ئه‌و مه‌رجانه‌ی کە پێویستن‌ بۆ كاریگه‌ربوونی كاریكاتێر به‌شی – 5 و کۆتایی- هه‌ندرێن خۆشناو

به‌م شێوه‌یه‌ پێكه‌نین به‌نده‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ته‌واو به‌ مرۆڤه‌وه‌، كه‌واته‌ مرۆڤ كه‌ره‌سته‌ و بابه‌تی پێكه‌نینه‌، هه‌ر ئه‌ویش ئاڕاسته‌كار و ئامانجه‌كه‌یه‌تی، مرۆڤ پێده‌كه‌نێت و هه‌ربه‌خۆی ئه‌و پێكه‌نینه‌ به‌رهه‌مدێنێت، و به‌ حاڵه‌تێكی مرۆڤایه‌تی پێده‌كه‌نێت، مرۆڤ به‌ مه‌یمون پێناكه‌نێت وه‌كو مه‌یمون، به‌ڵكو مرۆڤ ئه‌و مه‌یمونه‌ به‌راورد ده‌كات به‌ مرۆڤێك، ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵێكی سێ بوونه‌وه‌ریمان هه‌بێت، دوو مه‌یمون و مرۆڤێك، ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌و مه‌یمونانه‌ چه‌ند جوڵه‌یه‌كی پێكه‌نیناوی بكات، ئه‌وا ئه‌وه‌ی به‌م جوڵانه‌ پێده‌كه‌نێت له‌هه‌ر سێ بوونه‌وه‌ردا ته‌نیا مرۆڤه‌كه‌یه‌، كه‌چی مه‌یمونی دووه‌م بایه‌خ به‌م جوڵانه‌ نادات، یان به‌ چه‌ند شتێكی دیكه‌ی تێده‌گات، چونكه‌ مه‌یمونی یه‌كه‌م ئه‌م جوڵانه‌ی ئه‌نجام نه‌دا به‌ مه‌به‌ستی پێكه‌نین، به‌ڵكو چه‌ند جوڵه‌یه‌كی سروشتی بوون، به‌ڵام مرۆڤ پێده‌كه‌نێت، به‌هۆی هاوشێوه‌كردنی ئه‌م مه‌یمونه‌ به‌ مرۆڤه‌وه‌، چونكه‌ هه‌ر مرۆڤێك ئه‌م جوڵانه‌ ئه‌نجام بدات، شتێكی پێكه‌نیناوی ده‌بێت، له‌ تابلۆیه‌كی كاریكاتێریشدا مرۆڤ به‌ سه‌گێك پێده‌كه‌نێت، چونكه‌ ئه‌و سه‌گه‌ هه‌ڵسوكه‌وتی مرۆڤانه‌ ئه‌نجام ده‌دات، ده‌توانین هه‌مان شت له‌سه‌ر بابه‌ته‌كانی تریش بڵێین كه‌ له‌ كاریكاتێردا وێنا ده‌كرێت.
له‌وانه‌یه‌ ئه‌و بابه‌ته‌ی پێكه‌نین هه‌ر هه‌ڵوێستێك له‌ هه‌ڵوێسته‌ مرۆڤایه‌تیه‌كان بێت، به‌بێ ره‌چاوكردنی تراجیدیایی ئه‌و هه‌ڵوێسته‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ندێك مكوڕن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بابه‌ته‌ تراجیدیاییه‌كانی وه‌كو مردن ناكرێت بكرێته‌ بابه‌تێك بۆ پێكه‌نین، ته‌نانه‌ت ئه‌و بابه‌ته‌ش ده‌كرێت بكرێته‌ بابه‌تێك بۆ پێكه‌نین، به‌ڵام واباوه‌ كه‌ مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌ تراجیدیاییه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك ده‌كرێت كه‌ نابێته‌ هۆی به‌كه‌م سه‌یركردن و تیزپێوه‌كردنی ئه‌و بابه‌تانه‌، كاتێك كه‌ كاریكاتێر بابه‌تێكی وه‌كو مردن یان هه‌ر بابه‌تێكی تراجیدی تر به‌كاردێنێت، یان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستێكی دژ به‌ تراجیدیاكه‌ لای خوێنه‌ر بێنێته‌كایه‌وه‌، یان وه‌كو بابه‌تێك بۆ گاڵته‌جاڕی ره‌ش، ئه‌میش خۆی له‌ خۆیدا ئه‌گه‌ر له‌ خانه‌ی كۆمیدیاش بێت، له‌ ترۆپكی جیدیه‌ت و دڵكاریدایه‌، ته‌نانه‌ت ده‌توانین ئه‌م گاڵته‌جاڕییه‌ له‌ خانه‌ی تراجیدیادا بژمێرین، به‌هه‌مان ئه‌و بڕه‌ی كه‌ له‌ خانه‌ی كۆمیدیاوه‌ ده‌ژمێردرێت، ئه‌و ناوبڕه‌ی نێوان كۆمیدیا و تراجیدیا كه‌ڵه‌مووه‌كی ورده‌، له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێك جار پێش تراجیدیای كلاسیكی بكه‌وێت، له‌ هێنانه‌كایه‌ی كاردانه‌وه‌ی نه‌رێنی دژه‌ئاڕاسته‌، له‌ مامه‌ڵه‌كردنیدا بۆ زۆرێك له‌ بابه‌ته‌كاندا، چونكه‌ دانانی چه‌ندین دژبه‌یه‌كه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كدا، له‌وانه‌یه‌ هه‌ستێكی گه‌وره‌تر دروست بكات به‌رانبه‌ر به‌ تراجیدیاوە، له‌وانه‌یه‌ بیگه‌یه‌نێته‌ حاڵه‌تی هستیریای خپكراو یان هستیریای شاراوه‌، كه‌چی تراجیدیای كلاسیكی زۆرجاران ده‌تگه‌یه‌نێته‌ حاڵه‌تێكی رۆمانسیانه‌، كه‌ ده‌بێته‌ هۆی كارلێكردنت له‌گه‌ڵ تراجیدیاكه‌دا، نه‌ك بۆ دژه‌ كاردانه‌وه‌یه‌ك، به‌ڵام گاڵته‌جاڕی ره‌ش ده‌بێته‌ هۆی دژه‌ كاردانه‌وه‌، كه‌ زۆرجار ده‌گاته‌ پله‌ی هاندان و وروژاندن، به‌مه‌ش گاڵته‌جاڕی ره‌ش به‌سه‌ر تراجیدیادا سه‌رده‌كه‌وێت له‌ تراجیدیایه‌تیدا.
بۆیه‌ كاریكاتێر له‌هه‌ر جۆرێكیدا بێت و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ر بابه‌تێكدا بكات، ده‌بێت توخمی كۆمیدیای تێدابێت، له‌ كاتی جێبه‌جێكردنی كاریكاتێره‌كه‌شدا، ده‌بێت هونه‌رمه‌نده‌كه‌ له‌ كۆمیدیادا بگه‌ڕێت له‌نێو بابه‌ته‌كه‌دا، له‌م خاڵه‌شدا ده‌بێت ده‌ست به‌ كێشانی كاریكاتێره‌كه‌یدا بكات.
بۆ گه‌یشتن و دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و كۆمیدیایه‌ له‌ بابه‌ته‌كه‌دا، هونه‌رمه‌ند ده‌بێت له‌ناو بابه‌ته‌كه‌دا به‌دوای دژبه‌یه‌كه‌ رێتێچووه‌كاندا بگه‌ڕێت، یان له‌ هه‌ر بابه‌تێك كه‌ خزمه‌تی ئه‌م بابه‌ته‌ بكات، یان له‌هه‌ر دۆخێك كه‌له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ جێبه‌جێ بكرێت، و دژبه‌یه‌كه‌كان له‌خۆده‌گرێت، وه‌كو په‌ندی پێشینان، و ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ خه‌ڵكی ده‌یزانن، لێره‌دا ناتوانین راوێژێك یان ره‌چه‌ته‌یه‌كی ئاماده‌كراوتان پێشكه‌ش بكه‌ین، ده‌نا هه‌موو كه‌سێك، یان لایه‌نی كه‌م هه‌موو شێوەكارێك ده‌یتوانی ببێته‌ كاریكاتێریست، چونكه‌ ئه‌م كاره‌ به‌ پله‌ی یه‌ك پشت به‌ به‌هره‌ و سروشی خوایی ده‌به‌ستێت، له‌كاتی فه‌راهه‌مبوونی ئه‌م دووانه‌، دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م دژبه‌یه‌كانه‌ له‌ بابه‌ته‌كاندا له‌ توانادا ده‌بێت.




