بەبارمتەگرتن لە لایەن هەر رەوت و لایەنێکەوە بەکار بهێندرێت جووڵە و کارێکی ناشیرین و ناشایستە. بە تایبەت ئەگەر لەلایەن حکومەتێکەوە ئەنجام بدرێت تاوانە و بەپێی جۆر و کات و ڕەهەندەکانی، ئاستی تاوانەکە دیاری دەکرێت. ڕژێمی ئێران، نموونەی کۆنکرێتی ئەمجۆرە حکومەتانەیە لە پێنج دەیەی ڕابردوو و خراپترینیانە لە جۆری خۆیدا. چونکە تێکەڵاوەی تاوانەکانیتری ئەم دەسەڵاتەیە، لەوانە کوشتن و لە سێدارەدان و تیرۆرکردن و بۆمبانانەوە بۆردومانکردن و هتد!
ڕژێمی ئێران بە بارمتەگرتنی هاووڵاتییانی وڵاتانیتر، دەستی بە حوکمڕانی کرد و بە درێژایی دەسەڵات، نەک تەنها هەرگیز خۆی لەم تاکتیکە تاوانکارییە دوور نەخستۆتەوە و ڕۆژانە ڕەهەندی خراپتری بۆ زیاد کردووە، بەڵکو بە درۆ(!) و لە ژێر ناوی بەرگریکردن لە ئێران و ئیسلام و خەڵک، دەستی داوەتە ئەمکارە و داو و دەزگا پێوەندیدارەکانی لە دەرەوەی وڵات و بە تایبەت باڵیۆزخانەکانی خۆی راسپاردووە بۆ پێشخستنی ئەمجۆرە تاوانانە.

سازان لەگەڵ بانکەوانی تیرۆر لە جیهاندا!
لە ماوەی ٤٤ ساڵی ڕابردوودا بەردەوام نموونەگەلێکی لەمجۆرە تاوانانە بووین کە لە لایەن ڕێژیمی ئێرانەوە ئەنجام دراوە و بەداخەوە دەوڵەتانی ڕۆژئاوا بە سیاسەتی “سازشتکاری” مامەڵەیان لەگەڵدا کردووە. هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە کە ڕژێمی تێرۆریستی ئێران توانیویەتی بە شێوازی جۆراوجۆر، ئەم لیڤەرە بەکاربهێنێت بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی. بە تایبەت لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگاری و قەیرانەکان و لە سەرووی هەمووشیانەوە لە ڕووبەڕووبوونەوەی تاکە ئاڵترناتیڤی دیموکراتی، واتا (ئەنجومەنی نیشتمانی موقاومەتی ئێران). دوایین هەنگاویشی بریتی بوو لە ڕێککەوتنی لەگەڵ حکومەتی بلژیکا، بۆ رزگارکردن و گەڕاندنەوەی تیرۆریستانی رژێمی ئێران بۆ لای خۆی. حکومەتی بلژیکا بە پەسندکردنی پرۆژە یاسای ئاڵوگۆڕکردنی زیندانیانی نێوان هەر دوو وڵات، یاریکردن لەسەر زەمینی ڕژێمی ئێرانی هەڵبژاردووە کە ئەمەش زۆر مەترسیدارە!
پێویستە بگوترێ یەکەم بەرهەمی ئەم ڕێککەوتنە ناشایستە، گواستنەوەی دیپلۆماتکار – تێرۆریست (ئەسەدوڵڵا ئەسەدی)یە لە زیندانی بلژیکاوە بۆ ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ڕژێمی تیرۆریستان. واتە هەر ئەو شوێنەی کە لە ساڵی 2018 بەرەو بۆمبانانەوە لە کۆبوونەوەی ساڵانەی موقاومەتی ئێران لە پاریس بەڕێکرابوو بەرەو ئەوروپا تا لە ژێر پەردەی دیپلۆماتێکدا ئەم کردە تیرۆریستییە ئەنجام بدات کە هەڵبەت دواتر دەستبەسەر کرا!
ئەم پیلانە گەورە تیرۆریستییە، تەنها چەند کاتژمێر بەر لە دەستپێکی کۆبوونەوەی ساڵانەی موقاومەتی ئێران لە لایەن پۆلیسەوە کەشف کرا، لەم کۆبوونەوەیەدا سەدان کەسایەتیی بەرجەستەی جیهان، لە پێنج کیشوەرەوە ئامادەی ببوون، لە نێویاندا خاتوو مریەم ڕەجەوی، سەرۆکی هەڵبژێردراوی موقاومەتی ئێران. دواتر دیپلۆماتکار – تیرۆریست (ئەسەدوڵڵا ئەسەدی) و تیمێکی تیرۆریستی چوار کەسی دەستگیرکران و لە پرۆسەیەکی دادوەریدا، سزای (20) ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. سزای هاوشێوەش بۆ ئەندامانی تیمەکە دەرچوو.

