هه‌وڵی رۆژنامه‌نووس له‌ پاراستنی پیشه‌ییه‌تی ، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ڕوانینه‌كانی واقیعانه‌تر ده‌رده‌خا ، ڕۆشناییه‌كی ئارامیش ده‌بێ بۆ ئاینده‌ له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی مێژوو ، هه‌روه‌ها له‌ تێگه‌یشتنی قۆناغه‌كان و لێك جیاكردنه‌وه‌یان . ڕاگرتنی له‌نگه‌ری پیشه‌ییه‌تی له‌ كاری ڕۆژنامه‌نووسیدا ئه‌مڕۆ بووه‌ به‌سیمای ڕۆژنامه‌نووسی سه‌رده‌م كه‌ شیرازه‌ی له‌ سیسته‌م ده‌رچووه‌كان ده‌خاته‌وه‌ شوێنی خۆیان ، به‌مه‌ش مانایه‌ك به‌ژیان ده‌دا ، بایی ئه‌وه‌نده‌ی هه‌ڵده‌گرێ مانای پێ بدرێ..

• پیشه‌ییه‌تی – هونه‌رێكه‌ باوه‌كو زۆرجاریش دیوار و دیوار به‌پاڵ تونێڵه‌ مارپێچه‌كاندا به‌ڕێوه‌ بێت ، به‌ڵام هه‌رگیز به‌هه‌مان لۆژیك له‌ هونه‌ری دروستكردنی ئه‌لته‌رناتیڤه‌كاندا به‌شدار نابێت كه‌ له‌و تونێلانه‌دا به‌تاوی داماڵینی ئیراده‌ و داته‌پاندنی خوده‌وه‌ به‌رقه‌راره‌.. ئه‌و به‌ڕێوه‌نووسانه‌ و جه‌خت له‌سه‌ركردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌نووس له‌ پاراستنی پیشه‌ییه‌تی به‌شێكه‌ له‌ به‌رزڕاگرتنی شه‌ره‌فی ڕۆژنامه‌نووسی و بڕستی عه‌قڵ پێ شكان و سه‌رچاوه‌ی به‌ فه‌رهه‌نگ و به‌ چاند و هاوسه‌نگیدانه‌ به‌ سرووشت و به‌ژیان كه‌ ڕه‌نگه‌ به‌لایه‌كه‌ی دیدا هه‌موو به‌ها و پاساوی به‌رده‌وامی له‌ده‌ست بدا..
  تۆ ته‌ماشاكه‌ ڕۆژنامه‌نووسێك له‌سه‌روبه‌ندی داته‌پینی یه‌كێك له‌ ڕژێمه‌ تۆتالیتارییه‌كانی ڕۆژگاری شه‌ڕی سارد له‌سه‌ر زاری زیندانییه‌ك چمان بۆ تۆمارده‌كا – له‌ زینداندا ئه‌گه‌ر یه‌كێكمان لێ بمردبووایه‌ تا چه‌ند ڕۆژێك ئیداره‌ی زیندانمان لێ ئاگادار نه‌ده‌كرده‌وه‌ تاكو بڕه‌ خواردنه‌كه‌ی له‌ نێوان خۆماندا گل بده‌ینه‌وه ‌.. زۆرجار كه‌ پاسه‌وانه‌كان ده‌هاتنه‌ ژوورێ مردووه‌كه‌مان به‌دیوار هه‌ڵده‌په‌سارد و جگه‌ره‌یه‌كمان به‌ پێكراوی له‌ده‌م ده‌نا تا وه‌ك زیندوو ده‌ربكه‌وێ و سوود له‌ بڕه‌ خۆراكه‌كه‌ی وه‌ربگرین ، ته‌نانه‌ت وای لێهاتبوو له‌ زینداندا هه‌موو شتێكمان ده‌خوارد… هه‌موو شتێك! –
  پیشه‌ییه‌تی له‌ كارێكی به‌هه‌ستی له‌ وێنه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیدا وه‌ك ده‌بینی دووریشه‌ له‌ ده‌مارگیری و ئه‌وپه‌ڕگیری و كاردانه‌وه‌ی ساته‌وه‌ختێكی له‌ گرێژنه‌چووی دیاریكراو كه‌ هه‌ڵچوون و هه‌ناسه‌سواری و خۆ له‌بیركردن و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی به‌روه‌خت دروستی ده‌كات ، ڕێگایه‌‌كه‌ ماندووبوون و سه‌رئێشه‌ی به‌دواوه‌یه‌ ، به‌ڵام په‌یامێك له‌ سه‌رده‌مێكدا ده‌گه‌یه‌نێ ، كه ‌ئێستا جێی داخه‌ خه‌ریكه‌ ورده‌ ورده‌‌ په‌یامی تێدا كاڵ ده‌بێته‌وه‌ .