له‌نێوان دروشم و كرداردا.. ڕەسوڵ بۆسکێنی

خه‌باتی نه‌ته‌وه‌ی كورد بۆ ئازادبوون له‌ جه‌ورو سته‌می دوژمنان و سه‌ربه‌خۆیی نیشتمانه‌كه‌ی، خه‌باتێكی دوور و درێژ و ڕه‌واو و پیرۆزیشه‌، له‌و پێناوه‌شدا سه‌ره‌ڕای ده‌ربه‌ده‌ری و ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ی زۆر، ڕووبارێك خوێنی ڕۆڵه‌كانی كردۆته‌ قوربانی، به‌ڵام مادام له‌به‌شێكی كوردستان به‌ری خه‌باتی چینیوه‌ته‌وه‌ و تاڕاده‌یه‌ك ئازادی به‌ده‌ستهێناوه‌ و بۆ ڕزگاری یه‌كجاری نیشتمانی تێده‌كۆشێ، مایه‌ی ئومێد و شانازی ڕۆڵه‌كانی گه‌له‌كه‌یه‌تی، هه‌ڵبه‌ت له‌ژێر سایه‌ی ئه‌و ئازادیه‌ی به‌ده‌ستی هێناوه‌، هیوای ماف و ئازادی تاكه‌كه‌سی و دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری و ئاشتی و فره‌حزبی و پێكه‌وه‌ ژیانی ئاشتیانه‌ ئاواتی هه‌مووانه‌.
ئه‌وه‌ی گرنگه‌ متمانه‌ و باوه‌ڕبوون به‌و دروشم و گوفتار و ئاكارانه‌، كه‌ ئاماژه‌ن بۆ داهاتوویه‌كی گه‌ش و پڕشنگدار، وه‌ك هاوهه‌ڵوێستی و ته‌بایی و یه‌كڕیزی، كه‌له‌نێو حزب و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی باشووری كوردستان ئاماژه‌ی پێ ده‌درێ، له‌وپه‌ڕی ڕاست بۆ ئه‌وپه‌ڕی چه‌پ، له ‌ئیسلامی بۆ علمانی، یا نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی، بۆته‌ سه‌ر وێردی زمانیان، دیاره‌ وه‌رگرتن و قبوڵ كردنی ئه‌و قسانه‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵكی كوردستان مه‌رجی سه‌ره‌كی و گرنگی كاره‌كه‌یه‌.
وه‌ك خۆیان له‌دوای هه‌ر كۆبوونه‌وه‌ و لێدوانێك ده‌ڵێن، ئه‌گه‌ر له‌ كوردستانیش ڕامان جیاوازبێت له‌ عیراق ئێمە پێویستمان بە یەکڕیزییە، بێگومان هه‌موومان وابیرده‌كه‌ینه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌وان په‌یڕه‌وی ئه‌و بڕیارانه‌ی خۆیان بكه‌ن، ده‌توانن هه‌موو مافه‌كانی حزبی و خه‌ڵكی كوردستان به‌ده‌ست بێنن، كاتێك ئه‌وان ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن، کێشەکانی ناوخۆ پێویستیان بە چارەسەرە، له دوای ته‌واوبوونی هه‌ر كۆبوونه‌وه‌یه‌كیش به‌ستنی كۆنگره‌ی ڕۆژنامه‌وانی، بۆ به‌رچاوی كامێڕاكان و خه‌ڵكی كوردستان، ئاماژه‌ی سه‌ركه‌وتن و لێك تێگه‌یشتن ڕاده‌گه‌یه‌نن، كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان ئومێدیان به‌داهاتوو پته‌وترده‌بێت، به‌ڵام كاتێك سه‌ره‌تای پپێچه‌وانه‌ی بانگه‌شه‌ی ته‌بایی و یه‌كڕیزی، كێشه‌ و ململانێی به‌رده‌میان ده‌بینێ، هه‌میشه‌ بیرله‌ تێكچوونی بارودۆخی هه‌رێم و دوو ئیداره‌یی و لێكترازان ده‌كاته‌وه‌.
كاتێك ئه‌وان ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌ده‌ن ناوماڵی كورد پێویستی بە رێکخستنەوە هەیە، خه‌ڵكی كوردستان دڵخۆشن به‌وه‌ی ڕه‌نگه‌ له‌مه‌ودوا به‌م هه‌ڵوێسته‌یان بتوانن هه‌موو نه‌یار و دوژمنان ناچار بكه‌ن، سه‌ر بۆ خواسته‌كانی كورد بچه‌مێنن، به‌ڵام كاتێ ده‌بینن، كێشه‌ و ململانێ و میدیاكانی سێبه‌ر بۆ سڕینه‌وه‌ و شكاندن و ته‌پاندنی یه‌كتر بێبه‌زه‌ییانه‌ له‌كاردان، ده‌رگای ئومێد چیتر مایه‌ی خۆشحاڵی نییه‌، كاتێك سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌ و قسه‌كانیان به‌ستایشی شه‌هیدان و ڕێزی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدان ده‌ست پێده‌كه‌ن و به‌گوته‌ی جوان و ڕازاوه‌ ده‌ڵێن، ئێمە قەرزارى خوێنی شەهیدانین، تروسكایی هیوا له‌ ده‌روون سه‌رهه‌ڵده‌دات، ئه‌وه‌ش مافێكی ڕه‌وای كه‌سوكاری سه‌ربه‌رزی شه‌هیدانه‌، چونكه‌ ئه‌وان خوێن و گیانیان بۆ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌كه‌یان به‌خشیوه‌ و گیان به‌خشینیش لو‌تكه‌ی به‌خشینه‌، هیچ پاداشتێك قه‌ره‌بووی ناكاته‌وه‌، به‌ڵام كاتێ ده‌بینی كه‌سوكاری شه‌هیدان له‌مافه‌كانیان بێبه‌شن و له‌به‌رزترین ئاستی حكومه‌ت مافه‌كانیان پێشێل ده‌كرێت، خائین و ناكه‌سبه‌چه‌ و سۆدره‌ و سه‌هه‌نده‌كانی فارس و تورك و عه‌ره‌ب و بكوژه‌كانی شه‌هیدان، شاباش و به‌خششی باش و مشه‌ وه‌رده‌گرن، ئه‌و تروسكایی ئومێده‌ش نامێنێ، كاتێك ئه‌وان ڕایده‌گه‌یه‌نن پێویستە یاسا سەروەربێ، دیاره‌ كورد چه‌وسانه‌وه‌ی له‌ده‌ست یاسای دوژمنان و بێبه‌ش له‌ دادپه‌ر‌وه‌ری زۆر بینیوه‌، ئه‌وه‌ مایه‌ی خۆشحاڵیه‌كی گه‌وره‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و ئازادیه‌ی ڕۆڵه‌كانی ئه‌م گه‌له‌ خوێنیان بۆ ڕشتووه‌، پێویستی به‌ پانتاییه‌كی فراوان هه‌یه‌ و نابێ به‌رته‌سك بكرێته‌وه‌ و خه‌ڵك له‌سه‌ر وتنی ڕای خۆی زیندانی بكرێت، ڕۆژنامه‌نووس له‌سه‌ربه‌ده‌ستهێنانی زانیاری سزا بدرێت، خه‌ڵك له‌سه‌ر نووسینی كۆمێنتێك له‌ فیسبوك لێپرسینه‌وی له‌گه‌ڵ بكرێت، یا ئه‌كاونته‌كه‌ی هاك بكرێت، كادری حزبی و ته‌نانه‌ت خه‌ڵكی ئاسایی نه‌توانێت به‌ئازادی له‌ژماره‌ی ‌ته‌له‌‌فۆنی خۆ‌یه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌یه‌كێكی تره‌وه‌ بكات، نه‌وه‌ك له‌ژێر كۆنتڕۆڵ دابێ و قسه‌كانی تۆماربكرێت، كاتێك هاووڵاتیه‌كی بێلایه‌نی سه‌رشه‌قام، زۆر ڕاستگۆیانه‌ ڕای سروشتی خۆی ده‌ڵێت و به‌دڵی پڕ له‌ گریان و چاوی پڕ له‌ فرمێسك نیگه‌رانیه‌كانی بۆ كه‌ناڵێك ده‌رده‌بڕێ و به‌ترس و دڵه‌ڕاوكێی زۆره‌وه‌ له‌گه‌ڵ ته‌واو بوونی قسه‌كانیدا ده‌ڵێت: ئینجا چی ده‌بێ باببێ، بمگرن یا بمكوژن هیچ گرنگ نیه‌ له‌لام، لێره‌دا چ نرخێك بۆ ئازادی و دیموكراسی و سه‌روه‌ری یاسا و خه‌بات و تێكۆشان نامێنێت.

