لەم کورتە نووسینە هەوڵدەدم هەڵوەستەیەک لە پشت هۆکارەکانی هەڕەشەکانی ئەم چەند ڕۆژەی تورکیا بکەم‌ و هۆکارەکان و ئامانجەکانی هێرشە چاوەڕوانکراوەکانی تورکیا شرۆڤە بکەم و بخەمەڕوو.
تورکیا ترسناکترین و سەرسەخترین داگیرکەری کوردستانە، لە هەر شوێنێک کورد هەناسەیەک بدات ئەو دەیەوێت لەو شوێنە ئۆکسجین ببڕێت. ئەمە نە ڕای منە، نە شرۆڤە، نە تێگەیشتن، بەڵکو حەقیقەتە. من زۆر کەم باوەڕم بە حەقیقەت هەیە بەڵام ئەگەر یەک حەقیقەت لەم دنیایە هەبێت ئەوە ئەم تاکە هەقیقەتە، کە بەداخەوە بەشێکی زۆری کورد لێ غافڵن.
ماوەیەکە سەرۆکی تورکیا، ڕەجەب تەیب ئەردۆگان، هەڕەشە دەکات و دەڵێت هێرش دەکەینە سەر باکوری سوریا، ڕۆژاڤا. بۆ ئەم مەبەستە هەم مورتەزەقەی سوری ڕاهێنان پێکردوە، هەم میدیای تورکی سازکردووە. ئەوەی لە هەموو شتێک زیاتر جێگای سەرنج بێت بێدەنگییەکی نێودەوڵەتیی ئەمجارە هەستی پێدەکرێت.
تورکیا هێرشەکان لەکاتێکدا کە دنیا، ئەمریکا و ئەوڕوپا بەتایبەتی، سەرقاڵی شەڕی ئۆکرانیان. هاوکات، ململانێکانی تورکیا لەگەڵ ناتۆ لەسەر بەئەندامبوونی سوید و فینلەندا بۆتە قسەوباسی ڕۆژ. تورکیا دەیەوێت هەر دوو دەرفەت بقۆزێتەوە و هێرشەکانی خۆی دەست پێبکات. بێدەنگیی ڕۆژئاوا دەکرێت وەک گڵۆپی سەوز و مامەڵەیەکی ژێربەژێر ببینرێت لەوەی کە تورکیا ڕازی بێت بە ئەندامبوونی ئەو دوو وڵاتە لەبەرابەردا ئەوان ڕازی بن بەو گورزەی کە تورکیا دەیەوێت لە کوردی بوەشێنێت و بڵێت هەڕەشەکانی تیرۆرمان کەمکردۆتەوە بۆیە ئاساییە سوید و فینلەند ببن بە ئەندام لە ناتۆ.
چەندە ئەم سیناریۆیە ترسناک و دڵتەنگکەرە دە هێندە ئامانجەکانی تورکیا لەم هێرشانە، کە پێموایە خۆی لەمانەی خوارەوەدا دەبینێتەوە:
یەکەم، ئەردۆگان دەیەوێت پێش هەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٣ سەرکەوتنێت بۆ خۆی و حیزبەکەی تۆماربکات، بەتایبەتی ئەگەر ئەوە ڕەچاوبکەین کە ئابوری تورکیا و لیرەی تورکی لە خراپترین دۆخدان لەوەتەی ئەکەپە هاتۆتە سەر حوکم و دەنگەکانی ئەکەپە لە هەڵبژاردنەکانی شارەوانییەکان لاوازیی جەماوەریی ئەکەپە نیشاندەدەن.
دووەم، تورکیا دەیەوێت بەم هێرشە ئەزموونی ڕۆژاڤا تەواو لاواز بکات، ئەویش بە پچڕاندنی چەند ناوچەیەکی دیکەی گرنگ لە ڕۆژاڤا کە خۆی قوڵایی ستراتیجی و خاک و زەوی کەمە. هاوکات، ڕۆژاڤا ناچار بە گفتوگۆ و تەسلیمبوونەوە بە ڕژێمی سوری بکات. ‏
سێیەم، تورکیا دەیەوێت باکوری کوردستان بە تەواوی لە ڕۆژاڤا، کە قەوارە و ئەزموونێکی کوردییە، داببڕێت و ناوچەیەکی، بەفەر زۆنێکی، عەرەبی لەنێوان دوو بەشی کوردستان دا دروست بکات، دابڕینەکەش بکاتە هەتاهەتایی.
چوارەم، تورکیا ئەمجارە دەیەوێت، هیوادارم من ڕاست نەبم، کە هێرش بکاتە سەر ناوچەکانی سێ گۆشەی سنوری تورکیا-عێراق-سوریا، کە دیوێکی قامیشلۆیە و دیوەکەی دیکەی شەنگال. ئەگەر ئەوەی بۆ بچێتە سەر ئیدی هەرێمی کوردستان، باشور، لەگەڵ ڕۆژاڤا بە تەواوی دادەبڕێت. ئەم دوو هەرێم و ئەزموونە پەیوەندییان زۆر باش نیە بەڵام هیچ کاتێکیش پەیوەندیان هێندە خراپ نەبووە وەک ئەوەی لە میدیا و سۆشیال میدیای کوردی زەقدەکرێتەوە. بەڵام پەیوەندییەکان باش بن یان خراپ بۆ تورکیا ئەوە گرنگ نییە، ئەوەی بۆ تورکیا گرنگە ئەوەیە کە ئەم دوو ئەزموونە هەردووکیان کوردین و نابێت سنووری هاوبەشیان هەبێت و لە دواڕۆژدا بۆ هەر پڕۆژەیەکی کوردی و کوردستانی کەڵکی لێوەربگیرێت.
پێنجەم، بە دابڕینی هەرێم و ڕۆژاڤا تورکیا مەترسیدارترین و هەڕەشەئامێزترین کردار بەرابەر بە ڕۆژاڤا ئەنجام دەدات ئەویش ڕێگریکردنە یان بڕینی دەستی ئەمریکایە لە گەیشتن بە ڕۆژاڤا چونکە ئێمە هەموومان چاکدەزانین کە یارمەتییەکانی ئەمریکا و ڕۆژئاوا بۆ ڕۆژاڤا زۆربەی هەرە زۆری لە هەولێرەوە دەچێت. بۆیە کۆنتڕۆڵکردنی سنوری فیشخاپوور و سحێلا لەلایەن تورکیاوە زۆر ترسناکە. نابێت ئەوە لەبیربکەین کە لە ٢٠١٧، کاتێک سوپای عێراق و حەشدی شەعبی دەیانویست سحێلا بگرن ئەمریکاییەکان هۆکارێک بوون بۆ شکستپێهێنانی ئەم هەوڵە چونکە ئەوان نەیاندەویست لەڕێگەی عێراقەوە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ڕۆژاڤا ببەستن.
شەشەم، بە داگیرکردنی ئەو سێگۆشەیە، تورکیا دەتوانێت سنوری هاوبەش و ڕاستەوخۆ لەگەڵ عێراق دروستبکات و هەرێم بێبەش بکات لەو هەموو سەرچاوە داراییەی کە ساڵانێکە لە گومرگی ئیبراهیم خەلیل دەستی دەکەوێت، بەمەش گورزێکی گەورە لە هەرێم بەگشتیی و لە پارتی بەتایبەتی دەدات.
حەوتەم، بە گەیشتنی تورکیا بە فیشخاپوور و سحێلا وا دەکات کە شەنگاڵ تاڕادەیەک لە ڕۆژاڤا داببڕێت و هەناسە بە شەنگالییەکان و هێزەکانی یەبەشە تەنگ بکات.
لەبەر ئەم هۆکارانە و چەندانی دیکە کە لەوانەیە بەسەر من دا تێپەڕبووبن، هەڕەشەکانی ئەمجارەی تورکیا لە هەموو هەڕەشەکانی پێشووتر ترسناکترن ئەگەر بچنە بواری جێبەجێکردنەوە.

