‌دا نمونه‌ی پێرفۆرمێری زۆر له‌به‌رده‌ستدا بێت، به‌ڵام ده‌شێت له‌ نوسینی كورته‌ وتارێكدا گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ته‌واوی هه‌وڵه‌كان ئه‌و گرنگیه‌ی نه‌بێت به‌قه‌د ئه‌وه‌ی تیشك خستنه‌ سه‌ر شێوه‌ی پێرفۆرمانسه‌كه‌ بۆ خۆی گرنگی تایبه‌تی هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئاگایی و مه‌عریفه‌یه‌كمان له‌باره‌یه‌وه‌ هه‌بێت، ئێمه‌ به‌ر له‌كۆتایی هاتنی به‌و وتاره‌ هه‌وڵده‌ده‌ین له‌سه‌ر شێوه‌یه‌كیتری پێرفۆرمانس بێینه‌ قسه‌كردن، كه‌ پێم وایه‌ گرنگی تایبه‌تی خۆی له‌ئێستادا هه‌بێت و به‌رده‌وامی و گه‌شه‌سه‌ندنی هه‌میشه‌یی به‌خۆیه‌وه‌ بینیبێت، ئه‌ویش پێرفۆرمانسی جه‌سته‌ییه‌، كه‌ ده‌توانین بیگه‌رێنینه‌وه‌ بۆ هه‌وڵه‌ به‌رده‌وامه‌كانی ‌شانۆكارانی پۆڵه‌ندی به‌تایبه‌تی له‌كاره‌كانی گرتۆفسكی و كانتور و گیگیۆفسكی و ئه‌وانیتردا.
پێرفۆڕمانس سه‌رباری ده‌ركه‌وتنی له‌ناو هونه‌ره‌كانی شێوه‌كاری و شانۆ و سه‌ما، به‌ڵام بوونی ئه‌و هونه‌ره له‌لایان شانۆكارانی پۆڵه‌ندیه‌وه‌ له‌ڕاستیدا ڕووبه‌رو پانتاییه‌كیتریان پێ به‌خشی، هۆكاری سه‌ره‌كیش ئه‌وه‌ بوو زۆربه‌ی شانۆكارانی پۆڵه‌ندی كه‌ به‌ ئه‌زموونكاره‌ نوێیه‌كان ناویان ده‌ركردبوو، پێشتر له‌هونه‌ری شێوه‌كاری وه‌ك شێوه‌كار ناسرابوون و دواتر ڕوویان كردبووه‌ شانۆ، بۆ ئه‌وه‌ش توانیان له‌ كاری پێرفۆرمانسیدا په‌یوه‌ندیه‌ك بخوڵقێنن له‌نێوان هونه‌ری شێوه‌كاری و شانۆدا.
دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ خاڵی نه‌بوو له‌و قه‌یرانه‌‌ كولتوریه‌ی مرۆڤی پۆڵه‌ندی خۆی كه‌ به‌هۆی نازیه‌ته‌وه‌ ڕووبه‌رووی ببۆوه‌، كه‌ جه‌سته‌ له‌ فڕنه‌كانی نازیزم ده‌سووتێنرا، ئه‌و بێبه‌ها به‌خشینه‌ به‌ جه‌سته‌ی مرۆڤی پۆڵه‌ندی، بۆ خۆی توانی ئه‌و پرسیاره‌ ڕووبه‌رووی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ بكاته‌وه‌: جه‌سته‌ی من بوونی چیه‌؟
گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناو گفتوگۆكانی شانۆكارێكی وه‌كو یۆزیف شاینا كه‌ چۆبن ڕۆژێك به‌ر له‌وه‌ی بخرێته‌ فڕنه‌وه‌و بسووتێنرێت چۆن به‌ په‌رجوویه‌ك ڕزگاری بووه‌، بۆ خۆی پرسیاری جه‌سته‌ له‌لای شانۆكاری پۆڵه‌ندی ده‌كاته‌ پرسیاری كولتوریی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌، هه‌ر بۆیه‌ جه‌سته‌ چه‌نده‌ په‌یوه‌سته‌ به‌و ئاگاییه‌ شێوه‌كاریه‌ی شێوه‌كاران كه‌ دواتر په‌ڕینه‌وه‌ ناو شانۆ، له‌هه‌مان كاتیشدا په‌یوه‌سته‌ به‌و ئاگاییه‌ كولتوریه‌ی مرۆڤه‌كانی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌.
ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ له‌به‌رده‌م هه‌وڵه‌ شانۆییه‌كانیشدا گه‌یشتبووه‌ خاڵێك كه‌ په‌ڕینه‌وه‌ و ڕووه‌ و شانۆیه‌كیتر بوو، چونكه‌ شانۆ وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌بوو ئیتر پێویستی به‌وه‌ بوو له‌ڕووبه‌رێكیتردا وه‌ڵام به‌ پرسیاره‌كانی ئه‌وان بداته‌وه‌، به‌تایبه‌ت ئه‌و ده‌مه‌ی گرۆتۆفسكی ووتی “ئێمه‌ له‌سه‌رده‌می ئه‌ودیوی شانۆداین”
ئه‌و ووته‌یه‌ زاده‌ی گه‌ڕان بوو به‌دوای هونه‌رێك كه‌ چیتر له‌ڕێگه‌ی كه‌ره‌سته‌ شانۆییه‌كانی سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆ گوزارشت له‌خۆیان نه‌كه‌ن، ئه‌وه‌ بۆخۆی بانگه‌شه‌ كردنێكی پێرفۆرمانسیانه‌ بوو كه‌ له‌ڕێگه‌ی جه‌سته‌وه‌ بنیاتی ده‌نا، ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ی گرۆتۆفسكی بۆ ئه‌ودیوی شانۆ، هه‌مان تێگه‌یشتنی ڤاتیمۆ یه‌ بۆ فه‌لسه‌فه‌ كه‌ به‌دوای تازه‌گه‌ری فه‌لسه‌فه‌ پێویستی به‌ پاش تازه‌گه‌ریه‌، چونكه‌ تازه‌گه‌ری كۆتایی دێت، ڕه‌نگه‌ پێرفۆرمانس بۆ خۆی له‌به‌رده‌م په‌ڕینه‌وه‌ بێت بۆ دۆخێكیتر، كه‌ دۆخی پێرفۆڕمانس بێت، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ بۆ گرۆتۆفسكی به‌ته‌نیا كاركردن نه‌بوو بۆ شێوه‌ ئه‌زموونێكیتر هێنده‌ی ڕووبه‌رێكی فه‌لسه‌فیانه‌ی شانۆ بوو، ئه‌گه‌ر ووردبینانه‌تر قسه‌ بكه‌ین ده‌بێت شێتی ئاڕتۆ بگه‌رێنینه‌وه‌ بۆ درك نه‌كردنی كۆمه‌ڵكای خۆرئاوایی بۆ هونه‌رێكی پێرفۆڕمانسی، به‌ڵام سه‌ره‌نجام ئارتۆ به‌و فه‌یله‌سووفه‌ شانۆییه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ كه‌ زه‌مینه‌ی گوتاری ئه‌لته‌رناتیڤی له‌شانۆدا بنیاتنا.
ئه‌و زه‌مینه‌ی ئاڕتۆییه‌ گرۆتۆفسكی به‌ته‌نیا نایهێنێته‌ دی، به‌ڵكو ئه‌و دیده‌ فه‌لسه‌فییه‌ش تیایدا ده‌خاته‌ ڕوو، بۆیه‌ پێرفۆڕمانس مانای نه‌دۆزراوه‌ بۆ ئه‌و هه‌وڵه‌ ده‌دۆزێته‌وه‌.
لێره‌دا نمایشی شانۆیی ده‌گۆڕێت بۆ پێرفۆڕمانس و ئه‌كته‌ریش ناو ده‌بات به‌ پێرفۆڕمێر، له‌و باره‌یه‌وه‌ گرۆتۆفسكی ده‌ڵێت “پێرفۆڕمێر پیاوی كرداره‌.. نه‌وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕۆڵی پیاوێكیتر ده‌بینێت, ئه‌و سه‌مازانه‌, جه‌نگاوه‌ره‌, له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌موو چوارچێوه‌و ڕه‌گه‌زه‌ هونه‌ریه‌كانه‌وه‌, سرووتیش پێرفۆڕمانسه‌, یا كرده‌یه‌كی ته‌واوكه‌رو كرده‌یه‌كی ته‌واوه‌, نمایشیش تێكشكانی سرووته‌, لێره‌دا له‌و رێگه‌یه‌وه‌ نامه‌وێت, شتێكی نوێ‌ بدۆزمه‌وه‌, به‌ڵكو كه‌شفی شتێكی له‌یادكراو بكه‌م”
كه‌واته‌ پێرفۆڕمێر بوونی ئاماده‌بوونی خۆیه‌تی نه‌ك نوێنه‌رایه‌تی كردنی كاره‌كته‌ر, ئه‌و نوێنه‌رایه‌تی كه‌س ناكات, ئه‌وه‌ سرووتێكی شانۆییه‌ تیایدا پێرفۆڕمێر ئاماده‌بوونی وه‌ك مرۆڤ له‌ته‌ك ئاماده‌بوونی مرۆییانه‌ی وه‌رگر یه‌كه‌یه‌كی ڕیتواڵی پێكدێنن, كه‌ مۆتیڤێكی چه‌مكه‌ له‌ڕووبه‌ری پێرفۆڕمانسدا.
جه‌سته‌ بۆ گرۆتۆفسكی ڕووبه‌رێك نیه‌ كه‌ تێكست له‌سه‌ر شانۆ ملكه‌چی پێبكات به‌ڵكو وه‌ك ده‌ڵێت “جه‌سته‌ یاده‌وه‌ری نییه‌, به‌ڵكو خۆی یاده‌وه‌ریه‌, ئه‌وه‌ی ده‌بێت پێی هه‌ڵبستێت لابردنی به‌ربه‌سته‌كانی جه‌سته‌یه‌” ئه‌وه‌ش ئه‌و كرداره‌یه‌ كه‌ پێرفۆرمانسه‌كه‌ی تیا ئه‌نجام ده‌درێت، ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ی جه‌سته‌ و باه‌تگه‌رێتی ده‌یخوڵقێنێت، چونكه‌ جه‌سته‌ وه‌ك جۆرێك له‌ یاده‌وه‌ری ده‌بینێت، ئه‌و یاده‌وه‌ریه‌ له‌ته‌ك ئه‌و زه‌مه‌نه‌ هه‌نوكه‌ییه‌ی پێرفۆرمێر گوتاری ئێستای من بنیات ده‌نێت، ئه‌و منه‌ كێشه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی ڕووبه‌رووی ده‌كاته‌وه‌ به‌وه‌ی (منی جه‌سته‌) و(جه‌سته‌ی من) دوو تێگه‌یشتنی پێرفۆرمانسیانه‌یه‌ بۆ جه‌سته‌، ئه‌گه‌ر له‌و كاره‌ پێرفۆرمانسیانه‌ی ناو تێكسته‌كان كه‌ سه‌ره‌تا وه‌ك گێڕانه‌وه‌ی پێرفۆرمانسی ئاماژه‌مان بۆ كرد من تیایدا ببێت به‌ منی جه‌سته‌، ئه‌وا من له‌ڕێگه‌ی چه‌ند ده‌یالۆگێكه‌وه‌ دێت بۆ خۆنمایشكردن جه‌سته‌شی ده‌خاته‌ خزمه‌تی ئه‌و نمایشه‌وه‌، ئه‌وه‌ش ته‌نانه‌ت له‌لای شانۆی زیندووی جۆدیت مالینا وژۆلیانا بیكیش هه‌ستی پی ده‌كه‌ین.
به‌ڵام ئه‌و ده‌مه‌ی جه‌سته‌ی من ئاماده‌بوونی هه‌بوو، مانای وایه‌ جه‌سته‌ نه‌خراوه‌ته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی فه‌زای تێكسته‌وه‌، به‌ڵكو جه‌سته‌ بۆخۆی ئازادبوونی گوتاره‌، كه‌ توانای بنیاتنانی ئێستای هه‌بێت له‌ ساته‌وه‌ختی پێرفۆرمانسه‌كه‌دا.
لێره‌دا ده‌توانین شێوه‌یه‌كی جیاواز له‌ كاری پێرفۆرمانسی به‌دی بكه‌ین، كه‌ ئه‌و ڕوانینه‌ی گرۆتۆفسكی ئه‌مڕۆ كاریگه‌ری له‌سه‌ر زۆر ئه‌زموون و كاری پێرفۆرمێره‌كان به‌جێ هێشتووه‌ و ده‌شێت له‌داهاتووشدا ده‌رگا بۆ زۆر كاری تر بكاته‌وه‌، ئه‌وه‌ به‌و مانایه‌ نیه‌ كه‌ لاسایی بكرێت، به‌ڵكو به‌و واتایه‌ی كه‌ كاری پێرفۆرمانسی له‌و دیده‌ تیۆریه‌وه‌ هه‌وڵی خوڵقاندنی مانا و شێوه‌ی تر بدات بۆ چۆنیه‌تی ئاماده‌بوونی جه‌سته‌ی پێرفۆرمێر له‌ناو پێرفۆرمانسدا.‌

