دیمانە لەگەڵ هونەرمەند شیرین محەمەد.. ئامادەکردنی: كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

هونه‌رمه‌ند شیرین محه‌مه‌د: من عاشقی ره‌نگه‌كانم، عاشقی وشه‌كانم
هه‌ڤپه‌یڤین- كامه‌ران حاجی ئه‌لیاس

هونه‌رمه‌ند و شاعیر خاتوو شیرین محه‌مه‌د عه‌لی ناسراو به‌ (شیرین كۆكار)ساڵانێكه‌ له‌ به‌ هونه‌ری شێوه‌كاری و له‌ بواری شیعر نووسین سه‌رقاڵه‌ خاوه‌نی چه‌ندین پیشانگه‌ی هاوبه‌ش و تایبه‌تییه‌ هه‌رده‌م سروشتی جوانی كوردستان بۆته‌ سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانی ،حه‌زێكی زۆری بۆ هونه‌ر هه‌یه‌.. بۆ زیاتر ئاشنا بوون به‌ كاروچالاكییه‌كانی به‌چه‌ند پرسیارێك به‌سه‌رمان كردوه‌.

*پێمان باش بووسه‌ره‌تا له‌رێگه‌ی سیڤی هونه‌ری زیاترخۆتان به‌خوێنه‌رانمان ئاشنا بكه‌یت.

-من ناوم (شیرین محه‌مه‌د عه‌لی)یه‌ نازناوم شیرین كۆكاره‌ له‌ساڵی 1970 له‌ شارۆچكه‌ی پێنجوێن له‌ دایك بووم،په‌یمانگه‌ی مه‌ڵبه‌ندی مامۆستایانم ته‌واو كردوه‌ به‌شی هونه‌ر، وه‌كو كاری هاوبه‌ش ساڵانه‌ له‌چالاكی قوتابخانه‌كان، به‌پۆسته‌ر و بڵاوكراوه‌ به‌شداری پیشه‌نگه‌ی هاوبه‌شم كردوه‌ له‌ هه‌موو چالاكییه‌كان ئاماده‌بوونم هه‌بووه‌ ،جیاوازی من له‌ گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندانی شێوه‌كار ،من تێكستی شیعری له‌سه‌ر تابلۆكانم ده‌نووسم.

  • هاوكاری وپاڵپشتی ،بۆ هه‌مووكه‌سێك له‌ هه‌ر بوارێك بێت پێویسته‌،ئه‌و كه‌س ولایانه‌ كێن هاوكاری و پاڵپشتی به‌رێزتان بوون؟
    -به‌داخه‌وه‌ هیچ كه‌س و لایه‌نێك هاوكارم نه‌بووه‌ له‌ ئه‌نجمادانی سه‌رجه‌م چالاكییه‌كانم ،هه‌مووی له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆم بووه‌ ،چونكه‌ حه‌زووخولیایه‌كی زۆرم بۆهونه‌ری هه‌یه‌.
  • *تائێستا خاوه‌نی چه‌ند پیشانگه‌ی تایبه‌تی و هاوبه‌شی؟
  • سه‌باره‌ت به‌ پیشانگه‌ی هاوبه‌ش، له‌ گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندان به‌شداری (10) پیشانگه‌ی هاوبه‌شم كردوه‌ ،به‌ڵام له‌سه‌ر ئاستی چالاكی هونه‌ری تاكه‌كه‌سی له‌ ساڵی 2014 ده‌ستم به‌ كاری نیگاركردنی تابلۆكردن كردوه‌ به‌مه‌به‌ستی كردنه‌وه‌ی پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم،هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌ستت له‌ رێكه‌وتی 7-7-2018 كه‌ رۆژی له‌دایك بوونمه‌ یه‌كه‌مین پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم كرده‌وه‌،وه‌ 27-9-2019 دووه‌مین پیشانگه‌ی تایبه‌تی خۆم كرده‌وه‌، وه‌ له‌18-8-2018 له‌ شاری پێنجوێن به‌ 22تابلۆ له‌ فیستیڤاڵی زانستی مفتی پێنجوێنی كرد،پێشانگایه‌كه‌م كردوه‌.
    له‌پیشانگای تایبه‌تی دووه‌مم له‌ ژێر ناوی (شیعرو نیگار له‌ ئامێزی شیرین دابوو) له‌سه‌ر هه‌موو تابلۆكانم تێكستییان له‌سه‌ر بوو ،سه‌رنجی زۆی له‌بینه‌رانی بۆخۆی راكێشابوو، چونكه‌ زۆربه‌ی تابلۆكان و تێكسته‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كتری ده‌گونجان.
  • به‌رێزتان له‌پاڵ هونه‌ری نیگار كردن ، شیعریش ده‌نووسن ئه‌گه‌ری باسی ئه‌و بواره‌ش بكه‌یت؟
  • ئه‌وه‌ی راستی بێت پێش ئه‌وه‌ی ده‌ست به‌ كاری هونه‌ری بكه‌م، سه‌ره‌تای ده‌سپێكردنی نووسینم ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ساڵی 2010 وه‌ زۆربه‌ی تێسته‌كانم عاشقانه‌یه‌ گوزارشت له‌و روداو و دابڕانانه‌ ده‌كات كه‌به‌سه‌ر عاشقه‌كان دارووده‌دات،هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ش زۆر كه‌س پرسیاری ئه‌وم لێده‌كه‌ن كه‌ من عاشقم؟ له‌وه‌ڵاما ده‌ڵێم ، نه‌خێر عاشق نیم به‌ڵاكو من عاشقی ره‌نگه‌كانم عاشقی وشه‌كانم به‌ڵام من بۆعاشقه‌كان ده‌نووسم بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی ناگه‌ن به‌یه‌ك.

    *زیاتر له‌كام قوتابخانه‌ی شێوه‌كاری كار ده‌كه‌یت؟

    -من زیاتر له‌سه‌ر قوتابخانه‌كانی سروشتی و ته‌عبیری تابلۆكانم ده‌كه‌م.

    *به‌كام له‌ هونه‌رمه‌ندانی كوردستان سه‌رسامی،یاخود كاریگه‌ریان له‌سه‌ر تۆ هه‌یه‌؟

  • من حه‌زێكی زۆرم بۆ هونه‌ر هه‌یه‌، هه‌موو هونه‌ره‌كانم خۆش ده‌وێت ،به‌شانۆ و موزیك و سینه‌ما و شێوه‌كاری ،خۆشبه‌ختانه‌ من خۆم له‌ شێوه‌كار دۆزییه‌وه‌ له‌هه‌مان كاتدا سه‌رسامیشم به‌ كاری هه‌موو هونه‌رمه‌ندێك.
  • بابه‌تی تابلۆیه‌كانت له‌ چییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن؟

    سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانم زۆرن ،وه‌كو سروشت هه‌ندێك جاریش تێكستی شیعرێكم كردوه‌ به‌ تابلۆ جاریش وایه‌ بیركردنه‌وه‌ی خۆته‌ یان روداوێك ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی تابلۆكانم.

    *ئاستی هونه‌ری شێوه‌كار به‌گشتی و ئاستی شێوه‌كارانی ئافره‌ت چۆن ده‌بینی؟

  • ئاستی هونه‌ری شێوه‌كاری له‌ئاستێكی به‌رزدایه‌،به‌شانازیه‌وه‌ ساڵانه‌ چه‌نده‌ها پیشانگه‌ی تایبه‌تی و هاوبه‌شی ده‌كرێته‌وه‌ بۆ هونه‌رمه‌ندان وه‌ ئافره‌تی هونه‌رمه‌ندی به‌توانامان هه‌یه‌، ئاستییان زۆر به‌شه‌ كاره‌كانیان ماییه‌ی رێزن.