لەنێو خەیاڵێکی قووڵدا بووم، سەبارەت بەوانەی ماوەیەکی دوور و درێژە شەقامە بازنەییەکانیان جێهێشتووە، بەڵام ئەوانە رۆژانە تەلەفۆن دەکەن، کاتێک تەلەفۆن یان ئەوەتا پارەیەکی زۆریان ناردووە تا زەوی و زار و خانووی پێبکڕن، یان ئەوەتا لەبانکەکانی ئەو وڵاتانەی تیایدا نیشەجێن ، بەهۆی ئەو پارە زۆرەوە باجێکی زۆریان دەکەوێتە سەر، یاخود دەیانەوێ لە نێو بازنەکاندا کارێکی پێبکەن، بۆ ئەوەی، کە هاتنەوە وەک هەموو دەوڵەمەندەکانی دیکە بەرژەوەندی گەورەیان هەبێ و بتوانن، ئەگەر زۆریش نەبێ ببنە ژمارەیەک لەنێو دەوڵەمەندەکانی دیکە، لەلایەکی دیکەوە بەشێک لەوانە هەردەم ئارەزوو دەکەن، ئەگەر بەوێنە و ڤیدێۆش بێ جوولە و شەقام و دووکانەکان ببینن.
لەو لێکدانەوە و خەیاڵانە دابووم دەنگی ژنێکی تەمەن پەنجا ساڵە خەیاڵەکەی پچڕاندم، ئەو ژنە لەیەکێک لە چایخانەکانی بازنەی یەکەم دانیشتبوو، لەهاوار کردنەکەی بەدەر دەکەوت، لەگەڵ کوڕ و زاوایەکی دانیشتووە، زۆر بەتوڕەیی قسەی لەگەڵ کوڕەکەی دەکرد و دەیگوت: باس لەژنەکەی خۆت مەکە، نامەوێ گوێم لەناوی بێ، ئەمە پیسە و دەیەوێ هەمووان بەشەڕ بێنێ، هەموو شتێکمان بۆ کرد، کەچی ئەو هەر خێسە لەئێمە دەکا، وا دەزانێ ئێمە دەبێ لەخزمەتی ئەودا بین، چی پێ دەڵێن بەپێچەوانەوە وەڵام دەداتەوە، دژی ئێمە کارەکان دەکات.
ئەو ئافرەتە بەتەمەنە نموونەی دەیان دایکن، کە کێشەیان لەگەڵ بووکەکانیان هەیە و دەزان تەنیا بەدەرکردن لەماڵەوە دڵیان ئاو دەخواتەوە.
بەشێک لەخەڵکەکە، لەئێستادا ناژین، بەدوای مێژووەوەن، هەردەم باس لەسۆڵتان و میرەکان دەکەن، کە لەسەردەمی ئەواندا چی بەرپا بووە، ژیان چۆن گوزەراوە، ئەو ژنەش وادەزانی ساڵانی نەوەدی سەدەی رابردووە، هەموو کەسێک بەشتێک رازی بن، کەس ورتەی لێوە نەێێ، ئەو کەمێک دەنگی نزمکردەوە وەک ئەوەی شەرم لەدەوروبەرەکەی بۆت و گوتی: ئەو مۆبایل و ئایپاد و فەیسبووکە بەجارێک دونیای تێکداوە.
زاواکەی بەپێکەنینەوە گوتی: خۆ سەردەمی پێشتر نییە، دایە هەموو شتێک گۆڕاوە، ئەگەر شتەکان نەگۆڕابێ، چۆن تۆ لەیەکێک لەچایخانەکان دادەنیشی و بەئارەزووی خۆت قسە دەکەی، پێشتر بوایە هەزار ناو و ناتۆریان بەرامبەر بەتۆ و بەئێمە ناو شاری دەتەنی.
بابەتەکان رۆژانە دەگۆڕێ ئەوەتا وەک ئاشووری و کلدانەکانی دوا بازنە هەر باس لەشکۆمەندییەکانی رابردوو دەکەن، رابردوویەک لەگەڵ گۆڕانی دەسەڵاتەکان ئەوان سوودمەند بوونە، دوای راپەڕین هەموو بیانییەکان بەناوی نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمپانیاکان روویان لەدوا بازنە کرد، چونکە ئەوان لەخەڵکەکەی دیکە زیاتر کراوەتر بوون، هەرووەها ئەوان وەک خاوەن کۆمپانیا و بەرپرسانی یوئێن کریستیانی بوون، خەڵکی بازنەکان لەکوولە مەرگی دەژیان، کەچی ئەوان شەقیان لەپارە دەدا، کاتێک کارەکان سوودی نەما ئەوان چوونە هەندەران و یەکسەر مافی پەنابەریەتیان پێدرا، بەو بیانووەی لەلایەن خەڵکی مووسڵمانەوە غەدریان لێدەکرێ،