بارمتەگرتن، لیڤەرێک بۆ بەرەوپێشبردنی تیرۆر!
ڕێژیمی ئێران لە ماوەی چوار دەیەی دەسەڵاتداریدا. هاوکات لەگەڵ گرتن و ئەشکەنجەدان، لە سێدارەدان و کوشتن، تیرۆر و بۆردومان و جۆرەها پێشێلکاریی گەورەی مافی مرۆڤ بەرانبەر بە خەڵکی ئێران، بارمتەگرتنی خەڵکانی وڵاتانیتر و بەتایبەتی خەڵکانی خاوەن دوو ڕەگەزنامە، بەشێک بووە لە بەرنامەی نەگۆڕ و ئەندازیاریکراوی، بۆ پێشخستنی ئامانجە تیرۆریستی و مەزنخوازییەکانی کە بە رێگەی جۆراوجۆری فێڵکردن و پیلانگێڕییەوە، راکێشی ناو ئێرانی کردوون و لەوێش، دوای درووستکردنی فایلی ساختە و هەنگاوی بەرایی و گونجاو لەگەڵ ئامانج و کێشە و قەیرانەکانیدا، گرتوونی و بۆ پێشخستنی ئامانجی تیرۆریستیی، یان مەبەستی سیاسی و ئابووریی، بە کاری هێناون کە بەپێی بەڵگەنامەکان، لە چەندین حاڵەتدا، “دانپێدانانی زۆرەملێ”ی لێ وەرگرتوون بۆ ئەوەی شەرعیەت بدات بە کردەی بارمتەگرتنەکەی.
لە کەس شاراوە نییە کە وەلی فەقیهی دەسەڵاتداری ئێران، هەمیشە “لیڤەری بارمتەگرتنی”ی لە کاروباری دیپلۆماسیدا بۆ مانەوەی ڕژێمەکەی بەکارهێناوە. عەلی خامنەیی بە هۆی سیاسەتی لاوازی دەوڵەتانی رۆژئاوا، لەمەڕ نەگرتنەبەری سیاسەتێکی بڕەڕی توند بەرامبەر بە دیپلۆماسیی بە بارمتەگرتن، توانیویەتی قازانجگەلێکی زۆر بکات و بەم شێوەیە، داواکارییەکانی بەسەر دەوڵەتاندا بسەپێنێت!
هەڵوێستی سازشتکارانەی دەوڵەتانی رۆژئاوا بەرانبەر بە داخوازییەکانی رژێمی بارمتەگری دەسەڵاتدار لە ئێران، نەک هەر نەیتوانیوە کۆنترۆڵی تیرۆر و فراوانخوازی رژێمی ئێران بکات، بەڵکوو رۆژانە شاهیدی تەشەنەکردن و پەرەسەندنی تیرۆر و بناژۆخوازیی ئەم رژێمەین کە ئەمەش وەک (پەڵەیەکی رەش) بە ناو چاوانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە دیارە!
ئازارێکی هاوبەش بەرانبەر بە سیاسەتی سازان لەگەڵ رژێمی ئێران!
ڕێژیمی ئێران توانیویەتی بە ڕێگای باڵوێزخانەکانییەوە (بیخوێننەوە جاسوسخانە و شوێنی سیخوڕیکردن و خانەی تیرۆر) و لە ژێر پەردەی کاری دیپلۆماسیدا، مەودای بارمتەگرتنەکانی لە جیهان زیاتر بکات! مارك دوبۆویتز (MarkDubowitz)، سەرۆکی جێبەجێكاری دامەزراوەی بیركردنەوەی بەرگری لە دیموكراسیەكان، پێیوایە ئێران لە ناو قەیرانەكان و ململانێی لەگەڵ رۆژئاوادا، بەبارمتەگیراوەکان وەكو موزایەدە بەكاردەهێنێت: “بەدڵنیاییەوە کۆماری ئیسلامی ئێران خەڵكان بە بارمتە دەگرێت و چل ساڵە ئەمکارە دەکات و ئەم کارەی کردووە بە کەرەستەی شەڕ. خەڵکی بێتاوان دەستگیر دەکات. ئەم رژێمە بە تۆمەتی ساختە و جۆراوجۆر، خەڵکانێکی خاوەن دوو رەگەزنامە یان خەڵکانی وڵاتانی بیانی دەستبەسەر دەکات و بێ لێپرسینەوە و دادگاییکردنی دادپەروەرانە و ئاشکرا و، بێ رەچاوکردنی مافەکانی مرۆڤ و لە گەرماوگەرمی ململانێکانیدا لەگەڵ وڵاتانی جیهان، کەسانە وەک (کۆپۆنی مشتومڕ و موزایدەکردن) دژ بە وڵاتانی رۆژئاوا بە کار دەهێنێت. تۆقاندن و دروستکردنی ترس لە کورتخایەندا، بیانییەکان لە ئێران دوور دەخاتەوە، بەڵام لە درێژخایەندا تەنها باس لە ترس و دڵەڕاوکێی کۆماری ئیسلامی دەکات بەرانبەر بە خەڵکەکەی خۆی و لە کۆتاییدا خەڵک سەردەکەوێت”.
ئاڵاهەڵگری بەرەنگاربوونەوەی بەبارمتەگرتن و تیرۆری ڕێژیمی ئێران!
تا ئەو کاتەی سیاسەتی سازان و سات و سەودا بەسەر دەوڵەتانی رۆژئاوادا زاڵ بێت، هەڵوێستی دەوڵەتان لە ئاست سیاسەتی بەبارمتەگرتن ناگۆڕدرێت. ئەم ڕاستییە زۆر جار سەلمێندراوە. هاوکات لەگەڵ ئەم ڕاستییەش پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە قوربانییە سەرەکییەکانی سیاسەتی نەرم و نیانیی دەوڵەتانی ڕۆژاوا لەگەڵ ڕێژیمی دژەمرۆی ئێران، خەڵک و موقاومەتی ئێران بوون. هەر لەبەر ئەم هۆکارەیە کە موقاومەتی ئێران وەک (ئاڵاهەڵگری سەرەکی بۆ ئاشکراکردن و لەقاودانی سات و سەودای لەمجۆرە)، هەمیشە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خەڵکی ئێران کاری کردووە و لە گۆڕەپانەکەدا باجەکەی داوە. لەم دواییانەدا مایکل فرایلیش، ئەندامی پەرلەمانی فیدراڵی بلژیکا لە وتارێکدا روو لە موقاومەتی ئێران وتی: ئێمە بە تەنیا ناتوانین ڕێگری لە پەسەندکردنی پڕۆژە یاساکە لە پەرلەمانی وڵاتەکەماندا بگرین. هەر بۆیە پێویستمان بە یارمەتی و هەڵمەتی ئێوەیە”.
ئاشکرایە کە چارەنووسی هەر وڵاتێک لە لایەن خەڵکی ئەو وڵاتە و نوێنەرە هەڵبژێردراوەکانی و لە نیهایەتدا حکومەتی ئەو وڵاتە بڕیاری لەسەر دەدرێت. بەڵام تا ئەو جێگەیەی پەیوەندی بە خەڵک و موقاومەتی ئێرانەوە هەیە، پێویستە پیلانی موزایەدەکردن و سات و سەودا لەسەر حیسابی بەرژەوەندییەکانی خەڵکی ئێران ئاشکرا و ریسوا بکرێت و ڕای گشتی جیهانی لێ ئاگادار بکرێتەوە و لەدژی هان بدرێن!

ویژدانی مرۆڤایەتی هاوچەرخ!
ئێستا هەموومان شاهیدی ئەوەین کە چۆن ویژدانی بەئاگا و بێداری خەڵکی بلژیکا و وڵاتانیتری جیهان بەم ڕێککەوتنە بێشەرمانەیە وروژێندراوە و وەک نموونە لە بلژیکا، بە سەرۆک وەزیرانی ئەم وڵاتە دەڵێن “تۆ له‌ هه‌موو جیهاندا ناوبانگ و ئابڕووی وڵاتەکەمانت بردووە!”. نابێت گومان لەوەدا هەبێت کە لە ئایندەیەکی نزیکدا حکومەتی ئەم وڵاتە ناچار دەبێت باجی ئەو کارە ناشیرینە بدات. هەروەک چۆن ئەندامێکی پەرلەمانی بلژیکا پەسەندکردنی ئەم پرۆژەیاسایە لە لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوە پارڵمانی بە “ڕۆژێکی ڕەش بۆ بلژیکا” ناوبرد و وتی: “دەبێت حکومەت (بلژیکا) شەرم بکات” و پرسیاری لەو کەسانەی دەنگی (ئەرێنی)یان داوە بە پرۆژە یاساکە کرد کە “ئایا دەتوانن لە ئاوێنەدا سەیری خۆیان بکەن؟”.
کەوایە ئەوەی دەکرێ وەک دەستکەوتێکی گەورە بەرجەستە بکرێت ئەوەیە کە نە ڕای گشتی جیهان، نە دیمەنی سیاسی و یاسایی و ڕۆژنامەوانی، مامەڵەیەکی وەها بێشەرمانەیان پێ قبووڵ ناکرێت. هەر بۆیە دادگای پێداچوونەوی برۆکسێل رێگەی بە گواستنەوەی دیپلۆماتکار – تیرۆریست (ئەسەدوڵڵا ئەسەدی)، بۆ ئێران نەداوە و داوای لە سەرۆک وەزیران و وەزیر کاروباری دەرەوە و وەزیری دادی بلژیکا کردووە ئامادەی کۆبوونەوەی دادگا بن!

