ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر زمانی کوردی لەبەردەم هەرەشەی لەناوچووندایە، چەندان هۆکاری دەرەکی و ناوەخۆش هەن کە هەڕەشە لە زمانەکەمان دەکەن، بۆ هۆکارە دەرەکییەکان ئیتر پێویست بەوە ناکات دووبارە بگەڕێینەوە سەر هەوڵی وڵاتانی نەتەوەی سەردەست لە دژایەتی کردنی زمانی کوردی، بە ھۆی بە سیاسەتکردنی پرسی كەمینەکان لە کوردستاندا وەک پرسگەلی کوردانی ئێزەدی و کاکەیی و فەیلی و شەبەک…هتد، و ھەوڵدان بۆ پتر لاوازکردنی زمانی کوردی و کەمکردنەوەی کاریگەریی جوگرافیای دانیشتوانانی کورد لە عیراقدا بەتایبەتیش لە ناوچە کوردستانییە کێشە لە سەرەکاندا، پلانێکی کارا ھەیە بۆ ناساندنیان وەک کەمینیەیکی نەتەوەیی جیاواز لە کورد، بۆ ئەم مەبەستەش حزبی سیاسی ودارایی و پشتگیری سیاسی ناوخۆ و دەرەکی دەکەن، (بەتایبەت لە ھەندێک ناوەندی شۆڤینی لە ناو تورکیا) دا، بە پلان و بەرنامەی تۆکمە کاری جددی بۆ کراوە، بەڵام داخەکە لەوەدایە هۆکارە ناوخۆییەکان خەریکە دەبنە کێشەیەکی چارەسەرنەبوو کە بە دەستی کورد خۆیەوە برینەکان قوڵتر دەکەنەوە. هەڵبەتە هەبوونی زار و بنزار وهەروەها نەبوونی زمانێکی ستاندارد و هاوبەش بۆ هەموو تاکەکانی کورد لە بەشەکانی کوردستاندا، ئەگەرچی دیاردەیەکی سرووشتی هەموو زمانێکی زیندووە، بەڵام ئەو هەوڵانەی کە دەدڕێن بۆ سەربەخۆ ناساندنی ئەو زارانە و جوداکردنەوەیان لە زمانی دایک، ناتوانرێت نکۆڵی لەو مەترسییە جیددیە بکرێت، وێڕای هەرەشەی زمانە بیانییەکان وخوێندنیان لە بوارەکانی پەروەردە و فێرکردندا وهاوکات پەڕاوێز خستنی زمانی کوردی لەو خوێدنگا ئەهلیانەدا، کە نەوەیەکی نەشارەزای لە زمانی کوردی بەرهەم هێناوە، هەڵبەتە دواتریش لە پاشەرۆژدا ئەنجامەکەی زۆر بە خراپی دەبینین، کە ئەم نەوەیە سۆز و ئینتمای بۆ زمانی نەتەوەکەی خۆی نابێت، بە چاوێکی سووک تەماشای ئاخێوەرانی زمانەکەی خۆی دەکات.