   ‌ ‌   نیهاد جامی/ پۆڵەندا

ئه‌گه‌رمێژووی كورد پڕبێت له‌ داگیركاری و تاڵان و چه‌وسانه‌وه‌ و له‌ناوبردن، بێگومان ئه‌وه‌‌ بۆ ئێزیدییه‌كان سه‌خت و دوارتر بووه‌، چونكه‌ به‌درێژایی مێژوو تائێستاش له‌سه‌ر ده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌ زوڵم چه‌وسانه‌وه‌یان به‌رامبه‌ركراوه‌، چه‌وساندنه‌وه‌ی ئه‌وان دووسه‌ره‌ بووه‌، هه‌م وه‌كو ئایین و هه‌م وه‌كو كوردبوون چه‌وساونه‌ته‌وه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی تووشی ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ و نه‌هامه‌تی و كۆمه‌ڵكوژی بونه‌ته‌وه‌، ده‌یان فتوای كوێرانه‌ بۆ كوشتوبڕ و قڕكردنیان ده‌ركراوه‌.
به‌هۆی نه‌زانی و بیری ته‌سكی دوژمنه‌كان ئێزیدیه‌كان به ‌لاده‌ر و كافر له‌قه‌ڵه‌م دراون، ئه‌مه‌ش خوێنی حه‌ڵاڵ كردوون و چه‌ندان فه‌رمانی كۆمه‌ڵكوژی و له‌ناوبردنیان بۆ دراوه‌، له‌ئه‌نجامی ئه‌و فه‌رمان و هێرشانه‌دا هه‌زاران كوڕ و كیژ و ژن و منداڵیان كوژراون و به‌دیل براون و خراپترین مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ كراوه‌، له‌هه‌موو ئه‌و فه‌رمان و شاڵاوه‌ نه‌گریسانه‌ی كراوه‌ته‌ سه‌ریان، ژنانی ئێزدی قوربانی یه‌كه‌م بوون و زۆرترین زوڵم و چه‌وسانه‌وه‌یان ده‌رهه‌ق كراوه‌.
وه‌ك خۆیان ده‌ڵێن و مێژوو گه‌واهی ده‌دات 74 جار فه‌رمانی قڕكردنیان بۆ دراوه‌ و دواترینیان ئه‌وه‌ بوو، له‌ئه‌نجامی خیانه‌تی ده‌سه‌ڵاتی كوردی و له‌ 3- 8- 2014 له‌شه‌نگال ڕوویدا، كه‌ مێشك وشك و ده‌روون نه‌خۆشه‌كانی داعش ‌هێرشان كرده‌ سه‌ر ئێزدییه‌كان و له‌ژێر سایه‌ی كه‌مته‌رخه‌می و خه‌مساردی هێزی پارێزه‌ریان، به‌هه‌زاران ژن و منداڵ بوونه‌ قوربانی ئه‌قڵیه‌تی داگیركه‌ری ده‌روون نه‌خۆشی داعش، كه‌سیش نه‌بوو به‌رگری بكا له‌ نه‌هامه‌تی و به‌دیل گرتنیان، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی بانگه‌شه‌ی پاراستنی كۆمه‌ڵگا و ئێزدییه‌كانیان ده‌كرد، له‌كاتێكدا ئێزدییه‌كان پێویستیان به‌پاراستن هه‌بوو، ئه‌وان هه‌ڵاتن و له‌گه‌مه‌یه‌كی سیاسیدا پشتیان كرده‌ ئێزدییه‌كان و له‌ دووره‌وه‌ بوونه‌ بینه‌ری ڕووداوه‌ دڵته‌زێنه‌كان.
‌له‌و په‌لامار و هێرشانه‌ی داعش بۆ سه‌ر شه‌نگال هه‌زاران ژن و منداڵی ئێزدی بوونه‌ قوربانی ئه‌و جه‌نگه‌ ئایینیه‌ و كه‌وتنه‌ ژێر ده‌ستی داڵاشه‌كانی داعش، ژن و كچه‌ پاكیزه‌كانی ئێزدی دووچاری ناخۆشترین و دڕندانه‌ترین شێوه‌كانی ده‌ستدرێژی و به‌كۆیله‌كردنی سیكسی بوونه‌وه‌ و بازرگانی و كڕین و فرۆشتنیان پێوه‌ كرا.
دیمه‌نه‌كانی ئه‌و داگیركارییه‌ هێنده‌ ترسناك و ناخهه‌ژێن بوون، مرۆڤ به‌زه‌‌حمه‌ت ده‌توانێت ئه‌و ڕووداوانه‌ فه‌رامۆش بكات، كه‌ له‌كاتی ده‌ستگیركردنی ئێزدییه‌كان به‌ده‌ستی داعش تووشی چ نه‌هامه‌تی ده‌رده‌سه‌ریه‌ك بوون، له‌یه‌كه‌م هه‌نگاودا هه‌موویان له‌یه‌كتر دابڕین، دایك له‌منداڵه‌كانی جیا كرایه‌وه‌ و ئاگایان له‌یه‌كتر نه‌ما، ئافره‌تی گه‌نج و به‌ته‌مه‌ن، جوان و منداڵكار، بێ منداڵ و منداڵدار، سه‌ڵت و خێزاندار، له‌یه‌كتر جیاكرانه‌وه‌، دایك له‌منداڵ، كچ له‌دایكیان دابڕین و كوڕه‌كانیشیان له‌وان جیا كرده‌وه‌، ئه‌وانه‌ی جیاده‌كرانه‌وه‌ ده‌یانبردن و به‌ڕاكێشان به‌دوای خۆیاندا ڕیانده‌كێشان، منداڵ هه‌بوو دامێنی دایكی ده‌گرت و نه‌یده‌ویست لێی جیاببێته‌وه‌، قیژه‌ی ژن و گریانی منداڵ دنیای پڕكردبوو، ئه‌و دیمه‌نه‌ سامناكه‌ به‌ر‌دی ده‌هێنایه‌ ده‌نگ، ده‌توت ڕۆژی حه‌شره‌، به‌جۆرێك كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌وان داناوه‌ ئێستا ژنه‌ ڕزگاربووه‌كانی ده‌ستی داعش ده‌ڵێن كاتێك ده‌كه‌ویه‌ به‌رده‌ستی داعش ڕۆژی سه‌دجار مه‌رگ به‌ئاوات ده‌خوازی، به‌ڕاستی مه‌رگ له‌ ژیانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش ئاسووده‌تره‌، له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ له‌كاتی ده‌ستگیركردنی ئێزدییه‌كان وابڵاوكرایه‌وه‌ یه‌كێك له‌ ژنه‌ ئێزدییه‌كان به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بووه‌ له‌شوێنی ده‌ستبه‌سه‌ركردنیه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌مێرده‌كه‌‌یه‌وه‌ كردووه، به‌ڵام بۆ ڕزگار بوون نا، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌‌ی داوا له‌هێزه‌كانی ئه‌مریكا بكه‌ن، ئه‌و شوێنه‌ی ئه‌وانی تێداده‌ستبه‌سه‌ر كراون به‌فڕۆكه‌ بۆردومانی بكه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی بمرن و له‌ده‌ست داعش ڕزگاریان ببێت، ئه‌وه‌ باشتره‌ له‌ دنیای پڕ شه‌رمه‌زاری دوای ڕزگاربوون له‌ ده‌ستی داعش، ئایا ئه‌مه‌ چ نه‌هامه‌تیه‌كی ژیانه‌، مه‌رگ به‌ئاوات بخوازیت.
