ئەگەر پێناسەیەك بۆ كردەی توندوتیژی جەستەی دژی ئافرەت بكەین، دەكرێت بڵێین رەفتارێكی توندوتیژكارانەیە كە دژ بە مرۆڤی مێ دەکرێ و دەبێتە هۆی ئازار و زیان گەیاندن بە لەش و جەستەی یان بە هۆش و دەروونی، واتە لە رووی فیزیكی یاخود سایكۆلۆجی، دیاردەی توندوتیژی دژی ئافرەت لە هەرێمی کوردستان لە پێشوودا بە ئاستی جیاجیا بوونی هەبووە و تا ئێستاش هەیە، سەرەرای ئەو هەوڵ و كۆششانەی كە دەخرێنەگەر لەلایەن رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی بۆ بنبڕکردنی بەڵام کاریگەریەکی ئەوتۆی نەبووە.

ئەگەر سەرنجبدەین دەبینین کە یاسا كارپێكراوەكان و هەموار كردنی چەندین دەقی یاسایی و دانانی یاسای نوێ وەك “یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی ژمارە”٨” ساڵی ٢٠١١” كە لە جیهاندا تەنها (١٢٥) وڵات ئەم یاسایەیان هەیە و توندوتیژییان دژی ئافرەت بە تاوان ناساندووە ، لێدانی تاكەكانی خێزان و مناڵان بە ھەر بیانووێك، رێگە پێدراو نییە و تاوانە. ئافرەتیش ئەندامێكی خێزانە و ناكرێت بە ھیچ بیانووێك پیاوەكەی لێی بدات و جەستەیی و دەروونی ئازاری بدات.  . لە لایەكی دیكەوە پێشكەوتنەكانی ئافرەت لە سەرجەم بوارەكانی دیكەدا و بەشدارییان لە فەزای گشتیدا كە پێشكەوتنی لە سیمای گشتی كۆمەڵگەدا دروستكردووە کە ناتوانرێ نادیدە بگیرێن.

لەهەرێمی کوردستان بەداخەوە  رەگەزی نێر هەر لە سەرەتاوە هزر و دیدوبۆچوونی دەئاخنرێت بە چەندین بیرۆكەی هەڵە لەسەر چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ رەگەزی مێ و، نەگونجان لەگەڵی و، بە شێوەیەک رادەهێنرێت كە ئەو باڵا دەستە و بۆچوونەكانی راست و دروستە و لە كاتی ناكۆكیدا حەق بەمە و پێویستە رەگەزی مێ گوێرایەڵی بەرامبەر خواست و ویستەكانی بنوێنێت. لە بەرامبەردا، رەگەزی مێ لە سەرەتای پەروەردە كردنیەوە بە جۆرێك پەروەردە دەكرێت كە پاشكۆی رەگەزی نێرە، بەم شێوەیە رەگەزی نێر خۆی بە باڵا دەست دەزانێ و رەگەزی مێ بە لاواز، كە ئەمەش پەیرەوێكی نادروستە لە پرۆسەی پەروەردەی كۆمەڵایەتی و مەعریفیی مرۆڤدا، ئەم جۆرە پەروەردەیە رۆڵی كۆمەڵایەتی هەردوو رەگەز دیاریدەكات لە خێزانەوە تا ناوەندەكانی دیكەی كۆمەڵگە بە شێوەیەكی ناهاوسەنگ لە بەرژەوەندی پیاودا، دواجاریش بەرژەوەندییە سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی و فەرهەنگییەكانی ئافرەت دەكەونە ژێر هەژموونی پیاو .

لەئەمڕۆدا سەرباری ئەو هەموو پێشكەوتنانە، نەتوانراوە دیاردەی توندوتیژی دژی ئافرەت لە هەرێمی كوردستان دەستی بەسەردا بگیرێ و، هەندێك جاریش ئامارەكان لە بەرزبوونەوەدان، ئەمەش لەبەرئەوەی ئەم دیاردەیە رەگی لە نێو سترەكتۆری كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەدا هەیە و، هەڵقوڵاوی بەشێك لەو كه‌لتوورە دواكەوتووەیە كە لە كه‌لتووری نەتەوەكانی دەوروبەر و بەشێك لە كه‌لتووری بەدەستهاتووی بەناو دابونەریتی كوردەواری خۆمان، كە تێكەڵكراوە بە دەقە ئاینیەكان، كە دەڵێین بەشێك لە كه‌لتووری بەدەستهاتووی بەناو دابونەریتی كوردەواریی خۆمان، مەبەستمە بڵێم كه‌لتووری ئێمە لە بنەرەتدا كه‌لتوورێكی دژە ئافرەت نییە و، توندوتیژیش دژی ئافرەت كه‌لتووری ئێمە نییە، بەڵام كۆمەڵگەی ئێمە بە درێژایی مێژوو داگیركراوە و، رووبەرووی پرۆسەیەكی بەردەوامی توندوتیژی بۆتەوە، ئەمەش وایکردووە پەروەردەی كۆمەڵایەتی پەروەردەیەكی توندوتیژ و، ناهاوسەنگ بێت بە شێوەیەك كە لەگەڵ یەكەم چركەساتی لەدایكبوونی مرۆڤی مێینە رەنگی داوەتەوە .

لەهەرێمی کوردستان سزای لێدانی ئافرەت بەپێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی هەرچەندە بەپێی ماددەی حەوتەم، لێدانی ئافرەت و جۆرەكانی دیكەی توندوتیژی، بۆ ماوەیەك سزای بەندكردن دەیگرێتەوە كە لە شەش مانگ كەمتر نەبێت و لە سێ ساڵیش زیاتر نەبێت و بە پێبژاردنێك كە لە یەك ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەو دوو سزایە .

بۆ نەهێشتنی یاخود كەمكردنەوەی توندوتیژی بەرامبەر ئافرەت دەبێت سەرەتا ئەوەمان لە پێش چاوبێت کە ئەمە کارێکی ئاسان نییە و پێویستی بە دروستکردنی گۆرانکاری هەیە لە شێوازی هزر و جۆری بیرکردنەوەی تاکەکانی کۆمەڵگەدا، گۆرینی ئەقڵیەتیش پرۆسەیەکی دراماتیکی نییە و خێرا نایەتە کایەوە، بەڵکو پێویستی بە كاری هەمەلایەنە و بەردەوام و ستراتیژی دوورمەودا هەیە لەلایەن هەموو ناوەندەکانەوە وەک “خێزان، ناوەندەکانی خوێندن، راگەیاندن، دەزگا فەرمی و نافەرمیەکان، رێکخراو و دامەزراوە جۆراوجۆرەکان” بە تایبەت لە لایەن ئێمەی رێكخراوەكانی ئافرەتان پێویستە كار بکەین بۆ هۆشیار کردنەوەی رای گشتی و لاواز کردنی ئەو نەریت و نۆرمە کۆمەڵایەتییانەی کە رەوایەتی بەم دیاردەیە دەدەن و، لە لایەن بەشێك لە تاكەكانەوە پەیرەوی لێدەكرێت هەوڵ بدرێت تاكەكان هۆشیار بكرێنەوە لەوەی کە ئەم رێسا کۆمەڵایەتی و داب و نەریتانە مایەی شانازی نین و، دوورن لەهەر بەهایەكی مرۆڤایەتی، ئەم دوو مرۆڤەش ئافرەت و پیاو جگە لە چەمكی مرۆڤ بوون ناكرێت هیچ چەمكێكی دیكە بكرێتە بنەما بۆ پەیوەندییەكانیان، خێزان لە پەروەردە و پێگەیاندندا پرەنسیپەكانی یەكسانی پەیرەو بكات و مافەكانی كچ و كوڕ وەك یەك و بەبێ جیاكاری بپارێزێت.

