باسێک دەربارەی رۆمانی “نیشتمانی سارا”ی میران ئەبراهام

“ئاخ شارەکەم سلێمانی هیچ جێگا و شوێنێک نیە لەم دونیایەدا بە قەد تۆ دڵگیر و خۆش بێت.”
باپیرە خایم

وشەیەکی پێویست:
ئەرستۆ دەڵێت “بیروباوەڕی مەزن کاتێ لە دایک دەبێ کە دەم بکوتێ لە بابەتە حەرامکراوەکان.” رچەشکێنی لە بیروباوەڕی باودا هەمیشە زەحمەت بووە بەڵام بەرهەمێکی هەبووە کە دواتر هەموان یان دوای کەوتوون یاخود کەوتوونەتە مینە کردنی. ئەمە بۆ هەر بیروباوەڕێکی نوێ یان دیدێکی جیا لەوەی کە هەیە هاتۆتە پێش. من لێرەدا تەواوی رەمزە رۆشنبیری و مێژوویی و ئاینی و سیاسی و خامە بەدەستەکانی نێزیک بە سەدەیەک لە رابردووی خۆمان، بەتایبەت ئەوانەی ناوچەی سلێمانی، دەخەمە ژێر پرسیار و رەخنەیەکی توندەوە لەمەڕ مەسەلەی کارەساتی نەنووسراوەی کوردە جووەکان. مەسەلەکە هەر کوردە جووەکان نین بەڵکو ئەو خوڵق و مۆراڵ و هەڵویست و ئەخلاقیات و شەهامەت و نمەکزادەیی و تێگەیشتنە کۆمەڵایەتی و سیاسی و رۆشنبیری و مرۆڤدۆستیەیە کە رەمزە مێژووییەکانی ئێمەی تێیدا بوون. رەنگە بێ بڵێن زیاد لە پیویست دەڕوات، بەڵام “ئێمە دەبێ زیاد لە پیویست بڕۆین گەر بمانەوێ راستیە ونبووەکان بدۆزینەوە.” ئەلبێرت کامۆ.

بۆ درێژەی بابەت کلیکی ئێرەبکەن…

لەگەڵ ئەوەشدا کە هەڵبژاردن و سیستمی پەرلەمانی لە ڕووکەشدا مەسەلەیکی سیاسی گشتیە بۆ ڕێکخستنی نیزامی سیاسی بۆ هەموو کۆمەڵ، لە جەوهەردا کار و میکانیزم و سیستمی سیاسی چینی بورژوازی و نۆینەرانی سیاسیەتی بە تەنها. هەر بۆیە، هەڵبژاردن و بایکۆتی هەڵبژاردن لە ‌عێراقدا، بەو ئەندەازەیەی کە باسمان لەسەر پرۆسەی كێشمەکێشی چینە دژبەیەکەکانی کۆمەڵگەیە، سەر بە دوو کەمپ و مەیدانی سیاسی و چینایەتی جیاوازن.
هەڵبژاردنی پەرلەمانی کە بریارە لە ئۆکتۆبەری ئەمساڵدا بەڕیوبچێت و هەموو حزبە سیاسیەکانی عێراق و هەرێمی کوردستان بەشداربن تیایدا، جیا نیە لە پرۆسەی سەرکوت و لەباربردنی ڕاپەرینی ئۆکتۆبەر (٢٠١٩). خۆهەڵەکردن و چاوپۆشی لەم ڕاستیە سیاسیە سادەیە یا گێلیەتیە یا مەبەستی سیاسی کۆنەپەرستانەی لە پشتەوەیە. هەر بۆیە باسکردن لە هەڵبژاردنی ئیستا بەبێ باسکردنی ڕاپەرینی ئۆکتوبەر و ئاکامەکانی پرۆسەی گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانە لە کۆمەلگەدا بە گشتی، نە دروستە وە نە ئەتوانری باسێکی هەدەفمەند بێت کە پراتیکی شۆرشگێرانە و سۆشیالیستی لە سەر بینابکرێ.
هەموو ڕەوت و حزبەکانی بورژوازی ئیسلامی و قەومی دەسەڵاتدار و پاڵپشتەکانی لە دەوڵەتە ئیمپریالیستی و ناوچەییەکان، بەتایبەت ئەمریکا و رژێمی جمهوری ئیسلامی ئێران، هاوڕا و چوونیەکن لەسەر ئەنجامدانی هەڵبژاردن، ئەمەش بەسادەیی لەبەر ئەوەی کە هەڵبژاردن و پەرلەمان ئامڕازی ڕاگرتنی ڕژیمی سیاسی ئیستای عێراق و شەرعی دانە پێی لە لایەن جەماوەرە. ئەمە سەرباری ئەوەی کە میکانیزمێکی سەرلەنوێ بەرهەمهێنانەوەی “پرۆسەی سیاسی” و دابەشکردنی دەسەڵات و سەروەتی بەتاڵابراوی کۆمەڵگەیە لەنێوان باڵەکانی ڕژێمی “موحاسەسەی” تایفی و قەومی.
پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە خالێ جیاکەرەوەی هەڵبژاردنی ئەمساڵ چێە لەوانەی پێشووتر؟
ئاکامی پیادەکردنی ڕەخنە و تێڕوانینی مارکسیستی و چینایەتی کریکاران لەبەرامبەر هەر دیاردەیەکدا، لە دوا شیکردنەوەدا، کونکریتە و کردەوەی بەدوادا دێت. لە پەیوەند بە هەڵبژاردنەوە ئەم مێتۆدە ئەوە ئەخوازی کە خاسیەتی جیاکەرەوە و چۆنایەتی هەڵبژاردنی ئەمساڵ لەوانەی پێشوو دەستنیشان بکەین و بناسین تا تاکتیک و سیاسەتی کۆنکرێتی سۆشیالیستانە لەم بوارەدا دابڕیژین و پراتیکی بکەین.
کارەکتەری چۆنایەتی هەڵبژاردنی ئەمجارە و جیاوازی لە هەر هەڵبژاردنیکی تر ئەوەیە کە بورژوازی و حزب و ڕەوتەکانی دەسەڵات و تەنانەت بەشی ئۆپۆزسیۆنیشی ئەیانەوێت هەڵبژاردن وەک جێبەجێکردنی داواکاری و ئامانجی ڕاپەرینی ئۆکتۆبەر لەقەڵەم بدەن. ئەمەش بۆ ئەوەی جێگەی داواکاری و ئامانجە سەرەکیە ئابوری و کۆمەڵایەتی و سیاسیەکانی ڕاپەرینی ئۆکتۆبەری پێبگرنەوە. ڕاپەرین بەهۆی زۆر فاکتۆرەوە پاشەکشەی پێکراوە بەڵام قەیران و باری شۆرشگیرنە بنبڕ نەکراوە و جەماوەری زەحمەتکێش و بەتەنگهەڵاتوو خەریکی دەرس وەرگرتنن لە تەجروبەی ڕاپەرین تا بە تەوژم و توانایەکی ڕێکخراوەوە جارێکی تر بێنەوە مەیدان.
بورژوازی جیهانی و دەسەڵاتدارن لە عێراقدا ئەوە باش ئەزانن کە هەر دەستکەوتێکی گرنگی سیاسی و ئابوروی و کۆمەڵایەتی و فیکری لە ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەرەوە فەراهەم بێت، بنجی خۆی بە قایمی لە کۆمەڵگەدا دادەکوتێ و نەخشی خۆی لە جەستەی کۆمەڵگەدا ئەکێشیت و ئەبێتە بەشیکی دانەپچراوی ئیستا و داهاتووی. هەر بەو پێەش، دەستکەوتەکانی بۆ درێژماوە ئەمێنێتەوە نەک بۆ چەندین ساڵ بەڵکو بۆ دەیان ساڵ، و بورژوازی ناتوانی بە ئاسانی ڕیشەکێشی بکات لە ویژدانی نەوە یەک لەدوای یەکەکانی دانیشتوان و ڕەوەندە سیاسی و فکری و کۆمەڵایەتی و ئابووریەکانی کۆمەڵگە. نەک هەر ئەمەش، بەڵکۆ دەسکەوتیک کە لەئاکامی شۆرش و ڕاپەرین بەدەستهاتبێ کاریگەری لەسەر سەرجەم پرۆسەی ئاڵۆگۆری شۆرشگیڕانە لە کۆمەڵگەدا بەجێئەهێلێ.
بورژا ئیسلامی و قەومیەکانی دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیونی بۆرژوازیش هەر لە سەرتاوە لە هەوڵی بێووچاندا بوون، نەک هەر بەسەرکوت کۆتایی بە ڕاپەرینی ئوکتۆبەر بهێنن، بەڵكو بشتوانن ڕاپەرین موتوربە بکەن بە ڕەوەندی سیاسی و فیکری بورژوازی زاڵی کۆمەڵگەوە و بیکەنە ئامڕازێک بۆ بەهێزکردنی سیستمی دەسەڵاتداریەتی بورژوازی. هەر بۆیە ئەبینین کە هەموو بەرەی دەسەڵات و دژە شۆرش و میدیا جۆراوجۆرەکانیان هەمیشە تەپڵ بۆ ئەوە لێئەدەن کە ‌هەڵبژاردنی پێشوەخت خواستی ڕاپەرینی ئۆکتۆبەر و گەنجانی ڕاپەڕیووە و گۆرانکاری و ڕیفۆرم و چاکسازی تەنها و تەنها لەم ڕێگەیەوە بەدەستدێت و ئەمە تاکە بەدیلە، لە کاتێکدا کە ڕاستیەکان لەسەر ئەرز شتێکی دیکە ئەسەلمێنن.
لە بەرامبەر ئەم هەوڵ و تەقەلایانەی کەمپی بورژوازی و دەسەڵات و حزب و هیزەکانی، چینی کرێکار و توێژە چەوساوەکانی عێراق و جەماوەری گەنجانی کوڕ و کچ و ڕیزی بەرینی بیکاران لە سەرتاسەری عیراقدا، ڕاستیەکان ئەبینن و هیچ هیوا و ئۆمێدێکیان لە سەر هەڵبژاردن هەڵنەچنیوە تا گۆرانکاری لەڕیگەیەوە ئەنجام بدرێ. هەر بۆیە هەموو ئاڕاستەکان ئەوە نیشان ئەدەن کە بایکۆتی هەڵبژاردنی ئەمساڵ تەنانەت لە ڕێژەی (٪١٨)ی سالی (٢٠١٨) کەمتر بێت.