ئه‌و هه‌واڵ و چیرۆكانه‌ی دوای ده‌ستبه‌سه‌ركردنی ژن و منداڵه‌ ئێزدییه‌كان بڵاوده‌بوونه‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌ك ترسناك بوون، ته‌نانه‌ت مێژووش شه‌رمه‌زاره‌ له‌ دووباره‌ كردنه‌وه‌یان‌، كه‌ داعشه‌ ده‌رون نه‌خۆش و دڵڕه‌شه‌كان به‌وپه‌ڕی دڕندایه‌تیه‌وه‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ژن و منداڵه‌ ئێزدییه‌كان ده‌كرد، دوای ده‌ستبه‌سه‌ركردن و جیاكرنه‌وه‌یان به‌شێك له‌ومنداڵانه‌ ناچاركراون چه‌ك هه‌ڵبگرن و به‌بێ ویستی خۆیان به‌شداری جه‌نگ و كرده‌وه‌ تیرۆرستیه‌كان بكه‌ن، ‌بێگومان ئه‌گه‌ر سه‌ركێشیان بكردایه‌ بێ بیركردنه‌وه‌ ده‌كوژران، هه‌ربۆیه‌ له‌پێناوی مانه‌وه‌ له‌ژیان ناچاربوون، قبوڵی بكه‌ن، ببنه‌ چه‌كداری داعش و به‌شداری جه‌نگ بكه‌ن، به‌شێكی تر له‌و منداڵ و كچه‌ هه‌رزه‌كارانه‌ی له‌و ماوه‌ی لای داعش ده‌ستبه‌سه‌ر بوون، ئه‌گه‌رچی زۆر منداڵ بوون و هیچ هه‌ستێك ڕێگابه‌وه‌ نادا، به‌ڵام ئه‌وان ده‌ستدرێژی سیكسیان كراوه‌ته‌وه‌ سه‌ر و ناچاركراون شووبه‌ داعشه‌كان بكه‌ن، دواتریش چه‌ندین جار بازرگانی و كڕین و فرۆشتنیان پێوه‌ كراوه‌، به‌ڕاستی ئه‌سته‌مه‌ ئه‌و ڕۆژگاره‌ تاڵه‌ وا به‌ئاسانی له‌بیر خۆیان به‌رنه‌وه‌.
ئه‌و منداڵه‌ ئێزدیانه‌ی پێشتر له‌لای ئه‌و گروپه‌ تیرۆرستیه‌ی داعش ده‌ستبه‌سه‌ر بوون، كوڕه‌كان به‌شداری شه‌ڕ بوون و كچه‌كانیشیان ده‌ستدرێژی كراوه‌ته‌سه‌ریان، له‌ڕووی ده‌روونیه‌وه‌ له‌وپه‌ڕی ماندووبوون و شه‌كه‌تیدابوون، كه‌له‌ده‌ستی ئه‌و گروپه‌ تیرۆریستیه‌ ڕزگاریان بووه‌ و گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ ناو خێزانه‌كانیان، به‌ڵام سه‌دان كێشه‌ و گرفتی ده‌روونیان هه‌یه‌، نه‌یانتوانیوه‌ وه‌كو منداڵێكی ته‌ندروست بگه‌ڕێنه‌وه‌ ناو كۆمه‌ڵگا و خێزانه‌كانیان، شوێنه‌واری ئه‌شكه‌نجه‌ و ده‌ستدرێژی و ناچاركردنی به‌شداری شه‌ڕ و كرده‌وه‌ تیرۆریسستیه‌كانیان به‌سه‌ر جه‌سته‌ و ده‌روونیانه‌وه‌ دیاره‌، پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ری دروونی و جه‌سته‌یی هه‌یه‌، بێگومان خێزان و كه‌سوكاری ئه‌و منداڵانه‌ ناتوانن وه‌ك پێویست چاره‌سه‌ری ده‌روونی و جه‌سته‌ییان بۆ بكه‌ن، له‌وانه‌یه‌ به‌هۆی نه‌شاره‌زاییه‌وه‌ هه‌ندێك جار له‌جیاتی چاره‌سه‌ر زیاتر ده‌روونیان ئاڵۆز بكه‌ن، بۆیه‌ پێویسته‌ به‌رپرسانی حكومه‌ت و ڕێكخراوه‌ مرۆیی و نێوده‌وڵه‌تیه‌كان خه‌مخۆرانه‌ به‌ ده‌نگیانه‌وه‌ بێن و خه‌میان بخۆن.
ژنانی ڕفێندراوی ئێزدی یه‌كێكی ترن له‌و قوربانیانه‌ی ده‌ستی تیرۆرستانی داعش، به‌تایبه‌ت ئه‌و ژنانه‌ی له‌ئه‌نجامی ده‌ستدرێژی سیكسی تیرۆریستانی داعش دووگیان بوون و بێ خواستی خۆیان منداڵیان بووه‌، ئه‌و ژنانه‌ دووجار قوربانین، له‌لایه‌ك ده‌ستدرێژی سێكسیان كراوه‌ته‌سه‌ر و له‌لایه‌كی تریش بوونه‌ته‌ دایكی منداڵێك، كه‌له‌ناو خێزان و هۆزه‌كه‌یدا قبوڵكراونیه‌ و به‌پێی دابونه‌ریتی ئێزدی ئه‌و منداڵانه‌ی دایكیان ئێزدی و باوكیان داعشن، قبوڵكراو نین، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و ژنانه‌ ناچاربوون ده‌ست له‌ منداڵه‌كانیان هه‌ڵگرن، ئه‌مه‌ش جورێك سته‌می به‌رامبه‌ر به‌و منداڵانه‌ تێدایه‌، كه‌ دایكیان سته‌می لێكراوه‌ و ده‌ستدرێژی كراوه‌ته‌سه‌ر، به‌ڵام ئه‌م منداڵانه‌ تاوانیان نیه‌، ڕاسته‌ ئایینی ئێزدی هاوسه‌رگیری له‌نێوان ئێزدیه‌ك و یه‌كێكی تر قبوڵ نیه‌، به‌ڵام دیاره‌ ئه‌و ژن و كچه‌ ئێزدیانه‌ به‌ویستی خۆیان شوویان به‌داعشه‌كان نه‌كردووه‌ و به‌بێ خواستی خۆیان منداڵیان هێناوه‌ته‌ دنیاوه‌، بێگومان نه‌دایكیان و نه‌منداڵه‌كان گوناهێكیان نییه‌، هه‌روه‌ك یه‌كێك له‌ ژنه‌ ڕزگابووه‌كانی ده‌ستی داعش داوای له‌ خێزانه‌كه‌ی و هۆزه‌كه‌ی و جیهان ده‌كات، له‌وه‌ زیاتر ئه‌شكه‌نجه‌یان نه‌ده‌ن، چونكه‌ ئه‌وان به‌ویستی خۆیان نه‌بوونه‌ته‌ دایك و ده‌ستدرێژیان كراوه‌ته‌سه‌ر، داوا ده‌كات ئه‌و منداڵانه‌ به‌هۆی دابونه‌ریته‌وه‌ له‌ باوه‌شی دایكیان دوورنه‌خرێنه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ پێویست بوو بیر له‌ ڕێگاچاره‌یه‌كی نه‌رم و هێمنتر بكرایه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ ئافره‌تانی ڕزگاربووی ده‌ستی داعش پێویستیان به‌ چاودێری ورد هه‌یه‌، كه‌ پسپۆڕی ده‌رونی به‌رده‌وام ڕێنمایی ده‌روونیان پێ بدات.
به‌داخه‌وه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی ژن و منداڵانی ڕفێندراوی ئێزدی هه‌م له‌لایه‌ن ڕاگه‌یاندنه‌كان و هه‌م لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان جاری واهه‌یه‌ به‌هۆی پیشاندانی نادروست و مامه‌ڵه‌ی نه‌شیاو و به‌زه‌یی هاتنه‌وه‌ پێیاندا هێنده‌ ده‌روونیان ئازار ده‌ده‌رێت، نه‌بوونی باشتره‌، وه‌ك ژنێكی ڕزگاربووی ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش داوای ده‌كرد له‌وه‌ زیاتر ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ نه‌درێن، بۆیه‌ پێویسته‌ ڕێزیان بگیرێت و هاوكاری بكرێن و به‌هانایانه‌وه‌ بێین، تا له‌ڕووی كێشه‌ی جه‌سته‌یی و ده‌روونی ئه‌گه‌ر بتوانن له‌ماوه‌یه‌كی دووریشدا بێت، بگه‌ڕێنه‌وه‌ دۆخی ژیانی ئاسایی خۆیان.

