لەڕەخنەگرتن لە نەیارانی مانگرتنی گشتی لە کوردستاندا.. حەمید تەقوایی.. وەرگێڕانی بۆ کوردی: کاوە عومەر
مانگرتنی گشتی لە زیاتر لە پانزە شاری کوردستاندا هەنگاوێکی گەورە بوو بۆ پێشەوە نەک تەنها بۆ خەڵکی کوردستان و لە وەڵامی سیاسەتە دژە ژنەکانی حکومەتدا، بەڵکو لە بزووتنەوەی سەرتاسەری خەڵکدا بۆ رزگاربوون لە شەڕی کۆماری ئیسلامی. حیزبی ئێمە هەمیشە جەختی لەسەر گرنگی و پێگەی چارەنووسسازانەی مانگرتنی گشتی لە بزووتنەوەی ڕوخانی خەڵکدا کردووەتەوە و بانگەوازی تایبەتی ئێمە بۆ مانگرتنی گشتی لە کوردستان نموونەیەکی ڕوون و سەرکەوتووی پێشخستنی ئەو سیاسەتە بوو.
ئەمە یەکەم جار نییە کە حیزبی ئێمە بانگەوازی وا دەکات، وە یەکەم جار نییە مانگرتنی گشتی لە کوردستان پێکبهێنرێت، بەڵکو یەکەمجارە ئەم مانگرتنە لە ناخی گەورە- خۆپیشاندانی گەورە لە شارەکانی کوردستان و هەموو ئێران و بە یەک دەنگ لەگەڵیان لە دەوری یەک پرس، بە کوشتنی قێزەونانەی مەهسا بەرپابووە.
لە حاڵەتەکانی ڕابردوودا، وەک مانگرتن دژی لە سێدارەدانی سێ لاو چوار ساڵ لەمەوبەر، مانگرتن لە کوردستان هاوکات نەبووە لەگەڵ بزووتنەوەی سەرتاسەری، یان وەک ڕاپەڕینەکانی ١٣٩٦ و ١٣٩٨ ناڕەزایەتی سەرتاسەری هاوکات نەبوو لەگەڵ مانگرتن لە کوردستان. ئەمجارەیان تەوەری ناڕەزایەتی و داواکاری و دروشمەکانی مانگرتن لە گردبوونەوە و خۆپێشاندانەکان نەک هەر لە شارەکانی کوردستان بەڵکو لە تاران، کەرەج، ڕەشت، مەشهەد، ئەسفەهان، گەوهەردەشت، ئەهواز و چەند شارێکی دیکە دەنگ بەرز دەبێتەوە ئەم ئەزموونە دەکرێ و دەبێ بۆ هەموو شارەکان فراوانتر بکرێت و مانگرتنی گشتی لە دەوری داواکارییەکی هاوبەش دەبێتە فاکتەرێک بۆ بەهێزکردن و بەدواداچوونی خۆپیشاندانی شارەکان. کارەساتی کوشتنی مەهسا و ڕۆڵی چارەنووسسازانەی بزووتنەوەی رزگاریخوازی ژنان لەم بزووتنەوەیەدا بۆتە ئاڵا و هێمای ئەم یەکڕیزییە سەرتاسەریە.
مانگرتن قوتابخانەی شۆڕشە، مانگرتن دەتوانێت ماکینەی حکومەت ئیفلیج بکات. مانگرتنی سەرتاسەری کرێکاران و بەتایبەت مانگرتنی کرێکارانی نەوت و پترۆکیمیایی بەهۆی قورسایی چارەنووسسازیان لە ئابووریدا، هەروەها مانگرتنی شۆفێرانی کۆمپانیایی واحد و میترۆ و کرێکارانی هێڵی ئاسن و شۆفێری بارهەڵگر و کرێکارانی شارەوانی و مامۆستایان و کەرتە خزمەتگوزارییەکانی دیکە بەهۆی ڕۆڵی چارەنووسسازیانەوە لە ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگادا، دەتوانێت گورزێک لە حکومەت بدات. لە هەلومەرجی ئێستادا داخوازی روون بۆ هەڵوەشاندنەوەی حیجابی ئیجباری و هەڵوەشاندنەوەی هێزە سەرکوتکەرەکانی حکوومەت، بنەمای پێکهێنانی ئەو مانگرتنانەی رەخساندووە. یاوەری و هاوکاتی ئەم مانگرتنە لەگەڵ خۆپێشاندانەکانی سەر شەقامەکان کە بە دروشمی مەرگ بۆ خامنەیی و بەڕاشکاوی دژ بە حکوومەت بەڕێوەدەچن، شۆڕشێکی گەورە پێکدەهێنێت کە دەتوانێت پەیکەری کۆماری ئیسلامی بە هەموو فراکسیۆنەکانی و دارودەستە و چەقۆکێشەکانیەوە هەڵپێچێت ولەناوببات.