ئەگەرچی زمانی کوردی هێشتا نەیتوانیوە وەک پێویست لە هەموو دامودەزگاکانی سەر بە هەر سێ دەسەڵاتی یاسادانان، دادوەری و جێبەجێکردن و لە سەرانسەری سنووری کارگێڕیی حکومەتی هەرێمدا بە تەواویی بچەسپێت. بەڵام هەبوونی زمانی فەرمی لە کوردستان و ناساندنی لەسەر ئاستی عیراقدا دەسکەوتێکی مێژووی گرنگە، بەڵام لە رووی پراکتیکییەوە هێشتا زمانەکەمان روو بەرووی جینۆسایدی فەرهەنگی دەبێتەوە، بەتایبەت لە ناوچە کوردستانییە دابڕاوەکانی وەک دەشتی نەینەوا و کەرکوک و خانەقیندا، چونکە زمانی کوردی لەبەردەم حاڵەتی گەورەی دۆخی جیهانگیریی دایە، یەکەمیان ئەوەی کە ئەم زمانە لە رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ جیهان و مەعریفە و زانستی نوێ هەموو هەوڵ و تەقەڵای خۆی دەدات کە ببێتە زمانحاڵی دروست و بەپێی توانای ئاخێوەران و هەموو ئەوانەی قسەی پێدەکەن. دووەمیان ئەوەی کە ئەم زمانە سەرەڕای ئەوەی کە بە هۆی داخراوی و رۆحییەتی دەمارگرژی سنوورەکانی کرانەوە بەرەوڕووی جیهاندا دادەخات، تووشی شێوەیەک لە فامکردنی خێڵەکی و گوندەکییانە دەبێتەوە کە درێژەی ئەو ژیانە لۆکاڵی و داخراوەیە و لەمپەرن لە بەردەم توانستی داهاتن و گەشەکردنی زماندا، لەهەر دوو حاڵەتەکەش جیاواز لە هەموو ئەو کێشانەی کە رووبەڕووی زمانی کوردین، زمان پێویستی بە سیستەمێکی پەروەردەی بەهێز هەیە، کە هەم پێویستییەکانی جیهانی نوێ و قەیرانەکانی بە باشی لێکبداتەوە و بڕواتە ناو کایەکەوە و هەمیش سامانێکی گەورەی زمانی و ئەدەبی کە هەیەتی ئاراستەی جیهانی کەشف نەکراوی خۆی بکات و “بوون”ی زمان و مرۆڤی کورد بۆ خۆی مانیفێست بکات. هەر زمانێک پێکهاتی تایبەت بە خۆی هەیە، پێکهاتێک کە لە مێژووی ئەو زمانەوە سەرچاوە دەگرێت، ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە خاڵی هاوبەشی زمانەکان شتێکە حاشای لێناکرێت، راستە کە زمان رەهەندی جۆراوجۆری هەیە کە هێشتاش لە کەشف و دەرکەوتن دایە، بەڵام زمان بەر لە هەر شتێک مێژوویەکە، مێژووی زمانیش پێکهاتە وهەموو ئەو گۆڕانکارییانەیە کە بەسەریدا هاتووە و لە داهاتووشدا دێت، لێرەدا نە مەبەست زمانی ئەدەبییە (شیعری، چیرۆکی و…) نە زمانی فەلسەفی و زانستی بە مانای پسپۆڕانەی، بەڵکو ئەو زمانەیە کە ئێمە رۆژانە کەڵکی لێوەردەگرین بۆ کاروبار و راپەڕاندنی ئەرکە ئاساییەکانی ژیان.
دەستنیشانکردنی چەندان هۆکاری گشتی کە زمانی کوردییان خستۆتە ژێر هەڕەشە بە پێویست دەزانم ئاماژەیان پێ بکەم:
-نەبوونی قەوارەی فەرمی و سیاسی بۆ بەهادان بە زمان و ئاخیوەرانی.
—شێواندنی پێکهات و فۆرمی سروشتی زمان (بە تایبەتی لە تورکیا و ئێران) کە ئەمە زۆرتر هۆکاری سیاسی- کەلتوورییە کە لە دیسکۆرسی ئایینی زاڵی دەسەڵات سەرچاوە دەگرێت.
-نامۆبوونی کورد لەگەڵ پێکهات و ماهییەتی زمانەکەی (بە تایبەتی لە ئێران و هەروەها لە تورکیاش، بەڵام هەر کام لە فۆرم و حاڵەتی زاڵی یاسایی و سیاسی ئەو دوو وڵاتە)، چوون هەر کەس یان تاکێک کە بە زمانی گوند وگەڕەکەکەی خۆی قسەی کرد بەو مانایە نییە کە زمان دەزانێت، بەڵکو ئەمە سرووشتیترین و سادەترین و لە هەمان کاتدا “بنەڕەتیترین” حاڵەتی فێر بوونی زمانە، بەڵام ناتەواو و نیوەچڵە، دەتوانین باسی چەندین حاڵەت لەم چەشنانە لە باکوور و رۆژهەڵاتی کوردستان بکەین کە هەر کامەیان بەپێی فەزای سیاسی-ئایینی ئەو وڵاتانە کەلتوورێکی شێوێنەر و داگیرکارییان لە سەر زمانی کوردی دروست کردووە، بەڵام لە باشووردا فەزا و دۆخەکە شتی دیکەیە. لەباشووردا لەگەڵ ئەوەی کە حکومەتی هەرێمی کوردستان هەیە و وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵای هەیە، بەڵام زمان کەمترین بایەخی پێدەدرێت، هەم لە ئاستی گشتی و پەروەردەی سەرەتاییدا و هەمیش لە ئاستی باڵا و خوێندنی دوا ناوەندی و زانکۆکانیشدا.
مخابن ئەو زمانە شیرینە کە ناحەزانی گەلەکەمان بە هەموو شێوازێکی شۆڤینیانە دژایەتی دەکەن و هەوڵی لە نێوبردنی دەدەن ئەویش بە قەدەغەکردنی زمانی کوردی بۆ ئاخێوەرانی و لەسەر ئاستەکانی پەروەردە و فێرکردن و چاپەمەنی و رۆژنامەوانی و میدیادا، هەروەها ناساندنی هەندێک لەو دیالێکتە کوردییانە بە زمانی سەربەخۆو بە پلان و بەرنامە کار بۆکردنی .
لە هەرێمی کوردستاندا لە رۆژی 8-3-2017 بەسەرپەرشتی وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بەڕێز یوسف گۆران و بە ئامادەبوونی ئەندامانی ئەنجوومەنی وەزارەت، كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزارەتەكە لە زانكۆی دهۆك لەسەر رەوشی زمانی کوردی بەڕێوەچوو، لە كۆبوونەوەكەدا بڕیاردرا ئەژماركردنی نمرەی وانەكانی زمانی كوردی بۆ دەرچووانی پۆلی دوانزە لە كاتی پێشكەشكردن بۆ كۆلێژە زانستییەكان (پزشكی و ئەندازیاری) ئارەزومەندانە بێت.” ئەم بڕیارە چ لە رووی ماهییەتی روانینی وەزارەت بۆ پەروەردە و پلانێکی زمانی و چ لەرووی ئاگاداری لەسەر رۆڵی زمانی دایکی لە فێربوونی زانست و مەعریفەی نوێ، هەڵگری نەزانی گەورە و کەمتەرخەمی ترسناکە.
ئەمڕۆ ئیدی شتێکی سەلمێندراوە کە زمانی دایکی چ رۆڵێکی گرنگ و بنەمایی و تەندروستی لە فێربوون و پەروەردەی نوێدا هەیە، ئێمە تەنانەت زمانی دیکەش لەرێگەی زمانی خۆمان باش فێر دەبین و لێی تێدەگەین واتە کلیل و کڵاورۆژنەی تێگەیشتنی زمانەکانیتر و جیهانیتر هەر لە رێگەی زمانی خۆمانە، هەر چەند ئەم بڕیارەی وەزارەت لەلایەن تاقمێک لە مامۆستایانەوە بە نادروست لێکدرایەوە و لە دژیدا خۆپیشاندانیان کرد و سەرۆکی حکومەتیش فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی دا، بەڵام وەکو لە هەواڵەکاندا لەکاتی خۆیدا بڵاوبوویەوە وتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی رایگەیاند بووە هێشتا بڕیارەکە هەڵنەوەشێنراوەتەوە و وەکو خۆی ماوە. بەهەرحاڵ ئەم حاڵەتە رەهەندی زۆری هەیە و من نامەوێت هەموو لایەنەکانی ئەم کەمتەرخەمی و بێ پلانی و دژایەتییە بۆ زمانی کوردی کە لە پێکهاتێکی فەرمیدا ئەنجام دەدرێت، بخەینە بەر باس، بەڵکو دەمانەوێت بە هێنانەوەی نموونەیەکی سادە ئەم بێ پلانی و کەمتەرخەمییەی پەروەردەی زمانیی باس بکەین کە خەریکە لە هەناوی تاک وکۆی ئاخێوەرو تەنانەت هەندێک لە نووسەرانیش رەگئاژۆ دەبێت و بەو قەناعەتەمان دەگەیەنێت کە لە فێرکردنی هەڵە و بێ پلانی و کەمتەرخەمیدا چ دەستێکی باڵا و بوودجەیەکی قەبە لە کارادایە.
ئەگەرچی ئێمە لە باشووری کوردستان چاوەڕێ بووین لانیکەم فۆرمێک لە پەروەردەی زمانی بۆ پارچەکانیتر بەرهەم بهێنێت، کەچی هەرێم بۆ خۆیشی ناتوانێ ئەوە بکات، ئەو هەموو هەڵە و شێواندنی زمان و رێزمانییە کە لە کەناڵەکانی میدیا بەتایبەت رادیۆ و تیڤیە ئاسمانییەکان و تابلۆ دیار و گەورەکانی ناو شآرەکان دەبینرێن نیشاندەری ئەو پەروەردە سەقەت و بێ پلانەیە، کە هێشتا بەشێکی خەڵک نازانن بە کوردی بنووسن و لەوەش گرینگتر هەر بەلایانەوە گرینگ نەبێت چۆنی دەنووسن و بۆچی دەینووسن و بۆ بنووسن! واتە پەرۆشی زمانی لە ئاستێکی زۆر خوار و نزم دایە. وەزارەتەکانی پەروەردە و خوێندنی باڵاو رۆشنبیری کەمترین کادیری دڵسۆزی شارەزاو پسپۆری زمانیان تێدایە، یان ئەگەر هەشبن هیچ دەسەڵاتێکی بڕیار بەدەستیان نییە تا رۆڵی کارای خۆیان بگێڕن لە خزمەتکردن بە زمانی کوردیدا.