هەڵبژاردن و بایکۆت و سیاسەتی شۆرشگێڕانەی کۆمۆنیستی
بەشیوەیەکی گشتی کۆمۆنیستەکان هەڵبژاردن ڕەت ناکەنەوە، و بەگۆیرەی بەرژەوەندیەکانی بەرەوپێشچونی خەباتی چینایەتی کریکاران و زەحمەتکێشان بریار لەسەر بەشداریکردن یا بایکۆتی هەر هەڵبژاردنێکی پەرلەمانی بورژوازی دیاریکراو ئەدەن، و بایکۆتی کۆمۆنیستەکان بۆ ئەم هەڵبژرادنەش لەسەر هەمان ئەم پرنسیپ و بنەمایانە و کارەکتەری کۆنکرێتیەتی.
ئەوەی کە بڕاوەیە و میژووی خەباتی کۆمۆنیستەکان و پرۆلیتاریای سۆشیالیستی جیهانی نیشانیداوە ئەوەیە کە کاتیك کۆمۆنیستەکان لە هەڵبژاردنە پەرلەمانیەکان و پەرلەماندا بەشداری ئەکەن، بەشداربوونیان لەو تێڕاونین و سیاسەتەوەیە کە پلاتفۆرمی پەرلەمان بەکاربهێنن بۆ تەشهیر بە سیستمی پەرلەمانی و دەرخستنی ناوەرۆکی بورژوازیانە و ناکامیەکانی پەرلەمان بۆ جەماوەری زەحمتکێش و نەداران. ئەمەش یانی بەکارهێنانی پلاتفۆرمی پەرلەمان بۆ ئاژیتاسیۆن و پڕوپاگەندەی سیاسی شۆرشگیرانە و سۆشیالیستی بەدژی پەرلەمان، و هاندان بۆ خەباتی جەماوەری دەرەوەی پەرلەمان و دامەزراندنی دەسەڵاتداریەتی جەماوەری و شورایی، و پروپاگەندە و هاندان بۆ خۆئامادەکردن بۆ شۆرش و بەدیهێنانی سۆشیالیزم. ئەم ڕاستیە سادەیە و ئەم مێتۆدە شۆرشگێڕانەیە لە بەرامبەر هەڵبژاردن و سیستمی پەرلەمانی بورژوازیدا، لە تێڕوانینی بەشیکی زۆر لە چەپەکان و ڕیفۆڕمیستە بورژوازی و وردە بورژوازیەکان، کە بەناوی مارکسیزم و سۆشیالیزمەوە ئەدۆین، وەلانراوە، و هەڵبژاردن وەک تاکە بەدیل باس ئەکەن کە بتوانێ گۆڕانکاری سیاسی فەراهم بهێنی و کاریگەری دابنێ لەسەر دەسەڵاتی دەوڵەت لە بەرژەوەندی جەماوەری نەدار و زەحمەتکێش.

هەڵبژاردن بۆ پەرلەمان، و هەروەها خەباتی سیاسی و جەماوەری دەرەوەی پەرلەمان، لە عێراق و هەریمی کوردستان، دوو دیاردە و پرۆسەی سیاسی جیاوازن و کێشمەکێشی نیوان دوو چینی کۆمەڵایەتی جیاوازی دەروونی کۆمەڵگە عەکس ئەکەنەوە. هەڵبژاردن و پەرلەمانتاریزمی بورژوازی فۆرمێکی سیاسی دەسەڵاتداریەتی چینی بورژوازیە، و دابینکردنی دیموکراسیە بۆ تۆیژە جۆراوجۆرەکانی ئەم چینە و نوێنەرە حزبی و ڕەوتە سیاسیەکانی و فۆڕمی سیاسی حاکمیەتی ئەم چینەیە، و هێچ پەیوەندێکی بە دابینکردنی ئازادی و ئیرادەی سیاسی جەماوەری کرێکار و زەحمەکێشەوە نیە، و ئەمەش بە ڕوونترین شیوە لە ووڵاتانی کەپیتالیستی ڕۆژئاوادا کە دیمکراسی بورژوازی تیایاندا بەرقەرارە، ئەبینرێ و بەڕێوە ئەچێ. بەهەمان شیوە، ‌لە سەرجەم عێراقدا و لە باشترین حاڵەتیدا، هەڵبژاردن و پەرلەمان، دیموکراسیە بۆ باڵ و بلۆکە بورژوایە قەومی و ئیسلامی و تایفیەکان تا لە پێشبرکێدا و بەشیوەیکی “دیموکراسی” دەسەڵات و تاڵانچیەتی کۆمەڵگە لە نیوان خۆیاندا دابەش بکەن. ئەڵبەتە، بەکارهێنانی توندوتیژی و کوشتنوبڕین و تیرۆری نەیاران بەشێکی ئەم پرۆسە “دیموکراسیەی”! ئەم ووڵاتەیە.

بە پێجەوانەوەی پەرلەمانتاریزم، خەباتی دەرەوەی پەرلەمانی و هەڵبژاردنەکانی، شیوازیکی تێکۆشانی جیاوازە و سەر بەمەیدان و میکانیزمەکانی خەباتی سیاسی جەماوەری کرێکار و زەحمەتکێشانە. ئەم خەباتەی دەرەوەی پەرلەمانتاریزم لەکاتی هەڵچوونە سیاسیە جەماوەریەکان و ڕاپەڕینەکاندا بە هیز و توانایەکی زۆرەوە خۆی دەرئەخا، و ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەر لە لوتکەی هەڵچوونیدا ساتێکی ئەم پرۆسە بەردەوام و هەمیشەییەی ناو جەرگەی کۆمەڵگە بوو. بایکۆتی هەڵبژاردنێش سەر بەم مەیدانی خەباتەی دەورەی پەرلەمانە و بەشیکە لە دینامیزمی خەباتی سیاسی و نارەزایەتی جەماوەری زەحمەتكێش لە کۆمەڵگەدا.
هەر بۆیە بایکۆت لە عێراقدا هەر تەنها سیاسەتی کۆمەڵێک حزب و ڕێکخراو و لایەن نیە، بەڵکو لە بنەڕەتدا بزوتنەوەیەکە و تەعبیرە لە ڕزگار بوونی جەماوەر لە قەید و بەندی نفوزی بورژوازی و دەسەڵات، و وەڵامی (نا)یە بە سەرجەم سیستمە پەرلەمانی و هەڵبژاردنەکەیان.

خاڵی گرنگ ئەوەیە کە بایکوت و خەباتی دەرەوی پەرلەمان لە عیراق و هەرێمی کوردستاندا مۆرکی ئەم دەورە مێژوویەی پیوەیە کە کۆمەڵگە تێیئەپەڕێنێ، کە بە کورتی بڵیین وەزعێکی شۆرشگێرانەیە. ئەمەش لەبەرئەوەی کە زۆربەی هەرە زۆری جەماوەر ناڕازیە و نایەوێت ئەم وەزعەی کە بەسەریدا سەپێنراوە چێتر قبوڵ بکات، و بورژوازی دەسەڵاتدارێش لە قەیرانیکی توندوتێژ دایە و باڵەکانی ڕژیم لە کێشمەکێشێکی کوشندەدان لە بەرامبەر یەکتر و بە ئاسانی ناتوانن وەک پێشتر حوکم بکەن. نەک هەر کچ و کوری نارازی و ڕادیکال بەڵکو ڕیزی بەرینی بیکاران و بێدەرتانان خۆشخەیالێکی ئەوتۆیان بە هەڵبژاردن نیە، و ئەمە سەرباری ئەوەی کە چینی کرێکار و سەندیکاکانی و زۆرێک لە کارمەندان و مامۆستایان و کرێکارانی بەشە جوراوجۆرە خزمەتگوازاری و ئیداریەکان لە بەرەی بایکۆتی هەڵبژرادنن.

هەتا ئیستاش هیچ سەندیاکایەکی سەربەخۆی کرێکاران یا یەکیەتیەکانیان پلانیکیان نەبووە و نیە کە بەشداری هەڵبژاردن بکەن. لەگەڵ ئەم واقعەشدا، بورژوازی و دەسەڵات و هێزەکانی بۆرژوا ئۆپۆزسیۆن لە هەوڵ و تەقەلای بێ ووچاندان بۆ ئەوەی کە سەندیکای حکومی وەک نوێنەری کرێکاران لە قەڵەم بدەن واینیشان بدەن کە گوایا سەندیکا کریکاریەکان بەشدارن لە هەلبژاردندا، و تەنانەت بە ناوی حزبی کرێکارانەوە خەریکی ئەم کارەن.
ئەمرۆ بایکۆتی پەرلەمان و هەڵبژاردن دیاردەیەکی سیاسی بەربڵاوی ناو کۆمەڵگەی عێراقە و ڕاستەوخۆ بەشیکی ئۆرگانیکی هەوڵ و تەقەلای شۆرشگێڕانەی جەماوەری کرێکاران و زەحمەتکێشانە بۆ ڕزگاربوون لەدەستی دەسەلات و کارەساتەکانی سیستمی سەرمایەداری. خەباتی کۆمۆنیستەکان بەشیکە لەم خەباتە شۆرشگێرانەیە و بایکۆت بەشیکە لە هەوڵ و تەقەلایان بۆ ئەنجامدانی ئالۆگۆری شۆرشگێرانە. ئەمە لەکاتێکدا کە خەباتی کۆمۆنیستەکان بەشیکی ئۆرگانیکی خەباتی پرۆلیتاریای سەرتاسەری عیراقە بۆ بەدەستهینانی هەر پلەیەک لە باشبژێوی بۆ جەماوەر و هەر پلەیەک لە بەدەستهێنانی ئازادی سیاسی و مەدنی و ڕۆشنبیری لە کۆمەلگەدا وە هەر پلەیک لە ڕزگاربوونی ژنان لە کۆتبەندی ئیسلامیزم و قەومگەرایی پیاو سالار و سیستمی پاتریارکی و شۆڤێنیزمی نێرینە.