عەبدولڕەحمان گەورکی، نووسەر و لێکۆڵەری سیاسی

فارس نیعمە محیاوی Neama Hussain AL-mihiwai Faris لەدایك بووی 3-7-1940 دانیشتووی شاری ڤیەنای پایتەختی نەمسا, لە ساڵی 1983 ەوە فەرماندەی فەیلەقی 1 و 5, لە پاڵ بەشداریكردنی لە پرۆسەی ئەنفال لە سەردەمی فەجری دوو سەركردەی فەیلەقی 1 سوپای عێراقی بوو, فەرماندەیی گرتنەوەی چیای گردمەندی كرد لە پرۆسەی فەجری دوو بە هاوكاری جاشەكان, بارزانیش لە یاداشتەكانی خۆیدا ئاماژەی پێ دەدات”هێزەكانی ئێران لە لایەن شیرازی و موحسین رەزاییەوە فەرماندەیی دەكران, هێزەكانی عێراقیش لە لایەن فەریق روكن, نەعمە حوسێن فارس ئەلمحیاوی, فەرماندەی فەیلەقی پێنجەوە سەرپەرشتیی دەكران. سەددام خۆیشی سەردانی دیانای كردبوو, لەم شەڕە عێراق چەكی كیمیایی بەكار هێنا-بارزانی و بزووتنەوەی رزگاریخوازی كورد – بەرگی چوارەم 1975-1990 شۆڕشی گوڵان- ل 205″.
هاوكات لە پەلاماردانی بارزانییە سڤیلەكانی ناوچەی دیاناو شوێنبزركردنیان ناوبراو بڕیار دەربووە, وەك عەلی تەتەر ئاماژەی پێ دەدات” حكومەتی عێراق پاش ئەم تاوانە، لە ئابی ١٩٨٣، بە فەرمانی سەركردەی فەیلەقی یەكی سوپای عێراق، لیوای روكن نەعمەت فارس حوسێن بە هەماهەنگی لە گەڵ لقی باكووری لەشكری حزبی بەعس لیژنەیەكیان، بە سەرۆكایەتیی عەمیدی روكن ئیحسان كامل شەبیب پێكهێنا بوو، كە كارەكەیان بریتی بوو، لە ئەنجامدانی ئامارێكی ئەمنی لە سەر هەموو نیشتەجێبووانی قەزای سۆران و ناحیەی دیانا و گوندەكانی دەوروبەر، بۆ رێوشوێنی پێویست بۆ دانانی راددەیەك بۆ بزاڤی »خائین و بەكرێگیراوان « بە پێی دەربڕینی ئەوان و دۆزینەوەی جێگایەك، كە یەكەكانی لەشكری و ئیداری عێراق بۆی بگوازرێتەوە كە ئاسانتر بتوانن بیانپارێزین. هەروەها بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەر كردەوەیەكی نائاسایی، لە ٩ی ئابی ١٩٨٣ هێزێكی تەواویان پێكهێنا بوو، و پیلانێكی ئەمنییان دانابوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەر پێشهاتێك. بەم شێوەیە حكومەتی عێراق لاپەڕەیەكی نوێی لە سەر تاوانەكانی دژ بە مرۆڤایەتی و گەلی كورد لە بێدەنگی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی تۆمار كرد كە تا ئێستاش شوێنەوارەكانی بەسەر كومەڵگای كوردیدا ماوە. بەلام دوای ئازادكردنی عێراق، لەسەر كۆمەڵكوژی بارزانییەكان، هەر یەك لە عەلی حەسەن ئەلمەجید، تارق عەزیز عیسا، سەعدون شاكر مەحموود، سەفیان ماهرحەسەن، وەتبان ئیبراهیم حەسەن، حامد یوسف حەمادی و حكمەت مزبان ئیبراهیم لەلایەن دادگای بالای تاوانەكانی عێراق بە تاوانی كۆمەڵكوژی دادگایی كران -حكومەتی عێراق و جینۆسایدی بارزانییەكان پرۆفیسۆری هاریكار دكتور عەلی تەتەر-تایبەت بۆ گولان نوسیویەتی- كۆمەڵكوژی بارزانیەكان و بێدەنگی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی رێگەی بۆ ئەنفالی گەرمیان و كیمیاباران خۆشكرد سیاسی ژمارە ( ٩٤٠ ) ٥/ ٨/ ٢٥ ٢٠١٣”.

سەرباری تاوانەكانی لە پرۆسەی جینۆسایدی بارزانییەكان, الفریق الركن (نعمە فارس حسین) یەكێكە لە داواكراوانی كەیسی ئەنفال, یەكێكە لە تۆمەتبارە سەرەكییە داواكراوەكانی خولی یەكەمی دادگا, لە داوانامەی دادگای باڵای تاوانەكاندا ناوی 24 تاوانبار هاتووە” بە پێی نووسراوی ف2 1445 رێكەوتی 18-12-2005 ی دادگای باڵای تاوانەكان, ژمارەی فایل 9101 و 9102 لە كۆی 9302 فایلی ئامادەكراو بۆ دادگا لە كەیسی تاوانی ئەنفال, بڕیاری گرتن بۆ 24 تاوانبار دەرچووە لەسەر داوای دادوەری لێكۆڵینەوە, لەو داوا نامەیەدا, نیعمە فارس ژمارە 13ەیە, (ناوی لە لیستی 423 تۆمەتباری ئەنفال هاتووە بە ژمارە 86 -الفریق الركن (نعمە فارس حسین) معاون رئیس اركان الجیش للتدریب).
لیوا روكن فارس حوسێن محیاوی لە پاڵ كەماڵ ساجت و سوڵتان هاشم سەركردایەتی پرۆسەی ئەنفالی یەكی كردووە “23-2-1988 بۆ 19-3-1988”, لە دانپیچنانەكانی سولچتان هاشمدا ناوی هاتووە 8147 بۆ 8179.
ناوبراو دواتر دەبێتە باڵوێزی عێراق لە نەمسا, لە لایەن رێكخراوی چاودێری كوردۆساید چاك ەوە, وەك تۆمەتبارێكی ئەنفال سكاڵای یاسایی لەسەر تۆمار كرا, وەلێ بەهۆی پشتگوێ خستنەوە لە لایەن دادگای بالای تاوانەكانەوە كە هوكاری داواكاری گشتی نەمسایان نەكردووە لە پەیوەندییان بە دادگاوە, تەنانەت سەردانیان بۆ دادگا, ئەو سكاڵایەش وەك سكاڵا لەسەر 422 تۆمەتبارەكەی دیكەی ئەنفالی لێهات, پشت راستی ئەو تۆمەتانە نەكرانەوە كە خرابوونە پاڵی لە لایەن سكالاكەرانەوە, لە رێكەوتی 11-9-2007 سكالای سكاڵاكەران گەیشتبووە دەست دەزگاكانی نەمسا ” ئەوانەی رۆڵیان هەبوو لە پرۆسەی سكالاكە: خوالێخشبوو ناجی عەقراوی, و ف هاوولاتییەكی عەرەب لە نەمسا زانیاری تایبەت بە تاوانباری كۆكردەوە, شاخەوان شۆڕش, گۆران هەڵەبجەیی, دەرسیم دیبەگەیی, قادر نادر, عەلی مەحمود”, هەروەها كاك رەزا حەمەی شاعیر چەند بەڵگەنامەیەكی وەرگێڕایە سەر زمانی ئەڵمانی خۆبەخشانە.
نەبوونی ناوی فارس نعمە محیاوی لە لیستی تاوانبارانی بارزانی لە ئاستی نەبوونی ناوی نزار خەزرەجییە لە لیستی تاوانبارانی ئەنفال وە جێگای گومان و پرسیاریشە لەسەر كۆی پرۆسەی دادگاییەكە.
هاوكات هاوكارینەكردنی داواكاری گشتی نەمساوی و پرۆسەی دادگاییەكە لە لایەن سەرانی كورد بە تایبەتی پارتییەوە كە بۆ ددان ئێشەیەك سەفەری نەمسا دەكەن جیگای پرسیارە.
نیعمە فارس حوسێن هەمان ئەو ئەفسەرە دوو ئەستێرەییە بەعسیەیە بە پێوەنانی 9 گولە بە سنگی سەرۆك وەزیران عەبدالكەریم قاسمەوە, لە ناوەندی رادیۆی بەغدا, كۆتایی بە ژیانی هێنا لە پرۆسەی كودەتا شومەكەی 8-3-963, ناوبراو ئێستا بە پلەی لیوا خانەنشینە لە عێراق.