وا بزانم یەکەم جار مامۆستا “شێرکۆ بێکەس”م ناسی، ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکان بوو. هەرچەندە مامۆستا لە گەنجییەوە ئاشنای باوکم بوو، هەر بەیەکیشەوە نەفی خوارووی عێراق کران، بەڵام ناسینی خۆم لەگەڵیدا وەک وتم لە ناوەڕاستی نەوەدەکان بوو. جیا لەوەی مینا گەنجێک زۆر سەرسام بووم بە توانا شیعرییە لە راددە بەدەرەکەی، هەمیشە هەڵوێستەکانی ئەم پیاوە مەزنە سەرنجی راکێشاوم. بە تایبەت کاتێک دەستی لە وەزارەت هەڵگرت و بە دەنگێکی دلێر وتی “چۆن دەتوانم وەزیری رۆشنبیریی بم و سنگی وشە و رۆژنامە بە قەمە هەڵدڕن”.
هەر لە نەوەدەکاندا کە بەرەو رووبوونەوەی هێزەکان بە تایبەت لایەنگرانی کولتووری باو و کونسەرڤاتیزمەکان و هێزە نوێباوەکان ببووە رووبەڕووبوونەوەیەکی جیددی، شێرکۆ بێکەس هەمیشە لە سەنگەری هەڵوێستدا بوو لە بەرانبەر ئەو رەوتانەی پارێزگارییان لە سەنگەری دواکەوتوویی دەکرد. لەسەر مەسەلەی ژن و عەلمانیەت و ئازادیی بیروڕا و مەدەنیەت و دیموکراسی هەڵوێستی روونی هەبوو، داکۆکی ئەو لەو بەهایانە قابیلی هیچ جۆرە سازشێک نەبوو. ئەمە هەقیقەتێک نییە تەنیا من هەستم پێ کردبێت، بەڵکو راستییەکە وەک ئەڵماس دەدرەوشێتەوە.
بیرم دێتەوە ساڵی 2000 لەو ساتەوەختەی یەکێتی بە سەرپەرشتی نەوشیروان مستەفا پەلاماری حزبی کۆمۆنیستی دا، من و هاوڕێیەکی ترم کە پەیامنێری رادیۆی حزبی کۆمۆنیست بوو، چووین بۆ لای مامۆستا بۆ دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم. ویستمان هەڵوێستی بزانین لە بارەی ئەو رووداوە، ئەوەی ئێمە بینیمان مامۆستا لە ئێمە تووڕەتر بوو، لە ئێمە نیگەرانتر بوو، بۆیە رۆڵی سەرەکی بینی لەو پرۆتستۆیەی کە لەلایەن 40 نووسەر و رۆشنبیری شاری سلێمانییەوە دژ بە ئەو پەلامارە دەرچوو، کە دواتر مام جەلال ئەو 40 رۆشنبیرەی بینی و لەوێش مامۆستا بە توندیی رەخنەی لەو هەڵوێستەی یەکێتی گرت. بەڵام مام جەلال بێئاگایی خۆی لە شێوازی ئەو پەلامارە نیشاندا، بێگوومان دوای ئەو سەردانە لەسەر بڕیاری مام جەلال کوشتاری کۆمۆنیستەکان کۆتایی هات.
من ئەم شاهیدییە بۆ مێژوو دەدەم، هەر ئەو کاتەی یەکێتی بڵاوکراوە و ئەدەبیاتی حزبی کۆمۆنیستی قەدەغە کردبوو، من و هاوڕێکەم بەردەوام سەدان رۆژنامەی بۆپێشەوە و بڵاوکراوە و بەیاننامەی حزبمان دەبردە ناو دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم و بڵاومان دەکردەوە. جگە لەوەش خودی مامۆستا سپانسۆری رۆژنامە و بڵاوکراوەکانی دەکرد. هەموو مانگێک مامۆستا شێرکۆ بڕی 100 دیناری سویسری “کە بۆ ئەو رۆژگارە کەم نەبوو”، دەدایە دەستی ئێمە بە مەبەستی سپانسۆریکردن بۆ رۆژنامەکانی حزبی کۆمۆنیست، هەر لەناو دەزگای سەردەم هەریەک لە بەڕێزان “کاک ئازاد بەرزنجی، کاک رێبین هەردی، مامۆستا رەئوف بێگەرد، ئاسۆ جەبار” ئەوانیش بە بڕێک پارە سپۆنسەریی رۆژنامەکانیان دەکرد، بەڵام ئەوەش هەمووی بۆ ئازایەتی و چاولێکردنی شێرکۆ بێکەس دەگەڕایەوە.
ئێوارەیەکی پایزی ساڵی 2000 هێشتا سەفەرم نەکردبوو بۆ تورکیا، لە کوردستان بووم، زیاتر لە 100 رۆژنامە و 200 بەیاننامەی حزبی کۆمۆنیستم پێ بوو، هەستم دەکرد لە نزیک گەڕەکی خۆمان چاودێریی دەکرێم، بە خێرایی خۆم فڕێدایە ناو پاسێکی گەڕەکی بەختیاری کە بەرەو بازاڕ دەڕۆیشت، دوو لە ئاسایشەکان بە خێرایی خۆیان هەڵدایە ناو پاسەکەوە، بەڵام چاوەڕوانیان دەکرد، لەگەڵ دابەزینم دەستگیرم بکەن. هەر ئەوەندە گەیشتمە ئاستی فولکەی یەکگرتن، ئافرەتێک لەو مەوقیفە دابەزی و منیش لە جامی کۆستەرەکەوە خۆم هەڵدایە خوارەوە و بەرەو دەزگای سەردەم هەڵهاتم کە 200 مەترێک لێمەوە دوور بوو، بە شەڕەشەق خۆم گەیاندە ناو دەزگای سەردەم و یەکسەر بەرەو ژووری مامۆستا رامکرد، خوا بەوە روحمی کرد خۆی لەوێ بوو، دوو ئاسایشەکەش لە بەردەم دەرگای سەردەم وەستابوون، حاڵ و وەزعەکەم لە مامۆستا گەیاند و ئەویش هاتە دەرەوە و ئاسایشەکانی ئیحراج کرد، یەکێک لە ئاسایشەکان وتی: مامۆستا لەبەر خاتری تۆ پیاویشی کوشتبێت وازی لێ دەهێنین. ئیتر ئەو ئێوارە دەعوەتی مامۆستا بووم و شەوەکەشی پێکەوە خواردمانەوە.
شتێکی تر کە لە بیرم ماوە ئەوەیە، مامۆستا هەمیشە دەیووت ئەم ستیڤانە و هاوڕێ رۆژنامەنووسەکەی وەک سیکۆتین وان پێتەوە دەلکێن تا چاوپێکەوتنت لەگەڵ نەکەن وازت لێناهێنن. چیرۆکی ئەمەش دوای ئەوەبوو ویستمان چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ ئەنجام بدەین، بەڵام لەسەر سەفەر بوو، وا بزانم بۆ سوێد، ئێمەش وتمان دەی قەینا دوای سەفەرەکە، دوای دوو مانگێک چووینەوە بۆ لای، وتی ئەی هاوار چۆنتان بیر ماوە، ئەم جارە هەرچی چۆنێک بوو خۆی لە چاوپێکەوتنەکە دزییەوە، رۆژێکی دی چووین میوانێکی زۆری هەبوو، پێموابێت میوانەکان عەرەبی غەیرە عێراقی بوون، هەرچی چۆنێک بوو هەلێکمان قۆستەوە و دیمانەکەمان لەگەڵیدا ئەنجامدا. دوای ئەوەی دیمانەکەش تەواو بوو رووی کردە کاک ئازاد بەرزنجی و بە دەم پێکەنین و نەفەسێک قووڵی جگەرەکەیەوە وتی: کەس نییە لە دەستی ئەم دووانە رزگاری بێت، ئەمانە سیکۆتینن کە پێتەوە لکان هەر دەبێت دیمانەکەیان بۆ بکەیت. دوای ئەوەش دایە قاقای پێکەنین و وتی ئێوەم خۆشدەوێ زۆر دەمێکە دەزانم سەرقاڵن و کۆڵ نادەن.