14-4-2021




تەرممان وا بە سێدارەی سیستەمەوە!.. نوری بێخاڵی

من لە دونیا نا،
لە خۆم،
بەگشتی، لە مرۆڤ پەستم!

ژیان کە وەک جومگەی لەبارچووی لێ هاتووە
خەتای ئەو نییە
ڕۆژگار کە وەک گەڕی کۆنکان
بەپێچەوانەی میلی کاتژمێر دەسووڕێت
گوناهی خۆی نییە
سیستەمە دار و پەردووی هیچ شتێکی بەسەر یەکەوە نەهێشت!

لە بنەڕەتدا ژیانی سیستەماتیک
واتە داماڵینی ژیان لە بەهای ڕاستەقینەی خۆی
سیستەم، واتە سەراوژێرکردن
ئاوەژووکردنەوە
شێواندنی سروشتی شتەکان!

سیستەم دێت دەستکاری فیترەتی مرۆڤ دەکات
ژیان وەک پارچەکانی ئامێرێک
لەبار یەک هەڵدەوەشێنێتەوە
کە بە کەس نەچێتەوە سەر یەک

کە واتایەک بۆ ژیان نامێنێتەوە
هۆیەکەی سیستەمە
یان ویستی شەیتانیانەی بە سیستەماتیککردنە!

بڕوانن!
چیتر نە مرۆڤ هەمان مرۆڤە ڕەسەنەکەیە
نە سروشت
نە ژینگە
تەنانەت کەشوهەواش!

تازە تێکشکاندنی سیستەم ئاسان نییە
بۆیە خەون بینین بە ڕۆژێکی نوێ
خۆفریودانە

ئێستا هەر ئەوەمان بە دەستەوە ماوە
لەناو یادەوەریماندا
سۆراخی سێبەری خۆشبەختییەکانمان بکەین
ئەوە ئەگەر تەم و دووکەڵی جەنگەکان
هەوری ڕەشی نەگبەتییەکان
کڵاوڕۆژنەیەکیان بۆ ئەو گرتە و چرکەساتانەمان هێشتبێتەوە،
تا ئەگەر بە زۆریش بێت
لەو درزە تەنگانەی نەهامەتییەکانەوە دزە بکەن!

سیستەم پشووەکانمانی پڕ کرد لە ماندوێتی
خەونەکانمانی تژی کرد لە دڕک و دەنکە زیخ!

سیستەم خۆمان و هەموو شتێکمانی
گەردوون و هەموو شتەکانی
بەسەر دڕکەزیدا هەڵواسیوە
کە گەرمای هیچ میهرەبانیێک
دەرەقەتی وشککردنەوەی خوێنی برینەکانیان نایەت!

تازە کێ دەتوانێ منداڵیمان بداتەوە؟
کێ و چۆن دڵی کونبوونی بەرگەی هەوا دەداتەوە؟
چ هێزێک دەتوانێت،
سییەکانی ژینگە خاوێن بکاتەوە و
وەرگەڕانی وەرزەکان بێنێتەوە سەر دۆخی سروشتیی خۆی؟
سیستەم هەموو ئەوانەی شێواند
تێکیدان!

ئێستا،
نە ژیان خودی خۆیەتی،
نە سروشت دەچێتەوە سەر ڕەچەڵەکی ڕاستەقینەی خۆی،
نە گەردوون لەسەر هەمان شێوەی ئەندازەیی خۆی ماوەتەوە،
نە ئێمەش مرۆڤە ڕەسەنەکەین!

کوا،
ئاخۆ سووڕی زەوی وەک خۆی دەڕوا؟
خۆر بە هەمان تیرێژەکانی جارانی،
گزنگان لە پێچی پەردەکانەوە سەر بە ژوورەکانماندا دەکات؟
مانگ جوانیی جارانی ماوە؟
باران بەم هەموو درەنگکەوتنەی، تامێکی بۆ پاییز هێشتووەتەوە؟

ئێمە کەسمان کوشتەی دەستی ژیان نین
ئەوە گەردوون نییە چەپگەرد دەڕوا
ئەوە سیستەمە،
ڕەسەنی مرۆیی و
سووڕی گەردوون و
تەنانەت سروشتی دار و بەرد و ئاویشی شێواند!

لە تەنیاییدا،
کاتێ لەگەڵ خودی خۆتدا خەڵوەت دەگریت
ئینجا تێدەگەیت سیستەم چ وێرانەیەکە
هەر ئەوەندەیە دوێنێشت زەوت ناکات!

خۆت دەبینیت
قالۆنچەیەکیت و لەژێر پێیدا دەتپلیشێنێتەوە
تازە خێرایی کەروێشکیش لەم گەرداوە ڕزگارت ناکات
درەختێکی باریکەڵەیت
لەڕ و لاواز،
باهۆزەکەی بە تەڕی دەتشکێنێت!

گوێت لە قرچەی دڵی خۆتە، کە دەشکێت
بەچاوی خۆت دەبینیت
دانە دانە گەڵای خەونەکانت دەوەرێن و
تۆش تازە هیچت بۆ ناکرێت

سیستەم لە یەک کاتدا هەم جادووە و هەم ژەهریش
یان فریوت دەدا و دەکەویە داویەوە
یان ئەوەتا دەیخۆیتەوە و دەبێ خۆت بکوژیت

سیستەم دەم و کاتی نییە
لە وەخت و ناوەختدا بیرت دێنێتەوە کە
تۆ چیتر کائینێکی خەونبین نیت

چیتر شەپۆل نیت و لە کەنارێکدا گەرداوی هیواکانت
لە نێوچەوانی تاشەبەردێکدا بسوویت
تا ماکەکەی جێ بمێنێت
ئەو بۆ خۆی شەپۆلە و
هەر خۆت نابات
قەوزەی خەونی سەر دڵیشت ڕادەماڵێت

سیستەم ئێستایەکت بۆ ناهێڵێتەوە تیایدا پێبکەنیت
مەگەر بە پارێزەوە بزەیەک لە یادەوەریت قەرز بکەیت

داهاتووت هەر هیچ
لەگەڵ سیستەمدا
تۆی گۆشت و ئێسقان
تۆی خوێن و دەمار
تۆی دڵ و مێشک
تۆی هەست و نەست
تۆی مرۆڤ
هیچ نیت!

سیستەم وەک ئێستات دەدزێت
داهاتووشت داگیر دەکات
بۆیە ئەگەر شوێنکاتێکت هەبێت، ئەوە دوێنێیە
دوێنێی دوور

لەگەڵ سیستەمدا تۆ هیچ نیت
داشێکی دامەیت و
بە ویستی خۆی لە گۆشەیەکدا داتدەنێت
زارێکی تاوڵەیت و
لەناو پەنجەکانیدا مرۆڤبوونت دەگوشێت و
دواجار فڕێت دەداتە سەر تەختەی یارییەکانی
هەندێک جاریش
وەک زار و مار
لەوسەری سەرەوەی پلیکانەی ئومێدەوە
دەتخاتەوە ناو چاڵی بێهوودەیی

سیستەم ئاوایە
مەگەر لە تەنیاییدا خۆتی لێ بدزیتەوە و
چێژێک لەو بۆشاییەدا ببینیت
کە تیایدا مەلی بیرەوەریت ڕەها بکەیت
دەنا هەر ئەو تەنیاییەت جێهێشت
سیمرخی سیستەم دەنیشێتەوە سەر هێلانەی خەونەکانت

سیستەم خۆشیی لە گۆشەگیریی مرۆڤ نایەت
زەندەقی لەوە دەچێت تەنیا بێت
بۆیێ دەبێ لەو چرکەساتەدا بژیت کە تەنیایت

لە تەنیاییدا ئێستا و دوێنێ هی خۆتن
وەلێ خاوەنی هیچ ئاییندەیەک نیت
لە گۆشەگیریدا دەرفەتی دواندنی ئێستا و
ختووکەدانی ڕابردووت هەیە
بەڵام داهاتووت وەک تراویلکەش نابینیت!