    *پێتان وایه‌ هونه‌رمه‌ندی به‌هره‌مه‌ند پێویستی به‌ خوێندنی ئه‌كادیمی هه‌بێت؟

    -هونه‌ر سنووری نیه‌ ئاكادیمی بێت، یان ئه‌كادیمی نه‌بێت چه‌نده‌ها هونه‌رمه‌ندمان له‌بواری موزیك ، شانۆ، شێوه‌كاری هه‌یه‌خاوه‌ن ئاستێكی به‌رزن له‌ هونه‌ر وه‌كو قوتابخانه‌ی هونه‌ری وان ،بێ ئه‌وه‌ی ده‌رچووی ئه‌كادیمایا یان په‌یمانگه‌ی هونه‌ری بن.

  • پرۆژه‌ی نوێتان هه‌یه‌؟
  • له‌ ئێستادا خۆم ئاماده‌كه‌م بۆكردنه‌وه‌ی پیشانگه‌ی تایبه‌تی.



پاسەوانی نیشتیمان و نیشتیمان فرۆش.. هەرێز خەسرەو تۆفیق

جاران پێشمەرگە پارێزەری نیشتیمان بوو، وە نیشتیمان فرۆشان و خائینانی نیشتیمانی دەکوشت و لەپێناو ”بستێک” خاکی نیشتیمان ئامادەبوو شەڕبکات هەتاکو گیانی لەدەست دەدا. کەچی پێشمەرگەی ئێستا ڕێک بەپێچەوانەوەو ڕێک پاسەوانی ئەم کەسانە دەکات کە نوسینگەی کڕین و فرۆشتنی زەوی و زاریان داناوە بۆ فرۆشتنی خاکی نیشتیمان. بۆیە ئەوانی ئێستا گوناحە بەپێشمەرگە ناویان بهێندرێت، ئەوان ”جاش مەرگەن” یان پاش مەرگەن نەک پێشمەرگە.
هەروەکچۆن هەموو شتێک گۆڕاوەو هیچ شتێک لەجێگەی خۆیدا نەماوەو ناووناوبانگ و ڕەنگو بۆن و ناوەڕۆکی نەماوە، هەرئاواش ئەوەی ناوی پێشمەرگەبوو لەنێوان دوو کەوانەدا ”بوو” بەهاو متمانەو پڕەنسیپی خۆی لەدەستداوە، کاتی خۆی وشەی پێشمەرگە بە مانایەکی پڕاوپڕ لەبوێری و گیانی شۆڕشگێڕی و گیانبازی داڕێژراوە، ”پێشمەرگە” لەدوو وشە پێکهاتووە ”پێش+مەرگە” واتا لەپێشمدا/لەبەردەممدا مەرگە. بەڵام فارس وتەنی ئەمە گوزەشت و بوو بەمێژوو. لەڕاستیدا ئەوەی ئێستا هەیە، میلیشیایەکی چەکدارەو پابەند نییە بەهیچ یاساو ڕێسایەکی مەدەنیی و دەوڵەتیی، وە خاوەنی هیچ ڕؤشنبیرییەکی ئەمنی نییە، بەڵکو کۆمەڵێک چەکدارو مسەلەحن وە بەکرێگیراون کە لەبەرامبەری پێدانی بڕێک پارەدا پارێزگاری دەکەن لەدوو بنەماڵەی خوێنڕێژو خائین و تیرۆریستی وەک هەردووک بنەماڵەی دەسەڵاتداری تاڵەبانی و بارزانی. یانی شتێک بوونی نەماوە بەناوی مەبدەئو و پڕەنسیپی سەربازیی و ئینتیماو خۆشویستنی نیشتیمان.
ئەو چەکدارە کوردانەی لەژێرناوو لۆگۆو جلوبەرگی جیاوازدا چەکیان بەدەستەو دەسەڵاتدارە دزو گەندەڵ و مافیاکان دەپارێزن، جیاوازیان نییە لەگەڵ میلیشیا نانیزامییە مەزهەبییە شیعییەکان و گروپە توندئاژۆکانی سوننی و حوسییەکانی یەمەن و گروپە چەکدارە هەمەجۆرەکانی سوریا کەڕۆژانە کاری تیرۆریستی ئەنجامدەدەن و هەموو ئەمانەی لەسەرەوە ناوم هێنان هێزی نیزامیی و یاسایی نین و لەژێر چەتری دەوڵتدانین و کۆمەڵگای نێودەوڵەتیش دان بەبوونیاندا نانێت.

له‌سه‌ر پێناسه‌كه‌ی نوسراوه‌ (پێشمه‌رگه‌)،چه‌كداری حیزبێكه‌، یان سه‌ر به‌هێزه‌كانی (٧٠)یه‌ یان (٨٠)،جارێ (٩٠) دروست نه‌بووه‌، پێناسه‌ شتێكه‌و پێناس شتێكی تر. چه‌كداری حیزبێكه‌ و پارێزه‌ری بنه‌ماڵه‌یه‌ك، یاخود چه‌ند بنه‌ماڵه‌یه‌ك! پاسه‌وانی دزێكه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی پاسه‌وانی نیشتیمان بێت! نیشتیمان بێ پاسه‌وانه‌ كه‌چی تاڵانچیه‌كانی نیشتیمان ماڵه‌كانیان، باره‌گاكانیان پڕن لەپاسه‌وان. لەڕاستیدا ئەمانە ده‌رگه‌وانن، دەرگەوانیش لەکەڵچەری کوردەواریدا مرۆڤێکی بێبەهاو هەرزانە.
له‌هه‌مووشی شۆكتر ئەوەیە سبه‌ی خه‌ڵكانێك دێن داوای دادگایی دزه‌كان ده‌كه‌ن كه‌ پێشی هه‌ر كه‌سێك ئه‌و پاسه‌وانانه‌ رزگار ده‌كه‌ن، کە عەیامێکە زاڵمی سەرشانی ئەم خەڵکە مەزڵومە دەپارێزن، كه‌چی ئەم خەڵکە مەزڵومە ئەم پاسەوانە دەپارێزن بەپاساوی ئەوەی ئەویش کوڕی میللەتەو مناڵی فەقیرێکە، کەچی کابرای زاڵم هه‌مان پاسه‌وانی به‌كارهێناوە بۆ سه‌ركوتی ده‌نگه‌ ناڕازی و حه‌ق بێژه‌كان. لەڕاستیدا بەڕای من لەکاتی هەرگۆڕانکارییەکی سیاسیی و شۆڕشێکی ڕیشەیی ئەوا دەبێت هاوشێوەی هەموو ئەوانەی ئێستا لەکوردستان دەسەڵاتدارن تەواوی پاسەوانەکان و پێشمەرگەو ئاساییش و چەکدارەکانیان بەسزای خۆیان بگەن. من سەرکردەیەکی سیاسیی نیم تاکو ئیعازی ئەوە بدەم کە چی سزایەک بدرێن، ئەوکات سەرکردایەتی ئەم ڕاپەڕین و شۆڕشە قەرار دەدات کە سزای ئەوان چییە. بەس ئەوە ئەزانم واباشە چۆن ئەوان سی ٣٠ ساڵە ڕەحم بەم میللەتی هەژاری کوردە ناکەن ئاوهاش نابێت ڕەحم بەهیچیان بکرێت. هەروەها من پێموایە نابێت چیتر بەدیار هەڵبژاردنی پڕ لەفێڵ و تەزویر دابنیشین، بەڵکو دەبێت ئیتر گەنجانی کوردستان دەست بەکاربن و خۆیان ئامادەبکەن بۆدوای دەرچونی ئەمریکا بەتەواوی لە عێڕاق و کوردستان ئەوکات ڕاپەڕینێکی چەکداری بکرێت و دەسەڵاتی یەکێتی و پارتی تەفروتونا بکرێت.. ئەوەی ئەیڵێم نەخەونەو نەخەیاڵ بەڵکو دڵنیام دره‌نگ یان زوو ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ ده‌بێت بگۆڕێت و دەگۆڕێت..
ئەم چیرۆکە وەک خۆی/
به‌یانیه‌كی زوو نزیك میوانخانه‌یه‌كی دزێك، چاوه‌ڕێیی تاكسیم ده‌كرد،
به‌یانی باشم له‌ پاسه‌وانه‌كه‌ كرد، ووتم چه‌ند ناخۆشه‌ به‌م به‌یانیه‌ زووه‌ پاسه‌وان بیت، پاسه‌وانه‌كه‌ هیلاك و خه‌واڵوو دیار بوو. تاكسی دیار نه‌بوو، منیش درێژه‌م دا به‌ قسه‌كانم و پاسه‌وانه‌كه‌ نزیكتر بۆوه‌ لێم.
پێم ووت كاتی خۆی ناخۆشترین شت لام (حه‌ره‌سیات) بوو، واته‌ ئێشكگری، هه‌رچه‌نده‌ ئێمه‌ به‌خواستی خۆمان و به‌ حیساب بۆ به‌رگری كردن له‌ خاك و نیشتیمان له‌ چیایا بووین و چه‌ككمان له‌شان بوو. پاسه‌وانه‌كه‌ ووتی ڕاسته‌ زۆر ناخۆشه‌ حه‌ره‌سیات، منیش رقم لێیه‌تی به‌ڵام چی بكه‌م ئه‌مه‌ واجیبه‌. وتم ڕاسته‌ واجیبه‌، به‌ڵام تۆ ده‌زانی ئێستا پاسه‌وانی كێیت؟ وتی به‌ڵێ. وتم تۆ پاسه‌وانی دزێكی، چه‌ند ئه‌ستەمه‌ پاسه‌وانی دز بیت، خۆت ڕه‌نگه‌ زۆر لەنزیكه‌وه‌ ئاگاداری دزیه‌كانی بیت. وتی به‌ڵێ ئه‌وه‌ ده‌زانم، به‌ڵام قوتی ژیان وای لێكردووم، گه‌ر ئه‌وه‌نه‌كه‌م چیبكه‌م، وتم ئەگەر بۆنمونە ئەوەی تۆ پاسەوانی دەکەیت کە دزێکەو وایدانێ دزی لەمنیش کردووەو خۆشت دەزانی لێرەدا لەڕێگەی دادگاوە ناتوانم هەقی خۆم وەربگرمەوە، بۆیە وایدابنێ لێرە دێم هێرشی دەکەمە سەرو بەزەبری خەنجەر هەوڵدەدەم هەقی خۆمی لێبسەنمەوە، چونکە ئەوەی هەمبووە لەژیاندا گشتی دزیوەو ئێستا هیچم نەماوە، ئەگەر هەقی خۆمی لێنەسەنمەوە تەنانەت ئەگەری ئەوە هەیە لەبرسان بمرم، کەواتە گەر زۆر ناچاربم لەوانەیە لەهێرشەکەیا بیشیکوژم، ئایا تۆ کەپاسەوانی ئەویت و دەزانیت کە من هەق و ڕاستم و کابراش دزو ناهەق، ئایا تۆ کاردانەوەت چی دەبێت.