لەزۆر لاوەش بیستراوە نەوەی سێیەمی خانەوادە جووەکان بەدزی و بەناسنامە و پاسەپۆرتی دیکە سەر لەبازنەی خوارەوە دەدەن، دوای کەمێک فرمێسک رشتن و هەوڵی لابەلا دەیانەوێ خانووەکەی باپیرە و داپیرەیان ببینن، بەشێکیان بەهۆی چاوساغی و زانیاریان دەربارەی مێژووی ئەو خانووانە، هاوڕێ جووەکەی دەبینێ، کاتێک دەچنە شوێنەکە دەبینێ خانووی باب و باپیرانیان کراوەتە گەراجی ئۆتۆمبێل.
ئێستا زۆر بەکەمی ئەو باس و خواسانە لەنێو بازنەکان دەخرێتە روو، چونکە بەشێکی خەڵکی شەقامە بازنەییەکان بوونەتە بازرگان، کاتیان نییە تەنیا بۆ خولەکێکیش لاپەڕەیەک بخوێننەوە، تەنیا باس لەملێون و ملیار دۆلار و دینار دەکات، هەندێکیان وایلێهاتووە بازرگانی لەگەڵ چین هەیە، هەرچی کەلوپەلی خراپی ئەو وڵاتە هەیە، لەنێو بازنەکان ساغی دەکاتەوە، گرنگن نییە ئێرە ببێتە زبڵدان، تەنیا گرنگ ئەوەیە لەبازرگانییە پارەیەکی زۆر بەدەست بێنن.
هەردەم گلەیش لەخەڵکی شەقامە بازنەییەکان دەکەن، تەنیا دەیانەوێ بەقەرز کاڵاکانیان بکڕن، بەڵام زۆر بەخۆشییەوە باس لەکڕیارە عەرەبەکان دەکەن، کە بێ هیچ مامەڵەیەک کاڵاکان دەکڕن، سوودێکی زۆر لەوانە دەبینن، عەرەبەکان پێشتر بەگەشت دەهاتنە شەقامە بازنەییەکان، بەڵام ئێستا بەشێک لەبازنەکان عەرەبی تیادا نیشەجێیە، بەبیانیووی ئەوەی شار گەورە بووە، شار کەس خاوەنی نییە، بەڵکو شار موڵکی مرۆڤایەتییە، ئێستا لەنێو بازاڕی بازنەی یەکەمدا لەپێج کەس، سێیان عەرەبە، هەندێکجار لەچایخانەکان تەنیا دەنگی ئەوان دێ.
ئەوانەی باسمانکرد عەرەبەکانی ناوەڕاست و باشوورن، بەڵام عەرەبی سووری لەهەموو شوێنێک دەبیندرێن، ئەوان سەرەتا لەکەمپ بوون، دواتر هاتنە نێو بازنەکان، هەموو کارێک دەزانن، بەپارەیەکی کەم کار دەکەن، کوردانی رۆژئاوا ئێرە و هەموو بازنەکان بەماڵی خۆیان دەزانن، هیچ کاتێک بیر لەوە ناکەنەوە، ئەوان بەشێک نین لەو بازنانە، بازاڕ و کار زۆر برەوی پێدراوە لەتەک ئەوەی خەڵکی بازنەکان بەدوای مووچەوەن زۆر بەکەمی حەز بەکار دەکەن، دەیانەوێ وەک فەرمبانبەر و پۆلیس و مامۆستا کار بکەن، ئەگەر دەوڵەمەندیش بن، زۆر بەکەمی لەسەر کۆمپانیا و دووکان و چایخانەکانیان دادەنیشن، ئێستا ئەوانەی کار دەکەن زۆربەی سوورین، گلەیش دەکەن دەڵێن ئەو سووریانە کاریان نەهێشتووە، لەو لاوەش بەنگلادیشییەکان وەک خەڵکی بازنەکان مامەڵە دەکەن، خەڵکی بەگشتیش ئەو بەنگلادیشیانەی خۆشدەوێ، چونکە کەسانی کاسب و بێدەنگ و رووخۆشن تەنیا دەیانەوێ کار بکەن، ئەگەر ئەوان نەبن، سەرتاپای شەقامە بازنەییە دەبێتە زبڵخانە، لەپارک و باخچە و شارەوانییەکان هەر ئەوان دەبیندرێن بەپارەیەکی کەم کار بکەن.