دەکرێت دەربارەی ڕۆڵ و پێگەی مانگرتنی سەرتاسەری زیاتر ڕوون بکرێتەوە و مانگرتنی گشتی و پەیوەندی بە خۆپیشاندانی شارەکانەوە (من خوێنەری ئارەزومەند ڕەوانەی بابەتی “گرنگی و پێگەی مانگرتنی سەرتاسەری و مانگرتنی گشتی” دەکەم، تەمموزی ٢٠٢٢)، بەڵام… مەبەستم لەم تێبینییەدا سەیرکردنە هەڵوێستی ئەو دۆستانەیە کە خۆیان بە کۆمۆنیست ناودەبەن بەڵام لە دژایەتیکردنی مانگرتن لە کوردستاندا دەتیان داوەتە درێژدادڕی.
خاڵی یەکەم ئەو بانگەشەیە کە مانگرتنەکە مانەوەیە لە ماڵەوە! ئەم ئیدیعایە بێمانایە! ئه زموونی مانگرتن له ئێران و هه موو شوێنێكی جیهان نیشانی ده دات كه هیچ كه سێكی مانگرتوو له هیچ شوێنێكی جیهان له ماڵه وه نامێنێته وه . تا ئەو شوێنەی کە پەیوەندی بە بزووتنەوەی کرێکاری لە ئێران هەیە، کرێکارانی مانگرتوو ناچنەوە ماڵەوە، دێنە سەر شەقام. ئەزموونی چەند ساڵی ڕابردوو، مانگرتنی هەفت تەپە، هێپکۆ، پۆڵای ئەهواز، کرێکارانی نەوت، شۆفێری بارهەڵگرەکان، کرێکارانی یەکەکان، کرێکارانی هێڵی ئاسن و هتد، هەموویان دەریانخستووە کە کرێکارانی مانگرتوو، وەک لە دۆسیەی هەفت تەپەدا ، پۆڵای ئەحواز و هێپکۆ، لە شەقامەکانی ئەو شارە خۆپیشاندانیان کردووە، لە زۆر حاڵەتدا لەگەڵ بنەماڵەکانیان ڕێپێوانیان کردووە، وەک لە دۆسیەی هەفت تەپەدا، نزیکەی لە هەموو مانگرتنەکاندا لە شوێنی کار گردبوونەوە، کۆبوونەوەیەکی گشتییان ڕێکخستووە ، وەک لە دۆخی کرێکارانی گرێبەستی نەوت و هەفت تەپە، یان وەک لە دۆخی ناڕەزایەتی مامۆستایان، ئەوان مانگرتنی سەرتاسەرییان لەگەڵ ئەنجامداوە گردبوونەوە لە شارە جیاوازەکان. تەنانەت لە وڵاتانی رۆژئاوا کە کەشێکی شۆرشگێری وەک ئێران نییە، مانگرتنی کرێکاری پەیوەستە بە هێڵێکی یەکگرتووی کرێکارانی پیکێت، واتە هێڵی یەکگرتووی ئەوان لە شوێنی کاردا. ئەمەش بۆ مانگرتنی گشتیش ڕاستە. دوایین نموونەش مانگرتنی گشتی و خۆپیشاندانی هاوکاتی شەقامەکانی ئەمڕۆیە لە شارەکانی کوردستاندا.