پاسەوانەکە زۆر بەقەناعەتەوە وتی، هەرچەند ئەوەی دەیڵێیت چیرۆکو نمونەیە، بەڵام ئەگەر تەنانەت بەڕاستیشت بێت، ئەوا بەبێ دوودڵی بەرگری لەدزەکە دەکەم و ڕێگەت پێنادەم، وە ئەگەر دڵنیاشبم ئەیکوژیت ئەوا پێش ئەوەی ئەمە ڕووبدات من تۆ دەکوژم، لەکاتێکدا ئەشزانم تۆ مەزڵومیت و کابرا دزە.
لێرەدا بۆمان دەردەکوێت یەک بەیەکی چەکدارەکانی بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی هاوشێوەی ئەم پاسەوانەن و دەسەڵاتدارانی کوردستانیش هاوشێوەی دزەکەن و ئێمەومانانیش مەزڵومی دزی لێکراوین و بەشێنەیی و بە مەرگێکی هێواش خۆمان و کەسوکارمان دەمرین!

بۆیە هەرکاتێک پاسەوانی هاوشێوەو سه‌دانی تر ده‌بینم له‌به‌ر ده‌رگای دزێك، میوانخانه‌یك، باخێك، مەقەڕێک، دەزگایەکی بەناو ئاساییش و لەپشتی سەیارەی هەر مەسئولێک، دە نه‌فره‌ت و بیست تف له‌دزو لە‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ده‌كه‌م كه‌ ئاوا به‌به‌رنامه‌ كه‌رامه‌تی تاكی كوردی تێك شكاندووەو هەزار نەفرەت و تفیش لەم پاسەوانە دەکەم کە ئامادەیە تەنانەت کوڕی هەژارێک بکوژێت بەناهەق تەنها لەپێناو بژێوی ژیانی خۆی.




