لە تەک دەرکەوتنی سیستەمی نوێی جیهانیدا کە لە ٢٤ی مانگی رابردووەوە هاتە سەر شانۆی سیاسەتی جیهانی، دوێنێکە ٢٣ی مانگ سیستەمێکی نوێی ماڵی جیهانی هاتە نێو بازاڕی دراوی جیهانیەوە. دوێنێکە حکومەتی روسیا بڕیاریدا نەوت و گاز بە رۆبڵی بفرۆشێ لە بری دۆلاری ئەمریکی. ئەم بڕیارە تەنها ئەو وڵاتانە دەگرێتەو ەکە روسیا بە وڵاتانی نادۆست یاخود ناحەز بە روسیا ناوی بردن وەک ئەوروپا بە نموونە. ئەو وڵاتانەی کە هاوڕێی روسیان ئەوا ئازادن بە چ دراوێک پارە دەدەن وەک چین و هند بە نموونە. دیارە وڵاتێکی وەک هند روسیا بە هەرزانتر ناوت و گازی پێ دەفرۆشێ لەەبر جەند هۆیەک کە لێرەدا بواری باسکردنی نیە. بەهەرحاڵ،
ئەو هەنگاوەی روسیا، هێنانی رۆبڵ بۆ انو سیستەمی ماڵی جیهانی، بە یەکەمین هەنگاو دادەنریت لە مێژووی بازاری دراوی جیهانیدا کە لە دوای روخانی یەکێتی سۆڤیەتەوە هەبێ و یەکەمین گورز کە بیخوات دۆلاری ئەمریکی ئینجا دراوی یۆریە. ئابوری ناسەکان دەڵێن ئەوروپا و ئەمریکا خۆیان بۆ هەنگاوی لەم جۆرە نەک ەهر ئامادە کردبوو بەڵکو هەر بە خەیاڵیشیاندا نەهاتووە کە روسیا بە پلانێکی ئاوها وەڵام بە گەمارۆ ئابوریەکانیان بداتەوە هەر بۆیە ئەمڕۆکە راوێژکاری ئەڵمانی لەگەڵ پۆتین بە تەلەفۆن قسەیان لەگەڵ یەکدیدا کرد و ئەڵمانیا ئەم هەنگاوەی روسیای بە پێشێلکردنی رێکەوتنامە ئابوری و بازرگانیەکانی نیوانیان ناوزەد کرد. ئەلمانیا لە کاتێکدا ئەمە دەلێت کە هیچ یەکێک لەو گەمارۆ ئابورییانەی سەر روسیا نەک هەر پێشێلکردنی پەیوەندیەکانی نێوانیانە بەڵکو دژ بە قانونە نێودەوڵتیە بازرگانیەکانە کە خودی ئەوروپا داڕێژەری سەرەکی بووە.
ئەمڕۆکە رۆبڵی روسی لە تەک دراوە جیهانیەکانی تردا ژمارەی بەرزبوونەوەی دەخوێندەوە. ئەم هەنگاوەی روسیا لە مێژەوە دەبوو بنرێت بەڵام تەمەڵی و چآوەروان نەکردنی روسیا بەو گەلەکۆمەکێ ئابوریە گشتگیریەی رۆژئاوا وای لێکرد کە بە چەکی رۆبڵەوە بێتە پێشەوە و لەوەش ناچێ پاشەکشە بکات لەم هەنگاوە چونکە هەر وەک چۆن یوانی چینی لەم ساڵانەی دواییدا بۆتە رەقەم لە تەک دۆلار و یورۆ و پاوەندی ئوستەرلینی بەریتانیدا ئەوا رۆبڵیش دەبێتە دراوێکی تری خاوەن رەقەم.