عەلی مەحمود محەمەد

لە دوکانی پیاوە ئەڵمانییەکە هاتمە دەرەوە. تیشکی خۆرەتاوەکەش زۆر بەتین بوو. هەستم بە ماندوی دەکرد. لە شەقامەکە پەڕیمەوەو ئەویش بەرامبەرم وەستا بوو. بە پەلەکەوتمە هەنگاونان چەند وێنەیەکی ڤان کوغم بەجێ هێشت. وێنەکانی لە ژورسەرمەوە بە عەمودی کارەبای شەقامەکەوە هەڵواسرا بون و تینی گەرما دەیبرژاندن.
هێشتا هەتاوەکە لە گەرمەی ئیشکردان دا بوو.کڕێکارەکان عارەقی هیلاکییان دەسڕی! لقی درەختەکان سەرقاڵی باڵندەکان بوون بەڕاستی چاوەڕوانی ئەوەم نەدەکرد بەو جۆرە بشڵەژێم بەتایبەتی وەختێک ئاوڕم ئەدایەوە هێشتا وا بەشوێنمەوە. ترسام! ویستم تا هێزم تێدایە ڕاکەم و خۆم دەرباز بکەم. بەڵام چیم بۆ نەکرا نەمتوانی و هێزم نەبوو. لەو کاتەدا پاسێک هات و سەرکەوتم. نەشم دەزانی بۆ کوێ دەچم؟ پارەی سەفەرەکەم داو لە تەنیشتی ژنێک لەسەر کورسییەک دانیشتم.
پاش ١٠ دە خولەک لە پاسەکە دابەزیم. دڵم خۆش بوو بەخۆم گوت:

• هەرچۆنێک بێت ڕزگارم بوو لەدەستی. بەڵام لە ناکاو قۆڵی گرتم! وەک ئەوەی گەورەترین تاوانم کردبێت چاوەکانی بڕییە ڕووخسارم منیش بەناچاری و بەدەم ترس و دڵەڕاوکێووە هاوارم کرد بەسەری دا:
• چیت دەوێت لە من؟ بۆ وازم لێناهێنیت؟ماندوو بوین لەگەڵ یەکتری دا! نەفرەت لە خۆت و لەو ژیانەی چارەنووسمی بەست بە تۆووە! بڕۆ و ڕێگای ژیانی خۆت بگرەبەر. بڕۆ و وازم لێ بهێنە! دوژمنەکەم بەسەرنجەوە بۆی ڕوانیم! وەک ئەوەی لەو ڕۆژەوە لەدایک بووم بمناسێت پێی گوتم:
• تۆ لە چ جۆرە مەخلوقێکیت؟ من تا ئێستا مرۆڤی وەک تۆ پڕ لە گوناه و سەرەڕۆ و ماندوم نەبینیوە! باوەڕ ناکەم هیچ یەکێک لە هاوڕێکانم چارەنووسیان وەک منی لێ هاتبێت بە هۆی تۆی کۆچەرییەوە! تۆ دەڵێی بۆ کۆچ کردن هاتوویتە دنیا! کۆچ لەگەڵ خۆی دەتبا، دەڕۆیت و دەڕۆیت بەبێ ئەوەی ئارام بگریت. زوو پێم وتی و ئێستاش پێتی دەڵێم:
• هێندە خۆت بە کێشەی کۆچ کردنەوە سەرقاڵ مەکە! لە گەڕەکێیەوە مەچۆ بۆ شارێکی جەنجاڵی و لە کۆڵانێکی تاریکییەوە بۆ شەقامێکی ترسناکی پڕ لە تاوانی. ماندوو بووم هێندە گەڕام و شوێنت کەوتم! لە شوێنێک ئارام بگرە! نەفرەتی شەیتانت بەرکەوێت! بەسە ئیتر وازبهێنە! بەسە کۆچ کردن و نەسرەوتن! لەوەتەی هەم وام بە شوێن تۆوە. بە شەویش ئۆقرە بەخۆت ناگریت. ئەمڕۆ لە تارانی و سبەی لە پاریس، هەفتەی داهاتوو لە نیودەلهی و ڕۆژێکی کە لە واشنگتۆنیت. شەقامەکان ماندوو بوون بەدەستەوە. بڕیارەکە لەدەست مندا نییە ئەگین نەفرەتم دەکرد لە خۆت و لە مێژووی کۆچکردنت! ئەوەت لە بیر نەچێت چارەنووسم بەستراوە بەتۆووە و تا مردنیش دەبێت پێکەوەبین.
  بیرم لەشتی خراپ دەکردەوە. دەمویست کارێک بکەم هەرگیز نزیکم نەبێتەوە. دەمویست بۆ یەکەمین جار ناوی خۆم بنێم جەلاد و بیکوژم و پێ بخەمە سەر ملی و بیخنکێنم و ڕزگارم بێت لە دەستی! لەوکاتەدا سەرقاڵی ئەوە بووم چۆن لەکۆڵی خۆمی بکەمەوە زەردەپەڕ ئاوا بوو. ئەویشم لە چاو ون بوو. هاوڕێکەم بە ئاگای هێنامەوە:
• بەسە هاوار کردن! درەنگە! هەستە! دەبێت بچین بۆ سەر کار.