بایکۆت و تیکدانی ئەجیندەی بورژوازی
مەسەلە و کێشەی سیاسی هەرە سەرەکی بەردەم چینی کرێکار و نەداران و ‌هێزەکانی ڕاپەڕین و شۆرش لە عیراقدا، کێشەی یەکلاکردنەوەی دەسەڵاتی حکومەتی و دەوڵەتی بورژوازیە، واتە گۆرینی دکتاتۆریەتی بورژوازیە بە دەسەڵاتی چینی کریکار و زەحمەتکێشان و نەداران و جەماوەری ڕاپەریوو. بەدیلە سیاسیە چیانیەتیەکان لێرەدان نەک لە هەڵبژاردن و پەرلەماندا چونکە ئاشکرایە پەرلەمان و هەڵبژاردن کاری سیاسی بورژوازیە و ناوەرۆکی بۆرژوازیانەی دەوڵەت و دامودەزگاکانی دەست لێنادا، بە پێچەوانەوە هەمان دەسەڵاتی چینایتی بورژوازی و هەمان هێزی دەوڵەتی حزبە سیاسیە ئیسلامی و قەومیەکان ئەپارێزی و بەهێزیان ئەکات.
نوینەرانی دەسەڵات و لایەنگرانی هەڵبژاردن لەوانەش کە لەناو ڕاپەرینەوە کەوتونەتە دوای هیزەکانی ڕژێم ئەیانەویت مەسەلەکان بشێوێنن و هەڵبژاردن و نۆێنەرناردن بۆ پەرلەمانی دەوڵەتی بورژوازی و ڕژێمی ئێسلامی و قەومی وەک پرۆسەی گۆرانکاری لەسەرخۆی ئەم ڕژێمە لە قەلەم بدەن لە بەرژەوەندی جەماوەری نەدار و نارازی و بەتەنگهەڵاتوو، وە ئەڵین گوایە ئەمە تاکە ڕێگەیە بۆ ئالۆگۆری، لە کاتێکدا ئەمە ڕێگەیەکە بۆ بەهێزکردنی هەمان ڕژێم و تەنانەت گەر کورسیەکانی پەرلەمانی ئەو لایەن و کەسانەی کە بەرنامەیەکی ڕیفۆڕمیستیان هەڵگرتبێ و بە ڕێژەیەکی باشیش زیاد بکات.

هەروەک ڕوونە هیزەکانی بورژوازی ناوخۆ و دەرەکی کاتیک کە باس لە ڕیفۆرمی دەسەڵات و کەمکردنەوەی گەندەڵی و زۆر شتی تری لەم بابەتانە ئەکەن، لە بنەڕەتدا مەبەستیان ڕێفۆرمە لە دامودەزگای ڕژیم و دەوڵەتدا، ئەوەش بۆ پتەوکردنی پایەکانی سەرمایەداری نیولیبرالی و پرایڤەتایزەکردن و پەیوەستکردنی نیزامی بورژوازی لە عێراقدا بە سەرجەم جوڵە و کەڵەکەی سەرمایەی جیهانیەوە، هەر لەم ڕاستیەشدا، بۆ کەمکردنەوەی هیز و نفوزی باڵەکانی سەر بەم دەوڵەت و هیزی ناوچەیی و ئیمپریالیستی یا ئەوی تریان، و بۆ جێبەجێکردنی ئەم ستراتیژیەتی بورژوازی یا ئەوی تریان.

هەروەها ئەیانەویت فەراهەمهێنانی “باشبژێوی”! بۆ دانیشتوان و کەمکردنەوەی بێکاری و دابینکردنی خزمەتگوزاریەکان گرێبدەنەوە بە پەرەسەندنی ئابووری سەرمایەداری نیولیبرالی و کەڵەکەی سەرمایەی تایبەتەوە. ئەمە سەرباری ئەوەی کە هەموو ڕیفۆرمێکی سیاسیان لە دەوری ئەوەدا ئەخولێتەوە کە ئەم هیزی قەومی و تایفی و یا ئەویتریان بەهێز بکەن و گەندەڵی لە دەستی ئەمایان دەربهێنن و تەسلیمی دەست ئەویتریان بکەن، بەبێ دەستکاری بناغەکانی سیستمی موحاسەسەی تایفی و قەومی و گەندەڵی. هەر لەم ڕاستایەشدا قایمترکردنی دابەشبوونی تایفی و قەومی، وەلانانی هەرچی زیاتری ناسنامەی (هەویەی) ئینسانی دانێشتوان و مافی هاووڵاتیبونی یەکسانیان.

هەر بۆیە باسوخواسیان دەربارەی ڕیفورم و چاکسازی و وەلانانی گەندەڵی، و هاندانی جەماوەر بۆ بەشداری لە هەڵبژاردن و پەرلەماندا بۆ ئەوەیە ئەم ئامانجانە بهێنرێنەدی و بەمەبەستی قایمکردنی ڕژێمەکە و پتەوکردنیەتی نەک ئاڵگۆری ڕژیم و فەراهەمهاێنانی گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی جەماوەر. بۆ ئەمکارەش بەدیل و ڕیگەیان هەڵبژرادن و پەرلەمانە و‌ بایکۆت تیکدانی ئەجندەکەیانە.
هەر وەک ئاشکرایە، ئەوە بورژوازی و لاینگرانیەتی کە هەر تەنها هەڵبژاردن تەڕح ئەکەن و ‌بەدێلکی ئەوتۆیان نیە بەڵام وای دەرئەخەن کە کەمپی بایکۆت بەدیلی نەبێت و گۆایا بایکۆت عەبەسیەت و گۆینەدانە بە دنیای سیاسەت و ئاڵوگۆری سیاسی. ئەمەش وەک هەموو کۆنسێپتەکانی تری باوی بورژوازی وایە کە ئەڵین گوایا سەرمایە وسەرمایەداری نیزامێکی ئەزەلیە و هێچ ئەلتەرنەتێڤێکی سۆسیالیستی نیە بۆ ئەم نیزامە و ئەیکەنە ئایدیای زاڵ لە کۆمەڵگەدا.

بایکۆت لە هەلومەرجی شۆرشگێڕانەی ئەمرۆی عیراقدا سیاسەتیکی واقعی و بەرچەستەیە نەک عەبەس و گۆینەدان بەسیاسەت، بە پێچەوانەوە بەشداریکردنی هەڵبژاردن و پەرلەمان، وەهم پەخشکردنە بە بورژوازی و سیاسەتی عەبەس و بێهودەییە بۆ پرۆلیتاریا و لەسەرخەت لادانە لە ئەرکە دەستبەجیەکانی ئەم دەوریە لە خەباتی سیاسی پرۆلیتاریای سۆشیالیست و جەماوەری ڕاپەڕیوو.
بایکۆت و ئەرکەکان
بایکۆتی هەڵبژاردن کۆنسێپت و واقعێکی کۆمەڵایەتی و سیاسیە و جیاوازە لە بەرگرتن بە (ممانعە) بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن. هەڵبژاردن و پەرلەمان ناکرێ بە میکانیکی و هەڵکوتانە سەر سندوقەکانی دەنگدان و بەرگرتن بە بەشداری خەلك لە هەڵبژاردنەکاندا وەڵام بدرێتەوە. ڕەنگە ئەم جورە کردارانە لە دۆخی توندوتیژبونەوەی کێشمەکێشی سیاسی و چینایەتی کۆمەڵگەدا و لە کاتی بەرەوپێشچوونی شۆرش و بزوتنەوەی شۆرشگێڕانەدا ڕوو بدەن، بەڵام ئەمە ناتوانی ستراتیژ و خاڵی تەوەرەیی دارشتنی سیاسەت و تاکتیكی موشەخەسی شۆرشگێڕانە بێت لە بەرامبەر هەڵبژاردندا. ئەمە جگە لەوەی کە لادانە لەو پرنسێپەی کە پێویستە پەیڕەو بکرێت ئەویش ئەوەیە کە نابی بەر بەهیچ کەسیک بگێرێت کە مافی خۆی پراتیک بکات بە بەشداری هەلبژاردان و دەنگدان یا بایکۆتی کردنی.
ئەوەی کە لە باری عەمەلیەوە پێویستە کۆمۆنیستەکان و شۆرشگێڕان کاری بۆ بکەن، بڵاوکردنەوەی هوشیاری سیاسی و یەکخستنی ڕیزەکانی خەباتی دەرەوەی پەرلەمان و هەڵبژاردنە. ئەمەش لە دەوری ئاسۆ و ئەجیندەیەکی سیاسی کە بەرژەوەندیەکانی خەباتی چینایەتی کریکاران و نەداران و بێکاران و سەرجەم زەحمتکێشان و ژنانی کریکار و سەرکوتکراو بەرجەسەت بکاتەوە، و ئەم هیزە چینایەتە لەباری سیاسیەوە بەهیز بکات و سەربەخۆیی سیاسی چینایەتی مسۆگەربکات.

دیارە ئەم مەسەلەیە لایەنی جوراوجۆر ئەگرێتەوە بەڵام ئەوەی گرنگە لەبەرچاو بگێری ئەوەیە کە بایکۆت وەک فۆرمێکی تری هەڵچوونی سیاسی جەماوەری و ڕاپەرین مامەڵە بکرێت. دیبەیتەکانی کەمپێنی حزب و لایەنەکان و بەرنامەی هەڵبژاردنیان مەتیریالێکی زۆر و زەبەند ئەدات بەدەستەوە کە کۆمۆنیستەکان و شۆرشگێڕان ناوەرۆکی چینایەتی بورژوازیانە و دژە جەماوەریی ئەو بەرنامانە ڕیسوا بکەن و کونەپەرستی ئیسلامی سیاسی و بزوتنەوەی قەومی و تایفی و دژایەتی بێ ئەمانیان لە بەرامبەر خەلكی زەحمتکێش و نەداراندا بدرێتە بەر ڕەخنەی تیژ ی سۆشیالیستی و پرۆلیتاری تا هەرچی جەماوەری بەرین تری خەلک قناعەت بکن بە ڕیگە چارەی شۆرشگێرانە و سۆشیالیستی و بایکۆتی هەڵبژاردن.
سیمینار و کۆبونەوەی گشتی بەڕیخستن و باسوخواسی کێشەکانی شۆرش و ڕاپەرین و ئامانج و داوکاریەکان و ڕیگەی کۆتایی هینان بەکارەساتەکانی ئەمرۆ و یەکخستنی ڕیزی پرۆلیتاریا لە مەسەلە ئەسڵی و سەرکیەکانی بەردەم هەر شۆرشگێر و کۆمۆنیستیکە لە ئێستادا. هەر بۆیە بایکوت و کەمپێنی بایکوت چ لە گەڕەکەکان و گۆڕەپانەکاندا و چ لە سۆشیال میدیا و ئامرازەکانی پەیوەند گرتنی مۆدێرندا ئەتوانرێ لە دەوری ئەو کێشە و مەسەلانەدا بە فراوانی ئەنجام بدری.