مانگی رابردوو قسەباسێکی زۆر گەرم دەستی پێکرد و ئێستەش وا لە بواری لێکۆڵینەوە و هەنگاوی جدیدایە ئەویش کردنەوەی بازاڕێکی گەورەی دراوی ئاسیایی بە هاوبەشی چین و روسیا. ئەم هەنگاوەی روسیا و هەنگاوەی سعوودیەش ئەو بابەتە دەهێنێتە سەر خەزێنەی دراوی جیهانی. هەفتەی رابردوو سعودیە رایگەیاند کە لەمەودوا ئامادەیە نەوت بفرۆشێ و پارەکەشی بە یوانی چاینی وەربگرێ. دیارە بە دوای سعودیەدا وڵاتانی تری وەک بەحرەین و ئیمارات و لەوانەیە میسریش هەمان هەنگاو هەڵبگرێ.
ئەمانە و زۆر شتی تریش، بۆ نموونە ئاڵتونی دەیان و سەدان تەنی روسی کە لە خەزێنەی دەوڵەتی روسیادا هەڵگیراوە بۆ هە رپشتیوانیەکی گەورەی ئاوها، دۆلاری ئەمریکی دەخەنە بەردەم لەرزەیەکی جدیەوە کە نرخی دۆلار ئەو ئاستە قورساییە جیهانییەی جارانی نەمێنێ و لە دوور مەوداشدا لەوانەیە بەرەو داڕمانێکی بێ وێنە ببێ لەوەی کە چیتر وەک تاکە دراوی گێتی نەمێنێ بە تایبەت گەر بێتوو روسیا لە کێشەی ئۆکرانیادا بە سەرکەوتوویی بێتە دەرەوە. ئەم ئەگەرە روروداوەکانی رۆژان و مانگەکانی داهاتوو ئەنجامەکەیمان پێ دەڵێ.
خاڵێکی زۆر گرنگ کە دەمەوێ ئاماژەی پێ بدەم ئەوەیە کە نەوت و گازی روسیی لەم گەلەکۆمەکێ ئابوریەی غەربدا تاکو ئێستا بە وازانج هاتۆتە دەرەوە. چؤن؟ تاکو ئەم ساتەی من ئەم وتارە دەنوسم نەوت و گازی روسی وەک جاران بەرەو ئەوروپا دەچێ و هەر لەم دوو سێ رۆژەی رابردوودا ئەڵمایان و هۆلەندا و بگرە فەرنساش بە رەسمی داواکەی ئەمریکایان رەتکردەوە کە واز لە کڕینی گازی روسی بهێنن؛ هەروەها سویفت کۆدی بانکی هەر وەک جاران کاری خۆی دەکات؛ جا ئەوەی لەم نێوەدا دروست بوو بەرزبوونەی نرخی گاز و نەوتی جیهانی بوو لەوانەی روسی. واتە روسیا گەر پێش ٢٤ی مانگی رابردوو، رۆژەی دەستپێکردنی پەلامارە سەربازیەکەی بوو بۆ سەر ئۆکرانیا، نرخی سەرچآوە سروشتیەکانی بە ١٠٠ دۆلار بۆ نموونە فرۆشتبی ئەوا ئیستا ١٢٤ دۆلارە، واتە نەوت و گازی روسی لەو گەمارۆ ئابوریەدا قازانجی نەکرد و ئەوەی زەرەری کرد وڵاتانی ئەوروپا و هاوڵاتیانی ئەوروپی بوون و بەنزینخانەکانیان گەواهی ئەم قسەیەی من دەدەن.
پرسیارێکی گرنگ کە دێتە پێشێ ئایا ئەوروپا دەتوانن بازاڕی تر بدۆزنەوە بۆ جێگرتنەوەی گاز و نەوتی روسی؟ لەگەڵ ئەوەی هەندێ وڵات خاوەن گازی سروشتی باس دەکرێن وەک قەتەر و جەزائیر و تەنانەت خودی ئەمریکاش، بەڵام هیچیان ناتوانن جێگەی گاز و نەوتی روسی بگرنەوە چ وەک رێژە و چ وەک نرخ و چ وەک ئاسانی هاتنە بەردەست و چ وەک ژینگەپارێزی. ئەم پرسیارە وردەکاری زۆری دەوێ و گەر بوار بوو ئەوا لە واترێکی تردا باسی دەکەم بۆچی هیچ وڵاتێک ناتوانێ جێگەی گاز و نەوتی روسی بۆ ئەوروپا بگرێتەوە.