جەلال عەبدوڵا ساڵح

ئەم ماوەیە باش نەبووم. کاتەکانم لە نێو نۆرینگەو نەخۆشخانەکان بەسەردەبرد. لە تاقیگەکانی خوێین پشکنینی (esr _ cbc _ tsh_hdl _ c.u.e)یان بۆکردم.
پشکنینەکان نێگەتیڤ بوون، بەڵام درزێکی گەورە لە دڵم درووستبوو بوو.
بۆنێک بە دەستەکانمەوە بوو، کاسی کردبووم، بۆنی نەخۆشخانە، بۆنی تەنهایی، بۆنی نەخۆش، بۆنی تەرم، بۆنی خوێن، بۆنی ڕشانەوە. چەند جار بە سابوونی لۆکس دەستەکانم شوشت، کۆڵۆنیام لە دەستم دا، عەترم لەخۆم دا، کەچی ئەو بۆنە هەر نەڕۆیشت.
شەوێکیان حاڵم تێکچووبوو، سواری نەقالەیان کردم، جگە لە ئامێری نەخۆشخانەکە، کەس نەیدەزانی چەندە بۆت مردبووم.
پزیشکێکە لێ پرسیم ئێستا چۆنی؟
سەرم بۆ لەقاند.
گووتی: کاتەکانت چۆن بەسەر دەبەیت؟
گوتم: زیاتر دەخوێنمەوە، بۆم باسکرد کە چۆن (گیرگۆری سامسا) لە مرۆڤەوە دەبێت بەسیسرک!
ڕاسکۆلنیکۆف لە پترسبۆرگ کەللەی سەری پیرێژنێک شەق دەکات. هێندەش نا، سووژدە بۆ ژنێکی سۆزانی دەبات. پزیشکەکەش وەک من شارەزایی ئەدەبیات نەبوو، ئەویش کافکا و دۆستۆیڤیسکی نەدەناسی.
بە بزەوە پێیگووتم: شەوانە بەچیەوە سەرقاڵی؟
پێم گووت: شەوانە نانووم. جاروبار دەستپەڕ لێدەدەم و جاروباریش بە نووسینی نامەوە سەرقاڵم.
دەزانم ئەو ناتوانیت لە نامە تێبگات، دەیخوێنێتەوە و چەند دێڕێک تێدەپەڕێنیت و دەیەوێت زووتر بۆم بنووسێت (واو جوانبوو!.)
لەبەر ئەوەی خۆم بە درووستیی نازانم بەچی دۆخێکدا تێپدەپەڕم، رەنگە زۆر مافی ئەوەم نەبێت گلەیی بکەم کە بۆچی تێناگات.
پزیشکەکە بەپێکەنینەوە پارچەیەک گولاجی بۆ نووسیم.
سکرتێرەکەی کچێکی چاوشینی باڵابەرزبوو، بۆدییەکی سپی و پانتۆڵێکی کابۆی شینی لە پێکردبوو.
پێی گووتم: چی بۆ نووسیت.
گووتم: propranol.

propranol: حەبی قەلەقی

بەشی بیستەم

فەقێیەک، لە دژایەتی ژنەوە، بۆ سەنگەری فێمێنیستەکان..!

ڕۆژگارێکی سەیرە گیانە!
من سوێندم خوارد و بەڵێنم دا، کە پێنج هەزار کتێب بخوێنمەوە، تا دژایەتی مەهاباد قەرەداغی و ڕێکخراوەکانی فێمێنیستەکان و بزووتنەوەکانی مافی ژنانی پێ بکەم، کەچی دواتر لەمیانی خوێندنەوەی بەردەوامی چەندساڵەی چەندهەزار کتێب و بیرکردنەوە و تێڕامان و بەراوردکاری، سەرەنجام تووشی گۆڕانی فیکری بووم و لە جیاتی دژایەتی کردنەکە، دەیان شیعر و تار و نوووسین و بابەتم سەبارەت بە خەباتی فێمێنستی و سەربەستی ژن و مافەکانی، ژن و خەون و ئازادیەکانی ژن، ژن و ئازار و موعاناتەکانی، ژن و دژایەتی کردنی ئەقڵی نێرسالاری و جیاکاری ڕەگەزی، لە پێناو ژنبوون و یەکسانی جێندەری، لەسەر ڕەگەزی دووەمی سیمۆن دیبۆڤوار و حەوت ڕۆمانی نەوال سەعداوی و پێنج ڕۆمانی فەزیلە ئەلفاروق نووسی و لە دەیان گۆڤار و ڕۆژنامە و ماڵپەڕدا، بڵاوبوونەوە.

کتێبی یەکەمیشم، کە بەرهەمێکی شیعری بوو و لەساڵی ٢٠٢٠، یەکەم چاپی لە ژێر نانویشانی”مەملەکەتی ژن کوژان” لێ بڵاوبووەوە.

سێیەم کتێبی شیعریشم”ئەمشەو تەنیایی دادەگیرسێنم” کە ئێستاوا لەژێر چاپە و لەو ڕۆژانە بڵاودەبێتەوە.
لە کۆی سی و شەش شیعری نێو کتێبەکە، هەشت دانەیان بۆ ئازادی و ئازار و خەم و ماف و تراژیدیاکانی ژنە.

بەشێوەیەك بەرگری لە مافەکانی ژن دەکەم و دژی ئەقڵیەتی نێرسالاری دەنووسم، تەنانەت بەشێک لە پیاوەکان بەوە تۆمەت بارم دەکەن، کە زۆر ژنانە دەنوووسم و ڕۆشتومەتە سەنگەری فێمێنزمەکانەوە و دژایەنی پیاو و نێر دەکەم.

ئەوەش بڵێم: من بێگومان لە سۆنگەی مرۆڤ بوونم و باوەڕی تەواومەوە بە یەکسانی جێندەرییەوە ئەو قسەیە دەکەم، چۆن پیاوسالاری نەخۆشیەکی کوشندە و دیاردەیەکی قێزەون و نامرۆڤانە و دێرینەیە و کۆمەڵ و مرۆڤایەتی تووشی پەرتەوازەیی و دووبەرەکی و ئیفلیج و دەرد و بەڵاو ئافات و ماڵوێرانی دەکات، ژن سالاریش هەمان شێوە.

بۆیە ئێمە دەبێت دایمە مرۆڤ سالارانە بیربکەینەوە و ژیان بکەین، ئەو دیواری جیاکاری ڕەگەزییە بڕمێنین، کە لەسەر بنەمای جیاکاری جێندەری لەنێوان هەردووک ڕەگەزدا ڕۆنراوە.

ئەو ئەقڵیەتە نێرسالاریە نەخۆشە لەناو بەرین و مرۆڤەکان لەبێ مانایی و مەترسیەکانیدا ئاگاداربکەینەوە و هەموان لە ڕێگای پەروەردە و یاسا، خێزان و ڕاگەیاندنەوە، ئاشنای چەمکی یەکسانی جێندەری بکەین.

ئێمە دەبێت هەردووك ڕەگەز، خەبات بۆ ئەوە بکەین، کە جیاکاری ڕەگەزی نەمێنێت و یەکسانی جێندەری ببێت بە یاسا و کولتوور و، لەدەستوور و لەناو ئەقڵ و مینتاڵێنت و هۆشیاری تاکدا بچەسپێت و پەرژینی ئەقڵیەتی نێرسالاری بەیەکجاری بڕمێت.

توندڕۆیی و زیادەڕەوی چ لای پیاو لە دژی ژنەوە بێت، چ لای ژن، لە دژی پیاوەوە بێت، هەردووکی تراژیدیا و ماڵوێرانکەر و نامرۆڤانەیە.
ئێمە دەبێت هەردووک ڕەگەز، دەست لەناو دەست و شان بەشان، کار بۆ سڕینەوەی بیری نێرسالاری و جیاکاری ڕەگەزی بکەین، کار بۆ نەهێڵانی ئاسەوارە خراپەکانی ئەو ئەقڵیەتە پاتریاریکیە بکەین. دووبارە مرۆڤ بهێنینەوە سەر سکە ساخڵەم و ڕێگە ڕاستەکە، ئەویش ڕێگەی مرۆڤ بوون و یەکسانییە.

