كاره‌كانی كاریكاتێر له‌ رۆژنامه‌گه‌ری خولاودا كاری سیاسی – به‌شی -2- هه‌ندرێن خۆشناو

كاری سیاسی
به‌شی -2-

بۆ ئه‌وه‌ی كاریكاتێر كاری سیاسیانه‌ی خۆی به‌ شێوه‌یه‌كی نمونه‌یی به‌جێ بگه‌یه‌نێت ده‌بێت ره‌چاوی چه‌ندین شت بكات، گرنگترینیان روون و راشكاویی، و شوێنی گونجاوی له‌سه‌ر رووپه‌ڕی رۆژنامه‌كان، و چه‌ندین شتی تریش كه‌ دواتر به‌ ووردتر باسیان لێوه‌ ده‌كه‌ین، كاریكاتێری سیاسی ده‌بێت روون و راشكاو بێت و بوار نه‌دات به‌ راڤه‌كردن، خوێنه‌ر كاتێك ته‌ماشای كاریكاتێرێكی سیاسی بكات، ده‌بێت له‌ مه‌به‌سته‌كه‌ی بگات، له‌ بیرۆكه‌ی كاریكاتێره‌كه‌ بگات به‌بێ بیركردنه‌وه‌یه‌كی قووڵ، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌گه‌ر شێواز و ستایلی به‌كارهێنراوی كاریكاتێریسته‌كه‌ هاندان نه‌بێت بۆ ده‌ره‌نجام هه‌ڵهێنان له‌ كاریكاتێره‌كه‌دا، هه‌روه‌ها كاریكاتێری سیاسی بۆ وه‌ده‌ستهێنانی ئه‌نجامی سیاسییانه‌، ده‌بێت له‌ شوێنێكی روون و به‌رچاوی لاپه‌ڕه‌كانی رۆژنامه‌كان بڵاوبكرێته‌وه‌، بۆ نمونه‌ له‌ رۆژنامه‌ رۆژانه‌كاندا پێویسته‌ له‌ یه‌كێك له‌ لاپه‌ڕه‌كانی ده‌ره‌وه‌ (یه‌كه‌م و دوالاپه‌ڕه‌) بڵاوبكرێته‌وه‌، هه‌تا خوێنه‌ر به‌بێ گه‌ڕان چاوی پێبكه‌وێت، به‌ مانایه‌كی دیكه‌ ده‌بێت بكه‌وێته‌ به‌رچاوی خوێنه‌ر، كه‌ هه‌ر چۆنێك ته‌ماشای رۆژنامه‌كه‌ بكات، چاكتر وایه‌ له‌ شوێنێكی نزیك له‌ ناونیشان (مانشێت) و له‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌م بێت، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ خوێنه‌ر بیبینێت كاتێك ئه‌م رۆژنامه‌یه‌ نمایشكراوه‌ له‌ دوكانه‌كانی رۆژنامه‌فرۆشاندا، به‌مه‌ش رۆژنامه‌كه‌ گه‌یاندنی كاریكاتێره‌كه‌ به‌ زۆرترین ژماره‌ی جه‌ماوه‌ر فه‌راهه‌م ده‌كات، له‌مه‌ش زیاتر پشت به‌ستن به‌ دانه‌ كاریكاتێرێك هه‌روه‌ها پشت به‌ستن به‌ كاری یه‌ك كاریكاتێریست، به‌س نیه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجی ویستراو، چونكه‌ توانای كاریكاتێر به‌راورد ناكرێت به‌ تواناكانی پیاوانی سیاسه‌ت و گروپه‌ سیاسیه‌كانه‌وه‌، نمونه‌ی كاریكاتێر و سیاسه‌تیش وه‌ك دڵۆپی ئاو و تاشه‌ به‌ردێك وایه‌، كه‌ دڵۆپه‌ ئاوێك له‌كاتی به‌ركه‌وتنی به‌ تاشه‌ به‌ردێكه‌وه‌ ته‌فروتونا ده‌بێت بۆ پڕوشك، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دوابه‌دوای ئه‌م دڵۆپه‌ ئاوه‌، دڵۆپی دووه‌م و سێیه‌م و چوارمی به‌دواداهات، ئه‌وا ئه‌م به‌دواداهاتنه‌ رۆژ له‌دوای رۆژ ده‌بێته‌ دروستكردنی قۆرتێك له‌ تاشه‌ به‌رده‌كه‌دا، ئه‌گه‌ر رۆژگار درێژتریش بوو ئه‌وا ده‌بنه‌ هۆی كونكردنی تاشه‌به‌رده‌كه‌، ئه‌گه‌ر رۆژگار زیاتر درێژبۆوه‌ ئه‌وا به‌رده‌كه‌ ده‌كه‌نه‌‌ دوو پارچه‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌ش ئاو به‌هێزتر ده‌بێت له‌ تاشه‌ به‌رد، هه‌مان شتیش به‌رانبه‌ر كاریكاتێر ده‌گوترێت كه‌ تواناكه‌ی به‌رزتره‌ له‌ سیاسه‌ت، هه‌روه‌ك توانای ئاو به‌سه‌ر به‌رددا، و ئاكامه‌كه‌شی خێراتره‌ له‌ ئاكامی دڵۆپه‌ ئاوه‌كه‌، بۆیه‌ له‌ كاتی به‌كارهێنانی كاریكاتێر له‌ ململانێی سیاسیدا په‌سندتره‌ زۆرترین كاریكاتێر به‌كاربێت، كه‌ وێنای هه‌مان بابه‌ت ده‌كه‌ن، چونكه‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ ئه‌گه‌ر واقیعیش نه‌بێت، ئه‌وا وێنه‌یه‌كی دیاركراو له‌ نه‌ستی خوێنه‌ر دروست ده‌كات بیه‌وێت و نه‌یه‌وێت، كه‌چی به‌كارهێنانی كاری زیاتر له‌ هونه‌رمه‌ندێك، ئامانجه‌كه‌ی هه‌ر ده‌روونیه‌، كه‌ زۆری ژماره‌ی كاریكاتێریستان و هه‌مه‌جۆری ناوه‌كان، ده‌بنه‌ هۆی پێكهێنانی بیرۆكه‌یه‌ك سه‌باره‌ت به‌ فراوانی به‌ره‌ی ئوپۆزسیۆنی ئه‌و لایه‌نه‌ی كه‌ كاریكاتێره‌كان هێرش ده‌كه‌نه‌سه‌ری، و زۆری ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ی كه‌ له‌ به‌ره‌كه‌دان، به‌مه‌ش خوێنه‌ر به‌بێ ئه‌وه‌ی بزانێت، بیرۆكه‌یه‌كی له‌لا گه‌ڵاڵه‌ ده‌بێت، كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ یان ئه‌و گروپه‌ سیاسیه‌ نه‌یاری زۆره‌، ئه‌مه‌ش بانگه‌شه‌ نیه‌ بۆ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی خوێنه‌ر، چونكه‌ كاریكاتێر پابه‌نده‌ به‌ زۆر شتی تره‌وه‌، كه‌ رێگری لێده‌كه‌ن له‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و فریودان، گرنگترینیان بابه‌تیانه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ باسكرا گرنگه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئاكامێكی دیاركراو، كاتێك ئامانج داده‌نرێت، ده‌بێت پلانێك بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه‌ دابنرێت.