ئیتر پاڵەوانی راستەقینە بازنەکان لەرووی کارەوە ئێستا ئەوانەن، کەچی پاڵەوانە راستەقینەکان خۆیان لەپەنا و پەسێوان شاردۆتەوە، ئێواران زۆربەیان بەرەو بازنەی یەکەم دەکشێن، بێدەنگ، کەچی هەڵگری دەیان کێشەی دارایی و کۆمەڵایەتی، ئەو کاتەش ئاشکرا دەبێ، کە باریان قورسە و کێشەکان تەنگی پێ هەڵچنیوون، لەگەڵ یەکەم پێکدا دەردە دڵ و دەروونی خۆی هەڵدەڕێژێ، گرنگ نییە هاوار بکا، یان دەست بەگریان بکا، گرنگ ئەوەیە ئەوەی لەناخیدایە هەڵیڕێژێ، بەشێک لەوانە خۆیان بەنووسەر و شاعیر دەزانن، بەچەند پەڕەگرافێکی هەڵبزرکاو دەردە دڵی خۆی لەکاغەزێکدا نووسیووە، یان شیعرە بێ ماناکانی بەگوێی هەموو لایەک دەچرپێنێ، ئەم بەزمە تا درەنگانی شەو بەردەوامە، لەکۆتایشدا لەنێوان ئەوانەی بەخۆیان دەڵێن هاوڕێ و برادەر لەسەر شتێکی زۆر سانا دەبێتە شەڕیان.
لەوەی گەڕێن، ئەم خۆڵبارینەی ئەم چەند رۆژە، هەموو ئەوانەی سووکە نەخۆشییەکیان هەیە کەوتۆتە ژوورەوە، هاووڵاتییانی هەموو بازنەکان پێیانوایە ئەمە غەزەبی خودایە، چونکە بەشێک لەبازنەکان زێتر لەرادەی خۆیان دەوڵەمەند بوونە و بەئارەزووی خۆیان تەخشان و پەخشان بەپارە دەکەن، شەوان لەسەر مێزی قوماردا پارەکانیان هەراج دەکەن، هیچ کاتێکیش هەژارەکانیان لەیاد نییە، هەردەم لەسەر مێزی خواردنەوەدا لەگەڵ کچە جوانە لوبنانی و سووری و عێراقی و چینییەکان پێک لێ دەدەن، کاتێکیش سەرخۆش دەبن، بەلارە لار کچە جوانەکان بن باڵیان دەگرن و بەرەو ئۆتۆمبێلە دوا مۆدیلەکانیان دەڕۆن، لەوێوەش بەرەو ئەو شوقەیە دەچن، کە تەنیا لەبەر چاوانی ئەو کچە سۆزانییانە کڕیوویانە.
کاتێک بەیانی دادێ، وەک ئەوەی هیچ نەبوو بێ، دیسان تۆز و خۆڵەکە دەچێتە نێو چاو و قوڕگیان، هەرجی قسەی بێ مانایە دەیکەن.
-خوا دەزانێ غەزەب لەکێ دەگرێ، ئەو خەڵکە، لەجیاتی ئەوەی رێز و بەزەیی بەرامبەر بەیەکتر بنوێنن، کەجی بەرژەوەندییەکان چاوی کوێر کردوون، لێرە و لەوێ تەقە لێک دەکەن.
شار گەورە بووە، بازنەکانیش زیاتر بوون بازنەی دووەم لەپێشتردا جێگەی کێشە و گرفت بوو، هەر لەو سەردەمە حکومەتە یەک لەدوای یەکەکان کێشەیان لەگەڵ بازنەی یەکەم نەبوو، چونکە لەژێر کۆنترۆڵی خۆیاندا بوو، کەسانی بازنەی دووەم، کاتێک دەهاتنە بازنەی یەکەم هەستیان دەکرد لەهەموو لایەکەوە چاودێری دەکرێن، خەڵکی بازنەکانی دیکە بەگشتی هەژار بوون، هەردەم بەدوای کاردا دەگەڕان، هەندێکیان لە بێکاری دەچوونە شارە عەرەبەکان لەوێدا وەک فیتەر و وەستای دیواڕ و کرێکار کاریان دەکرد، عەرەبە گەشتیار و نیشتەجێبووەکانی ئەو کات زۆر بەلەخۆباییەوە دەسوڕانەوە، هیج حسێبێکیان بۆ خەڵکی بازنەکان نەدەکرد، ئەمنەکانی ئەو کات عەرەب بوون، لەگەڵ بەشێک لەخەڵکی بازنەکان بوونەتە چاوساغی ئەو ئەمنە عەرەبانە، جەندین جۆر ئەمن هەبوون، وەک ئەمنی ئابووری-ئیقتسادی هەردەم بەدوای ئەو مێردمنداڵانەوە بوون، کە لە بازنەکانی دیکەوە بۆ کاسبی هاتبوونە بازنەی یەکەم، بەبیانووی فرۆشتنی کاڵای قاچاخ ئەو ئەمنانە کێشەیان دروست دەکرد.
ئازاد: ئەو ئەمنانە لێناگەڕێن ئێمە کاسبی بکەین، قوتابخانەشمان لەدەستچوو، کارکردنیش ئەوە خۆت دەیبینی بەو جۆرەیە.
عەلی: دەکرێ رۆژانە لەقازانجەکەی خۆمان شتێکیان بدەینێ، یان هەفتەی گرۆزە پاکەتێک.
-ئێمە عەرەبی نازانین، چۆن تێان بگەیەنین؟
-زمانی ناوێ ئەوان لەزمانی بەرتیل تێدەگەن.
