كە تۆ بڕۆی
چۆن بتوانم ..
شەڕ لەگەڵ ئەم تاعونەدا بكەم
كەوەك لەشكرێكی سەرخۆش
دەورەی شاریان لێ تەنیوم …..
كە تۆ بڕۆی ….
چۆن بتوانم ..
بەرگەی جیڕەی كەڵبەی گورگەكان بگرم ؟!
كە لە بۆسەی پەلامارێكدان
كە تۆ بڕۆی ……
چۆن لەگەڵ مەرگ و ژیندا هەڵكەم
لەگەڵ بوون و نەبوون
سایەو هەتاو
لەتولەرێگای فەنا بووندا چۆن رێ بكەم كە مردن هەمیشە میوانی سەر سفرەكان بێ
كەی دەست بە باڵی ژینەوە بگرم
تۆ لە یەكەمین زۆرانبازیدا
دەستی سەربازێكی غەوارەت گرت و
منت بەخشیە چاوەڕوانی
لەیەكەم فڕیندا
رەدووی پۆلە باڵندەیەكی كۆچەری كەوتی و
منت حەواڵەی غرووبی سارایەكی بولێل كرد
ئیتر چۆن بەرگەی بریقەی شمشێرەكان بگرم
چۆن لە گۆڕەپانی شەڕدا سەدجار نەگلێم …. !
چیتر من بە ویقاری سپی قژمەوە
ناتوانم نازێك بدمە باخچە
ئیتر لە دیوەخانەكاندا بەدەم سەربوردەی حەكایەتەكانەوە
خەوێك نامباتەوە …..
تۆ لە یەكەمین نوشوستدا ….
منت دایە دەست گلانێكی ئەبەدی ….
هاورێ………..
ئیتر چۆن لەشی هەنجنم بەرگەی ئەو هەموو خاچانە بگرێ
كەلە دڵما دادەكوترێن
چۆن بۆ شەڕی ئەو هەموو جەنگاوەرانە ئامادە بم
كە تۆ بەرەو مەجهول دەبەن …؟
وای ….. رۆژەكان چ حەشرێكمان پێ دەكەن
تەمەن …. لە ئارەقی نێو چەوانی دەستگێرێكی ( شێخەاللە) دەچێ
لە تكانیا كەسێك خەمێكی لێناخوات ..
مەدەد …
ئەوینی من لە گەڵا بییە پەنجە تەزیوەكان دەچێ
بە دەم رەحمەتی تۆفانەوە هەڵدەلەرزێ ..
عیشقی من لە هەنارە وشكەڵاتووەكان دەچێ
لە حەسەرتی نەمامێكدا هەڵدەوەرێ ..
وەلێ ….
دار سێوێك بۆ دڵنیایی سەرێكی لێ نەدا
باخچەیەك نەهاتە دیدەنی
تەنیام ….. تەنیام … هاوڕێ …
ئەمێستاش هەموو رۆژێ
چاوێك دەگرمە ئەو پینەدۆزەی
تەقەڵ تەقەڵ پێڵاوەكانی تۆی دەدوری و
بزمار بزمار رۆحی منی دادەكوتا …
هەموو رۆژێ نیگایەك دەبەخشمە ئەو مەكوایەی
بە هاڵاوی گەرمی كراسەكانتی هەسان دەكرد و
خەمەكانی منی گەرم دەكردەوە ..
هاوڕێ ….
تەماشاكە ” پیرەقەرات ” وەك بتێكی چەقیو
لە چاوەڕوانیدا خشت بە خشتی دادەروخێت
” منارە ” بەژنی چەمی بۆ دیدارت
دوكاندارە بە ویقارەكان سۆراخی سپێدەی بوونت دەكەن
هاورێ …
گەنجە لاسارەكانی سەر شۆستەكان
چاوی چاوەڕوانیان داهات ..
ژووەركانی راموسان بەرامەی شوشەی خاڵیی تۆیان لێدەڕژێ
هاوڕێ …
مەڕكانەكانی حەوشەش لەگوڵەكان تۆراون
ئیتر گەڕانەوەت بێسودە بۆ نێو
حەوشەكانی ئیشق
چون بە رەحمەتی لێزمەی دابڕانت داڕماوە .. هاورێ
چیتر هاتنەوەت بۆ نێو باخچەكان سەلوایەك نادات بە رووحێكی بریندار ..
ئیتر بە دیار نوزەی نوساوی شالوورێكی پیرەوە
چاوەڕێ مە بە
تازە پێكردنی مۆمێك لە وەحشەتی غوربەتدا
تروسكەیەك نابەخشێتە نێڵەو هەناسەكانم
هاورێ …
مەگەر تەنها زامێك لەخەو هەڵسێنی و
مەگەر تەنها ئاهێك بێداركەی
مەگەڕێوە ….
ئەم چەند دەنكە گێلاسەی عومریش مەوەرێنە
ئەم چەند تاڵە رەشەش سپی مەكە
گەڕانەوەت بۆ نێو باخچە بێكەڵكە
هاتنەوەت بۆ ماڵ داد نادات
نەباخچە سایەیەكی ماوە بۆ ئاڕامی و
نە ماڵێك ماوە بۆ حەِكایەت …..

سیروان ناشاد

ـ: لەگەڵم وەرە بابچین، ئارەزووی خواردنەوەی قاوەیەکی بێ شەکر دەکەم تاڵ تاڵبێ وەك ژیانم.
ـ: نا تۆ برۆ هاورێ من دەبێ بە قور بەسەریم رابگەم، وەك تۆ پەرۆشی ساتێکی ئارامیم بەڵام.:ــ بەڵامی چی خۆ منیش بۆ جەو گۆرین ناچم.، دەمەوێ بۆ ساتێ دوا نامەی خۆشەویستەکەم لە بیر کەم کە بۆی نووسیوم ئێمە هەر ئاوا دەبین؟!
دڵم لای دایکمە پێی گوتم خۆت بگۆرە بەڵام سەیرم کرد بەو هەموو چڵکنی و کۆنییەوە ئەوانەم باشترن لەوانی تر.
پەرۆشی باوکمم دوای گەرانەوەی لە کرێکاری بە هیلاکی دێتەوە ماڵێکی ساردو سر.
ئاییییی هاورێ تۆ سەیری ئەو رۆژگارە، بەو تەمەنەوە خەم و حەسرەت وەها خەفەی کردووین سەمای حەزو خولیاو رێی بەرەو گەیشتن بە ئاواتەکانمان هەر نازانین!
هیچ حەوسەلەی ئەو ژیانەم نەماوە هاورێ گەلێك جار خەیاڵەکان لارێم دەکەن.
-:-
ئەوە گفت و گۆی هەزاران گەنجی وەك خۆم ئاسای وڵاتەکەمە کە بە دەردە دڵ دەست پێدەکات!!
دەزانم وردو درشتی کۆمەڵگا کەسەر بارە، هەر کەس بە دەردێکەوە ئازار دەچێژێ.
بەداخەوە نیشتیمانەکەم بەش مەینەتەو لە هەموو لایەکەوە دەردو بەڵاو نەهامەتی دەمیان ناوەتە هەناوی نازانی خۆت لەچی هەڵاوێری؟!
بەڵام من لە ژیانی خۆمەوە باسی هاوتەمەنەکانم دەکەم، کە لەو تەمەنە دەبێ لێبراو بیت لە هەموو پێداویستیەکانت، بۆ ئەوەی خواستەکانت پەل بهاوێژن بەرەو ئامانجەکان و وەدی هێنانی خەونەکانت، لە رووی ماددی و مەعنەوی هێزێك هەبێت بتبزوێنێ و دەستێکی لێزان رێنووێنیت بکات، ئەزمووندارێك بەر چاوت رۆشن بکات وفێری وانەکانی ژیانت بکات.
وورەو هێز بخاتە جومگەکانی باوەر بەخۆ بوون و گوێ نەدان بە پێشهاتەکان.، فێرت بکات شکستەکانت ببن بە وانە و سەرکەوتنەکان بە گەورەیی.
دەکرێ هیچ یەکێ لەمانەت نەبێت و خۆ رسکانە دروست ببی، چونکە بەهرەمەندی زکماك و بۆ ماوە نییە، بەڵکو بەرهەمی هەوڵ و کۆششەو کۆڵنەدان لە شکستەکانە، زادەی خەیالی ئومێد بەخشەو شەو نخونی و خۆ بەخشین لە پێناو بە راستی کردنیان.
دیسان دەڵێم بە داخەوە بۆ ئێمە مەنان ئەگەرچی لەوانەی باسم کردن نین،بەڵکو بە پێچەوانەوە دەیان بەر بەست و دەستی زبر هەن بۆ رێگرتن لە سەرکەوتن و گوشینی دڵی تەری گەنجانەمان، بۆ شکاندنی پەیژەی بەرەو دوندی هیواو خامۆشکردنی چرای ئارەزووەکان، بۆ ئاڵۆزکردنی خەیاڵەکان و لە گۆرنانی خەونەکان، بۆ پێوەند کردنی دەست و پێ و بێبەش کردنت لە ماف، بۆ هارینی کەلـلەی سەرو هەڵگێرانەوەی بیری گەشت بۆ تاریکی، بۆ داماڵینی ئازادی و بە کۆیلە کردن، بۆ کپ کردنەوەی هاواری ناخ و لە خاچدانی هەست، بۆ شوشتنەوەی دەماغ و لێستاندنەوەی خودی خۆت، بۆ سوك کردنی ژیان و قێز بوونەیەوە لە بەشەریەت، ئیتر بۆیە خۆرسکیش واتا خۆ کوشتن.
بە جۆرێ نائومێدت دەکەن لە ژیان ئەهریمەن رێنووێنیت دەکا بۆ دەیان کاری نەشیاو، نیشتیمانت لێ دەکەن بە زردایك، خاك و خۆڵی دەکەن بە تاعون، هەتا بۆ سەلامەتی گیانت هەرچی زووە سەر هەڵگری و دوور لە زێد و سۆزی دایك غوربەت بە ماڵی ئارامی و ژیانی تەنیایی و بەر دەستی بە شیاو بزانی.
ئیتر منێکی سەڵت و بێ ئەرك ئاوا وێرانبم، دەبی باوکێکی وەك باوکم کە رەشە خێزانێکی بە ملەوەیە خە چۆن دەستی نابێت بینە قاقای؟!!
دایکێکی خاوەن چەند هەتیوو بێ سەردار و بێ دەست گیرۆیی دەبێ چ هەناسە ساردێك بێ؟
ئەو هەموو هەزارە مناڵەی لە بێنازی دەیان شەو بە فرمێسکەوە دەخەون، دەبێ بە چ ئومێدێکەوە گەورەبن؟!!