شوانە حەسەن ئەبوبەکر

تەوتەمیزم وەکو یەکەمین ئایینی هۆزە سەرەتاییەکان

“تەوتەمیەت” یەکەمین سیستمی ئایینی دادەنرێت لە مێژووی هزری مرۆڤدا، تەوتەمیزم سیستمێکی ئایینی و خێڵایەتیە، واتا: ئایینی گروپێکە کە کۆمەڵگایی سەرەتایی ژیانی ئایینی و دونیایی خۆیان لەسەر ڕێکخستووە.
خێڵ دامەزراوەیەکی لە خێزان گەورەترە و پکێهاتەیەکی خۆجیێ ناوچەییە، کە ئەندامەکانی پەیوەندی خوێن و هاوسەرێتی وابەستەی کردوون.
ئەنثرۆپۆلۆژیستەکان، هۆکاری پەرەستنی تەوتەم دەگەڕێننەوە بۆ ئەوەی، کە مرۆڤی سەرەتایی بەشێوەی گروپ گروپ و خێڵ لەناو جەنگەڵەکاندا ژیاون، بەهۆی ترسیان لە ئاژەڵ و ڕوەک و کارەساتی سروشتی هەریەک لەو شتانەی لەبەرامبەردا هەستیان بەمەترسی کردووە وەکو خودایی گروپەکە دەستنیشان کراوە، بەڵام بەشێوەیەکی گشتی ئاژەڵ و ڕوەک بەتەوتەم گیراوە. (ئاشکرایە، مرۆڤ بەهۆی توانای زاڵنەبوونی بەسەر سروشتدا، سەرچاوەکانی ئەو ڕوداوانەی بۆتە هۆی مایەی متەرسی دڵەڕاوێکی مرۆڤ، پەرستوونی )
تەوتەم لەڕووی ئایینیەوە بەپارێزگار و ڕۆزی بەخشی خێڵ لەقەڵەم دەدرێت.
لەڕوی کۆمەڵایەتیەوە بەپشتی یەکەمین ڕەچەڵەکی خێڵ هەژمار دەکرێت، بەم شێوەیە هەر گروپ و خێڵێک هەڵگری ناوی تەوتەمەکەیەتی.
خێڵی تەوتەمی لەڕووی کۆمەڵایەتیەوە پەیوەندی خوێن و دەمارگیری بەیەکەیەکیانەوە دەبەستێت، سمبول ونیشانەیی تایبەتی تەوتەمەکەیان لاپیرۆزە، واتا: هەرگروپێک ئاڵا و پەیکەر و نیشانەی تایبەتی خۆیان هەیە، کە گوزارشت لە تەوتەمەکەیان دەکات. خێڵە سەرەتاییەکان لەکاتی سەرکەوتنی جەنگ و زیادبوونی بەربوومدا سروت و ئاهەنگی تایبەتیان هەبووە و هەموو هێزەکانی سەرکەوتن دەگەڕێننەوە بۆ تەوتەمەکە، کەسی ئازاو بوێر “ماننا” لەتەوتەمەکە وەردەگرێت، “ماننا” بەواتایی: ڕوحی خودایی یان کاریزما، سەرکەوتن و مانەوەیی زۆری لەژیان دەگەڕێتەوە بۆ بونی ڕوحی خودایی یان “ماننا” کەتەوتەمەکە پێ بەخشیوە. خێڵە سەرەتاییەکان سروتی ئاینی و مەڕاسیمیان هەبووە و قوربانی و ئاهەنگیان گێڕاوەو بەدەوری تەوتەمەکەدا سەمایان کردووە.
ــــــــــ
تەوتەمیزم و کۆمەڵگایی (خودایی) ئایینی:
لەکۆمەڵگایی سەرەتایەکاندا تاک وەکو: ئەوێکی توێنراو لەناو “ئەوانی” گروپەکەیی ژیانی کردووە.
واتا: نامۆبوونی تاک و تواندنەوەی من لەناو ئەوانی تردا، بۆ وەرگرتنەوەی شوناس و ئینتمایەک لە ئایین و خێڵەکەیەوە.
تاک لەکۆمەڵگایی سەرەتایی و خێڵەکێیەکاندا وابەستەیی ئیتێکی گشتیە، واتا مامەڵەیی تاک لەنێوگروپدا دەبێتە کەسێکی سەربەوان وابەستەیی ئیتیک و ئاینی گشتی دەبێت، ئەو ڕۆڵە دەگێڕێت، کە کۆمەڵگا بەسەری سەپاندووە،و بە جۆرێک هەڵسوکەوت دەکات کە ئەوانی تر لێی ڕازیبن.
ژیان لە خێڵی تەوتەمیزمدا بەشێوەیەکی گەلەیی دەبێت، هەمووان یەک خودا دەپەرستن و هیچ بیروباوەڕێکی پێچەوانە بوونی نیە، یان لەگەڵ (ئێمەیت یان دوژمنمانی.)
تەوتەمیەت لەکلتوری کوردیدا
بەشێوەیەکی ڕێژەیی گروپی تەوتەم پەرست لەفۆڕمی جیاواز و فۆڕمی نوێدا لەکلتوری ئێمەدا تەوتەم پەرست دەبینرێت.
خێڵە کوردییەکان دامەزراوەیەکی لۆکاڵی و خۆجێی بچوکن، کە تاک تێدا تواوەتەوە و ئینتما و شوناسی لێوەر دەگرێتەوە. ستراکتۆر و ژێیرخانی کلتووری و سیاسی ئۆبێکتیڤی ئەقڵیەتێکی خۆجێی بچوکە، بەرهەمی دیوەخان و تەکییە و خەیاڵ و خەیاڵدانی خێڵە، کە سوبێکتی کاریگەرن لە بەرهەمهێناوەی سەرخانی سیاسی و کلتوور و ئیتیکی کۆمەڵی. “ئەبوبەکر حەسەن” بەم شێوەیە دەربارەی خێڵ دواوە:”خێڵ بوونێکە لە خوێن و هاوسەرگیریدا، بوونێکی پێش نەتەوەو پێش دەوڵەتییە، بوون و جوگرافیا و ڕوحێکی پێش نەتەوەو سەر بەناسنامەو حیکایەت و گێڕانەوەی لۆکاڵین لەناو و پشت پەیوەندی خزمخواهیدا”
بەشێوەیەکی ڕێژەیی گروپ و خێڵی تەوتەم پەرست د لەفۆڕمی جیاواز و فۆڕمی نوێدا لەکلتوری ئێمەدا دەبینرێت. دامەزراوە سەرخانی سیاسی لەسەر بنەمای بوونیادێکی خۆماڵی و خۆجێی و ئەقڵیەتێکی خێڵەکی دامەزراوە.
کاتێک دەوڵەت، حیزب، خێڵ، کەسانێک ژێدەرو ئینتماو باوەڕیی پاوانکراوی ئەوانەبێت، بەرژەوەندی حیزب و نەتەوە و خێڵ تاکە پێوەری بەهاداری کەسانێک بێت بۆ هەڵسەنگاندنی حەقیقەت، ئاڵا و سەرۆک خێڵ و سمبولەکانی، گروپێک لەڕوانگەیانەوە بەپیرۆز بزانرێت، وەها کەسانێک خاوەنی ئایینی تەوتەمیزمن و تەوتەم دەپەرستن.
بۆ درکردنی ئەم خاڵە دەبینین بەچی شێوەیەک سیستمی حیزب و خێڵەکانی هەرێمی کوردستان هەزاران مرۆڤ دەکەنە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیانەوە و ناچاریان دەکەن بەقوربانیکردنی هەستی کەماڵی مرۆڤانەیی خۆیان لەسەر بنەمایی؛ خێڵی من، حیزبی من، چ لەسەرحەقە، دووبارە تواندنەوەو نامۆکردنی تاک و بچوکردنەوە و سنوردارکردنی تێفرکرین و تێڕامان بۆ ئاستی خۆجێی و ناوچەیی، هاوشێوەیی خێڵی تەوتەمیزم، تاک لە جەوهەری خۆی نامۆ دەبێت، ڕەفتار و هەڵسوکەوتی تاک بەپڕۆسەیەکی خودی ئەکتیڤدا ناڕوات، بەڵکو تاکێکی پاسیڤ و کارلێکراو و ئیزدواجی و دووفاقی بەمەبەستی ڕازی کردنی ئەوانی دی هەڵسوکەوت ئەنجام دەدات.
دەبینین هەمان شێواز و لۆژیکی تەوتەویزم لەکلتوری ئێمەدا بوونی هەیە، یان لەگەڵ خێڵی ئێمەی یان لەگەڵ حیزبی ئێمەیت، یان دوژمنمانی.
سەرکەوتنەکانی گروپ دەگەڕیننەوە بۆ “ماننا” سەرکردە دەبێتە “کارێزما”.
دەبینین چۆن لەیادی حیزب و لەدایک بوونی سەرکردەو ڤستیڤاڵەکاندا وەکو بوکەڵە بەدەوری ئاڵایەکدا سەمادەکەن.
کوشتن و دوژمنایەتی گروپە جیاوازەکان، لەژێر ئینتمایی ڕەگەز و بیروڕایی جیاواز و شەڕەپەڕۆ ئاکاریی خێڵی تەوتەمیزمە، کە سیستمی کۆمەڵایەتی حیزب و خێڵەکوردیەکان بەشێوەیەکی کوشندە کۆمەڵگایی کوردیان بەرەو داڕزان و داڕمانێکی گەورەیی ئەخلاقی بردووە.
“سیگمۆند فرۆید” لە بۆ چونەکانی خۆیی بەرامبەر وابەستەیی خوێن و دەمارگیری و خزمایەتی لەگروپی تەوتەمیزمدا، دەڵێت؛ “شتێک نامێنێتەوە بەناویی هەستی خۆشەویستی بۆمرۆڤایەتی، جگە لەخۆشەویستیەکی ئاژەڵی لەتەوێلەیەکی خزمایەتی و لەشێوازی گروپدا”. وابەستەیی کۆمەڵایەتی لەنێو گروپەکانی خێڵ، حیزب، نەتەوە، بناغەیی داکوتینی هزری فاشیزم و ڕاسیزم و ناسیۆنالیزمە.
مرۆڤ لەناو گروپەکەی خۆیدا، تەنها خۆشەویستی بۆکەسانی هەمان جۆر و ڕەگەزی خۆی هەیە هەمیشە لەژێر کاریگەری کەسێتی و چینایەتی و لەڕوانگەی سۆز و عەتفەوە خوێندنەوە بۆ بەها گشتیەکان دەکات. واتا؛ لەدیدی خۆی و گروپەکەیی خۆیەوە کە وابەستەیی ئیتێکی دەستە جەمعیە، هەموو کلتور و نەریتەجوانەکان نەفی دەکاتەوە. لەدیدی خۆیەوە بەها ڕاستەقینەکان بەدرۆ دەخاتەوە ئەمەش چەشنێکە لەدۆگمایی و شکستی مۆڕاڵ و هەنگاونانە بەرەو فاشیزم، کە مرۆڤ جۆرەکەیی خۆی وەکو باڵاترین و کامڵترین بونەوەری سەرزەوەیی پێناسەدەکات.
ـــــــــــــــــــ
بەسود وەرگرتن لەم سەرچاوانەی خوارەوە
سیجموند فرۆید: الطوطم الحرام
ئەبوبەکر حەسەن: ڕەخنە لە عەقڵی سیاسی کوردی
خەیاڵدان و قەڵەمڕەوی خێڵ
عەلی وەردی: لێکۆڵینەوەیەک لە سیۆسۆلۆژیای مەعریفە. و: د.نەوزاد ئەحمەد
erich from:psychoanalysis and religion