ئەم بەرتیل وەرگرتنە زۆر تەشەنەی کرد، وایلێهاتبوو هەموو بازاڕ تەنیا بەرتیل وەرگرتن بەڕێوەی دەبرد، ئاشنایەتی دووکاندار و کاسبکارەکان لەزۆر رووەوە بەهێز بوو بوو، هەر کەسێکیش لەنوێوە دەهاتە نێو ئەو بازنەیە بۆ کاسبی، لەهەموو روویەکەوە دژایەتی دەکرا، تا ئەو کاتەی کۆدی بەرتیل پێدانەکەی دەدۆزیەوە چەندینجار دەستگیر دەکرا.
لەبەرزایی بازنەی یەکەمدا بازاڕێک پەیدابوو بوو، چەند ناوێکیان لێنابوو، هەبوو دەیگوت بازاڕی ئێرانی، یان بازاڕی خومەینی، هەموو شتێک لەوێدا هەبوو ئەوەی لەتاران هەبوو لەبەرزایی بازنەی یەکەمیشدا هەبوو، ئەوەی سەیرە ئەو کات لەگەرمەی شەڕی نێوان عێراق و ئێران، سەیر بوو قاچاخچییەکان چۆن ئەو کەلوپەل و کاڵانەیان دەهێنا،
زۆرجار لەوێدا دەبووە تەقە و راوی کاسبکارەکانیان دەنا، بەشێک لەو دەسگێڕ و کاسبکارانە دەستگیر دەکران، چەند رۆژێک بەند دەکران و بەڵێنیان دابوو جارێکی دیکە ئەو کارە نەکەنەوە، بەڵام راستەوخۆ لەپاش بەربوونیان دەستیان بەو کارە دەکردەوە. دووبارە دەگیرانەوە، بەڵام نەدەبرانە بەندینخانە، بەڵکو کاسبکارەکان ئەمجارەیان لەگەڵ پۆلیس و ئەمنەکانی ئیقتسادی ریککەوتبوون، ماوە ماوە گرۆزێک پاکەتی کێنتیان بۆ بێنن، لەگەڵ ئەوەی گرۆزێک پاکەت زۆر بوو، کەچی ئەوان ناچار بوون لەبەر بژێوی ماڵەوەیان رازی بن.
هەمان کارەسات و هەمان رووداو دوای راپەڕین دووبارە دەبۆوە، ئەمجارەیان بەجۆرێکی دیکە بوو، خەڵکی بازنەکان بەگشتی هەژار بوون، بۆ ئەوەی کارێک بکەن و بژێوێ ماڵ و منداڵیان دابین بکەن ئەمجارەیان کەلوپەلیان لەبازنەکانەوە دەبردە ناو شارەکانی دیکەی عێراق، سەیتەرە و بازگەکان زۆر بەتوندی لەگەڵ خەڵکی بازنەکان دەجوولانەوە تا وایلێهاتبوو چەند کەسێکیان بەکەلوپەلەوە دەسووتاند تا خەڵکەکە بەتەواوی چاو ترسێن بن. بەڵام خەڵکەکە ئەوەندە بێحاڵ بوون بۆیە هەرگیز وازیان نەدەهێنا، لەوێوەش هەرچی بۆ ناو بازنەکانی هەرێم باشبوو دەیانهێنا، دەیان و سەدان کەس لەو رێگەیە مرد، دەیان و سەدان کەس دەستگیر کران و بۆ چەندین ساڵ لەزیندان مانەوە، ئەمجارەیان بابەتەکە گۆڕا و بەمانا نەتەوەیەکەی هاتە ئارا.
هەرچی بڵێن سەبارەت بەو رۆژە هەموارانە تەواو نابێ، ئێستاش برینی ئەو کاتە ساڕێژ نەبووە، ئەو نەوەی ئێستا پێڕاگەیشتووە هیچ کام لەم مێژووە نازانێ، وەک رەخنەگری رۆمان ئەم رووداوانە و گێڕانەوەی بە تەکنیکی رۆمان نازانێ، کەچی دەکرێ هەموو ئێش و ئازاری رابردوو بنووسێنەوە، ئینجا رەخنەگران چۆنی لێک دەدەنەوە گرفت نییە، کێشەی ئێمە بەگشتی لەنێو چوارچێوەکان یەکتر ناخوێنینەوە، لەهەشتاکانی سەدەی بیست چەند کتێبخانەیەکی فرۆشتنی کتێب لەنێو بازنەی خوارەوەی شەقامە بازنەییەکان هەبوو، ئێمەی گەنج بەجۆش و خرۆشەوە رۆژانە سەردانی ئەو کتێبفرۆشەمان دەکرد تا بزانین چ کتێبکی نوێ دەکەوێتە بازاڕەوە ناوی خۆمان دەنووسی نەوەک کتێبە نوێیەکەمان بەدەست نەکەوێ، ئەو کات شاعیر نووسەرانمان زۆر خۆشدەویست، نەک وەک ئێستا هەر ئەوانە دابەشبوونەتە سەر حزبەکان، لەوانەشە هەقی خۆیان بێ،چونکە بژێو و ژیان ئێستا بۆتە ئاستەنگێکی گەورە.