سليم عوسمان

من نیم بلێم كوردستان وڵاتی گورگەكانە، ئەوە ئەو زنجیرە پۆلیسیە پڕ لەسەركێشیەی (میهران شیری) یە ناوی ( گورگەكان) دەڵێت كوردستان پڕە لەدەیان گروپی مافیا، تەژییە لەململانێ‌ و شەڕو كوشتارو پێكدادان لەنێوان خۆیاندا، لەپێناو گەیشتن بەگەنجینەیەك كەلە ژێر خاكی ئەو نیشتیمانەدا شاردراوەتەوە، دوو گروپی مافیایی سەرەكی كە هەریەكەو نیوەی نەخشەی جوگرافیای شوێنی گەنجینەكەیان لایە، ململانێ‌ دەكەن لەسەر بە دەست هێنانی گەنجینەكەو هەموو هێزو دەسەڵاتەكانی خۆیان بەرجەستە دەكەن، بێ‌ باكانە بەسەدان كەس لەدەستو پێوەندو بەكرێ‌ گیراوەكانی خۆیان بەكوشت دەدەن، بۆ گەیشتن بەو مەرامە.
ئەو گەنجینەیە بۆتە هێما بۆ سەرو سامانی وڵاتێك كە هەمووان چەشنی گورگ بەخوێن هەوڵی بە دەست هێنانی بۆ دەدەن، بەمەبەستی دەست بەسەر داگرتنی كە لەشوێنێكی نادیار شاردراوەتەوەو نەخشەكەی لای ئەو مافیایانە پارێزراوە، دواتر كە گەنجینەكە دەدۆزرێتەوە ، هەوڵی ئەوەی بۆ دەدرێت ئاودیوی توركیا بكرێت..
ئەمە هێڵی سەرەكی سیناریۆی دراماكەیەو لەپەراوێزی دا كۆمەڵێ‌ وێنەو دیمەنی كوردستان بەرجەستە دەكات، لە ململانێی نێوان باندو چەتەو فرۆشتنی چەك و هەڵكوتانە سەر بانك، ئەو دیمەنانەن كە لەگورگەكاندا بە زەقی دیارە ، كەچی دەرهێنەر( میهران بەشیری) دەڵێت دراماكە باس لەبەرقەرار بوونی یاسا دەكات لەكوردستاندا!
ئێ‌ خۆ ئەگەر ئەم دیاردانەی ئەو نیشانمانی دەدات بەرقەرار بوونی یاسا بێت، دەبێت پێشێڵ كردنی یاساو نا سەقامگیریەكەی چۆن بێت؟
جاران كێشەی بنەڕەتی لە بەردەم درامای كوردی و بەرهەم هێنانی پرسی دارایی بوو كە جڵەوەكەی لە دەست حكومەت بوو، بەڵام دەرهێنەرەكان ئازاد بوون لەهەڵبژاردنی هەر بابەتێك كە ئەوان بۆ خزمەتی درامای كوردی بەگرنگی بزانن، كەچی ئێستا دابین كردنی بودجە كێشە نیەو بەرهەم هێنەرەكان كەپرسی بازرگانی دەخەنە سەرووی هەموو شتێكەوە ، ئەوانن ئاراستەی بەرهەمەكان دیاری دەكەن و كار بۆ ئەوە دەكەن چۆن بتوانن وەك دراما توركیەكان لەرووی فۆرم و روخسار و وێنەوە گەنجەكان راكێشن و شاشەكان بەدیمەنی بریقەدارو موزەییەف و پڕ لە فەخفەخە بڕازێننەوە، كۆمپانیاكان هان بدەن كە بۆ بڵاوكردنەوەی كالاكانیان روو لەو كەناڵە سپۆنسەرانەی دراماكە بكەن.
بۆیە ئامانجی سەرەكی لەبەرهەم هێنانی دراما كوردییەكانی ئەمڕۆ بەگشتی پرسە بازرگانیەكانن، ئیدی ئەو ئامانجی بازرگانیە زۆر جیایە لەو ئامانجەی جاران كە دراما دۆزێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی و كولتووریی و نەتەوەیی بوو، بەڵام دەسەڵاتی دارایی و مەعنەوی وەك ئێستا فەراهەم نەبوو، كەچی وێڕای ئامرازە تەقلیدیەكان لەكامێراو ئامێرە هونەرییەكان و بڕی دارایی، لە دراما رووكەشە پڕ لە زەغرەفەكانی ئێستاكە مەقبول تر بوو لای بینەر ..
هۆكاری بنەڕەتی ئەو مەقبولیەش لەوە دابوو كە وا بەستەیەكی تۆكمەی رۆحی و هونەریی لەنێوان بینەرو درامادا هەبوو، دراما ببووە بەشێك لە ژیانی بینەرو گوزارشتی لە خەم و ئاواتەكانی دەكرد.
ئەم نموونەیەم بۆ نیشاندانی پەیوەندی نێوان بینەرو دراما بۆیە هێنایەوە، چونكە دیارە ئەو پەیوەندییە باوی نەماوەو بینەری كورد خەریكە متمانەی بە درامای كوردی نەمێنێ‌، دوای ئەوەش چەند نموونەیەكی تازەی بینی، ئیدی گەیشتە ئەو بڕوایە هێشتا زۆری ماوە درامای كوردی بكەوتە سەر پێ‌ و بەو شێوەیە دەركەوێ‌ كە ئەو ئاواتی بۆ دەخوازێ‌.
ئەوەتا لە(گورگەكان) دا چەند كۆمپانیایەكی وەكو (سامپرۆداكشن ، ئیدیكۆ گروپ ) و كەناڵی كورد ماكس بە یەكەوە بەشدارییان كردووە لەبەرهەمهێنانی زنجیرە درامای گورگەكان، هەموو كەرەستە سەربازییەكانی وەك چەك و تەقەمەنی و ئۆتۆمبیلی پۆلیس و ئامێرەكانی تریان بۆ دابین كراوە، جگە لە كاستێكی هونەری پرۆقیشنال لە وێنەگرو موزیك و رووناكی و ئیكسسواراتی هەمە جۆری هونەریی، بەڵام ئایا وێڕای دابین بوونی هەموو پێداویستیە ماددی و هونەرییەكان ، ئایا دراماكە توانی ئەو سەركەوتنە بە دەست بێنێ‌ كە بینەر چاوەڕوانی دەكرد؟
ئەمە پرسیارێكەو بینەر خۆی وەڵامی دەداتەوەو رەنگە ئەوانیش لە گەیشتن بە وەڵامێكی دروست هاوكوف نەبن ، هەندێكیان پێیان وابێ‌، زنجیرەكە لەرووی فۆرم و تەكنیك و ستایلی سینەماییەوە فۆرمێكی تازەی پێشكەش بەدرامای كوردی كردووە، لەرووی ئەكشن و هەڵسوو كەوت كردن لەگەڵ دیمەنەكانی شەڕو بەكارهێنانی تەقەمەنی و فێڵی سینەمایی، ئەم هەنگاوە دەست پێشخەرییەكە بۆ دەرچوونی درامای كوردی لە قالبە تەقلیدیەكەی خۆی ، چونكە درامای كوردی تا ئێستا ئەزموونێكی ئەوتۆی نەبووە لەرووی درامای ئەكشن و ئەو ستایلە نوێیانەی لەگورگەكاندا بینرا.
بەڵام بەشێكیش هەن دراماكە بە درامایەكی كوردی نازانن و پێیان وایە گورگەكانیش بە دەردی دراما تەقلیدیەكانی پێشووتر دەچێت و هیچ شوێنێ‌ لە پێگەی درامای كوردی ناكاتەوە ، دیسان سەر لە نوێ‌ رەنج بە خەسار بووین و نەمانتوانێ‌ گرێ‌ كوێرەی درامای كوردی بكەینەوە و لەو حاڵەتە چەق بەستووەی هەیەتی رزگاری بكەین .
لە بەر ئەوەی ئەو جۆرە درامایانە كە ئامانجی بازرگانی دەخەنە سەرووی هەموو ئامانجێكی دیكەی نەتەوەیی و نیشتیمانی و كۆمەڵایەتی نایانەوێت بابەتێك بوروژێنن كە هیچ مۆركێكی نەتەوەیی پێوە بێت ، یا كێشەیەكی گشتی ئەو میللەتە بوروژێنن و چارەسەری بۆ دابنێن، یاخود لە نێو ئەو كولتوورە دەوڵەمەندەی كورد، بابەتێكیان بژاردە دەكرد كە كورد شانازی پێوە بكات و ئەو كولتوورە جوانەی خۆی نیشانی گەلانی دنیا بدات و ببێتە پێناسەیەك بۆ مێژووی پڕ لە سەروەری خۆی ، نەك ئافرەتی مافیای دەمانچە لە چۆك هەڵكوتێتە سەر بانك و دیمەنەكانی پڕ كات لە مافیاو قومارخانەو مەیخانە.
بۆیە هەموو ئەو هونەرە پێشكەوتووەو ئامرازە تەكنیكی و مۆدێرنانە ئەگەر بۆ خزمەتی بابەتێكی كوردی بەرجەستە نەكرێت، ئەوە گەڕانەوە بۆ ستایلە تەقلیدیەكانی سەردەمی رەشو سپی بە باشتر دەزانرێت بۆ بینەر، چونكە بینەر پێی وایە ئەوەی لە گورگەكاندا بینی، رۆژانە بەدەرزەن لە دراما دۆبلاژ كراوەكاندا دەیبینی، لەوانەی پەیوەندییان بە هونەری كوردی و كۆمەڵگای كوردییەوە نیە .
كەواتە بۆ بە تایتڵی كوردییەوە بێت و ئەو پارە زەبەللاحەی لە كوردستانەوە بۆ تەرخان بكرێت ؟
لەوەش گەڕێ‌ كە ئەو جۆرە درامایانە لە ناوەرۆكدا لە دەرەوەی بازنەی كۆمەڵگای كوردن ، ئەی ئەو ئاسەوارە ناشیرینە نالۆژیكی و نا واقیعیانەی بەزۆر بەسەر كۆمەڵگای كوردی دەسەپێنن و بە چەندین شێواز دەیانەوێت ناشیرینی كەن و لەو تایبەت مەندیەی خۆی بیخەنە دەرەوە؟
ئایا ناشیرین نیشاندانی كۆمەڵگایەك و لەكەدار كردنی داب و نەریت و كولتووری ، بە هەر فۆرم و شێوازێك بێت بێت لای بینەری كورد مەقبوڵە؟
لە گورگەكاندا بەپاساوی بەرقەرار بوونی یاساو نیشاندانی فیكەی چەند ئۆتۆمبیلێكی فریاكەوتن و دوو پۆلیس، لە ژێر وێنەی سەرۆك، كوردستان كراوە بەلانەی مافیاو باندو دزو جەردەی ئەو دنیایە، هەقیقەتی ئەو هەلومەرجە ئارام و سەقامگیریەی كوردستانیان بەشێوەیەكی قێزەوەن شێواندووە، وەك ئەوەی كوردستان تیكساسێك بێت، یان وڵاتێكی بێ‌ یاسا.
بۆیە بینەر مافی خۆیەتی بپرسێ‌ ئایا راستە وڵاتی ئێمە وڵاتی گورگەكانەو ئەوەی گورگەكان دەیكەن بەڕاست واقیعی ئەمڕۆی كوردستانە؟ واقعێك كە بە پارەو هاوكاری لۆجیستی كوردستان، كوردستانی پێ‌ ناشیرین دەكرێت ؟
پرسیاری تر ئەوەیە ئایا شێواندنی واقیعی كوردستان و شوبهاندنی بەواقعێكی ناشیرینی دەرەوە، بە مەبەستە یان بەهۆی ون بوونی ئینتیمای نەتەوەیی و نیشتیمانیە؟
ئایا پێتان وایە دراما ئەو چەكە كاریگەرە ناڕاستەوخۆیە كە بێ‌ مۆڵەت دەچێتە ناو خێزانەكانتان كاریگەری نابێت لەسەر هزرو سلوك و پەروەردەو رەوشتی كۆمەڵایەتیتان ئاوا دەرگاتان بۆ واڵا كردووە بە ئارەزووی خۆی مناڵەكانتان فێری توندو تیژی و وڵاتەكەتان ناشیرین بكات ؟
ئایا ئەو چەند بەرهەمە شكست خواردووانەی رابووردوو نەبوونە مایەی هەڵوەستە پێكردنی بەرهەم هێنەرەكانی دراما لەكوردستاندا كە بگەنە ئەو بڕوایە، كێشەی درامای كوردی ئەمڕۆكە لەناوەرۆكە نەك تەنیا هەر فۆرم ؟
ئەگەر ئامانج سەرهەڵدانەوەو بە مۆدێرن كردنی درامای كوردییە، دەبێ‌ لەوە بگەن كەبەدی هێنانی ئەو ئامانجە هەر تەنها بەفۆرم نابێت وەك پرۆپاگەندەی بۆ دەكرێت، ئەگەر لەدەستپێكدا بە ناوەرۆك و مۆركێكی نەتەوەییی و نیشتیمانی دەست پێ‌ نەكەیت و نەخشەیەكت لەبەردەست دا نەبێت بۆ ئامانجەكانت .
خۆ ئەگەر دراما پێناسەو مۆركێكی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی هەڵنەگرێت و ئامانجەكانی ون كردبێت، ئەوە هەموو پێكهاتەكانی تری بەشێوەیەكی هەڕەمی لەگەڵ خۆیدا دەڕوخێنێ‌، ئەو كات هیچ لەتوخمەكانی دیكەی دراما، چەند ئەوەندەی ئەكتیف و پڕ لە ستاتیكا بن لەناو تەم و مژی بازنە داخراوەكەدا ون دەبن و بەهایەكیان نامێنێ‌ ، لەوانەش ئەكتەرەكان، هەر بۆ نموونەش ئەو ئەكتەرە خاوەن ئەزموون و بە توانایانەی لەگورگەكاندا بەشدارن، زۆربەیان هەموو توانستەكانی خۆیان بۆ بەرجەستە كردنی كاراكتەرەكانی خۆیان بەرجەستە كردووە و توانای باشیان نیشان داوە، بەڵام لەگەڵ ون بوونی ناسنامەی رەسەنی دراماكە و ئامانجەكانی ، تواناو لێهاتوویی ئەوانیش ون دەبێت .
ئەگەر دەرهێنەرێكی وەك ( میهران شیری) ئەو تواناو ئەزموونەی خۆی بۆ بەرهەمهێنانی درامایەك تەرخان بكردایە كە خزمەتی كولتوورو باری سیاسی و كۆمەڵایەتی گەلەكەی كردایە، ئەو دەرفەتە زێڕینە بەو كوالیتە پێشكەوتووە و ستایلە سینەماییە پێشكەوتووانەوە لەدەست نەدەچوو، ئێستا درامای كوردی دەكەوتە قۆناغێكی تر .