نوسینی: ئیدریس مستەفا
٢٤ی ٣ی ٢٠٢٢

دووهه‌م یادی دامه‌زراندنی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت هانمان ده‌دا بۆ ئه‌وه‌ی به‌گشتی چاوێك بگێڕین به‌وه‌ی ئێمه‌ چی له‌و ماوه‌یه‌ ده‌ستكه‌وتووه و به‌مه‌به‌ستی بیركردن له‌ گرنگی و ئامانجی روودانی ئه‌و شۆڕشه‌.
بۆرژوا و لایه‌نگرانی تۆمه‌تبارمانده‌كه‌ن به پێشێلكردنی دیموكراسی، به‌ڵام ئێمه‌ دووپاتی ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ شۆڕشی سۆڤێتی، به‌ قووڵی و به‌رینی پاڵێكی بێوێنه‌ی داوه‌ به‌ پێشخستنی دیموكراسی.
دیموكراسی لای ئێمه‌، دیموكراسییه‌ بۆ ئه‌و كارگه‌ر و جه‌ماوه‌ره‌یه‌ كه‌ سه‌رمایه‌داری ده‌یاچه‌وسێنێته‌وه‌، كه‌واته‌ دیموكراسی سۆسیالیستیه‌(دیموكرای له‌پێناو كارگه‌ران)، دیموكراسی بۆرژوایی نیه‌(دیموكرای له‌پێناو سه‌رمایه‌گوزار و سه‌رمایه‌دار و ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان).

كێمان‌ له‌سه‌ر حه‌قه‌‌؟
تێڕامانی جددی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ و قووڵكردنی، واته‌ ئه‌زموونی ئه‌م دوو ساڵه‌ له‌به‌رچاو بگرین و ئاماده‌ببین بۆ گه‌شه‌پێدانی به‌شێوه‌یه‌كی باشتر.

دۆخی ژنان به‌روونییه‌كی تایبه‌ت جیاوازی له‌ نێوان دیموكراسی بۆرژوایی و دیموكراسی سۆسیالیستی پێشانده‌دا و به‌شێوه‌یه‌كی روون وڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ده‌داته‌وه‌.
ژنان له‌ هیچ یه‌ك له‌ كۆماره‌ بۆرژواییه‌كان(له‌و وڵاتانه‌ كه‌ موڵكایه‌تی تایبه‌تی زه‌وی و كارگه‌ و پشكی بانق هه‌یه‌…هتد) مافی یه‌كسانیان نه‌بووه‌، ته‌نانه‌ت له وڵاتانه‌شدا كه‌ له‌ هه‌موویان دیموكراسیترن‌. ژنان له‌ هیچ شوێنێكی جیهانی سه‌رمایه‌داری به‌ پێشكه‌وتووترینیشیانه‌وه‌، ئه‌م یه‌كسانییه‌ی لای ئێمه‌ی نه‌بووه، گه‌رچی زیاتر له‌ سه‌ده‌ و چاره‌كێك له‌سه‌ر شۆڕشی فه‌ره‌نسی مه‌زن تێپه‌ڕیوه( شۆڕشی بۆرژوازی دیموكرات).
دیموكراسی بۆرژوایی به‌زاره‌كی به‌ڵینی یه‌كسانی و ئازادی ده‌دا، به‌ڵام هیچ یه‌ك له‌ كۆماره‌ بۆرژواكان مافی یه‌كسانی به‌ ژنان(نیوه‌ی مرۆڤایه‌تی)، یه‌كسانی ته‌واویان له‌گه‌ل پیاوان له‌به‌رده‌م یاسا نه‌داوه و هه‌روا ژنان له‌ باڵاده‌ستی و ده‌سه‌ڵاتی پیاوان به‌سه‌ریانه‌وه ئازادنه‌بوونه‌.
دیموكراسی بۆرژوایی، دیموكراسی قسه و وته‌ی زلن‌، به‌ڵێن و درووشمی گه‌وره‌ و جوانن له‌باره‌ی ئازادی و یه‌كسانی، به‌ڵام له‌ پشت هه‌موو ئه‌و وتانه‌‌دا، كوێله‌یی و نایه‌كسانی بۆ ژنان شاراوه‌ته‌وه‌و هه‌روا كوێلایه‌تی و نایه‌كسانی بۆ كارگه‌ران.
به‌ڵام دیموكراسی سۆڤێتی یان دیموكراسی سۆسیالیستی، ئه‌و وته‌ قه‌بانه‌‌ی راده‌ماڵی، چونكه‌ راست نین‌ و جه‌نگی بێبه‌زییانه‌ به‌رپاده‌كات دژ به‌ ریاكاری گه‌وره‌ی موڵكداره‌كانی خانوبه‌ره‌ و سه‌رمایه‌داره‌كان و جووتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌((دیموكراته‌كان))كه‌ دانه‌وێله‌ ده‌شارنه‌وه‌ و خۆ ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كه‌ن به‌ فرۆشتنی دانه‌وێله‌ به‌ كرێكاره‌ برسییه‌كان به‌ نرخی بازاڕی ره‌ش.