• زمانی کوردی لە پەرلەمانی کوردستاندا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بە زمانی فەرمی لە هەرێمی کوردستان بڕیاری لەسەردراوە، هاوکات لە دەستووری عیراق لە ساڵی ٢٠٠٦ و لە ئەنجومەنی نیشتمانی عیراقیشدا لە شووباتی ٢٠١٤ لە پاڵ زمانی عەرەبی زمانی کوردی لەسەر ئاستی عیراقدا بە فەرمی ناسێنراوە، لە رۆژهەڵاتی ناڤیندا دوای زمانەکانی عەرەبی و فارسی و تورکی و عیبری پلەی زمانی پێنجەمی وەرگرتووە.
  یاسای بەڕێوەبردنی دەوڵەت بۆ قۆناغی ڕاگوزاریی ساڵی ٢٠٠٤ و پاشان دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمجار دانیان ناوە بە فەرمیبوونی زمانی کوردی لە سەرانسەری عێراقدا، بە پێچەوانەی دەستوورەکانی پێشوو کە بێدەنگ بوون لەم بارەیەوە یا خود بە شێوەیەکی سنووردار و لە بوارێکی بەرتەسک (وەک خوێندن) و تەنیا لە چوارچێوەی ناوچەی کوردستاندا دانیان بە زمانی کوردیدا ناوە.
  لەبەر ڕۆشنایی مادەی (٤)ی دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥ یاسای زمانە فەرمییەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا دەرچووە، بەڵام هەتا ئێستا ناوەڕۆکی ئەم یاسایە وەک پێویست پراکتیزە نەبووە.
  زمانی کوردی لە چوارچێوەی عێراق و هەرێمی کوردستان پاڵپشتی دەستووریی و یاسایی هەیە وەک زمانی فەرمی دانپێدانراو و، لە ڕووی ڕواڵەتییەوە هیچ گرفتێکی یاسایی بەدیناکرێت، بەڵام لایەنە پەیوەندیدارەکان سستی و کەمتەرخەمی دەنوێنن لە پراکتیزەکردنی ناوەڕۆکی یاساکان. زمان وەک بەشێک لە شوناسی هەر نەتەوەیەک گرنگیی تایبەتی خۆی هەیە و بەشێکە لە کەلەپووری کەلتووریی نامادیی، کە ڕێککەوتننامە و ڕاگەیەندراوە نێودەوڵەتییەکان جەخت لەسەر پاراستنی دەکەنەوە.
  لە یاسای زمانە فەرمییەکان، هیچ میکانیزمێکی تۆکمە و شیاو دانەنراوە بۆ جێبەجێکردنی ناوەڕۆکی ئەم یاسایە و بەدواداچوون و چاودێرییکردنی جێبەجێکردنی یاساکە.
  زمانی کوردی هێشتا نەیتوانیوە وەک پێویست لە هەموو دامودەزگاکانی سەر بە هەر سێ دەسەڵاتی یاسادانان، دادوەری و جێبەجێکردن و لە سەرانسەری سنووری کارگێڕیی حکومەتی هەرێمدا بە تەواویی بچەسپێت.بۆ ئەو مەبەستەش گەرەکە دەزگا ئەکادیمی و زمانناسییەکان سیمینارو کۆنفرانسی زانستی بۆ ببەستن رێگاچارەی گونجاو بدۆزنەوە بۆ چارەسەری کێشەکانی زمانی کوردی و کردنی بە زمانێکی زانستی و شارستانیانە.

*فەرەیدوون سامان
سەرۆکی رێکخراوی خانی بۆ لێکۆڵینەوەی هزری

هەواڵی درۆ لە خۆراکی ئێکسپایەر زیان بەخشترە
ویکهام ئەستیدی

لە کوردستان دوو جۆری سەرەکیی میدیا هەیە، هەردووکیان بەدوو ئاڕاستەی دژ بەیەک و پێچەوانە مرۆڤی کورد دەخزێننە ناو دوورگەی بێزاریی و نائومێدییەوە، میدیایەک هەیە دەیەوێت کوردستان وەک بەهەشتێک پێناسە بکات و هەموو بۆشایی و کەموکوڕییەکان لە بیر خۆی دەباتەوە و هەر جۆرە رەخنەیەکیش بە پیلانی دەرەکیی سەیر دەکات. لە بەرامبەردا میدیایەکی تر هەیە، کار لەسەر رەشبینکردنی هاووڵاتیان دەکات و سەرقاڵی وێنەکێشانێکی دۆزەخییە بۆ کوردستان کە هیچ پەنجەرەیەک نەماوە لێوەی هەناسە بدرێت. ئەم دوو جۆرە روانگەیە هیچکامیان ناتوانن رۆڵی میدیایەکی پرۆفیشناڵ و راستگۆ ببینن، کوردستان نە بەهەشتێکی ئامادەکراوە و نە دۆزەخێکی هەتاهەتاییە، ژیان بەم جۆرە تەوزیف ناکرێت، کاری میدیاییش بەو جۆرە ئەدا ناکرێت. کاری میدیا نییە پێناسەی واقیع بکات بەڵکو ئەو واقیع نیشان دەدات، بەڵام نیشاندان بە ئامانجی سیاسیی و تایبەتیی نا، چوونکە بەرەی ئۆپۆزیسیۆن و دەسەڵات لە کوردستان لەنیشاندانی واقیع لە رێی میدیایەوە، ئامانج و مەرامەکانی خۆیان مسۆگەر دەکەن.

میدیای کوردیی بە میدیای دەسەڵات و نەیارەکانییەوە کۆمەڵێک گرفتی ناوەکیی هەیە، نەک لەگەڵ سروشتی پیشەی راگەیاندندا نایەتەوە، بەڵکو بە هەموو شێوەیەک لە دژیەتی، چوونکە ئەم میدیایە بە ناوی رەخنەوە، شمشێربازیی دەکات و بە کەرەستەی جەنگییەوە هاتۆتە مەیدان، رەخنە لەکن ئەم میدیایە نەک مەعریفە و دەرخستنی بۆشاییەکان نییە، بەڵکو چەکێکە بۆ ریسواکردن و هەلاهەلاکردنی بەرامبەر، لێرە رەخنە مانای شمشێر وەشاندن و رووشاندنی کەرامەتی مرۆڤەکانە، بۆیە هەمیشە ئەم میدیایە لە بری ئەوەی بە رەخنە بنیات بنێتەوە، دنیا وێران دەکات. لە کوردستان جۆرێک لە راگەیاندن لە نەشونمادایە هەڵگری کۆمەڵێک گرێوگۆڵی دەروونییە و گرفتارە بە نەخۆشیی سادییەت، چوونکە شادییەکانی خۆی لە ئازارەکانی بەرامبەردا دەبینێتەوە، پێکەنینەکانی خۆی لەسەر هەڵڕژانی فرمێسکی ئەویتر بینا کردووە. راگەیاندنێک لە کوردستان لە بەهێزبووندایە ژیانی تاکە کەس لەلای وی هیچ بەهایەکی نییە، بۆیە زۆرترین دەستدرێژیی دەکاتە سەر ژیانی تایبەتی تاکەکان، بە پێچەوانەی شیعرەکەی فریناندۆ باندینی “بەڵام هەموو شتێک گرانبەهایە”، میدیای کوردیی بۆ ئەوەی خۆی گەورە و گران و بایەخدار نیشان بدات دەست دەبات بۆ ریسواکردن و بێ بایەخکردنی هەموو شتێک، ئەگەرچی ئەو شتانە لە خودی خۆیاندا زۆر گرانبەها و بایەخداریش بن.