مەسەلەیکی تر ئەوەیە کە بورژوازی توانیویەتی هەڵبژاردن و پەرلەمان بکاتە فۆرم و میکانیزمی سەرلەنۆی بەرهەمهێنانەوەی نیزامی سیاسی لە کۆمەلگەدا و بیکاتە مەسەلەیەکی گشتیی هەموو دانیشتوان. لەم باریەوە ئاشکرایە هەڵبژاردن بەڕاستەوخۆیی ڕیزی بەرینی ووردە بورژوازی شار و لادی ئەگرێتەوە. هەڵۆێستی ئەم چینە و تۆێژگەلێکی دەوروبەری، لە بەرامبەر ڕوودانی ئاڵۆگۆری ڕێشەیی و شۆرشگێڕانەدا نیوەناچڵە و چاوی زیاتر لە چاکسازی بۆرژوازیە لەریگەی پەرلەمان و هەڵبژاردنەوە. بەڵام تۆیژە دەستکورتەکانی ئەم چینە کە هەر ڕۆژە لە ژیر فشاری سەرمایە و ڕژیمی سیاسیدا بەرەو ڕیزەکانی پرۆلیتاریا ئەڕون، لە باری گوزەران و جێگەی کۆمەڵایەتیانەوە، ڕادیکاڵن و تەنانەت بەشداری ڕاپەرین و هەڵچوونە سیاسیەکانی جەماوەری نەدار ئەکەن.
نمونەی کردەوەی سیاسی بەشی سەرەوەی تۆیژگەلی ووردە بورژوازی لە تەجروبەی هەرێمی کوردستاندا بە ڕوونی ئەبینری. ئاراستە و بەرنامەی چاکسازی بۆرژوازی قەومی لە کوردستان کە لە بزوتنەوەی گۆراندا بەرجەسەتە بوبووەوە، بوە مەڵبەندی کۆبونەوەی بورژوزای بچوک و تەنانەت بورژوازی ناوەند لە شارەکانی کوردستاندا و تۆیژگەلێکی بەرینی ڕۆشنبیری قەومی بە دوای خۆدا ڕاکێشا و کورسیەکانی لە پەرلمانی کوردستنادا زیادی کرد. ئەم ئەزمونەیە ئەمرۆ بەشکست گەیشتووە و ئاوات و ئامانجەکانی بە هەوادا چووە، بەڵام ئەم بەشە لە ووردە بورژوازی ڕووی نەکردۆتە چینی کریکار و نەداران.

بەهەرحال، ووردە بورژوازی بچووک لە سەرتاسەری عێڕاقدا بە شیوەی جۆراوجۆر کاریگەریان لەسەر ڕەوندی سیاسی هەیە و هەم لە هەڵبژاردندا وە هەم لە بەرەی ڕاپەریندا. دوودڵی و ڕاڕایی ئەم تۆیژگەلە سەبارەت بە بایکۆت کاتێک ئەتوانێ بەلای پرۆلیتاریادا بشکێتەوە کە پرۆلیتاریا و بەری شۆرشگێڕانەی بایکۆت بتوانن کاریگەریەکانیان هەمەگیر بکەن لە ئاستی کۆمەڵدا.
هەر بۆیە فۆکۆسی ئەسڵی لە بایکۆتدا پێویستە لە سەر ڕێکخستنی هیزی سیاسی چینی کرێکاران و زەحمتکێشان و تۆیژەکانی دەوربەریان و ڕیزی چەندین ملیونی بێکارکراوان لە هەردوو ڕەگەز، و گەنجانی شۆرشگێر و نەداران بێت. ئەم کارەش بەبێ ڕێکخراوبوونی ئەم چین و تۆیژانە لە سەر بنامای بەرژەوەندی چیانیەتیان ئەنجام نادری.

ئەمرۆ بەرپاکردنی ئالگۆڕی شۆرشگێڕانە لە عێراقدا و سەرخستنی ڕاپەرینی جەماوەری زەحمەتکێش لە هەر کات زیاتر پەیوەست بوەتەوە بە گۆڕینی لاسەنگی هیزی چیانیەتی لە بەرژەوەندی پرۆلیتاریا و تۆیژە نەدارەکان. کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە هیشتا پرۆلیتاریا دەستی بە حزبیکی کۆمۆنیستی بەرینی کۆمەڵایەتی خۆی نەگەیشتووە و لە ساتەکانی بونیاتنانی ئەم حزبەدایە، و لە هەمان کاتیشدا ڕووبەرووی ئەرک و کارێکی هەمەلایەنەیە کە پەرسەندنی خەبات و کێشمەکێشی چینایەتیەتی لە بەرامبەر بۆرژوازیدا هێناویەتە پێشەوە. بەدەر لەهەر هاژوهوژێکی بورژوازی و ووردە بورژوازی ڕۆشنبیرانیان دژی حزبیەتی سۆشیالیستی پرۆلیتاریا، ئەمرۆ چینی کرێکارو نەداران و زەحمەکێشان پێویستیان بە حزبی سۆسیالیستی خۆیانە تا بتوانن ڕابەری ئاڵۆگۆری شۆرشگێرانەی کۆمەڵگە بن. بڕبرە پشتی هێزی بایکۆت ئەم هیزە پرۆلیتاریەیە کە هیچ بەرژوەندیکی نیە لە مانەوەی ئەم باورودۆخەی ئەمرۆ، و بایکۆت و کەمپێنی سیاسی بایکۆیت کاریگەری لەوەدایە کە ڕیزەکانی هەرجی بەرینتری ئەم چینە لە دەوری سیاسەت و پرۆگرامی شۆرشگێڕانەی سۆشیالستی ڕێکبخات و پایەکانی ئەم حزبە کۆمەڵایەتیە ڕزگاریخوازانەیە بونیات بنیت تا بتوانێ بەرە و سۆسیالیزم هەنگاو بنێ.

٥-٧-٢٠٢١

بەشی سێیەم..
نووسینی: ستیڤان شەمزینی

ئێستا کاتژمێر حەوتی ئێوارەیە. دەستم داوەتە پێنووس و لاپەڕەیەکی تر لەم تۆماری رۆژانەیە رەش دەکەمەوە. ئەمڕۆ لە خولێکی دوو مانگی موزیک تەواو بووم، ئەم خولە لەلایەن مامۆستای موزیک “هێمن حەمەجەزا” سەرپەرشتی دەکرا، شتی نوێ لە تیۆریی و پراکتیکی فێربووم، نوار و کرۆش و دەبڵ کرۆش ئەو زاراوانەن ئێستا لە هەموو زاراوەیەکی تر زێدەتر بەکاریدەهێنم، بڕیارم نەداوە ببمە موزیسیانێک کە بەشێوەیە تەقلیدییەکە بەشداریی لە دروستکردنی گۆرانییەکدا بکەم، نا من موزیکی رووتم دەوێ، چوونکە لە “نیتشە”ەوە فێربووم بەهۆی موزیکەوە خۆم لە مەرگێک رزگار بکەم کە هەقیقەت دەیهێنێت، موزیک رزگارکەرە، ئیدی نازانم چ “ڤاگنەر”ێک وەهای لە من کردووە، پەیوەست بم بە موزیکەوە؟، ئاخر من چەندین جار رۆحی ونبووی خۆمم لە پارچە موزیکێکی کلاسیکی یان سیمفۆنییەکی “بیتهۆڤن یاخۆ “مۆزارت”دا دۆزیوەتەوە، دڵم هەمیشە لە پێدەشتی ئاوازەکاندا لێ بەجێماوە. ئەوە مۆسیقایە کە ناهێڵی مردووانە ژیان بکەم.
ئەوڕۆ لە دنیای “نیتشە” قووتارم نابێت، بیر لە شاکارە گەورەکەی دەکەمەوە “زەردەشت وا دەڵێت!” ئەم گوزارشتە زۆر بەتوندیی رایگرتووم کە دەڵێ “لەناو هەموو نووسراوەکاندا تەنیا ئەوانەم خۆشدەوێ بە خوێن نووسراونەتەوە، بە خوێنی خۆت بنووسە، ئەوسا دەزانی خوێن گیانە”. دیسانەوە لەسەر چەمکی “مەرگی خوا” دەوەستم، چوونکە “نیتشە” مەبەستی لە وتەزای “خوا مرد” ئەو جیهانبینییە پیرۆزکراوەی مۆدێرنە بوو کە وەک ئاینێک خۆی دەنواند، پاشان سەرسام دەبم بە رۆحە یاخیگەرەکەی و لەوانەشە ئەوەی منی کۆمۆنیست بۆ ناو جیهانی ئەم فەیلەسووفە ئەنتی مارکسییە رابکێشێت، ئەو رۆحە ئەریستۆکراتییە بێ هەست دەکەم لە خۆمدا زۆر بە زەقی رەنگیداوەتەوە. من خڵتەی ئەو رۆحە بەرچاوی لێڵ کردووم، تەنانەت زیاتر لە هەر شتێک بۆ رەگە ئەریستۆکراتییەکەی خۆم دەگەڕێمەوە و هەمیشە وەک چەکێکی شانازیی و منەت بە خەڵکی دەفرۆشمەوە. من هێشتا ئەم پارادۆکسەم لەخۆمدا چارە نەکردووە، ئەرێ چەپێکی شێلگیر و رادیکاڵ و دنیای نیتشە و رۆحی ئەریستۆکراتی چی پێکیانەوە دەبەستێتەوە؟.
کاتژمێر 5:30 لەگەڵ برادەران باسی کارێکی شانۆیمان کرد، تا پێشکەشی ئەو گەنجانەی بکەن دێنە هۆڵی میدیا، رام وایە “هاملێت” شانۆگەرییەکە زۆر دڵگیرە، هاوڕێیانی تر باس لە”رۆمیۆ و جولێت” دەکەن، بە مەرجی ئەوە سەرم لەقاند بۆ ئەو شانۆگەرییە، رۆڵی “رۆمیۆ” بە خۆم بدرێت. تەنانەت بیرم لە دەستنیشانکردنی “جولێت”یش کردۆتەوە!، هەرچەند رای سەرەکی من ئەوەیە شانۆگەرییەکی یاخیگەرانە نمایش بکەین، لێ نامەوێ بیروڕا رادیکاڵییەکانی منی تێدا رەنگ بداتەوە، بەڵام دۆخی ئێستا سەردەمی راچەنین و یاخیبوون و رێنسانسی نەوەی نوێیە. بڕوا دەکەم دەتوانین تابۆکان بشکێنین. دەتوانین شۆڕشی 1968ی قوتابیانی فەڕەنسا و دروشمی “با قەدەغەکردن قەدەغە بکرێت” و چەپاندنی سێکسیی و سەرکوتی رامیاریی و گرێی ئۆدیبی تاکی کورد و سادیزم و هەرەسی ئاکاریی دەسەڵاتی سیاسیی پێکەوە بکەینە هەوێنی کارێکی شانۆیی!! من ئێستا دەمەوێ سبەی ئەو تەرحە بۆ هاوڕێیان بکەم، بە توانای سادەی خۆشم شان دەدەمە بەر نووسینی تێکستێکی لەو جۆرە تاکو دواتر وەک بەرهەمێکی شانۆیی نمایشی بکەین. ئەمە لە ئێستاوە پڕۆژەی منە.