مانگرتن قوتابخانەی شۆڕشە مانگرتن دەتوانێت ماکینەی حکومەت ئیفلیج بکات. مانگرتنی سەرتاسەری کرێکاران و بەتایبەت مانگرتنی کرێکارانی نەوت و پترۆکیمیایی بەهۆی قورسایی چارەنووسسازیان لە ئابووریدا، هەروەها مانگرتنی شۆفێرانی یەکەی و میترۆ و کرێکارانی هێڵی ئاسن و شۆفێری بارهەڵگر و کرێکارانی شارەوانی و مامۆستایان و کەرتە خزمەتگوزارییەکانی دیکە بەهۆی ڕۆڵی چارەنووسسازیانەوە لە ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگادا، دەتوانێت گورزێک لە حکومەت بدات. لە هەلومەرجی ئێستادا داخوازی روون بۆ هەڵوەشاندنەوەی حیجابی ئیجباری و هەڵوەشاندنەوەی هێزەکانی سەرکوتکاری حکوومەت، بنەمای پێکهێنانی ئەو مانگرتنانەی رەخساندووە. یاوەری و هاوکاتی ئەم مانگرتنانە لەگەڵ خۆپێشاندانەکانی سەر شەقامەکان کە بە دروشمی مەرگ بۆ خامنەیی و بەڕاشکاوی دژ بە حکوومەت بەڕێوەدەچن، شۆڕشێکی گەورە پێکدەهێنێت کە دەتوانێت پەیکەری کۆماری ئیسلامی بە هەموو فراکسیۆنەکانی و کارتێلەکانی مادە هۆشبەرەکان و جەماعەتی ستەمکارییەوە تێکەڵ بکات.
دەکرێت زیاتر ڕوون بکرێتەوە دەربارەی ڕۆڵ و پێگەی مانگرتنی سەرتاسەری و مانگرتنی گشتی و پەیوەندییەکەی بە خۆپیشاندانەکانی شارەکانەوە (من خوێنەری ئارەزومەند ڕەوانەی بابەتی “گرنگی و پێگەی مانگرتنی سەرتاسەری و مانگرتنی گشتی” دەکەم، تەمموزی ٢٠٢٢)، بەڵام… مەبەستم لەم تێبینییەدا سەیرکردنە هەڵوێستی ئەو دۆستانەیە کە خۆیان بە کۆمۆنیست ناودەبەن بەڵام لە دژایەتیکردنی مانگرتن لە کوردستاندا بوختانیان کردووە.
خاڵی یەکەم ئەو بانگەشەیە کە مانگرتنەکە مانەوەیە لە ماڵەوە! ئەم ئیدیعایە بێمانایە! ئه زموونی مانگرتن له ئێران و هه موو شوێنێكی جیهان نیشان ده دات كه هیچ كه سێكی مانگرتن له هیچ شوێنێكی جیهان له ماڵه وه نامێنێته وه . تا ئەو شوێنەی کە پەیوەندی بە بزووتنەوەی کرێکاری لە ئێران هەیە، کرێکارانی مانگرتوو ناچنەوە ماڵەوە، دێنە سەر شەقام. ئەزموونی چەند ساڵی ڕابردوو، مانگرتنی هەفت تەپە، هێپکۆ، ئەهواز ستیل، کرێکارانی نەوت، شۆفێری بارهەڵگرەکان، کرێکارانی یەکەکان، کرێکارانی هێڵی ئاسن و هتد، هەموویان دەریانخستووە کە کرێکارانی مانگرتوو، وەک لە دۆسیەی هەفت تەپەدا ، ئەهواز ستیل و هێپکۆ، لە شەقامەکانی ئەو شارە خۆپیشاندانیان کردووە، لە زۆر حاڵەتدا لەگەڵ بنەماڵەکانیان ڕێپێوانیان کردووە، وەک لە دۆسیەی هەفت تەپەدا، نزیکەی لە هەموو مانگرتنەکاندا لە شوێنی کار گردبوونەوە، کۆبوونەوەیەکی گشتییان ڕێکخستووە ، وەک لە دۆخی کرێکارانی گرێبەستی نەوت و هەفت تەپە، یان وەک لە دۆخی ناڕەزایەتی مامۆستایان، ئەوان مانگرتنی سەرتاسەرییان لەگەڵ ئەنجامداوە گردبوونەوە لە شارە جیاوازەکان. تەنانەت لە وڵاتانی رۆژئاوا کە کەشێکی شۆرشگێری وەک ئێران نییە، مانگرتنی کرێکاری پەیوەستە بە هێڵێکی یەکگرتووی کرێکارانی پیکێت، واتە هێڵی یەکگرتووی ئەوان لە شوێنی کاردا. ئەمەش بۆ مانگرتنی گشتیش ڕاستە. دوایین نموونەی مانگرتنی گشتی و خۆپیشاندانی هاوکاتی کۆڵانەکان ئەمڕۆ لە شارەکانی کوردستانە.