میدیای کوردیی لەبری جوانکردنی سبەینێ و داهاتوو، هەمیشە خەریکی بەرهەمهێنانەوەی ناشیرینییەکانی دوێنی و رابردووە، لەبری نیشاندانی ئاسۆیەکی رووناک و گەش، بەردەوام جاڕی تاریکی و داخرانی هەموو دەرگاکانی ئومێد دەدات، ئەم میدیایە لەبری ئەوەی کار لەسەر بیناکردنەوەی کەسێتی تێکشکاوی کورد بکات، بە چەشنی داگیرکەرانی کورد هەموو رێگەیەک دەگرێتە بەر بۆ پتر تێکشکاندن و داڕووخاندنی ئەم کەسێتییە. میدیایەک ئێستا لە کوردستان کار دەکات لە باتی پەروەردەکردنی نەوەیەکی تەندروست و قسەکردن بۆ نەوەیەکی تازە پێگەیشتوو، هەمیشە دیرۆکە تاڵەکان وەک قەوان دەڵێتەوە و لە نێو زەمەنی نەوەکانی رابردوو گیری کردووە و ناتوانێ بێتە دەرەوە. ئەم میدیایە نەک ناتوانێت لەگەڵ زەمەنی تازە و رووداوەکانی رۆژدا وەک ئەوەی هەیە بڕوات، ناچار پەنای بردۆتە بەر گێڕانەوەی حکایەتەکانی دوێنێ و دیسان تەعمیمیان دەکاتەوە بەسەر ئەم ساتەوەختانەشدا. ئەم میدیایە نەک هێز و توانای شیکردنەوەی چەمک و ئەو رووداوانەی نییە لە دەوروپشتی روو دەدەن، ناچار فووی بە شەیپوری جەنگێکی تاکە کەسیدا کردووە و لەناو کورەی گەرمی ئەم میدیایە مافی تاکە کەس و ویژدانی تاکە کەس دەسووتێت و دەتوێتەوە، کەسیش رەخنەیەکی لەم سەرگەردانییە گەورەیە نییە!!.
ئێمە میدیایەکمان هەیە بۆ جوانکردنی خودی خۆی و بیر و ئەندێشە سیاسیی و فەرهەنگییەکەی کار لەسەر نابووتکردنی ئەویتر دەکات، ناچارە لە پێناوی خۆ نواندنێکی فریشتەیی، بەرامبەرەکەی بە ئەهریمەن بکات. میدیایەکمان هەیە بۆ ئەوەی شوورەیی و کەموکوڕییەکانی داپۆشێ، دێت کەموکوڕیی و عەیبەکانی ئەویدی دێنێتە بەر باس، تەنانەت بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە سڵ لە داتاشینی تۆمەتی ئاکارییش ناکاتەوە، وەک ئەوەی لە حاڵەتی گۆڤاری “جیهان”دا دەردەکەوێت، وەختێک سەرنووسەری ئەو گۆڤارە ناتوانێت بەرگەی رەخنە بگرێت، ناچارە دەست بۆ ئابڕووی تاکە کەسێک رابکێشێت، ئەگەرچی ئەو تاکە کەسە گەلێک گومانی لەسەرە و زۆر کاری ناپەسەندیشی لە رێی میدیاوە ئەنجامداوە. ئێمە میدیاکمان هەیە دنیا و خودا و پێغەمبەر و فەیلەسووفەکانی داوەتە بەر نەشتەری رەخنە و تەنانەت جنێویان پێدەدات، بەڵام وەختێ رەخنە دێتە سەر خۆی باڵانسی تێکدەچێت، ئاگر دەگرێت و لە پەرچەکرداردا سڵ لە سووتاندنی تەڕ و وشک پێکەوە ناکاتەوە و بە جارێک قیامەت هەڵدەستێنێ. ئەم دۆخە، هەمان ئەو دۆخەیە پێش دوو ساڵ و نیوێک “بەختیار عەلی” پێناسەی کردووە، وەختێک دەنووسێت “قۆناغی ئەمڕۆی ئێمە کە لە ئاستی سیاسیدا قۆناغی رەزامەندیی نوخبەیەکی سیاسییە، کە بێ هۆ لە خۆی رازییە، قۆناغی تووڕەبوونی خەڵکانێکیشە تووڕەییان خاڵییە لە ئاسۆ و خاڵییە لە ئەڵتەرناتیڤ، لە ئاستی رۆشنبیریدا بۆتە ئەو قۆناغەی تێکستەکان و رستەکان و گووتارەکان بە وێڵی وبێ مانا و بێ یاوەر دەسوڕێنەوە، ئەو قۆناغەیە کە پەیامەکان دەڕۆن و هەرگیز ناگەنە وەرگر و گوێگرەکانیان، نووسین لە بۆشاییەکی قووڵ و پوچگەراییەکی بێ ئەندازەوە ئاڵاوە”(1).

میدیای کوردیی بە تایبەت رۆژنامە و گۆڤارەکان لەبەر بێ بابەتی و ئیفلاسیی بیرکردنەوە نەک ناتوانن رەنگێکی جوان بدەن بە ژیان و مانایەک بۆ وجودی مرۆڤی کورد بدۆزنەوە، تەنیا ئەوەیان لە دەست دێت پووچگەرایی و رەشبینیی بەرهەم بهێنن، ئاخر دروستکردنی رەشبینی هەزار جار سووک و ئاسانترە لە گێڕانەوەی هیوا بۆ مرۆڤ. میدیای کوردیی چوونکە هەمیشە خۆی ناڕەنجێنێت و ئاسان کارەکەی بە دەستەوە دێت، پیشەی راگەیاندنی لە دەسەڵاتی چاودێریکەری گشتییەوە کردووە بە چاودێریکاری تایبەتیی و میکرۆسکۆبی چاودێریی خستۆتە تەنانەت سەر پەیوەندییە خێزانییەکانمان، لە چاوی زەڕبین ئاسایەوە بچووکترین مافی کۆمەڵایەتیمان کە کەس بۆی نییە دەستی تێوەردات سەیر دەکات و کێچێک دەکاتە گایەک و لەولاشەوە رووداوە گەورەکان وەک گەردەلوولێک تێدەپەڕن و چاوی ئەم میدیایە توانای بینینی نییە و هیچیش لێی تێناگات. ئەگەر کەمێک لە هەندێک مانشێت و سەروتار و لیدی رۆژنامە و گۆڤارەکانی کوردستان وردبینەوە، تاکە راستییەک پێش هەر شتێک لێی تێبگەیت ئەوەیە: تاک ناتوانێت خاوەنی هیچ نهێنییەکی تایبەتی خۆی بێت، تاک هەمیشە موعەرەزە بەوەی مافە تاکە کەسییەکانی لەسەر رووپەڕی رۆژنامەیەک وەک تاوانێک پێ بفرۆشرێتەوە، موعەرەزە بەوەی ممارەسەکردنی مافە سەرەتاییەکانی وەک سکانداڵێک لە گۆڤارێکدا بۆ بڵاو بکرێتەوە.

ئەم تێکەڵوپێکەڵی و سەرگەردانییە مەزنەی بەسەر میدیای کوردیی هاتووە، هەر تاکی رۆژنامەنووس و نووسەرەکان لێی بەرپرس نین، پێش هەر شتێک حکومەت و حزبەکان بەرپرسی سەرەکین، چوون حکومەت هیچ رێوشوێنێکی نییە بۆ پرسینەوە لە سووکایەتی بە مرۆڤی کورد، حکومەت و حزبەکان وەختێ گوشار دەخەنە سەر میدیاکان باسی خۆیان و کارەکتەرەکانیان کرابێت، لەوە بەولاوە مافەکانی تاکەکەس جێگەی بایەخ نەبووە بەلایانەوە، حزبەکان بە جۆرێکی تریش بەرپرسن چوون ئەوان لە پشتی ئەو لافاوە گەورەیەوەن لە رۆژنامە و گۆڤار ئەویش بە ئامانجی شەڕی سیاسیی و تاکە کەسی و دەستەگەریی و..تد. لە واقیعی حاڵیشدا بوونی لەشکرێک رۆژنامەنووس و لێشاوێک لە رۆژنامە و گۆڤار گەواهیدەری ئەو راستییەن، حزب و دەسەڵاتی کوردیی لە کاتێکدا باسی ئیتیکی رۆژنامەنووسی دەکات لە هەمان کاتدا خۆی فاکتەرێکی یارمەتیدەری ئەو بارودۆخەیە و بەشدارە لە بێ بەهاکردنی نووسین و وەرگێڕانی رەخنە لە مەعریفەوە بۆ شەڕە جنێو، بەبێ ئەوەی بیر لەوە بکەنەوە “ئەوەی نووسرا، ئەو هێڵانە بۆ هەمیشە دەمێننەوە” (2).