هه‌ندرێن خۆشناو




مناڵ، سیاسەت و پەروەردە .. سامانی وەستا بەکر

مناڵ ئەو مرۆڤە خنجیلانە پڕ سۆز و خۆشەویستی و بێ تاوانەی کە بە خۆشی و خۆشبەختی خێزان و بەشێکی سەرەکی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی دائەنرێت وە بۆ دروست کردنی تاکێکی سودبەخش و بەبەرهەم دایک و باوک و خێزان و کۆمەڵگە ئەبێ زۆر بەوشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ مناڵ بکات.
مناڵ تەنها پێویستی بە خۆراک و پۆشاک نیە تا سکی تێربێ و پۆشتەو پەرداخ دەرکەوێ بەڵکو پێوستی بە سیستمێکی سیاسی گونجاو هەیە کە بتوانێ حەزەکانی تێربکات و وەڵامی هەموو ئەو پرسیارانە باتەوە کە لای مناڵ دروست ئەبێ هەر لە زمان پژانییەوە تا ئەو کاتەی ئەبێ بە کەسایەتییەکی سەربەخۆو پێگەشتوو ئامادە.
سیستەم:
بریتییە لە چەند پێکهاتە یان بەش، کە کار لێک ئەکەن و پێکەوە کارئەکەن بۆ بەدیهێنانی ئامانجێکی دیاریکراو، بەجۆرێک هەموو دامەزراوەکان هاوبەش و هاوکار و چاودێری سەریەکتربن و بەدابڕانی هیچ لایەکیان ڕەوتی کارکردن تێک نەچێت.
کایەی پەروەردەش لە چەند بەشێک پێکیەت وەک، قوتابخانە، خێزان، ئاین، مێدیا…هتد ئەم پێکهاتانە پێویستە کارلێکردن (تعامل)یان لەگەڵ یەکتر هەبێت و بەپێچەوانەی یەکتر کارنەکەن، بۆئەوەی ئامانجەکانی پەروەردە بێننەدی.
لێرەوە ڕوون ئەبێتەوە کە بۆ دروست کردنی وڵاتێک کە بە سیستم و دیسپلین کاربکات، ئەوا ئەبێت مناڵ بە ئەمانج بگیرێت تا ئەو کاتەی خودی مناڵەکە ئەبێت بە بەشێک لەو سیستەمە، بۆ ئەو کارە هەرە گرنگەش ئەبێت پەروەردە و سیاسەت و پەروەردەی سیاسی بەردەوام لە تازەگەریا بێت و ئامادەی وەڵامدانەوەی کۆی ئەو پرسیارانە بێت کە ئاڕاستەی ئەکرێت.

پێگه‌یاندنی سیاسی:
بریتییە لەو پرۆسە گەشەپێدانەی كە لە ڕێگەیەوه‌ تاك و كەسەكان ئاڕاستە سیاسییەكانیان و شێوازی ڕەفتاریان وەرئەگرن، هەربۆیە ڕەفتاری سیاسی نادروست و ناحەز یان دروست و شایستەی کەسانی سەرکردەی سیاسی و باڵا دەست و بەڕیوەبەرانی دەوڵەت ئەبێت بە بەشێکی گرنگی پەروەردەی لایەنی کەمی سیاسی مناڵان و کە ئەکرێ وەک کارێکی بۆماوەی لە پاشەڕۆژدا لەکارەکانیانا ڕەنگباتەوە، کە ئەکرێ نمونەی وڵاتانی تازە پێگەشتوو ویان زۆربەی وڵاتانی عەرەبی و بەشێکی ئەفریقا وەرگرین کە دەسەڵات و سیستمی سیاسی ئەگەر پاش چەندین دەیەش لەلایەن نەوەیەکی نوێوە بەڕێوەبرێت بەڵام هەر هەمان کێشە و هەر بەهەمان عەقڵیەت وڵات بەڕێوەئەبرێت کە هەرێمی کوردستانتش نمونەیەکی زیندووی ئەو بابەتەیە.
كەواتە پێگەیاندنی سیاسی پرۆسەیەكە، بۆ ئەوەی تاكەكان ڕەفتارەكانیان و ئاڕاستە سیاسییەكانیان لە هه‌موو قۆناغە جیاوازەكانی ژیان گەشەی پێ بدرێت، بگوجێنرێت لەگەڵ پێشهات و ڕووداوەکانا تا داهێنان بەردەوامبێت و لەچەقبەستووی دوورکەونەوە.
پێگەیاندنی سیاسی، لە قۆناغی منداڵییەوە دەست پێ ئەكات، لە كاتێكا كە منداڵ توانای هەیە لەگەڵ ژینگەی كۆمەڵایەتیی دەوروبەری خۆیا پەیوەندی دروست بكات، كە دەربارەی نەتەوە و نیشانەكان و دروشمە سیاسییەكان، ئاراسته‌كانی بۆ دروست ئەبێ.
“دێڤد ئیستۆن” و “جاك دەنیس” پێیان وایە، منداڵ له‌و كاته‌وه‌ دەست بە كرانەوە دەربارەی جیهانی سیاسی ئەكات، كە توانای پرسیاركردنی هەبێت لەسەر ئەو شتانەی كەوا لەدەوروبەری ڕوو ئەیەن، بۆ نمونە دروست بوونی کۆرپەلە، کارکردنی ئامێرەکان، هۆکاری ڕۆژهەڵاتن و ئاوابوونی….هتد.
جیهانی سیاسیی منداڵ پێش قۆناغی سەرەتایی دەست پێ ئەكات، لەو قۆناغەیا ڕووبەڕووی خێراترین گۆڕانكاری ئەبنه‌وە، کاتێک هەست بە گۆڕانکارییەکانی دەرەوەی خێزان ئەکەن و هەندێک جاریش ئەبنە هۆکارێک بۆ بیرکردنەوەو بەداواداچوون و ئیتر پژاندنی ئەو پرسیارانەی کە وەلامەکانیان هەرچونێک بێت زۆربەی کات ئەبێتە مایەی باوەڕهێنانی ئەوان، هەر لەبەر ئەو هۆکارەش زۆر گرنگە کە تا مرۆڤ دڵنیا نەبێت هیچ وەڵامێک نەیاتەوە. کەواتە ساڵانی بنەڕەت و گرنگ بۆ دروستكردنی هاووڵاتیی چاك لە لایەن سیستەمی سیاسییەوە، لە نێوان ساڵانی سێیەم تا سیانزه‌یه‌مدایه‌.
لێرەوە ئەگەینە ئەو دەرەنجامەی سیستمێکی سیاسی کارا و پەروەردەیەکی سیاسی تازەگەر و هاوچەرخ و گرنگیدانی حکومەتەکان بە کەرتی پەروەردە، کۆڵەکەی سەرەکی خۆشگوزەرانیە و پێچەوانەکەشی ڕاستە.
بە چوار قۆناغ ڕووداوە سیاسییەكان تێكەڵ بە هزر و بیری منداڵ ئەبن:
یەکەم: بەسیاسیكردن، جووڵاندنی هەستیاريی منداڵە بۆ بواری سیاسی.
دووەم: دەستنیشانكردن (التشخیص)، بەكارهێنانی هەندێك ڕووی دەسەڵاتە وەكوو خاڵی پەیوەنديی نێوان منداڵ و سیستەم.
سییەم: بەرزكردنەوەی دەسەڵات، تا بگاتە پلەی نموونه‌ییی باڵا، مناڵ لێره‌یا هه‌ستی خۆشه‌ویستی یان هه‌ستی ڕقلێبوونه‌وه‌ی لا دورست ئه‌بێت به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵات، لێره‌یا مناڵ زیاتر لایه‌نی سۆز به‌سه‌ریا زاڵ ئه‌بێت نه‌ك به‌ره‌نجامی بیركردنه‌وه‌یه‌كی مه‌عریفی بێت.
چوارەم: دامەزراندن (التأسیس)، لێرەیا هزری مناڵ لە وێناكردنێكی كەسێتیی هەندێك لە كەسەكانی دەسەڵات، ئەگوازرێتەوە بۆ وێناكردنی دامەزراوە سیاسییه‌كان.
ئەم قۆناغە قۆناغێكی گرنگ و بنەڕەتیی پرۆسەی پێگەیاندنی سیاسییە، سەرەتایەكە بۆ دروستكردنی هاووڵاتیی باش، لە میانه‌ی فێركردنی مناڵ بە كۆمەڵێك بەها و ئاراستەی گرنگ، كه‌ له‌ دواجارا ئه‌م به‌ها و ئاراستانه‌ ڕەنگدانەوەی سەرەكیان ئەبێت لەسەر كەسایەتی و ڕەفتاری كۆمەڵایەتی و سیاسیی تاك لە كۆمەڵگەیا. له‌ دواجاریشا ئه‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كۆی بونیادی ده‌سه‌ڵات و سیسته‌می سیاسی به‌شه‌رعی بناسێنێ، ئه‌مه‌یش گرنگترین ئامرازه‌ كه‌ پشتگیری بۆ سیسته‌می سیاسی دروست ئه‌كات.