فرەژنی و جیاوازی ژیانی کۆمەڵایەتی .. ئاراز مستەفا مەحمود

دیاره‌ به‌درێژایی مێژووی مرۆڤایه‌تی ژن له‌ژێر چه‌مۆکی پیاودا چه‌وساوه‌ته‌وه‌ و ته‌نها بۆخزمه‌ت کردن و سه‌رچاوه‌ی سێکسی که‌ڵکی لێوه‌رگیراوه‌، بێگومان ئەوەش به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌پیاو خاوه‌ن هێز و عه‌زه‌ڵاتی جه‌سته‌ییه،‌ لێ ژن به‌پێچه‌وانه‌وه‌، به‌ڵکو هه‌رنه‌یتوانیوه‌ په‌رچه‌کردارێکیشی هه‌بێت به‌رانبه‌ر ئه‌و سته‌مه‌ی که‌ به‌رده‌وام له‌لایه‌ن پیاوه‌وه‌ لێی ده‌کرێت! هه‌رئه‌وه‌ش وایکردووه‌ پیاو زاڵم و ژن مەزڵوم بێت. هۆکارێکی تر که‌هێنده‌ی تر ژنی بچوک کردۆته‌وه‌ دیینه‌، به‌ شەرعیەت پێدانێک به‌و نایه‌کسانیه‌ ڕه‌گه‌زییه‌، وه‌ک: دوو ژن به‌شاهیدێک، به‌ دوو ژن به‌قه‌د پیاوێک میرات وه‌رده‌گرن، له‌هه‌مووی ترسناکتر پیاوێک له‌کاتێکدا مافی بوونی چوار ژنی هه‌یه‌!
بێگومان دیارده‌ی فره‌ ژنی له‌دێرینه‌وه‌ له‌ناو هه‌موو کۆمه‌ڵگا و ناوچه‌کاندا بەشێوه‌ی جیا جیا بوونی هه‌بووه‌، به‌وکۆمه‌ڵگایانه‌ش که‌ئێستا له‌لوتکه‌ی هۆشیاری و دادپه‌روه‌ری کۆمەڵایه‌تیدان. هه‌رچه‌نده‌ شێوازی ژیانیش له‌گه‌ڵ تێپه‌ڕبونی زه‌مه‌ندا ده‌گۆڕێت، له‌ئێستاشدا ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی پێشکه‌وتنی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌، لێ داخه‌که‌م هێشتا له‌ناو کۆمه‌ڵگای کوردییدا به‌بیرێکی ته‌سک و چاوێکی بچوکه‌وه‌ سه‌یری توێژی ژن ده‌کرێت، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش له‌ناوچەو هۆزێک بۆیه‌کی تر جیاوازه.
لێ بەگشتی هه‌ندێک ده‌سته‌واژه‌ی هه‌ڵه‌ هه‌ن که‌ڕه‌نگدانه‌وه‌ی سلبیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ڕه‌فتاری گشت تاکێکی کۆمه‌ڵگا، وه‌ک کولتورێکیش له‌دێرینه‌وه‌ ڕه‌گی داکوتاوه‌.
له‌ناو کۆمه‌ڵگای کوردیدا له‌ زۆرێک پیاوان ده‌بیستین که‌ده‌ڵێن “سه‌گ به‌ژن ناوه‌ڕی” ئەم ده‌سته‌واژه‌ دزێوه‌ هه‌ڵگری ناوه‌ڕۆکێکی کوشنده‌یه‌ و واتای که‌م بایه‌خ و بێ ده‌سه‌ڵاتیه‌ بۆ ژن‌. وه‌ زۆر جار ده‌بینین که‌ گه‌نجێککاتێک به‌رگری له‌مافه‌کانی ژن بکات یان ڕه‌فتار و سیفه‌تێک بنوێنێ که‌ له‌که‌سێتی ژنه‌وه‌ نزیک بێت له‌لایه‌ن هەندێک پیاوانه‌وه‌ سه‌رزه‌نشتی دەکرێت و پێی ده‌ڵێن “که‌سێکی ژنانه‌یه‌” ئه‌وه‌ش بەواتای ئه‌وه‌ دێت ژن به‌ که‌متر له‌ پیاو سەیر ده‌کرێت‌. به‌ڵام که‌ به‌ژنێک بڵێن تۆ “که‌سێکی پیاوانه‌ی” شانازی پێوه‌ ده‌کات.. هە‌ندێک پیاوانی تر هه‌ن که‌خاوه‌ن ناوەڕۆکێکی خاڵین له‌مه‌عریفه‌ ده‌ڵێن “له‌ژنی خۆم که‌متر بم” که‌ ئه‌م کاره‌ ئه‌نجام نەده‌م، ئه‌م وته‌ پڕوپوچه‌ش له‌گه‌وهه‌رو گه‌وره‌یی و ڕێزی ژن که‌م ده‌کاته‌وه‌.
دیاره‌ به‌یاساکانی ئیسلام و چه‌ند وشه‌یه‌کی عه‌ڕه‌بی ژن ماره‌یی له‌پیاو دێتو ده‌بێت به‌ موڵک و شه‌ڕه‌فی پیاو، به‌ڵام هه‌رگیز پیاو نابێته‌ موڵک و شه‌ڕه‌فی ژن، جارێ من تێناگه‌م شه‌ڕه‌ف بۆ لای پیاو نییه‌، ته‌نها لای ژنه‌، ئه‌و شه‌ڕه‌فه‌ له‌ کوێی ژندا خۆی حه‌شارداوه‌؟ وه‌ پیاو هه‌رکات ویستی ژن ته‌ڵاق ئه‌دات به‌ڵام دیسانه‌وه‌ ژن ناتوانێ پیاو ته‌ڵاق بدات، که‌سه‌بارەت به‌وه‌ خۆم پرسیارم له‌ مامۆستایه‌کی شاره‌زا کردووه‌، ئه‌و وتی به‌هه‌مان شێوه‌ ژنیش مافی ته‌ڵاق دانی پیاوی هه‌یه‌، به‌ڵام کۆمه‌ڵێک مه‌رجی هێنده‌ قورسی وت که‌مه‌حاڵه‌ ژن به‌و مافه‌ی بگات. هه‌تا ئێستاش هیچ ده‌م سپی و مه‌لایه‌کی ئایینی نوقه‌یه‌کیان لێنه‌هاتووه‌، سه‌باره‌ت به‌و مافه‌ی ژن، که‌واته‌ ژنی به‌ش مه‌ینه‌ت کاتێک مێرده‌که‌شی به‌دڵ نه‌بوو ژنه‌ ناچاره‌ له‌ژینگه‌یه‌کی ناخۆشدا ته‌سلیمی داخوازیه‌کانی مێردێکی نه‌خوازراو بێت.
بێگومان جیاوازیه‌ ڕه‌گه‌زیه‌کان گه‌لێکن، لێ ئامانجی بابه‌تی من دیارده‌ی فره‌ ژنییه‌.دیاره‌ به‌گوێره‌ی هه‌موو پێوه‌ر و توێژینه‌وه‌کان دیارده‌ی فره‌ ژنی له‌گه‌ڵ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی ئێستا ناتوانێ خۆی بگونجێنێ. ئێ ناشڕه‌خسێت له‌ئێستادا بژین بەڵام نوقمی سه‌رده‌مێکی تربین. بۆیه‌ بەبۆچونی من بۆ ئێستا فره‌ ژنی واتای کوشتنی دادپه‌روه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، ئەزمونی هه‌موو ئه‌و پیاوانه‌ش سه‌لماندویه‌تی که‌ توشی چ ناهاوسه‌نگیه‌کی خێزانی هاتون، بۆیه‌ فره‌ هاوسه‌ری وه‌ک هه‌ر دیارده‌یه‌کی تر پێویستی به‌ توێژینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه‌.
له‌ ئێستادا بۆ وه‌کخۆ مانه‌وه‌ی ئه‌و دیارده‌یه‌ به‌هێزترین پاساو پاساوی دینه‌. ئه‌گه‌رچی دین به‌سه‌دان ساڵ پێش ئێستا یاسای فره‌ ژنی به‌په‌سه‌ند داناوه‌، به‌ڵام بۆئێستا پێویسته‌ ئه‌و دیارده‌یه‌ له‌ڕه‌گه‌وه‌ هه‌ڵکه‌ندرێ، چونکه‌ جیاوازیه‌کی فراوان هه‌یه‌ له‌ نێوان مرۆڤ و ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌وکات و ئێستا. ئەگەرچی شەریعەتی ئیسلام نەگۆڕەو کەس ناتوانێت بنەما سەوابتەکانی دینی ئیسلام بگۆڕێت، بەڵام ئەم دەستور و یاساو سەریعەتە زیاتر لە ١٤ سەدە پێش ئێستا نوسراون و هیچ پێویستییەک نییە بۆ مانەوەیان وەکو خۆی، بۆیە من لێرەوە بانگەوازێک لەکۆمەڵگای کوردی و تاکە هۆشیارەکان دەکەم شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی و مەدەنی و فیکری هەڵگیرسێنین و ڕێنێسانسی ئایینیی بکەین. وە من دژی ئەو ئیمام و ڕێبەرانی ئیسلامم کە دەڵێن نابێت بنەماکانی شەریعەتی ئیسلام بگۆڕدرێن. بەڕای من ئەگەر گۆڕانکاری نەکرێت لەشەریعەتی ئیسلامدا ئەوا لەشوێنی خۆمان چەقبەستوو دەبین و هیچ پێشکەوتنێک ڕونادات و ژنانیش قوربانی یەکەم دەبن.