ڕێکخراوی ئافرەتان هەیە توندن زۆر، لە گۆڤار و ماڵپەڕەکانیان ڤیتۆی پیاویان کردووە و تەنها نووسینی نووسەرە ژنەکان بڵاو دەکەنەوە و من وتار و شیعرم بۆ ناردوون پێیان گوتووم تەنها هی نووسەرە ژنەکان بڵاو دەکەینەوە، جا مەهەزلەکە ئەوەیە، ئەو شیعر و تارانەی بۆم ناردن، هەموویم بۆ خەمەکانی ئافرەت و ئازادی و ئازارەکانی ژن نووسیون.

وتارێکیشم لەسەر ئەوە نووسیوە و لە کۆمەڵێک گۆڤار و ڕۆژنامە و ماڵپەڕدا بڵاو بووەوە، لە ژێرناونیشانی(مروڤ بوونمان لەنێوان بەرداشی ژن سالاری و پیاو سالاریدا).

بەڕاستی ئەوە کارەساتە، ئێمە خەبات بۆ ئەوەدەکەین تاکو جیاکاری ڕەگەزی نەمێنێت،
تۆ دووبارە دێیت و هەمان هەڵەی نێرسالاران دووبارە دەکەیتەوە و دووبارە دیوارێکیتری کۆنکریتی مێ سالاری و ژن سالاری، لە بەرامبەر دیواری نێرسالاری چێدەکەیت و تراژیدیای جیاکاری ڕەگەزی قوڵتردەکەیتەوە و قوڕی ئەو جیاکارییە جێندەری و ڕەگەزیە نامرۆڤانەیه بۆ ژیانی مرۆڤایەتی خەستر دەکەیتەوە و تەشەنوجات و حەساسیەت و دوو بەرەکی و دوو کەرت بوون و دوورکەوتنەوە دەخەیتە نێوان هەردوو ڕەگەزەوە!

ئینجا ئەو خانمە بەڕێزانە و گۆڤار و ڕۆژنامە و ماڵپەڕ و یەکێتیەکەیان، دەبێ دەستخۆشی لە هەر نێرێک و پیاوێک بکەن، کە پشتگیری مافەکان و داوا ڕەواکان و ئازادیەکانی ژن دەکات و لە ئازار و نەهامەتی و تراژیدیا و دۆزەخی ژیانی ژنان تێدەگات و دەچێتە بەرەی ژنان و سەنگەری فێمێنیزم بوون و دژی ئەقڵیەتی نێرسالاری و چەوسانەوەی ژن و سەلبکردنی ئازادیەکانی ژن و لەژن خستن و لە مرۆڤ خستنی ژن، دەوەستێتەوە، نەک ڤیتۆ بخەنە سەر پیاو دیوارێکیتری ژن سالاری، لەپاڵ دیوارە نێرسالاریەکە دروستکەن و هەردووک ڕەگەز هێندەی تر بکەن بە دژ و دووژمنی یەکتری و لە یەکتریان دوور خەنەوە!

ئەدەبیاتی منداڵان لقێکە لە ئەدەبی کوردی و ئەویش هەروەکو لقەکانی تری ئەدەب چەند ژانرێک دەگرێتەوە وەکو شیعر و چیرۆک و ئۆپەرێت و شانۆ و ڕۆمان و سیناریۆ و… کە تایبەتمەندی خۆیان هەیە، کە سەرنج بدەین دەبینین ئەدەبیاتی منداڵان هەنگاوی باشی ناوە وەک وڵاتانی دراوسێ و لەم ساڵانەی دواییدا پێشکەوتنی باشی بەخۆیەوە بینیوە، کۆمەڵێک شاعیر و نووسەر و وەرگێڕی بەتوانا بەدڵسۆزییەوە لەو بوارەدا هەوڵی خۆیان خستۆتە گەڕ و کۆمەڵێک بەرهەمیان پێشکەش بە کتێبخانەی منداڵانی کورد کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەو زۆرییەشدا بمانەوێ و نەمانەوێ بەرهەمی تێدایە کە بۆ منداڵان ناگونجێت و پێشکەش بەوان کراوە، کە هەموو ئەمانەش دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی رەخنە، بەڵام کام رەخنە؟ رەخنەی زانستیی و بنیاتنەر لەسەر بنەمایەکی زانستی وئەدەبی کە ببێتە هۆی پێشخستن و پێشکەوتنی ئەو بەرهەمەی کە رەخنەی دەربارە دەگیرێت، لەهەمان کاتیشدا جیاکردنەوەی ئەو بەرهەمانەی کە بۆ منداڵان ناشێن و لە لایەنی ئەدەبییەوە کەموکوڕییان تێدایە و پێویستییان بەوە هەیە رەخنەگر هەڵسەنگاندنیان بۆ بکات بەمەبەستی بەرەوپێشچوون، یان لەلایەنی دەرونییەوە، یان زانستییەوە. یان ئەو وێنانەی کە بۆ چیرۆک و شیعرەکان دروستکراون، ئەمانە هەموویان پێویستە گونجاوبن و دوور بن لە کەموکوڕی و ناتەواوی. چونکە رەخنە جۆرێکە لەھەڵسەنگاندن و نرخاندن بە مەبەستی دەرخستن و نیشاندانی لایەنی باش و خراپ. دیارە رەخنەش پەیوەندی بە زۆر لایەنەوە ھەیە و دەتوانرێت بخرێتە بەردەم پرۆسەی رەخنە و رەخنە لێگرتنەوە. دەبێت ئەوەش بزانین کە رەخنە لقێکی لێکۆڵینەوەی ئەدەبییە و بایەخ بە لێکۆڵینەوەی بەرھەمی ئەدەبی دەدات.