پەروەردە:
پێویستە پەروەردە لەگەڵ بەها بنەڕەتییەکانی کۆمەڵگا یەک بگرێتەوە، ئەگەرنا تاکێک دروست ئەبێت کە توانای خۆگونجاندنی نابێت لەگەڵ کۆمەڵگاکەی، ئەوکاتە یان ئەوەتا کەسایەتییەکی ناهاوسەنگ دروست ئەبێت، یان توشی ململانێیەکی دەروونی ئەبێت، ئەگەرچی ئەرکی پەروەردە دروستکردنی تاکێکی ئامادەکراوە بۆ ژیان و توانای خۆگونجاندن لەگەڵ دەوروبەر، وێڕای ئەوەی بەهاکانی کۆمەڵگا لە گۆڕاندان و بەهای نوێ جێگەی بەها کۆنەکان ئەگرێتەوە، بەڵام ئەم گۆڕانە بەشێوەیەکی پلەبەندی و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی کە ڕوئەیات، هەندێجاریش ئەبێتە هۆی بەریەکەوتن لەنێوان دوو نەوەیا کەهەر یەکەیان دنیا بینییەکی جیاوازیان هەیە و دژی یەکتر ئەجەنگن، بەڵام پەروەردە ئەبێ رۆڵی هەبێت لەڕواندنی بەها نوێکان و بژارکردنی بەها کۆنەکانی کۆمەڵگا، بەواتایەکی دیکە پەروەردە هەڵئەستێ بە دروستکردنی هاوسەنگییەک لەنێوانیانا، یاخود پەروەردە تاکێک ئامادە ئەکات کە توانای قوتتدانی شتە نوێکانی هەبێت و تاکێک بێت ئامادەی گۆڕان بێت، نەک کۆنە پارێز و توندڕەو و ناهاوسەنگ. خۆ ئەگەر وانەبێ ئەوا خودی سیستم ئەبێت بە ستەم لە فێرخواز و قوتابیان و کۆمەڵگایەکی هاوسەنگ و بەختەوەر دروست نابێت.
سیسته‌می سیاسی هه‌رێمی كوردستان له‌ بنه‌ڕه‌تدا بریتیه‌ له‌ سیسته‌مێكی ئۆتۆكراسی كه‌ بنه‌ما شه‌رعیه‌كه‌ی وه‌لای ته‌قلیدیه‌ بۆ حیزب و سه‌رۆك. سیسته‌مێكی ته‌قلیدی و ده‌سه‌لاتی بنه‌ماله‌ كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌قل ومه‌نتق دانه‌مه‌زراوه‌، هه‌ربۆیه‌ نه‌یتوانیوه‌و نه‌شی ویستوه‌ ببێته‌ سیسته‌مێكی موئه‌سه‌ساتی ڕاسته‌قینه‌.
کەواتە بۆ گۆڕانکاری گرنگە تاک و خێزان و مامۆستا لەبری دەسەڵات کار لەسەر پێگەیاندنی نەوەی داهاتوو بکەن لەسەر سیستمێکی مۆدێرن و پەروەردەیەکی شارستانی بەجۆرێک فێرخواز و منالان فێری لەخۆبوردەیی، بەخشندەیی، ئاڵوگۆڕ، ڕاستگۆی….هتد بکرێت بەئومێدی ئەوەی کە دابڕانێک لەنێوان سیاسیە دەسەڵاتدارەکانی ئەمڕۆ و نەوەی داهاتووا دروستبێت لەڕووی هزرو ڕەفتار و دنیابینیانەوە بۆ بەڕێوەبردن.