پەڕاوێز:
1-رۆژنامەی “هاوڵاتی”، ژمارە “313”، رۆژی 14-2-2007.
2- دەربڕینێکی ژنە رۆماننووسی ئەمەریکی “تۆنی مۆریسۆن”ە.

کۆتایی سێپتامبەری 2009
سوێد – ستۆکهۆڵم

حوکمڕانی لە ەەولێر لە حوکمڕانی ” ئەشرەف “* دەچێت! ناوی دوبەی لەم ساڵانەی دواییدا، بۆتە سونبولی ئارامی سەرمایەگوزاری لە دنیا. واتە ەەر شوێنێک کە سەرمایەگوزاری زۆرێک لە وڵاتانی دنیای لێکرا، یەکێک لە مەرجە سەرەکی و بنەڕەتیەکان دابینکردنی ئەمن و ئاسایش و سەروەری یاسایە! بۆ ئەو جێگایە، تاوەکو سەرمایەداران لە گیان و سەروەتی خۆیان دڵنیابن . چەند ساڵێک لەمەوبەر سەرۆکی هەرێمی کوردستان( مەسعود بارزانی)؛ بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە دەبێت هەولێر بکات بە ” دوبەی”!هەر وەک لە سەرەوە ئاماژەمان پێکرد، هەنگاوی یەکەم بۆ ئەوە، دابینکردنی ئەمن وئاسایش و سەروەری یاسایە لە هەولێر! بەڵام وا پێدەچێت بارزانی و حکومەتەکەی بە شێوەیەکی کە لەو کارە گەیشتبن! بۆیە پێش دابینکردنی مەرجەکانی سەرەوە، هاتوون بیناو تەلار و ڤیللای لە شوشە دروستکراویان سازداوە، تەنانەت” ئاو و کارەبا” ی تەواویشیان بۆ دابین نەکردوە چ جای ئاسایش و سەروەری یاسا! ئەوەتانێ، پیاوانی زێرەڤان، بە ڕۆژی ڕووناک و لە ناوجەرگەی شوێنی فێربوون و پەروەردە زانست، بە تەنیشت هاوەڵە زێرەڤانیەکانیانەوە کە پاراستنی حەرەمی زانکۆیان لە ئەستۆیە، سەردەشت عوسمان “سەردەشت” ی لاوی نوک قەڵەم تیژ و دڵخۆش بە دوا ساڵی خوێندنی و دڵ پراوپڕ لە هیوا، ” سەر سوور ئاساکانی بەعس” بێ منەتانە دەڕفێنن و بەناو ئاسایش وپۆلیس و بازگەکانی پایتەختی کوردستان و دوبەیەکەی بارزانی و کوردستان دەگەیەننە ناوچە بەناو کێشە لە سەرەکانی کوردستان ” موسڵ” و ئەو دڵە گەرمە بۆ دوا ڕۆژ، ئەو وزە گەورە و تروسکەی هیوای کۆمەڵگەیەکی خێر لەخۆنەدیو، سارد دەکەنەوە و دەیکەنە دیاری بۆ ئەوەی سەرۆکمان بیکات بە دوبەی!!

بەڕاستی شەرم هێنەرو قێزەونە، لە کوردستانی خاوەن کارەساتی” بەکر علی ،نەزیر عومەر،رەوف کامیل ،شاپورو قابیل ،دوعا،سۆرانی مامە حەمە، حەمەی حەلاق و…تا دوایینیان کە رەنگە دوایین نەبێت، کاکە سەردەشت” ناوی شارستانیەت و دیموکراسی ومافی مرۆڤ و سەروەری یاسا وهەڵبژاردن و ئازادی ڕۆژنامەو بیرو ڕادەربڕین شتی تر بێنی! بەڵام ، وادیارە دەسەڵاتدارانی کوردستان، تاوەکو ئێستاش هەر وەک ” ئەشرەف” بیر دەکەنەوەو خەڵکی کوردستانیش هەروەک شارەکەی ئەشرەف چاولێدەکەن و بەڕێوەی دەبەن! هەربۆیە بێسڵکردنەوە، ئەشرەف ئاسا حوکم دەکەن و دەکوژن و دەخۆن وگاڵتە بە خەڵک دەکەن! بەڵام، دەبێ دەسەڵتدارانی کوردستان و دوبەی سەرۆک، باش بزانن کە جەماوەری خەڵکی کوردستان لە نمونەی “سەردەشت” چاویان کراوەو زیتە، بیریان ڕۆشن وئاسۆیان ئەوەندە بەڕوونی لێ دیارە، کە نایەڵن ئەم جارە ملهوڕیەکانیان 40 ساڵی وەک حاکمی پێش خۆیان بخایەنێت و تەمەنی ئەو ئەشرەفانەش ناهێڵدرێت ساڵانی زۆر بەردەوام بن! بکوژانی سەردەشت، دڵنیا بن لەوەی، ئەو کارەی ئەوان کردیان لە ” ڕووداوێکی کوشتنی ئاسایی”یەوە بووبە” مەسەلە و قەزیەیەکی کۆمەڵ و هەموو ئینسان دۆست و پێشکەوتوخوازی کوردستان و دنیا.

سەروەری بۆ گیانی پاکی کاکە سەردەشت!
ڕیسوایی و زەبوونی بۆ پیاوکوژان!

ئاراس ڕەشید ٠١ ی مەی ٢٠١٠

• ئەشرەف: زنجیرە درامایەکە لە تەلەفزیۆنی کەنالی ئاسمانی کوردستان تیڤی یەوە بڵاو کرایەوە،کە بیرۆکەکەی لە برایم زەبۆک ەوە وەرگیراوە.