بۆ پێشکەوتن و پێشخستن
رەخنەگر لە هەر بوارێکدا کار بکات پێویستە خاوەن توانا بێت و شارەزاییەکی باشیشی هەبێت دەربارەی ئەو بوارەی کە رەخنەی لێدەگرێت بە شێوەیەکی زانستی و دوور لە هەر شتێکی تر کە لە بەهای کارەکە کەم بکاتەوە. رەخنەی بنیاتنەر هەمیشە هۆیەک بووە بۆ پێشکەوتن و پێشخستن، چونکە تەنها مەبەست تیایدا ئەوەیە کە لایەنە نەرێنی و ئەرێنییەکان دیاری بکرێت، بۆ ئەرێنییەکان خاوەن بەرهەم هەوڵی زیاتر دەدات کە لەسەر ئەو رێچکەیە و بەشێوەیەکی چالاکتر و باشتر هەنگاوەکانی خێراو گورجتر بکات تا کاری داهێنەرانەتر ئەنجام بدات لە بوارەکەی خۆیدا، بۆ لایەنە نەرێنییەکانیش خاوەن بەرهەم کەموکوڕییەکانی بۆ دەردەکەوێت و زیاتر لای روون دەبێتەوە و هەوڵی خۆی زیاتر دەخاتە گەڕ بۆ ئەوەی لە داهاتوودا ئەو کەموکوڕییانە دووبارە نەکاتەوە و لەسەر ئەو پێشنیار و تێبینی و سەرنج و رێنماییانەی کە رەخنەگر دیاری کردووە بۆی بەشێوەیەکی جیاوازتر و باشتر ئەگەر بیەوێت پێشبکەوێت و بەرهەمەکانی ببنە جێگەی سەرنج توانا و لێهاتوویی خۆی زیاتر بخاتەگەڕ، لە هەمان کاتیشدا کۆمەڵێک بەرهەمی باش و خاوەن مەرجە تایبەتییەکانی ئەدەبیاتی منداڵانمان بە پوختی بۆ دێتە بەرهەم کە شایانی ئەوە بن بۆشاییەک لە نێو پەرتوکخانەی منداڵاندا پڕ بکەنەوە، ئەوانەشمان بۆ دەردەکەوێت کە پێویستییان بە پێداچوونەوە هەیە و خاوەنەکانیان ئەگەر بەهەر هۆیەک بێت نەیان توانیوە تیایدا سەرکەوتووبن یان بەرەوپێش بڕۆن یان کار لە بوارێکی تری ئەدەبیات دا بکەن. زۆر لە نووسەر یان شاعیر هەیە وەکو پێویست شارەزا نییە لە بواری ئەدەبیاتی منداڵاندا و بەکارێکی سادە و ئاسانی دەزانێت کە بە پێچەوانەوە کارێکی گرنگ و گرانە، بۆیە ئەوان لەگەڵ رێزی زۆرم بۆیان بەرهەمەکانیان دەبنە بار بەسەر ئەدەبیاتی منداڵانەوە و زیان دەگەیەنن لە جیاتی سود. بە پێی ئەزمونی خۆم کەساڵانێکی زۆرە لەو بوارەدا کاردەکەم و بۆمنداڵان دەنووسم، دەتوانم بڵێم رەخنەی بنیاتنەر و دروستکەر بەپێوەرێکی زانستی و کەسانێکی شارەزا و لێهاتوو ئەنجامی بدەن ئەم سودانەی بۆ ئەدەبیاتی منداڵان دەبێت، جا چ بۆ ژانری شیعر یان چیرۆک یان ئۆپەرێت یان شانۆیی یان رۆمان بێت. جیاکردنەوەی ئەو بەرهەمانەی کە ناشێن بۆ منداڵان و بە زۆر ئاخنراونە نێو ئەدەبیاتی منداڵانەوە. ئاگادار کردنەوەی ئەو نووسەر و شاعیرانەی کە بۆ منداڵان دەنووسن تا بە وردی و وریایی و شارەزاییەوە بنووسن. هاندان و دەستخۆشییە بۆ ئەو نووسەر و شاعیرانەی کە بەرهەمەکانیان لە ئاستێکی باشدایە و گشت مەرجە تایبەتییەکانی ئەدەبیاتی منداڵانی تێدایە بۆ زیاتر بەرەوپێشچوون و داهێنانی زیاتر. پێشخستن و سەرکەوتنی ئەدەبیاتی منداڵان. تواندنەوەی گشت بەربەستە سەهۆڵییەکانی نووسین لەو بوارەدا بەڕێنمایی و تێبینی و سەرنجە دروست و بنیاتنەر و ئەرێنییەکان، سەرچاوەیەک دەبێت، یان دەبێتە بەرچاوڕوونی بۆ ئەوانەی کە دەیانەوێت بۆ منداڵان بنووسن. ناساندن و بەدەرکەوتنی ئەو شاعیر و نووسەرانەی کە جێگە دەستیان بە روونی دیارە لەو بوارەدا. پێدانی رێنمایی و بەرچاوڕوونی زیاتر بۆ ئەو شاعیر و نووسەرانەی کە بەرهەمەکانیان کاڵوکرچی یان نە گونجاندنیان تێدایە بۆ نەهێشتن و پێشکەوتن. هەمیشە رەخنە لە بوون دەگیرێت، هەر بەرهەمێکیش جا هی هەر شاعیر یان نووسەرێک بێت کە رەخنەی لێگیرا واتای ئەوەیە ئەوە هەیە و دیارە لەو مەیدانەدا، بۆیە نابێت دڵگران بن بە رەخنە.

بەرەوپێشچوونی ئەدەبیاتی منداڵان
ئەگەر سەرنج بدەین کۆمەڵێکی زۆر پەرتوک و نامیلکە و گۆڤاری تایبەت بۆ منداڵان ساڵانەدەرچووە و دەردەچێت، بەڵام وەکو پێویست نە هەڵسەنگاندن و نە خوێندنەوەیان بۆ کراوە. نە رەخنەیان لێگیراوە، کە بەرهەمی وا دەبینین کە هەرگیز بۆ منداڵان ناشێن کەچی لێی نووسراوە (بۆ منداڵان ) بۆیە پێویستە گرنگی زیاتر بە بواری رەخنە بدرێت. من پێش چەند ساڵێک پێش ئێستا ئەمەم زۆر بە گرنگ زانیوە و لە نووسین و دیدارەکانمدا باسی ئەوەم کردووە کە ئێمە پێویستییمان بە گۆڤارێکی وەرزی هەیە کە تەنها تایبەت بێت بە رەخنە و خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنی ئەو گۆڤار و کتێب و نامیلکانەی کە بۆ منداڵان دەرچوون و دەردەچن. دوور لە ناسیاوی و بەرژەوەندی تایبەت بەرهەمەکە چۆنە وەکو خۆی خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت. راست نییە تا ئێستا ئەو هەمووە هەیە و بەردەوامیش دەردەچێت هیچیان دەربارە نەنووسراوە و نەکراوە، هەرچەندە بەشێکیش دەکەوێتە سەر ئەوەی کە سەرجەم بەرهەمەکان لە ئێستادا بە تیراژێکی زۆر کەم دەردەچن کە بەشی منداڵانی دوو یان سێ قوتابخانە ناکات کە لە راستیدا نووسەرەکەی بۆ هەموو منداڵانی کوردی نووسیوە. پەرتوکێک (300 یان 500) نوسخەی لێدەربچێت چۆن دەگاتە هەموو کوردستان زۆر جار ناگاتە نووسەر و شاعیرەکانی بوارەکە و ئەو کەسانەش کە لە بواری رەخنەدا کار دەکەن تا دەربارەی بنووسێت، هەر چەندە ئەو کەسانە زۆر کەمن کە لەو بوارەدا دەنووسن، تا ئێستا کەسێکی تایبەتمەندمان نییە کە لە بواری رەخنەدا کار بکات بۆ منداڵان. هەندێک جاریش کەسانێک بۆ نامەی ماستەر یان دکتۆرا دەربارەی ئەدەبیاتی منداڵان نامەکانیان بۆ ئەو بوارە تەرخان کردووە، بەڵام من پێم وانییە کە کارەکانیان شتی نوێ و داهێنان و خستنە ڕووی لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ئەدەبیاتی منداڵانی وەکو پێویست تێدابێت، چونکە ئەگەر وا بوایە ئەوا لە شێوەی کتێبدا دەخرانە نێو کتێبخانەی کوردییەوە، جار جار هەندێک دەبینین بەڵام زۆر بەکەمی. نمونەش لەو بوارەدا نامەی ماستەری مامۆستا (رازاو رەشید سەبری) کە دەربارەی چیرۆکی منداڵانە و کراوە بە کتێب، یان (شیعری منداڵان لەئەدەبی کوردیدا، د. فازیل مەحمود)، هەروەها هەندێکیشیان بەشێکیان لە گۆڤار یان ماڵپەڕەکاندا بڵاوکردۆتەوە وەک نامەی ماستەری کاک (زیاد رەشاد)، چونکە ئەگەر ئەوانە بەشێوەی کتێب هەبن دەبنە هۆی بەرەوپێشچوونی ئەدەبیاتی منداڵان و لە هەمان کاتیشدا دەبنە سەرچاوەیەکی باش و باوەڕ پێکراو. کەسانی تریش هەن کە لە بواری ئەدەبیاتی منداڵاندا نامەی ماستەر یان دکتۆرایان پێشکەش کردووە، بەڵام هەر لای خۆیانە یان لە گۆشەیەکی کتێبخانەی زانکۆکەیاندا دانراون. لەگەڵ ئەوەی کە هەوڵ و ماندووبوونێکی زۆریان لەگەڵدا کێشاوە بۆ بەدەستهێنانی. پێویستە ئەوەش بڵێین کە نەبوونی رەخنەی تایبەت و بنیاتنەر زۆری و بۆرییەکی بەرهەمی منداڵان بەرهەم دەهێنێت. باش و خراپ تێکەڵی یەکتر دەبن و دەبنە بار بەسەر ئەدەبیاتی منداڵانەوە و سەرلێشواوی و تێنەگەیشتنی تەواو لە ئەدەبیاتی منداڵاندا دروست نابێت. هەروەها هەمووان خۆیان بە پاڵەوانی بوارەکە دەزانن و کەس نازانێ کێ داهێنەر و بەسەلیقەیە و کێ خۆی بە بوارەکەدا هەڵواسیوە، بەڵام ماوەیەکی زۆری پێدەچێت کە لە بێژنگ بدرێ و چاک و خراپ لە یەکتری جیا بکرێنەوە.