لە ٢٣ی تەمموزی ١٩٠٨دا عوسمانێکان کودەتایەکیان بەرپاکرد، بەمەش سولتان عەبدولحەمید ناچار بوو، دووبارە کارکردن بە دەستوری سالی ١٨٧٦ رابگەێنێت. ئەنجوومەنی نوێنەران سەر لە نوێ کۆبووەوە لە ئەنجامی بزوتنەوەی بەرهەلستەکارەکەی ١٣ی نیسانی ١٩٠٩دا، کە لە مێژووی عوسمانیدا بە ئاشووبی هەڵگەرانەوە دەناسرێت. لە ٢٧ی نیسانی هەمان ساڵدا، ئەنجومەنی نوێنەران دانیشتنێکی سازکرد و بڕیاری دا سولتان عەبدولحەمید بە تاوانی هاندانی بزووتنەوەی بەرهەلستکار لەسەر کار لاببات و محمد رەشادی برای بە ناوی سولتان محمدی پێنچەم ١٩٠٩_١٩١٨لە شوێنی دانا، دەرئەنجامی ئەم گۆرانکارییە، شەپۆلێکی خۆشی و شادی باڵی بەسەر سەرتاپای دەوڵەتی عوسمانیدا کێشا بەو هیوایەی کە سەردەمێکی تازە دەست پێ بکات و دروشمەکانی ئیتحادییەکان بەرجەستە ببێت لە ئازادی و دادپەروەری و یەکسانی، بەلام ئەوەندەی نەبرد ئیتحادییەکان سیاسەتی تورکاندن و بەرزراگرتنی کە لە نێوان دەوڵەتی عوسمانیدا بوون،لە بەرامبەر ئەو سیاسەتە سەرکوتکەرەدا پەنایان برد بەر دامەزراندی حیزبی بەرهەلستکار و دیارترینیان حزبی پەیرەو پرۆگرامی سیاسی خۆی بڵاو کردەوە کە بریتی بوو لە فراوان کردنی دەسەڵاتی جیاکردنەوەی پۆستەکانی، بیچگە لە مەسەلەکانی بەرگری دەرەکی یان سودی هەوبەشی نەبێ،لە نێوان ویلایەتەکانی لەگەل مانەوەی هەوبەندی عوسمانی بەمەرجی سەربەخۆیی کاریگەری لەسەر بناخەی سیستەمی ناسەنترال بە ویلایەتەکانی بردی.شکست هینانی عوسمانییەکان لەبەرەم پەلاماری ئیتاڵیادا بۆ لیبیا لەجسالی ١٩١١دا بووە هۆی زیادبوونی بەرهەلستی لە پەرلەمانی و پەرەسەندی ململانی لە نێوان ئیتحادی و ئیئتیلانیەکان ،ناچار ئیتحادییەکان فەرمانی سولتانیام دەرچوواند بە هەلوەشاندنەوی ئەنجوومەنی نوێنەران لە ١٨ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٢بە مەرجێ لە ماوەی سێ مانگدا لە رێکەوتی هەلوەشاندنەوی ئەنجومەنەکە هەلبژاردن بکری و ئەنجوومەنی تازەی نوێنەران کۆببیتەوە ئەو هەلبژرادنەی لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی سالی ١٩١٢ئەنجامدرا لەگەل ئەوەی پێشووی جودابوو،چونکە ململانی لە نێوان کۆمەلای ئیتحاد و تەرەقی و حیزبی ئازادی و ئیئتلافی لەو پەری توندی دابوو،هەرچەندە ئیتحادییەکان توانیان زۆرینەی پەرلەمان بۆ خۆیان دابین بکەن،بەڵام ئەوەی نەبرد رووبەرووی گرفتی ئالۆز بوونەوە،کۆمەلەی سەربازی کە لە ئایاری ١٩١٢دامەزرا بوو بەناوی ئەفسەرانی رزگاری (خلاص کار ضابطان)رۆلیکی گەورەیان لەبەرپاکردنی ئەو گرفتانەدا هەبوو.
زۆربەی ئەو ئەفسەرانەی لە ئەلبانییەکان بوون،یاخی بوونی خۆیان لە رۆم ئیلی راگەیاند و بەرهەلستیەکانی بریتی بوو لەوەی حوکمەتی شەرعی نییە هەروەها نارەزا بوون بەو ئەنجومەنە تازەی نوێنەران کە زۆربەی ئەندامەکان سەر بە کۆمەلای ئیتحادو تەریقی بوون،بۆیە داوای هەلبژاردنی ئازادییان دەکرد ،داواشیان کرد کە سوپا دەست نەخاتە سیاسەتەوە فەرمانیشیان دایە مەحمود شەوکەت پاشای وەزیری جەنگ لە وازی لە پۆستەکەی بهێنی ئەویش بە پیر داواکاریەکانەوە هات لە٢١ی تەمموزی ساڵی ١٩١٢بەمشیوەیە وەزارەتێکی تازەی ئیئتیلافی سەرۆکاتی ئەحمد موختار پاشا ئینجا کەمال پاشا لەدوای ئەو پێك هات و ئەنجومەنی نوێنەرانیش هەڵوەشایەوە حوکمەتی تازەش رایگەیاند کە سوور دەبێ لەسەر جێبەجێ کردنی پرانسیپی ناسەنترال .وەزرەتەکی ئەفسەرانی رزگارکەر نەیتوانی پرۆگرامەکەی جێ بەجێ بکات وئیتحادییەکان بە دووەم کودەتای سەربازییانی لە ٢٣ی کانونی دووەمی ١٩١٣بە سەرۆکاتی ئەنوەر پاشا توانیان بیرۆخێنێن لەو ریکەوتەوە ئیتحادییەکان بەردەوام بوون لە حوکم تا کۆتای شەری یەکەمی جیهانی ئەویش بەو سێ دروشمەی کە پەیمانیان دابوو: (سەنترالیەت،تۆرانیەت،تورکاندن)تۆرانیەتیش لەسەر بنچینەی بەرز راگرتنی نەتەوەی تورك و خزمەیەتی تورکیا عوسمانی لەگەل برای تۆرانیەکانیان لە ئاسیای ناوەراست دامەزرابوون.