*سەرهەنگ (موعەمەر قەزافى) لە هەندێ وڕێنەدا دەڵێت: کوردەکان مافى دەوڵەتیان هەیە، بەبێ ئەوەى بە کردەوە هیچ نیشان بدات، لە دەسپێکدا کتێبە بێ سەرو بەرەکەیمان کرد بە کوردیى (کتێبى سەوز)، گۆڕەپانێکى گەورەش لە شارەکەماندا (سلێمانى) ناو دەنێیین (گۆڕەپانى براى سەرکردە موعەمەر قەزافى)، هەندێک کوردى بێ ئاوەزیش دەمێک دەیکەنە سوارچاکى هۆزى هەمەوەند و دەمێکى تر پیاوماقووڵى جافى میکایەڵى. کەچى تاکە گەنجێکى بیست ساڵانى شارى سلێمانى نییە ژەنەراڵ شەریف پاشای کوڕى شارەکەى خۆى بناسێ!، چون ناوى ئەم زاتە و بنەماڵەکەى (خەندان) لە کولەکەى تەڕیشدا نییە، کەناڵەکانى تەلەفزیۆنیش لەبەر بەرنامەى بێ لەزەت ماوەیان نییە بۆ یادکردنەوەى ئەم سەرکردە و دیپلۆماتکارە گەورەیەى کورد.

*خەڵکانێکى خڵەفاو هاتوون بەشان و شکۆى (مێجەرسۆن)دا هەڵدەدەن و پێیانوایە سۆن بە خاترى کورددۆستى رۆژنامەى (تێگەیشتنى راستى) دەرکردووە، هەندێکى تر دەڵێن پایەدار (مێجەر نۆئێل) خەمخۆرى کوردان بوو، بەعزێکى تر (ئەدمۆنز) لە قازى محەمەد بە کوردپەروەرتر دادەنێن. ئاخر ئەمانە کە ئەفسەرى داگیرکەرى بەریتانیی بووبن ئیدى هەر کارێکیان کردبێ لەبەر خاترى چاوى کاڵى کورد نەبووە، بەڵکو بۆ خۆڵکردنە چاو بووە. مادام سۆن و نوئێل و سێر کۆکس بە کورد و مامۆستاى کوردایەتى دەرچوون، دوور نییە دواى سەدەیەکى تر نەوەکانمان پەیکەر بۆ عەلی کیمیاى و کاکل ئاغا و نزار خەزرەجى و عەبدوڵڵا عەباس دروست نەکەن.
*هەندێک گومڕا دەڵێن شێخ مەحمودى حەفید لە کاتى تەوقەکردن لەگەڵ ئەفسەرە ئینگلیزەکاندا فەقیانەکەى لە دەستییەوە ئاڵاندووە تا گڵاو نەبێ، چوونکە ئەوان کریستیان بوون. من پێرێ لە پاسێکدا گوێم لەم قسەیە بوو کە پێموایە زۆر دەمێکە باوى نەماوە، بەڵام سەیر لەوەدا بوو برادەرێکى نووسەر دواى نۆشینى نیو قاپ شەراب هەمان شتى وت، ئێستا کاتى خۆیەتى بپرسین ئەگەر شێخى نەمر ئینگلیزى ئەهلى کیتابى بە گڵاو لە قەڵەم دابێت، ئەى چیداوە لەوەى نامە بۆ شوورەوى بێ ئاین و (لینین)ى کۆمۆنیست بنووسێ؟ ئایا ئەو هەڤاڵانە ناوى تەواوەتى سەرجەم شالیارەکانى دەوڵەتەکەى شێخ دەزانن؟ ئەگەر بیزانن یان نا کێشە نییە، بەڵام با تۆزێک خۆیان ماندوو بکەن و شتێک لە بارەى وەزیرى خەزنە و دارایى زانیاریى پەیدا بکەن و بزانن کێ بوو؟ کەریمى عەلەکەى کریستیانى خەڵکى سلێمانى بوو. ئایا دەکرێ شێخ لەلایەک مەسیحى بە گڵاو بزانێت و لەلایەکى تر مەسیحى بکاتە وەزیرى خۆى؟ ئەمە ئەگەر عەقڵى سەیرى کوردیى نەبێ کێ سەر لەم گێژەنە دەردەکات؟.

*جاران و ئێستاشى لەسەر بێت هەندێ حزب، یەکێک بە بیانووى چەپ و پێشکەوتووخوازیى و ئەویتریان بە پاساوى مرۆڤدۆستى و ئاینیى، لە خاڵە هەرە سەرەتاییەکانى پەیڕەو و پڕۆگرامى پارتەکانیاندا دەیانووسى: بەڵێ بۆ دەوڵەتى سەربەخۆى فەلەستین، نا بۆ داگیرکەرى سەهیۆنى و ئیمپریالیزم!. کەچى هەر دەگەڕانەوە بۆ وڵاتەکەى خۆیان داواى ئۆتۆنۆمییان دەکرد، سەیرى ئەم قوڕمساخییە تۆ ئازادیى بە خۆت رەوا نابینى کەچى بۆ خەڵکى ترى داوا بکەیت! دەى تو خوا ئەمەش سەیرییەکى ترى میللەتى ئێمە نییە؟. بۆیە زۆر جار ئەم رستەیەی خۆم دووبارە دەکەمەوە: کورد پێویستی بە دەوڵەت نییە!!، ئاخر کورد خۆی پێ بچووکە بیکە بە خاوەنی ئیمپراتۆریایەکی مەزنی وەک ئەو ئیمپراتۆریایانەی مێژوو ناتوانێت لە یادیان بکات، دەیکاتە قوربانی خەونی بچووکی خۆی، خەونێک قاچێکی لە ناو گرێی دەروونیی و خۆ بەکەمزانین و قاچەکەی تری لە زەلکاوی خەیاڵدانە قەزەمەکەی ناوچەگەرییدایە.