…..جارێکی تریش بیری تۆزاوی و بۆچوونە نا ئینسانیەکانی ئایین مشت و مڕێکی تازەی خستە ناو خەڵکەوە و ڕیش خەناویی و دەرچوانی حوجرەکەی” قوڕەیش” هەموو پێکەوە کەوتنە قیڕان و زرمە زلێ ونارەزایی، لەسەر چی ؟.. لەسەر ئەوەی نیوەی خاکی هەرێم!! وا لە ژێر ڕکێفی سوپای تورکیا و سیادەتی ئەو کەڵەکە تڕێ یەی ناویان ناوە “قەوارە” کەوتۆتە ژێر پۆستاڵی رەشی جەندرمەوە ؟ یان لەسەر ئەوەی بە دەیان ملیارد دۆلاری داهات و قوتی خەڵک خەشنۆش کراوە ە کەسیش نوتق ناکا ؟ لەسەر ئەوەی لە هەولێر پێشوازی لە لە کۆنە ئەفسەر و ئیستخباراتەکانی بەعس ئەکرێ..؟ ئاخۆ لەسەر ئەوەی مافی ڕۆژنامە نووس و نووسەران بوە بە “پەشمەک” و دەمێکە لە ناو دەمی دەسەڵاتا تواوەتەوە..؟..لەسەر ئەوەی مووچەخۆران بوون بە یاری دەستی ئەوەی کراسی حکومەتیان پێ لەبەر کردوە ؟ ..لەسەر ئەوەیە ڕۆژانە خەڵک بە چەکی نایاسایی ئینسانیەت و یاسایی بنەماڵە و میلیشیاتەکان ئەکوژرێن..؟ .. نەخێر لەسەر هیچی ئەمانە نین ، لەسەر ئەوەیە ئهنسانێک ، کچێک پێی خۆش بوە سەمایەک لەبەر چاوی خەڵکا بکا هەم وەک ئارەزوویەکی هونەری خۆی کە تەنیا موڵکی خویەتی و هیچ کەس و قودرەتێک بۆی نیە لێ ی زەوت بکا وهەم بۆ خستنە ڕووی توانای خۆی بۆ کۆمەڵگا و خۆبەتاڵ کردنەوە لە مەشەقەت و سەریەشەکانی رۆژانە و هیچی تر..نە ئەرز وێران بوو نە ئاسمان تێک شکا نە ژیانی کەسێکی تر بەوە کەوتە قوڕاوەوە..لەبەرامبەرا ئەوانەی خۆیان بە پێوەری ئەخلاق و ڕەوتی ڕۆژانەی خەڵک ئەزانن کەوتنە لێ یانی قەوانە کۆنە سواوە ژەنگاوییە ئیکسپایەرەکە : چی بوە؟ بێ ئەخلاقی کراوە ، قیامەتە، کۆمەڵگا غەرقی بێ دیانەتی بوە ، جۆن کچێک”رەنگە پیاو بوایە زۆر گرفت نە بوایە،!!” ـ..بەڵێ کچێک ..چۆن کچێک دوور لە بنەماکانی حەدیس و ئینستەگرام و ڤایبەر و ئایاتەکان جورئەتی کرد و لە مانگی رەمەزانا و لەبەر چاوی خەڵک سەمای کرد…!؟ سەما کە یەکێکە لەبەد رەوشتییەکانی ئینسانی عەبدی خوا..جا نەخوازەڵا عەبدەکە كچ بێ..!
…..پێش هەموو شتێ هیچ کەسێک ، هیچ گروپێک ، هیچ دیندارێک بۆی نیە دەست نیشانی پێوەرە ئەخلاقیەکانی تاک و کۆمەڵ بکا لە کاتێکا بۆچوونەکانی ئەوان لەسەر ئەخلاق هەزار و یەک نیشانەی پرسیاریان لەسەرە و لە دیدە فەلسەفییە ئینسانییەکانا زۆربەیان” گەر نەڵێین هەموویان ، سەرتاپا” دژی مافە سروشتییەکانی تاک و کۆمەڵن ، دیدی ئایین یەک غرام مەجالی تیا نیە بۆ مەسەلە ئینسانیەکان و لەسەروویشانەوە مافی تاک لە هەڵبژاردنی ستایل و ئیدارە یانی ژیانی خۆی بە دڵی خۆی و بە کەمالی ئیسراحەت بێ دەست تێوەرانی ئەم یان ئەو ، بێ چاوسوور کردنەوە کە هەنگاوی یەکەمی ڕووەو دیکتاتۆریەت چوونە و بە ئیرهاب کۆتایی یەت…هەموو جۆرە کۆت و بەندێک دژ بە ئینسان قبوڵ کراو نیە دینی بێ یان سیاسی….ئاخر کەسێک چوار ژنی هەبێ رەوشت بەرز بێ و کچێکیش سەما بکا بێ ڕەوشت بێ ئەچێتە کام بڕگەی ئینسان پەروەری ! كەسێک سەما بکا گوناهبار و ئەهلی جەهەنەمە بەڵام کەسێک بە دروشمی “أللە اکبر” ئینسانێک سەر ببڕێ دواپلەی بە ئەخلاق و ئەهلی بەهەشتە..! ژنێک وەک یەکسانییەک بەرامبەر بە پیاو کار بکا و ئەمادە نەبێ وەک سواڵکەرێک لە گەڵ مێردەکەیا بژی بە بێ ئەخلاقی حیساب بکرێ بەڵام پیاوێک ژنەکەی وەک فەرشی لوول کراو لە تۆپێک قوماش بپێچێتوە و جگە لە جێگای نووستن هیچ شتێکی تر کۆیان نەکاتەوە ئەمە لووتکەی بە ئەخلاق بوونە لەو دونیاش لۆجێکی تایبەتیان لە تەنیشت کوپە شەرابەکەوە بۆ دانراوە..!!
….ئینسان بە ئازادی لەدایک ئەبێ وعومریش لەوە کورت ترە بە دەیان کۆسپ و کۆت و تاسەی لاوەکییەوە ببەسرێتەوە ، نابێ ڕێگە بگیرێ لە تام و چێژ کردنی ژیان لە ژێر هەچ ناو و دەمامک و وەهمێک بێ، هونەر لای عەمامە بەسەر و ريش خەناوییەکان وەک کارەبایە و ئەیانگرێ بەڵام چونکە مردن بە کارەبا لە هیچ حەدیس و ئایەتێکا نیە خۆیانی لێ لا ئەیەن ، هونەر بەشێکە لە ژیان و هیچ سەودا و مامەڵەیەک هەڵناگرێ، کێ حەزی لد مزگەوتە فەرموو با بچێ حەز ئەکا چادرێکی لێ دانێ و خەریکی حیجژ کردنی پەنایەک بێ لە بەهەشت ، کەس هەقی نیە ، بەڵام ڕێگە گرین لە خەڵکی تر کە چۆنیان ئەوێ بژین و ” فەتوا”ی دژ دەرکەن ئەچێتە خانەی چەوسانەوە و زۆریان لەسەر ئەکەوێ..گەر کەسێک سەما بکا ببێ بە کافر ئەو بە کافرییەی خۆی ڕازییە و لێی گەڕێن با چێژی لێ ببینێ هەر وەک چۆن کەسێکی تر لەسەر وەهمی ئایین و ئەو دونیا و بەهەشت و جەهەنەم تام لە ژیان وەرئەگرێ ، بەهەماننشێوە ، خۆ ئەگەر سەماکەرێک بە غەڵەت بەر بەهەشت کەوت بۆتان هەیە شکاتی لێ بکەن تا بیگواسنەوە بۆ جەهەنەم ، مولحیدە کافرەکان خۆیان ئەو ستایلەی ژیانیان هەڵبژاردوە ، خۆ ناکرێ بەشەق و ئیرهاب واز لەو ستایلە بێنن ، خۆ بە شەق بێ جیاوازی دیکتاتۆری و فاشیست و ئاین چیە ؟ ئاییبش بۆ دژایەتی خەڵک و مافەکانی تاک پێناسەی خۆی هەیە ، لەدیکتاتۆرییەت پێیان ئەڵێن تێکدەر یان تابوڕی پێنجەم ، فاشیستەکان بە کۆمۆنیست ناویان ئەبەن ، ئایین و پەيڕەوانی قوڕەیشیش بەکافر و مولحید تاوانبارییان ئەکەن ، کە هەر سێ پێناسەکە شەرعیەت دانە بە چەوسانەوەی ئینسان و هیچی تر ، یەکێ بە جلی سەربازی و یەکێکی تر بەجلی مەغاویری و ئەوەی ئەو لاش بە کەوا و سەڵتەوە بۆ ئینسان لە بۆسەیان ” بە جیاوازییەکی گەورە کە لە دیکتاۆریەت و فاشیزما سەما قەدەغە نیە وەک لە ئایینا نەک هەر قەدەغەیە هەر زۆر قەدەغەیە…” ..خۆ لە زیکر و مەراسیمە ئایینیەکا جۆرێک لە سەما ئەبینرێ ، ئەمەیان حەڵاڵە چونکە بە شمشێرەوەیە ، شمشێریش سیمبولی ئایینە بۆ چاوترساننی خەڵک و وەک عەسکەری بەزۆر ڕاکێشانی خەڵک بۆ بەهەشت ، ئەی کاتێک کەسێک حەزی لە حۆری و شەراب نەبێ ، قوڕی کوێ بکا بەسەر خۆیا..؟نە بۆی هەبێ لەم دونیا تۆزێ بەئارەزووی خۆی سەما بکا و نە لەودونیاس بەئارەزووی خۆی لە کونجێکا ئیسراحەت بکا ئیتر خۆشی ژیان بۆ ئەم داماوە چیە و لە کوێ یە..؟
…هەموو توند و تیژی سەلەفی و عەمامە بەسەر و مێشک موحەجەبەکان بۆ مسۆگەر کردنی بیتاقەیەکی یەک سەری غەیرە مورەجەعە بۆ بەهەشت، بەڵام باجی بەسەر بردنی شەوێک لەگەڵ حۆرییەکا پەنجا دۆلار(یان لیرەی سعودی) و هەر قاپێک شەراب دە دۆلار بێ ، ئاخۆ هیچ کەسێک لەوانەی لە سەما تۆقیوون و خەریکە جەڵتەی سەما لێیان ئایا حەز بە بەهەشت ئەکەن.!؟ بەبێ شک و بە یەقینەوە نەخێر ، چونکە ئەوان بۆیە ئاینیان هەڵبژاردوە تا لە هەردوو دونیا بکەن و بخۆن بە بەلاش….بێ باج