بزوتنەوەی تۆرانیەتیش پشتی بە سیاسەتی تورکاندن دەبەست، هەردوو سیاسەتی تەتریك و بزووتنەوەی تۆرانی فەیلەسوفی خۆیان هەبوو لەوانە یوسف ئاق جورە ئۆغلی، یەکێک لەو بیرورایانەی ئەو لەو رووەوە ئەوەبوو ئەوانی تەنها بە ئایین بە تورکەوە بەستاوەتەوە، نەك بە رەگ و ریشەی ئەوانەی تا پلەیەکی دیاریکراو لەگەل تورکدا تێکەل بوونە، کە بە ئاسانی دەتوانرێ لە ناو کۆمەلگەی تورکدا بتوێنێتەوە، بەڵام ئەوانە هەستی نەتەوەییان لا پەیدا نەبوو، دەتوانری بتورکێندریت. ئیتحادییەکان هەلبژاردنێ تازەیان بۆ ئەنجوومەنی نوێنەران سازکرد،ئەنجامەکەشی لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩١٤راگەیێنرا،ئیتحادییەکان شێوازی هەمووجۆری کوشاریان گرتەبەر تاکو هەڵبژاردنەکە لە بەرژەوەندی ئەوان تەواو ببێت بەلام دەنگوباسی شەری یەکەمی جیهان بەسەر هەولەکانی ئەنجومەنی نوینەراندا زاڵ بوو،سولتان محەمەدی پینجەم فەرمانێکی سوڵتان لە ئابی ١٩١٤دەرکرد بە یەك خستنی ئەنجوومەنەکە لەسەر باردۆخگ شەر.ئیتحادییەکان سیاسەتی سەنترالیان پیادە کرد کە بووە مایەی بێزاری نەتەوەکانی دیکە لەسەرتاسەری دەوڵەتدا،ئەمەش رەنگدانەوەی هەبوو لە پەرچەکرداری نەتەوەیێ،بۆیە ئیتحادییەکان بۆ سەپاندنی سیاسەتەکانیان پەنایان بۆ تیرۆر برد،هەروەها هەموو کۆمەڵە نەتەوەییەکانیان ،کە بە ئاشکرا کاریان دەکرد ،هەڵوەشاندنەوەو بە توندیش چاودێری چالاکییەکانان دەکرد.

*قوتابی لە زانکۆی سۆران

ئەوەی لەو ماوەیەدا، لەنێو کۆچە و کۆڵانەکانی شارەکانی کوردستان لەئارادایە، هەڕەشەیەکی سەرەکییە بۆ گۆڕانی نەرێنی کۆمەڵگە، بەهۆی لاساری چەند تاکێکی کۆمەڵگەوە، وا خەریکە حاڵەتەکان ببنە دیاردە، ئەمەش لەپای چەند کەسێک لەپڕێکەوە بوونەتە کوڕێک، لەسەر شەقامەکان بەبەرچاوی خەڵک بەگشتی یاسا پێشێل دەکرێ، کوشتن و بڕین لەحاڵەتەوە هێدی هێدی پەرە دەسێنێ، لەسەر شکاندنەوەی سووکانی ئۆتۆمبیلەکان، دوو کەس دادەبەزێ بێ سێ و دوو هەڵدەکوتنە سەر یەک، یەکێک بەرامبەرەکەی دەکوژێ، دواتر لەتیڤی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان تەواوی وێنە و ناوەڕۆکەکە دەخرێتە روو، بێ ئەوەی حسێب بۆ خانەوادەی بریندار یان کوژراوەکە بکرێ.
کێشەی سەرەکی تەنیا توڕەبوون و هەڵچوون و لاساری چەند کەسانێک نییە، بەڵکو وەک لەپێشتر باسمان لێوە کرد، وا خەریکە لەحاڵەتەوە ببێتە دیاردە.
بوونە دیاردەی ئەم کارەساتانە، بۆ دواتر پەلوپۆ دەهاوێ، رگەکانی لەدارێکی ئاساییەوە، موتربە دەکرێ، لەناکاوکادا دەبینی باخچە “کۆمەڵگە”کەت پڕیەتی لەو دار و درەخت و لقوپۆپانە.
لەگەڵ ئەوەی دەرچووی هیچ پەیمانگە و زانکۆیەک نیم، بەڵام بەحوکمی کارم هەردەم ئاشنایەتیم لەگەڵ کەسانی ئەکادیمی و دڵسۆزانی چارەسەری قەیرانەکان بووە، سەرەتا سەرچاوەکان دیاری دەکرێ لەپاشاندا بۆ خوێندنەوەی پەو سەرچاوانە دەبینی لەنێوەندی بابەت و کتێبێکدا چەندین باس و خواست خراوەتە روو، بۆت دەردەکەوێ کێشەی سەرەکی بێ ئاگایی و ناهۆشیاری بەشێکی کۆمەڵگەیە، ئەو بەشەش بەدرێژایی مێژوو سوودمەند و کەڵەگا و بێ منەت بوونە لەهەموو شتێک، ئەوان بەپێی سەردەمەکان مامەڵەیان کردووە، بەرژەوەندی خۆیان لەچیدا بووە، وایانکردووە، هیج کات گوێیان بەبنەما و کلتوڕ و نەریت نەداوە.