*جەواهیرى لە شیعرێکیدا دەڵێت: دڵم بۆ کوردستان …. لەسەر کڵاوەکەشى نوسیبوو کوردستان. بەبڕواى من ئەمە هەڵوێستێکى جوامێرانەى ئەو شاعیرە بوو، بۆیە نەنگى نییە ئەگەر ئێمەش ئەومان خۆش بوێ، هەنووکە لە هەردوو شارى سلێمانى و هەولێر دوو پەیکەرى برۆنزى بە حیمایەوە بۆ دانراوە، سەیر بکە کەم چیرۆکنووس و شاعیرى نەوەى پێشوو هەیە، شیعرێک یان چیرۆکێکیان بۆ فەلەستین نەنووسیبێ و پشکدار نەبووبن لە دەوڵەمەندکردنى ئەدەبى مقاوەمەدا. ئەم نووسەرانەى ئێمە نەک لە فەلەستین پەیکەریان بۆ دروست نەکراوە، بەڵکو عەرەب هەر بێزیشى نەهاتووە بەرهەمەکانیان بۆ سەر زمانى عەرەبى وەربگێڕێ، هێشتاش ئێمە خۆمان بە قەرزارى عەرەب و هەڵوێستى هەندێک لە رۆشنبیرەکانیان دەزانین. ناهەقمە ئەگەر رووى دەمم بکەمە هەموو کوردێک و بڵێم ئایا بە راستى ئێمە میللەتێکى سەیر نین؟.

*سەرەتاى شەستەکان و شۆڕشى ئەیلول، ژەنەراڵ مستەفا بارزانى کاتێک بڕیاری دا ئاگربەست رابگەیەنێت بۆ دانوستان لەگەڵ رژێمى ئەوکاتى عێراق، باڵى مەکتەبى سیاسیى (جەلالی) کردیانە دەنگە دەنگ و هاتوهاوار لێى، گوایە ئەمە پلانى ژێر بە ژێرى زایۆنیزمە و مەلا مستەفا کوردى فرۆشتووە بە سێو و پرتەقاڵ. کەچى ماوەیەکى زۆرى نەبرد، خۆیان بوونە جاشى هەمان ئەو رژێمە و بە چەک و تانک و تۆپى بەعس نیشتمانى خۆیان کردە سوتماک، شاخ و چەم و دۆڵى کوردستانیان وەک دەندوکى کەو سوور دەکردەوە، هێشتا پێیان عەیب نەبوو. زۆر جاریش گوێم لەوە دەبێت، دەڵێن نابێ بوترێ جەلالی یان باڵى مەکتەب سیاسیى دەبێ بوترێ باڵى مۆدێرنى دژ بە باڵى پارێزگار. ئاى میللەتێکى چەندە سەیرین، بە تێپەڕبوونى مێژوو خیانەتەکان نەک هەر کاڵ دەبنەوە، بەڵکو دەگۆڕێن بۆ خزمەت و وڵاتپارێزیى، لەوانەیە سەدەیەکى تر شێخ چۆپى و تەحسین شاوەیس و قالە فەرەج و ئەرشەد زێباریش بە خەباتگێڕ لە کتێبى مێژووى خوێندنگەکاندا ناویان تۆمار بکرێت!.

*لارییم لە خەباتى رێبەرى مەزن مەلا مستەفا بارزانى نییە، کەچى ئەو سەرەڕاى ئەوەى لە وڵاتەکەى خۆیدا ئەسپەردە کرابوو (شارى شنۆ)، بەڵام سەرکردایەتى پارتى بڕیاری دا تەرمەکەى لە پاڵ تەرمی (ئیدریس بارزانى)دا بگەڕێنێتەوە بۆ زێدى لە دایکبوون (گوندى بارزان). لە کاتى ئەم هاتنەوەیەشدا جەماوەر خرۆشا و بە تاسەوە پێشوازیى لە تەرمەکانیان کرا، بەلاى منەوە ئەمە شتێکى ئاسایى بوو خۆ ئەگەر تەرمەکەشى لە شنۆ بمایاتەوە هەر ئاسایى بوو، چوونکە شارێکى کوردییە و مەلا مستەفاش بە گشتیى شۆڕشگێڕى هەر چوار پارچەکەى کوردستان بووە، بەشدارییکردنى ئەو لە کۆمارى دیموکراتى کوردستاندا بە رێبەریى قازى محەمەد بەڵگەیەکە بۆ ئەو قسەیە. بەڵام ئایا سەرکردایەتى کورد بۆ ئەقڵى بەوە ناشکێ چنگێ خۆڵ و لم لە بیابانەکانى سعودیەوە هەڵبگرێ و ناوى لێبنێ رۆفاتى پیرۆزى شێخ عوبەیدوڵڵاى نەهری “شەمزینی” و بێگەڕێنێتەوە بۆ وڵات و لە یەکێک لە چیاکانى کوردستان وەک هێمایەکى خەبات دایبنێت؟ ئایا کامیان گرنگە ئێسک و پروسکى سەرکردەیەک لە خاکى عەرەب رزگار بکەین یان تەرمى سەرکردەیەک لە شارێکەوە بۆ شارێکى دى کوردستان وەگوێزینەوە؟ ئایا ئێمە میللەتێکى سەیرو غەریب نین، ئەوەندە دڵڕەقین لەگەڵ دڵسۆزانى وڵاتەکەماندا؟.

*مام جەلال پیاوێکى سیاسیی و سەرکردەیەکى ناسراوە، کە هەڵیانبژارد بۆ سەرکۆماریى عێراق نەک کورد، بەڵکو زۆرێک لە بیانییەکانیش بە لایەقترین و شایستەترین کەسیان زانى بۆ ئەو پۆستە. بەڵام ئەگەر مام جەلال دە ئەوەندەى تر شایستە تر بوایە بۆ بەڕێوەبردنى ئەو پۆستە، بە دەنگ و سەنگى میللەتى کورد نەبوایە پێى نەدەخستە کۆشکى کۆمارییەوە. ساتێک مام جەلال بووە سەرکۆمار شایى و لۆغانى لە سلێمانییەوە بۆ بنى دنیا درێژ بۆیەوە و وەک رۆژى 7-3-1991 زەماوەندمان گێڕا، کاتێک کەناڵێکى عەرەبى چاوپێکەوتنى لەگەڵ سازدا و پێیان وت دەیانەوێ وەک کابرایەکى خۆش مەشرەب و نوکتەباز، چەند نوکتەیەکیان بۆ بگێڕێتەوە، کەچى ئەو دە پانزە نوکتەى لەسەر کورد گێڕایەوە و هەموو جارێکیش دەیووت (جاء الکردی….) جا مام جەلال لەو ئاستە بەرزەدا و بە دەنگى کورد چوو بێتە ئەو پلەو پایەیەوە، ئاوها گاڵتە بە گەل و نەتەوەکەى بکات، بۆچى دەبێ دوودڵ بین لەوەى بڵێین ئێمە میللەتێکى سەیرین، هەر ئەم سەیرێتییە وایکردووە لە مێژوودا نەبینە هیچ.

*رۆژى 24-12-2006 لە فێستیڤاڵى پەنجا ساڵەى کۆچى دوایى شێخ مەحموددا (د.ئەفراسیاو هەورامى) کۆڕێکى نایابى بەڵگەنامەیى لەسەر پەیوەندیى شێخ مەحمود و تورکەکان و روس پێشکەش کرد بە تایبەتى لە رێی ئەو بەڵگەنامانەى لە سۆڤێت دەستى وى کەوتبوون. د.ئەفراسیاو باسى ئەوەیکرد دروشمى کرێکاران و گەلانى بندەستى دنیا یەکگرنى لینین و یارمەتیدانى گەلانى ژێر دەستى جیهان لەلایەن شورەوى تەنیا قسەى رووت بوون و لە بوارى کرداریدا خێرێکى بۆ کورد تیا نەبووە. کەچى خوێنەوارێکى چەپى مارکسى کە بە شەخسیى زۆرم خۆشدەوێ زۆر بە توندیى لە جێى خۆى بەرزبووەوە و بەدحاڵیانە وتى: هاوڕێ لینین (وەک ئەوەى نان و پیازى لەگەڵ خواردبێت) قەت پشتى لە چەوساوەکان نەکردووە و شورەوى بێ بەڵێن نەبووە، بەڵکو هەلومەرجى زاتى و عەینیى لەبار نەبووە تا یارمەتى راستەوخۆى خەباتى گەلی کورد بدەن. بیر دەکەمەوە، ئەم هاوڕێیە نە باڵیۆزى روسیایە و نە ئەندامى سەرکردایەتى حزبى بەڵشەویک و نە نوێنەرى (هاوڕێ لینین) یان (هاوڕێ ستالین)!، ئیتر ئەم داکۆکییە کوێرانەیە چییە لە سۆڤێتى گۆڕ بە گۆڕ؟ لینین زیندوو بکەرەوە دان بەوەدا دەنێ کەمتەرخەم بووە لەو رووەوە. کەچى کوردە کۆمۆنیستەکان هێشتا مکوڕن لەسەر ئەوەى داکۆکى لەو هەڵە و بێباکییە گەورەیە بکەن سۆڤێت دژى گەلەکەیان هەیبووە، ئایا لەمەشیاندا قسەکەى من راست نەبوو کە دەڵێم ئێمە میللەتێکى سەیرین؟!.