تێبینی: ئەم وتارە رۆژی 8-8-2013 نووسراوە و پاشتر لە بەرگی دووەمی کتێبی “قوتووی عەتار” لەلاپەڕە 224-226 چاپ و بڵاوکراوەتەوە

ئەگەر زیاتر لەچواردە سەدە لەمەوبەر، هۆزی بەنی قوڕەیزەی شاریی مەدینە (یەثریب)ی نیمچە دورگەی عەڕەبیی، بەبیانووی پەیمانشکێنیان لەجەنگی خەندەق و دوای ئابڵووقەیەکی بیست وپێنج ڕۆژی ناچار کرابن، خۆیان ڕادەست وتەسلیم بە سوپاکەی ئیسلام بکەن ودواتریش لەسەر دەستی محەمەدو بەداوەریی و قەزاوەتیی “سەعدی کوڕی مەعازی” بریندارکەوتووی جەنگی خەندەق(ئەحزاب)، بڕیاریی قەسابیی کردنیان بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان لەنێوان شەشسەد بۆ نۆسەدکەس دەرکردبێت و محەمەدیش بەبڕیارە خوێناویەکەی سەعد بڵێت:- اللەش هەر ئەم داوەریەی دەویست، دوای بڕیارەکەش عەلی و زوبێری کوڕی عەوامی دوو لەدە مژدەپێدراوەکەی بەهەشت، یەک بەدوای یەک لەسەر چاڵێکدا سەریان وەک مەڕیی قوربانی لەلاشە جیا دەکەنەوەو تەنانەت ئەم کەسایەتیەی ئە مڕۆ لەناو بانگەشەکارانیدا پێی دەوترێت ئەڕحەمولڕاحیمین، مناڵانی نێرینەی تازە باڵغ بووش لەژێر چەقۆی بێ بەزەیانەیاندا دەربازیان نەبووە و پێوەریشیان بۆ باڵغ بوون تووکی بەریان بووە، چەند تاڵەموویەک لە بەریی ناوگەڵیاندا بۆ دادگای محەمەدی بەس بووە بۆ بڕیاردان لەسەر قەسابیکردنیان، هەرچی کچ وژنەکانیشیان بووە وەک ئێسترو مەڕو ماڵات ومڵک وماڵ لەنێوان خۆیاندا دابەش کراوەو تەنانە محەمەد لەوێدا بەپێی ئایەتی ئیلاهی، یاسای خومسیی بۆ خۆی لەناو شەریعەتەکەیدا جێگیرکردووە، واتە لە پێنج بەشی تاڵانیدا بەشێکی بۆ خۆی بردووە.
ژنەکانیشیان وەک وسەبایا (کەنیزەک، کۆیلە)ی جەنگی مامەڵەیان لەگەڵدا کردوون و تەنانەت محەمەد، یەکێ لەجوانترینی ژنەکانی هۆزەکەی کەناوی ڕەیحانە بووە، دوای سەربڕینی مێردیی و تەواوی کەس وکارەکەی دەکاتە ژنی خۆی و بەپێی سەرچاوەکان هەر ئەو شەوە لەناو بۆنی خوێنی قەسابیکراوەکانیدا سەرجێیی لەگەڵدا دەکات، سەرچاوەکان دەڵێن ڕەیحانە لەیادداشتەکانیدا گێڕاوەتیەوە کە قێزەونترین کەسێک لەژیانیدا بینیبێتی ئەم پێغەمبەرەی ئیسلام بووە چونکە گووتوویەتی دوای قەتل عامی هۆزەکەی بە کەسە ئازیزەکانی خۆشیەوە ناچاردەبێت وەک کۆیلەیەک مامەڵەیەکی تائەوپەڕیی غەریزەحەیوانی قبووڵ بکات، هاوشێوەی کچانی شەنگالی ئەمڕۆ.
کوشتارگای بەنی قوڕەیزە، دادوەریی محەمەدو اللەکەی بەتەواویی دەخاتە ژێر پرسیاریی هەر مرۆڤێکی خاوەن عەقڵ ویژدانی ئەمڕۆوەو داعش و کردەوە وەحشیگەریەکانیشیی لەڕوانگای گشتی موسوڵماناندا وەک هێزێکی مەشروعیی ئیلاهی لەپێناوی ڕاگرتنی پەیداخەکەیدا، ئاسایی دەکاتەوە.
هەر کەسێک ئەگەر بۆ چەند چرکەیەک چاویلکە دینیەکەی دابنێت و بە چاویی مرۆڤێکی بێدینەوە لەڕوداوەکە و دادوەریی پێغەمبەرەکەی بڕوانێت، کە بەسەدان کەسی بێتاوانی تێدا دەکرێتە قەسابیی تەنیا بەبیانووی پەیمانشکێنی سەرۆکی هۆزەکەیان، کە هەر کەسێک دەتوانێت لەوەتێبگات و ئەوە بزانێت، کە بڕیاردانیی ناوهۆزەکان لەدەستی سەرۆکی هۆزدایە، نەک حەشاماتی خوارەوە کە لەناو هۆزەکاندا هیچکارەن لەبڕیارو قەرارو مەداردا، چجای بگات بەوەی مناڵانێکیش تەنیا بەپێوەری چەند تاڵەموویەکی بەریان، وەک مەڕو بزن قەسابی بکرێن! حەقانیەت و ڕەواییەتدان بەم دادگایەش لەژێر ناوی اللەوە شانخاڵیکردنێکی ڕوون وئاشکرای محەمەدە لەو تاوانانەی ئەنجامیداون، بێگوومان دەستبردن بۆ ئەم قەسابیکردنەو پاڵنەریی سەرەکیش لەلای محەمەد، بەباوەڕی من ئەمانەی خوارەوەبووە:
یەکەم:- مڵک وماڵ وسامانی بێئەندازەی هۆزی بەنی قوڕەیزە لەمەدینەدا، کە دەبوایا بۆ بەدەستهێنانیان تەنیا بیانوویەکی لەمجۆرەی هەبێت و کەسیان لێ نەهێڵێت.
دووەم:- بەکۆیلەو سەبایاکردنی کچ وژن و مناڵەکانیان و فرۆشتنیان لەبازاڕەکانی شام وحیجازدا.
سێیەم:- پیشاندانیی قودڕەت ودەسەڵاتیی بێڕەحمانەی خۆی لەژێر ناوی اللەداو پاکتاوکردنیی نەیارەکانی خۆی.
چوارەم:-دامەزراندنیی دەوڵەتەکەی کە لەم پێناوشدا پێویستیی بە پتەوکردنی بنکە ئابووریی وسەربازیەکانی بوو، کە دواتریش هەر یەکە لە هۆزەکانی دیکەی وەک بەنی نەزیڕو بەنی قینقاعیشی دوای گەمارۆدان وهەڕەشە بەمەرجی جێهێشتنی تەواوی مڵک وماڵ وسامانیان، لەشارەکە دەرکرد.

هەڵبەتە داعش و هاوشێوەکانیان ئەمڕۆ لەناو هەمان زۆنگاوێکدا کە مێژوو بۆی گرتوونەتەوە مەلەدەکەن و دووبارەو چەند بارەی ڕوداوگەلی وەک شەنگالیش لەناو ململانێ سیاسیی وئابووریی وسەربازیەکانی ناوچەکەو جیهانیشدا، لەبەردەوامی ئەم عەقڵیەتە دۆگما دینیەدا، زۆر چاوەڕوانکراوە.