ئەگەر سەرنجتان دابێ، کاتێک تۆ لەشوێنێکی گشتیت، هەست دەکەی ئەو کەسە لاسارانە لەوێدا بوونیان هەیە، بۆیە وای دادەنێت لەناکاو کێشەیەک روو بدات، بۆیە دەبێ زۆر بەئاگاییەوە بڕوانیت و مامەڵە بکەی.
کێشەی سەرەکی کەس و، تاکی لاسار، هەردەم وادەزانی خۆی لەسەر هەقە و هەموو ئەوانی دیکە وەک بووکەڵە سەیر دەکا، بۆیە وا دەزانێ دەکرێ پەم بووکەڵانە یاری لەگەڵدا بکەی، یان یاری پێبکەی.
ئەوەی سەیرە، زۆربەی ئەو کارە نەخوازراوانە لەلایەن کوڕان و کچان و کەسانی نزیکی بەرپرسانن، واتە ئەوانەی لەنێوەندی کۆمەڵگەدا بەرپرسیاریەتی چاکسازی و بەرەو خۆشگوزەرانی و خستنە رووی راستییەکانە، دیارە ئەمەش کێشەکە ئاڵۆزتر دەکا.
ئەم شێوەی ئێستا هەمان شێوەی سەدەی نۆزدەی وڵاتانی ئەورووپایە، بەتایبەتی وڵاتی فەڕەنسا، ئەو کاتەی نووسەر و رۆشنبیران و رۆژنامەنووس و ئەکتەر و شێوەکارەکان زۆربەی زۆری بەرەو لاساری و خۆ دەرخستن و نانەوەی کێشە خۆیان ئامادە دەکرد، ئەو نووسەرانەی رۆمانیان دەنووسی زیاتر رۆمانەکانیان باسی لەسۆزانییەکانی بەر تیشکی گڵۆپەکانی پاریس دەکرد، کوڕە دێهاتییەکانیش کاتێک ئەو دیمەنەیان دەبینی جۆش و خرۆشیان بەرەو کاری لاساری دەڕۆیشت.
گەنجی پەم دەڤەرە ئەوەی لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەیبینێ، وا دەزانێ زۆربەی راستییە، بۆیە ئەویش بەدوای تێرکردنی ئارەزووەکانی دەگەڕێ، لەم هەلومەرجەشدا کاتێک لەنێو واڤیعدا خۆی دەدۆزێتەوە دەبینێ بابەتەکە پێچەوانەیە، لەمەوەش کاردانەوەی دەبێ، خۆی بەونبوو دەزانێ، دەیەوێ خۆی بدۆزێتەوە، بەهۆی کاری لاساری ژیانی خۆی و خێزانێک تێک دەدا.

رەسوڵ بەختیار

جێگاوڕێگای بزوتنەوەی کوردایەتی لەو شوێنەوە نیشانەکانی بنبەستی خۆی ڕاگەیاند، کە بۆ خۆیان دوای نیو سەدە زیاتر باوەڕیان بەوە هێناوەو دانیان بەوەدا نا کە “دەوڵەتی کوردی””خەونێکی شاعیرانە”یە. بەدوای چەندین ساڵ لە ڕازاندنەوەو هەڵڕشتنی دروشمی باقوبریق و سرودی نەتەوەیی لە خستنەڕوی پێکهێنانی “دەوڵەتی کوردی” و بەکوشتدانی هەزاران ئینسان لەو پێناوەدا و خولقاندنی مەترسی و ناسەقامگیری لەسەر ژیان و گوزەرانی دانیشتوانی کوردستان، بە میلیتاریزەکردنی گوندەکان و شارەکان، لە نیو سەدە زیاتر خەڵکی کوردستانیان لە تامی ئاسودەیی و ئارامی و ئاسایش بێبەشکرد، کۆتاییەکەشی داخستنی پەردەی ئەو شانۆگەریە بوو کە حزبەکانی کوردایەتی بە ویست و ئیرادەی خۆیان تەواو خۆیان ڕادەستی قەدەری ژێردەستی حکومەتی عێراق کرد.
ئەوەی پێویستە هەر لەسەرەتاوە ئاماژەی پێبدەین، واقعیەتی کوردستان و گوزەرانی دانیشتوانی کوردستان، لە مێژووی سەرەتای دامەزراندنی پێکهێنانی دەوڵەتەکان لە ڕۆژهەلاتی ناوەڕاستدا، لەسایەی بەرژەوەندیەکانی ووڵاتانی زلهێزی دنیادا بۆ ڕێکخستنەوەو جێگیرکردنی پەیوەندیەکانی سەرمایەداری، کەوتە بەر مەترسی هێژمۆنی دەسەڵاتی بزوتنەوە ناسیۆنالست و کۆنەپەرستەکانی نەتەوەی سەردەست، کە خەڵکی کوردزمانی کوردستان لە تەواوی مافەکانیان بێبەشکران، بۆیە زوڵمی نەتەوەیی و وەستانەوە بەرامبەر بەو زوڵمە، بووە دیفاکتۆی ژیانی کارەساتباری دانیشتوانی خەڵکی کوردزمان.