*ئێمەیلێکم بۆ هاتبوو، لەبەر پاشگرى (شەمزینى) دواى ناوەکەم لەبرى خۆم یەک ملیۆن جنیۆى ناشیرینى بە شێخ عوبەیدوڵڵاى نەهرى (شەمزینى) دابوو، ئەوى بە خائین و فیوداڵێکى بێ عەقڵ لە قەڵەم دابوو، پێم سەیر نییە کەسێکى ئاسایى بە تاوانى یەک تاکە کەسى شەمزینى هەموو شەمزینییەکان بە تایبەتى ناسراوترینیان دەسوتێنێ، چوونکە تازە بە تازە هەردوو مێژوونووسە زیتەڵەکەمان (د.کەمال مەزهەر- د.فوئاد حەمە خورشید) دەڵێن: داواى لێبوردن لە هۆزى سەربەرزى هەمەوەند دەکەین کە بە خائین لە قەڵەممان دابوون!! ئاخۆ کێ بە ئێوەى وتووە بە تاوانێک (موشیرى حەمەى سڵێمان) بەر لە هەشتا و ئەوەندە ساڵ کردوویەتى یەک هۆزى گەورە تۆمەتبار و گوناهبار بکەن بە منداڵى سەر بێشکەشیانەوە؟!. جا ئەگەر مێژوونووسەکانمان بەم تەسکبینى و بێ ئەقڵییەوە مامەڵە لە تەک رووداوە مێژووییەکاندا بکەن و بیرى لێبکەنەوە، لێم مەگرن لە جیاتى یەک تاکە جار یەک ملیۆن دەفعە بڵێم ئاى چەندە میللەتێکى سەیر و سەرسوڕهێنەرین!.

*مێژوونووسێکى ئەکادیمیی (د.فوئاد حەمە خورشید) لە دۆزینەوەیەکى نوێدا و لە تاقیگەى مێشکیدا تازە بە تازە بۆى دەرکەوتووە (موشیرى حەمەى سڵێمان) خائین نەبووە!! بە دەلیلى ئەوەى لە جەنگێکدا بە باشى رێنوێنى هێزەکانى بەریتانیاى نەکردووە، بەڵام وى لە بیرى چووە (موشیر) چاوساغ و جاشى سوپاى ئینگلیز بووە و چۆتە سەر سەنگەرەکانى پێشمەرگەى کورد و دەستى گرتوون بۆ قوڵایى شاخەکان و ناوچەکانى ژێر دەسەڵاتى خەباتگێڕانى کورد. ئەگەر تازەترین دیکۆمێنت و لێکۆڵینەوە ئەوەمان بۆ بسەلمێنێ (موشیر) خائین نییە، کەواتە دەبێ چاوێک بە بیرکاریشدا بخشێنینەوە، چوونکە دەبێ گومان لەوەش بکەین یەک زائید یەک یەکسان بێت بە دوو، دەبێ لەولاشەوە جێگەیەک بۆ شێخ مەحمود بکەینەوە و پێناسەى بکەین چییە؟. ئایا ئەگەر (موشیر) خائین نەبووبێ کەواتە شێخ مەحمود چی بووە؟ بێ شک شێخ یان موشیر یەکێکیان خائینن، گەر بە قسەى ئەو دکتۆرە بەڕێزە بێ شێخ خائینە نەک موشیر!. مادام هێڵەکانى نەتەوایەتی و وڵاتپارێزیی لەگەڵ خیانەت تێکەڵاو بوون و بە ئاستەم دەتوانین لێکیان جودا بکەینەوە، کەواتە ئێمە میللەتێکى لاژک و گەمژەین و ناهەقم مەگرن ئەم کەڕەتەش بڵێم ئێمە میللەتێکى زۆر سەیرین!!.

*میللەتی کورد میللەتێکی مەرگدۆستە و تا دوا ئەندازە رقی لە هەموو ژیاندۆستییەکە، میللەتێکە جەنگی هەرە گەورەی لەگەڵ ژیانە، ئێوە سەیری بکەن ئەم میللەتە بەرگەی سەدان ساڵی شەڕ و کوشتن و ماڵوێرانیی و خوێنڕشتن دەگرێت، بەڵام بەرگەی بینینی دیمەنی ماچێک ناگرێت لە شوێنێکی گشتیی یان لەسەر شاشەی تیڤی، ئەگەر مێژووی سیاسیی کورد تاریکترین لاپەڕە بێت لە شەڕ و جەنگەکانی یەکتر سڕینەوە، ئەوا مێژووی کۆمەڵایەتیمان پڕیەتی لەو جەنگانەی جوانی و هونەری ژیاندۆستیی سەرکوت دەکەن، لەم سۆنگەوە دەتوانم بڵێم مێژووی کۆمەڵایەتی ئێمە بریتییە لە مێژووی چەپاندنی سێکسیی و قەمعی جوانی و ئیرۆتیک و هەرەس پێهێنانی هەر تامەزرۆییەک بۆ بیناکردنی ژیان. بۆیە ناهەقم مەگرن وەختێک دەڵێم بە راستی میللەتێکی زۆر سەیرین!.
*سۆفۆکلیس، وتوویەتى (سەیرەکانى دنیا زۆرن، بەڵام لە هەموویان سەیرتر ئادەمیزادە)، بەڵام ئەگەر سۆفۆکلیس نوکە لە ژیاندا بمابایە و لە نزیکەوە و تا سەر مۆخ کوردى بناسیبا، رستەکەى بەم جۆرە تەواو دەکرد “سەیرەکانى دنیا زۆرن، بەڵام لە هەموویان سەیرتر ئادەمیزادە، سەیرترین ئادەمیزادیش مرۆڤی کوردە”.

ستیڤان شەمزینی
ستۆکهۆڵم

• وێنەکە وێنەی هەڵمەتە سەربازێکانی کەمالیستەکانی تورکیایە، بۆ جینۆسایدکردنی کوردی کوردستانی باکور لە سەرەتاکانی سەدەی بیست.(دەنگەکان)

*لە ژمارە (35)ی رۆژنامەی (نێوەند) لە رۆژی 18-1-2007 بڵاوبووەتەوە. بەڵام دوای 14 ساڵ و 4 مانگ ناوەڕۆکەکەی بۆ ئەمڕۆش دەست دەدات.

وانه‌كانی ژیان :

هاورێیانی مه‌ڵبه‌ندی سلێمانی و كه‌ركوك له‌ مانگی نیسانى 1983 ئاگادار كرابوون كه‌ ساردی و گرژی له‌ نێوان حزب و یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان( ینك) هه‌یه‌و، بۆ ئه‌وه‌ی حزب تووشی شه‌ر نه‌بێت ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ هاورێیان به‌ تایبه‌ت هاورییانی عه‌ره‌ب و ئه‌وانه‌ی پێویستیان به‌تیماركردن هه‌یه‌و ناردیان بۆ نه‌خۆشخانه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات نێردران بۆ سه‌ركردایه‌تی حزب له‌ پشتاشان و ، هاورێ برایمی سۆفی مةحمود { بابی تارا} له‌ گه‌ڵ مه‌فرزه‌یه‌ك له‌ دێی حاجی مامه‌ند ره‌وانه‌ی ئه‌حمه‌دئاوای هه‌ورامان كرابه‌ نیازی دؤزینه‌وه‌ی شوێنێك بۆ باره‌گای مه‌ڵبه‌ندو له‌ به‌ره‌به‌یانی 30 ی نیسان ( ئه‌پریل) هاوری به‌هادین نوری (بابی سه‌لام) و هێزێكی گه‌وره‌ به‌ره‌و قه‌ره‌داغ كه‌وتنه‌رێ.