یەکێکی تر لە بانگەشەکانی هاوڕێیانمان دژی مانگرتنەکە ئەوەیە کە مانگرتنی پاسیفیزمە! ئەمە یەکەم جارە کە بانگەشەکاری کۆمۆنیزم مانگرتن بە پاسیڤ وەسف دەکات. مانگرتنی چەکێکی کاریگەری چینی کرێکارە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی خاوەنکاران و حکومەتەکەیان، بزووتنەوەیەک کە دەتوانێت چەرخی ئابووری بوەستێنێت و ماشێنی حکومەت ئیفلیج بکات، شێوازی سەرەکی خەباتە نەک تەنها بۆ کرێکاران بەڵکو بۆ هەموو خەڵکی کرێکار لە هەموو شۆڕشەکاندا کە بەبۆچونی هاوڕێیان پاسیڤە! پێم وانییە ئەم تیۆرە پێویستی بە وەڵامێکی ئەوتۆ هەبێت. تەنیا دەبێ بڵێین بەبێ ئەم شێوە “پاسیڤە” تا ئێستا هیچ شۆڕشێک ئامانج نەگەیشتووە.
جگە لەوەش بانگەشەی ئەوە دەکەن کە مانگرتنەکە پێچەوانەی خۆپیشاندانەکانە و لە دوای خۆپیشاندانەکانی شەقامەوەیە. بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە مانگرتن نەک هەر لە پشتی خۆپیشاندانەکەوە نییە، نەک هەر بەدیلێک نییە بۆ خۆپیشاندانەکە، بەڵکو بەهێزتر و چڕتری دەکاتەوە. چونكه ڕوونه كه تا كهمتر خهڵك بێنه سهر كار، خۆپێشاندانهكانی شهقامهكان قهرهباڵغی زیاتر دهبێت. دیارە هاوڕێکانمان لە زیادەڕۆیی لە بەرگریکردن لە خۆپیشاندانەکان
هاتوون ئینکاری مانگرتنەکە بکەن! نازانرێت لە کەیەوە تا ئێستا مانگرتن و خۆپیشاندان بەدیلی یەکتر بوون! وەک ئەوە وایە نەتوانیت لەگەڵ هەردووکیان ڕازی بیت و وەک حیزبی ئێمە داوای مانگرتن دەکات و مانگرتووان و هەموو خەڵک بانگ دەکات بۆ خۆپیشاندان و گردبوونەوەی شەقامەکان. من پێم وانییە تێگەیشتن لەم خاڵە ئەوەندە زیرەکی پێویست بێت کە نەتوانیت لە شوێنی کار و لە خۆپیشاندان و گردبوونەوەکانی شەقامدا خۆت نیشان بدەیت! ئەوەی دژ بەیەکە هەڵوێستی ئەم دۆستانەی ئێمەیە نەک مانگرتن و خۆپیشاندان.
دوا خاڵ ئەوەیە کە لە ئێران لە بارودۆخی ئێستادا ئەوەی پێویستە ناوی لێببرێت مانگرتنە، خۆپێشاندان و گردبوونەوە بەزۆری لە لایەن خودی خەڵک و چالاکانی بزووتنەوەکانەوە پێکدێت. وەک چۆن لە ڕاپەڕینەکانی ١٣٩٦ و ١٣٩٨دا شاهیدی بووین و ئەمڕۆش لە ناڕەزایەتی دژی کوشتنی شلێر و مەهسا شاهیدیین. جموجۆڵەکانی شەقام بە مانگرتن بەهێزتر بکرێن و ماکینەی سەرکوتکردنی حکومەت ئیفلیج بکرێن. مانگرتنی گشتی ههنگاوێكه له تهنها خۆپیشاندان، بزووتنهوهیهكی رێكخراوه كه داخوازی هاوبهش و دیاریكراوه و ناڕهزایهتی جهماوهری بههێز دهكات و قووڵتری دهكاتهوه.