بەڵام لەم نێوەدا ئەوەی جێگای سەرنجە بۆرجوازی کورد، بەشێوەی بەرجەستەکردنی خۆیان وەک بزوتنەوەی کوردایەتی، هەر بە زویی خۆیان کردە پێشڕەوو خاوەنی مەسەلەی کورد، ئەوەش کە زیاتر لە مەیدانی ململانێی سیاسی و ژیانی عەمەلیاندا نیشانیانداین، هەمیشە پاشەکشەو شکست و ملکەچی بووە. لەم بارەیەوە ئەتوانین دولایەن لە جوڵەی سیاسی حزبەکانی ئەو بزوتنەوەیەدا دەست نیشان بکەین، لەلایەک بەهەر خۆ نیشاندانێک، لە شیوازی ئۆپۆزیسیۆنی لەبەرامبەر دەسەڵاتی بۆرجوازی نەتەوەی سەردەستدا، هەمیشە لە هەوڵی جۆرێک خۆڕێکخستن و خۆگونجاندن بون، تا بەشداری لەدەسەڵاتی سیاسی هەمان پێکهاتەی ئەو دەوڵەتانەدا بکەن، کە سیستمی پێکهاتەی دەسەڵاتداریەکەیان، بە زوڵمکردن و ستەمی تێکڕای کرێکاران و زەحمەتکێشانی ووڵاتەکەیان کۆمەڵگەیان بەرێوەبردووە. لەلایەکی ترەوە بۆ هەڵخڕاندن و تیژکردنەوەی هەستی نەتەوایەتی، بەکارهێنانی مەسەلەی کورد و زەقکردنەوەی کوردایەتی لە ڕاگەیاندنی چوارچێوەی دەوڵەتی کوردیدا، ڕۆڵێکی سەرەکیان بووە لەو جۆرە بانگەوازەی کە تیایدا سەرکەوتوو بن لە چەواشەکاری و فریودان و ماڵوێرانی خەڵکدا.
ئەو فرسەتەی لە ساڵی ١٩٩١ لە جەنگی کەنداودا بۆ بزوتنەوەی کوردایەتی پێشهات، گەیاندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی بوو، بۆ دەوریان لە پێکهێنانی دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستانی عێراقدا. بەڵام ئاکامی ئەم فرسەتە یەکێتی و پارتی وەک دوو هێزی میلیشیا و بنەماڵە، لە خزمەت بەرزکردنەوەی ئاستی هاوسەنگی هێزەکەیان و هێژمۆنیکردن و دابەشکردنی کوردستانی لێکەوتەوە، بە ناوچەی زەردو ناوچەی سەوز. سی ساڵ زیاترە کوردستانی عێراق بۆتە سەرچاوەیەکی بەدەستهێنانی کەڵەکەی سەرمایەیەکی بێشومار بۆ ئەم دوو هێزە، کە بە ویست و ئارەزوی خۆیان تاڵانچیتی و بازرگانی و قاچاخچێتی بە نەوت و تەواوی سەروەت سامانەکەیەوە دەکەن، لە پرۆسەی حوکمرانی ئەم سی ساڵەدا، پرۆژەی فریوکارانەی “دەوڵەتی کوردی”یان بە ئاشکراو بێشەرمانە فرۆشت بە نەوت و قاچاخچێتی و کەڵەکەی چەندین ملیار دۆلار.
بە مانایەک لە هەگبەی تەواوی چالاکی حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتیدا، لە دنیای واقعی نەخشەی سیاسیاندا، شتێک نەبوە ناوی “دەوڵەتی کورد”ی بێت یان بە شێوازێکی عەمەلی تر، نەخشەیەک نەبوە ناوی مافی چارەنوسی خەڵکی کوردستان بێت! یان ئایندەیەکی رۆشن بێت بۆ ژیانی خەڵکی کوردستان، بەڵکو مافی بەدەستهێنانی دەسەڵاتی میلیشایی و مافی داگیرکاری و تاڵانچێتی و زەوتکردنی سەروەت و سامانی کوردستان بووە، مافی رادەستکردنی کوردستان بوە بەقەدەری گێژاو و ناجێگیری سیاسی.
“دەوڵەتی کوردی” جگە لە هەڵخراندنی هەستی نەتەوایەتی و بەکۆنەپەرستکردنی بزوتنەوەی دژی زوڵمی نەتەوایەتی، هیچ کات نەک ئاسۆیەکی گەشی نیشان نەداوین، بەڵکو هەمیشە ئەو ئاراستەیە بووە کە بەهەزاران خەڵکی کردۆتە قەڵغان و قوربانیدانی ژێردەستەی وەهمی ئایدۆلۆژیای نەتەوەپەرستیەوە.
مێژووی هەڵسورانی سیاسی پارتی و یەکێتی و بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی لەهەمانکاتدا لە ئەزمونی بەڕێوەبردنی دەسەڵاتی سیاسیاندا، گەورەترین خزمەتیان کرد بە ڕەوینەوەی ئاستێکی باڵا لە وەهمی “دەوڵەتی کوردی” و بە بنبەست گەیاندنی ئەو وەهمە لە بیرکردنەوەی خەڵکی کوردستاندا. لەهەمانکاتدا باسی یەکڕیزی کوردیش بۆسیاسەتی گەرانەوەو پشتبەستنیان بە بەغدا، لە ئێستادا گاڵتەجاریەکی ترەو هەوڵی شەرمنۆکانەی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتیە لە ئاکامی بنبەستیان لەسەر بانگەوازی “دەوڵەتی کوردی” و سەربەخۆی کوردستان.