سامانی وەستا بەکر
٣٠-١١-٢٠٢٠
سوید-ستۆکهۆڵم




چیرۆک/ هزرخانە .. عەلی مستەفا

دەمەو ئێوارەیەکی درەنگ گەڕامەوە لادێ، لادێیەکی نەشمیل و سەرنج ڕاکێش، هەمیشە باوەشی بۆ ڕۆژئاوابوون کراوەیە، بەردەوام بەسەر باخچە و چەمی ئاوایی لە چوار وەرزی ساڵێدا پێدەکەنێت. ئەم لادێیە، پاڵی وەگردۆکەیەک داوە و لەوەتەی هەیە یادەوەری دەنووسێتەوە، ئارمەوانی سەروو لەوەتەی هەیە پێدەکەنێت و ژیان دەبەشێتەوە.
سەروبەندی ڕۆژ ئاوابوونێکی درەنگ بوو گەیشتمەوە لادێ، هێدی هێدی بە ڕێگای گۆمگێدا شۆڕمکردەوە، بەدەم خەیاڵ و ڕایەڵەکانی منداڵیم بە نێو تەپوتۆزی ئەم ڕێیەدا بیرەوەرییە کفتەکانم دەخستنە سەبەتەی تاڵی تەمەنم و وەک شەکرۆکەیەک دەمکرۆشتنەوە. دەنگێک ڕایچڵەکاندم، دەنگێکی نەرم و دڵسۆزانە، هەستی خاوەندارییەتی لێهەڵدەستا. هەر بەڕاستی لە دێدا وایە، هەموو گەورەیەک خاوەنداریت دەکات و پەرۆشیت هەڵدەگرێت.
بەو درەنگە لە کێندەرێ دێیەوە، ڕۆژەک نەمدیت بە وەخت بگەیەوە ماڵێ.
سەرم هەڵبڕی، مام حاجی حەسەنی هاوسێمان لە پەنای قاپییەی باخچەکەوە بە ئارامی زەردەی دەهاتنێ و بزەی قسە و ئامۆژگاری دەجوڵاند.
دا وەرە بزانم لە کێندەر دێیەوە، ئەدی ئەوە چییە بە دەستتەوە؟
سڵاو مام حاجی، قالبت کوە، سوپاس بۆ خوا کە بە باشی دەتبینم. ئەوە کوە نەگەڕایتەوە ماڵێ، خۆ درەنگ داهاتووە، لە تاریکیدا ڕۆیشتن هەندەک ناخۆشە.
من بە تاریکی ڕاهاتووم، عومرێ خۆم هەمووی لە تاریکی بەڕێکرد، هەتا هەنکەش نەگەیشتمە ڕووناکی، بۆیە من لە تاریکی باشتر هەست دەکەم و دەدۆزمەوە.
من لەم قسانەی مام حاجی فەلسەفەی تێکۆشان و بەردەوامییەکانی ژیانم هەست پێکرد، لەوەوە هەستم بەوە کرد کە تا بەردەوام تێنەکۆشین و هۆشیاریمان نەگاتە کۆ دەنگی و کۆ ڕەنگی هەر لە تاریکی دەمێنینەوە. من لە لێکدانەوەی ئەم خەیاڵانە دابووم، لە پڕ مام حاجی گوتی ئەتو پێمبڵێ ئەوە چییە بەدەستەوە و هەر خەریکی کتێب و دەفتەرانی، ڕۆژەک نەمدیت شتەکی لۆ ئەو گوندەی دروست بکەی. تا دەهات ڕووناکی ڕۆژێ بەرەو تاریکی گلۆژ دەبووەوە و ئاهەنگی قسانیش خۆشتر دەبوو.
ئیتر مام حاجی واز ناهێنێت، هەر دەیەوێت بزانێت کە ئەم کاغەزە پێچراوەی دەستم چی تێدایە. وێنەیەکی ڕووناکم دایە دەستی و، زۆر بە سەرنج و سەلیقە بوو، ئەوەندەی تەماشای وێنەکە کرد، تا هەموو شتێکی دەردەشە کرد، هەر تەماشای دەکرد و برۆی دەهینانەوە یەک، لە هیککەوە سەری هەڵبڕی و تەماشایەکی کردم و پاشان بە خێرایی تەماشایەکی وێنەکەی کردەوە، گۆتی مامۆستا ئەم وێنەیە چییە؟! بەسەر سوڕمانەوە پرسیاری دیمەنەکانی نێو وێنەکەی کرد.
گوتم ئەمە وێنەی کۆمەڵێک ئەدیب و نووسەری ئەم شارەن، رۆژانە لەوێ خڕ دەبنەوە و باسی زۆر شت دەکەن، باسی ئەدەب و زمان و فۆلکلۆر و بابەتە کەلەپوورییەکانی کوردی دەکەن، جارجارەش باسی سیاسەت و باری ئەوڕۆی وڵات و گوزەرانی هاوڵاتیان دەکەن. ئەم نووسەر و ئەدیبانە بە دیار هەموو خەمێکەوە دادەنیشن، هەموویان لە هەوڵی ئەوەدان زمان و ئەدەبیاتی کوردی بگەیننە ئاستێکی پێگەیشتوو و بەرز، لۆ ئەوەی ئەدەبیاتی ئێمەش لەتەک ئەدەبیاتی جیهانی ناوی بێتن.
مامۆستا ئەوە دوکانە!! بەسەر سووڕمانەوە دەستی بە قسان کردەوە.
لەو دوکانەدا تەنها ستیان و دەرپێ و جلی ژێرەوەی ژنان دەبینم، هەندێکیان هەڵواسراون و هەندێکیشیان دەستە دەستە بەسەر یەکەوە داندراون، بە تاقەکەشەوە ئەو وێنەیە دەبینم، پێدەچێت باوک و کوڕ بن. ئەها تەماشا بکە لەولای ڕەفەکانەوە لە ژێری ژێرەوە هەندێک کتێب و قاقەز دیارن، لەوی سوچەش کە دەستە چەپی دوکانەکەی گرتبوو چایخانەیەکی گچکۆکەیە، وەرە پێمبڵی لەم شوێنە گچکەیە، کەس نازانێت چایخانەیە، کتێبخانەیە، یان دوکانی جلکی ژنان. خەمی گەورەی زمان و ئەدەبی کوردی و بوژانەوەی فۆلکلۆر و کەلەپووری کوردی و خەمی گوزەرانی هاوڵاتییان چۆن هەڵدەگیرێت و چارە دەکرێت، هەنکە مامۆستا ئەمن بەو دوعایەی ناڵێم ئامین.
بەخوای ڕاست دەکەی مام حاجی، بەرێ ئەو برا ڕۆشنبیرانە چبکەن، ئەوان لەهەر کوێیەک خڕ ببنەوە، خەمی دڵی خۆیان دەڵێن و ڕێگای ڕاستیش دیاری دەکەن، بەڵام کەس گوێیان لێناگرێت و کەس بە تەرازووی ئەدیب و نووسەران ناکێشێت.
ڕاستدەکەی مامۆستا، وەبیرم دێت هەموو جارێ لەگەڵ مامۆستایێ گەورە، کە دەیان گۆتێ بابی گەورە، دوای نوێژێ عەسران لە بن دیوارێ مزگەفتێ دادەنیشتین دەیگۆت: ئەگەر دیتت کەسانی نەخوێندەوار و بێئەسل و نەسەب وەپێش زانا و پیاوی گەورە کەوتون، ئەوە نیشانەی ئاخیریتی، دەبی دوعایان بکەین خوا بمانپارێزێت، خراتر ڕوونەدات.
ئەدی مام حاجی ئەوڕۆکە ئەوهای لێهاتییە کەسی لێهاتوو و ڕێزدار کەس قسەی لێوەرناگرێت. دوکانێ مام حاجی ڕەشیدیش مەکۆیەکی جوان و پڕ یادگارییە لۆ هەموو نووسەران و ڕۆشنبیران، دێن و لۆ چەند وەختێکی کەم دادەنیشن و دواتر دەڕۆن، لە گەرمەی ئەو کۆڕ و دیدارانەشدا کڕیاری خارە سابیریش دێن و شمەکی خۆیان دەکڕن و دەڕۆن.