بەشی پێنجەم و کۆتایی

لە بەشی پێشوو باسمان لە تیرۆرکردنی(مالیکی کوڕی ئەلئەشتەر)کرد لە ڕێگەی ژارەوە، بە پیلانی موعاویەی کوڕی ئەبو سوفیان.

موعاویه یەکێک لە سیفەتەکانی ئەوەبوو، هەرکەسێکی بە مونافیس و مەترسی بۆ سەر هەژموون و پێگەو کورسی و دەسەڵاتی خۆی بزانیبوایە، هەوڵی تیرۆرکردن و پاکتاوکردن و لە ناو بردنی دەدا.
ئینجا نووسەر لە بەشی سێیەمدا، دێتە سەر باسکردن لە تیرۆری سیاسی، لە سەردەمی ئومەویەکاندا، تیرۆرکردنی (حەسەنی کوڕی عەلی) لەسەر دەستی هاوسەرەکەی(جەعدەی کچی ئەشعەسی کیندی) و بە فیت و ئیعازی موعاویەی کوڕی ئەبو سوفیان.
حەسەن، ئەو پیاوەی بۆ موعاویە سازش و تەنازولی کرد، لە جێنشینی و خەلافەت، حەسەن بەوەیش ناسراو بوو، کە زۆر پرۆسەی هاورسەگیری پێک هێناوە و زۆر بەزوییش لە هاوسەرەکانی جیادەبوویەوە و بە زمانە بازاڕی و میلیەکەی:ژن بەردان لای وەکوو ئاوخواردنەوە وابووە!

ئینجا تیرۆرکردنی (عومەری کوڕی عەبدولعەزیز)و کوڕەکەی (عەبدولمەلیک).
هەروەها نوسەر باس لە کۆمەڵێک کەسیتر دەکات، کە لە سەردەمی ئومەویەکاندا تیرۆرکراون.

لەوانە:عەبدولڕەحمانی کوڕی خالید، موعاویەی کوڕی یەزیدی کوڕی موعاویه، یەزیدولناقیس- یەزیدی کوڕی وەلیدی کوڕی عەبدولمەلیک، مەروانی کوڕی حەکەم، عەلی کوڕی حوسێن و کوڕەکەی (موحەمەدولباقرو..تاد.

پاشان نووسەر لە تیرۆری سیاسی لەئیسلامدا و لە بەشی چوارەمدا باس لە قۆناغێکیتر دەکات، ئەویش تیرۆری سیاسییە لە سەردەمی عەباسیەکاندا و باس له تیرۆرکردنی (عەلی ئەلڕیزای کوڕی موسای کازم)ی وەلی عەهد و جێ نشینی مەئمون دەکات.
پاشان لە تیرۆری گرووپی ئیسماعیلیەکان بە سەرپەرشتی(حەسەنی کوڕی سەباح) کە بە حەشیشیەکان ناسراو بوون دەدوێت.

ئینجا تیرۆرکردنی ئیدریسی کوڕی عەبدولڵای سەرکردەی چەکداری ڕاپەڕیو لە دژی دەسەڵاتدارێتی عەباسیەکان.

تیرۆرکردنی عەلی کوڕی ئەلفەزل، تیرۆرکردنی ئەبو سەعید الجەنابی، تیرۆرکردنی(توتوش و بوری) هەردووك کوڕەکەی (ئەلەب ئەرسەلان)ی سوڵتانی سلجوقیەکان لە لایان (زومرەد)ی دایکیانەوە، لە ڕێگەی ژەهراویکردنی خواردنەکەیان.

تیرۆرکردنی موقەتیدر باللەهی عەباسی، ئامربیئەحکامواللەی خەلیفەی فاتیمی، موعیدی کوڕی زاید، شازادە ئاق سەنگەری سەلجوقی، نیزامولمەلیک و کوڕەکەی (فەخرولمەلیک)، سوڵتان ئیسماعیلی کوڕی فەرەج و ..تاد.

ماوەتەوە بڵێم: ئەوە ڕانان و خوێندنەوەیەکی کورت بوو بۆ کتێبی «تیرۆری سیاسی لە ئیسلامدا». نموونەکان و چیرۆکەکان هێندە زۆرن، سەبارەت بە تیرۆری سیاسی لە مێژووی ئیسلامیدا، کورد وتەنی لەبن نایەن و ئەوە مشتێک بوو لە خەروارێک و من لێرەوە کۆتایی پێدێنم و ئەوەیتر بۆ خوێنەر خۆی جێ دێڵم، ئەو خوێنەرەی عەودالی حەقیقەت و گەیشتن بە ڕاستیەکان و پەردەلادان لە سەر ڕووی چەواشەکاریەکانە، با بڕوات ئەو کتێبە بە نرخ و بەهادارەی«تیرۆری سیاسی لە ئیسلامدا» بخوێنێتەوە و بە چاوەکانی خۆی حەقیقەتەکان و نموونە حاشاهەڵنەگرەکان و بەڵگە بە هێزەکان، سەبارەت بە تیرۆری سیاسی لە ئیسلامدا، ببینێت.