هەمیشە دراماكانی ئێمە هەڵەی دراماكانی پێش خۆیان دووبارە دەكەنەوەو ناتوانن سوود لەهەڵەكانیان وەربگرن، هەرگیز بایەخ بەتێكست و دەق نادەن و ئەو رەگەزە بنەڕەتیە كە تەواوی توخمەكانی دیكەی درامای لەسەر بونیات نراوە فەرامۆش دەكرێت و هیچ بایەخێكی بۆ داناندرێت.
دەرهێنەرێك دێت دەیەوێ بە سیناریۆیەكی رووكەش كەخۆی بەسەرپێیی دەینووسێ‌ ، یا لەكاتی وێنە گرتندا سكێچی بۆ دەكێشێ‌ ، ئەو بۆشاییە گەورەیە پڕ كاتەوە، كە لەپەراوێزی دا بەهایەك بۆ زمانی دراماكەو دیالۆگ نامێنێ‌ و هەر ئەكتەرەو بەزمانێك قسە دەكا وەك ناسر حەسەن بە(ئۆپراسیۆن بڵێت ئۆپریسۆن ) دووچاری دەیان هەڵەی زمانەوانی دەبێت، كە وەك مۆركێكی ناشیرین بەسەر روخساری دراماكەوە دەمێنێ‌ ..
ئەم بەكەم تەماشا كردنەی زمان و دیالۆگ لای دەرهێنەرێك ئاساییە كە پێش بیركردنەوە لە بایەخ دان بە زمانی دراماكەی، ئەو شوێنێكی بۆ بایەخدان بە كولتووری نەتەوەیەكی بەپەراوێز خستووەو كولتووری وڵاتێكت بۆ نمایش دەكات كە لە تیكساس دەچێت، ئیدی چ گلەییەكت لەسەقەت بوونی زمان هەیە.

کە ئەکتەر بیت لە نمایشێکی ئیمپرۆدا

• ڕووبکەرە بینەر
• دەنگ بەرزبکەرەوە
• فۆکەس بخەرە سەر شوێنێکی شانۆکە
• خێرا ڕۆلەکەت بگۆڕە
• گورج گۆڵبە لە هاتنت بۆسەر شانۆکە
• تێمپۆ ڕابگرە
• بەپەرۆش بە بۆ بەدواکەوتنی ڕوداوەکان
• دەست و قاچ و جەستەت بەکاربهێنە لە کاتی نواندندا
• لە دوای نمایشکردنی دیمەنەکە بگەڕێرەوە ببەرەوە بەخۆت.
  تۆ دەبیت بە ڕێکخەر و چاودێری بینەران- ئامۆژگاری.
  مانای چاودێرو و ڕێکخەری بینەران(مودراسیون- عریف حفل) چیە؟
• چاودێری بکە بۆ بابەت و ناوەڕۆکی نمایشەکەی ئێوارەت کە بەردەوام دەبێت.
• وێنەیەکی گشتیت هەبێت لەسەر، کات، شوێن و خەڵک و بابەت.
• مامەڵە لەگەڵ ڕودای چاوەروان نەکراو دەکەیت.
• لە پیشەکیەکەیدا هەوڵ بدە سەرەتا هاوکاری بینەر بکە کەشێکی دڵخۆشی و پێکەنیناویان بۆبخولقێنیت.
• تەواو ئاگاداری کات بە.
• گروپەکەت/ ئەکتەرەکانت پێشکەش بەبینەرەکان بکەو بیان ناسێنە.
• لە شتی گرنگدا بینەرەکەت ئاگادار بکەرەوە.
  ئامۆژگاری
• ئەو کەسەی کە گەمەکە دەبات بەڕێوەیە (مودراسیون) ئەو زۆر گرنگ نیە بەڵکو ئەکتەرەکان زۆر گرنگن .
• لە کات و شوێنی ڕاست و دروستدابیت و دەرکەویت.
• هەژمون و دەسەڵاتت هەبێت بەڵام لەگەڵیدا بێفیز، نەرم و ئارام و دڵخۆشبە.
• زیادەڕەوی بکە لە دڵخۆشیدا
• هاوکاری ئەکتەرەکان بکە لەکاتی پیویستیدا.
• تەواو ئەرێنی و پۆزەتیڤ بە ئەگەر هەستت کرد بابەتەکە خراپ نمایش دەکرێت و بەرەو خراپی دەروات، تۆ دەبێت هێندە پۆسەتیڤ بت بتوانیت بەلانس ڕابگریت.
• دیمەنەکە ڕابگرە کاتێک پیویستی کرد.
• دەبێت هەموو یاساو ڕیسای مەرجی گەمەکان بزانیت.
  زمانی جەستە:
• دەستەکانت لەخوارەوە نەبێت و بێ جوڵەبێت
• دەست باڵەکانی بجوڵێنە
• دەمووچاوت کراوەو دڵشادی پیوە دیاربێت
• کۆنتاکتی چاو کەلەڵ بینەردا دروست بکە
• قنج و قیت و پەو بوەستە.

پرسی پراکتیکی

• پیش نمایش ئەو ڕۆژە هەندێک چالاکی و مەشقی ڕاهێنانی دڵخۆشی بکەن.
• دەربەستی کات بە
• دەنگ، شوێن، ئێسکسوار ئەو شتە پراکتیکیانەی بەکاری دەهێنن بپشکنە.
• لە ڕووی دەرونیەوە تەواو ئامادەبن.
• خەڵکەکانی دەوروبەرت بناسی

گەرمکردنەوەی بینەر

• گەرمکردنی بینەرانیش وەک گەرمکردنی ئەکتەرەکان گرنگە
• هەموو بژاردەیەکی گەرمکردنەوە کراوەبێت بۆت، سەیری بارودۆخەکە بکە.

بۆنموونە

• جەستەیان گەرمبکەنەوە، بە شێلان و دەستبەرزکردنەوەو، هەڵبەز و دابەز و سترێچنین هەر گەرمکردنەوەیەک تۆ بەباشی بزانیت بەکاری بهێنیت.
• با بینەر پرسیار لەوەی تەنیشتی بکات بۆ خۆگەرمکردنەوە.
• با بینەر دەنگ بەکاربهێنێت بۆ گەرمکردنەوە.
• پرسیار لە بینەر بکە چۆنن؟ ئیوە لێرەن؟ جەند دڵخۆشین بە بینینی ئێوە لەم شوێنە.
• بۆنموونە داوایان لێبکە بە جەستەیان وێنەی k ی ئینگلیزی دروست بکەن
• چەپڵە لێدان
• ناوەکان بڵێ بەریز
• زۆر بەکورتی باسی ئیمرۆیان بۆ بکە
• یان بە کورتی نوکتەیکیان بۆ بکە
  چۆن کەسێک نمیشێکی ئیمرۆ بەرێوە دەبات.
  بزانە بۆچی گروپەکەت دەیانەوێت ئیمپرۆ نمایش بکەن.هەوڵ بدە بزانیت هۆکارە تایبەتیەکانی تاک تاکی گرۆپەکەت بۆچی دەیانەوێت لە وانەکانی ئیمرۆ بن؟ چ چاوەڕوانیەکیان هەیە؟ هەموو ئەندامانی گروپەکەت هاوچەشنن و، هەمان ئامانجیان هەیە؟ ئەگەر نەتزانی بۆچی دێن هەوڵبدە چەند تەمرینێکیان لەگەڵ بکە ئەوکات خۆت هەدێک شتت بۆ لا روون دەبێتەوە. فریای ئەوە دەکەویت شوێن هەڵبژێریت و کارەکەت ڕاپەڕێنیت.
  بۆ نموونە لەم جۆرە بابەتانە
  ڕەنگە گوێت لەم جۆرە کۆمێنتانەبێت لە کاتی پرسیارکردن یان گفتو گۆو قسەکردنی گروپەکەت.
  1- شتێکی خۆشە بۆ خۆم
  2- سەرگرمکردن و خۆ خەریکردنێکە لەگەڵ ئەوانی تر
  3- دەمەوێت بەگژ ئەو ترسە کۆمەڵایەتیە بممەوە کەهەمە
  4- ئەمەوێت تەکنیکەکانی نمایش فێربم بۆ ئەوەی لە ئایندەدا تێکستێک نمایش بکەم
  5- دەمەوێت زیاتر لە سەر شانۆ شارەزابم
  6- دەمەوێت هەفتەی ئایندە بەشداری بکەم لە پێشبڕکێەکدا لەسەر شانۆی سپۆرت( ئەم جۆرە زیاتر پێش بڕکێی قوتابخانەکانە)
  7- ئەموێت خەڵکی تر ببینم

یەکێک بدۆزەرەوە- نامەیەک – بەرەوە – ماڵەوە
کە هەوڵ بدەیت هەموو ڕوانگەکەانی ئیمرۆ لە ئێوارە نمایشێکە جێی بکەیتەوە، ئەوە شتێکی مەحاڵەو نابێت. ئەوەش پەیوەندی بەوەوە هەیە ئامانجی گروپ چیە. هەوڵ بدە( نامەیەک لەگەڵ خۆتدا بەوە) ئەوەش بەواتای کە گروپەکەت چ شتێک فێربوون لەو ماوەیەدا تۆ کارت لەگەڵ کردوون ئەوە نمایش بکە.

نموونە بۆ نامەیەک بۆ ماڵەوە بەرەوە:

• هیچ شتێکی مەترسی تێدا نیە کە هەڵە بکەیت.
• هەڵەکردن چێژت پێدەبەخشێت.
• ئەگەر تەکنیکی ڕاست بەکاربهێنیت، مێشکت بە شێوەکی چاوەڕوان نەکراو خۆبەخۆیی (سپۆنتان- العفویة) دەبێت
• دیمەنە باشەکان پێکهاتەو بونیادیان هەیە.