با خەونیش بێت
کە دەتوانی لە تەنیاییدا دمودوێک لەگەڵ ئێستاتدا بکەیت و
ڕابردووت وە قسە بێنیت
بۆ نا؟
هێندەی چاوتروکانێکیش بێت، سووچی تەنیایی هەڵبژێرە
بەقەد وەنەوزێکیش بێت، گۆشەگیر بە

با واهیمەش بێت
کە تەنیایی خوێنی دوێنێت دێنێتەوە ناو دەمارەکان
کە گۆشەگیری دڵی ئێستات دەخاتە ترپە
بۆ نا؟
ئەوەندەی بۆت دەکرێ تەنیا بە
چش لەو دواڕۆژەی
کە نازانیت سیستەم لە ئاشی کام دەردی دەکات
چش لەو داهاتووەی
کە دڵنیا نیت بەر کەڵبەی کام کەتنی سیستەم دەکەوێت
چش لەو ئاییندەیەی
کە پێشبینی ناکەیت
کوللەی چ ئافاتێکی سیستەم، دەیکرمێنێت
کرمی چ پەتایەکی سیستەم، بۆگەنی دەکات

بڕێ جار چێژ لە هەڵدانەوەی بریندایە
برینی یادەوەری
ئێ یادەوەریی خۆشبەخت بۆ ئێستایەکی ئاڵۆز،
برینێکە بۆ خۆی

هەندێ جاریش چێژ لە دڵەڕاوکێدایە
دڵەڕاوکێی ئێستا
ئێستایەکی نیگەران، کە ئاسۆی هیچ داهاتوویەکی لە تەوێڵیدا دیار نییە

باش ئەوەیە بە دیار کەڵکەڵەی داهاتوویێکی ون
چێژی دوێنێی ناو تەنیایی و
لەززەتی ئێستای ناو دڵەڕاوکێ لەدەست خۆت نەدەیت
دەنا سیستەم سپەیسێکی پەشیمانیت ناداتێ و
بێ بەزەییانە دەتکرۆژێت!

فێڵی تەکنەلۆژیا فریوت نەدا
ئەوە تەڵەی خودی سیستەمە کە بە تەکنیکەکانی
خۆتت بیر دەباتەوە

ئەها، لە وێنە دیجیتاڵییەکەت ورد بەرەوە
تێدەگەیت چەند پارچە پارچەیت
تا ئەوەی گەردیلە، تەنانەت خانەکانی جەستەت دەدۆزیتەوە و
دەزانیت چیتر وێنەی ناو کامێرای پۆلۆڕاید نیت

وێنەی ئێستا چی دی ڕاگرتنی تەمەن نین لە چرکەیەکدا
چوون سیستەم لەناو خودی ئەو چرکەیەشدایە و
دەستکاری ڕووخسارت دەکات
زۆرت لێ دەکات
پێبکەنیت
بگریت
گرژ و مۆن،
یان ڕووخۆش بیت
عاقڵ دانیشتبیت
یان سڕ وەستابیت
یا باز بەناو بۆشاییدا بدەیت

بە کورتی:
لەناو وێنە دیجیتاڵییەکانی ئێستادا هیچ نیت
جگە لە لیبۆکی دەستی سیستەم
ڤیدیۆکانیش هەروا،
تیایاندا بووکەڵەی دەستی ئەویت!

مرۆڤ لە سای سیستەمدا هەستەکانی لەدەست دەدات
تووشی ڕەنگکوێری دەبێت
تامی بیر دەچێتەوە
ژێی دەنگەکانی ژەنگ دەیانگرێت
گوێچکەکانی قفڵ دەدرێن
چیتر گریانەکانی لە قووڵاییەوە قوڵپ نادەن و
پێکەنینەکانی لە ناخەوە هەڵناقوڵێن

لە سای سیستەمدا کە شەڕ بووەتە ڕووخساری ژیان
مرۆڤ چێژە ڕاستەقینەکانیش ون دەکات
قێزی لە میوزیکی کلاسیک دەبێتەوە
لەبری ئیتیک، دەبێتە دیلی ئەتەکێت
لەجیاتی بەهاکان، گیرۆدەی مۆد دەبێت

سیستەم مرۆڤ دەخاتە بەردەم دوو بژارەی
خۆکوشتن، یان بە کاڵابوون
گوێڕایەڵیی دەبێتە پێناسەی بوونە مرۆییەکەی
بەهاکەی بە دوا فلسی ناو گیرفانی پێوانە دەکرێت

سیستەم دەستکاریی مرۆڤ دەکات،
دەستکاریی بوونە مرۆیی و سروشتکردەکەی
لە هەستە ڕاستەقینەکانی دادەماڵێت
تایبەتمەندییەکانی کاڵ دەکاتەوە
چیتر نە پێکەنینی سروشتییە و
نە گریانیشی ئاسایی

مرۆڤی ناو سیستەم لە لووتکەی غەمگینیدا پێدەکەنێت
هەر وا، لە ئەوجی دڵخۆشیشدا دەگریێت
پێدەکەنێت، تا غەمگینییەکەی سواخ بدات
دەگریێت، تا ئیرەیی بە دڵخۆشییەکەی نەبرێت
ڕەنگە داهێنانی ئیمۆجیی ناو ئاپەکانی سۆشیال میدیا،
ڕووێکی ئەم یارییە بێت!

سیستەم مرۆڤی جڵەو کردووە
مۆڵ و مۆد و مۆبایل، سێ کەلەبچەن بۆ کۆتکردن
ئەتەکێت و پرۆتۆکۆڵ، دوو سندمی دیکەن
بە تەنیشتیانەوە، فیلتەر و ئیفێکت هەن
تا بە هۆیانەوە فێڵ لە خۆت و ژیانیش بکەیت
لەوانیش ترسناکتر، کۆدە، کۆد!

تۆی پێشتر مرۆڤ، چیتر خۆت نیت،
خۆتی مرۆڤ، خودی ئازاد!
تۆ ئیتر تەنیا بریتیت لە (کۆد)ێکی ناو سیستەم
بە سیمکارتی سەر ناسنامەکەت نا،
بە لۆکەیشنی مۆبایلەکەت
بەوان نا،
بە بارکۆدی سەر کاتژمێرەکەت، کۆنتڕۆڵت دەکات!

سیستەم، ئەرێ سیستەم
تەنیا بۆ ئەوەی هەستەکانی بشارێتەوە
درۆ لەگەڵ خۆیدا بکات و
برینەکانی بخواتەوە
مرۆڤی ناچار بە نواندن کردووە
ئێستا کە ناتوانێت بە ڕووخساری ڕاستەقینەی بێتە ناو ژیان و
خووی بە ماسک و ئارایشتەوە گرتووە
ئەوەیە کە سیستەم نەک هەر مرۆڤ،
ژیانیشی لە ناوەڕۆکە ڕۆحییەکەی خاڵی کردووەتەوە!




ژن کوژەکان کێن، یان کێن ژن کوژەکان!؟.. تاهیر حاجی حەسەن

بۆچی ژن کوژی لە سنوری خۆبەڕێوەبەری ڕۆژئاوای کوردستان، بونی نیە؟ ئاخۆ هۆکارەکەی بۆ خودی هێزەکانی پەیەدەو ئەنجومەنە خۆبەڕێوەریەکەی دەگەڕێتەوە لە ڕێکخستنی کۆمەڵگەو هاوسەنگی و پێکەوە ژیانی نێوان ژن و پیاو،لەڕێکخستنیاندا،یان هەر خودی کۆمەڵگەی ڕۆژئاوای کوردستان لە ئاست گەشەی کۆمەڵگەی پێگەیشتویدان و، ئامادەنین یان هەر بڕوایان بەمەسەلەی ژن کوژی نیە؟