عەلی مستەفا\ ٢٠٢٠




لە ناوێک دەگەڕێم .. سروشت نەوزاد

من لەساڵە ڕۆیشتووەکاندا کێ بووم؟
بەبێ پەردە دەمبینیت
دەمبینیت بەسەر لمی کەنار دەریاکان ڕات دەکرد
کڵاویان فریودەر بوون
ئەو ژوورانەی دەتبینین و نادیارییان نا ئاشنات بوون
ساڵەکانیش ئاوێنەی شکاوی دەریان
لە ڕوخساریان ڕادەمێنن، چاوی ڕونیان نادۆزنەوە
زیندوان بەنێو تەمی داگیرساوی شاران
کات بە نەمری جێدەهڵێن
نهێنیش پەردەی ئەستووری ڕوانینە و
ئەو ژورانەش نا ئاشنایە
کڵاویان بەبەر خۆرەوەیە و کڵپەیان لەژێر سێبەردایە…

.
پیاسەی دێرینم بە ڕووی بایە/ ئاگر مارشی دەستەکانمە و جەنگ کراسى بۆماوەیمە/ چەشنی بەندەری وەجاخ کوێر، نهێنی کەشتی ئاویمە. ژیانیش خەونێکی چۆڵە دەیبینم/ چەشنی شارێک لەبەر ئاوێنە کە
ڕاماوە و شەقامەکانی خۆی دەناسێتەوە…

لە ڕێگاکان بەجێماوم
هەنووکە پیاوێک لەسەر لمی کەنار دەریا وەستاوە
نیگای بەسەر ترپەی شینی ئەو شیناییە دێرینەدا ڕاخستووەو
لە یادەوەری دەڕوانێت…
من لە ساڵە ڕۆیشتووەکاندا کێ بووم؟
بەبێ پەردە دەیانبینیم
دەیانبینیم بەسەر لمی کەنار دەریاکان ڕام دەکرد
کڵاویشیان فریودەر بوون
ئەو ژوورانەی دەمبینین و نادیاریان دۆستانم بوون
ساڵەکانیش ئاوێنەی کراوەی دەریان
لە ڕوخساریان دەڕوانین و چاوی ڕوونیان دۆزینەوە…
بە نێو تەمی داگیرساوی شاران
کات بە نەمری جێدەهێڵم
ئەی شەوی شێداری ماتەمینم!
لێرە منیش نامێنمەوە
بەسەر لقی درەختەکان
باڵندەکان دەمێننەوە و
ئاوازی شێدار دەخوێنن
ئاسمانی شین دەمێننەوە
ئەستێرەکان ئێوارانیش، سەمای دڵخوازیان دەژەنن
ئەوانەی منیان خۆشدەویست، دۆستەکانم لێرە دەڕۆن
کێڵگەکانم دەمێننەوە
هاوکات ئەو دارە بەڕوانەش
باران خەونیان بۆ ڕادەخات
بێ نهێنی و بێ بەندەران
دوور لە کێڵگە و بە بێ ئاسمان
بەبێ دۆست و بێ سەماکان
دواجار منیش لێرە دەڕۆم
بەبێ کڵپە دەمبینن و
باڵندەکانیش بەڵام
بەسەر لقی درەختەکان، باڵندەکان دەمێننەوە و
ئاوازی شێدار دەخوێنن.




گوناهی سروشت نیە باڵات کورتە، کۆرۆنا دەتکوژێت! .. عبدالرحمن محمد(مەلا ڕەحمان ئاوارەکان)

بەدخۆراکی یەکێکە لەو کێشانەی کە زۆرێک لە کۆمەڵگاکان بە دەستیەووە دەناڵێنن و دووچاری بوونە! ئەمانەش هۆکار و سەرچاوەی تایبەتی خۆیان هەیە، بۆیە تەنها لە کاتیی دەردە کوشندەکاندا، بیرمان دەکەوێتەوە و دەست دەکەین بە دیاری کردنی نیشانەکانی و شێوازی چارەسەرکردنی. بەڵام دەبینین، هەزاران بگرە ملیونەها مرۆڤ بوونەتە قوربانی ئەم بەدخۆراکیە، بۆیە لێرەدا دەمەوێت کۆمەڵێک داتا، بە ژمارە ، وەرگیراو لە بنکەکانی لێکۆڵینەووە جیهانیەکانتان بۆ بخەمە ڕووو تا بتوانرێت، کەمێک لە ئازاری ئەو کەسانە کەم بکرێتەووە، کە دووچاری ئەو نەخۆشی و ناڕێکیانەی لەش و لار هاتوون، بە هۆی ئەم بەدخۆراکیەووە.

بە پێی شیکاریەک ، هەژاری خۆراک، دەبێتە هۆی کەمی یا کورتی ٢٠ بیست سانتیمەتر لە نێو منداڵاندا! لێکۆڵەرەوەکان هەڵسەنگاندنیان بۆ کێش و بەرزی باڵای ٦٥ ملیۆن منداڵ کردووە کە لە تەمەنی قوتابخانەدا بوونە و هەرزەکار بوونە ، لە ١٩٣ سەد و نەوەد و سی وڵات، کەمی خواردنی تەندروست لە پشت ئەم بیست ٢٠ سانتیمەترە کورتیەی باڵایی منداڵانی نەتەوەیەک بۆ نەتەوەیەکی تر هەیە.