رەسوڵ بەختیار

لەقووڵایی
بیرە وشك و تاریکەکانی دەروونەوە
خامە
ئەو کەلایانە دەردێنێ
لە بنی یادەوەریدا عاسی .
هەرچۆن بێ
شتێکن بۆ خۆ دڵخۆش کردن .
لەساتی سەر مەستی
بە گەوهەر دەرکەون،
بەڵام لە ناواخن
وەکو گندۆرەی پاییزان
کرموڵن
لای پیتۆڵان..
ئەو ساتانەی پێنووس
شتێکی پێ نییە بۆ گووتن
کەچی شەو
سەری دێڕ
خەونێکی ناخۆشەو
دەبزڕکێنێ سووتن

---

ئەگەر گەورەبوون لای هەندێ
لەبڕینی بانک دا بەرجەستە بێ
منداڵییش
لە لێکردنەوەی بەرسیلە قەدەغەکانی
باخچە هەڵواسراوەکانی زەمەن
ئەوا سەیر نییە
سرووتەکانی ئەبەدی
رۆژوویەکی بەتاڵ بێت و
ئیشتیهای ژەمەکان
بۆنی خوێن بیشکێنێ! ..
سەیر نیە
گوڵ بۆنی دوکەڵی شەڕ بداو
پەپولەی موعتادیش
هەستێك بێت شەڕەنگێز
وڕێنەی پاکانە
بادەیەك شکێنراو
لەسەر مێز
ئەوی وا کە دەڵێ
من ڕووت و قووتم و
شەکەت و زۆر ماندوو،
هێشتا هیچ نەژیاوم و
کۆڵەوارە بازوو!..

بەشی دووەم/

زۆرن ئەو شاعیرانەی بە تەنها و بە قسەی بریقەدار و بێ کردار و تەنها لەناو تێز و شیعر و نووسینەکانیان ژن پەروەر و فێنمیست خواز و مێگەران و ئەوەی بە قسە دەیڵێن و لە ناو تێکستەکانیان بەیانی دەکەن لە بارەی ژنەوە، لەگەڵ واقیع و حەقیقەتی ژیانیان سەد و هەشتا پلە جوایەزە و نێوانیان ئاسمان و ڕێسمانە.

ئەوانەی کە ژن تەنها لە سۆنگەی گون و لە ڕوانگەیەکی ڕۆمانسی و دڵدارییەوە دەبینن و لە دنیای ئایدیاڵی وخەیاڵی خۆیان دا ژن تەنها وەک جەستەیەکی ڕووت و بابەتی ئیرۆتیک و چێژ و ڕۆمانسیەت وێنادەکەن و لە حەقیقەت و واقیعیشدا، جەلادێکن لە دژی ژن و خواستەکانی ژن و مافەکانی ژن و دەستێکیان پێنووس و شیعرە بۆ ژن و دەستەکەیتری گۆچان.