لەهەر کۆمەڵگەیەکدا،جۆری دەسەڵات و ئەو هێزانەی لەنێو مەیدانی سیاسیدان،لەلایەک بەرپرسن لە ژیانی کۆمەڵگەداو لەلایەکیتریشەوە،واقعیەتێک نیشان دەدات،لەوەی ئەو دەسەڵات و حزبانە،تا چ ئاستێک لەپێناو بەرژەوەندیە زیندوەکانی کۆمەڵگەدا هەڵدەسوڕێن،دەردەخات. بێگومان،خەڵکی ڕۆژئاوای کوردستانیش،لە ئەستێرەیەکی جیاواز نین و دانیشتوی نێو ئەو جەنگەڵستانەن کە لەوڵاتانی ڕۆژهەڵاتدا بونیان هەیە،ئەوە ئاستی بەرپرسیارێتی و ئاستی ئەو ستراتیژە مرۆییە جیاوازەیە،کە خودی هێزە خۆبەڕێوەبەریەکەی ڕۆژئاوای کوردستان هەیانەو ئیشیان لەسەر ڕێکخستنێکی دور لەو ڕێکخستنە باوەی ناوچەکە هەیە،دەست پێکردوە. هەربۆیەشە،کۆمەڵگەیان زیندو کردۆتەوەو وایان لێکردون لەسەر پێی خۆیان بوەستن لە زۆرترین بوارەوە،هەر لەڕێکخستنی بەرهەمهێنانەوە تا دەگاتە ڕێکخستنی کۆمەڵگە لەبوارە یەکسانیخواز و ئاکاری و، پەروەردە کردنێکی مرۆییانەی گەورە،کە هەر تاک و کۆیەک پێکەوە،هەڵسوڕانەکانیان لە پێناو بەرژەوەندی گشتیدا بێت،نەک لەپێناو هەژمونی دەستەو تاقمێکدا. ئەم جیاوازیە گەورەیەشە،ئاستی خەمخۆری ئەو هێزە نیشان دەدات لە ناو کۆمەڵگەکەیداو لە ناوچەکەو گشت جیهانیشدا،ئەو ڕەنگڕێژیە جیاوازەیان دەبینرێت لەچاو هەلومەرج و بارودۆخێکی مەرگەسات ئاسای ژیان لای زۆرینەکەو ئەو شێوە ژیانە شاهانەیەیشی لای چینە کەمایەتیە دەسەڵاتدارەکە بونی هەیە لە وڵاتانێکدا لەو ناوچەیەن.

بەپێچەوانەوە،ژن کوژی،لەباشوری کوردستان،کۆی دڕندایەتی مێژوویشی تێپەڕاندوەو لەسەرەتای هاتنی ئەحزابی شاخاوی بەرەی کوردایەتی،کە پێکهاتبون لە هەژمونی، هەردو یان سێ و، چەند بنەماڵەیی بۆ نێو شارەکان لە بەهاری ساڵی 1991 وە،یەکەم ئیش دەستیان بۆ برد،ژن کوژی بو. ئەوەیش ڕەنگدانەوەی کۆی مێژووی شاخی ئەحزابی دەرەبەگ،بۆرژوازی کێویانەی کوردی ڕادەگەیاند.

لە ماوەی سی ساڵی دەسەڵاتدارێتی هەژمونی ئەحزابی کوردیدا،ڕەنگە بۆ ژمارەیش زەحمەت بێت بۆی،ئیتر ببێتە سەرگەورەیەک تا ڕێژەی کوشتنی ژنانی پێ بناسرێتەوە،بەردەوامە. ئەو ژن کوژیە گەورەیە،پەرچەکردارەکەی لەکوێوە سەرچاوە دەگرێت؟ ئاخۆ هۆکاری دواکەوتویی کۆمەڵگەو نەریت و فەرهەنگەکەیەتی؟ گەروایە،بۆچی لەسەردەمی ڕژێمی بەعسدا،ژن کوژی یان هەر نەبو،یان زۆر زۆر لاواز بو؟ بێگومان،کۆمەڵگە،ڕەنگدانەوەی ئەو هەلومەرج و بارودۆخانەی لەسەر دەبێت،کە لەچۆنیەتی ڕێکخستنەکەیدا،ڕەنگ دەداتەوە. ئاستی شێوازی بەرهەمهێنان،و ئاستی کرانەوەیەک کۆمەڵگە بەرەو ڕوی بویەوە،کۆمەڵگەی دابەشکرد، لەسەر بەرەیەکی کۆنەپارێزی پیاو سالاری ئاینی و بەرەیەکیشی خستە نێو ئامانج و داخوازیەک بازاڕو کەرتی تایبەت ئیشی لەسەر دەکرد.
دەسەڵاتی ناسیۆنالیزمی کوردی،بۆخۆی،لەسەر هەردو بەرەکە ئیشی کردوەو کۆمەڵگەی خستە نێو گێژاوێکی قورسی واوە،کە ڕاست و چەپی خۆی نەناسێت.

بەرەی ئەحزابی ئیسلامی سیاسی،ڕەنگدانەوەکەی و پاڵپشتەکەی،هەر پەیوەست بوە بەو ململانێیانەی دو حزبی سەرەکی و بچوکەکان لەونێوەدا پێوەی سەرقاڵ بون،بێگومان،ململانێکانیان لەپێناو هەژمونی تاک ڕەوی و داگیرکردنی کۆی سامانی گشتی و هەژمونی بێ ڕێکخستنی بازاڕی کەرتی تایبەتیان بوە،ئەوە بێجگە لەو ڕۆڵە،بێ ماناو ناپەروەردەییانەی میدیای هەردو بەرە ئیشی لەسەر دەکەن. مەخابن،ژن،ئیتر لەهیچ یەک لەو دو بەرەیەدا مرۆڤێکی ئازادو خاوەن خۆی نیە،بەڵکو مرۆڤێکە لە ئامرازێک زیاتر نیەو لەهەردو بەرەکەیشدا،هەم کەنیزەک و کۆیلەیەو هەم بۆ سەرمایەگوزاری پڕ لەشەوق و ڕەونەقە بۆ بازاڕی دەسەڵاتدارانی خاوەن سەرمایە،و کاڵا زۆرو زەبەلاحەکەی لە دەرەوە بۆی هاوردە دەکەن. جا لێرەدا،ئەوی برەو پەیدا دەکات،بێمێشکەکانی نێو هەژمونی پیاو سالاری گەندەڵ و داوێن پیس و پڕ لە کەپتە جۆراوجۆرەکانن،چونکە ئەو توێژە پیاو سالارە ژن کوژانە،هەردەم هیدایەت لە دەسەڵاتەوە وەردەگرن،کاتێک دەبینن،دەسەڵات،بێدەنگەو بۆڵە بۆڵەکانی ئەسڵ نین و نابێتە ڕێگر لەبەردەم ئەو دڕندایەتیەدا،ئیتر،ژن کوژان و دیاردەی خۆکوشتنی ژنان برەوی زیاتر پەیدا دەکات.

بیرمان نەچێت،زۆری ژن کوژەکان و ژنە کراو، بەقوربانیەکان،بەکۆ لەنێو چینە چەوساوە هەژار کراوەکەدان و سەر بەو چینەو توێژی وردە بۆرژواکانن،ئەوەیش ڕەنگدانەوەی ئەو نایەکسنیخوازە گەورەیە، کە دەسەڵات و چینی بۆرژوا ناسیۆنالیست – ئاینی،کوردی بەرهەمهێنەریەتی.

بریا،پیاوی کورد،ببوایەتە مرۆڤ؟ بریا ژنان لەنێو دنیای کۆنەپەرستی و دنیای بازاڕدا خۆیان بدۆزیایەتەوەو چیتر ملکەچی نێو ئەو دو جیهانە بۆگەنە نەبونایە و پەروەردەکەیان هەڵنەگرتایە!؟

ئاخۆ کێ هەیە لە مرۆڤی ئێمە،لەنێو دنیای ژن کوژیدا تاوانبار نەبێت، وا ئەو بەربەریزمە بۆ چرکەیەکیش نەیتوانی گشت کۆمەڵگە پێکەوە ڕاچەڵەکێنێت و ببێتە بونێک بۆ کۆتایهێنان بە ژن کوژی!!؟ چەند مایەی شەرمە،کاتێک بڵێین کۆمەڵگەین و لەولایشەوە،ژن کوژی لە پێکدادانی سەیارەکان زیاتر بوە کە ڕۆژانە گوێبیستی دەبینین و دەیبینین و دەزانین چەندێک دەمرن و هێشتا دەڵێن؛ قەزاو قەدەرەو خودا ڕۆژی تەواو کردون!؟ بەڕاست ئێمەی هەرێمی کوردستان چ جۆرە مرۆڤێکین؟

ئاین و پیاوانی ئاینی دەڵێن؛ئێمە بێبەرین لە کوشتنی ژناندا!

نەریت دەڵێت؛من بێبەریم لە کوشتنی ژناندا!
فەرهەنگ و پەروەردە دەڵێت؛من بێبەریم لە کوشتنی ژناندا!

دەسەڵات و حزب و بازاڕ و کۆمپانیاکانیان، دەڵێن؛ئێمە بێبەرین لە کوشتنی ژناندا!