کۆرۆنا یا کۆڤید١٩، ڕادەی پێویستی خۆراکی تەندروست بەرز دەکاتەوەە، ئەگەر ڕەچاو نەکرێت، ئەوە نزیکەی ٧ حەوت ملیۆن منداڵی خوار تەمەن پێنج ساڵ لە دەست دەدەین! بۆیە لە ٦٨ وڵاتی جیهان، بەشە خۆراک، کۆبۆنی خۆراکی تایبەت بە منداڵان، پارەی کاش، دەدرێتە منداڵان، بۆ بەرەنگاربوونەووەی ئەم کێشەیە.
ئەم لێکۆڵینەوەیە لە لایەن، کۆلیجی ئیمپریاڵی لەندەنیەووە ئەنجام دراوە و بڵاوکراوەتەووە. بۆیە ئەم ئەوروپیانە کاتێک لە وڵاتانی خۆمانن، بێجگە لە کارە فۆرماڵیەکانیان، کە تەماشایی لووت و دان و باڵا و کێشمان دەکەن، دەیان لێکۆڵینەوە و بگرە چیرۆکیشی لە سەر دەنووسن! چونکە لای ئەوروپیەکان هەموو ئەو دیاردانە، هۆکاری هەیە و چارەسەریشی هەیە، کەواتە گرنگە بۆ کۆمەڵگاکانی خۆمان، کە شوێنی بکەون و بیری لێ بکەنەوە و چارەسەری منداڵان بکەن، چونکە منداڵان پیا و و ژنی دواڕۆژن!
بۆ نموونە؛ تێکڕایی باڵایی کچێکی نۆزدە ١٩ ساڵانی بەنگلادیشی یا گواتیمالایی(ئەم وڵاتانە زۆرترین کچانیان کورتە باڵان)،هەمان بەرزی باڵای کچێکی ١١ یازدە ساڵانی هۆڵەندی هەیە(هوڵەندا بەرزترین باڵای هەیە لە کچان و لە کوڕان)

ڕاوەستانی نەش ونما!
گۆڕانکاری لە خۆراکی تەمەنی منداڵیدا، بە تایبەتی دەست ڕانەگەیشتن بە خۆراکی باش لە جۆر و تایبەتمەندیە خۆراکیەکانی لە ڤیتامین و ئەو کانزا و ماتریالانەی کە تێیدایە، دەبێتە هۆی ڕاوەستانی نەش و نمایی منداڵان و ، بگرە هەڵکشانی کێش و دووچاری قەڵەوی ڕادەبەدەر دەبةنەووە و ئەمەش فشار دادەنێت لە سەر تەندروستی و ژیانێکی تەندروستی ئەم کەسە بۆ هەتا هەتایە لە ژیاندا.
ئەم لێکۆڵینەوەیە، باشترە ببێتە پاڵپێوەنەرێک بۆ، بەرەو پێشبردنی ئەو سیاسەت و بەرنامانەی کە ڕادەی فەراهەم کردنی ئەو خۆراکانە زیاتر دەکات و هەروەها نرخەکانیشیان بهێنێتە خوارەووە. ئەمە وا لە منداڵان دەکات، کە باڵایەکی بەرز و کێشێکی کەمتریان هەبێت، یا جیاوازی نێوان بەرزی باڵایان و کێشیان زۆر نەبێت.
هەر ئەم لێکۆڵینەوەیە بۆچونێک یا پێشنیهادێک دەخاتە پێش چاو، وەک؛ کە پسولەی خۆراکە باشەکان بدرێتە ئەو ماڵانەی کە داهاتیان کەمە، هەروەها خواردنی خۆڕایی لە قوتابخانەکاندا، کە لە زۆر وڵات هەبووە، بەڵام ئێستا بە بۆنەی ئەم پەتایی کۆرۆنایەوەە نەماووە یا کەم بووەتەووە.
هەروەها لێکۆڵینەوەکە، داوا لە بەشی خۆراکی جیهانی دەکات، دەبێت ئەوانیش لە سیاسەتی دابینکردنی خۆراکی بە سوود بۆ منداڵانی وڵاتە هەژارەکان، مەرج نیە لە خوارووی پێنج ساڵانەووە بن، دابین بکات.

کێشەی بەدخۆراکی
ڕاوەستانی نەش و نمای منداڵان و مردن و قەڵەوی ، هۆکارەکەی دەگەڕێتەووە بۆ بەدخۆراکی و نەخۆشیەکان. ئەم لێکۆڵینەوانە لە لایەن، ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و یونیسێف و کۆمەڵەی بانکی جیهانیەووە ئەنجام دراووە. ئەوان وای هەڵدەسەنگێنن کە، لە ساڵی ٢٠١٩ دا، کە ٤٧ چل و حەوت ملیۆن منداڵ دووچاری لە ناوچوووون بووبێتنەووە کە تەمەنیان لە خواروی پێنج ساڵەووە بووە. وە هەروەها ١٤ چواردە ملیۆن و زیاترزۆر بە قورسی لە ناوچوونە. کاتێک باس لە ناووچون دەکەین ،مانای ئەووەیە کە ژیانیان کەوتۆتە مەترسیەوە بە هۆی بەدخۆراکیەووە، مانای ئەوەیە کەم منداڵانێک دەبن، زۆر لاوازی لەش و لار و توانا و ڕوبوڕووی مەرگیان دەکاتەووە.
کۆرۆنا ڤایرۆس، ڕادەی ئەم بەدخۆراکیە بەرز دەکاتەوە و کێشەی دروست کردووە. لە مانگی تەمموزدا، یونسێف(ڕیکخراوی پارێزگاری لە منداڵان، سەر بە نەتەووە یەکگرتوەکانە) ئاگاداریەکی بڵاوکردەووە، کە ٧ حەوت ملیۆن منداڵی أیر پێنج ساڵان، بۆی هەیە توشی لەنوچوون بن لە بەر بێخۆراکی لە ساڵی ٢٠٢٠ دا بە هۆی پەتایی کۆرۆناوە، کە لەو ژمارەیە ٪٨٠ یان لە خوارووی کیشوەری ئاسیا و بیابانی ئەفریقیا دەبێت.
هەژاری خێزانەکان و نەبوونی ئاسایشی خواردن بە ڕادەیەکی بەرچاو بەرز بوونەتەووە.خواردنە سەرەکیەکان و خستنە ڕووی زنجیرە خزمەتگوزاریەکان دووچاری گیروگرفت بوونەتەووە، وە هەروەها بەرزبووونەوەی نرخی شتو مەکەکان. لە ئەنجامدا کوالێتی خواردنی منداڵان بەرە و خوار شۆڕ دەبنەوە و بەدخۆراکی منداڵانیش هەڵدەکشێت بەرە و سەرەووە.

لە گەیشتن بە لووتکەی پەتایی کۆرۆنا ڤایروس، داخستنی قوتابخانەکان لە سەرتاپایی جیهاندا، مانایی ئەوەیە، ٣٧٠ سێ سەد و حەفتا ملیۆن منداڵ خواردنی بە خۆڕایی قوتابخانەیەیان لە دەست داووە ،بە پیی ڕێکخراویی خواردنی جیهانی، کە چاودێری داخستنی قوتابخانەکان دەکات.