بەتایبەتی لەڕووی فرەژنییەوە کە ئەم نەریتە بۆ سەردەمەکانی کۆنیش گونجابێت بۆ ئێستا ناگونجێت. بێ شک له‌ڕووی ئیمانه‌وه‌ خه‌ڵکی ئه‌وکات باوه‌ڕێکی یه‌کجار فراوانتریان هه‌بووه‌ و به‌باشی په‌یڕه‌ویان له‌یاساکانی خواوه‌ند کردووه‌. هه‌رئه‌وه‌ش بۆته‌ هۆی ڕاگرتنی هاوسه‌نگی عه‌داڵه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌س نه‌یتوانیوه‌، مافه‌ سروشتیه‌کانی یه‌کێکی تر پێشێل بکات. ئه‌و لەخودا نزیکیه‌ش به‌هێزترین پاڵنه‌ر بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پیاوان یه‌کسانیه‌کی ڕه‌ها له‌ نێوان ژنه‌کانیاندا بکه‌ن، چ له‌ ڕووی سێکس یان جل و به‌رگ و خۆراک یان هه‌ست و سۆز و ڕێزه‌وه‌، به‌رپاکردنی یه‌کسانیش باشترین چه‌کێکه‌ که‌ قه‌ڵای ململانێکان ده‌ڕوخێنێ.
له‌ڕاستیدا له‌م سه‌رده‌مه‌ نادادپه‌روه‌ریه‌ی ئێستادا به‌جۆرێکیتره‌، ئێستا ته‌نها مه‌سئول و دەوڵه‌مه‌نده‌کان به‌ کۆمه‌ڵ ژنیان هه‌یه،‌ ئه‌وانیش نه‌ک به‌ ئیمانداران به‌راورد ناکرێن، به‌ڵکو داماڵراون له‌ هه‌رچی مۆڕاڵی مرۆڤ و په‌یوه‌ندی ڕۆحانیەت، بۆیه‌ به‌هه‌ر نرخێک بێت ده‌یانەوێ ڕۆژانه‌ ئاره‌زووه‌ سه‌رکێشه‌کانیان تاقی بکه‌نه‌وه‌.
جیاوازیه‌کی تر که‌ ئێمه‌ به‌پێشوو نابه‌ستێته‌وه‌ ڕێژه‌ی زۆری ژنه‌، له‌سه‌رده‌می کۆندا ڕێژه‌ی ئافره‌ت زیاتر بووه‌ له‌پیاو، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی هه‌نگێ به‌رده‌وام جه‌نگی خوێناوی هه‌بووه‌، له‌زۆربه‌ی شه‌ڕه‌کانیشدا زیاتر له‌ نیوه‌ی شه‌ڕکه‌ران کوژراون، ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆی زۆر بونی ژن و که‌می پیاو، بۆیه‌ بۆ حاڵه‌تێکی له‌وشێوه‌یه‌ تاکه‌ چاره‌سه‌ر ئه‌وه‌یان به‌باش زانیوه‌، بۆ هه‌ر پیاوێک چوار ژن به‌ڕه‌وا بزانن، ژنه‌کانیش ناچار بونه‌ قبوڵی بکه‌ن چونکه‌ نه‌یانتوانیوه‌ خۆیان و مناڵه‌کانیان به‌خێو بکه‌ن. که‌به‌راوردێک بکه‌ین ده‌بینین له‌ئێستادا هیچ کام له‌و هۆکار و پاساوانه‌ بونیان نییه‌، ڕێژه‌ی جیاوازی نێوان نێر و مێ به‌و ڕاده‌یه‌ ناهاوسەنگ نییه‌، هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر ژنێک له‌ئێستادا مێرده‌که‌ی بمرێ ئه‌وا خۆی ده‌توانێ ژیانی مناڵەکانی مسۆگه‌ر بکات، به‌ئیشکردن یان موچه‌ …هتد. که‌ نمونه‌ی ژنی له‌وشێوەیه‌ که‌م نین. به‌ڵام له‌ڕاستیدا پیاوی سه‌رده‌می خۆمان که‌ به‌کۆمه‌ڵ ژن له‌زیندانێکی به‌ ڕواڵه‌ت ماڵدا کۆدەکه‌نه‌وه‌ ته‌نها بۆ دامرکانه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌کانیانه‌، ئەگینا له‌به‌ر بونی کێشه‌ی قه‌یره‌یی و ژنی بێ مێرد نیه‌.
جیاوازیه‌کی تر توانای سێکسیه‌، دیاره‌ به‌گوێره‌ی ئاماژه‌ مێژووییه‌کان پیاوی سه‌رده‌می کۆن خاوه‌ن جه‌سته‌یه‌کی گه‌وره‌تر و توانایه‌کی فراوانتر بوون، که‌ ئەمەش بۆته‌ هۆی بونی سه‌رچاوه‌ی یەکی سێکسی فراوانتر بەبەراورد بەپیاوی ئەم سەردەمە.
هه‌روه‌ها به‌گوێره‌ی تازه‌ترین توێژینه‌وه‌ی پزیشکی ده‌رکه‌وتووه‌ که‌ بەشێوەیەکی گشتیپیاوی جگه‌ره‌ کێش له‌مانگێکدا ٦ بۆ ٩ جار ده‌توانێ سێکس بکات، وه‌ پیاوی جگه‌ره‌ نەکێش توانای ٩ بۆ ١٢ جاری هه‌یه‌. وه‌ ئه‌و ڕێژه‌یه‌ له‌پیاوێکه‌وه‌ بۆ یه‌کێکی تر جیاوازه‌. هه‌روه‌ها تو‌ره‌که‌ی جوته‌ گونی نێرینه‌ (پیاو) که هه‌ڵگر و به‌رهه‌م هێنەری تۆوه‌ سپێرمه‌کانه‌، تواناکه‌ی سنورداره‌ و بەهیچ شێوه‌یه‌ک ناتوانێ به‌شی تێرکردنی چوار ژن سپێرم به‌رهه‌م بێنێت.
به‌ڕای من بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌و دیارده‌ کوشنده‌یه‌ پێویسته‌ کۆمه‌ڵگا به‌گشتی و له‌ناویدا توێژی ئافره‌ت به‌تایبه‌تی بگاته‌ هۆشیاریه‌کی به‌رز و فراوان، ده‌بێت ژنان ئه‌و واقیعه‌ بزانن، شوو نه‌کردنیان زۆر باشتره‌، له‌وه‌ی شوو به‌پیاوێکی ژندار بکەن. به‌ته‌نگه‌وه‌ هاتن و هۆشیار کردنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگاش ئه‌رکی سه‌رشانی ناوه‌نده‌کانی ڕاگه‌یاندن و ڕوناکبیران و ڕێكخراوەکانی کۆمه‌ڵی مه‌ده‌نییه‌، که‌ گشتیان لەوبواره‌دا غاییباتیان هه‌یه‌. ڕێگه‌ چاره‌ی دووه‌م بۆ بنبڕکردنی کولتوری فره‌ ژنی، بونی یاسایه‌کی توند و یه‌کسانه‌، لێ نه‌ک هاوشێوه‌ی ئەوەی ئێستا هه‌یه‌ به‌ناوی یاسای قه‌ده‌غه‌ کردنی فره‌ ژنی، به‌گشتی ئه‌و یاسایە نەتوانیویه‌تی فره‌ ژنی که‌م بکاته‌وه‌ نه‌ ڕێگری کردووه‌ له‌ به‌رپرسان. ئه‌گه‌رچی له‌ خولی دووه‌می پەڕلەماندا یاسای فره‌ ژنی دانرا، به‌ڵام هێشتا پیاوان ڕێگای تر ئه‌دۆزنه‌وه‌ و فێڵ له‌و یاسایه‌ ده‌که‌ن، به‌وه‌ی له‌که‌رکوک و ناوچه‌دابڕاوه‌کان، ژن ماره‌ده‌بڕن و یاساکه‌ی هەرێمی کوردستانیش ناتوانێ کۆنتڕۆڵی ئه‌و دیارده‌یه‌ بکات، ئه‌وه‌ش ده‌لیلی لاوازی یاساکه‌یه‌، به‌وه‌ی تێبینی نه‌کردووه‌ پیاوانی دانیشتووی کوردستان نەتوانن لەدەرەوەی هەرێمی کوردستانیش ماره‌بڕی ژنی دووه‌م بکه‌ن. هه‌روه‌ها به‌گوێره‌ی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامه‌وانی ئاشکرا بووه‌، کە لەڕابردوودا، ژنه‌ په‌ڕله‌مانتارێکی سەر بەپارتی دیموکڕاتی کوردستان له‌په‌ڕله‌مانی ئێڕاق، یه‌کێکه‌ له‌و که‌سانه‌ی شووی به‌پیاوێکی خاوه‌ن ژن و مناڵ کردووەو بۆئەوه‌ی ڕێگه‌شیان پێبدرێت، له‌دادگای که‌رکوک ماره‌یان بڕیوه‌. ..