ئاخۆ تەنها پیاو سالاری، بەرپرسە لەنێو ئەو پرسەدا؟ گەر وایە،کام یەک لەوانەی سەرەوە ئاماژەم پێداون،لەدەرەوەی هەژمونی پیاو سالاریدان!!!!؟

یان دەشڵێن پیاو سالاری و کۆی ئەو چەمک و ئایدیایانە هۆکار نین و ژن کوژەکان تەنها لە ئەستۆی مرۆڤە پەراوێز خراوەکان و لات و سەر سەریەکانن،هۆکار چیە وا ئەو کۆمەڵگەو دەسەڵاتە،وەک زۆرینەیەکی ڕەها ناتوانێت بەسەر ئەو توێژە پەروەردە شکست خواردوانەدا، زاڵ بێت،یانی ئەو توێژە پەراوێزخراوەی وەک بڵێین،بەرپرسن لە کوشتنی ژنان!!!!! بەڵام ڕاستیەکەی وانیەو ڕێک پێچەوانەیە.

ژن کوژەکان،کۆی دەسەڵات و ئەو بەرژەوەندیە چینایەتیە، کورت بینەیەتی لەنێو دنیای تاڵان کردنی سامانی گشتی کۆمەڵگە، لەشێوازە جۆراو جۆرەکانیەوە،لەگەڵ ئەو کۆیە لەکۆمەڵگە،کە ئاوا پرسێکی تراژیدی ناکات بەپرسی خۆی تا کۆتای بەو مێژووە ڕەشەی بهێنێت!!! ئەمەیە بەرپرسە گشتیەکان لەنێو ئەو فەزایەی ژن کوژی و دەست بردنی ژنان بۆ خۆکوشتن لێی بەرپرسیارن.

تاهیر حاجی حەسەن

18/03/2021




دەرگاکە دابخەن مەرگ بەڕێوەیە.. ستیڤان شەمزینی

ئەو دەرگایە دابخەن
موغێک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
لە زیڤینگێکەوە*
تەتەرئاسا خۆی بەرەو ئێرە ئەکوتێ
ئەیەوێ چی دارچنارەکانە
بیانکاتە کۆڵەوژی دۆزەخ
دێت رەشگ** و
قینی لە مێژی خۆی بە ژیان ئەڕژێ
ئەو دەرگایە دابخەن
کاهینێک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
چەشنی گێژەڵووکە چی گوڵە ئەیژاکێنێ
هەروەک مڵە نەمامە ناسکەکان
بێ ویژدانانە ئەخوا
تسۆنامییەکە پاپۆڕەکان
لەنیوەی رێدا تێکئەشکێنێ
خەونێکی شیرین
لە چاوی زارۆیەک ئەزڕێنێ
ژووان و دەست لەملان
لەدوو پەروانەی ئاشق تێکدەدا
ناهێڵی ماچێک
بە گەرمی بگاتە لێوێکی تامەزرۆ
ئەو دەرگایە دابخەن
فاڵگرەوەیەک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
هەوەسبازترە لەو پیاوانەی رۆژ
لە باوەشی سۆزانییەکان ئەکەنەوە
بێ بەزەیترە
لەو جەلادانەی ئەشکەنجەی باران ئەدەن
بێ هەستترە
لەو سیخوڕانەی چاودێریی مانگەشەو ئەکەن
تاریکترە
لەو ژیانەی شەمشەمەکوێرەکان بەسەری ئەبەن
بێ شەوقترە لە گەڵا زەردەکان
کە بە فرمێسکەوە ئەوەرێن
لێڵترە لە ئاوی ئەو ئۆقیانووسە دڵ مردووەی
قەت ئاشق نەبووە
ئەو دەرگایە دابخەن
شێتێک ئەیووت مەرگێک بەڕێوەیە
لاسارترە لە شێتەکانی شار
کە بەفر تووڕە ئەکەن
بێ رەنگترە لەو ئەهریمەنانەی چاڵ
بۆ کۆترێ هەڵئەکەنن
دڵڕەقترە لەو رەشەبایەی
داروپەردووی کوخی هەژاران بەیەکا ئەدا
بێ ئەمەکترە لەوەی بۆنی عەترێ بکا و
شووشەکەی نەشکێنێ
بێ شەرمترە لەوەی بەلای باخێکدا بڕوا و
ئاگری دەروونی خۆی پێنەگەیەنێ
بێ رەوشتترە
لەو جەردانەی تاریکی شەوەکان ئەقۆزننەوە
ئەو دەرگایە دابخەن
قەشەیەک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
نوقڵانە لێ مەدەن
هاتووە دارتووە بەردارەکان بوەرێنێ
هاتووە،
دۆستایەتی دێرینی کانی و رووبار تێکبدات
هاتووە گەزۆی ژیان
لە دەمی پاسارییەکان بفڕێنێ
هاتووە چڵی پێکەنین
لە دار سنەوبەری خۆشبەختی جیا بکاتەوە
هاتووە جادووی رەش
لە بووکی یەک شەوەی ئەستێرەیەک بکا
هاتووە شەڕێکی ئەبەدی
لەنێوان رەیحانە و گووڵاو هەڵگیرسێنێ
هاتووە ئاگرێک بکاتەوە
تا جوانی کوڵ و کۆی دامرکێتەوە
هاتووە پەتی سێدارە
بخاتە گەردنی بەرزی شاخەکان
هاتووە ئایدزی خۆی
بگەیەنێت بە تینی مۆمە بێدارەکان
هاتووە کەوە یاخییەکان
لە قەلەڕەشی نەگبەتی مارە ببڕێ
ئەو دەرگایە دابخەن، عارفێک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
باهۆزێکە لە بن عەرشی ئەهریمەنەوە
بۆگەناوی هەناسەی دێ
بیابانێکی کاکی بە کاکییە
سەوزایی دەشت ئەبوغزێنێ
پیرە جرجێکە
چاوی بە فڕینی قازوقوڵنگەکان هەڵنایێ
دارکونکەرەکەیە
لەشی دارپرتەقاڵەکان کون کون ئەکا
زستانێکە، تەنیا وەیشوومە و کابووس
لەگەڵ خۆی دێنێ
پایزێکە
هەر خەزانی لە هەناوی خۆیدا شاردۆتەوە
ئاسمانێکە
بارانی فرمێسک و بەفری گریانی لێوە ئەبارێ
شەمەندەفەرێکی ویڵە
کەس نازانێ ئەتگەیەنێتە کوێ
قامووسێکە
هەزاران زاراوەی ترسناکی لە خۆ گرتووە
باخچەیەکی رەشپۆشە
تەنها گوڵی رەشی تیا ئەڕوێ
ئەو دەرگایە دابخەن
ساحیرێک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوەیە
لە ڕەوە کولەیەک ئەچێ
گوڵەگەنمی تەمەن تام ئەکا
لە قرژێ ئەچێ ئاوی شینی دەریا
بە خوێن سوور ئەکا
لە بەرازێکی پیر ئەچێ
گێرەی کەون تێک ئەدا
لە رەشمارێک ئەچێ
دەفری وجوود پڕ ئەکات لە ژار
لە گورگێک ئەچێ
کە پەلاماری مانگی تابان ئەدا
لە دێوێکی سیلاوی ئەچێ
سەرزەمین پڕ ئەکا لە تاعون
ئەو دەرگایە دابخەن
زاهیدێک ئەڵێ مەرگێک بەڕێوە
بەڕێوەیە، کلارنێتەکان خامۆش بکا و
دەرگای بێدەنگی بخاتە سەرپشت
بەڕێوەیە چۆمەکان وشک وشک بکا و
گۆڕستانەکان ئاوەدان بکاتەوە
بەڕێوەیە شارەکان بکاتە سووتوو و
مرۆڤەکانیش بگۆڕێ بۆ خۆڵەمێش
بەڕێوەیە، کۆراڵی ژیان قڕوقەپ پێبکا و
سەگوەڕ بکاتە سمفۆنی
بەڕێوەیە سەما بکا بە ماتەم و
تەلارە رازاوەکان بکاتە کەلاوە
بەڕێوەیە پەڕۆی سەرچۆپی
بکاتە پەتی قەنارەی شایی
بەڕێوەیە بزەی لێوەکان
بکاتە ژەهری ناو شەربەتی خەیاڵ
بەڕێوەیە بە بارێک درۆوە و
ئەیەوێ فریشتەکان رەدووی بکەون
بەڕێوەیە لە ناوەختا پەیکەری تەمەن ئەڕوخێنێ و
کاتژمێرەکان ئەوەستێنێ
ئەو دەرگایە دابخەن
خودا خۆی ئەڵێت مەرگێگ بەڕێوەیە
وەک سوپایەکی خوێنخۆر دێ
تەنیا کاولستان دوای خۆی جێدەهێڵێ
وەک گروپە دایناسۆر دێ
هەموو شتێ لە ژێر پێیدا دەپلیشێتەوە
وەک کەمتیار دێ
دەم ئەخاتە ناو کەلاکی ژیان و
بەخێرایی ئەیجوێ
وەک یاجووج و ماجووج دێ
سەرچاوەکانی رووناکی وشک ئەکا
وەک دەجالێک دێ
ئاوێنە روونەکان ورد و خاش ئەکات
ئەو کاتەی دێ
رێ لە شەپۆل ئەگرێ بگاتەوە ئامێزی دەریا
رێ لە نیگا ئەگرێ
بگاتەوە مەملەکەتی پڕ جۆشی دڵ
رێ لە زێ ئەگرێت
بچێتەوە باوەشی رووبار
رێ لە باران ئەگرێ
جارێکی تر بڕواتەوە ئاسمان
رێ لە شەو ئەگرێ
ژووانێک لەگەڵ رۆژ ببەستێ
رێ لە هەموو شتێ ئەگرێ
تەنیا یەک شت نەبێ
تەنیا رێ
لە چاڵە هەزار بە هەزارەکانی خۆی نەبێ
تەنیا رێ لە خۆی ناگرێ
تەنیا خۆی
خۆی
خ
ۆ
ی