هەوڵە جیهانیەکان
بۆ زۆرێک لە منداڵان، ئەو بەشە خۆراکەیی کە لە قوتابخانەکان دەدرێت، دەکاتە تەنها بەشە خۆراک کە ئەو منداڵانە لە ڕۆژێکدا دەیخۆن!!؟؟
سەرپەرشتی دەکرێت لە لایەن خۆراکی جیهانی و یونسێفەووە، دەسەڵات و حکومەتەکانی ٦٨ شەست و هەشت وڵات، بەرنامەی خۆراکەکەت بەرە مالەووە ، دانی پسوڵەی خۆراکی تایبەت بە منداڵان، هەروەها دانی پارەی کاسی بە دەستی بۆ منداڵان، وە هەروەها کارکردن لە سەر تەندروستی و بەرنامەی خۆراکیی چڕوپر بۆ هاندانیی منداڵان تا بگەرێنەووە قوتابخانەکانیان دوایی کرانەووەی قوتابخانەکانیان.
ئایا دەبێت، ژیانی هەزاران منداڵی کوردستان چۆن بێت، کە باوک و دایکەکانیان بۆ چەندین مانگە، مووچەیان وەرنەگرتوە و لە چاوەروانیدان!؟
بەرزبوونەوەی ڕێژەی مردن لە کوردستان، بەراورد بە پارچکانی دیکەی عێراق زیاترە، یەکێک لە هۆکارە هەرە بنەڕەتی و سەرەکیەکانی ئەو بەدخۆراکیەیە، کە خەڵکی کوردستان لە بەر بێ ئیمکاناتی و نەبوونی داهاتی ڕێک و پێکی مانگانە، لە لایەنە دەرونیەکەوە و لە لایەنی خۆراکەوە فشاریان لە سەرە، لە ئەنجامدا بەرگری لەشیان دابەزیوە و بەرگەی هیچ پەتایەک ناگرن، جا کۆرۆنا بێت، بەم دڕندەییەووە، بۆیە دەبێت کارێک بکرێت، بۆ بەرگرتن لەم ڕۆژە ڕەشیەی کە کۆمەڵگاکانی خۆمانی تێکەوتووە.

azzady22@gmail.com
29/11/2020




شەوێکی زەرد .. شیعر/ کاوە عوسمان عومەر

دڵ خامەیە،،
لەسەر پەڕەی بەفر،
دوا وشەی غوربەت و،،
چاوەڕوانیم بۆت نوسی،
زەردە ئاسمان،،
وەک تەنیایی خواوەندی عیشق، زەردە..
ئەو دارانەی لە ژێر مانگێکی مەستان، وەک تۆ..
خومار لە خەیاڵی منا، منیش خومار..
لە ئەندێشەی تۆ

چەند دەروازە ببڕم، تا وەکو..
شەوەزەنگی زەردی ئەم ساتە…
ترسناک و سەمەرەیە دەربازم بێ، بڵێی..
بگەمەوە شاری ڕوناکت، کام..
هەواڵێ دێنێ ، مەلی ڕەش لە ئاسۆی..
دوورت، مانگێک زەرد و نەخۆش، ،،
هەناو پڕ ئەشکەنجە…
لە دوورەوە و بێ باکانە،
لە ئازاری مرۆڤەکان ووردئەبێتەوە،،
ئەوەرن گەڵا ڕەشە قەترانیەکان،
بەڕووی ڕێبوارە تەنیاو بێلانەو بێهودەکانی..
شەوی زەردو بەفری ڕەش و مانگی سوتماک،،
نە چرپەیەکیش..
لە فریشتە فریادڕەسە پەیمانپێدراوەکانەوە دێ،
نە دەوەنە تاریکەکانی لاڕێکان ،،
گوڵە نێرگزێکی ئاڵتونین،
ئەبەخشەنە دڵی ڕێبوارێ..
لە خەڵووز و خۆڵەمێش،
جێپێی تارماییە ڕوخسارنادیار و غەمگینەکانە،
وەک دەرچەیەک…
بەرەو دۆزەخێ لە بەستەڵەک،،،
ئەو ڕێبوارە تارماییە ڕەشانەن،..
بە کڵپەی خەفەبووی دڵیانەوە هاتو چۆیانە،
ڕێبوارە بێ لانە و ڕوخسار تاریکەکان…
زۆر دەمێکە دەستبەردار بوون،،
لە خەیاڵی دەربازبونێ،
بەرەو فیردەوسێ بوەتە فەنا،،
هەنگاو بە هەنگاوی بێ ئاکام،
ڕێبوارە ڕوخسار تاریکەکان،،
لە شەوێکی زەردی سەمەرەدا،،
کەڵە دارە ڕەشەکانی ..
سەر تولە ڕێی مەرگ ئەبڕن
لەوانەیە، هەریەکەیان لە کۆچی بونایەتیان،،
خەمێکی قورسی هەڵگرتبێ،،
بێ ئەوەی هیچ دڵی نازدارێ پێ بزانێ،،
ئای ! چی زستانێکی سەختی بێ عیشق و ئەڤین و شەختەیە ،
گەردووووووووون.

وێنەکە تابلۆیەکی نیگارکێشی نەرویجی
Ludwig Munthe (1841-1896(
بە نانونیشانی ( شەوێکی زستان)




زەنگیانەی ئاویی / ڕستی دوانزەهەم .. فەتاح حەسەن

( ساویلکە)
سەد ھێندەی دڵم شكاوە
دڵنەوایی خەڵكم کردوە و
دڵم ڕاگرتوون
چش
دەبا ھەر پێمبڵێن ساویلكەی.
( نازانم )
نیوەی ئەو تەمەنەی ماومە
دەیبەخشم بەکەسێك
زەردەخەنە بگەڕێنێتەوە
سەر لێوانم..
ساتە ناساتێ. پێکەنینم دێت،
وەلێ نازانم
بەخۆم پێدەکەنم
یا بەژیانی موسەیەرم.
( جگەرە و کۆتر )
خۆشییەکی سەیر دامدەگرێت
کەلەپەنجەرەی هۆڵەکەمەوە
دان دەدەم بەباڵندەو
مژی قوڵ لەجگەرەکەم دەدەم،
گەر بۆمبکرایە.. لەگەڵ چنینی
هەر دەنکە دانێکدا..
مژێکم لەجگەرەکەم دەدا.
( چێژفرۆش )
چێژفرۆشان
بەتایم کار دەکەن
کاتێ کە کاتیان تەواو دەبێ
لە سیاسییە گەندەڵەکان
زیاتر،
چێژ لە ژیان دەبینن.
( قاسپەی کەو )
بەقیڕەی قەلەڕەش
پەست دەبم،
وەلێ
ئەو دەمانەی تەنهام
لێمدەبێتە قاسپەی کەو.
( ژمارە سێ )
جوانترین ژمارە( سێ) یە
دایك
خوشك
خۆشەویست..
هەش بەسەرم،
لەهەرسێکی بێبەشم.