ده‌با بڕوخێت ئه‌و درۆزنه‌ قیزه‌وه‌نانه‌و با بزانین كه‌ نه‌ یه‌كسانی هه‌یه‌ و نه‌ ده‌بێ له‌نێو چه‌وساوه‌كان و چه‌وسێنه‌ران و نه‌ ئازادی راسته‌قینه‌ هه‌یه‌ و ده‌بێ ئه‌گه‌ر ژنان ئازاد نه‌بن له‌و ئیمتیازاتانه‌ كه‌ یاسا جێگیری ده‌كات بۆ پیاوان و ئه‌گه‌ر كرێكاران ئازاد نه‌بن له‌ بنده‌ستی سه‌رمایه‌ و ئه‌گه‌ر جووتیاره‌ زه‌حمه‌تكێشه‌كان له‌ باڵاده‌ستی سه‌رمایه‌دار و خاوه‌ن خانوبه‌ره‌ و گه‌وره‌ بازرگانه‌كان رزگاریان نه‌بێت.
با له‌ درۆزن و دووڕووه‌ گه‌مژه‌كان گه‌ڕێین،‌ بۆرژوا و لایه‌نگره‌كانی فێل له‌ خه‌ڵك ده‌كه‌ن، باسی ئازادی و یه‌كسانی و دیموكراسی به‌ گشتیان بۆ ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئێمه‌ به‌ كرێكاران و جووتیارن ده‌ڵێین ده‌مامكی سه‌ر رووی ئه‌و درۆزنانه‌ لاببه‌ن، چاوی ئه‌و كوێرانه‌ بكه‌نه‌وه‌:

• لافی یه‌كسانی كام ره‌گه‌ز له‌گه‌ل كام ره‌گه‌ز لێده‌ده‌ن؟
• لافی یه‌كسانی كام نه‌ته‌وه‌ له‌ گه‌ل كام نه‌ته‌وه‌ لێده‌ده‌ن؟
• لافی یه‌كسانی كام چین له‌گه‌ل كام چین لێده‌ده‌ن؟
• ئازادی له‌ باڵاده‌ستی كێ و له‌ چ چینێك؟ ئازادی بۆ كام چینه‌ كه‌ ئێوه‌ باسی لێوه‌ ده‌كه‌ن؟
  ئه‌وه‌ی باسی سیاسه‌ت و دیموكراسی و ئازادی و یه‌كسانی و سۆسیالیزم ده‌كات و ئه‌م پرسیارانه‌ ناورووژێنێت و له‌ پله‌ی یه‌كه‌م دایاننا‌نێت و، له‌ دژی هه‌وڵی شاردنه‌وه و په‌راوێزخستنیان خه‌بات نه‌كات، ئه‌وا دوژمنی سه‌رسه‌ختی كارگه‌رانه‌، گورگێكه‌ له‌به‌رگی مه‌ڕ و گه‌وره‌ترین ركابه‌ری‌ كرێكاران و چووتیارانه‌، خزمه‌تكاری خاوه‌ن خانوبه‌ره‌ گه‌وره‌كان و قه‌یسه‌ر و سه‌رمایه‌داره‌كانه‌.
  ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێت له‌ ماوه‌ی دوو ساڵ له‌ دواكه‌وتووترین وڵاتانی ئۆروپا، له‌پێناو ئازادی ژنان و مافی یه‌كسانیان له‌گه‌ل ره‌گه‌زی((به‌هێز))، زۆر زۆر زیاتری كردووه‌ له‌ هه‌موو كۆماره‌ پێشكه‌وتووه‌ دیموكراته‌كانی دنیا له‌ ماوه‌ی 130 ساڵ.
  له‌گه‌ل هه‌موو وشه‌ گه‌وره‌كان له‌باره‌ی په‌روه‌رده‌ و رۆشنبیری و شارستانیه‌ت و ئازادی له‌ هه‌موو كۆماره‌ سه‌رمایه‌داره‌كانی سه‌رزه‌مین، یاساگه‌لێكی زۆر قیزه‌وه‌ن و پیس و دڕنده‌ هه‌یه‌، یاساگه‌لێك كه‌ نایه‌كسانی بۆ ژنان جێگیرده‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ هاوسه‌رگیری و جیابوونه‌وه‌، نایه‌كسانی بۆ مناڵه‌ سرووشتی و ((یاساییه‌كان))و ئه‌متیازات بۆ پیاوان جێگیرده‌كه‌ن و زه‌لیلی ژن و به‌كارهێنانی توندوتیژی له‌گه‌لدا.
  باڵاده‌ستی سه‌رمایه‌ و سته‌مكارییه‌كانی موڵكایه‌تی تایبه‌تی((پیرۆز)) و زوڵمی گه‌مژانه‌ی بۆرژوازی بچووك و چاوچنۆكی خاوه‌ن كاری بچووك هه‌موویان پێكه‌وه رێگریان كرد له‌ دیموكراسیترین كۆماری بۆرژوازی ده‌ست بۆ ئه‌و یاسا قیزه‌وه‌ن بۆگه‌نانه‌ ببرێت.
  به‌ڵام له‌ كۆماری سۆڤێت، كۆماری كرێكاران و جووتیاراندا به‌ مشتێك هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ی راماڵی و به‌رد له‌سه‌ر به‌ردی ئه‌و درۆ و نیفاقه‌ بۆرژوازیهانه‌‌ نه‌هێشت.
  ده‌با بڕوخێت ئه‌و درۆیانه‌، ده‌با بڕوخێن ئه‌و درۆزنانه‌ كه‌ لافی ئازادی و یه‌كسانی بۆ((هه‌مووان)) لێده‌ده‌ن و ره‌گه‌زێكی چه‌وسێنه‌ر و چه‌ند چینێكی چه‌وساوه‌ و موڵكایه‌تی تایبه‌تی سه‌رمایه‌داران و پشكی بانق و كه‌سانی ده‌وڵه‌مه‌ندبوو له‌ زێده‌ی دانه‌وێله‌ و برسییه‌كان كوێله‌ ده‌كه‌ن.
  نه‌خێر، نه‌ ئازادی بۆ هه‌مووان و نه‌ یه‌كسانی بۆ هه‌مووان، به‌ڵكو خه‌بات دژی چه‌وسێنه‌ران و سه‌رمایه‌گوزاران و له‌ناوبردنی هه‌موو تواناكانیان بۆ چه‌وساندنه‌وه‌ و سه‌رمایه‌گوزاری. ئه‌مه‌ درووشمی ئێمه‌یه‌!
• ئازادی و یه‌كسانی بۆ ره‌گه‌زی چه‌وساوه‌.
• ئازادی و یه‌كسانی بۆ كرێكار و جووتیاری زه‌حمه‌تكێش.
• خه‌بات دژی چه‌وسێنه‌ران، خه‌بات دژی سه‌رمایه‌داران، خه‌بات دژی ده‌ره‌به‌گ(كۆلاك)ی جامباز- ئه‌مه‌ هاواری تێكۆشانمانه‌‌-، ئه‌مه‌ راستی پڕۆلیتاریایه‌، راستی خه‌بات دژ به‌ سه‌رمایه‌، به‌و راستییانه‌‌‌ رووبه‌ڕووی ده‌ربڕینه‌ هه‌نگوینی و دووڕوییه‌كانی جیهانی سه‌رمایه‌داری بووینه‌وه له‌باره‌ی ئازادی و یه‌كسانی به‌شێوه‌یه‌كی گشتی و ئازادی و یه‌كسانی بۆ هه‌مووان.
  مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ رێك ده‌مامك له‌سه‌ر ئه‌و درۆیانه‌ پارچه‌پارچه‌ كردو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌ سووربوونی شۆڕشگێرانه‌وه‌ ئازادی و یه‌كسانی بۆ چه‌وساوه‌كان و كارگه‌ران دژ به‌ سته‌مكاران و سه‌رمایه‌داران و ده‌ره‌به‌گه‌كان جێبه‌جێده‌كه‌ین.
  رێك له‌به‌ر ئه‌وانه‌ له‌ دووهه‌م یادی دامه‌زراندنی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێتی و سه‌ره‌ڕای برسێتی و سه‌رما و هه‌موو موسیبه‌تی ئه‌و غه‌درانه‌‌ كه‌ ئیمپریالیسته‌كان به‌ كۆماری روسیای سۆڤێتی ده‌گه‌ن، بڕوای بته‌ومان هه‌یه‌ به‌ درووستی خه‌باتمان و بڕوای بته‌ومان هه‌یه‌ به‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سۆڤێتی بێ چه‌ندوچۆن له‌ هه‌موو جیهان سه‌رده‌كه‌وێت.