*زیڤینیگ: ئەشکەوتێکە خەڵک تێیدا بژی

** رەشگ: حەسوود

28-1-2017
باکوری زەمین




چیرۆک/ نوسینی : سێرگی کیسیف.. وەرگێڕانی لەعەرەبیەوە: خدرعەبدوڵا خدر

کرێکارانیان ئاگادار کردبۆوە کە نابێ بەبۆنەی جەژنی یەکی ئایارەوە ئاهەنگ بگێرن ، لەم ڕۆژەدا ڕێگایان پێ نەدرا کۆڕوکۆبوونەوە ببەستن ، یان هەڵسن بە خۆپیشاندان .
کرێکاران دەبووایە پەنا ببەنە هەمووفێڵێک ، ئەوەبووکرێکرانی یەکێک لە کەنارەکانی مۆسکۆ بڕیاریاندا لە گۆڕستان کۆببنەوە.
کرێکاران تابووتێکیان دروستکرد و قەشەیەکیان بە کرێ گرت ، وە شەش کەسیان تابووتەکەیان خستەسەر شانیان و هەڵیانگرت ، ئەوانی تریش بە دووایانەوە ڕیز بوون ، ڕێپێوانەکە بەرەو گۆڕستان بەڕێکەوت ، قەشەش لە پێشیانەوە بە نەوازشەوە بخوردانەکەی بە دەستەوە گرتبوو ، ئێستا کەس ناتوانێ بڵاوە بە کرێکارەکان بکات ، بەڵکو خەڵکی شار بەرێزەوە رێگایان بۆ چۆل دەکردن ، لە گۆرستانەکەدا نوێژە پیرۆزە لەسەرگیانی ( کۆچکردوو ) کراو قەشە بووخوردانەکەی دەهەژاندوو دەپاڕایەوە و دەیگوت
_ خوایە رۆحی ئەم کۆیلەیە ئارام بکەیتەوە . پاشان لە کرێکارەکانی پرسی ناوی چی بوو ؟ _ نیکۆڵای
قەشە دوعاکەی دووبارە کردەوە
_ خوایە ڕۆحی کۆیلەی خۆت نیکۆڵای ئارام بکەیتەوە . پاش تەواو کردنی قەشەکە لە نوێژە پیرۆزەکەی و وەرگرتنی پێنج ڕۆبڵەکەی ، کەلەسەری ڕێککەوتبوون ، قەشەکە ڕۆیشت ، بەڵام کرێکارەکان لەوسەری گۆڕستانەکە کۆبوونەوەیەکی گەورەیان بەست ، لەگەڵ یەکتردا بە دەنگێکی مام ناوەندی چەند سروودێکی شۆرشگێڕیان دەگوتەوەو بڵاوکراوەیەکیان بە بۆنەی یەکی ئایارەوە خوێندەوە . لەکاتی ئێوارەدا پاسەوانی گۆڕستانەکە( تیاتکین ) کە بەناو گۆڕستانەکەدا ڕەتبوو ، تابووتێکی بینی کە نەنێژرابوو ، تیاتکین سەری سوڕماو سەری تابووتەکەی هەڵدایەوەو ڕوانی ، تەنها بە بینینی یەکسەر ڕاچڵەکی ، پاسەوانەکە دەرپەڕی و چووە لای بنکەی پشکنەری پۆلیس . _ چیت دەوێ ؟
_ تابووت گەورەم _ من چ کارم بە تابووتەوە هەیە !
_ لەوێ …… تا ….. بوو……. ت ……. تابووت ، تیاتکین دەمی تەتەڵەی دەکرد . _ چ لەناو ئەو تابووتەدا هەیە ؟
لێرەدا تیاتکین دەمی کرایەوە ،
_ خاوەنشکۆی گەورە ئیمپراتۆر ….. خاوەنشکۆ قەیسەر نیکۆڵای دووەم _ ئایا شێت بووی ؟
پاسەوانی گۆڕستانەکە شێوەی خاچی کێشا
_ نەخێر هەرگیز ، ڕێگە بدە پێت بڵێم خاوەنشکۆی ئیمراتۆر خۆی بوو ، پشکنەری پۆلیسەکە چووە ناو گۆڕستانەکەو سەیری تابووتەکەی کرد ، بینی بەڕاستی قەیسەر نیکۆڵای دووەمە ، بەڵام دیارە خودی کەسێتی خۆی نەبوو ، بەڵکو وێنەکەی لە قەبارەی سروشتی خۆی بە پۆشاکی سەربازی و لەسەر سینگی هەموو نیشانەکانی سەربازی پێوەخرابوو . لێکۆڵینەوە دەستی پێکرد ، تیاتکین نەیتوانی هیچ زانیاریەکی نوێ ی تر بەدەستەوە بدات . قەشەکەیان هێناو پشکنەرەکەش پرسیاری لێ کرد ، _ ئایا نوێژە پیرۆزەت لەسەر جەنازەکە کرد ؟
_ بەڵێ _ نوێژە پیرۆزەت بۆ کێ کرد ؟
_ کۆیلەی خوای ……. نیکۆڵای _ گێلە ، پشکنەرەکە هاواری بەسەر داکرد ،
قەشەکە بۆ ماوەیەکی زۆر نەیتوانی تێبگا لەو قسە ناشیرینانەی پشکنەرەکە ، ئەو تاوانە چی یە کردویەتی تا بانگی بنکەی پۆلیس بکرێ ! لەگەڵ ئەوەی ئەو جێگاو شوێنێکی رووحی هەیە ،
بەڵام کە ڕاستی یەکەی زانی وەک گەڵای پایز ڕەنگی زەرد بوو ، لەرایەوەو لەرزی ، نیشانەی خاچی کێشا ، چاوە قووڵەکانی دەبزاو ، پشکنەرەکە دەستی بە پرسیاکردن کرد
_ کێ بەشداری ئەم جەنازەیەی کرد ؟ قەشەکە دەیویست بەبیری بێتەوە ، نەیتوانی ، _ زۆربوون ، نزیکەی چل کەسێک دەبوون ، تیایاندا پیرو گەنج و کورت و درێژ هەبوون ، لە نێوانیاندا کەسێک هەبوو نوێژی ( هەللۆیا )ی بەڕێکی دەکرد ،
_ هەللۆیا ! ئەوها ، پشکنەرەکە بە گوڕێکەوە ووتی _ کێ بەکرێ ی گرتی ؟ کێ پارەی دا پێت ؟
قەشەکە وەڵامی دایەوەو گووتی
__ کابرایەکی بەخۆوەی چوارشانەبوو ، دەستەکانی زبر بوون و سمێلیشی هەبوو .
لێیان کۆڵیەوە ، بەڵام ئەو کرێکارانەی بە خۆوەن و چوار شانەن زۆرن ، هیچ کرێکارێکیش نی یە دەستەکانی زبر نەبێت !
بەم جۆرە تاوانبارەکەیان نە دۆزی یەوە ،
دووبارە پشکنەرەکە جوێنی بە قەشەکەو تیاتکین دایەوە ،
لەوکاتەدا کۆتایی بە لێکۆڵینەوەکە هات ، لەو کاتەشدا کرێکاران بەو فێڵەی کە کردیان زۆر دڵخۆش بوون ، کە ئاهەنگیان بە بۆنەی یەکی ئایارەوە گێڕاو نوێژە پیرۆزەشیان لەسەر قەیسەر نیکۆڵای دووەم کرد .