لە ماوەی سی ساڵی دەسەڵاتی سیاسیاندا دەردێکی وەها ژەهراوی و کوشندەیان بڵاوکردەوە کە هەمو ئەو خورافات و وەهمانەی چاندبویان هەر خۆیان لە ڕەگەوە دەریان کێشاو گەیاندیانە ئەو ئاستەی کەسانێکی زۆر شەرمەزاری لە کوردبونی خۆیان دەکەن! نەك ئومێد بون بە “دەوڵەتی کوردی” کاڵ بوەتەوە، بەڵکو ڕوخانی دەسەڵاتی کوردی، ڕوخانی دەسەڵاتی هەردوو بنەماڵە، جێگای خۆی وەها کردۆتەوە کە لە هەر کۆڕوکۆمەڵێکدا، بە شێوازی جۆراوجۆر خۆزگەو ئاواتی خەڵکەو پێشوازی لێدەکرێت.
بەهەندوەرگرتنی ئەم واقعە مەسەلەیەکی زارەکی و سادە نیە، چونکە بەدوای چەندین کارەسات و ماڵوێرانی و ئاوارەیی و هەژارکردنی سەدان هەزار لە خەڵکی کوردستان، بەو ئاکامە گەیشتووە کە ئەو خورافات و وەهمانە نەک نابێت ژیانی ئەو خەڵکە بێت، بەڵکو مایەی شەرمەزاریشە، بۆیە پێویست دەکات بەجیا لە ڕەوینەوەی هەر وەهمێک، ڕێگای واقعی بۆ ڕزگاری خەڵک لە تەواوی ئەو زوڵم و ستەمانەی بەسەریدا سەپێنراوە بگیرێتە بەر.
پێویستە ئەو ڕێگایە بگیرێتەبەر کە ژیان و گوزەرانی ئینسانەکان بە بەردەوامی بەرەو دنیایەکی باشترو باشتر دەبات کە بە هیچ شێوەو شێوازێک زوڵمی ئینسان لەسەر ئینسان ناهێڵێت، ئەو ڕێگایەی دەستوپای هەمو ئەوانە دەبەستێت کە بە ناوی هەر خورافات و وەهمێکەوە دنیایەکی خەیاڵاوی بۆ خەڵك دادەڕێژن، ئەویش لە سەرەتادا کۆتایی هێنانە بە دەسەڵاتی سیاسی ئێستای کوردستان و عێراق، بە ئیرادەی سەربەخۆو یەکگرتووی کرێکاران و خەڵکی زەحمەتکێش و دابینکردنی دەوری ڕاستەوخۆی خەڵک لەدەسەڵاتی سیاسیدا، ئەمەش سەرەتای ئەو هەنگاوەیە کە بەڕێوەبردنی کۆمەڵگە بخاتە سەر ئەو سکەیەی پارێزراوبێت لە کارکردی هەر خورافات و وەهمێک کە ناعەدالەتی کۆمەڵایەتی دەسەپێنێت.

تەنانەت لە لاویشدا ، توشی شتی وا نەبوو بوو ..باڵایەکی کورت و سەرێکی بەر زەبری بێشکە کەوتوو . . ئێسقانی پان و دوو چاوی بچووکی خڕ ..گیرفانی نیمچە بە تاڵ ، هەموو ئەوانە هۆکار بوون بۆ ئەوەی ژیانی ئەم بە بێ ژوان ودیدار و پیاسەی ئێواران بەسەر بچێ ..خۆیشی نەیدەزانی هۆکارەکەی چییە ، ئەوەندە هەبوو ئەم تەماشا نەدەکرا .. تەنانەت زۆر جار سڵاوی لێ نەدەکرا ..وەک سێبەرێک ئەچووە هۆڵەکانی وانە خوێندنەوە ..زانکۆیەکی وەک سەربازگای بەسەر برد ..
هەر زوو فەرشی سووری بۆ پیریی ڕاخست ..وەک پیرەکان تەزبیحێکی قەزوانی درێژی گرت بە دەستەوە ، جار جار ووتارێکیشی بۆ خۆی ئەخوێندەوە ، وەک ئەوەی ژیان هەر ئەوەندەیە و.. لەوە زیاتر بە تەمای چییە ؟ ئەژی و ..موچەی هەیە و ..خێزانی پێک هێناوە و ..مناڵی گەورە کردووە و ..خوا ناسە و . . ئیتر چیت ئەوێ ؟
هەر خۆی بە خۆی ئەووت : هیچ ..
بەڵام برینێکی نهێنی لەناوەوە ئازاری ئەدا ، وەک ئەوەی بە تەنیشت ژیاندا گوزەری کردبێ و .. حیسابی ژیانی لەگەڵدا کرابێ . . یان لە هۆڵی چاوەڕوانی و بلیت بڕیندا بەجێ هێڵرا بێ و ..نەیانهێشتبێ فیلمەکە ببینێ ..باشە ، چۆن ئەبێ بلیت ببڕێ و فیلمیش نەبینێ ؟ ئێ دە ئەم بلیتیشی بڕیبوو ، کەچی نەیانکردبووە ژوورەوە …
ماڵەکەی ئاوێنەی زۆر کەمی تیا بوو ..پێی سەیر بوو ، تەنانەت گەمژەیی بوو ساڵەهای ساڵ مرۆڤ له سەر و فەساڵی خۆی تێری نەخواردبێ و بەردەوام بێ لە تەماشاکردنی خۆی ..