بەڵام کوشتارگای ئەزداییەکان(ئێزیدی) لەمڕۆدا، کە ئابدەیت و نوێکردنەوەی هەمان مێژووی سەردەمی محەمەدو بەنی قوڕەیزە بوو لەسەردەستی داعش و خەلیفەکانیان، ئەبوبەکری بەغدادیی و ئەردۆغان و میری قەتەڕبن حەمەد، بەڵام لەم ڕوداوەدا لە جێگای داوەریی” سەعدی کوڕی مەعاز” لەپەیمان وکەین وبەینێکی ژێر بەژێردا “مەسعودی کوڕی مەلا” قەزاوەت دەکات و دەیانکاتە قوربانی پیلانە ژێر بەژێرەکانیان، کە دواتر ڕادەستکردنی شەنگال و ئەو هەموو کوشتارو ئاوارەیی و نەهامەتیە بوو کە بەسەریاندا هێنان و ژن وکچەکانیشیان بەسەبایا کران و لەبازاڕەکانی موسڵ وڕەقەدا کڕین وفرۆشتنیان پێوەدەکراو غەریزەی حەیوانیان تێدا خاڵی دەکردنەوە.
داعش لەڕوداوی شەنگالدا نموونەی ڕوداوێکی قێزەونیی مێژوویی سەردەمی بەنی قوڕەیزەی ناو لاپەڕەکانی، بەشێوەیەکی زیندوو لەدنیای واقیعدا پیشانی جیهانداو گووتیی ئا ئەمەیە نموونەی ئیسلامیی ڕەسەن وڕاستەقینە!
دواجار من پێم وایە، بۆ کۆتایی هێنان بەم ڕوداوانەو بۆ بەرگرتن، بەڕودان و دووبارەبوونەوەیان، جگە لە تێگەیشتنێکی زانستیانە بۆ ڕوداوەکانی مێژوو و جگە لەهەڵسەنگاندنێکی زانستیانەی ململانێکانی مێژوو و جگە لە تێگەیشتنێکی زانستیانەی مێژوو ودیاردە ئایینی و کلتووریی وکۆمەڵایەتیەکانیی و مێژووی سەرهەڵدانیان و هۆکارەکانی سەرهەڵدانیان، کە ئەمڕۆ خوداکان و ئاینەکانیان و بەتایبەتیش ئیسلام و مەزهەبەکانی، کە وەک هەر ئاینێکی دیکەو کلتوورێکی دیکە لە ڕوداوی مێژووکردانەی خودی مرۆڤەکان خۆیان بەدەر نییەو کراوەتە وەسیلەو ئەداتیی ئەفیونخواردووکرانی ئینسانەکان و لەململانێ سیاسیەکانی ئەم دەورەیەشدا هەم چینی دەسەڵاتدار و سەرمایەداران وەک سەرخانی سیاسیی بۆ درێژەدان بەتەمەنی چەوسێنەرانەی خۆی کەڵکی لێوەردەگرن و هەم دەوڵەتانی زلهێزیی ناوچەکەو جیهانیش لەناوچەکەدا بۆ بەدەستهێنانی ئامانجە سیاسیی وئابووریەکان کەڵکیان لێوەرگرتووە و هێزو ئیرادەی ئینسانەکانی لە چوار چێوەی تێگەیشتنی کۆنەپەرەستانەی دینی و مەزهەبیدا وردو خاشکردووەو ڕێگای هەر چەشنە هاو دەنگی و هاوڕەنگیێکی مرۆڤەکانی بۆ بەدیهێنانی دنیایەکی باشتریی ئازادو یەکسان وخۆشگوزەران، تاریک و لێڵ وناڕۆشن کردووە، کە بەدەستەبەردار بوونیان لەم تێگەیشتنە خوڕافیە نازانستیانەیەو تووڕدانیان، دەست ئاواڵاترو چاوڕۆشنترو ئاسۆدارتر دەبن بۆ دۆزینەوەی ڕێگا چارەی یەکجاریی لەدەست بەڵاو شەڕیی تەواوی گروپ ودەستەو تاقمە دینی و مەزهەبیەکان وتەواوی سەرمایەداران و دەوڵەت و ئامانجە قازانجپەرستەکانیان، کە تەنیا کەڵەکەی زیاترو زیاتری

سەرمایەکانیانەو لەپێناویدا دەست بۆ هەر کارێکی وەحشیگەرانەی لەچەشنی بەنی قوڕەیزەو شەنگال و تەواوی جەنگە کاولکاریەکانی دیکەی هاوشێوەلە ناوچەکەو جیهان دەبەن.

سەرچاوەکان:-
محمدبن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، اول، ص۱۴۹۷
صحیح بخاری جلد 5 کتاب 59 شماره 443
صحیح بخاری جلد 4 کتاب 52 شماره 280
صحیح بخاری جلد 4 کتاب 52 شماره 176
دابەزینی ئایەتەکانی ٥٦ هەتا ٥٨ لەسوڕەتی ئەنفال و هەروەها ۲٦و ۲۷ لەسوڕەتی ئەحزاب لەپەیوەست بە ڕوداوی بەنی قوڕەیزە دابەزیون.

• تاهیر عیسا/ ٤.٥.۲۰۲۰

دایکم، ئەم جەژنە، کە تەلەفۆنم بۆی کرد، پەڵمە گریانی بوو!؟ پرسیارم کرد ئەوە چیە؟ چی ڕوویداوە؟ لە وەڵامدا گوتی: یەک منداڵ سەری لێم نەداوە و منیان خۆش ناوێت و منیان لە ماڵەکەدا بە تەنیا فڕێداوە!
دایکم، ئەوەندە سادە و ساکارە، ئەگەر ڤایرۆسەکەش بکەی بە میوانی باوەشی پیادا دەکات و خزمەتیکی باشی دەکات و بەڕێی دەکات، بۆ ئەوەی دوایی گلەیی نەکات!
کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی بە گشتی و خەڵکە کرێکار و زەحمەتکێشەکە، بە سروشت خەڵکانێکی سادە و ساکارو بە خزمەتن، هەموو کار و کردوەکانیان تەنها کۆمەک و یارمەتی و دەستگرتنی بەرامبەرەکانیانە، پاروەکانی دەمی خۆیان لە گەڵ دراوسێ و هاوڕیکانیاندا بەش دەکەن!
ڕۆژانە هەر ئەم هەژارانەن، ئەم چینی زەحمەتکێش و کرێکارانەن، بە سەر و ماڵ و منداڵەکانیان، لە بەرەکانی جەنگدا دەبەخشن لە پیناو سەروەریەکاندا، لە پێناو ڕزگاری کۆمەڵگادا لە دەست هەموو شێوازەکانی چەوساندنەووە، میللی بێت، چینایەتی بیت، ڕەگەزی بێت. بێ ئەوەی خۆیان هەڵکێشن و لە بەرامبەدردا، داوای ئیمتیاز و پارە وپولێک بکەن، کە بە شایستەی خۆیانی نەزانن!
بۆیە، ڕۆژانە، دەیان و سەدان هەواڵی دڵتەزێن دەبیستین، لەم خێزانانەوە، کە خۆشەویستێکیان لە دەست داوە یا چەند خۆشەویستیک، کە لە کۆمەڵایەتی بوونەوە و تێکەڵاوی و سادەیی و ساکاریان، کە پەیڕەوی یاساکانی خۆپاراستن ناکەن
منیش دەڵێمـ دایە گیان(مەبەستم هەموو دایکان و خۆشەویستانە):
میوان لەم ڕۆژەدا، لە پێش چاوی خانەخوێدا یا خاوەن ماڵدا، لە ڤایرۆسی کۆرۆنا دەچێت!
کام ماڵ، دوایی ڕۆشتنی میوانەکە:
ناو ماڵەکەی بە سپرای دژە ڤایرۆس، سپرای ڕێژ ناکات!؟
شوێن دانیشتنی میوانەکە، بە فاس و پاککەرەوەکانی تر، ناسڕێتەووە!؟
قاپ و کەوچک و پەرداخی میوانەکە، بۆ سێ ڕۆژ ناخاتە بەر خۆر، تا ڤایرۆسەکانی لێ بڕوات!؟
ئاودەست و حەمامەکەی لی دەبێت بە لوغم ، لەوەیە پێیدا بتەقێتەووە!؟
لە زستاندا، هەموو پەنجەرەکانی نەخستۆتە سەر پشت، تا هەوای ناو ژورەکە ئاڵوگۆڕ بکات!؟
ئینجا، بۆ ماوەی دوو هەفتە، دوایی ڕۆشتنی میوانەکە، هەر
پژمەیەک!
کۆکەیەک!
هەناسەسواریەک!
تایەک!
سک چوونێک!
سەر ئێشەیەک!
خاوەن ماڵەکە، لە سەر ئاوازی، ئەرێ ناردبووم بە دواتدا، کە ئەم بەڵایەت بۆمان هێنا! کۆمەڵێک ڕەحمەت و گازندە بۆ میوانەکە دەنێرێت و لە گەڵ هەر کۆکە و پژمەیەکدا،بەڵێنی قوربانیەکیش دەدات، ئەم جەژنە شایەتی ئەو قورابانیدانە بوون، کە گۆشت وەک گرد لە شارو شارۆچکەکان و لادیکان هەڵدرابونەووە.کۆرۆنا هێرش دەکاتە سەر مرۆڤ و لە بەرامبەریشدا، مڕۆڤ بۆ سەر ئاژەڵەکان!

٠٣/٠٨/٢٠٢٠ azzady22@gmail.com

خۆشمویستیت..ئه‌شزانم……ئه‌م ئه‌وینه‌
له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌ جیاوازه‌..
دوو وشه‌ی دوو دیوانی جیاوازو…..
دوو پلنگی دوو جه‌نگه‌لستانی جیاواز

‏‎زۆر لەیەک دوورین بەڵام
خەیاڵم پڕن لە تارمایی تۆ
هەناسەم پڕن لە بۆنی تۆ
نیگام پڕن لە وێنەی تۆ

‏‎رەفتارە شێتانەکانیشم خۆشەویستی تۆیان لێ دەڕژێ
کە بە نێو چیاکاندا گەشت دەکەم و مەست دەبم
‏‎خۆشمه‌وێیت
کە گوڵی نێو باخچەکەم ئاو دەدەم و پێکەوە دەگەشێینەوه‌
خۆشمەوێیت
کە بەدیار قاوە تاڵەکەمەوە خەیاڵ دەمباتەوە
دیسان بزانه‌ كه‌لای تۆم له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ خۆشمه‌وێی
کە گوێ لە گۆرانیە درێژەکانی عبدالحلیم دەگرم بیر له‌ تۆ ئه‌كه‌مه‌وه
هەندێ کات خۆشەویستیت ئەنوسمەوە
هەندێ کاتی دی خۆشەویستیت ئەخوێنمەوە

‏‎له‌گه‌ل خۆشەویستیت پێ ئه‌كه‌نم
‏‎لەگەڵ خۆشەویستیت ئەگریەم
‏‎
‏‎ئیتر ئاوا کلاسیکیانە خۆشمه‌وێیت.