                     لەژمارە ( ٢٤٨ ) ی ساڵی ١٩٩٧ هەفتەنامەی 
                     ڕێگای کوردستان بڵاو كراوەتەوە

سەرچاوە : من تاریخ قصص روسي




ناوی كتێب: تێڕوانینی سێهەم.. ئامادەكردنی: ستیڤان شەمزینی

ناوی كتێب: تێڕوانینی سێهەم
بابەت: هەڤپەیڤین
ئامادەكردنی: ستیڤان شەمزینی
دیزاین: هەرێم عوسامن
چاپ: سكای دیزاین
تیراژ: 1000 دانە
نرخ: 5000 دینار
ساڵی چاپ: 2017 – سلێامنی
نۆبەتی چاپ: چاپی یەكەم

بۆ خوێندنەوەی ئەم کتێبە کلیکی ئێرەبکەن..




بۆ پێشەوە ژمارە ٩٦..

بۆ خوێندنەوەی ژمارە ٩٦ی بڵاوکراوەی بۆ پێشەوە کلیکی ئێرەبکەن ..




ئەنفال.. عەلی حەمەڕەشید

زامی ئەنفال ساڕێژ نابێ و
ساڵانە نوێ دەبێتەوە
برینێکی بە ئازارە و
لە نیساندا دەکولێتەوە

وێنەکانیان ئەلبومێکی
پڕ یادگاریی نێو مێژووە
مۆسیقای ئازار و ژانە و
بەهەناوماندا ڕۆچووە

بەتەنها تاوانی ئەوان
ئەوە بووە کەوا کوردن
کەچی ڕژێم بێڕەحمانە
بەرەو دورگەی مەرگی بردن

وا بوون بە ناسنامەی گەلێک
تاهەتایە سەربەرز دیارن
لەنێو دڵی ئێمەی کورددا
وەک خۆرێکی پرشنگدارن




چیرۆک بۆ منداڵان.. دەبـم بە کـاکه‌.. ره‌زا شـوان

گـۆرانی چـوار سـاڵان، وا فـێرنەببـوو کە بابـەتـەکـانی یارییەکـانی بشکـێـنـێت. یا کـاری بشـێوی ئەنجـام بـدات. ئـەو بـە ئـارامی و هـێـمـنی راهـاتبـوو. لـەو کـاتـەوە کـە دایـکی پێـیـوت خـوشکـێت دەبێـت. گـۆران لـە پـڕێـکـدا گـۆڕا و گـۆڕانکـاریی بەسـەردا هـات، بابەتەکانی یارییەکانیشی شکانـد و پەڕش و بـڵاوی کـردنەوە. لە سووچێکی ماڵەوەیاندا دانیشـت و گـۆشەگـیربـوو و دەگـریـا. دایـکی زانی کـە کـێـشـەی چـیـیە. ئـەو خـوشـکی نـاوێـت، کە بـە باتـەکـانی یارییەکـانی یـاری بکـات و شـوێـنی بگـرێتـەوە.

دایکی گۆران بیری کردەوە کە چی بکات تا گۆران بێتـەوە سەرخـۆی و ئاسایی بێتـەوە. لەسـەر چـیـمەنی باخچـەکەیـان دانـیشـت و بانـگی گـۆرانی کـرد: گـۆران، گـۆران گیـان وەرە بـۆ لای دایکـت.
گـۆران بە دەمـوچـاوی تـۆڕە و چـاوانی پـڕ لە فـرمێـسکـەوە هـات بـۆ لای دایکی و لە تەنیشتـیـیەوە دانیـشـت. دایـکی دوو سێ جـار مـاچـیکـرد، دەسـتی بە سـەریـدا هـێنا.

دایـکی (بە زەردەخـەنە و سـۆزەوە) وتی: وەرە خـوشـکە بچـووکـەکەت بنـاسـە.
گـۆران: ئـەو لە کـوێیـە؟
دایـکی هەنـاسەیـەکی خۆشـیی هـەڵکـێـشا و وتی: لەپێشـا پێـویسـتە خـۆشـت بـوێـت و گـرنگی پێ بـدەیـت. چونکە تۆ منداڵێکی جـوان و باشیت، ئەویش کچـۆڵەیەکی وەک تۆ جـوانە. یاریت لەگەڵ دەکات. وەک چـۆن تـۆ خۆشـتدەوێـت، ئەویش تـۆی خۆشدەوێـت.
گـۆران: بـەڵام مـن خوشکـم ناوێـت.
دایکی: هەموو منداڵەکـان خوشکەکانیـان لەگەڵیـان دان و خۆشـیان دەوێـن و گـەزۆ و بووکە شـووشە و ملـوانکە و بازنـگ و بابەتی یارییان بۆ دەکـڕن.. تەنیـا تـۆ نـەبێـت.
گـۆران (غـیرەت گـرتی) وتی: منیـش خـوشـکـم دەوێـت.
دایکی بە گەشی و خـۆشیـیەکی زۆرەوە: بەڵی گـۆران گیان، گەر بچـین بۆ شاری یاری، گـرنـگی پێـدەدەیـت و دەستی یەکـتری دەگـرن و پێـکەوە گـەزۆ و باڵـۆن دەكـڕن.
گـۆران: ئەی کـوا خـوشـکەکەم لـە کوێـیـە؟
دایکی بە زەردەخەنە و نەرمییەوە دەستی گۆرانی گـرت و خستـیـیە سەر سکی خۆی و وتی: خوشکەکەت لێـرەیە.. یارمەتیمان دەدەیت لە دۆزینەوەی نـاوێکی خـۆش بـۆی و لە کـڕینی جلوبـەرگ و کەلـوپەلی ژوورەکـەی؟
گۆران لە خۆشییا هەڵبەزییەوە و وتی: باشە دایکە با بچـین بۆ بـازاڕ و بـۆی بـكـڕیـن.
دایکی بە خۆشیـیەکی زۆرتـرەوە وتی: بەیـانی دەچـم بۆ لای پـزیشکی منـداڵان، دەڵـێی چی گەر تـۆش لەگـەڵمـدا بێیـت و دڵنـیابیـت لە تەنـدروستی خوشـکەکـەت؟
گـۆران (باری دەروونی گـۆڕا و ئاسایی بۆوە) وتی: بە راستی دەتـوانم نـاوی لێـبـنـێم؟
دایکی بە شادییەوە وەڵامی دایەوە: بەڵی گۆران گیان، بـیربکەوە، چی ناوێکت پێخۆشە هـەڵیـبژێـرە، دڵت ناشکێنین و ئەو ناوەی لێدەنێین. دەبێتە باشـترین کچـۆڵە لە جیهانـدا، چونکە گۆرانی بـرای باشـتری منـداڵە لە جـیهانـدا.
گـۆران دەستە بچکـۆلە قـنجەکـانی خستە سـەر دەمی و ویستی زەردەخـەنە ناسکەکەی بشارێتـەوە، وتی: من دەبـم بە کـاکە.. دەبم کـاکی نـێرگـز. ئاگـام لێیدەبێـت و دەیپارێـزم پێکەوە یاری دەکەین و پێکەوە دەخۆین و دەخۆینەوە. دیارییەکی جوانیشی بۆ دەكـڕم.
دایـکی بە زەردەخـەنـەیکی شـیرینەوە: نـاوی دەنێـیـت نـێرگـز؟
گـۆران: بەڵی، بە نـاوی دایەگـەورەمەوە کە زۆرم خۆشـدەوێـت، نـاوی دەنێـم نێـرگـز.
دایکی: گـۆران گیـان، بەم بـۆنەیـەوە دیـارییـەکی جـوانـت بـۆ دەکـڕم.
گۆران لە خۆشییا هەڵبەزییەوە و تی: دایکم خۆشدەوێت، باوکیشم خۆشدەوێت، نێرگـزی خوشکـیشم خـۆشـدەوێـت.

نەرویـج : ٢٠٢١
(*) بـۆ نـووسیـنی ئـەم چـیرۆکە سـوودم لە بیـرۆکەی چـیرۆکـێکی بیـانی وەرگـرتـووە.