لە جیاتی ئەوە بڕۆ تەماشای مێروولەیەک بکە ، بزانە چۆن ئەڕواتەوە بۆ ماڵەوە .. یان ئەو پشیلانەی لە کەلاوەکاندا ئەخەون ، نە پێخەف ، نە گەرمکەرەوە ..بەیانی زوو هەڵدەستن ، نە جزدانیان لە باخەڵدایە و نە ئەزانن ئاخۆ ئەو ڕۆژە ئەبێ چی بخۆن .. تەنانەت کە تینوویان ئەبێ ، تۆ بڵێی هەلی ئاو خواردنەوەیەکیان بۆ بڕەخسێ ؟ ..بە ڕاستی جێی داخە ..
هاوپیشەکانی هەر زوو لە فەیسبووک بلۆکیان کرد .. ئێ ئەوان لە کوێ تاقەتی ئەوەیان هەیه ئەشکەنجەی شەمشەمەکوێرەیەک بخوێننەوە کە ئێوارە تا بەیانی ، بە هەڵواسراوی لە ئەشکەوتێکی شێدار و تاریک ، بە سەر بەرەو خواریی ، بخوێننەوە ؟ یان کێ زاتی ئەوەی هەیە نوسینی ئاگراویی بخوێنێتەوە وەک ئەوەی موسوڵمانان هەتا وەک چۆن لە نوێژدا ڕیز دەبن ، لە دژی زاڵمانیش ڕیز نەبن ، نە لە دنیادا هیچ سەوز ئەکەن و نە لە قیامەت ؟ کێ ئەمانە ئەخوێنێتەوە ؟ ئەوان حەزیان لەوە بوو لە فەیسبوکدا نوکتەی خۆش بخوێننەوە .. یان باسی خواردنی خۆش ، یاپراخی پڕ لە گۆشت ..مەقەڵی پڕ لە شیش . . یان کچ و ئوتومبیلی جوان .. ڕووداوی هات و چۆ .. هەواڵی موچە .. ئەگەری پێکدادانی حیزبەکان ، ئەمانە شایانی خوێندنەوەن ، نەک باسی ئازار و خەمی مێروویەک ، کە به ڕێکەوت لە هاوڕێکانی دابڕاوە و لە هەورەبانی داخراوی ماڵێکدا ، هێواش هێواش لە برساندا و لە تینواندا ئەمرێت و به پەنجەرەکەوە ئەبێ بە پوش ..ئەمانە قسەی قۆڕن ..کەس تا ئێستا قازێکی بینیوە دەعوایەک لەسەر خاوەن کێڵگەیەکی پەلەوەر تۆمار بکا ؟ یان مارمێلکەیەک ناڕەزایی بەرامبەر نەعلێک نیشان بدا ؟؟ نییە .. ئەوانە هەموو قسەی قۆڕن ..
ئەمیش بەرە بەرە ، لە کۆمەڵگا و فەیسبووکیشدا تەنیایی وشکی ئەکردەوە .. چەند کەسێک نەبێ ، کە هیچیانی نەبینیبوو …تەنها ئەوەندە هەیە لەگەڵ هەندێ قسەیدا هاوسۆز بوون .. ستیکەری گریانیان دەدا لە گۆشەی دەستەچەپی پۆستەکانی ..
ئەو ڕۆژە زۆر پێی سەیر بوو ، کە سۆزی خەزان ووتی ئەم عەسرە ئەچی بۆ کوێ ؟؟ ئاخر شتی وا چۆن ئەبێ ؟ ..ئەو تەنها کەسێک بوو لەو چەند کەسە کەمەی فێری ئەوەی کردبوو مانگی جارێ یان کەمتر ، ستیکەری گریان بدات لە بەشی خوارەوەی پۆستێکی ..پۆستێک کە باسی کوکوختییەک ئەکا ، مناڵە چەقاوەسووەکانی گەڕەک هێلانە و بێچووەکانیان وێران کردووە ، ئەویش بە بێ دەنگیی بە تەلی کارەباکەوە تەماشایان ئەکا
ــ( خۆت ئەزانی ڕەمەزانە .. )
ئەویش بۆی نووسی : ( ئێ با ڕەمەزان بێ ، خۆ ناچین وەک ئەبرەهە به نیاز بین کەعبە بڕوخێنین ..هەردووکمان بەڕۆژووین .. )
ویستی پێی بڵێ : من زۆر ناشیرینم .. نە باڵا .. نە قژی پڕی خورمایی .. نە لوتی باریک .. نە پەنجەی شمشاڵیی ..نە گەردنی بەرز .. هێندەی فەردەیەک کاسەی سەر و لولاقی پان و ناقۆڵا و سەری کەچەڵ .، پیریێتی و نەخۆشی شەکرە و زەغت و خلیسکانی بڕبڕەی چوار و پێنجیش با لەولاوە ڕاوەستن ..
ئەو بواری نەدا ، ووتی : ( من ئەچم قژم ئەبڕم ، دوایی دێم بۆ لات .. لە کوێی ؟؟ )
ئەمیش ناوی شوێنێکی بۆ هەڵدا ، لەو شوێنانەی کە هەموو شتێک ئەفرۆشن ..ئینجانە ، زۆپای غازی یابانیی نیو داشت ،بەس بە شەرت ..دەسکی گۆڵف .. کراسی چوارگۆشەکاریی سێ ئێکس لارج ..لامپی سەر مێز‌ ..پاکەتی ڕەنگا و ڕەنگی پەزڵ ..
ووتی : ( باشه ، لەوێ ئەتبینم ..!)