مەشقی گونجاو بدۆزەرەوە
بەسەر مەشق و ڕاهێنەنەکاندا بچورەوەو موراجەعەیەکیان بکەرەوە، ئەو مەشقانە بکە کە خۆت حەزی پێدەکەیت، گرنگ نیە ئەگەر گروپەکەت لەوەپیش ئەو مەشقانەیان ئەنجامدابێت، گرنترین شت ئەوەیە کە خۆت حەزت لییبێت.
یەکەم خۆگەرمکردن:
دڵنیابە لەوەی کە گروپەکەت هەموویان هەست بە دڵنیایی و ئارامی بکەن لەگەڵ تۆدا، ناوی هەموویان بزانیت، بە هین بانگیان نەکەیت، کە تۆ وەک ڕابەرێک ناویانیت زانی ئەوە بەشێکە لەوەی کە دڵنیایان پێدەبەخشێت، هەوڵبدە خەسڵەت و خوە تایبەتیە سەرنجڕاکێشەکانی یەکیەکیان بزانیت، دڵنیابە لە دەنگ و جەستەت، گەرم و سازو ئامادەبێت کە میشک ڕابهێنرێت بۆ گەمەکانی ئیمپرۆ، ڕایبهێنە بۆ پەیوەندیکردن، خۆبەخۆی ( سپۆنتانی – العفویة)، لەگەڵکەوتن (affirmation).

دووەم قۆناغی سەرەکی:
لەم بەشەدا کارکردنمان هەیە بۆ گێمی کورت و گێمی درێژ و چەمکێکی قوڵتر، لەم بەشەدا کارەکتەر، دیمەن و حاڵەت دروست دەکەیت و گەشەی پێدەدەیت.

خڕبونەوەو کۆتایی پێهێنان:
بۆ ئەم قۆناغە مەشقێکی لەسەرخۆ و بێ هیچ لەخۆکردنێکی زۆر شتێکی باشە، دوای تەواوبوونی وانەکە، شتێکی باش بووە کە گروپەکەت بەهۆی مەشقە نزیک و و گەرمو گوڕەکانەوە یەکتریان ناسیووە، دوای تەواوبوونی دەردەکەت هەوڵبدە ڕووناکیەکە خامۆش بکە و پیکەوە لەگەڵ گروپەکەت ڕۆژەکە هەڵسەنگێنن.
ڕاهێنانەکان ڕێکبخەو بینووسە
هەوڵبدە لە دەفتەرێکدا ئەو مەشقانەی لەگەڵ گروپەکەدا دەیکەیت لە دەفتەرێکدا بیننوسە، ناو و ناوەرۆکی مەشقەکانی تێدا بنووسە، پێش ئەوەی دەستبەکار بکەیت و مەشقەکان بکەیت بزانیت ئەوڕۆژە کام ڕاهێنان هەڵدەبژێریت بۆ خوێندکارەکانت، هەروەها دەبێت بزانیت رۆژی پیشووتر چیتان کردووە، رۆژانە یاداشتەکان تۆمار بکە. تەئکید لەوە بکەرەوە کە ئایا ئەو وەختەی لە بەردەستدایە چەندە و؟ دەتوانیت چەند ڕاهێنانیان بە خوێندکارەکانت بکەیت، کات و مەشقەکان لەگەڵ یەکدا بگونجێنە.
ڕیکلام کردن بۆ نمایشیكی ئیمپرۆ:
هەوڵبدە با ناونیشانی نمایشەکەت لەسەر پۆستەر و ڕیکلامی نمایشەکەت بۆ رۆژی پیشاندان سەردێڕێکی (مانشێتێکی) خۆشی هەبێت، زەردەخەنە بخاتە سەر لیوی خەڵک، دەشتوانی پۆستەرەکان لە شێوەی کاریکاتێردا بن، ئەمە ئەگەر لە کاتێکدا شوێنێک بانگهێشتنی نەکردبێتی، هەندێک جار فەرمانگەیەک یان شوێنێک خۆیان ڕیکلام بۆ ئێوارە نمایشێک دەکەن و ئەو ئێوارە نمایشەکەیان لە تۆ کڕیوە، یان بانگیشتیان کردوویت، خۆیان خاوەنی کارەکەن
لەکاتی دەرسەکاندا، ڕاهێنانەکان ڕونبکەرەوە.
کاتێک تۆ ڕاهێنانەکان ڕوندەکەیتەوە بە شێوەیەکی سروشتی چەمکێک ئامادە دەبێت بۆ رونکردنەوەی مەشقەکان. لەسەرخۆ و بەڕونی قسە بکە، هەندێک ڕاهێنان باشترە ئەگەر هاوکاری وەرگریت لە ئەکتەرەکان/ ئیمرۆڤیسەتۆرەکان.

بیر لەم پرسیارانەی خوارەوە بکەرەوە

• پیویستە هەموو ڕاهێنەنەکان بەیەجار ڕوون بکەمەوە یان ڕونکردەوەکانم دابەشبکەمە سەر چەند قۆناغێک؟ بەواتای لەکاتی پیادەکردنی ڕاهێنانەکاندا ئەکتەرەکان بوەستێنم و سەرنجی خۆم بدەم لەبارەی توخمەکانی گەمە و گێم و ڕاهێنانەکان؟.
• ئایا پیشتر ئامانجی ڕاهێنانەکان ئاشکرابکەم یان ئامانجی ڕاهێنانەکان ئاشکرا نەبێت بۆ ئەکتەرەکان؟ زۆرجار پێویست ناکات مەشقەکان ڕونبکرێتەوە، پیاو فیرئەبیت باشتر دەبێت ئەگەرچی خۆشی نەزانێت ئەوە شتە چیە کە ئەیکەیت ، زۆر جار بەشداران خوازیاری ئەوەن کە بۆچی هەندێک مەشق دەکەن.
• ئایا پێشنیازی چاکردنیان بدەمێ و ڕەخنەی بنیاتنەرانەیان لێبگرم یان زیاتر وازیان لیبهێنم و کەشەکە ئارام و هێمنتر بێت؟. زۆر جار دەبینرێت و سەرنج دەدرێت، ئەکتەرکان هەستی پێدەکەن کە هەڵەکە لەکوێدایە، ئەوە شتێکی زهنیە سوبجەکتیڤیە. هەندێک جار بەشداربوان تێناگەن چۆن مەشقەکان دەکرێت، زۆر گرنگە کە تێبینی بکەن و بزانن چ پەیوەندیەک و وەرگرتنەوەیەک گونجاوەو کامە نەگونجاوە .

دابەشکردنی گروپ

دابەشکردنی گرروپەکە بۆ گروپی بچوکتر دەتوانیت بەشێوەی هونەری دابەشیان بکەیت، هەوڵ بدە ئەکتەرەکان بەو شێویە کار بکەن کە هەموویان ئەو دەرفەتەیان بۆ هەڵکەوێت کە بەریەکتر بکەون و لەگەڵ یەکدا مەشق بکەن. بەڵام بیر لەوەبکرەوە هەندێک مەشق هەیەپیویستی بە متمانەی زیاتر هەیە، زۆر باش نیە کە ئەکتەرەکە بگۆڕیت لەکاتی شەوێکی نمایشدا.

بانگیان بکە، سێ سێ و یەک یەک دابەشیان بکە، ڕەنگە هەندێک جار تێکەڵاوبوونی گروپەکان ناخۆشی لێدەکەوێتەوە، چونکە هەندێک کەس هەیە حەز دەکات لەگەڵ هاورێکەی ڕاهێنان بکات و بەرهاورێکەی بکەوێت. چەند جۆرێک دابەشکردنی گروپ هەن.

• هەڵبژاردنی ئازاد
• دابەشکردنی گوروپەکە کە چۆن ڕاوەستاوەن
• گروپەکە دەکەیت بە چەند گروپیکەوە بۆ نموونە بە چوار گروپەوە هەر یەکێک لەو گروپانە لە چوار خوێندکا رپێکهاتووە هەرکەسەو ژمارەیەکیان پێبڵێ، بۆ نموونە ( ١،٢،٣،٤) پاشان داوا لە هەموویان بکە هەرکەسەو ژمارەی خۆی بدۆزێتەوە، ژمارە یەکەکان لەم شوێنەدا بن و دووەمەکان لەوێدا سێەمەکان ، بەو جۆرە دابەشکردنە.
• گروپەکەت بەشێوەیەکی و ڕون و کاتەگۆری و دەستە دەستە دابەش بکە بۆنموونە کێ ئاژەڵی ماڵی هەیە لە ماڵەوە بچێتە ئەو گۆشەیە، کێ نیەتی بۆ ئەو شوێنە، جاری واهەیە ئەم جۆرە دابەش کردنە شتی هاوبەش دەدۆزنەوە لە ناو خۆیاندا، خۆی دەبێت بە یاریەک. گروپی خاوە ئاژەڵ. یان بۆ نموونە کێ بە پاسیک هاتووە بۆ ئێرە؟ یان هەر شتێی تر کە تۆ وەک ڕابەر بەخەیاڵدا دێت.
• ێشبڕکێەک بۆ شتێک کە ئەنجامەکەی بێتە هۆی پلەبەندی بەنمرە یان دابەشکردن لە گروپەکەدا، بەسەر دۆڕاو و براوەدا دابەش دەبن، کاتێک مەشق دەکەن دؤراوێک و براوەیەک، بەریەک دەکەون، بەڵام ئەوەش لایەنی نەرێنی خۆی هەیە، ئەوانەی کە دۆڕاون هەست بە ئیزعاجی دەکەن، دەتوانرێت هەندیک یاری هەڵبژێریت کە هیچ هەیبەت و (پریستیژ) شتێکی گرنگی تێدا نیە تەنها بۆ خۆشیە.

کە بەشێوەیەکی پراکتیکی کە بیر لە دروستکردنی دیمەنێک بکەینەوە:

شوێن – ئایا ئاشكرایە شوێنی نمایش لەکوێی سەرتەختەی شانۆکە دەبێت؟
پەیوەندی – ئایا ئەوانەی ئامادەگیان هەیە لەسەر شانۆکە لەگەڵ یەکتریدا پەیوەندیەکی ڕوون و ئاشکرایە؟
دۆخ (ئاتمۆسفار) – ئایا هەست بە کە ش و دۆخەکە دەکەیت لە دیمەنەکەدا و ئاتمۆسفیرەکە دیارە؟
کارەکتەر – ئایا ئەوە دیارە ئەو کارەکتەرانەی ئامادەن کێن و چۆنن؟
کات – ئایا لە کات حاڵی دەبین و تێدەگەین، کاتێک دیمەنەکە نمایش دەکرێت؟
ناسینەوە – ئایا ئەوانەی سەیری دیمەنەکە دەکەن خۆیانی تێدا دەبینەوە؟
مەبەست (ئامانج) – کارەکتەرەکان چ مەبەستێکیان لەم حاڵەتەدا هەیە لە دیمەنەکەدا؟ و دیمەنەکە بە چ مەبەستێک خزمەتی نمایشەکە دەکات؟
ناکۆکی – چ ناکۆکیەک لە دیمەنەکەد ڕودەدات و، ناکۆکیەکە چ وەزیفەیەکەی هەیە لەسەرتاسەری چیرۆکەکەدا؟
کۆی ئەزمونەکە – ئایا ئەو پێکهاتانەی سەرەوە و ئەو خڵانەی کەباسمان کرد لەگەڵ یەکتر دەگونجێن و ئەزمونێکی تەواومان دەدەنێ کە شایەنی بینین بێت.