---

له‌ پراڤدا، ژماره‌ 249، له‌ 6 تشرینی دووهه‌م 1919،
ف. لیننین. جلده‌كان، پاریس- مۆسكۆ، جلدی 30، لاپه‌ڕه‌ی 116-119
به‌ عه‌ره‌بی له‌ كتێبی(لینین و المرأة، تعريب زينب نبوه) ‌ ‌ ‌

‌
‌ ‌ ‌‌ ‌‌ ‌

یەک
…

ژنێ بردمی
بۆ ماڵی لقێ گیا.
ئاو
گۆرانی بۆ وتم
دەریا
کەوتە سەما

دوو
…

کچێکی ئەرمەنی
فێری مۆسیقای ئاو ی کردم
زانی کوردم

سێ
…

براکەم
لە جەنگ دا کووژرا
دایکم وتی:

• هەموو سەربازەکان
  مناڵی ی ژنەکانن

چوار
…

بێزار بووم لە لێو
هەموو شەوێک
دەبات بۆ ماڵی ماچ

پێنج
…

ژن
پیاو ڕادەهێنێت
بە سیحری گری (ئاخیرەت)
بە فێڵی جوولەکە
بە کووشتاری مێژووی سوونە
بە شیوەنی خوێنی شێعە
بە پەیامی کوشتنی مووسا
بە چیرۆکی نهێنی مەسیح و کڵێسا
بە دیکتاتۆری پرۆلیتاریا
بە دڵ ی برینداری خودا

…

سایه کلمات مرا

شیعر/ جەلال عبدوللە سالحی

١

به خانه شاخه
چمن برد
آب
برایم خواند که دریا
به
رقص افتاد

٢

يه دختر ارمنی
بهم موسيقي آب
ياد داد
من
کردي ياد گرفتم

٣

برادرم در
جنگ کشته شد و
گفت:

• همه سربازان بچه
  زنان هستند

٤

از
لب خسته ام .
او را هر شب به
خانه بوسه می برد

٥

زن
اونا مردها رو تمرين ميکنن
با جادوی آخری
با فریب یهودیان
با کشتن تاریخ سُنُن
با سوگواری خون شبا
با پیام آسمان های موسیبا
با شور مقدس مسیح
با دیکتاتور پرولتاریای مارکس
با دل همیشه زندگی خدا