ئه‌و هه‌واڵه‌ وردانه‌ی به‌ خشكه‌یی له‌ به‌غداو جیهانه‌وه‌ ده‌رباره‌ی جموجوڵه‌كانی ده‌سه‌ڵاتداران وشێوه‌ی عیراقی داهاتوو ده‌رده‌كه‌ون و به‌ هێواشی روون ده‌بنه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا و ئێران له‌ زۆر شت هاوڕان له‌ عیراقدا، سه‌ره‌ڕای ئه‌و ناكۆكیه‌ ئاشكرایه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیان یه‌كبگرنه‌وه‌، له‌و نێوه‌نده‌شدا به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی و وه‌كو عاده‌تی هه‌میشه‌یی خۆی؛ به‌ریتانیا و ئه‌مریكا، سه‌رجه‌م به‌رژه‌وه‌نده‌یه‌كانی خۆیان له‌ نێو ئه‌و هاوكێشانه‌دا ده‌پارێزن و هه‌نگاوی ستراتیجی باش له‌و بارودۆخه‌ شڵه‌ژاو و فه‌وزایه‌دا ده‌هاوێژن و، نیازی سه‌ره‌كی ئه‌م چه‌ند لایه‌نه‌ نێوخۆیی و ده‌ره‌كیه‌ش ئه‌وه‌یه‌ عیراقێكی یه‌كگرتووی ملكه‌چی ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ دواجاردا بێننه‌ ئاراوه‌ و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش كاره‌كته‌ری ملشۆر و خاوه‌ن خاڵی سه‌لبی و لاوازی نێوخۆیی به‌كار دێنن.
ئه‌وه‌تا له‌ مه‌ڕ هه‌ر جوڵه‌یه‌كی كازمی ئه‌گه‌ر ده‌ستوریش نه‌بێت كه‌سێك نابینیت به‌ره‌نگاری بكاته‌وه‌ جگه‌ له‌ زۆر كه‌م له‌ جه‌مسه‌ری لاواز كه‌ ئه‌وانیش ده‌زانن له‌ دواجاردا په‌راوێز ده‌خرێن، هه‌موو جموجوڵێكی كازمی به‌ سازان له‌گه‌ڵ به‌رهه‌م صاڵه‌ح ده‌كرێت، دوا بڕیاریش واته‌ دیاریكردنی رۆژی هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خته‌ كه‌ ئه‌ركی سه‌رۆك كۆماره‌ له‌دوای هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی په‌رله‌مان و پێش شه‌ست رۆژ له‌ هه‌ڵبژاردن كه‌ ده‌بێت رۆژه‌كه‌ دیاری بكات، كه‌چی كازمی له‌ ئه‌مرۆوه‌ وه‌ك پێشێلكردنی ده‌ستوریش رۆژه‌كه‌ی دیاریكردووه‌ و هیچ حسابێكی بۆ یاسا و ده‌ستور نه‌كردووه‌ و سه‌رۆك كۆماریش كه‌ لاف و گه‌زافی ئه‌وه‌ ده‌دات پارێزه‌ری ده‌ستوره‌ له‌م فاوڵه‌ نقه‌ی لێوه‌ نه‌هات، به‌ڵكو به‌خۆی پێشوه‌خته‌ سازانی له‌گه‌ڵ كازمی كردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌م پێشێلكاریه‌.
ئامانجه‌كانی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ كاره‌كته‌ره‌ ده‌ره‌كی و ناوه‌كیه‌ی سیاسه‌تمه‌دار و وڵاتانی خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی له‌ عیراق به‌م شێوه‌یه‌یه‌ و، كازمی و به‌رهه‌م صاڵه‌ح پێشوه‌خته‌ هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندیه‌ شه‌شخسیه‌كانی خۆیان به‌وانه‌وه‌ به‌ستۆته‌وه‌ و دوارۆژی سیاسی خۆیان له‌م گره‌وكردنه‌دا ده‌بیننه‌وه‌:

• هه‌ردوكیان هه‌وڵی ته‌واویان بۆ یه‌كێتی خاكی عیراق و له‌و نێوه‌ه‌ده‌شدا لاوازبون یان به‌یه‌كجاری نه‌مانی قه‌واره‌ی هه‌رێمی كوردستان و مانه‌وه‌ی خۆیان به‌سه‌ر لیستی ده‌سه‌ڵاتداری له‌ عیراقێكی یه‌كگرتووی ته‌نانه‌ت تۆتالیتاری ده‌بیننه‌وه‌.
• جێبه‌جێكردنی فه‌رمانه‌كانی وڵاتانی خاوه‌ن هه‌ژمون و به‌رژه‌وه‌ندیخواز له‌ عیراق له‌ پێناو خۆبه‌هێزكردنیانه‌ له‌و عیراقه‌ی مه‌به‌ستیانه‌ بۆ مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتیان له‌سه‌ر حیسابی هه‌موو قوربانیه‌ك به‌ تایبه‌تی له‌ لایه‌نه‌ كورده‌وه‌ درابێت.
• ئه‌م سازانه‌ سیاسیه‌ی هه‌ردوو سه‌ر ده‌سه‌ڵات رێگه‌ خۆشكه‌ر ده‌بێت كه‌ لیستێكی یه‌كگرتووی خۆیان پێكبێنن( ماوه‌یه‌كه‌ و ئێستاش به‌ نهێنی كاری بۆ كردووه‌ و بۆی ده‌كه‌ن) و به‌و هیوایه‌ی براوه‌ی یه‌كه‌م بن له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌جێنداكه‌یان به‌ ئاسانی جێبه‌جێبكه‌ن و ئه‌و وڵاتانه‌ش له‌ خۆیان رازیبكه‌ن( به‌ڵكو ئه‌م كاره‌یان به‌ فه‌رمانی ئه‌و وڵاتانه‌یه‌). ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر حیسابی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی هه‌موو خه‌ڵكی عیراق به‌ كوردیشه‌وه‌.
• له‌م هه‌اهه‌نگیه‌ی كازمی و به‌رهه‌م جگه‌ له‌ رووكردنه‌ تونێڵی لێڵی عیراق له‌ لایه‌ن كورده‌وه‌ هیچ ده‌رچه‌یه‌ك بۆ پرسی كوردی تیدا نابینڕێت و ته‌نانه‌ت مه‌ترسی گه‌وره‌ له‌سه‌ر قه‌واره‌ی هه‌رێم و به‌نده‌ ده‌ستوریه‌كانی عیراقه‌ كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كورد تێپه‌رێنراوه‌.
• ئه‌گه‌ر ئه‌م پیلانه‌ سه‌ربگرێت ئه‌وا شتیك نامێنێت ناوی ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كان بێت و به‌رتیانیا و ئه‌مریكا و ئێران ده‌بن به‌خاوه‌نی هه‌موو فه‌رمانێك تایبه‌ت به‌و ناوچانه‌ و له‌و باره‌وه‌ نه‌وته‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ژێر ره‌حمه‌تی كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كانیان.
• له‌ كاتی سه‌ركه‌وتنیان له‌ گه‌یشتن به‌و ئامانجه‌، هه‌وڵی گۆڕینی ده‌ستور بۆ قازانجی ئه‌جێنداكه‌ی خۆیان له‌ عیراقێكی یه‌كگرتووی تۆتالیتاری ده‌ده‌ن و ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ڵبژاردن سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بێنن ئه‌و ئامانجه‌ش به‌ده‌ست دێنن.
• به‌م شێوه‌یه‌ عیراقێكی نوێ به‌ شێوه‌ و روكه‌ش و به‌هه‌مان جه‌هه‌ر و پلان و رێگه‌ی سه‌ره‌تای دروستبونی عیراقی 1921 به‌ كاره‌كته‌ری جیاواز و به‌ناو كۆماری دروست ده‌كه‌ن و بۆ ده‌یان ده‌یه‌ی تر ژێرده‌سته‌ی به‌ریتانیا و ئه‌مریكا و وڵاتانی ده‌وربه‌ری خاوه‌ن هه‌ژمون ده‌بێت .
  ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رسوڕمانه‌ كه‌ كورد لای خۆیه‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی حاڵه‌ته‌كه‌ لێكبداته‌وه‌ و پلانه‌كان بخوێنێته‌وه‌ و ئامانجی كازمی بزانێت و بیر له‌ هۆكاری ئه‌و كۆده‌نگیه‌ی له‌سه‌ر بوو بكاته‌وه‌ كه‌وته‌ هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌تر له‌ جاران و به‌ غه‌شیمی خۆی یه‌كه‌م لایه‌ن بوو كه‌ پشتگیری له‌ كازمی كرد و، ئه‌گه‌ر ئه‌م دووانه‌ و ئه‌وانه‌ی له‌پشتیانن سه‌ربكه‌ون ئه‌وا ده‌ستی كورد به‌ ته‌واوی به‌ به‌تاڵی له‌ بنی هه‌مبانه‌كه‌وه‌ ده‌رده‌چێت.