شانۆگەرییەکى یەک پەردەیى ژیان لە کوردستان

باوکم بە قووڵى نەفەسى لە جگەرەکەى دەدا و باسى رابردووى پڕ ئازار و مەینەتى خۆى دەکرد لە رۆژانى خەباتى پێشمەرگایەتییدا، نازانم چ پاڵنەرێکە جار جار دەیباتەوە سەر گێڕانەوەى بایۆگرافیا و هەموو جارێکیش پێ لە زۆرشت دەنێت و زۆر دانپیانانى سەیر بەیان دەکات، لە پڕ هاتە سەر باسى گەدایى و نەداریى کاک (….) ئا…. ئەو، ئەو سوپەرمانەى وامدەزانى لە ساتى لە دایکبوونیدا پێنج ملیۆن دۆلارى لە سکى دایکییەوە هێناوە بۆ سەر ژیان. وتم: ئەرێ باوکە کاک هین ئەو شتە زلە دەناسیت، باوکم بە خێرایى وەڵامى دایەوە: تەنانەت ساڵانێکى زۆر بەرپرسى بووم. ئەوسا کابرایەکی گەدای لاواز بوو. وتم: ئى چۆن وا دەوڵەمەند بوو؟ لە کاتێکدا کاتى خۆى وا هەژار و نەدار بووە؟. باوکم وتى: نازانم، فەرهود، ئا.. ئا.. فەرهود.. دزى.. دزی.. چوزانم.
وتم: وەک تۆ بزانى زۆر هەژار بوو؟ باشە تا چ راددەیەک زەلیل ببوو بە دەست هەژارییەوە؟ باوکم سەیرى کاتژمێرەکەى دەستى کرد وەک ئەوەى چاوەڕێى هاتنى هاوڕێیەکى بکات وتى: ها.. ها.. کوڕە چوزانم، بە خوا پارەى خانوویەک بەس جگەرەم بۆ کڕیوە هەر لە پاکەتى بەغداد و سۆمەرەوە بیگرە تا دەگاتە سپێشل و ریم. منیش تۆزێک بێدەنگ بووم، هەندێک رامام لە جریوە و دەنگى پڕ سۆزى مۆلیدەى کارەباى دراوسێکەمان، هەر دەتگوت سەمفۆنى بیتهۆڤن یان شۆپانە. کاکى مەسئول هاتەوە یادم و پرسیم: ئەرێ باوکە نەتووت ئەم کابرایە تا چەند بە رەوشت و بە وەفایە؟.

• وەفاى چى و رەوشتى چى؟ ئەو کابرایە لە شاخیش هەروا بوو کە پێشمەرگە داستانى تۆمار دەکرد، ئەمیش مێبازیى دەکرد!!.
  +بە راست مێبازیى، ئێ.. ئێ.. چۆن مێبازییەک؟ توخوا بۆم باسبکە!. لە پڕ کارەبا هاتەوە، باوکم جگەرەکەى کوژاندەوە و وتى: نازانم مێبازیى چى؟ ئێستا کەى کاتى ئەوەیە؟ نابینى کارەبا هاتەوە، هەڵیگرە بۆ دواى کارەبا بڕان، چیرۆکەکە ئەو دەمە تەواو دەکەین، ئێستا بە پەلە بڕۆ خەریکى کارەکانت ببە تا کارەبا هەیە. دایکم لەم کاتەدا لە ژوورى میوان بوو، لە پڕ و لە خۆشیدا بەرەو ژوورى چێشتخانە (مطبخ) دەرپەڕى و لەبەر خۆیەوە وتى: کوڕم.. دەى خێرا بڕۆ قاتە رەساسییەکەت ئوتوو بکە، بێ ئوتووکردن لەبەرى مەکە، نازانم بۆ ئەوەندە شل و شێواوى؟ نابێ کەمێک جلەکانت جوان بن، ئا.. عەتریشى لێبە چوونکە بەردەوام لە بیرت دەچێت، سبەینێ کە چووى بۆ ئاهەنگەکە لە بیرت نییە بۆیە ئێستا عەتر پرژێنى بکە!.
  +دایکە گیان عەترى چى و قاتى چى و تەڕەماشى چى؟ من نووسین و راپۆرتێکم هەیە دەبێت خێرا کۆمپیوتەرەکەم پێ بکەم و دەست بکەم بە تایپکردن، زۆر گرنگە زوو تەواویان بکەم.
  -ئەرێ ئەم نووسینە نەبڕایەوە؟ خۆى چەند کارەبا هەیە وا بە هێواشیى دەجوڵێیتەوە؟ نووسین هەڵگرە بۆ کاتێکى تر، بەقەڵەم بینووسەرەوە دوایى تایپى بکە، خێراکە بڕۆ بۆ ژوورەکەى خۆت خەریکى ئوتووکردن بە. بەڵام من وردە وردە بەرەو ژوورى دانیشتن رۆیشتم و تەلەفزیۆنەکەم پێ کرد؟ یەکسەر چۆیە سەر کۆنسێرتێکى میوزیکى (یانى) لە وڵاتى چین، لەوکاتەدا دەنگە کۆراڵییەکان بەرز دەبوونەوە، تیپى ئۆرکێسترا لە حەماسى تەواودا بوون، یانى گەرم ببوو هەڵدەبەزییەوە، لەو کاتەدا وتم، ئەڵڵا خۆ ئەوە (یانى)یە، من خەریکى گوێگرتن دەبم لە میوزیک رۆحم زۆر پێویستێتى. باوکم بەرەو لاى من هات و کەمێک سەرى بادا و بە دەنگێکى بەرز وتى:
  -یانى و مانى چى؟ واز لەم جوقە جوقە بهێنە، خێرا بڕۆ ئیشەکانت بکە. کارەبا ئەوەندە زۆرە وا تۆ هیچ ناکەیت و گوێ بۆ ئەم قژ درێژە دەگریت؟. بە خوا هەر لە تەلەفزیۆنەکەوە بێتە دەرێ و لەبەردەممدا میوزیک بژەنێ لەم کاتەدا گوێى لێناگرم.
  +تۆ هەقى منت نەبێت، وا بزانم تۆ بە تەماى ریش بتاشیت، ئەرێ بۆ ناچیت بە لاى کارى خۆتەوە؟.
  باوکم هیچ قسەى نەکرد، بەرەو دەستشۆرەکە بە رێکەوت، ئاگام لێبوو مۆبایلەکەى خۆى کوژاندەوە و هاوارى لێکردین: مۆبایلەکانتان بکوژێننەوە، نەک خوا نە خواستە یەکێک لە ناکاودا تەلەفۆن بکا و کاتەکە بەهەدەر بڕوات، کاتێک بزانى کارەبا باى باى بکات.
  هاوارم کرد: باشە ئەوە مۆبایلەکەم داخست، بەڵام ئەگەر میوانێک هات دەڵێى چى؟.
  +دەمت بشکێت، کوفر مەکە، کوفرى وا بۆ دەکەى؟ بە ئیزنى خوا دواى کارەبا بڕان میوان دێت.
  دایکم لەولاوە غەسالەکەى پێکرد و دەستیکرد بە جل شۆرین (فەردەیەک جلى پۆخەڵمان هەبوو).
  باوکم شیڕاندى: خێرا بڕۆن، بۆیلەرەکە هەڵبکەن با تۆزێک ئاوەکە گەرم بێت، ئەوەبوو من چووم بۆیلەرەکەم هەڵکرد و دواتریش دەستمکرد بە ئوتزوکردن.
  لە پڕ لە زەنگی ماڵەوە درا لەگەڵیدا گرم گرم لە دەرگا دەدرا، دەستم لە کارەکەم هەڵگرت و چووم دەرگام کردەوە. پیاوێکى باڵابەرز بوو وتى: بەڕێز گیان ئەرێ ئەمە ماڵى موختارى گەڕەک نییە؟.
  وتم: نەوەڵڵا، موختارى چى؟ موختار هەر لەم گەڕەکەدا نییە.
  گەڕامەوە بۆ ژوورەوە و بە باوکم وت: شوکر سەلامەت دەرچووین! میوان نەبوو.
  دایکم هەر لەبەردەم خۆیەوە پرتە و بۆڵەى بوو، بە دەنگى بەرز هاوارى کرد و وتى: ئەرێ بزانە کەس ئاگاى لە سەلاجەکەیە دایگیرسێنێ، بە خوا چى تێدایە هەمووى بۆگەنى کردووە.
  باوکم وەڵامى دایەوە: چش.. تو خوا با بۆگەن بکات هەروەک چۆن سەرکردەکانمان کردوویانە.
  دایکم دووبارە وتى: ئەرێ ئەمە کوا پەیوەندیى بەوەوە هەیە؟ تۆ هەر خەریکى فەلسەفەلێدانى.
  لە ناکاو زەنگى تەلەفۆنە نۆرماڵەکە لێیدا، باوکم هاوارى کرد: کەس تەلەفۆنەکە هەڵنەگرێ، ئێستا بزانە کێیە بێ تاقەتە و کارەبایان نییە و حەزى لە دەمەتەقێیە؟ ئەوەبوو زەنگى دووەم لێیدا و هەر هەڵمان نەگرت، دایکم ناڵەى لێ بەرزبۆوە و وتى: بە راست بۆ هەڵیناگرن نەوەک خوا نە خواستە تەعزییەک شتێک بێت.؟!.
  باوکم وتى: تەعزێ نییە و هیچ نییە، بەم کارەبا هاتنەوەیە کوا شەرعییە بچیت بۆ تەعزێ؟ زەنگى سێهەم لێیدا و هەر هیچ، چوارەم زەنگ لێیدا، دایکم بە دەستى کەفاویی و سابوناوییەوە هات و هەڵیگرت، کەمێک لەسەرخۆ و دیپلۆماسییانە وتى: بەڵێ فەرموو.
  لە پڕ هاوارى کرد: (نادیە)ى خوشکمە لە سوێدەوە تەلەفۆن دەکات.