یان ئەو شاعیرە هەست ناسک و مەمک دۆست و سمت پەروەر و مەست و بێ هۆشانەی زۆر بێ ئاگان لەوەی کە ڕۆژانە: لەگەڕەک-گوند -شار و وڵاتەکەی ئەوان ژن ئەتکدەکرێت و دەکوژرێت و لێی دەدرێت و مافی دەخورێت و ئازادی و کەرامەتی پێشێل دەکرێت، ئەمانیش لە دنیای میسالی خۆیان مەستی خەیاڵی لێو و گۆنا و سمت و سینگی ژن بوونەو شیعری پەمەیی و فانتازی لە پێناو جۆش و خرۆشی ناو گەڵ و حەز و ئارەزوو و چێژی خۆیان بۆ ئافرەت دەهۆننەوە و ئامادە نینە دوو دێڕ لەسەر چەوسانەوەی ژن و پێشێلکردنی مافەکانی مێ بنووسن و جارێک ویژدانیان بجوڵێت و بلێن: بۆ ژن دەکوژن؟ و بە کرداری بەژداری چاڵاکیەکی ڕۆشنگەری ژنان و ڕێکخراوەکانی مافی ژن و فێمنیزمی ڕۆشنگەری بکەن.

شاعیری ڕاستە قینە و ژن پەروەر، ئەو شاعیرەیه، کەلە پاڵ نووسین و تیۆرەکانی، لە پاڵ هەست ناسکی و تێکستەکانی، لە پاڵ پیا هەڵگووتنی ژن و قسە بریقەدار و زلەکانی.
بە کردەییش ئەمە دەسەلمێنێت، کە ئەو لەو جۆرە کەسانە نییە و، ئەو ناخوازێت لە تێکست و نووسینەکانی شتێک و لە واقع شتێکیتر بێت و خەبات و بەرگریکردن لە ماف و ئازادی ژن، تەنها بۆ ژن جێ بێڵێت و ئەرکەکە بە تەنها بخاتە سەرشانی ژنانەوە، لە مەیدانی خەبات و تێکوشاندا.

بەڵکو ئەو دەیەوێت بە پێنووس و هزر و تەواوی بوونیەوە، لە گۆڕەپانی خەباتی فێمێنیزمبووندا هاوشانی ژنە فێمێنیستەڕۆشنگەرەکان ئامادەبێت و پاڵپشتی ژنان بکات.

ئینجا با بێینەوە سەر بەسەرهاتی شاعیریکی ئەتایستی هاوڕێم،
شاعیرێک، دەستێکی گۆچانە بۆ ژن و دەستەکەی تری شیعر!
شاعیرێک لەگەرماو!
شاعرێک لەو ماوەیە بەرهەمێکی شیعری تازە بڵاو بووەوەی خۆی بە دیاری داپێم،
شاعیرێک،
سەرەتا کەناسیم پێکەوە لە جادەی موهەندسین و شەقامی سالمەوە، تا کۆتایی شەقامی مەولەوی و گەیشتین بە بەردەرکی سەرا، بە دەم پیاسە و ڕێکردنەوە، هەرشیعری بۆدەخوێندمەوە و هۆنراوەی ئیرۆتێکی و شیعری ڕۆمانسی و ناسکی بە شان و بن باڵ و کوڵمە و لێو مەمک و مل و کەمەر و سمت و ناو ڕانی ژن دادەگووت و ژنی ڕووت ڕووت دەکردەوە و شیعرە ئیرۆتیکیەکانی قوبادی جەلی زادە، نەدەگەیشتن بە تۆزی بەرپێی ئەوانەی ئەو، عەیب نەبێت پیاو گەر زوو فریای خۆی نەکەوتبا و وەزعەکەی کۆنتڕۆڵ نەکربوایە گێچی زەوقی فول دەبوو.
من لە میانی ئەو پیاسەیە و بە هۆی گوێگرتن لە شیعرە ئیرۆتیکیەکانی سێ جار زەوقم هەستا.
شیعر و هۆنراوە گەلێک، بە قەبری باوکم هەر دەتگووت لە گەرماو لەکاتی ئیستمنایا نووسیویەتی.

پاشان وازی لەشیعری ژنانە دەهێنا و سەبارەت بە ژن، دووبارە دەستی پێدەکردەوە و دەیگووت:ژن فاکتەری بەردەوامی بوون و ڕۆحی ژیان و ئەدرەسی شارستانیەت و سەنگی مەحەکی پێشکەوتنی کۆمەڵە.

بەبێ ئازادی و مافی ئافرەت و پشکداری ئافرەت لە هەموو سێکتەرەکانی ژیان و بیناکردنی کومەڵ، هەرگیز کۆمەڵێکی دادپەروەر و مەدەنی درووست نابێت و بنەماکانی دیموکراسیەت و مافەکانی مرۆڤ ناچەسپێن و جیهانێکی مۆدێڕن و پێڕفێکت و پێشکەوتوو نایەتەبوون. بە بێ حیساب کردن بۆ ژن و تواناکانی، کۆمەڵ کۆمەڵێکی ناتەندرووست و ناتەواو دەبێت، کۆمەڵێک هاوشێوەی جەستەیەکی شەلەلگرتووی نیوە مردوو دەبێت و نیوەی ئۆرگانەکانی لەش و تواناو وزەو هێزی جەستەی لە کاردەکەوێت.