باربارا.. جاك بریڤێر.. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ

به‌بیرت بێته‌وه‌ باربارا !
ئه‌و ڕۆژه‌ی باران بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)(*) ێدا ده‌باری
تۆش خه‌نده‌لێو ، دڵئاوا
شاد و به‌ بارانێ ته‌ڕ ده‌ڕۆیشتی ..

به‌ بیرت بێته‌وه‌ باربارا
باران بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)دا ده‌باری
‌ له‌ شه‌قامی (سیام) پێت گه‌یشتم
تۆ ده‌گڕژییه‌وه‌ ،
منیش وه‌ك تۆ زه‌رده‌مسكه‌ ده‌بوومه‌وه‌
باربارا له‌بیرت بێ
تۆم ‌ نه‌ده‌ناسی
تۆیش منت نه‌ده‌ناسی
به‌ هه‌ر حاڵ ئه‌و ڕۆژه‌ت به‌ بیر بێته‌‌وه
له‌ بیرت نه‌چێ‌
پیاوێك له‌ ژێر بانیژه‌وه‌ چاوه‌ڕوان بوو
به ‌ناو بانگی كردی : باربارا !
تۆش له‌ به‌ر بارانێدا دڵئاوا و شاد و ته‌ڕبوو
ڕاتكرد بۆی و خۆت به‌ باوه‌شی دا دا
ئه‌وه‌ت له‌بیر بێ باربارا
تووڕه‌ مه‌به‌ ئه‌گه‌ر بێ ته‌كلیف ،
خۆییانه‌
بانگم كردی
من له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌ی خۆشم ده‌وێن
وا ده‌كه‌م
ئه‌گه‌ر نه‌یشیانناسم ..

ئه‌و بارانه‌ هێمنه‌ هشیار و‌ به‌ختیاره
به‌ سیمای ‌ خه‌نده‌دارته‌وه ‌‌‌
به‌سه‌ر ئه‌و شاره‌ به‌ختیاره‌ت
له‌بیر نه‌چێ ..
ئه‌و بارانه‌ی به‌سه‌ر ده‌ریاوه ، به‌سه‌ر به‌نده‌ره‌كه‌وه‌‌ ،
به‌سه‌ر كه‌شتیی (ئۆبسان)(**) ..

ئای باربارا‌ !
چ گه‌مژه‌ییه‌كه‌ شه‌ڕ
ده‌بێ ئێستا له‌ كوێ بێ
له‌ ژێر ئه‌و بارانه‌ ئاسنینه‌
ئاگری پۆڵا و خوێن
داخۆ ئه‌وه‌ی ده‌بووایه‌ به‌ حه‌ز و شه‌یدایی
له‌ باوه‌شی دابی
مردبێ و ون بووبێ
یا هێشتا ماوه‌

ئای باربارا
باران وه‌ك پێشان بێ پسانه‌وه‌
به‌سه‌ر(برێست)ێدا ده‌بارێ
لێ وێنه‌ی جاران نییه‌ ،
هه‌موو شتێك وێرانه‌
ئه‌وه‌ بارانی كڵۆڵی و ڕه‌شپۆشییه‌ ‌
نه‌ك زریانی پۆڵا و خوێن
ئه‌وه‌ به‌ ساده‌یی چه‌ند په‌ڵه‌ هه‌ورێكن
وێنه‌ی كسۆكان ده‌تۆپن
ئه‌و سه‌گانه‌ی له‌ ئاوی (برێست)ێدا
ون ده‌بن
تا دوور ، زۆر دوور
له‌( برێست )ێ
كه‌ هیچی لێ نه‌ماوه‌ته‌وه‌
بۆگه‌نی ده‌بن .


‌() برێست ، شارێكی فه‌ڕه‌نسیه‌ به‌سه‌ر كه‌ناراوه‌كانی ئه‌تڵه‌سی كه‌ زۆربه‌ی له‌ شه‌ڕی دووه‌می جیهانیی دا وێران بوو . (*) ئۆپسان ، ناوی كه‌شتییه‌كه‌ سه‌رنشینی له‌ نێوان برێست و دوورگه‌ی
ئۆپسان ده‌گواسته‌وه‌ له‌ شه‌ڕدا تێكشكا .
له‌ ماڵپه‌ڕی گۆڤاری (نور)ـه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی .
بڕوانه‌ :
http://nouron.blogspot.com/2018/08/blog-post_25.html




فلاشباک لە دەفتەری بیرەوەریی رۆژانەوە-25- ستیڤان شەمزینی

بەشی بیست و پێنج

ئەمڕۆ هەروەک دوێنێ یان وەک کۆی رۆژەکانی تری ژیانم، قەوانەکە دووبارە بووەوە، پرۆسێسەکە بەمشێوەیەیە: نان خواردن، خوێندنەوە، خواردنەوە، موجامەلەی درۆ، خەوتن. ئەمە شریتی ژیانی ئێمەیە و هەمیشە بەم جۆرە دەخولێتەوە و لەناکاو دەپچڕێت. وای نابینم هیچ حیکمەتێک لەم سوڕەی ژیانی مرۆڤ هەبێت، چەند حیکمەت لە بوون و ژیانی قالۆنچەیەکدا هەیە، هەر ئەوەندەش لە ژیانی مرۆڤدا حیکمەت هەیە. ژیان بێ بەهایە و لە کۆتاییدا دەگەینە ئەو بڕوایەی هیچە. رۆژ لە دوای رۆژ زیاتر باوەڕم بەهێز ئەبێ بە هیچێتی بوون، بە هچێتی مرۆڤ. بە هیچێتی ژیان، هەموو شتێک لە هیچەوە هاتووە و ئەبێتەوە بە هیچ. سەرەتا هیچ هەبووە و کۆتایش هەر هیچە.
من بڕوام بەوە هێناوە، ژیان هیچە، لەگەڵ ئەوەش دەبینم، لەم ژیانە هیچەدا مرۆڤ کۆت و بەند دەکرێت و ناهێڵن لەززەت لە هیچێتی ژیان وەربگرێت. هەر لەم روانگەوە دژی چەوساندنەوەی چینایەتی و رۆحی قازانجخوازیی سەرمایە دەوەستمەوە، ئەگەرنا لەوە بەدەر ئەو گووتارە سواوەی چەپەکانی ئەم وڵاتە لە ژاوەژاوێک بەولاوە چیتر نییە لەلای من. ئێستا عاشقم، عاشقیش بوونەوەرێکی تایبەتە، سەری دنیای بە پووش لە خۆی گرتووە.
بڕوام وایە ئەو دێڕەی “ئۆریانا ڤالاچی” لە رۆمانی “نامە بۆ ئەو کۆرپەیەی هەرگیز لە دایک نەبوو” زۆر راستە کە دەڵێ “گەر هەقیقەتت دەوێ من تا ئێستا نازانم مەبەست لە خۆشەویستی چییە؟ لای من خۆشەویستی فێڵ و تەڵەکەیە بۆ ئارامکردنەوە و گەوچکردنی خەڵک داهێنراوە”. ئەو منی خۆش دەوێت، منیش ئەوم خۆش دەوێ، ئیدی هەردووکمان درۆ بۆ یەکتر دەکەین!! ناخی تووڕەی خۆمان لەبەرچاوی یەکتر هێمن نیشان دەدەین، ئاخر هەر کات لە یەک دادەبڕێین، دەگەڕێینەوە بۆ ناو دنیاکەی خۆمان، کەواتە عەشق پێشەنگایەتیمان ناکات، بەڵکو درۆ دەکەین بە مەبەستی ئەوەی یەکتری رازی بکەین.
پیاوی کورد هەمیشە بە چاوی داگیرکردنەوە سەیری ژن دەکات، هەموو هەستێکی پیسی زیۆسانەیان هەیە. ئاخر بەپێی میتۆلۆجی گریکی ئافرۆدیتی خواوەندی جوانی کە هەمیشە جێگەی تموحی زیۆس بوو، بەڵام بەو رازی نەدەبوو، زیۆسی دڵتەڕ تووشی کابرایەکی قووموور و ناشرینی کرد و ناچاری کرد شووی پێ بکات. ئەدی هەموو پیاوێکی کورد نایەوێت ئەو ژنەی بۆ خۆی نییە، تووشی ناهەمواریی ببێتەوە؟. بێگوومان بەڵێ و هەزار جار بەڵێ. ئەو پیاوەی ئەم بۆچوونە رەت بکاتەوە لە بری جارێ هەزار جار درۆ ئەکات.
بەهەرحاڵ من عاشقم و خۆم لەو پێناوەدا تواندۆتەوە، وەلێ چاوەڕوانی هیچ ئاکامێکی گەش ناکەم. ئەمڕۆش لە ناو نامەیەک ئەم شیعرەی “کەژاڵ”*ی ئازیزم بۆ دلبەر ناردبوو:
من لە یەک کاتدا خاوەنی سێ دڵدارم
یەک نین، دوو نین، سێ دانەن، سێ گرێکانم
نەرسیس و
تاناتۆس و
ئیرۆس
ئەو راستییەم لای شەماڵ وت
لێم بوو بە رەشەبا.