  باوکم بە ساردییەوە وتى: چى لێبکەم، سەلامى لێبکە.
  دایکم وتى: نادیە گیان چۆنى؟ منداڵەکان چۆنن؟ ئەوە بۆ ماوەیەکە دەنگت نییە؟
  نادیە: زۆر باشم، ئایا ئێوە باشن؟ من عەیبم نییە ئەگەر ئێوە خراپ نەبن.
  دە دەقیقە زیاتر قسەیان بەیەکەوە کرد، ئەوەبوو داواى باوکمى کرد و هەندێک قسە و باسیان بە یەکەوە کرد ئەوجا نۆبەى من هات:
  -پورە نادیە گیان توخوا ئێستا ئێوە لە سوێد کارەباتان هەیە؟.
  +کوڕە ئەوە تۆ دەڵێى چى؟ بە سانییە چییە لێرە کارەبا ناکوژێتەوە.
  -ئەرێ سووتەمەنى و ئاو و بەنزین و غاز و شتى وا چۆنە، دەست دەکەون؟.
  +لێرە ئەو کێشانە نییە، کێشەى ئێمە ئەوەیە کەمێک هەست بە نامۆیى دەکەین.
  -ئەى لێرە بێکاریى و گەندەڵیى و بێ خانوویى و سواڵکردن و شەو لەسەر جادە خەوتن هەیە؟.
  +نەخێر، شتێکى وەها نییە شیاوى باسکردن بێت.
  -ئەى پورێ گیان بۆچى نامۆیت؟ خۆ لەکوردستان بیت دە هەزار ئەوەندە نامۆترت دەکەن.
  +نا وانییە، کوردستان گۆڕاوە، لە کەناڵى کوردسات و زاگرۆسەوە دەیبینم خۆش بووە.
  -کوڕە کوا؟ تڕحێو لەم خۆشییە، ئەگەر خۆشیى وابێت توونى بابا بچێت.
  +ئەى ئەوە نییە شارى خەونەکان و نازسیتى و ئەو شتانە دروست دەکرێن؟.
  -بۆ مادام گیان هەموو بنەماڵەکەت تا دەگاتەوە ئادەم دەتوانێ چوار چین لەو خانووانە هەڵستێنێ؟.
  +بۆ ، بۆ؟ ئەرێ جگە لەوە ئەو هەموو هۆتێلە جوان جوانانە نابینى دروستى دەکەن؟.
  -با دەیانبینم، ئەوانە بۆ هارونە ڕەشید و شاگردەکانێتى، خۆ بۆ من و تۆ نییە، لەوێ قڕقێنەیەک سەد دۆلارى تێدەچێت، ئەوە باسى بۆفیەیەک هەر مەکە.
  +بەخوا تۆ زۆر رەشبینیت، ئەى لەگەڵ کارى نووسین و شتى وادا چۆنیت؟.
  -باش نیم، لەبەر چرا و رۆشنایى مۆمدا دەنووسم، فەزاکەم ئەوەندە عیرفانییە هەر دەڵێى (نالی)م، بەخوا لە مەودوا بەپەڕ و مرەکەب لەسەر چەرم و پێستە دەنووسم، دنیاکەى ئێمە گەڕاوەتەوە بۆ دواوە، جارى وا هەیە لەبەر نوورى شەمعێکدا هەست بەوە دەکەم شەش خولەکى تر نیگا (وحى)م بۆ دێت.
  +لە قسە زلەکانت نەکەوتوویت، قەت ئەم رابواردنە تەرک ناکەیت.
  -ئەرێ تو ویژدانت ناهەقمە؟ کارەبا هەردەڵێى ترافیک لایتە، کەس نازانێ کەى و چۆن هەیە.
  باوکم لەولاوە هەڵیدایە: کوڕە کەر مەبە، سەد خۆزگە ترافیک لایت بوایە، بەس نەبوو دەقیقەیەک دەهات و دەقیقەیەک دەبڕا، کەواتە لە 24 کاتژمێردا دوانزە کاتژمێرمان دەبوو خۆ کارەباکەى ئێمە بە ناشکوریى نەبێت لە سەعاتێک زیاتر نییە.
  +ئەوە چییە و کێیە قسە دەکات؟ ئایا میوانتان هەیە؟.
  -نا.. نا.. ئەوە باوکمە.. ها بتدەمێ قسەت لەگەڵ بکات، من جارێ خواحافیز و بە نیازى دیدار، باوکم گوێى بە تەلەفۆنەکەوە ناو گوتى:
  -ها.. نەچن خۆتان بێ عەقڵ بکەن و بێنەوە بۆ کوردستان، شتى وا نەکەن ها..
  +نا.. نا.. منداڵەکان هەر نایەنەوە، تازە ئێرەمان باشترە.. ئا.. ئا.. ئێرە بۆ ئێمە باشترە.
  کەمێکى تر باوک و دایکم قسەیان لەگەڵدا کرد و دوایى خواحافیزەیان لە یەکترى کرد، هەریەکە چووینەوە سەر کارەکانمان، ئەوەندەم زانى دواى 53 خولەک لە هاتنەوەى کارەباکە، تەزووەکە و رووناکى گڵۆپەکان بە کارەساتێکى دڵتەزێن ماڵئاواییان لێکردین.
  دیمەنى دواى کارەبا بڕانەکە بەم جۆرە بوو: (پانتۆڵەکەم ئووتو کراوە، بەڵام چاکەتەکەى نا، دایکم نیوەى جلەکانى شۆردووە و نیوەکەى تر نا.. بەڵام قەباعەتەکە لاى باوکم بوو لایەک لە سمێڵ و ردێنى تراشى بوو لایەکى ترى مابوو..). دایکم دەسى بەرز کردەوە بۆ باوکە میهرەبانەکەى ئاسمان و بە دەم نزاوە وتى: خودایە تەمەنى حکومەتەکەمان بە قەد تەمەنى ئەم کارەبا هاتنەوەیە کەمبکەرەوە.
  باوکم بە هێمنى و بە زمانێکى نەرم وتى: لە لاى خوا و لە ئاسمانیش کارەبا هەبێت باشە، ئەگینا ئەویش تاقەتى نابێت گوێ لە نزا و شەکواکانت بگرێت.
  دایکم بەرەو لاى من هات و وتى: بەخوا ئەمە ژیان نییە، لە چلەى هاویندا بەرمیلێک نەوت بە 100 دۆلار بێت ئەى ئەگەر بەفر دابکات؟ لەولاشەوە دەست دەبەیت بۆ هەر شتێ بیکڕیت وەک دووپشک پێوەت دەدات، جگە لەمەش لە زستان و پایزدا بە شەوەکە کارەبا هەبێت قەینا بە رۆژ، بەڵام ئەمساڵ هاوینەکەشى هەر نەهات بوو.
  باوکم لەولاوە هەڵیدایەوە و وتى: ئەرێ ژنەکە بۆ ئەوەندە بێ عەقڵى، کارەبا بۆ هەموو کاتێکە خۆ وەستا ئەدیسۆن کاتێ دروستیکرد نەیووت تەنیا بۆ هاوین وتى بۆ زستانیشە. بەڵام وەستا ئەدیسۆن مۆلیدەى دروست نەکرد، ئەوە وەستا مەسئولەکانن بەدەستمایەکەى ئەدیسۆنەوە کاسبى دەکەن و سوو دەخۆن. ئیدى باوکم لەبەر چرا ریش تاشینەکەى تەواو کرد، بەڵام کە سەیرم کرد دەتووت ئیمامى عەلى شمشێرى لێداوە لە چواردە پانزە لاوە دەموچاوى خۆى بڕى بوو..
  باوکم بە چرایەکەوە بەرەو ژوورى دانیشتن هات و رووى دەمى کردە دایکم و وتى:
  ئەرێ بیستوتانە پیرەژنێک وتوویەتى رەحمەت لە گۆڕت ئەدیسۆن ئەگەر تۆ نەبوویتایە دەبوایە لەبەر شەوقی چرا سەیرى تەلەفزیۆنمان بکردبایە..
  دایکم لێوێکى لێ هەڵقرچاند و وتى: توخوا ئەمە نوکتە بوو؟ زۆر کۆنە و زۆریش ناخۆشە. بەڵام من بیستوومە دەڵێن پیرەمێردێک بووە (دیار بوو دایکم پێى ناخۆش بوو سیفەتى خراپ بخرێتە پاڵ ژن).
  باوکم وتى: نازانم بەڵام بێ کارەبایى زۆر شت لە یاد دەباتەوە پیرەمێرد و پیرەژنیشت لێ تێکەڵاو دەکات، توخوا وا نییە؟.
  ئیتر هەر دواى فجوقى کارەباکە ئێمەش وەک دەرئەنجامەکەى فیلمى (هالەو ئەمریکا)ى عادل ئیمام دەست بەتاڵ دەرچووین و هیچمان بۆ نەکرا. ئەوەبوو باوکم گەڕایەوە بۆ لاى شەوچەرەى شەو و هەقایەتى مێبازیى مەسئولەکە.
  تا کاتى خەوتن و تا ئەو کاتەى ژنە لادێیەک بە نەعل لە دەم و چاوى کاک مەسئول دەدات و تەبعى نەعلە ژمارە (چل و چوارەکە) لەسەر دەم و لووتى دەردەچێت باس هەر باسى ئەو برادەرە کۆڵنەدەرە بوو، ئیدى دوایى ئەمە خەوتین بەڵام من شەو خەونم بینى 24 کاتژمێرى خشت لە خەونمدا تێپەڕى و کارەباش نەبڕا، سەیرە و پەرچوویەکى سەردەمە. وەلێ ئەگەر حکومەتى هەرێم پێى بزانیبا لە خەونەکەشدا تۆزێکی لێ دەکوژاندینەوە.