بە گـژ مەحاڵدا چوومەوە
نیو سەدەم
لە تەمەنی بەدبەختی بە ڕێ کرد
خەونی منداڵیم هەر لە بێشکەدا هەڵبزرکا
گەنجێتم خوێنی چۆڕاوی بەرخێکی سەربڕاو بوو
لەبەردەم قوربانگەی نەریت و خورافەدا…
نیو سەدەم لە حەسرەتی زیندان و
داستانی ئاوارەیی بە جێما
نیو سەدە
دەروێشانە لە نێو حەلقەی زیکری عاشقاندا حاڵم گرت
بە نێو کێڵگەی بە مینچێنراوی چەتەکانی سیاسەتدا
تێپەڕیم،
ئەمێستاش تەرمی خەونەکانم
لە کۆڵی خۆم ناوە
بەرەو ونگەیەک رێم گرتووە
خێڵی ریاکاران بەردبارانم دەکەن..

مەنسوور جیهانی ـ فیلمی دیکۆمێنتی “نانی پیرۆز” لە دەرهێنانی ڕەوانشاد “رەحیم زەبیحی”، لە بەرهەمهێنانی “توورەج ئەسڵانی” و بەرهەمی کۆمپانیای سینەمایی “ماد موڤی” لە بەشی پێشبڕکێی “ڤیترینی جیهان” لە بیست و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی نێوەدەوڵەتی فیلمی “هات داکس” لە کەنەدا نمایش دەکرێت.

فیلمی دیکۆمێنتی “نانی پیرۆز” (نان مقدس) Holy Bread دوایین بەرهەمی سینەماکاری کۆچکردووی کورد “رەحیم زەبیحی”، لە بەرهەمهێنانی سینەماکاری ناوداری کورد “توورەج ئەسڵانی” و بەرهەمی کۆمپانیای سینەمایی “ماد موڤی” MAAD Movie؛ لە دوایین بەشداری نێودەوڵەتی خۆیدا بە نوێنەرایەتی لە سینەمای ئێران، لە بەشی پێشبڕکێی “ڤیترینی جیهان” World Showcase لە بیست و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی نێوەدەوڵەتی فیلمی “هات داکس” Hot Docs لە شاری تۆڕێنتۆ لە وڵاتی کەنەدا نمایش دەکرێت و لەگەڵ فیلمەکانی وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان لەم ڕووداوە سینەماییە گرینگەدا ڕکابەریی دەکات.

ئەم فێستیڤاڵە، جێگای متمانەی ئاکادیمیای ئۆسکارە و براوەی بەشی پێشبڕکێی “ڤیترینی جیهان”ی فیلمە نیوە بڵیندەکانی ئەم ڕووداوە سینەماییە، دەچێتە قۆناغی پێشبڕکێی خەڵاتەکانی ئۆسکارەوە.

بڵاوکردنەوەی نێودەوڵەتی ئەم بەرهەمە دیکۆمێنتارییە، لە ئەستۆی کۆمپانیای “تسویر گستر الهە پارسی” (ئێلی ئیمەیج) Eli Image بە بەرپرسیارییەتی خاتوو “ئیلاهە نەوبەخت”ـە.

“نانی پیرۆز” کە لە یەکەمین بەشداریی نێودەوڵەتی خۆیدا، لە بەشی پێشبڕکێی “فیلمە نیوە بڵیندەکان” Mid-Length لە سی و سێیەمین خولی فیستیڤاڵی نێوەدەوڵەتی فیلمی ئەمستڕدام ـ “ئیدفا” IDFA لە وڵاتی هۆڵەندا نمایشکرابوو؛ لە یەکەمین نمایشی خۆیدا لە وڵاتی کەنەدا، لە بیست و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی نێوەدەوڵەتی فیلمی “هات داکس” لە شاری تۆڕێنتۆ نمایش دەکرێت.

فێستیڤاڵی فیلمی “هات داکس” کە گەورەترین و گرینگترین فێستیڤاڵی بەڵگەفیلم لە ئەمەریکای باکوور دێتەئەژمار؛ بیست و حەوتەمین خولی بە بەرپرسیارییەتی “کرییستۆفێر مەک دۆناڵد” Christopher McDonald ئەکتەری ناوداری ئەمەریکی ڕۆژی 29ی ئەپرێلی 2021 دەستی پێکرد و بە نمایشی 219 بەڵگە فیلم لە دەرهێنەرانی 66 وڵاتی جیهان لە چەندین بەش، لەوانە: بەشی پێشبڕکێی “ڤیترینی جیهان”، بەشی پێشبڕکێی “فیلمە نیوە بڵیندەکان”، بەشی پێشبڕکێی “کورتە فیلمەکان” و هەروەها بەشی “نمایشی تایبەت” بە هۆی بڵاوبوونەەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا تاکوو ڕۆژی 9ی مایی 2021 بە شێوەی ئۆنلاین لە شاری تۆڕێنتۆ لە وڵاتی کەنەدا درێژەی دەبێت.