1-3-2000
سلێمانی – سەهۆڵەکە
ستیڤان شەمزینی

*مەبەست لە شیعرێکی هاوڕێی خۆشەویستم “کەژاڵ ئەحمەد”ە لە کۆمەڵە شیعری “بەندەری بەرمۆدا”.

تێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە 85-88 کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی 2017 چاپ بووە




کتێبی (چیەتیی فەلسەفە یان چی بە فەلسەفە ناودەبریت؟.. ئازاد حەمە

کتێبی (چیەتیی فەلسەفە یان چی بە فەلسەفە ناودەبریت؟) دوا بەرهەمی نووسەر و مامۆستا ” دکتۆر ئازاد حەمە”یە، کە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا لە کتێبفرۆشی جەمال عیرفان نمایشدەکرێت . کتێبەکە قەبارە گەورەیە، 755 لاپەڕەیە و لە چەند توێژینەوەیەک پێکدێت، کە تایبەتە بە لێکۆڵینەوە لە بنەچە و ڕەچەڵەکی فەلسەفە.

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکانی نووسەر کلیکی ئێرەبکەن..




ھای لەمن شەرواڵێ.. عەبدولرەحمان فەرهادی

شەرواڵەکەم دوو سێ پینەی پێوە بوو، چوار ساڵ بوو ڕۆژانە بۆ قوتابخانە ھەر ئەوەم لە پێ ھەڵدەکێشا، زۆرجاران کە مامۆستاکان بۆ وەرامی پرسیاران ھەڵیاندەسەندم، ھەوڵم دەدا بە ھەردوو دەستم پینەکانی سەر چۆکی شەرواڵەكەم وەشێرم. منداڵی خواپێداوەکان گەر ناچار نەبان نەیاندەدواندم، لەبەر ئەوەی لە زۆربەی قوتابییان ژیرتر و ھۆشیارتر بووم، پێش چوونە مەکتەب لە مزگەوت سەرەدەرەی خوێندەواری و پەروەردەیەکی ئایینیم ھەبوو، لە دووی سەرەتایی نامیلکە چیڕۆکی پیاوە بچکۆڵەکە ی فەرەیدوون عەلی ئەمین م خوێندەوە، پێموایە ئەمە یەکەم کتێب بوو لە ژیانم خوێندبێتمەوە، پاشتر ھەر لە قۆناغی سەرەتاییم، ڕشتەی مرواری و ئەمیر ئەرسەلان و بەرھەمەکانی کاکەی فەلاح و عومەر عەبدلڕەحیم و ع. ع. شەونم و کەریم شارەزا م خوێندنەوە. ڕۆژێکیان مامۆستا نادر حەسەن یادی بەخێر کە لە سێی سەرەتایی وانەی خوێندنی کوردیی پێدەگوتین، دەقە شیعرێکی کەریم شارەزای ھەر لە کتێبەکە بۆ خوێندینەوە، کە ئێستایش سەرلەبەریم لەبەرکردووە، شیعرەکە ئەمە بوو:
“میللەت کە ھاتە مەیدانی ژیان
بەرزەکاتەوە ئاڵای تێکۆشان
ئاڵای ئازادی و بەرزیی وڵاتی
دروشمی ڕێگەی ھەوڵ و خەباتی
… تاد.”
پاشان، داوای کرد کێ دەتوانێ وەکوو من بە ڕەوانی بیخوێنێتەوە، یەکەوسەر دەستم بڵند کرد جوان و پوختە خوێندمەوە، کە لێبوومەوە چەپڵەیەکی قایمیان بۆ لێدام، مامۆستا نادر گوتی ئافەرین، کتومت وەکوو منت خوێندەوە، پاشان داوای کرد بۆ سبیانێ دەبێ شیعرەکە کە ھەشت جۆتدێڕی بوو ڕەوان بکەین، من لە ڕەوانکردنی شیعران ئازا بووم و حەزیشم لە شیعر بوو، بۆیێ بەلامەوە کارێکی گران نەبوو، سبەینێ کە ھاتینەوە، یەکە یەکە قوتابییانی ھەڵدەستان و شیعرەکەی پێ دەگوتن، لەمن بترازێ شتاقە قوتابی سەرلەبەری ڕەوان نەکردبوو، ئەو ڕۆژە دیسانەوە چەپڵەیەکی حێلم بۆ لێدرا. قوتابییە پۆشتە گیرفان پڕ پارەکان ئیرەیییان پێ دەبردم، ئی وایان تێدابوو جارجارە گاڵتەی پێ دەکردم یان ھەبوون شەڕیان دەفرۆشتمێ، بەڵام من گران و سەنگین، پەروەردەی باب و حوجرەی مزگەوت بووم و وەک پیاوێک دەڕەفتاریم، منداڵە دەوڵەمەندەكان بەشێکیان تورکومانی کۆڵانە خۆشەکانی ئەودیو سینەما سەڵاحەددین بوون، کە ئەوێ بە ناوقەسران دەناسرا، زۆرجاران بەناچاری بۆ شیکاری پرسیارەکانی ژمارە و پێوان، دەھاتنە لام و سوودیان لێ دەبینیم. ڕۆژێکیان لە وانەی دووەم، کە وانەی مامۆستا عەبدوڵڵا شەفیع مان ھەبوو (کۆمەڵایەتی)، بەڕێوەبەری قوتابخانە مامۆستا جەمال مەجید عەزیز لەگەڵ مامۆستا ئەسوەد بەژوور کەوتن، مامۆستا عەبدوڵڵا ی کۆمەڵایەتی لەگەڵ قوتابییان یەکجار توندوتیژ بوو، لەختوخۆڕا بە داران وەرماندەگەڕایێ، بە سەتان قوتابیی لاتوپات و زیرەک لەترسی ئەو مامۆستایە قوتابخانەیان بەجێھێشت و ببڕای ببڕ توخنی خوێندن نەکەوتنەوە. کە بەڕێوەبەر و یاریدەدەرەکەی ھاتنە ژوورەوە و ئەو ماوەیەی لەکنمان مانەوە، ھەناسەی ئۆخەیمان ھەڵدەکێشا و خەنی بووین تا کاتی دەرسەکەمان لێ بڕوات، ئەوان بۆ ئەوە ھاتنە ژوورێ تا ناوی قوتابییە ھەژار و نەدار و باب مردووەکان، یان بڵێین ھێتیمەکان بنووسن و پێیان گوتین دەمانەوێ بۆ ھەریەکە لەوان سەرو پارچە قوماشێکیان بدەینێ، ئەوەبوو یەکە یەکە لێیان دەپرسین باوکتان چ کارەیە؟ کە نۆرە گەیشتە من گوتم من کوڕە مەلام، مامۆستا ئەسوەد بابی منی دەناسی، گوتی کوڕێ من ئەتۆ دانیشە، بەدڵ حەزم دەکرد منیش قوماشەکەم بدرێتێ، کەچی لەگەڵ منداڵە نەداران ناونووس نەکرام. سەلیم ی ھاوپۆلم کە لە تەنیشتم دادەنیشت، بابی ڕاوچی بوو پێیان دەگوت سەلیم ڕەشید کێشکەکوژ، ناونووس کراو ڕۆژی دواتر شەش گەز قوماشی شینی درایێ، ئەوانەی قوماشیان درایێ پێشیان گوتن دەبێ لەبەرتان ببینین، سەلیم کە حەزی لە کەشخەیی بوو، کەچی کورتەک و جلوبەرگی ھەمووی جینگوڕ بوون. ھەفتەی دواتر مامۆستا ڕابەرەکانی پۆل لە قوتابییەکانیان دەپرسییەوە ئاخۆ قوماشتان دروویوە یان نا! ئادەی بزانین کردۆتتە چی؟ یەکە یەکە بە قوتابییەکاندا دەھاتن بزانن قوماشەکانیان بە دروواوی پۆشیوە یان نا! لە سەلیمی مام ڕەشیدی کێشکەکوژ بترازێ، ئەوانی دی ھەموویان کردبوویانە شەرواڵ و لەبەریاندابوو، دایکی سەلیم چووبوو قوماشی دابووە مامۆژنێکی بەرگدرووی، مامۆژنە بە سەلیمی گوتبوو: کوڕێ من ئەتۆ شەرواڵت ھەن، با ئەم قوماشە جوانەت بۆ بکەم بە دوو پانتۆڕ و وەک ئەفەندییان جوان بیت، سەلیم کە قەت خۆی بە قوون و پانتۆڕەوە نەبینیبوو، بە پێشنیازەکەی مامۆژن ڕازی ببوو. ئەو ڕۆژە لە سەلیم و یەک دووانێک بترازێ لە قوتابخانەکە کەسی دی پاتۆڕی لەبەر نەبوو. مامۆستای ڕابەر کە گەیشتە سەر تەوقی سەری سەلیم، لێی پرسی: ھەتیوە قوماشەکەت کردووە بە چی؟ سەلیم قیت بۆوە گوتی: مامۆستا، ئەوەش پانتۆڕەکەم. ئەو وەختە جگە لە ئەفەندی و مامۆستا و مەئموورانی حکوومەت، کێ پانتۆڕی ھەبوو؟ مامۆستای ڕابەر پانتۆڕ لەبەرکردنەکەی سەلیمی پێ قووت نەچوو، تا ھێزی تێدابوو زللەیەکی خێواندە بناگوێی سەلیم، زللەکەی شرقەی وەک دەمانچە ھات. مامۆستای ڕابەر لەبەر خۆیەوە دەیگوت: خوێڕی، بۆم بووە بە ئەفەندی، پانتۆڕی لەبەر دەکات. سەلیم لەڕووی دەروونییەوە مانگێک زیاتر نەھاتەوە سەرەخۆی. سەلیم کە قۆناغی سەرەتاییی پێ نەقەتێنرا، ئێستا شەرواڵلەبەرێکی کەشخە و مەعلانە، دوکانی کەمالیاتی لە بازاڕی کووران ھەیە، کە دەمبینێت دەڵێ: ئێ خۆ من داوای قوماشم نەکردبوو، خۆیان دامیانێ و نەشیانگوت ئیللا دەبی بیکەی بە شەرواڵ.
منیش دەیڵێمێ: ھای لە سەلیم شەرواڵێ.
بەرسڤم دەداتەوە: ھای لەمن شەرواڵێ!