رۆژ نییە، لەم بازاڕە نەبێتە شەڕ و هەڵا، زۆربەی شەڕ و شۆڕەکانیش زیاتڕ بەهۆی فێڵێکردنی هەندێک لەوانەیە لەچەقی شاردا دراو دەگۆڕنەوە، زۆر بەدەگمەن دراوەکان قەڵپ بن، بەڵام هەندێک لەخەڵکی فێڵزان هەیە، دراوی قەڵپی پێیە، دوای گۆڕینەوەی پارەکانیان بۆ دۆلار، چەند خولەکێکی پێدەچێ، لەچەقی شاردا دەبێتە شەڕێک، زۆرجار پۆلیسیش پێی کۆنترۆڵ ناکرێ.
چیڕۆکەکەمان هیچ پەیوەندی بەدراو گۆڕینەوە و پارەی قەڵپ نییە، بەڵکو ئەمە قسەی یەکێکە لەوانەی بەدرێژایی ژیانی تەنیا فرت و فێڵی کردووە، ئەو ئێستا کەسێکی ئاسایی کۆمەڵگەیە، دەیەوێ سوود بەهەموو لایەک بگەیەنێ، بەڵام کەس باوەڕی پێ ناکا، گەورە و بچووک بەقسەکانی پێدەکەنێ، ئینجا قسەکانی لەهەر بوارێک بێ، راست بێ یان چەوت، ئەویش لەکۆتایدا دەڵێ خوا کارتان راست بکاتەوە، گرنگ نییە پێدەکەنن، گرنگ لەوەیە رۆژێک دێ ئەو قسانەتان بیر دێتەوە، ئینجا دەڵێن عەباسی کڵۆڵ راستی دەکرد.
هەر کاتێک ئەو دەیبینی بەقسەکانی پێدەکەنن، بۆ ماوەیەک خۆی ون دەکرد، هەروەها مۆبایلەکەشی دادەخست، ئەوەی سەیرە دواجار کاتێک خۆی لەهەموو ناسیارەکان ونکرد، ئێوارەیەک لەتەفزێۆن چاوپێکەوتنی لەگەڵدا دەکرا، لەهەمووی گرنگتر لەناو پەخشی راستەوخۆی هەواڵەکان بوو، ئەو شیکردنەوەی بۆ دۆخی ئابووری دەکرد، نەک وەکو پسپۆڕێک، بەڵکو وەک کەسێکی بەئەزموون لەبواری ئابووری، گرنگتر لەمەش دوو پسپۆڕی ئابووری، کاتێک ئەو قسەی دەکرد، دوو پسپۆڕەکە بەجۆش و خرۆشەوە زیاتر لەبابەتە قسەیان دەکرد، هەرچۆنێک بێ دەقی چاوپێکەوتنەکەی نێو هەواڵی ئێوارە خۆی لەچەند خولەکێک دەنواند، کەچی دواتر قسەکانی عەباسی کڵۆڵ لەشریتی هەواڵەکان دەنووسرایەوە.
رۆژی دواتر زۆر بەپۆشتەیی بەدەرکەوتەوە، ئەمجارەیان هەموویان لەبەری هەڵسان و چاوەڕێ بوون قسەیەک بکات، ئەویش هەڵیدایەوە و گوتی: دەزانم هەمووتان پێتان سەیرە، بۆ لەو چاوپێکەوتنە بووم، یان چۆنیان زانی لەو بوارە ئەزموونم هەیە، پێتان سەیر نەبێ وەکخۆتان دەزانن لەژیانمدا سوودم نەبووە، بۆ کۆمەڵگە، بەڵام باش بزانن، ئەوانەی زۆر پاک و بێگەرد و دڵسۆزی وڵاتن، هەردەم پەراوێز دەخرێن، منیش ئەو ئەزموونە پڕ لەفرت و فێڵەکانم دەخەمە بەردەمتان، تا کەسانی وەک من دووبارە نەبنەوە.
-تۆ چۆن وا بەخۆت دەڵێی.
-ئەی چی بڵێم، خۆ دیسان دەست بەدرۆیان ناکەمەوە، وەک ئەوەی بینیتان، بڕوابکەن ئەوەی راست و دروست بێ جێگەی نابێتەوە، ئەوان وا سەیری من دەکەن، کەسێکی ئەزمووندارم، کەچی هەموو ئەزموونەکەم بەهۆی دزی و فرت وفێڵ و نێو زیندانەکانەوە بووە.
یەکێک لەولاتر بەپێکەنینەوە هەڵیدایەوە: هەموو ئەوانەی باستکرد، بەئەزموون بەخەبات بۆت نووسراوە.
ئەوانەی دانیشتبوون هەموویان دایانە قاقای پێکەنین، ئەویش گوتی: هەروا گاڵتە بکەن، لەبەر گاڵتە و پێکەنین، خۆتان لەبیرچووە و رۆژ تا ئێوارە لەچایخانەکان کەوتوون، ئێوە هەر بۆ ئەوە باشن یەکێک لەو لاوە بێ قۆڵتان ببڕێ، هەموو ئەو کارە خراپانەی لەپێشتردا کردوومە، بەهۆی گەمژەی وەک ئێوە بووە.