تێبینی: ئەم تەنزە دیالۆگێکی وەهمییە کە گوزارشت لە واقیعێکی تاڵی ئەوێ رۆژی و ئەمڕۆی کۆمەڵگەی کوردستان دەکات.
پایزی 2006

ستیڤان شەمزینی
ستۆکهۆڵم

هەواڵی شەڕی نێوان دەوڵەتی ئیسرائیل وفەلەستینیەکان کە حەوت ڕۆژە هەڵگیرساوە، تا ئەمڕۆش بەگەرمی بەردەوامە، زوربەی ئەو شوێنانەشی گرتۆتەوە کە فەلەستینیەکانی تێدا نیشتەجێن، بەتایبەت لە کەرتی غەززە، باڵی کێشاوە بەسەر هەموو هەواڵەکانی ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا. نووسەر وسیاسەتمەدارەکان، تەنانەت خەڵکانێکی کە بەدوور لەسیاسەتیش خۆیان پێناسە دەکەن، ئەمڕۆ هاتونەتە سەر خەت و قسەی خۆیان لەوبارەوە هەیە، هەریەکەش لە گۆشەنیگای بیرکردنەوە و جیهانبینی خۆیەوە بۆ دونیا و بۆ ڕوداوەکان ڕاو بۆچونی خۆی دەردەبڕێ، وەک دەڵێن: ( هەرکەسەو لەهەمبانەی خۆیەوە گوێز دەژمێرێ).
ئەوەی سەرنجی ڕاکێشام کە دەست بدەمە نوسینی ئەو بابەتە دوو هۆکار بوو:
یەکەم – دیمەنی ئەو کوشت و کوشتار و وێرانکاریەی لە ئەنجامی پەلاماری سەربازی و هێرشی فڕۆکە جەنگیەکانی سوپای ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە بەدوای خۆیدا هێنای و تا ئەمڕۆش بەردەوامە، وەدڕندەیی ئەو سوپا چەنگ بەخوێنە بەدژی خەڵکی سڤیلی فەلەستینی، هەروەها سیاسەتی داگیرکاری و ملهوڕی وجیاکاری دەسەڵاتی ڕاستڕەوی ئیسرائیل لەبەرامبەر فەلەستینیەکاندا بەگشتی و سیاسەتی گەمارۆدانی ئابوری دانیشتوی کەرتی غەززە بەتایبەتی، جگە لە پەلامادردانی ئەو خەڵکە لەناوچەکانی تریش، ئەمەلەلایەک، وە لەلایەکی ترەوە تاوانی کردنە ئامانجی خەڵکی سڤیلی دانیشتوی ئیسرائیل وموشەک بارانکردنیان لەلایەن گروپە ئیسلامیەکانی فەرمانڕەوا لە کەرتی غەززە، لەکاتێکدا کە ئەم گروپانە، وەک هەموو گروپە ئیسلامیە ئیخوانیەکان، دەستیان ناوەتە بینەقاقای دانیشتوانی غەززە ولەبری شیری منداڵ ((موشەکی قەسسامیان)) بۆ دەکڕن و بەزۆر دەسەڵاتی خۆیان بەسەر ئەو خەڵکە سڤیلەی غەززەدا سەپاندوە و بەهۆی ئەم شەڕەشەوە بەردەوامی دەدەن بەو دەسەڵاتە شومەیان کە دەیان ساڵە درێژەی هەیە.
نامەوێ زۆر بچمە بنج و بناوانی وڕەگ وڕیشەی مێژوویی ئەو کێشەیە و دەست تێوەردانی وڵاتانی زلهێز تیایدا، بەتایبەت ئەمریکا، و وڵاتانی ئیقلیمی بەتایبەت ئێران وتورکیا، کە هەریەکەیان لە بەرژەوەندی خۆیەوە لەکێشەکەدا دەستی هەیە، وە هەڵوێستی شەرمێونانە و ڕیاکارانەی دەوڵەتانی عەرەبیش لەهەمان ئەو کێشەیە، هەروەها تەنگژە وبارو دۆخی ناوخۆیی و ململانێی سیاسی هێزە ڕاستڕەوەکانی ئیسرائیل بە سەرۆکایەتی نەتەنیاهو لەگەڵ ڕکابەرەکانیاندا، ئەمە جگە لە ئاڵۆزی و فەشەل و گەندەڵی هێزە نەتەوەیی و ئیسلامیەکانی فەلەستین.
دووەم – بەکار هێنانی دەستەواژەی ( دژە جو )یە کە لەیەکێک لە هەواڵەکانی سایتی ڕووداو لەم ڕۆژانەدا بەر چاوم کەوت. ئەم دوو ووشەیە هەمان ئەو دەستەواژانەم دێنێتەوە یاد وەک ( دژە کورد، دژەعەرەب، دژە ئەرمەن، دژە تورک ………) کە تا ئەمڕۆش بازاڕی بەکارهێنانیان گەرمە.
سەقامگیری وئاسایش و خۆشگوزەرانی و پێکەوە ژیانی ئاسودە ودوور لەشەڕ وئاژاوە ، دوور لە کینەو بوغزو یەکتر کوشتن، ویست وئاواتی هەموو مرۆڤێکە لەم جیهانەدا و لەوانەش دانیشتوانی ئیسرائیل، بەو ئەندازەی دەسەڵات، هەر دەسەڵاتێک، ئەو ویست و ئاواتەت بۆ دابین دەکا، بەو ئەندازەیە جێگای پشتیوانیە، ئەگەر ئەمڕۆ لە دانیشتویەکی ئیسرائیل، بەتایبەت لەو شوێنانەی موشەکەکانی حەماس و جیهاد دەیانگاتێ، بپرسی ئاخۆ دەسەڵاتدارانی ئەو ووڵاتە بەدرێژایی مێژوو توانیویانە، بەردەوام کەم تا زۆر، ئەم ئاواتەی خەڵکی جولەکە دابین بکەن، یا خود هەمیشە لە دڵە ڕاوکێدا هێشتویاننەوە؟ دیمەنەکانی ئێستای دانیشتوانی شاری تەل ئەبیب و عەسقەلان سەیربکەی دەتوانێ ئەم وەڵامەو لە سیمایاندا بەدی بکەی، هەر بۆیە ئەگەر بڕیار بێ ئەو خەڵکە بەدوای دەستنیشانکردنی ( دژە جو)وەوە بن، دەبێ سەرەتا لە دەسەڵاتدارانی خۆیانەوە دەست پێبکەن کە بەهەمان زمان دەدوێن هەمان بیر وڕای ئایینیان هەیە، ئەمجا بێنە سەر دوژمنانی دەرەکی.
ئەم فۆرمۆڵە سادەیەی سەرەوە، گشتگیرە وناکرێ بۆ گروپێک ڕەوا بێ وبۆ یەکێکی تر نا! مێژوو سەلماندویەتی کە دەستنیشان کردنی ( دژ ) لەسەر بنەمای { نەتەوە، ئایین، ڕەنگی پێست، ڕەگەز}، جگە لە خۆڵکردنە چاوی خەڵک و فریودانیان بەمەبەستی کۆنترۆڵکردنی بارو دۆخی ئابوری سیاسی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگا لەلایەن کەمینەیەکی باڵا دەست بەسەر زۆرینەیەکی ژێردەستدا، شتێکی تر نیە.
لەهەر گۆشەیەکی دونیا بیگری مرۆڤەکان لەباری جەستەییەوە چوون یەکن، کەس سێ چاوی نیە، دوو دڵ و دوو سەری نیە…… خوێنی دانیشتویەکی ئوسترالیا، بەگوێرەی گروپی خوێن، بۆنمونە، بۆیەکێکی دانیشتوی کوردستان دەبێ، هەڵکەوتەی جوگرافیایی هاتنە دنیای مرۆڤ ناتوانی شوناسێکی جیا لە شوناسی ئینسانیبوونی بۆ دەستنیشان بکا و لەسەر ئەو بنەمایە جیای کاتەوە لەوانی تر، ئەوە ئەو شوناسە داتاشراوەیە کە بۆتە ( تەوقی عەزازیل) لە ئەستۆی بەشەرەکاندا و جیای کردونەتەوە، ئەمەش خۆی مەبەستی سیاسی نەبێ هیچی تری بەدواوە نیە. دەکرێ لەپاڵ شوناسی ڕاستەقینەی مرۆڤ بووندا شوناسی تریشمان هەبێ بەڵام ئەم (شوناسی ترە) بۆ ( دژ ) بوون بەکار نەهێنرێ و نەکرێتە بنەما.
ئەگەر ئەم ڕاستیە بۆ مرۆڤ بوون ڕەوا بێ ، هەمان ڕاستی بۆ ئەو سەرزەمینەی مرۆڤەکانیشی لەسەر دەژین ڕەواترە، وێنەی گۆی زەوی لە قوڵایی ئاسمانەوە سەیر کەین هیچ جۆرە سنورێکی تیادا بەدی ناکەین، ئەو سنورانە ساختەن وەک شوناسەکان و دەستکردی مرۆڤەکان خۆیانن لەپێناو هەمان مەبەستی پێشتر ئاماژەم پێدا.
لە خۆڕا نیە زیندە یاد هێمنی شاعیر ئەو بڕگەیەی لە شیعری ( ناڵەی جوداییدا ) پێش بڕگەی دواتری خستوە کاتێک دەڵێ :
شیوەنی من شیوەنی ئینسانیە
بانگی ئازادی و گڕۆی یەکسانیە

16 – 5- 2021

ھەریاخیبونەكا من
یا دشیشا شەراباتەدا
نقوم بوی
تێدا خوژبیركری
سەرخوش و گێژكری
خۆ
ب سەمایا عەشقێ ھێركری
ھندە ھندی
قەھوەكا رەشا
وەكی
تاریاتیا ھیڤیێن من
ب سەردا نەكری
دەنگێ
قورچە قورچا فرێن وێ
دگەل
تەحلیا تاما وێ
دبیتە زەنگا ھشیاركرنێ
ھەمی چركەساتێن تراژیدیێن
ژیانا من دگەل تە
دكەتە كورتە فیلمەك
ل جیھانا سینەمایا عەشقێ
د دانیتە بەر چاڤێن مە
ھەر وەكی
جیھانێ ھەمیێ
روناھیا ژدەست دای
بویە تاریستان
ل دورمانێت مە
ھەر مەعشوقەكێ
رێكا خۆ بەرزەكری
یێ ھاتی وبویە
مریدێ رێكا مە

ژنڤیسینا /كاژین یوسف دوسكی

نامەی یەکەم:
ئەی قوربانییانی خیانەت و خۆفرۆشی و بازرگانانی جەنگ، لە دەڤەری غەززەی ئاگر و بارووت و خوێن:
بە پەرۆشم بۆ ئەو ژن و منداڵ و پیر و گەنجانەی، لەنێو دۆزەخی شەڕ و پێکدادانێکی خوێناوی و کاولکاریدا، بە درێژایی ئەو ڕۆژە سەختانە، هەناسەی دوکەڵاوی هەڵدەمژن و زووخاوی چاوتان دەخۆنەوە و بە خۆڵەپۆتە زام و برینی جەستەی بریندارەکانتان تیمار دەکەن. برسیەتیی و ترس و تۆقاندن و ماڵوێرانی و هەڕەشەی دۆژمنێکی دەسەڵاتداری بەهێز، تەواو شەپرزە و شەکەتی کردوون. هەرچەندە ئەمە باجی ئازادییە.
لەگەڵ پەڕۆشیی خۆم بۆ ئێوە، ئێستا ئەو گلەییەتان لێدەکەم ، کە دوێنی تۆپ و تەیارە و چەتە و جاشی ئەردوگان، زۆر دڕەندانەتر لە جوولەکە، ژن و منداڵ و خەڵکی سیڤیلی شارەکانی عەفرین و کۆبانی و سەریسپی و قامیشلوو و عامودێ… قەتل و عام دەکرد و ماڵەکانی تاڵان و وێران دەکردن و مەزرا و باغ و ڕەزاکانی دەسووتاندن، قەت نەدەبووایا، ئێوە لە مسجد الاقصى دەست بۆ ئاسمان هەڵبڕن و دوعاو نزا بخوێنن، خودا ئەردوکان و چەتە و جندرمەکانی بەسەر کورداندا سەرخات و کوردەکان زەلیل و یەخسیر بکات.
ئاخر، خۆ ئەگەر نەتەنیاهۆ، جوولەکەیە و زایۆنزمە، خۆ ئەردوکان موسڵمان و ئیسلامییە و کوردیش، نەوەی ئەو سەڵاحەدینەن کە ڕۆژێک دەروازەکانی قودسی بۆ واڵاکردن!
گلەیی بێ، کە ئێوەش وەک کورد، خاکتان داگیرکرابێ و ستەمتان لێکرابێ، چۆن ویژدانتان رێێ پێدان ئەو خەتایە گەورەیە بەرانبەر کوردان بکەن؟

نامەی دووەم:
ئەی ئەو جوولەکانەی ئێستا لە ژێرزەمینەکاندا خۆتان مەڵاسداوە:
هەرچەندە ئیوەش حەفتا ساڵێکە، لە ژینگەیەکی دژوارو نائارامی پڕ شەڕ و تەقینەوە و خوێن و سووتاندا، ژیان بەسەر دەبەن و گۆبەندێکی درێژخایەنی چارەنەکراوتان بۆ خۆتان ناوتەوە و هیچ ئایندیەکی ڕوونی دیار نییە، وا چەند ڕۆژێکە، جار جار خۆتان دەخزێنە ژێرزەمینەکان و کوونە تەیارەکان، لە ترسی مووشەکەکانی غەززە.
دەزانم، ئەو خۆزیندانیکردنەی ئێوە، ساتەکانی قورسە، ناخۆشە، خنکێنەرە و دڵپەست دەکات و هزر و هۆش دەشێوێنێ، لە دۆست و ئازیزان دادەبڕن و ترستان لێدەنیشێ.
لێ گلەییەکیش لە ئێوە: باڵاترین سەرکردەتان، زەلیلانە دەستی نایە نێو دەستی دوژمنی بابەگەورەتان ـ یاسیر عەرەفات، و چاکبوونەوە، کەچی چونکە ڕۆژێک ئاپۆ، لایەنگری خەباتیی فەلەستینییەکان بوو، بە پیلانێکی گڵاو، لەگەڵ دۆستتەکانتان، ئەو قارەمانەتان یەخسیر کردو خزانتانە نێو زیندانی دڕندەترین نەتەوەپەرستیی ئەم جیهانە.
ئەگەر ئێوە چەند سەعاتێکە لە ژێر زەمینن، ئەوا ئاپۆی ورە قەندیل (٨١٢١) شەو و ڕۆژە لە زیندانێکی ئینفرادی دوورەدەست، لە دورگەیەکدا، بە دەستی ئێوە، بەندکراوە، نەک خزم و دۆستەکانی نابینی و دابڕاوە لە جیهان، تەنانەت مانگ و ئەستێرەکانی خوداش نابێ ببینی.
گلەیی بێ، لە ئێوە، چۆن ئەم زوڵمەتان قبوڵکرد، خۆشتان بە دیموکراتخوازی ڕۆژهەڵاتی ناوەند ناوزەند دەکەن؟

نامەی سیێەم:
بۆ هەموو ئەوانەی پێشتیوان و پاڵپشت و نابگخوازی ئاشتی و ئازادین لە جیهاندا:
هەرچی خۆپێشاندان و چالاکیی هەیە، بیکەن لە پێناو کۆتایی هێنان بە شەڕ و کوشتار و ماڵوێرانی، منیش پشتیوانتانم، منیش حەزدەکەم ئەو ماڵوێڕانییەی غەززە و هەموو جیهان، هەر ئێستاو تاهەتایە، کۆتاییان پێ بێت.
بەڵام، ئەگەر ئێوە هێندە مرۆڤدۆست و باخەبەری ستەمەکانی نەتەوە مەزلومەکانن، گلەییەکیشم لە ئێوە هەیە، خێرە وا ئیمڕۆ گرج و گۆڵ و گەرم و گوڕن، ئەدی ئەو ڕۆژانەی بە هەزاران کیژ و ژنی ئێزیدی سەربران و لاقەکران و کران بەسەبایە، ماقوولە هەر هەمووتان خەوتبوون؟ ئەدی کە ئەو سەدان گوند و شارەی کوردان سووتاو وێرانکراو بە زیندی چاوان ژن و منداڵ و گەنجیان بە بەنزین بە بەرچاوەی خەڵکە دەسووتاند، ماقوولە، ئێوە هەر هەمووتان بێخەبەر بوون….. زۆر زۆریتریش….
ئەمە ڕێیایکاریی نییە….؟ خۆ کوردیش نەتەوەیە و زۆرینەی موسڵمانە و هەر نەبێ مرۆڤە؟ ئەرێ، ئێوە لە کوێن؟ ئەدی، ئێستا لە کوێن، خۆ زوڵمەکان بەردەوام؟