له رۆژی 1 ی ئایاری 1983 له‌ ‌ پشتاشان شه‌ر بوو، ئێمه‌ نه‌ماده‌زانی شه‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی ینك چۆڵ بوو هه‌موو پێشمه‌رگه‌كانیان ره‌وانه‌ی پشتاشان كرابوون بۆ به‌شداری كردن له‌ كوشتنی شیوعییه‌كان و ، له‌ هه‌مووی سه‌یرتر به‌ بۆنه‌ی چه‌ژنی كرێكارانی جیهان شاندێكی مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی ینك پێكهاتبوو له‌ كاك سالار عه‌زیزو یه‌كێكی تر هاتن بۆ پێشكه‌شكردنی چه‌ژنه‌ پیرۆزه‌و و من هاورێی كؤچكردوو مه‌حمود دیكتاریۆف پێشوازیمان لێكردن و، له‌ 2 ی ئایار هه‌رچی هێزامان هه‌بوو به‌ فه‌رمانده‌یی هاورێ مه‌لا عه‌لی به‌ره‌و قه‌ره‌داغ كه‌وتینه‌رێ ، واته‌ مه‌ڵبه‌ندی سلێمانی و كه‌ركوك له‌ حاجی مامه‌ند نه‌ماو چۆڵكرا.
له‌ دێهاتى كه‌ماڵان و ده‌روه‌ن فه‌قه‌ره‌و ئه‌و ناوچانه‌‌ بووین رادیۆكه‌ی ینك مزگێنی و مژده‌ی سه‌ركه‌وتنی قه‌سابخانه‌كه‌ی پشتاشانی بڵاو ده‌‌كرده‌وه‌و نه‌وشیروان مسته‌فا كه‌سی دووه‌می ناو یه‌كێتی به‌ شانازی و لووتبه‌رزییه‌وه‌ ئه‌یقیژاندو ده‌‌یوت “” ته‌حریفییه‌كانمان”” مه‌به‌ستی شیوعییه‌كان بوو كوشت و كه‌میان ماوه‌ په‌روباڵیان ده‌كه‌ین و له‌ناویان ده‌‌به‌ێن و، حزب زۆر جار تووشی وشه‌ی له‌ ناویان ده‌‌به‌ێن بووه‌ته‌وه‌و درنده‌ترینیان شاڵاوه‌كه‌ی حزبی به‌عسی عه‌ره‌بی ساڵانی حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی رابردوو بوو، هیرشه‌ چه‌په‌ڵه‌كه‌ی پشتاشان كه‌ پێشتر له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی ینك په‌لانی بۆ دارێژرابوو بووه‌ هۆی شه‌هیدكردنی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ كادیرو پێشمه‌رگه‌كانی حزب به‌ڵام به‌ كوێرایی چاوی دوژمنان له‌ هه‌موو ئه‌و جۆره‌شاڵاوانه‌ شیوعییه‌كان سه‌ربه‌رزو روو سووربوون و دوژمنان سه‌رنه‌ویی وسه‌رشۆرو دۆراوو روو زه‌رد بوون.

له‌ رێگادا به‌ره‌و قه‌ره‌داغ له‌ 2/5/1983 چه‌كدارێكی ( ینك) مان به‌ناوی ره‌حیم گرت و له‌ پاش چه‌ند كاتژمێرێك ئه‌و كادیره‌مان به‌ره‌ڵا كردو، نه‌مانزانی چه‌كداره‌كانی ینك له‌ دێی مه‌سۆیی قه‌ره‌داغ ترسنۆكانه‌ بۆسه‌یان بۆ هاورێیانمان داناوه ، به‌ڵێ ، له‌ 2/5/1983 له‌ دێی مه‌سۆیی قه‌ره‌داغ چه‌كداره‌كانی مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی ینك كه‌مینێكیان بۆ مه‌فره‌زه‌یه‌كی 7 كه‌سی له‌ هاورێیانمان داناو ئه‌م دوو قاره‌مانه‌ : كادیری پێشكه‌وتوو نه‌جیب شیخ محه‌مه‌د قادر { گۆران} و كامیل ئه‌حمه‌د سه‌مینی كانی ساردی شه‌هید بوون و، ئه‌م تێكۆشه‌رانه‌ : كامه‌ران عه‌لی عه‌بدولقادر{ كامه‌رانی عه‌له‌ ره‌ش} و ساڵه‌حی مینه‌ی گه‌وهه‌رو ره‌ووف حاجی محه‌مه‌د كاكه‌وڵا گوڵانی { جه‌وهه‌ر} بریندار كران و هه‌ردوو پێشمه‌رگه‌ی ئازا حه‌مه‌ سه‌عیدو ئیسماعیل به‌دیل گیران.

هێزه‌كانی حزب له‌ قه‌ره‌داغ بڵاوه‌یان پێكرا له‌ دێهاتی : ئه‌ستێڵ و كۆشك و ته‌كییه‌و سێوسێنان و، من له‌ گه‌ڵ هاورێی چاونه‌ترس و ئازا ته‌وفیق فه‌تحوڵلاو ژماره‌یه‌ك پێشمه‌رگه‌ی دلێر له‌ ئه‌ستێڵ ماینه‌وه‌و،واتا ئێمه‌ له‌ هێڵی پێشه‌وه‌ بووین بؤ رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی دوژمنان و له‌و كاتانه‌دا ژماره‌یه‌ك چه‌كداری ینك ویستیان ده‌ست بوه‌شێنن و له‌ یه‌كه‌مێن هاواری هاورێ تێكۆشه‌ر ته‌وفیق رایانكردو تا نزیك دێی چه‌می سمۆر به‌دوایان بوو به‌ زۆر وبه‌ هاواركردن هاورێ ته‌وفیق گه‌رایه‌وه‌و بۆ لامان و ئه‌وه‌ی سه‌یره‌و جێی ئاماژه‌یه‌ له‌و باره‌ دژواره‌دا دوو پێشمه‌رگه‌مان له‌ بن دار برویه‌ك خه‌وتبوون و چه‌كه‌كانیان كردبوو به‌ چڵێكی داره‌كه‌ و من هاورییه‌ك به‌ ئیسپایی چه‌كه‌كانمان هه‌ڵگرت و دوورمان خستنه‌وه‌و له‌ دووری نزیكه‌ی50 مه‌تر دوو سێ فیشه‌كمان ته‌قاندو هه‌ردوو پێشمه‌رگه‌كه‌ به‌ ئاگا بوون و هاتن و داوای چه‌كه‌كانیان ده‌كردو ئێمه‌ش وتمان ملی ئه‌م رێگایه‌ بگرن برۆن بۆ دێی ته‌كییه‌ و ئه‌بو سه‌لام له‌وێیه‌ و چه‌كه‌كانتان له‌وی وه‌رگرنه‌وه‌و ویستیان ده‌مه‌ ده‌مه‌ بكه‌ن به‌ڵام وتمان ئێوه‌ له‌لایه‌ن ئێمه‌وه‌ ده‌ركراون و تا زووه‌ بچن وفێر بن ئه‌گه‌ر جارێكی تر خه‌وتن با چه‌كه‌كانتان ‌ له‌ ژێر سه‌رتان بێت.

هێزه‌كانمان له‌ گه‌ڵ هێزی حزب له‌ قه‌ره‌داغ و گه‌رمیان یه‌كیان گرته‌وه‌و ، به‌سه‌ر دێهاتی دێوانه‌و باوه‌خۆشێن و ئیمام قادر بڵاوبوونه‌وه‌و، رێكخراوه‌كانی حزب له‌ ده‌ربه‌ندیخان و دیهاتی ده‌ورو پشت خواردن و پێداویستییه‌كانیان گه‌یانده‌ پێشمه‌رگه‌كان.
بۆ ئێواره‌كه‌ی له‌ سه‌ر شاخ له‌ نزیك ئیمام قادر چه‌كداره‌كانی ینك كه‌وتنه‌ ته‌قه‌كردن له‌ هاورێیانمان كه‌ له‌ سه‌ر شاخ بوون و له‌ پاش چه‌ند سه‌عاتێك ته‌قه‌كردن له‌ نێوان هاورێیان و چه‌كداره‌كانی ینك هه‌ڵهاتن وشاخه‌كه‌یان به‌جێهێشت و چوون و، له‌و رۆژانه‌دا له‌ باوه‌ خۆشێن براژنم خانزادو به‌شێك له‌ خزمان له‌ ده‌ربه‌ندیخانه‌وه‌ به‌ كه‌باب و گۆشت وچێشتی گه‌رمه‌وه‌ هاتن بۆ دیده‌نیم.