1-9-1997

تێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە 15-18 کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی 2017 چاپ بووە.

پێشەکى
ڕاستییە جێگرەکانى وەکوو سیاسەت و سیاسەتکردن و ئازادى و دیموکراسى لە کۆمەڵگەى ئێمەدا، بمانەوێ یان نەمانەوێ، ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، کاریگەرى بەرجەستەییان جێهێشتووە لەناو ئەزموونە هەستەکییەکانى ئێمەدا. لە ڕوانگەی گریمانەکانى پەیوەستبوونى ژیانى مرۆڤ بەو سیستەمە سیاسییەوە، زۆربەى شارەزایان و ڕەخنەگران دەڵێن: ئەدەب، بە شێوەیەکى زیندوو پەیوەستە بە بارودۆخى ژیانى مرۆڤەوە. ئەدەب، شتێکى بەرجەستەیە زیاتر لەوەى شتێکى واتایى بێت، ژیان بە هەموو جۆراوجۆریەتییە دەوڵەمەندییەکانەوە نمایش دەکات.
ئێمە هەموومان ئەوە دەزانین شاعیر کاتێک دەمرێت کە بێهەڵوێست بێت لە ئاست ڕووداوە گەورەکان و کارەساتە مێژووییەکان. بۆیە شاعیرى داهێنەر کەسێکە هەرگیز لەگەڵ دەسەڵاتى زۆرداردا یەک نابێت و داکۆکى لێناکات و یەکێک لە ئەرکە هەرە گرنگەکانى قسەکردنە لەکاتى پێویستدا (هەڵوێست وەرگرتن)، بۆ ئەم مەبەستەش، کەى ویستى و لە کوێ پێویست بوو بێتەگۆ، بێ ئەوەى چاوەڕێى مۆڵەتى کەس بکات، ئەوکاتە شاعیر وەک داهێنەر خۆى خوڵقاندووە، چونکە نە بەرهەمى هیچ بڕیارێکە و نە زادەى هیچ دەسەڵاتێک.

تەوەرەى یەکەم:
چەمک و پێناسەى ڕەخنەى ئەدەبى:
ڕەخنەى ئەدەبى، وەکوو لقێکى دیار و چالاکى نێو دنیاى لێکۆڵینەوەى ئەدەبى، گەلێک پێناسە و هەڵسەنگاندنى بۆ کراوە، بە پێى میتۆدە ڕەخنەییە جیاجیاکان؛ لێرەدا بە کورتى چەند پێناسەیەک دەخەینە ڕوو.
((ڕەخنە «criticism» هونەرى هەڵسەنگاندن و شیکردنەوەى کارە ئەدەبى و هونەرییەکانە لەسەر بنەمایەکى زانستى- پشکنینى زانستییانەى دەقە ئەدەبییەکان؛ لە ڕووى: سەرچاوەکانییەوە، ڕاستى ناوەڕۆکەکەیەوە، سەرهەڵدانییەوە، هەروەها لە ڕووى سیفاتەکان و مێژووەکەیەوە.))
(ئیبراهیم مەحموود خەلیل، ٢٠١٧: ١٢)

یان ڕەخنە بریتییە لە: ((ناسین و نرخ و بەهاى بەرهەمى ئەدەبى و ڕاڤە و شیکردنەوەى بە شێوەیەک کە چاک و خراپى ئەو بنوێنێت و سەرچاوەکان نیشان بدات.)) (هیمداد حوسێن، ٢٠٠٧: ٢٠)
کەواتە، ڕەخنە بریتییە لە شڕۆڤەکردن و ڕوونکردنەوە و ڕاڤەکردنى دەقى ئەدەبى بە پێى میتۆد یان ڕێبازێکى دیاریکراو. لە ڕوانگەى ئەم پێناسانەوە تێدەگەین کە هەرڕەخنەگرێک و لێکۆڵەرێک لە دید و ڕوانگەى جیاجیاوە بۆ ڕەخنەى ئەدەبى دەڕوانن، بە پێى ئەو میتۆدەى کە کارى لەسەر دەکەن و بە ڕاستى دەزانن، بەو جۆرە ڕەخنەى ئەدەبى بە جۆرە (زانینێکى ئەدەبى) هەژمار دەکرێت؛ چونکە بە پێى کۆمەڵێک بنەما و ڕێچکە کار دەکات و لۆژیک و ڕوونکردنەوەى تایبەتى خۆى هەیە، بە پێچەوانەى ئەوەى کە لێرە و لەوێ لەسەر لاپەڕەى ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا بەدى دەکرێت، نە ستایشکردنە، نە داشۆرین، بەڵکوو تەنها وەکوو چالاکییەک و خوێندنەوەیەکى زیرەکانەیە، بە پێى چێژ و تێگەیشتن و سەلیقەى خوێنەر لە هەمبەر ڕەهەندە جیاجیاکانى دەقە ئەدەبییەکە.

ڕەخنەى سیاسى:

یەکێک لەو زانستانەى کە پەیوەندییەکى پتەوى بە ڕەخنەوە هەیە، زانستى سیاسەتە بەتایبەت ئەو میتۆدانەى کە ئیش لەسەر بار و دۆخ و جیهانى خاوەن دەق (نووسەر) دەکەن. بەر لەوەى باسى (ڕەخنەى سیاسى) بکەین، بە شێوەیەک لە شێوەکان، لەناو ئەو میتۆدانەى کە کار لە دەرەوەى دەق دەکەن، واتە میتۆدە کۆنەکانى وەکوو (مێژوویى و کۆمەڵایەتى و دەروونى) ڕەخنەى سیاسى بەدى دەکرێت؛ چونکە هەریەکێک لەم بوارانە دەربازى نەبووە لە ڕەنگدانەوەى بیر و باوەرى سیاسى و ئایدۆلۆژى، بۆیە کە باس لە ڕەخنەى سیاسى دەکەین، ناڕاستەوخۆ تێکەڵى ئەم میتۆدانە دەبینەوە.
ڕەخنەى سیاسى، ڕەخنەگرتنە لە بار و دۆخ و سیاسەتى چەپەڵانەى سیاسییەکان و پەردە هەڵماڵین لە ڕووى کارە قێزەون و بەرژەوەندى خوازەکانیان، لە بەرانبەردا هەڵوێست وەرگرتنە بە پەیڤ و وشە و بەرەنگاربوونەوەى سیاسەتى تاکڕەوانەى سیاسییەکان لەپێناو گۆڕینى ئەو کەتوارە نالەبارە و فەراهەمکردنى ژیانێکى ئاسوودە و ئارامتر بۆ تاکەکانى ئەو کۆمەڵگەیە.
هونەر، ئاوات و هیواى مرۆڤ لە کۆمەڵێکى تایبەتى و قۆناغ و بارودۆخێکى تایبەتیدا دەردەبڕێت، لەبەر ئەوە ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەوخۆ سیاسەت و ئایدۆلۆژیا ڕەنگدانەوەیان هەیە لەناو بەرهەمى شاعیران. ((بە پێی تیۆرى مارکسیزم بنیاتە بنەڕەتییەکانى ژیانى ئادەمیزاد لە لایەن ئابوورى و پەیوەندییەکانى بەرهەمهێنانەوە دیارى دەکرێت؛ واتە هەر ژێرخانێک «بنیاتێکى ژێرەوە» سەرخانێک «بناتێکى سەرەوە»ى خۆى هەیە. ئەم سەرخانە، لە ڕەوتە ئایدۆلۆژییە -سیاسیی، دینى، فەلسەفى و هونەرى-ـیەکەیدا خۆى دەنوێنێت.)) (کەمال میراودەلى، ٢٠٠٥: ١٩٣)
بەدریژایى سەردەمە جیاجیاکان، بیرى ڕەخنەى سیاسى بەدى دەکرێت لەناو بەرهەمى شاعیران و هونەرمەندان، چونکە ((هونەرمەند و ڕۆشنبیرى سەربەخۆ، لەو کەسایەتییە زۆر کەمانەن کە ئامادەن بۆ دژایەتیکردنى (لە قاڵبدان) کە مردنى شتە جوانەکانى بە دوادا دێت، چاوکردنەوە و تێگەیشتنى نوێ، بریتییە لە تواناى کارکردنى بەردەوام بۆ ئاشکراکردن و شەرمەزارکردنى دەمامکەکان و پاشان لەناوبردنى ڕوانین و بیر و باوەڕى لە قاڵب دراوەکان.))