فەتاح حەسەن
دانیمارك/ ڤالبی




پەرلەمانی عێڕاق، یاسای قەرزکردن و کێشەی مووچە لە هەرێم

پەسندکردنی یاسای قەرزوەرگرتن لەلایەن پەرلەمانی عێڕاقەوە، بەو مەرجانەوە بۆ حکومەتی هەرێم کە بێ پابەندبوون پێیانەوە حکومەتی کازمی نابێت بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان ڕەوانە بکات، بەهانە و بیانوی دایەدەست ناسیونالیزمی کورد بەگشتی و بەتایبەت حزبەکانی دەسەڵاتدار لە هەرێم کە بکەونە وروژاندنی هەستونەستی نەتەوەپەرستی و بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندەیەکی ژەهراوی، ئەمەش بە مەبەستی خامۆشکردنی ناڕەزایەتیە ڕوو لەسەرەکانی جەماوەر دژ بەم دەسەڵاتە گەندەڵە.
ئەم دەسەڵاتە کە درێغی ناکات لە تەنگپێهەڵچنین و گرتن و شکەنجەدانی هەڵسوڕاوانی ناڕەزایەتیەکان بە مەبەستی چاوترسێنکردنی جەماوەری ناڕازی، ئێستا بەم بیانوەوە دەکەوێتە خۆڵپڕژاندنە چاوی جەماوەر و هەوڵدان بۆ ڕاگرتنیان لە خامۆشی و دانیشتن بەدیار ناردنی شاندێک بۆ حکومەتی ناوەندی و دانوسان لەسەر بودجە و موچە.
ڕەوتەکانی ئیسلامی سیاسی و ناسیونال – ئیسلامیستی عەرەبی و حزبەکانیان بەهەردوو باڵی سوننی و شیعیانەوە لە پەرلەمانی عێڕاق، لە دریژەی ڕۆڵی دژە شۆڕشیاندا لە هێرشکردنەسەر (ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەر) و پاشەکشەپێکردنی، وە بە مەبەستی پەردەپۆشی برسیەتی و بێکاری و بێ خزمەتگوزاری جەماوەری زەحمەتکێشی ناوەڕاست و خواری عێڕاق و قوتارکردنی ئەم ڕژێمە کۆنەپەرستانەی ئێستایان و بردنەپێشی ئەجەندا سیاسیەکانی خۆیان لە ڕێگەی پەرەپێدانی دووبەرەکی نەتەوەییەوە، ئەم بڕگەیان لە یاسای قەرزوەرگرتنەکەدا جێگیرکردوە.
بەمەش ئەو ڕێککەوتنەیان پەکخست کە حکومەتی کازمی لەگەڵ حکومەتی هەرێمدا هەیبوو کە تا کۆتایی ئەمساڵ بودجە و موچە بۆ هەرێم بنێرێت. بەم پێیە موچەخۆرانی هەرێمەکە و جەماوەری زەحمەتکێش و بەگشتی هاوڵاتیانی کوردستان، بونەتە بارمتەی کێشمەکێشی نێوان هەردوو دەسەڵاتی ناوەندی و هەرێم و هەردوو بزوتنەوەی ئیسلامی سیاسی و ناسیونالیستی عەرەبی لە لایەک، و بزوتنەوەی ناسیونالیستی کوردی لە لایەکی ترەوە.
چارەسەر نە گەڕانەوەیە بۆ بەغدایەک، کە خۆی ڕژیمیکی گەندەڵ و میلیشیاییە و بۆ چاوەشەکاری جەماوەر و تێپەڕاندنی سیاسەتی نیولیبرالیزمی ئابووری دابینکردنی موچەکانی پەیوەست کردۆتەوە بە بڕیاردان لەسەر یاسای قەرزوەرگرتن، وە نە فریوخواردنە بە پڕوپاگەندەکانی حکومەتی هەرێم و حزبەکانی دەسەڵات، بەڵکو گەڕانەوەیە بۆ یەکڕیزی و یەکگرتوویی خەباتی جەماوەر خۆی. ئەمە هاتنەمەیدانی جەماوەری کریکاران و کارمەندان و زەحمەتکێشانی کوردستانە بە ڕیزێکی ڕێکخراوی یەکگرتووەوە کە دەتوانێ جەمسەرێکی بەهێز بێت بۆ خۆهێنانەدەرەوە لە بارمتەیی نێوان هەرسێ بزوتنەوەکە و هەردوو دەسەڵاتەکەی ناوەند و هەرێم، و لایەنێکی دانوسان و چاودێر بێت بەسەر بودجە و موچە و دابەشکردنیدا.
دابین نەکردنی موچە هۆکارەکەی کەمی سەروەت و سامان نیە لە کۆمەڵگەی کوردستاندا، کەمی داهاتە ناوخۆیەکانیش نیە لە خزمەتگوزاریەکان و داهاتی دەروازە سنوریەکان و باج و بەرهەمە جۆراوجۆرەکانی نەوەت و گاز، بەپێچەوانەوە ئاکامی زۆروزەوەندی ئەم داهات و سەروەت و سامانەیە کە لەلای سەرانی ڕژیم و کۆمپانیەکانی دەوروبەریان و سەرمایەدارانی خاوەن کۆمپانیا گەورەکانی کەرتی تایبەت کەڵەکە بووە و قۆرخکراوە.
ئەم بارودۆخە لە قۆرخکاری، وە ئەم سیستمە ئابووری و سیاسیە، دەبێت لە ڕیشەوە گۆڕانکاری بەسەردا بێت، ئەمەش تەنها یەکگرتوویی کرێکاران و زەحمەتکێشانە بە ئاسۆیەکی سۆشیالیستیەوە کە دەتوانێ تەواوی ئەم سەروەت و سامانە، ئەو دەیان و دەیەها ملیار دۆلارەی بەرپرسانی حکومی و حزبی و سەرمایەداران و کۆمپانیاکانیان بگەڕێنێتەوە بۆ کۆمەڵگە، لەپێناو دابین کردنی موچە و خزمەتگوزاریەکان و هێنانەدی خۆشگوزەرانی لە ژیانی هاوڵاتیاندا.
 نا بۆ پەرلەمانی عێڕاق و سیاسەتی ئابڵوقەی ئابووری هەرێم.
 نا بۆ سیاسەتی نیولیبرالیزمی ئابووری حکومەتی هەرێم و گەندەڵی و فریوکاریەکانی.
 موچەکان دەبی دەسبەجێ و بە تەواوی بدرێت.
 بەڵێ بۆ چاودێری بودجە و موچە و دابەشکردنی لەلایەن نوێنەرانی هەڵبژێردراوی کریکاران و کارمەندانەوە.

ڕێکخراوی بەدیلی کۆمۆنیستی لە عێڕاق
٢٥ی نۆڤێمبەری ٢٠٢٠