ئەم فێستیڤاڵە، یەکێکە لە گرینگترین شوێنەکان بۆ بینین و ئاخاوتن سەبارەت بە بەڵگەفیلمە بەرچاوەکانی ساڵی سینەمای دنیا و بۆ پەرەپێدان و بەرهەمهێنانی فیلمە دیکۆمێنتارییەکان لە جیهاندا دامەزراوە و هەموو ساڵێک، زیاتر لە 200 فیلم لەم ڕووداوە پڕبایخە سینەماییەدا نمایش دەکرێن و نزیک بە دوو هەزار دیکۆمێنتساز، بەرهەمهێنەر، کڕێار و بڵاوکەرەوەی بەڵگەفیلمە لە سەرتاسەری جیهان تیایدا ئامادەدەبن.

بۆ زانیاری زیاتر:
https://boxoffice.hotdocs.ca/websales/pages/info.aspx?evtinfo=141686~367cbc04-eb03-453a-90f8-88ca48c4cf79&epguid=9759e3f1-085c-4e15-88c2-e02a8ee1f1d1&

بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی گشتیی فیلمی دیکۆمێنتی “نانی پیرۆز”.

بە شەرمەوە خۆر،،
پەردەی ڕەشی پەنجەرەی شەوی لابرد،
زیندوەکان پێش مردوەکان،
چارەنوسی خۆیان،،
بە لێواری شوشەی شکاوی مرۆڤبوونەوە تکا،
کام لمە زەمەنە ،،،
کە نانوسێ وشەی عیشق ؟ ،
کام ئافرەتی ڕەنگ هەڵبزرکاوی…
جەستە وەریوە ..و.. ،
لەسەر ڕۆخی فشەڵی ڕۆح،،
ئەو وشە لمانە کۆناکاتەوە؟

سوتماکی ڕژاوی ڕۆژەکان…
ئەکەمە گۆزەی بەردینی بیرەوەری تۆ،
پەڕەسێلکە خۆڵەمێشیەکانی سەر کەلاکی نیوەڕۆ،،
بەرەو تونێلە تاریکەکانی هەتاو ڕێکەوتن،
پەروانە دڵ،،،
لە مێرگی تەنیاییدا خنکا،
سەربەست نین فریشتەکنی ئەندێشە، لە کاتێکا..
گڕکانی حەز بۆ نەمری ،
خا..م…ۆ….ش ،

شار ژێراوژێری زریانی …
جەستەی پەرتبووی ڕۆژەکانە ،
بای بێهودەیی،
گەڕیدە بێ ڕوخسارەکانی…
نێو تەمتومان دێنێ..
خانوە بیرچوەکانی سەر هەورازی…
گۆڕستانی مرۆڤ، هەڵئەچنێتە..
دارستانی نیوە ڕەش… و..
نیوە ژەهری ئاسمان

جەستەی ڕۆژەکان، کەڵە کەبوو…
لە ئەشکەوتی مێشکی خەوتوەکان،
کەلاوەیە ئەڤیننشینێک …
بۆ ئەو سەربازانەی…
ڕۆحیان لە خاچی درۆ درا !

جادووی بوون، تەونی جاڵجاڵۆکەی..
لە ملی خەوتوەکانی دوێنێدایە ،،،
سۆمای ئەو تەنیایانەش …
لە بریسکەی مەشخەڵی درۆی..
نزرگە خەیاڵیەکان، ڕاماون..
تا بڵێسە بەهارێ،
نێرگزە پەیماندراوەکانی…
خۆشبەختی ڕەها ،
شەختەی سەر دڵیان،،
بتوێنێتەوە،،،
بەڵام هەردی چۆڵی کاکی بە کاکیە،
بیابانی سوتاوە،، ،
ئەودیو دارستانی سپی خەیاڵ،
نە بەهەشتە ئەودیو خەون،….
جگە لە شەپۆڵی پیربووی…
جەستەی ڕۆژەکان،
فیردەوس کوانێ؟!
………………………………………………………………..
وێنەکە کارێکی هونەری فۆتۆگرافەری ئەڵمانی
( Sussan Mielke )
بە سوپاسەوە لە پەیجی فەرمی خۆی وەرگیراوە

عه‌شقت ختووكه‌ی گیانه‌و.. كۆنه‌ برینی سووتاوه‌.
كه‌ ده‌م له‌ ده‌ریای بیرم ده‌سووم.. خه‌م ده‌مناسێ‌و ناتبینمه‌وه‌
نه‌رمه‌ كڕێوه‌یه‌ك.. هه‌رزه‌ حه‌زێك.. ناخم ده‌جۆشینێ بۆ رووت.
گڕی جه‌رگم سه‌دای هاوارو فیغانی دایكێكی جه‌رگ بڕاوه‌.
له‌ خه‌م وێنه‌ت ده‌كێشم‌و به‌خۆزگه‌ش هۆنراوه‌ت بۆ ده‌هۆنمه‌وه‌.
كه‌ كۆچبارێك له‌به‌ر نیگا زه‌رده‌كانی خۆرا..
له‌ نێو ده‌روازه‌ی برینی سپڵه‌ ساڵا وه‌رز ده‌دوێنێ..
له‌به‌ر نسرمی به‌فرێكی بێ تارای زستانا ,
قوڵنگێ هێلانه‌ی كه‌ساسیم.. له‌ لانه‌ی ده‌روونا ده‌ڕمێنێ.
له‌ شه‌وانی ووشكه‌ وه‌رزا ته‌مه‌ن ده‌بێ به‌ خه‌زان‌و
هیوا مانگی گۆنای تاریكی شه‌و ده‌دره‌وشێنێ.
ئه‌ستێره‌ی به‌ختی شه‌یداییم.. پرچی خۆزگه‌ی داده‌هێنێ
كه‌ پێم ووتی: من شاعیرم‌و شیعریش دڵی تۆ ناناسێ؟
كه‌ ماڵاواییت له‌ ته‌نهایی‌و بێ كه‌سی ئه‌م شاره‌مان كرد..
كێ له‌ رێگای گوڵاو رێژت.. فرمێسكی سۆزی ده‌ڕژان.
كه‌ له‌ ژانی غوربه‌تێكی ده‌روونیا ده‌تناڵان‌و
ده‌سته‌كانت وه‌كو تووله‌ رێگای ئاواره‌كان لێت وه‌ڕس بوو ,
كێ بوو دڵی ده‌كرد به‌ مۆم بۆ پێشوازیت دایده‌گیرسان.
رقم پێنووسه‌و.. هه‌ستیشم لاپه‌ڕه‌ی هه‌ڵبه‌ستی نه‌داره‌.
كه‌ شه‌وێك خه‌ونی تۆ ده‌ڕزێنێ , لانكی رایه‌خیش له‌ بوونت بێزاره‌.
كام سروه‌ له‌ نیگای ئه‌ستێره‌ ده‌ئاڵێ.
كوا كێ یه‌ وه‌كو من بۆ ژانت ده‌ناڵێ؟!
ته‌ماشاكه‌.. ته‌ماشای به‌رواری یادگاریمان.
به‌ڕوانگه‌ی ئاره‌زووی كۆرپه‌ی شادیمان.
وه‌كو هه‌ژاره‌كانی گۆشه‌ی پردێ..
به‌ وێنه‌ی شه‌م ره‌وی خێڵه‌ مه‌رگی گوندنشینان.
كه‌ هه‌وری ساڵانی ته‌نهایی راوده‌نێن..
كێ بۆ تۆ پێسته‌كه‌ی ده‌كاته‌ پێخه‌ف‌و
جگه‌ری بۆ مانت ده‌بێته‌ نیشتمان.

ستار ئه‌حمه‌د