ژن لە نوزی و ئەڕابخا و ئالالاخ و ئەربیل و ئاشور و نەینەوا و لە پێش زایین و لە ناو مێژوو پەرستگە و شارستانیەتەکانی وەک خۆری و سۆمەری و میتانی و فیرعەونی دا، ڕێزدار و موکەڕەم و خواوەند و خاوەن پێگە و شاژن و سەرکردە وفەرمان ڕەوا و کاهین بووە.
ئەسینە، ئەفرۆدێت، ئیزیس ، عەشتار، شاماران، شاووشکا، هیپات، تیشۆپ، نیگال، نەساتیا، نیننتی، نەفرتیتی، گیلۆخیپا، تادۆخیپا، لات و مەنات و عوزاو بەلقیس بووە.
ژن واو واو واو..

لە دڵی خۆم دەمگووت: کوڕە ئەوە پێدەچێت ژن پەرستێکی زۆر بە قوەت و فێمێنێستگەرایەکی زۆر عەزیزم و سەیربێت و لەوەدەچێت لە ماڵەوەیاندا مەعبەدێکی بۆ ژن پەرستی ڕۆنابێت و پڕی کردبێت لە پەیکەری خوداوەندە ژنەکان و، دەرپێ و ستیان و جلی ژێرەوەی ژنان و ڕۆژی پێنج جار، کڕنۆش بۆ پەیکەرەکان بەرێت و دەرپێ و شتەکانی تریش تێر تێر بۆن بکات. هاهاها

جا زۆر ئیلحاحی لێدەکردم شەماڵ تۆ دەبێت بێیت بۆ ماڵمان، ڕۆژێک ڕۆیشتم مانگی ڕەمەزان بوو،

لە ڕێگا کەوتمە بیر و خەیاڵان و دەمگووت خۆزگەم بە خۆی کە هێندە ژنیزم و جێندەریزم و مو نەرمە لە بەرامبەر ژنان و حەتمەن ئێستا کەدەگەینە ماڵەوەیان، لە دەرگای ماڵەوە بە ئامێز تێوەرهێنان و و ماچ و مورچ لە هاوسەرەکەی دەئاڵێت، خوایە من لەو کاتە چیبکەم، بەڕاستی زۆر خەجاڵەت و ئیحراج دەبم.

سەرتان نەیەشێنم، لە گەڵ ئەو شاعیرە ژنۆلۆژیا و ژنیزمەیه، گەیشتینە ماڵەوە،
یەکەم قسەی ئەوەبوو: ئافرەت لە کوێی بە ملی شکاوت؟گوتم دیارە ئەوە مادام هێندە ژنیزمە و ژنی خۆشدەوێت لە خۆشەویستیان و هەر بۆ گاڵتەو شۆخی بە هاوسەرەکەی دەڵێت!
دیسان ئەوجارە بە هاوسەرەکەی گوت: هەی باوک… شۆک بووم کەئەو جوێنەی داو بۆم بەیان بوو کە ئەوە بە ڕاستی جوێن و قسەی ناشیرین بەو هاوسەرە بێ تاوان و بەستەزمانە دەدات.
شەو بەردەوام بوو لە بێ ڕێزیکردن بە ژنەکەی و لە بەردەم من هەر قسەی بە بیر و باوەڕ و پیرۆزیە ئایینیەکانی ژنەکەی
دەگووت و دەیگووت خودا نییە و نوێژ بۆ کێ دەکەیت و بۆ کێ بەڕۆژوو دەبیت و خۆت برسی و تینوو دەکەیت و کێ منەتی بەوەیه، من لەناخەوە بۆ ژنەکە دەگریام و لەشەرمیشدا حەوت ڕەنگم گۆڕی و زەوی شەقی بردبوایە دەڕۆیشتمە ژێریەوە و چەند جار گووتم کاکە ئەو ئافرەتەبەستە زمانە خوێنەواریشی نییه، تۆ چۆن بەو ئسلوبە و ئینجا دژی بیرو باوەڕەکەی قسەی وا دەکەیت!؟
من لە ماڵەوە خۆم زۆر جار بەرماڵ بۆ دایکم دادەنێم.

ئینجا شەو کاتی خەوتن، دووبارە شاعیری هەست ناسک دەستی بە شیعر خوێندەوە کردەوە و لە لایەک شیعری بە شان و باڵی ژندا دەگووت و لە لایەکەیریش بە هاوسەرە بەستەزمانەکەی خۆی دەگووت:
وەرە بە ملی شکاوت ئەو قاوە ساردە بەرەوە ناخورێت کاکە، تۆزەک گەرمی کەرەوە، هەی کەران باوک گایی.
هەر دەشی گووت:شەماڵ گیان دەی با ئەو شیعرەشت بۆ بخوێنمەوە، گووتم کاکە من تاقەتم نییە و دەبێت بخەوم.

بەیانیش کە خەبەری بوویەوە، ژنە بە ڕۆژووبوو بانگی کرد و هەستە دەی نانم بۆ ئامادەبکە.
کە ڕۆیشتم لەوێ، گووتم خودایە بەڵێن بێت جارێکیتر پێ نەنێمەوە ماڵی ئەو پیاوە، دوای ئەوە، هەرجارێک دەڕۆمە سلێمانی کە دەیبینم، دەڵێت دەی با بڕۆینە ماڵەوە، من بە بیانووەک خۆم دەدزمەوە و ناڕۆم لە گەڵی.
حەققەت ئەوەش بڵێم: ئەو شاعیرە هەست ناسک و زمان پیسە، دڵێکی زۆر پاک و گەورەیشی هەیه.