له‌ 10 ئایاری 1983 له‌ دێی دێوانه‌ رێككه‌وتنامه‌یه‌ك له‌ نێوان حزبی شیوعی عێراق به‌ نوێنه‌رایه‌تی هاورییان : مه‌لا عه‌لی و نه‌سره‌دین وشیخ سعید و یه‌كێتی به‌ نوێنه‌رایه‌تی : حه‌مه‌ی فه‌ره‌ج، ماموستا ئه‌نوه‌رو مه‌لا ئیبراهیم واژوو كراو سه‌رجه‌م هاورێیان 6 ، 7 كه‌س نه‌بێت هه‌ر هه‌موو دژی رێككه‌وتنه‌كه‌ی ابو سلام و ملا به‌ختیار بوون و هه‌ندی له‌ هاورییان ئه‌وه‌نده‌ بیزار بوون وده‌یانوت ئه‌بو سه‌لام ده‌كوژین وئه‌بو سه‌لام ناچاركرا پاشگه‌ز بێته‌وه له‌و رێككه‌وتنامه‌ پر شه‌رمه‌زارییه‌ ‌و ئه‌م خاله‌ش بووه‌ هؤی سركردنی و پاشان ده‌ركردنی له‌ حزب.

بریاردرا هێزه‌كانی حزب به‌ره‌و شاره‌زور بروات و دیاره‌ ئاسان نییه‌ هێزێكی گه‌وره‌ له‌ناو دوو دوژمندا و په‌رینه‌وه‌ی له‌ جاده‌ی نێوان ده‌ربه‌ندیخان و سلێمانی گوزه‌ر بكات به‌ڵام به‌ سه‌لامه‌تی هێزه‌كانی حزب په‌رینه‌وه‌و كه‌ چووینه‌ عازه‌بان و ئه‌حمه‌دبرنه‌و ئالان و حاسڵ و قه‌ڵوه‌زه‌و كانی به‌ردینه‌و دیهاتی شاره‌زور چه‌كداره‌كانی یه‌كێتی به‌ نیازی ده‌ستوه‌شاند بوون و چه‌ندین جار هه‌وڵیانداو زه‌ره‌ریانكردو و ژماره‌یه‌ك به‌دیل گیران و یه‌كێك له‌و چه‌كدارانه‌‌ له‌ دێی سواری به‌ برینداری گیراو بردمانه‌ دێی ته‌په‌كه‌ل ‌و به‌ رێزه‌وه له‌لایه‌ن پزیشكه‌كانی حزب‌ تیماركراو رۆژیك دواتر به‌خه‌ڵكی دێكه‌ ره‌وانه‌ی لای هێزه‌كانی ینك كرا.

هێزه‌كانی به‌ره‌ی جود له‌ شاره‌زور یه‌كیانگرته‌وه‌و بریتی بوون له‌ : حزبی شیوعی عێراق ، پارتی دیموكراتی كوردستان ، حزبی سۆشیالیستی كوردستان و پاسۆك و . هپزه‌كانی حزب له‌ شاره‌زور گه‌وره‌ترین هێز بوو بڵاو بوونه‌وه‌ به‌ سه‌ر دێهاتی ناوچه‌كه‌و تووشی شه‌ری قورس بوونه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ سوپای حزبی به‌عس و دیكتاتور سه‌دام حوسه‌ێن و جاش و. له‌ شه‌ری ئه‌حمه‌د برنده هه‌ر له‌ به‌یانییه‌وه‌ تا ئێواره‌ شه‌ر بوو.‌ دوو هاورێ به‌ سوكی بریندار بوون به‌ڵام له‌ داستانه‌كه‌ی سوێله‌میشدا له‌ 25/9/1983 دوو هاوری: یاسین حاجی قادرو جه‌لال وێنده‌رێنه‌یی له‌ حزبی شیوعی عێراق و قاره‌مان شیخ جه‌ڵال له‌ حزبی سوشیالیستی كوردستان شه‌هیدبوون و سێ هاوریمان به‌دیلی كه‌وتنه‌ ده‌ستی دوژمن و ئه‌وانیش : محه‌مه‌د فه‌ره‌ج { غه‌مبار} ، ئاراس ئه‌كره‌م { ساماڵ} و كازم وروار { یوسف عه‌ره‌ب} و، له‌ 27/9/1983 ده‌سه‌ڵاتی فاشیستی به‌غداله‌ رێی چلكاوخؤروجاش ره‌شه‌ی ساڵحه‌ له‌ سه‌ر ێگای هه‌ڵه‌بجه‌ ــ سید سادق گوللله‌باران كران و. له‌و كاتانه‌دا یه‌كێتی له‌ گڤتوگؤیه‌كی گه‌رم بوو له‌ گه‌ڵ رژێمی به‌عسداو هێزه‌كانی چه‌ندین جار هێرشیان كرده‌ سه‌ر هێزه‌كانی حزب به‌ڵام شكستیان هێنا..

هیزه‌كانی به‌ره‌ی جود كه‌میان كردو ئه‌ندامه‌كانیان ره‌وانه‌ی باره‌گاكان ده‌كران و له‌به‌ر نزیكی شاره‌زور له‌ سه‌ربازگه‌كانی دوژمن حزب هه‌ستی به‌ بارگرانیكردو بڵاوه‌ی به‌ هێزه‌كانی كردو ژماره‌یه‌كی باشی بؤ ناوچه‌ی شه‌مێران ناردو له‌ مانگی تشرینی یه‌كه‌م { ئه‌كتۆبه‌ر} هه‌رچی هێز هه‌یه‌ له‌ شاره‌زور كشایه‌وه‌ به‌ره‌و شاخی سورێن ـ بانی شارو ئه‌حمه‌دئاواو كه‌ره‌جاڵ.‌

28/6/2021

با هەر وابێ ڕستەی ئەوین
وشە ڕاستگۆکان بکوژێ
بازاڕی میکاب و ڕەعنا
لە ئەندێشە بە با بکرێ
ئەو دەمانە
من و ژوان …..
درۆ و وەهم
هەموو لە ڕاستە ڕێی یەکین
بە سەر چوار پەنجەی مەمکەوە
لەو دیو سنووریش خێوەکان
بە ئازاری دوو گیانەوەن
بۆ ناشتنی تەرمی یەقین

  ********

من لە خەراباتی حاڵم
مەیگێڕی مەیخانەم و
تەوافی مەستی گرتوومی
شورەییە پاکیزەیی
بە کوڕێژگە بسپێردرێ
کەچی دەمامکی جەژن
خەون و حەزی ڕەنگەکانمە
فریوت دام
لە درزی نیگای کاوتدا
لە پیاسەی گوڵاوپرژێن
کەیف و بەزمم بە نێو ڕاڕاییت تەی دەکا
خۆت دەزانی
وڕ و گێژم بە نێو پەیمانە دەریادا
نها لوتفێ ، بزە و خەندە و ئاوڕێکت
هەتوانی ئافاتی گیانمە

        ********

ئەی خودایە
پەرێشانی وێرانە ڕێم
خەیاڵ لەو دیو وێنای پرچی خاو ونبووە
دڵڕەقانە
لە قوڵپی سۆز و ژانەوە
لە خەرەندا هەڵدێراوم
هەناوی تاڤگەی گروورود
ئێسک و پروسک تێک دەشکێنێ
پەیمانە ڕۆژ
لە ڕۆخی قەڵای شارەوە
ڕووە و شێخەڵا و سیروان و باتە هەنگاوی خۆی دەنێ
دەنکە تەسبیحی بێوەری پەخش دەکا
چاو و ئەوکی هەنسکباوی
دەبارێنێ لێزمەی بە خوڕ سێڵاو ئەشکێ