شیعر/ وشکە ساڵی تەمەن.. شەماڵ بارەوانی

لێم گەڕێن با جامی خەمەکانم بڕژێت
با شوشەی ئازارەکانم هاڕەبکات و
وردبێت

دەمەوێ چیتر لە حوزن بەتاڵ ببمەوەو
بڕۆمەوە سەر ڕەنگی جارانم

دووبارە وەرزی بەهار بپۆشم و
وشکە ساڵی تەمەنم دابڕزێت

تەنیایی یەقەی وشەکانم بەربدات و
ئاوەدانی لەدەفتەری ڕۆحم بڕوێت

لێم گەڕێن با یەئسەکانم پەرت بن و
چاوەڕوانی لەناو کتێبی خەونەکانم بمرێت

لێم گەڕێن با بڕۆمەوە وەرزی بەختەوەری و
شیعرەکانم بۆنی بەرائەتی منداڵی و
ڕەنگی ئاویان لێ بڕوێت

وەکو جاران لێوی دێڕەکانم
هێشووی خەندە بگرن
و
تەلاری بێ تاقەتیم بڕمێت

..
شەماڵ بارەوانی




شیعر/ تێکشکان.. سەردار جاف

شەو لە چراخانی غوربەت
گۆرانی تەنهایی دەچڕم
لە نێو خۆما تۆ دەبينم، فوو لە چرای ئیشقم دەکەی
تۆ دێیت و من
نغرۆی ونبوونێکی پڕم
لە ساتە ئاگرينەکانم هەنسکی گريانی تۆ
ختوکەی دام
هەڵپەڕکێی پرسە و کۆتەڵێ
بە ئاوی زنەيە تەزيوو
دنەی سۆزی ئیشقەکەی دام
ئەمشەو دەڕوا و مانگ تريفەی خۆی ون دەکا
بە دۆراندۆری خەرمانەی
دەخولێمەوە
بە خووڕە باران و لێزمە تەڕم دەکا
هێدی هێدی
بە دەم ميلۆدی نەينەوا
گريانی خۆ دەڵێمەوە
ئەمشەو چەخماخەی هەور بۆتە فريشتەی ژوورەکەم و
رۆشنایی لێ هاوێر دەبێ
ئەنگوستە چاوی بێ تۆیی
پڕ لە قاقای فرمێسکن و
ئەسرينی سوێر دادەچۆڕێ
بە دەم هەنسک و بزەوە
مەينەتی تەنيایی خۆم و
تێکشکانی ئەوينێکم لە غوربەتا
وا بە سانایی ناگۆڕێ
ئەتۆ ئەمشەو
لە خەڵوەتی عيبادەتی زويربوونا خۆت مەڵاسدا
بە دەم گريانی چەخماخە
هۆرەی جافيم بۆت دەچڕی
گرەوەکەم
بۆ پەڕينەوەی فەنابوون
لە سەر مێزی قومار دۆڕان
هەست و سۆزم بۆ هەتاهەتایی تەمەن
لە تۆ بڕی
ئاااای خودايە
بەزەیی تۆ بۆ نوقمی دەريای من نابێ
ئەو دەريايەی
لە ئافاتی ئیشق بوونا هيشک بووە و
تۆف و زريانی دابڕان لووشی داوم
بە کام پەڕەی کۆلارەوە
خۆم هەڵواسم
قورتاربوونم مەحاڵێکە
لە ژيانا هەر دۆڕاوم
ئەوا ئەمشەو
شەوارەی دەم زرێبارم
جەنگەڵستان جێ دێڵم و
ئیدی بزە و لێوی تینومی نادەمێ
بشێ لە نێو دێری قورئان
ئازاد کرێم ، ژێوانيش بم
رووخسارم بە ئاوی تەڕکەم
کە دەزانم هەر نايگەمێ

٠٨ / ١١ / ٢٠٢١
ئەڵمانيا