بەشی دووەم/

فـــەقێیەکــی کـتێب خـــۆر..!

لەبەشی پێشووتر باسم لەوەکرد، کە تووشی گۆڕانی فکری بووم.
ئێمە کۆمەڵەک فەقێ بووین، هەموومان بە ئاڕاستە سەربە ئیسلامی سیاسی بووین و ئنتیمامان بۆ ئیسلامی سیاسی هەبوو، هەمان بوو یەکگرتوو، هەشمان بوو مەیل و ئنتیمای بۆ کۆمەڵی ئیسلامی هەبوو. وەلێ لەهەمان کاتدا، ئێمە مەڕ نەبووین، ڕاستە بە تەمەن گچکەبووین و هەریەک لە ئێمە سەرەتا بە ڕێگای هەست و سۆز و عاتیفەوە، ئنتیمامان بۆ ئەو دوو هێزیلە ئیسلامیە سیاسی لا دروست ببوو،

وەلێ ئێستا لەڕووی فیکرەوە بە هێزببووین و عاتیفانە بیرمان نەدەکردەوە، شوکور ئێستا هۆشیارە مەحوی و ئێمە شێوازێکی تر بیرمان دەکردەوە، بەرەو ئەقڵانیەت و جیهانی بیرکردنەوە و لۆژیک هەنگاومان ناوە، بۆیە ئێمە ئەو کۆمەڵە فەقێیە عەجووڵ و هۆشیاربووین. ئەوانیش هەندەکیان کەم و زۆر بەڵام بە ئەندازەی من نا، دەیان خوێندەوە. فەقێی هاوڕێم هەبوو بەرلەمن ڕۆمانی(تاعوون)ی کامۆی خوێندەوەو هێنای من بیخوێنمەوە.

فەقێشمان هەبوو، لەیەک قاڵبی بیرکردنەوەدا چەقی بەستبوو و حەزی بە خوێندنەوە و بیرکردنەوەو بینینی بیرو ڕای جیاواز و شتی جیاواز نەدەکرد. بە ساڵیش کتێبێکی نەدەخوێندەوە. زیاتر حەزی لە چاڵاکی حزبی بوو و هەوڵی دەدا خەڵک بکات بە ئیسلامی.

هەڵبەت ئەو گۆڕانە فیکریە، تەنها من تووشی نەبووم، چەندین فەقێی تری هاوڕێم و فەقێی تریش، لە حوجرەیتر ئاگاداربووم کە هەمان شێوەی من، وەک مەڵاکان دەڵێن تووشی گوومڕایی و لادان بوون.

جا لەو گۆڕانە فیکریە، من کەم و زۆر کاریگەریم لەسەر فەقێکانی هاوڕێم هەبوو، فەقێکان دەیان زانی و دەیان بینی کەمن جگە لەخوێندنەوەی کتێبی ئیسلامی و دەرسی حوجرەو قوتابخانەی ئایینی و بابەتە ئایینیەکان، بەردەوام و شەو ڕۆژ خەریکی خوێندەوەی ڕۆمان و چیرۆک و کتێبی فیکری و فەلسەفی و دەروونناسی و کومەڵناسی و سیاسی و مێژووییم.

بەهۆی مۆتاڵای زۆرمەوە، هەندێک لە فەقێکان پێیان دەگووتم کتێب خۆر و بۆیە متمانەشیان بە قسەکانی من دەکرد. سەرەتا نا، وانەبوون، هەندێکیان لێم دەترسان و نەیان دەوێرا توخنم بکەون. چوونک هەندێک مەلا و فەقێی تر منیان وەک دەعبایەکی مەرترسیناک و فەقێیەکی گومڕا و لادەر و زۆر خەتەرناک، لای ئەو فەقێیانە وەسفکردبوو.