لە دارستانێکـدا، لە رۆژێکی خۆشی بەهـاردا، گوڵەباخێکی سووری جـوان پشکـووت. گـوڵە سوورەکە لە دەوروبـەری خـۆی روانی، لە تەنیشتـییەوە دار چـنارێکی بیـنی.
دار چـنارەکە وتی: چەنـد گوڵـێکی جـوانە! خـۆزگە منیـش وەکو ئـەو جـوان دەبـووم.
دار بەڕوویـەک بە دار چـنارەکەی وت: خەمبار مەبە تـۆش جـوانی، ناکـرێ کە ئێـمە هەمـوو شتێکـمان هـەبێـت.
گوڵە سوورەکە وتی: لەو بـڕوایـەدام کـە مـن جـوانـترین گـوڵـم لـەم دارسـتانـەدا.
گـوڵە لاولاوێـک، سەری هەڵـبڕی و وتی: بـۆ وا دەڵـێی؟ لـەم دارسـتانەدا، گـەلێ گـوڵی جـوان هـەیە. تـۆ تەنیـا یەکـێکی لەو گـوڵە جوانـانە.
گوڵە سوورەکە وتی: مـن دەبیـنم هەمـووان سەرسامی منـن و سەیـری مـن دەکـەن.
گـوڵە سوورەکە سەیـری رووەکی کوێچکەفـیلی (رووه‌كـێكی دڕكـاوییه‌) کـرد و وتـی: ئـای لەو رووەکـە ناشـیرینە، ئـازای گیـانی دڕەکـە!
دار چـنارەکە، قسەکەی گـوڵە سوورەکەی پێ ناخۆشبوو، وتی: گـوڵە سوور، ئەم قسەیە چـیـبوو کـردت؟ کێ دەزانێـت بـڵێ کە جـوانی چـیـیە؟ تـۆش دڕکـت هـەیە.
گـوڵە سوورەکە بە تـووڕەییـەوە سەیـری دار چـنارەکەی کـرد و وتی: هـیوادارم کە چـێژێکی باشت هەبێت. تـۆ هـیچ لە جـوانی نازانی. ناتوانێ دڕکەکانی من بە دڕکەکانی گـوێچکەفـیل بەراورد بکـەی.
دار چـنارەکە: تـۆ لەنـاو ئـەم دارسـتانـەدا، گوڵـێکی لەخـۆبـایی.
گوڵە سوورەکە هەوڵـیدا کە رەگەکانی لە گوێچکەفـیل دوور بخاتەوە، بەڵام نەیتـوانی لە شوێنی خـۆیـدا بجـووڵێ. گوڵە سوورەکە بە درێـژایی رۆژگـار، هەر لە گوێچکەفـیلەکەی دەڕوانی، تانـەی لـێدەدا و قـسەی ناشـیرینی پێ دەوت، وتی: رووەکی لـەم جـۆرە هـیچ سـوودێـکی نیـیە. بە داخـەوە کە مـن بـوومە بە هـاوسێی ئـەم دڕکـاوییـە نـاشـیرینـە.
گوێچکەفـیلەکە، گـوێی بە توانـج و بە قـسە ناشیرینەکانی گـوڵە سوورەکە نـەدا. بەڵکـو هەوڵـیدا کە ئامـۆژگـاری و رێنـمایی بکات، وتی: خـودا هـیچ شـێوەیەک لە شـێوەکـانی ژیـانی بـەبێ مەبـەسـت دروسـت نـەکـردووە.
بەهـار کۆتـایی هـات، بـاران نـابـاری، کەشـوهـەوا گەرمبـوون، ژیـان لە دارسـتانـەکەدا سەخـت بـوو. گـوڵە سـوورەکە لە تـوینێـتـیدا بـەرەو سیسبـوونـەوە دەچـوو.
رۆژێکـیان گوڵە سوورەکە، چۆلەکەکـانی بیـنی، کە لەسەر گوێچکەفـیلەکە دەنیشتـنەوە. دەنووکەکانیان دەچەقانـدنە گەڵا سـەوز و ئەسـتوورەکانی گوێچکەفـیلەکە و تـێر ئاویان لـێیان دەخـواردەوە، دوایش بە گـەشی و خـۆشییەوە هەڵـدەفـڕین و دووردەکـەوتنەوە.
ئەم کـارەی چۆلەکەکـان، بە لای گـوڵە سـوورەکـەوە جـێی سەرسـوڕمان بـوو.
گـوڵە سـوورەکە لە دار چـنارەکەی پـرسی: ئـەو باڵـندانـە چـیـیان دەکـرد؟
دار چـنارەکە بـۆی روونکـردەوە، کە باڵنـدەکـان، ئاویـان لە گەڵاکـانی گـوێچکەفـیلەکە دەمـژی.
گـوڵە سـوورەکە: ئایـا ئەزێـتی پێ نـاگـات، کە گەڵاکـانی کـون کـون دەکـەن؟
دار چـنارەکە: بـەڵی، بـەڵام گوێچکەفـیلەکە، حـەز بە یارمەتیـدان و بەخـشـین دەکـات، حەزناکـات کە باڵنـدەکـان لە تـوینێـتیدا پەریـشان ببـن، زۆری پێی خـۆشە کە ئـاوی ناو گەڵاکـانی بخـۆنـەوە.
گوڵە سوورەکە بە سەرسۆڕمانێکەوە، چاوی کردەوە و هـاواری کرد: گـوێچکەفـیلەکە ئـاوی هـەیە؟
دار چـنارەکە: بەڵێ ئـاوی هەیە، تـۆش ئەگـەر داوای یارمەتی لە گـوێچکەفـیلەکە بکەی، دەتوانیـت ئـاوی لێ بخـۆیتەوە. چـۆلەکەکـان دەتـوانـن یارمـەتیت بـدەن.
گوڵە سوورەکە هەستی بە شەرمەزارییەکی زۆر کـرد، کە داوای ئاو لە گوێچکەفـیلەکە بکـا، لە دوای ئـەو هەمـوو قـسە نـاشـیرینانەی کـە پێی وت. بـەڵام زۆری تـوینـی بـوو. لە دواییـدا داوای ئـاوی لـێکـرد.
گوێچکەفـیلەکە زۆر بە نەرمی و رووخـۆشییەوە رازی بوو کە ئاوی بداتێ. چۆلەکەکان هـاتن و دەنووکەکـانیان لە گەڵاکـانی گـوێچکەفـیلەکە، پـڕ لە ئـاو دەکـردن و دەیـانکـردە سەر رەگەکانی گوڵە سوورەکە و پاراویـان کـردن.. گوڵە سوورەکە یەکسەر گەشایەوە.
گـوڵە سوورەکە، زۆر سوپاسی گـوێچکەفـیلەکەی کـرد و داوای لـێبووردنیشی لێکـرد. زۆریـش سوپـاسی چۆلەکەکـانی کـرد. وانەیـەکـی باشیـش فـێربـوو، کە جـارێـکی تـر لەخـۆی بـایی نەبێـت.. کەسیـش بە رووخـسار و بە دیمـەنی هـەڵـنەسەنگـێنـێت.
() بە دەستکارییەوە ئەم چیرۆکەم لە زمانی ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوە. ناوی نووسەری لەسەر نییە. نـاوی رووەکی (گـوێـچکەفـیل) یا (گـوێـچکەی فـیل) لە هـاوڕیی دڵسـۆزم، نووسـەر و شاعـیر کاک (محەمـەد بـەرزی) یەوە وەرگـرت. کە بەرانبەر بە وشەی (کاکـتۆس) ئینگـلیزی و (الصـبار) ی عـەرەبییە.. نازانـم بە کـوردی ناوێـکی تـری هـەیە یا نیـیە؟ () منـداڵە ژیـر و ژیکەڵەکـانی کوردسـتان، ئێـوەی خوێنـەری ئەم چـیرۆکە.. بیـربکەنەوە.. کە چـی سـوود و وانەیـەک لـەم چـیـرۆکـەوە فـێـردەبـن؟
رەزا شـوان

زەوی بە شەکەتی ھات
سلاوێکی نەرمی کردو
چاییەکم لە پێشی دانا
دەتگووت کوری شەھید بووە
ھەموو گیانی دوکەڵ بوو
بێدەنگ ھەر سەیری دەکرم
چایی دووەمی خواردو رۆیشت
تێگەیشتم کۆتاییمان زۆر نزیکە

بیرێکی قوولم لێداو
ھەتا توانام ھەبوو درەختم چاند
کارگەکانم کوژاندەوە
ئۆتۆمبێل و فرۆکەم راگرت
بە فایلێک خستمە پۆستەو بۆ زەوییم نارد
تا لە سالی سێ ھەزار (٣٠٠٠)
زەوی وەلامی دامەوە
بەقەد مێژووی کەون
بیرم لە ئێەوە کردۆتەوە
بەڵام تا ئێستا تێنەگەیشتم
بۆ توشم بوو بە توشی ئێوە
ئەی ھاوار ئێوە چ مشەخۆرێکی بێ سوودن

ھۆزان اسماعیل کەریم