(بیرى ڕەخنەى هاوچەرخ، ٢٠٠١: ١٠٧)
ئینجا لەبەر ئەوەى لە هەموو ڕۆژگارەکاندا، دنیاى هونەرى و ڕۆشنبیریى جەماوەرى و بیر و باوەڕى کۆى گشتیی خەڵک بە گوێرەى پێداویستییەکانى سیاسەت ئاڕاستە دەکرێن، لەو کاتەدا دەبێت هونەرمەند و ڕۆشنبیران، چاودێری بخەنە سەر سیاسەت و کارى سیاسى. جا ئەگەر لەم نێوەندەدا ئەدیب و نووسەران لە خەباتى سیاسیدا خۆیان بە هەقیقەت و بەها ڕاستییەکانى نێو کۆمەڵگە نەبەستنەوە، دوا جار ناتوانن بەرپرسیارانە مامەڵە لەگەڵ سەرجەم ئەزموونە زیندووەکاندا بکەن.
بێگومان ئەمەش ماناى ئەوە نییە کە شاعیر هەمیشە ڕەخنەگرى سیاسەتى حوکوومەت بێت و لە سەنگەرى بەرگریدابێت بۆ هێرشکردن، بەڵکوو بە جۆرێک سەیرى کارى فکرى و ڕۆشنبیرى بکات کە بەردەوام هۆشیار و بە ئاگا بێت و هەمیشە ئاگادارى ئەوە بێت کە بیر و باوەڕە لاساییکەرەوەکان ڕێنمای ژیانى نەکەن و سنوورى بۆنەکێشن.
((ئەم جۆرە ڕەخنەى سیاسییەش بە زۆرى لە شیعرى ئەو شاعیرانەدا بەدى دەکرێت کە «نەتەوەیی»ـن و خۆشەویستى نەتەوە و نیشتمان وایان لێ دەکات کە بە شیعرى ڕەخنەئامێز بەرەنگارى سیاسەتى داگیرکارانى خاک و وڵاتەکەیان ببنەوە، جگە لەو جۆرە ڕەخنەیەش کە لە سیاسەتى داگیرکەرانیان گرتووە، لەهەمان کاتدا ڕەخنەیان لە ناتەبایى و خۆخۆرى و دووبەرەکى میرو پاشاکانى کوردیش گرتووە.)) (ئومێد ئاشنا، ٢٠٠٨: ٦٣)
کەواتە، بە پێى ئەو بۆچوونە، شاعیرانى خاوەن هەڵوێست و ڕەخنەگر لە سیاسەتى سەردەم، هەست بە بەرپرسیاریێتى دەکەن لە بەرانبەر بەها ئازادییەکانى کۆمەڵگە و بۆ جێبەجێکردنى ئەو ئەرکەش، دەبێت لە ڕیزى «ئۆپۆزسیۆن»ـدا بێت، بۆ ئەم مەبەستەش، دەسەڵاتى شاعیر یان ڕەخنەگرى سیاسى، دەسەڵاتێکى ماددى یان ئابوورى نییە، بەڵکوو دەسەڵاتێکى ڕەمزییە. واتە، دەسەڵاتى قسەکردن و نووسینى هەیە لە بەرانبەر دەسەڵاتى شمشێر و پارەدا، بەڵام دوا جار ئەمیش هەر دەسەڵاتە. ئامانجى ئەدیبیش لاى ڕەخنەى سیاسى ((پەیوەستە بە هەڵوێستى ئەدیب بەرانبەر بەو ململانێیەى لە کۆمەڵگەدا هەیە، ئەگەر گۆمەڵگە ململانێیەکى چینایەتى بە خۆوە بینى، ئەوا ئامانج و مەبەستى ئەدیب سەرخستن یاخود گوزارشتکردنە لە چینى کرێکار و چەوساوەکان.)) (ئیبراهیم مەحموود خەلیل، ٢٠٠٧: ١٠٠)
واتە، دەبێت ئەدیب هەردەم لە بەرەى گەل و چەوساوەکاندابێت و گوزارشت لە ئێش و ئازار و مەینەتییەکانى ئەوان بکات، چونکە سیاسەت وەکوو تۆڕى ڕایەڵەیەکى بەهێز، ڕەگى خۆى بەناو هەموو کایەکانى ژیانى ئادەمیزاددا شۆڕ کردۆتەوە، لەو ڕوانگەیەوە ڕەخنەى سیاسى بە تەنها ((بایەخ بە ئەدەبى تایبەتمەند و بە بەها کۆمەڵایەتییە جێگرەوەکان نادەن، بەڵکوو بایەخ بەو ئەدەبە دەدەن کە بەرەنگارى دەکات و پەیوەندییە باوە کۆمەڵایەتییەکان لە نێوان نووسەران و بڵاوکەرەوەکان و خوێنەران و کارگەرانى ترى ئەدەبدا دەگۆڕێت.)) (تێرى ئیگڵتن، ٢٠١٦: ٤٨٥)
واتە پەردە هەڵماڵین لەسەر سیاسەتى ئەو سیاسییانەى کە بەبەرنامە ئیش لەسەر داڕووخانى کۆمەڵایەتى و نەمانى ئینتیماى نەتەوەیى دەکەن لە لاى تاکی کورد.

تەوەرى دووەم:
ڕەخنەى سیاسى لە دەقەکانى (پێشەوا کاکەیى)ـدا:
پێشەوا کاکەیى؛ لەم دەقە واڵایەدا (لە خانۆچکەکەى ماڵی پوورە خونچێمەوە، بۆ کەلاوەکەى سەعیدیان) لە زۆر شوێندا، باسى سیاسەتى دوژمنکارییانەى وڵاتانى دراوسێى کوردستان دەکات، کە چۆن هەرجارە لەژێر ناوى جیاجیاوە کەوتوونەتە وێزەى خەڵکى کوردستان و لەناوبردن و پاکتاوکردنى نەژادى کوڕ، شاعیر بە شێوەیەک وەکوو ئاوێنە وێنەى ئەو کارەساتانەمان دێنێتەوە بەرچاو کە لە کات و شوێنى جیاجیاى کوردستان بەسەر میللەتى ستەمدیدەى کورددا هاتووە؛ بەڵێ شاعیر هەمیشە وابەستەى میللەتە و بە ڕوونى لە سەنگەرى گەلەوە بەگژ دوژمندا دەچێتەوە. بۆ نموونە لە دەقى شیعرى «ڕۆحى کۆبانێ»ـدا بەم جۆرە دەڵێ:

ئەوەی دێڕێک قورئانی بە مانا خوێندبێتەوە،
دەبێت تەفسیری كۆبانێ بزانێ.
ئەوەی فەرموودەیەكی پێغەمبەری خوێندبێتەوە،
دەبێت بزانێت كە جەژن بێ دراوسێ ناكرێ.
بڕۆن لە پەڕتووكی هەڵەبجە بڕوانن،
لە لاپەڕەی سێ و دێڕی شازدەیەم نووسراوە:
ئاگاتان لە زارۆكەكانی كۆبانێ بێ.
بڕۆن فڕۆكە هەڵبدەن
با چیدی فرمێسک لە چاویان نەتكێ.
یاری قوڕقوڕێنێیان لەگەڵدا بكەن،
تا بزانن ئادەم چلۆن ڕۆحی بەبەر دێ.
با هەموومان فێری ئەلفبێی تازە ببین
لە شەنگالەوە تا كۆبانێ،
یەكەم وانەش:
ئەنفالی حەوتەم بخوێندرێ!
(پێشەوا کاکەیی. ٢٠١٧: ٤٨-٤٩)

نووسەر؛ لێرەدا زۆر بە توندى تەحەداى ئەو سیاسەتە فاشیانەى وڵاتانى دراوسێ دەکات، لە هەر چوار پارچەى کوردستان کە چۆن لەژێر ناوى ئایینى ئیسلام کەوتوونە گیانى تاکى کورد و منداڵە بێتاوانەکانیان، لەکاتێکدا ئەگەر ئەوان تەنها تۆزقاڵێک لە قورئان و سوننەت تێگەیشتبان، هەرگیز کارى وا نامرۆڤانەیان دەرهەق بە خەڵکى سڤیل و بێتاوان نەدەکرد و دووچارى پاکتاوى ڕەگەزیان نەدەکردنەوە. شاعیر، لە (شەنگال و کۆبانێ)ـوە دەست پێ دەکات و کارەساتە جەرگبڕەکەى هەڵەبجە لە (١٦/٣/١٩٨٨) بەسەر دەکاتەوە و دەمانباتەوە سەر کۆستى شاڵاوەکەى ئەنفال کە بە چەند قۆناغێک جێبەجێ کرا، وەنەبێت تەنها لە نیشاندانى ئەو کارەساتانەدا بە تەنها بەجێمان بێڵێت، بەڵکوو لە ڕێگەى وێنەى شیعرى فەلسەفی زۆر جوانەوە، ڕێچارەى دەربازبوونمان لەو مەینەتى و سیاسەتە چەپەڵانە بۆ دەکێشێت و بەرەو کایەى بوون و نەبوونمان دەبات، لە ڕێى ڕزگاربوون لە ئەلف و بێى بیگانە و هۆشیارکردنەوەى تاکى کورد بە سوودوەرگرتن لە کارەساتەکانى مێژوو و بە هیواى دووبارە نەبوونەوەیان.
شاعیر؛ لە شیعرێکى دیکەدا، بە ناونیشانى «لەدواى حیکایەتەکان چۆن بچینە کۆبانێ»ــدا دەڵێ:

با لێرە بڕۆین…
بە مەقامێكی هەڵەبجە و
بە لاوكێكی پوورە خونچێی گەرمیان و
بە سمێڵە قەترانەكەی «حەیتۆ»ـی ئێزیدییەوە،
بچینە كۆبانێ و
لە بەردەم زارۆكەكانی ئەوێندەرێ:
بێ دەستەوەستان بكەوینە سەر ئەژنۆ.
گرفت نییە، جوگرافیا چی بەسەر دێ و چلۆن دەشێوێ.
ئەتاتورک چلۆن هاتووە و ئەردۆگان چلۆن خۆ دەنوێنێ.
دەبێت شەقامەكان پاک بكەینەوە لە وشەی عەرەبی،
لە ئاڵای ڕەشی دەستكردی توركی،
میز لەسەر سنوورەكان بكەین…
تا ڕەنگی سووری جوگرافیا دەگۆڕدرێ.
با بۆڕییە نەوتەكان هەربتەقێننەوە،
باكمان نییە گەر لە برسانیش بمرین؛
نەک بە داهاتی ئێمە، داعش دروست بكرێ و
هەرخۆشمانی پێ لەنێو ببرێ.
(پێشەوا کاکەیی، ٢٠١٧: ٦١)
شاعیر؛ وەک تاکێکى خاوەن هەڵوێستى ئەم کۆمەڵگە (کوردەوارى)ـیە، لەنێو جەرگەى قەیرانەکاندا دەژى. لەبەر ئەوەى بایەخ بە مەسەلەى ڕاستى و ئازایەتى و بەها مرۆڤایەتییەکان و دۆزى نەتەوەیى دەدات، دەبینین بەناو قووڵایی کێشە سیاسى و مەسەلە نەتەوەییەکانى گەلى کوردستاندا دەچێتە خوراێ کە چارەنووسى میللەتێکى گەورە بۆ چوار کەمینەى ناو چوار دەوڵەتى ستەمکار کورت دەکاتەوە و باس لە درووستبوونى ژینگەیەکى سیاسى و سەربازى و درووستکردنى سنوور و تۆپۆگرافیاى دەستکرد کە ((کوردبوون تیایدا وەک نەخۆشییەکى ترسناک دەبینرێت کە هەڕەشە لەو ژینگەیە دەکات تا ئەمرۆ لە بەشێکى گەورەى ناوچەکەدا، کوردبوون وەک وەبایەک (وەبایەکى ئاسایشی) سەیر دەکرێت کە پێویستە لە ڕەگ و ڕیشەوە بنەبڕ بکرێت.))
(مەریوان وریا قانع، ٢٠١٩: ٢٧)
شاعیر؛ جگە لە پەردە هەڵدانەوە لەسەر سیاسەتى دەوڵەتانى داگیرکەرى وەکوو تورک و هاوسۆز و هاوپەیمانەکانیان بە شێوەیەکى گاڵتەجاڕى تەنزئامێز دەیانخاتە ڕوو، دێت پەردەش لەسەر سیاسەتى بەناو سیاسییەکانى خۆشمان لادەدات و ڕووى ڕاستەقینەیان نیشان دەدات کە چۆن دەستیان لەگەڵ دوژمن تێکەڵ کردووە و گرێبەستى پەنجا ساڵەى بەتاڵانکردنى گەوهەرى ژێرزەوى کوردستانیان لەگەڵ مۆرکردوون کە سەرەڕای برسیەتى و نەهامەتى لە پاى ئەو پارە و سامانە زۆرە، بەهەمان داهاتى خۆمان قڕ دەکرێین و لە ناودەبرێین.
لە چەند تێکستى تردا، شاعیر پەنا بۆ تەکنیکى ساتیر و پێکەنین دەبات بۆ ڕەخنەگرتن لە سیاسەتى سەرکردایەتى کورد و حیزبە سیاسیەکان، بەدەر لە ڕەخنەى سیاسى، شاعیر تەکنیکى زۆر جوانى بەکار هێناوە لە نیشاندانى کەتواریێتی کولتوورى سیاسى کۆمەڵگەى کوردى، لەسەر زارى کارەکتەرێکى شیعریى- درامى کە ناوى (حەمە شێت)ـە، ناخى خۆى هەڵدەڕێژێت. واتە، خۆى لە دەرەوەى شیعرەکەدا دەوەستێت، بەڵام تارماییەکەى لەنێو دەقەکەدا بەدى دەکرێت، شاعیر لە سەرەتاى قەسیدە شیعرییەکەوە باس لە سەردەمى منداڵیەتى و نەهامەتییەکانى ئەو قۆناغە و ژیانى تەنیایى ئێستاى خۆى دەکات و دواتر دەیبەستێتەوە بە جیهانبینى و ژیان و چارەنووسى شێتەکانەوە. بەمجۆرە یەکانگیرى هەرسێ چەمکى (شاعیر و شێت و منداڵ) ڕەهەندێکى ئیستاتیکى فەلسەفى جوانى بەخشیوە بە تێکستەکە و هەم وەکوو تەکنیکێک سوودى لە کارەکتەرى (شێت) وەرگرتووە بۆ ڕازاندنەوەى ئەم شانۆ شیعرییە.
کاتێک دەڵێ:
لەنێو باغچەكەی «سیامەندی شەریفی»
بە خۆیی و سەرجەم شێتەكانی ئەو شارە
لافیتەیەكی ڕەشیان بە دەستەوە گرتبوو،
لەسەریشیان نووسیبوو:
پرسەی ماتەمینی جوانەمەرگی شاری ڕۆشنبیریی
كە بە ڕووداوێكی سیاسی گیانی سپارد،
سەرەخۆشی خۆمان
ئاڕاستەی هەرپێنج بنەماڵەی خاوەن شەهید دەكەین،
خەڵكیش بەبەر ڕۆحمی گیرفانی خۆی بدا.
ڕۆژبەر: 30/ 04/ 2014، یەكەم ڕۆژی پرسەكەیەتی.
كات: بەردەوامە.
هاتن: بۆ گشت مێدیاكانی ئەم زۆنگاوەیە.
دەشزانین: «فاتیحە» ناخوێنن و
لەبنەوە ئاوها دەكەن: ها ها ها!
(پێشەوا کاکەیى، ٢٠١٧: ١٣)

شاعیر؛ ڕاستەوخۆ پەنجە لەسەر برینەکان دادەنێت و باسى شارى سلێمانى دەکات کە چۆن لەژێر دروشمى ئازادى و دیموکراسى هاووڵاتیان بە ناهەق خوێنیان دەڕێژرێت، لەسەر زارى شێتەکانەوە هەڵوێست وەردەگرێت و پێی وایە ئیتر سلێمانى چیتر (پایتەختى ڕۆشنبیری) نییە، هەموو ئەمانە دەخاتە ئەستۆى هەر پێنج حیزبەکە، چونکە کەم تا زۆر هەموویان بەشدارن لەو شانۆ سیاسییەى ئێستا لە کوردستاندا بەڕێوە دەچێت. شاعیر بێئەوەى بیر لە بەرژەوەندى خۆى بکاتەوە، زۆر بوێرانە چى بە ڕاست بزانێت دەیڵێت. وەکوو غەیبزانێک هەست بە شتانێک دەکات کە کەسانى دیکە هەستى پێناکەن، پێشبینى ئەو کارەسات و مەترسیانەش دەکات کە بەڕێوەن و دوا جار دەستپێکى هەموو ئەو نەهامەتیانە لە هەڵبژاردنەکانەوە دەست پێ دەکەن و بەردەوامیش دووبارە دەبنەوە.
پێشەوا کاکەیى؛ لە چەند تێکستێکدا لە (خانۆچکەکەى ماڵی پوورە خونچێمەوە، بۆ کەلاوەکەى سەعیدیان)ـدا پەناى بۆ تەکنیکى گاڵتە و گەپ و تەنزئامێز بردووە بۆ ڕەخنەگرتن لە هەردوو لایەنى سیاسى و کۆمەڵایەتى، چونکە پێى وایە کاریگەرترین شێواز بۆ بەربەرەکانێى لایەنى سیاسى، شێوازى پێکەنین و ساتیرئامێزە، گومانى تێدا نییە کە ((هەر لە سەرەتاى سەرهەڵدانى نووسینى ئەدەبییەوە، هەم شیعر و هەمیش پەخشان، ساتیر وەک شێوازێکى ئەدەبى، ئامادەییەکى بەرچاوى لە دەقە ئەدەبییە سەرکەوتووەکاندا هەیە.))
(هاشمەئەحمەد زادە، ٢٠١٥: ٤٤)
لێرەدا ساتیر تەنیا ماناى پێکەنین ناگەیەنێت، بەڵکوو ماهیەتێکى لەوە گەورەترى هەیە، ئەویش ئەوەیە کە لە ڕێى ئەو پێکەنینەوە پەنجە بخاتە سەر سیاسەتى گەندەڵکاران و مافیاکان کە دەمێکە حاڵەتى تێپەڕاندووە و بووە بە دیاردە.

ئێواران بە درەنگەوە دەچمە بازاڕ
دوو كیلۆ جوێن دێنمەوە، لەنێو زەرفێكی زەردی بۆگەندا؛
تا دەگەمەوە ماڵ، دانەیەكی تێدا نامێنێت.
شەش پرتەقاڵ دەكڕم، بۆ ئەحەی دراوسێی دۆشداماو.
هەژدە فەردە گەنم، لە زیلێكی سەربازییدا دەئاخنم،
تا لەودیوی دێگەڵەوە كەس لێم نەگرێت.
پیاوێكی ڕیش خۆڵەمێشی،
لە قوژبنی داڵانێكی نێو بازاڕدا، هاوار دەكات:
وەرن لە دە كیلۆ مۆز، هەر پێنج كیلۆم پێ ماوە.
یەكێكی دیكە لە خۆیەوە: بیستوچوار كاتکۆ دادەنێت،
بۆ گۆڕینی شێوەی بازاڕ.
لێ هیچیان وەكوو ئەو پیرەژنەیە پەست نین،
بە تووڕەییەوە پێیان دەڵێت: ئۆهـ برێمتان تێ نێت
ئەوە چی تەنەكەیەكە دەیكوتن!
(پێشەوا کاکەیی، ٢٠١٧: ٨١)
دووبارە شاعیر بە زمانێکى داماڵدراو و تەنزئامێز ڕووبەرووى سیاسەتى هەر پێنج حیزبە دەسەڵاتدارەکەى کوردستان دەبێتەوە بۆ ئەم مەبەستەش زمانى تانە و تەشەر بە چەکێکى بەهێزى بەرەنگاربوونەوە دەزانێت، ڕەنگە ئەمە کاریگەرترین شێوازى ئەدەبى بێت بۆ ئاشکراکردن و شەرمەزارکردنى دەمامکەکان، شاعیر هەوڵ دەدات ڕاستییەکان بخاتە ڕوو، بێگومان ئەمەش کارێکى ئاسان نییە، چونکە خوودى شاعیر وەک تاکێکى هۆشیار و درککردن بە ڕووداو و پێشهاتەکان هەمیشە لە نێوان (گۆشەگیرى) و (لایەنگیرى)ـدا دەژى.
لەو قەیرانى داڕووخانى ئابوورى و ئەخلاقى سیاسییەدا کە هەریەک لەم پێنج لایەنە بە ئەندازە و قەوارەى خۆیان دەستیان هەیە لە هەرەسهێنان و شێواندنى شیرازەى کۆمەڵگەى کوردى لە هەموو بوارەکانى ژیاندا. بە هۆى ئەو کردەوە دزێوانەى کە کردوویانە شایەنى زیاترن لەو زمانە زبرەن کە شاعیر بەکارى هیناوە.