بەڵام هۆکاری سیاسی دژایەتی دۆستەکانمان بۆ مانگرتنی گشتی لە کوردستان هیچ کام لەو خاڵانەی سەرەوە نییە، کێشەکەیان ئەوەیە کە پارتە ناسیۆنالیستەکانی کوردیش داوای مانگرتنیان کردووە. هاوڕێیان پێیان وایە “سنوور” لەگەڵ ئۆپۆزسیۆندا دروست دەکەن. وەک ئەوەی مانگرتنی گشتی تاکتیکی لایەنە ڕاستەکان بێت و خۆپیشاندانەکانی شارەکان تاکتیکی چەپەکان بێت! بەڵام واقیعەکە ئەوەیە کە مانگرتن و خۆپیشاندان و هەڵمەتی مەیدانی بەگشتی شێوازی شەڕی چەپەکانە و هێزە ڕاستڕەوەکان ناچارن تەنها لەژێر فشاری چەپ و بزووتنەوەی شەقامی خەڵکدا پەنا بۆ ئەو جۆرە شێوازانە ببەن. دۆستان بە هەردوو دەست شێوازی سەرەکی خەباتی کرێکاران و تەواوی خەڵکی زەحمەتکێش لە هەلومەرجی شۆڕشگێڕانەدا بەلای ڕاستدا دەخەنەڕوو و بە حەقەوە ئەمە بە “مەرزەبەندی” ناودەبەن! هەروەک چۆن لە سنوردانان لەگەڵ موسەوی و بزووتنەوەی سەوزدا، تەواوی ڕاپەڕینەکەیان گواستەوە بۆ سەر حسابی هێزەکانی دۆخوردادی و بانگهێشتی خەڵکیان کرد بۆ مانەوە لە ماڵەوە.
ئەمە سنووردانان نییە لەگەڵ ڕاستڕەوەکاندا،بەڵکو بەهێزکردنیانە. دۆستان لە زیادەڕۆی دژایەتی بۆ هێزە ناسیۆنالیستەکان تا دژایەتی مانگرتنی گشتی و تیۆریزەکردنی کۆنەپەرستانە لە دژی مانگرتنەکە بە هەڵە کەوتوون و تێناگەن کە ئەم سنووردانان لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی ڕاستتدا نییە، هاوکارییەکی پراکتیکییە لەگەڵ حکومەتدا، واتە ، لەگەڵ پێگەی ڕاستتدا!
هێزە راستڕەوەكان پێویستە لەسەر سیاسەتی سازشکارانەیان لێیانبدرێت نەك كاتێك بانگەواز لەدژی حكومەت دەكەن. بەم لۆژیکەی هاوڕێیان سبەینێ ئەگەر هێزێکی ناسیۆنالیست داوای ڕووخاندن بکات، دەبێت چەپەکان دژی ڕووخاندن بێنە مەیدان! ئێمە پێشتر ئەم سنووردارکردنی شەقاممان بە ئۆپۆزیسیۆنی ڕاستەوە لەم جۆرە چەپە دژە کۆمەڵایەتییە بینیوە، بەڵام لەم حاڵەتەدا هاوڕێیان هیچ بەردێکیان نەهێشتۆتەوە!
ئێمە شێوازێکی تەواو جیاوازمان هەیە بۆ ڕەخنەگرتن لە ڕاستڕەوەکان. ئێمە ڕەخنە لە ئۆپۆزیسیۆنی ڕاست دەگرین لەسەر سیاسەت و تاکتیک و ستراتیجی سازشکارانەیان و نەک کاتێک بەهەر هۆکارێک بەرگری لە ناڕەزایەتی خەڵک دەکات لە دژی حکومەت. تاکتیکی ئێمە کارکردی جوڵەی هێزە ڕاستەکان یان “سنووردانان”مان نییە لەگەڵ ڕاستەکان، بەڵکو دەرئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەمانە لەگەڵ حکومەت. حیزبەکەمان قووڵترین ڕەخنەی لە ناسیۆنالیستەکان وروژاندووە بە تایبەت لە کوردستان و هەرواش بەردەوام دەبێت. چەپ پێویستی بەم جۆرە سنووردانانەی شەقام نییە. پێویست ناکات لەگەڵ ناسیۆنالیستەکان لە دژی مانگرتنی گشتی موناقەشە بکەن. ئامۆژگاری من بۆ دۆستانی دژە مانگرتن ئەوەیە کە مانگرتنی گشتی لە کوردستان نەکەنە قوربانی ئەم جۆرە “سنووردانانە”.
پێویستە ئەمڕۆ بزانین مانگرتنی گشتی لە زیاتر لە ١٥ شاری کوردستان بە سەرکەوتوویی بەڕێوە چوو، دۆستەکانمان لە کوێ وەستاون؟ هیوادارم لە “سنوردانان”چێتیەدا هەڵە نەبن لەگەڵ هێزە ڕاستڕەوەکان بۆ نکۆڵیکردن و سانسۆرکردنی هەواڵ و ڕاپۆرتەکانی مانگرتنی گشتی لە کوردستان.
١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