نامەی چوارەم:
ئەی کوردی سۆزداری مرۆڤدۆستی خوداپەرستیی دادپەروەر:
برین هەر برینە، فرمێسک هەر فرمێسکە، سووتان هەر سووتانە، کوشتن هەر کوشتنە، زوڵم هەر زوڵمە. منیش وەکو ئێوە لایەنگری سڤیلەکانی غەززەم، بەڵام گللەیەکیش لە ئێوە: ئەدی ئەو هەموو گوند و گوندنیشین و شاخ و داخ و ڕەز و باغ و ژن و منداڵ و پیریانەی کەتوونەتە بەر سێرەی چەکی ئاگرینی ئەردوگان لە کوردستانەکەی خۆتان، هاوخوێنی خۆتان نێن؟ موسڵمان نین؟ مرۆڤنێن؟
ئەو بەرگریکردنەی ئێوەش لە سڤیلی بیدەسەڵاتی غەززە، ڕییاکاریی تێدا نییە؟
نا… بۆ شەرو زوڵم و ستەم…
خێر… بۆ ئاشتی و ئارامی و ئاسوودەیی… لە هەموو جیهان.
١٦/٥/٢٠٢١ دوبلن

ئەردۆگان: هەر ئێستا کۆتایی بە داگیرکردن بهێنن.
ڕاوێژکار: لێی باشتر نیە، ئێمە لە ساڵی (١٩٧٤)ەوە قوبرسمان داگیرکردوە وتێچونەکەیشی زۆر کەوتوە لەسەرمان.

ئەردۆگان: نا گەوجە، مەبەستم داگیرکەری ڕاستەقینەیە کە پێویستە هەمویان بچنە دەرەوە.
ڕاوێژکار: ئەها، تێگەیشتم، مەبەستت ئەوەیە کە چیتر یارمەتی ئازربایجان نەدەین کە شاری ئارساخی ئەرمینیەکانی بە یارمەتی ئێمە داگیرکردوە.

ئەردۆگان: نا، من هەرگیز شتی وا ناڵێم، مەبەستم عەرەبەکانە کە دەمرن.
ڕاوێژکار: دیارە ناتەوێت یارمەتی مورتەزەقە ولۆردەکانی شەڕی لیبیا بدەیت کە بونەتە سەرچاوەی تۆقاندن بۆ خەڵکی لیبیا.

ئەردۆگان: نا، سود لەبەکارهێنانی ئەوان دەبینین. مەبەستم برا موسڵمانەکانمانە.
ڕاوێژکار: دیارە مەبەستت کوردەکانی ڕۆژئاوای سوریایە کە لە ڕێگەی گروپە تیرۆریست و جیهادیە مورتەزەقەکانەوە لە باکوری سوریا دەرمانپەڕاندن.

ئەردۆگان: بێگومان نەخێر، گێل مەبە، پێویستە سوریا بگەڕێتەوە بۆ خاوەنەکەی.
ڕاوێژکار: ئێستا لە لۆجیکەکەت تێدەگەم، مەبەستت ئەوەیە کە ئیتر لیوای ئەسکەندەرونە بگەڕێـنـیـنەوە بۆ سوریا، زۆر حەکیمانەیە.

ئەردۆگان: چی؟ ئەوە تۆ باسی چیدەکەیت؟ من ئەڵێم با وجودی داگیرکاری بوەسەتێنین.
ڕاوێژکار: دیارە مەبەستت وجودی سوپاکەمانە لە بەلقان، سۆمال، ئەفگانستان و قەتەر؟

ئەردۆگان: هەرگیز. ئەمەندە گێل مەبە، پێویستە خەلافەتی عوسمانی نوێ بنیات بنێینەوە.
ڕاوێژکار: کەواتە تۆ ئەتەوێت کۆتایی بە داگیرکردنی خاکی ٢٠ ملیۆن کورد بهێنین لە باکوری کوردستان ڕێگەیان بدەین بۆ ئەوەی ویلایەتێک بۆ خۆیان دروست بکەن.

ئەردۆگان: چۆن جورئەتت کرد پێشنیازێکی خیانتەکارانەی لەو شێوەیە بکەیت؟ من ئەڵێم پێویستە پەلامارەکان بوەستێنرێن.
ڕاوێژکار: مەبەستت داگیرکردن و بۆمبابارانکردنی گوندەکانی کوردستانی ئێراقە؟

ئەردۆگان: نا، ئەو بۆردمانکردنانە باشن و ئاڕاستەی تیرۆریستەکان کراون.
ڕاوێژکار: بەڵام هەمو دەوڵەتە داگیرکەرەکان وا ئەڵێن بەرامبەر بەوانەی بەرەنگاریان دەبنەوە(مقاوەمەیان دەکەن).

ئەردۆگان: بەڵێ، ئەوانەی کە دەوڵەتیان نیە، پێویست مافی چارەی خۆنوسینیان هەبێت.
ڕاوێژکار: تێگەیشتم، واتە تورکیا یارمەتی سەربەخۆبونی تامیل، بلوچ، ڕۆژئاوای پاپوا، سەحراویە، قەبایل و باسک بدەین.

ئەردۆگان: ئەوە تۆ شێتیت؟ سری لانکا، پاکستان، ئەندۆنیسیا، مەغریب، جەزائیر و ئیسپانیا هاوپەیمانی تورکیان.
ڕاوێژکار: بمبورە جەنابی خەلیفە، من تا ئێستا تێناگەم مەبەستت چیە؟

ئەردۆگان: مەبەستم داگیرکاریەکەی ئیسرائیل بۆ فەلەستین کۆتایی پێ بهێنین.
ڕاوێژکار: ئێ، تێدەگەم، بەڵام تۆ هەرگیز بە کردەوە دژی ئیسرائیل نەوەستاویتەوە، هەموی قسە و موزایەدەی کاتی هەڵبژاردنەکان بوە. چیە؟ ئەمجارە بە جدیتە؟
ئەردۆگان: (بە قاقای پێکەنینەوە)، ئەوە ئەقڵت لە دەستداوە؟ من کە ئەمە دەڵێم تەنها بۆ ئەوەیە کە وای پیشان بدەم کە سەرکردایەتی ئۆمەتە خەیاڵیەکەم بکەم. (مەبەستی ئۆمەتی محەمەدە – وەرگێڕ)

ڕاوێژکار: کەواتە ئەمە هەموی بۆ خۆدەرخستن و موزایەدەیە.
ئەردۆگان: ڕێک وایە. دەی کوفیەکەم بدەرێ با سێڵفیەکی پێوەبگرم و لەگەڵ کەمێک لەو پارەیەی ‌هیرمیس داوێتی بە خێزانەکەم بۆ بازاڕکردن، بنێرم بۆ حەماس.

لینکی وتارەکە بە ئینگلیزی لە فەیسبوکدا: https://www.facebook.com/groups/KurdsUSA/?multi_permalinks=3543084232462076&notif_id=1621216491839680&notif_t=group_activity&ref=notif

2021-16-05
وەرگێڕانی: لوقمان ئابڵاخی

بە جێم بهێڵن،
لە نیشتمانی گەردەلوولدا
خاکیتر خەونەکانم،
خەمڵاوە
پرچی زێڕینی هێوا،
بە ددانی خاک و دەستی با،
مەزات
بە خاچی بەروارێکدا
فرمێسکم،
سوور بە تەمەنی خودادا
خنکانی کانی و
خەڵۆزی دارستان
لە ئاوێنەی شەڕێکی پیرۆزدا،
مردنەکانمان پیر دەبێ”.

سنە
سوهەیلا مێهەمى

ناوەندی ڕۆشنبیری مەم و زین، کۆڕێک بۆ کتێبی ( گێرانەوە لەداستان و شانۆدا مەم و زین بەنمونە) سازدەکات.
لەنووسینی( هاوکار جەمیل)
بەئامادەبوونی نووسەر و ڕەخنەگر (دڵشاد کاوانی) بۆ هەڵسەنگاندن و ڕەخنەیی لەبارەی کتێبەکە.

ڕۆژی چوارشەممە 2021/5/19
کاتژمێر 4:30 ئێوارە
شوێن: هەولێر، داونتان، کتێبخانەی مەم و زین.

دیمەنێکە؛
ئەم ژیانە؟
کام سەردەمە؟
ورتە ورت دێ؛
بۆنی خودا؟
ئاسوودەی؟
گیانبەخشینم بە شوومییەک
زەمەن گەڕای، بۆ تاریکی
ڕەشەبایە؛
کام کیژۆڵە تۆ مەبەستە؟
سکی برسی کام کرێکار؟
دەردی مۆسقۆفان، یاشی لە تۆ؟،
ڕێ بوو نا سۆڵ؛
ئاوازی مەرگی بێهوودە ئەژەنی؟
نا نا نۆتەی نەبوو چوونکم هێڕ بوو!،
دەبەسیکە، ئاه؛
وێڕیم یان وێڵیم یان لێڵیم؟.
لێبوونەوە لە گەردوون؟
مردن بە کەوتنە خوارەوە لە جۆلانە وەک ئەوە وایە
ببی بە تەم لەنێو گزنگی هەتاودا
وێنەی پرشنگێک، دەکێشم
هەر ڕۆژێک دێت بەسەر ئاسۆی نیشتماندا
پڕ دەدات و
شین دەبین و، چیدی نایکەین شین
وێڵم لە چیاکاندا کام هەڵۆی بەرزەفڕ
لە سۆنیادا ئازادیی بەدی دەکا
پەڕی کام گوڵ دەبێتە لانکەی من و
ئاخۆ کەی بێت، شنەبایەک هەڵبکات و
بەیبوونەکان بلەنجێنێ تاکوو منیش
بەدیاریەوە گوێ ڕادێرم بۆ (دودوک)
و خەیاڵی خۆم بکەم لە پێناو تۆ،
وێڕم کاتێک شەقەی جزمە و پۆستاڵ
شوێنی ئاوازی شمشاڵەکانی گرتوەتەوە
لە دڵمدا سۆزی دەلاوێنێتەوە،
لێڵم، لە بنی گۆماوێکدا
ئێوە ئاژاوە بە هاتاو ئەگێڕن
کانیی بریندار ئەکەن لە پێناوی بڕێک هەتاو
وەلێ نازانن من لێڵم
وێڕم، وێڵم ،لێڵم
لە چرۆی گوڵی مینا نادڵنیام
لە لالەنگیەکان بێزارم
چوون، وێنەی خۆر دەکەن لە مێشکمدا
لە گەردووندا
ئەستێرەکان هەڵدەفڕێن و
سەردەمێکە چاوەڕێم تاکوو
ئەستێرەیەک بکشێتە نێو ئاسمانەوە
تۆ نازانی لە پێناو تۆ چیم کردووە،
زەمەنێکە بێ ئاگای لێم
تک تک دەچۆڕێ خوێنی گوڵاڵە سوورەکان
کۆترەکان هێماکەیان لێ بردراوە
ژێر پێیەکانم زیخی کانی لێ ناگەڕێ
ئاسۆی دیدم درۆی پرشنگ تەڵخی دەکا
بەڵام بە داراساکەی دەستم هەر دێم
دەیشۆرمەوە.

بینەر میرزا