ئەنجام
١- شاعیر لە بەشێکى زۆرى تێکستەکاندا، قسە لەسەر سیاسەتى داگیرکارى وڵاتانى بەناو دراوسێ دەکات کە چۆن بێبەزەییانە و دڕندانە لە هەوڵى قرکردن و سڕینەوەى نەژادى کورددان لە هەموو پارچەکانى کوردستان.
٢- زۆر بە توندى هێرش دەکاتە سەر سیاسەتى سەرکردایەتى هەر پێنج حیزبەکە کە چۆن کوردستانیان کردووە بە زەلکاو و زۆنگاوێکى بۆگەن بۆ مەرامە شەخسییەکانى خۆیان.
٣- لەپاڵ ڕەخنەگرتن لە سیاسەتى دەرەوە، ڕەخنەى لە سیاسەتى سەرکردەکانى خۆمان گرتووە کە چۆن بوونەتە داردەست و یارمەتیدەرى بێگانە.
٤- شێوازى پێکەنین ساتیرئامێز دەکاتە چەکى بەرەنگاربوونەوە و لایەنى سیاسى و کۆمەڵایەتى دەخاتە بەر نووکى نەشتەرى ڕەخنەکانى و پێکەنین دەکاتە پاداشتى سەرنجى خوێنەر.
٥- پەردە هەڵماڵین لەسەر ڕاستى ڕووداوە مێژووییەکان و ئاشکراکردنى دەستى پشت ڕووداوەکان و لابردنى دەمامکەکان بۆ ڕای گشتى و خوێنەر.

سەرچاوەکان
١- ئیبراهیم مەحموود خەلیل، ڕەخنەى ئەدەبیى نوێ، و. محەمەد تاتانى، ناوەندى ڕۆشنبیریى و هونەرى دیالۆگ- کەرکووک، چاپى یەکەم،٢٠١٧.
٢- پێشەوا کاکەیى، لە خانۆچکەکەى ماڵى پوورە خونچێمەوە، بۆ کەلاوەکەى سەعیدیان (دەقى واڵا)، چاپخانەى کارۆ- سلێمانى، چاپى یەکەم، ٢٠١٧.
٣- تێرى ئیگڵتن، تیۆرى ئەدەب، و. عەتا قەرەداغى، ناوەندى ڕۆشنبیری و هونەریى ئەندێشە، چاپخانەى تاران، چاپى یەکەم، ٢٠١٦.
٤- کۆمەڵێک نووسەر، بیرى ڕەخنەى هاوچەرخ، و. نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد، دەزگاى چاپ و بڵاوکردنەوەى موکریان، چاپى یەکەم، هەولێر، ٢٠٠١.
٥- کەمال میراودەلى، فەلسەفەى جوانى و هونەر- ئیستاتیکا-، چاپى دووەم، سلێمانى ٢٠٠٥.
٦- کۆمەڵێک نووسەر، چێژى گێڕانەوە، ئا: شاخەوان سدیق، چاپخانەى کارۆ- بڵاوکراوەى نووسیار، ٢٠١٩.
٧- هاشم ئەحمەد زادە، جیهانى ڕۆمان، ناوەندى ڕۆشنبیری و هونەریی ئەندیشە، چاپى یەکەم، سلیمانى، ٢٠١٥.
٨- هیمداد حوسێن، دەروازەیەک بۆ ڕەخنەى ئەدەبى کوردى، چاپخانەى خانى، چاپى یەکەم، دهۆک، ٢٠٠٧.

مه‌نسوور جیهانی ـ
به فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر” له‌ ده‌رهێنانی “ئێوا هوسۆن” و به‌ ده‌ورگێڕانی “گوڵشیفته‌ فه‌راهانی”؛ یه‌که‌‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە سینەما “ئۆکتۆبەر” لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی ڕووسیا ده‌کرێته‌وه‌.

فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر” Girls of the Sun له‌ ده‌رهێنانی “ئێوا هوسۆن” Eva Husson و به‌ ده‌ورگێڕانی “گوڵشیفته‌ فه‌راهانی” ئه‌کته‌ری ناوداری سینه‌مای ئێران و جیهان، به‌رهه‌می وڵاتی فه‌ره‌نسا له‌ کاتژمێر 20ی سبه‌ی چوارشه‌مه‌ ٢١ی جوولایی ٢٠٢١ له‌ رێوڕه‌سمی کردنه‌وه‌ و به‌شی “نمایشی تایبه‌تی” یه‌که‌‌مین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” لە هۆڵی ژماره ١١ی ناوەندی سینەمایی “ئۆکتۆبەر” لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی فیدڕاسیۆنی ڕووسیا ده‌چێته‌ سه‌ر په‌رده‌.

فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر” به‌ ناوه‌رۆکی خه‌بات و به‌رخۆدانی کچانی کوردیی کۆبانێ له‌ دژی گروپی تیرۆریستی داعش؛ له‌ یه‌که‌مین به‌شداریی نێونه‌ته‌وه‌یی خۆیدا له‌ به‌شی رکابه‌ریی سه‌ره‌کیی حه‌فتاویه‌که‌مین خولی فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمی “کان” له‌ وڵاتی فه‌ڕه‌نسا، چووه‌ سه‌ر په‌رده‌ و پێشوازییه‌کی بێوێنه‌ی لێکرا.

“ئێوا هوسۆن” له‌ وتووێژه‌کانی خۆیدا له‌گه‌ڵ ده‌زگاکانی راگه‌یاندن، ئاگاداربوون له‌ کرده‌وه‌ی نامرۆڤانه‌ی داعش له‌گه‌ڵ ئێزه‌دییه‌کان له‌ هه‌رێمی کوردستانی عێراق و به‌سه‌رهاته‌ خه‌مناک و دڵته‌زێنه‌کانی ژنان و کچانی به‌دیلگیراوی کوردی به‌ ئه‌نگێزه‌ی سه‌ره‌کیی خۆی له‌ باس کردنی ئه‌م بابه‌ته‌ گرینگه ناو برد.

به‌ گوته‌ی ئه‌م ده‌رهێنه‌ره‌ ناوداره‌ فه‌ڕه‌نسییه‌، ئازایه‌تی و بێباکی و له‌خۆبردوویی ژنانی کورد له‌ خه‌باتی چه‌کدارانه‌ له‌گه‌ڵ داعش به‌ڕاستی کاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌و هه‌بوو، هه‌ر به‌م هۆیه‌ش بڕیاریداوه‌، چه‌ند گۆشه‌یه‌ک له‌م خه‌باته‌ قاره‌مانانه‌یه‌ وێنه‌ بگرێت.

“ئێوا هوسۆن” باوه‌ڕی وایه‌ که‌ “کچانی خۆر” له‌و ده‌گمه‌ن فیلمه‌ جه‌نگیانه‌یه‌ به‌ ته‌وه‌ری ئافره‌ت که‌ وێنه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه‌ له‌ رووداوه‌کانی ئه‌م کاره‌ساته‌ مرۆڤانه‌یه‌ ئاراسته‌ ده‌کات؛ له‌ هه‌مان کاتیشدا، په‌یامێکی ئه‌رێنی هه‌یه‌ و باسی شایسته‌یی و لێهاتوویی و تواناییه‌کانی ژنان ده‌کات.

“ئێوا هوسۆن” یه‌کێکه‌ له‌ سینه‌ماکارانی ژنی ناوداری سینه‌مای فه‌ڕه‌نسا و به‌رهه‌م گه‌لێکی دره‌وشاوه‌ی وه‌کوو؛ “به‌ هیوای مردن” Hope to Die، “بۆ ئه‌وانه‌ی که‌ هه‌میشه‌ ئاڵۆزن” و “به‌نگ گه‌نگ” Bang Gang ی له‌ کارنامه‌ی پیشه‌یی خۆیدا هه‌یه‌.

“ئێمانۆئێل به‌ره‌کات” Emmanuelle Bercot ئه‌کته‌ری گه‌نجی فه‌ڕه‌نسی و براوه‌ی خه‌ڵاتی چڵه‌ خورمای زێڕینی باشترین ئه‌کته‌ری فێستیڤاڵی نێونه‌ته‌وه‌یی فیلمی “کان”ی فه‌ڕه‌نسا، یه‌کێکه‌ له‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ی که‌ له‌م پڕۆژه‌ سینه‌ماییه‌دا به‌شداری کردووه‌، ئه‌و ده‌وری “ماتیلده‌” په‌یامنێری جه‌نگی ده‌گێڕیت که‌ چاوه‌ری ئه‌م رووداوه‌ تاڵ و خه‌مبارانه‌یه‌ و په‌یوه‌ندییه‌کی نزیکی له‌گه‌ڵ “به‌هار” به‌ ده‌ورگێڕانی “گوڵشیفته‌ فه‌راهانی” هه‌یه‌. له‌ فیلمی “کچانی خۆر”دا که‌ له‌ وڵاتانی فه‌ڕه‌نسا و گورجستان وێنه‌ی گیراوه‌، گروپێک له‌ هونه‌رمه‌ندانی نێونه‌ته‌وه‌یی و ئه‌کته‌ره‌کانی ناوچه‌یی به‌شداریان کردووه‌.

یەکەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی “مۆسکۆ” MKFF بە بەرپرسیاریی خاتوو “گولیزەر گەردەن زەری” Gulizer Gerdenzeri، بە مەبەستی ڕەنگدانەوەی فەرهەنگ و مێژووی کوردەکان و هەروەها ژیانی مۆدێڕنی ئەم نەتەوەیە، بە چاودێری وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، بە نمایشی 15 فیلمی سینەمایی و 20 کورتە فیلمی چیرۆکی و بەڵگەفیلم لە سینەماکارانی هەر چوارپارچەی کوردستان و وڵاتانی جیهان و هەروەها بە پشتیوانی “کارۆ ئاڕت” KARO.Art لە ڕۆژانی 21 تا 25ی جوولای 2021 لە هۆڵەکانی ناوەندی سینەمایی “ئۆکتۆبەر” لە شاری مۆسکۆ لە وڵاتی فیدڕاسیۆنی ڕووسیا بەڕێوەدەچێت.

بۆ زانیاری زیاتر:
www.moscowkff.ru

تره‌یله‌ری فیلمی سینه‌مایی “کچانی خۆر”:
https://www.youtube.com/watch?v=-YESTC7Pt6s&t=16s