        **********

هەموو رۆژێ
خۆر لە زرێبار هەڵدەکشێ
هەر بە دەستنوێژی ئیشقەوە
ماڵئاوایی لە ئاو دەکا
دەبێتە تریفەی مانگ و
گوڵە گەنم سێو دەگرێت و
هاوتای ڕۆحی پاکانەییم دەیسازێنێ
ئاونگی دەمە و سپێدە
گەرمی هەناسەی لێ دەتکێ
شەرم دەیخوا
بە نێو جۆباری ئەوینما نێڵە دەکا
لە دوا ساتا
گەردانەی گەردنی ڕەونەق
بسکی سێوی تێکچڕژاو
سۆمای نیگام دەسمێنێ

    *********

وا مەیخانە خانەی دڵمە
ئەی شەرابی هەناری حەزی بەد ڕەفتار
پێنج فەرزەی ئیشق تۆبەت دەکەم
چارەم چییە ئەی کردگار
لەبزی سوبحی تۆیە گوڵم
ئەی دار سێوی تۆز و غوبار
بە سەر لێوم ماچی لێوت هەڵبنیشێ
قەت ئیتر من نابمە دەروێش
بۆ زیکر و حاڵی تۆبەکار

Bad Camberg
٢٨ . ٠٦ . ٢٠٢١

مـام فەرهـاد لە گونـدێکی گـەورەی کوردستاندا، لەگەڵ خـێزانەکەیـدا بە خۆشی دەژیـان. پیـاوێـکی چـیرۆکخـوانی روخـۆش و قـسەخـۆش بـوو. هەمـووان خـۆشـیان دەویـسـت. تا رادەیـەکـیش دەیتـوانی بە کـوردی بخـوێـنێـتەوە و بنـووسـیـت.
مام فەرهـاد هـەر لە منـداڵییەوە هـۆگری چـیرۆک بـوو. لە داپیـرە و باپیـرە و لە ژنان و پیـاوانی گـونـدەکەیان و لە گـونـدە نـزیکەکـانی گـونـدەکەیـانەوە، بە دەیـان حـیکـایەت و چـیرۆکی فـۆلکـلۆری و میللیی رەسەنی کوردیی لێیان وەرگرت. زۆر جار بە خۆشییەوە ئـەو چـیرۆکـانەی بۆ منـداڵانی گـونـدەکەیـان دەگـێڕانەوە و خـۆشیی دەخـستە دڵـیانەوە.
مام فەرهـاد و پوورە گوڵچـینی خـێزانی. کچـێک و کوڕێکی جـوان و زیرەکـیان هەبـوو. لە قوتابخانەی گونـدەکەیاندا، قۆناغی خوێندنی سەرەتاییان تەواوکرد. بەڵام قوتابخانەی ناوەنـدیی لە گـونـدەکەیان نەبـوو، تـا درێـژە بە خـوێنـدن بـدەن. لـە پێـناوی ئـەوەی کە کچـەکە و کوڕەکەیـان درێـژە بە خـوێنـدن بـدەن. مانگا و بـزن و مەڕەکـانی فـرۆشتن و لە شاری سلێمانی خانـوویەکی کـڕی. ماڵـیان باریکـرد و لە سلـێمانی نیشتەجێ بـوون.
کچـەکە و کوڕەکـەیان، لە قوتابخـانەی ناوەنـدی وەرگـیران و درێـژەیان بە خوێنـدن دا.
مام فەرهـاد ماوەیەک بە دوای کاردا گەرا، بەڵام هـیچ کارێکی دەست نەکـەوت. کەوتە بیـرکـردنـەوە، کە دەبـێت کـارێک بکـات بـۆ دابـینکـردنی بژیـۆی ژیـانی خـێزانەکەیـان.
پوورە گـوڵچـین: پیاوەکە خەرجیمان بەرەو کەمی دەڕوات، پێویست کارێک بدۆزیتەوە.
مـام فەرهـاد: بیـرم لە کارێـک کـردۆتـەوە.. بە نیـازم لە بەیـانییەوە تاقـیی بکەمەوە.
پوورە گوڵچـین: بیرت لە چی کـارێک کـردۆتـەوە؟
مام فەرهـاد: بیرم لەوە کردۆتەوە کە رۆژی چەنـد چـیرۆکێک لە چیرۆکەکانم بفرۆشم؟
پوورە گوڵچـین ـ بە پێکەنینەوە: چـیرۆکەکانت دەفـرۆشیت؟ جا کێ چـیرۆکت لێدەکڕێت؟
مام فەرهـاد: بە منـداڵانی گەڕەکانی شار دەیانـفـرۆشـم.
دوای نیـوەڕۆی رۆژی دوایی مـام فەرهـاد، چـووە کـۆڵانێکی قەڵـەباڵـغی گەڕەکـێکی سلـێمانی. منـداڵانـێکی زۆر لە دەرەوە بـوون، چەنـد ژنێکـیش لەبەردەم دەرگاکانیان دانیشـتبوون و ئاگـایان لە منـداڵەکـانیـان بـوو.
مام فەرهـاد بە دەنگـێکی بـەرز: چـیرۆک.. چـیرۆک.. چـیرۆکی خـۆش دەفـرۆشـم.
ژنـێک: مامـەکە تیـرۆک دەفـرۆشـیـت.. ئـەی کـوان تـیرۆکەکـانـت؟
مام فەرهـاد: نا خـۆشـکە گیـان.. تـیرۆک نا.. چـیرۆک و حـیکایـەت دەفـرۆشــم.
منـداڵان لـێی کـۆبـوونـەوە: مامـە گیـان کـوان چـیرۆکەکـانـت؟
مام فەرهـاد دەستی بـرد بۆ سـەری و وتی: رۆڵـەکـانـم، چـیرۆکەکـانـم لـێرەدان.
منداڵەکـان بە کوڵ دەستیان بە قـاقـای پێکەنین کـرد. پێشتر گوێیـان لە شتی وا نەبـبوو.
مام فەرهـاد: گەر هەریەکەتـان بچـن لەلای دایکانتـان. کەمێک پـارە بێنن و چیرۆکێکـم لـێبکـڕن. زۆر زیـاتـر پێـدەکەنـن.
منـداڵەکـان چـوون و لەلای دایکـانیـان پارەیـان هـێنا و دایـان بـە مـام فـەرهـاد و لە دەوریـدا دانیشـتن و جـوان گـۆیـیـان لـێـیگـرت.
مام فەرهـاد چـیرۆکێکی کـۆمیـدیی خۆشی بۆ گـێڕانەوە. منـداڵەکان زۆر زۆر پێکەنین.
منـداڵەکـان: مامـەی چـیرۆکـفـرۆش، سبەیـنێـش وەرەوە چـیرۆکێکی تـرت لێـدەکـڕین.
مام فەرهـاد ئەو رۆژە لە سێ کۆڵانی ئەو گەڕەکەدا، سێ چیرۆکی بە منداڵان فرۆشت و پـارەیـەکی بـاشی دەسکـەوت. لـەو رۆژەشـەوە منـداڵان بـە ” مامـەی چـیرۆکـفـرۆش” نـاویـان دەبـرد.
هاتەوە بۆ ماڵەوە و پارەکەی دا بە پـوورە گـوڵچـین و وتی: گـوڵچـین خـان ئـەم پارەیـە وەربگـرە، بەیـانی بازاڕییـەکی بـاش بـکە.
پـوورە گـوڵچـین: فەرهـاد گیـان، ئـەم پارەیـەت لە کـوێ بـوو؟
مام فەرهـاد: ئەی نەموت چیرۆکەکانم دەفـرۆشم. ئەمە پارەی فـرۆشتنی سێ چیرۆکمە.
لەو رۆژەوە کە مـام فەرهـاد، رووی لە هـەر کۆڵانێک دەکـرد، منـداڵان بەخـۆشیـیەوە، بانگـیـان دەکـرد: وەرە ورە مامـەی چـیرۆکـفـرۆش، چـیرۆکـت لێـدەکـڕیـن.
لە ماوەی ساڵێکـدا، مام فەرهـاد پارەیەکی باشی دەستکەوت. پەرتووکخانەیەکی باشی دانا. لەگەڵ چاپخانەیەکێـشدا رێکـەوت. هەرجارەی چەند چـیرۆکێکی لە چـیرۆکەکـانی چاپ دەکرد و بڵاوی دەکردنەوە. لە ماوەیەکی کەمـدا دەفرۆشران. پەرتووکخانەکەشی فـراوانـتر کـرد. پەرتـووكـڕێـکی زۆر بـوون بـە ئـاشـنای. کچـەکەی و کـوڕەکـەشی لە زانکـۆ سلـێمانیـدا وەرگـیران.

سـویـد: ٢٠٢١