ئێ ئەبێ ئیشی بەم چی بێ ؟ یان ئەسڵەن ئەم چی پێ بڵێ ؟ بە زمانی بەڕۆژوو ..قوڕگی وشک .. سەر ئێشە ..
ناچار بوو ، بڕواتە بەردەم ئاوێنەی پشت دەرگاکە و تەماشایەکی خۆی بکا ..ڕوو بە ڕوو ، لەسەر لا ..ئاااهـ ..چەند ناشیرینیت ، سەیر ئەو ورگە ئاوساوە ..باشە قەینا ، دوو کەوچک برنج زیاتری نەخواردووە ، ئەم دەهۆڵە به چی هەڵساوە ؟
گەڕایەوە بەردەم دەستشۆرەکە ، دەم و ددانێکی شۆرد ..ڕیشێکی تاشی .. نەختێ بۆیاخ و ئۆکسجین و حەمام زەیتی تێکەڵاو کرد و هەڵی سووی لە قژی ، بلەی ئەختەر پێی وتبوو ، بەو جۆرە خۆڵەمێشیی دەرئەچێ ، ئەگینا قژی ڕش و پێستی چرچ و لۆچ حەیاچوونێکە بۆ خۆی ..
بڕیاری دا چاکەتە ڕەساسی و پانتۆڵە ڕەشەکەی لە پێ بکا ..کە تەماشای کردن ، هەستی کرد پیرتر نیشانی ئەدەن .. ئەگەر ساقۆ چەرمەکە و کاوبۆیەکی شین له پێ بکا ، ڕەنگە باشتر بێ ، کە کاوبۆکەی لە پێکرد و لەسەر لا تەماشای خۆی کرد ، لە دەسگرەیەک ئەچوو نیوەی کەوتبێتە ناو مەنجەڵێکی بەتاڵەوە .. هەربۆیە ئەوەیشی لابرد ..پانتۆڵێکی سپی کەتان و بلوسێکی یەخەداری کاکاویی لەبەر کرد و ..بڕیاری دا تەماشای‌خۆی نەکا .. تەواو ..پێڵاوێکی براندی کلارکیشی هەیە ، ئەوەیش لە پێ ئەکا ..
لەناکاو ، شتێکی بیر کەوتەوە ، بینینی کەسێک کە هێشتا نەیبینیوە و ناوی سۆزی خەزان بێ ، ڕەنگە تۆزێ قورس بێ و تەنها به قسە چارەسەر نەبێ ، بە تایبەت ئەمێک کە لە هەر گۆشەیەکەوە تەماشای بکەیت هێرۆشیمایەکە لە ساڵی 1945 دا ..هەر بۆیه وای بە باش زانی هەندێ دیاری تایبەت لە ناو کەل و پەلەکانیدا بدۆزێتەوە کە شیاو بێ بدرێ بە کەسێک به ناوی سۆزی خەزان ، کە هێشتایش نەیبینوە …بازی بەندێکی زیویی ، داپۆشراو بە نقێمی ووردی ڕەش ..ئەمەی لە یەکیک لە ئوتومبیلەکانیدا دۆزیبووەوە ..ئوتومبیلێکی ئەوروپیی دەستی دوو ، خوا ئەزانێ هی چ خاتوونێکی ئەوروپا بووە و لێی وون بووە .. ئەمەی وەک دیاریی پێ باش بوو ، بەڵام زۆر بچووک دیار بوو ..واتا هەستی کرد ئەگەر شتیکی تریشی لەگەڵدا دانێ ، ئینجا بگاتە ئاستی کەسێک هەڵگری ناوێکی وا تێکەڵاو و داڕێژراوی وەک سۆزی خەزان بێ .. دیسان به سندووقەکانیدا گەڕا ، سەرنجی کەوتە سەر سەعاتێکی خانمانی زۆر کۆن ، براندی تایمێکس ..کە ڕەنگە هی سەد ساڵ پێش ئێستا بێ ، ئەوەندەی دەنکە فستقێک ئەبوو ، شوشەکەی شەش پاڵوو بوو .. زنجیرەکەشی دوو دەزووی ڕەشی زۆر بەهێز بوون ، به دوو پارچە کانزای بریقەداری ناسک دادەخران . . ئەم سەعاتە بە قورمیش کاری ئەکرد ، قورمیشی کرد و نای به گوێچکەیەوە ، ئیشی ئەکرد .. ئەیویست بیر بکاتەوە ئاخۆ ئەم سەعاتە چۆن گەیشتۆتە لای ئەم ، بەڵام بواری بە خۆی نەدا و ..هەستی کرد کە لەوانەیە ئێستا ئەو قژبڕینەکەی تەواو بوو بێ و بەرەو فرۆشگا هەمە لایەنەکە بڕوات کە ئەم بۆی هەڵدابوو ، هەر بۆیه ، بە خێرایی پێڵاوی براندی کلارکی لە پێکرد و هەڵمەتی برد بۆ دەرەوە ..
لەوکاتەدا بۆی دەرکەوت هیچ ڕۆژێکی ڕەمەزان ، هێندەی ئەمڕۆ قوڕگی وشک و تاڵ نەبووە .. هێندە سەرئێشە و سەرخولخواردنی توش نەبووە ..خەریک بوو پەشیمان بێتەوە و بگەڕێتەوە ماڵ و هەتا بەربانگ لێی بنوێ ، بۆ ئەوەیش کەوتە خۆشکاندن : باشە ، پیری پەککەوتەی کورتە بنەی ڕەزا قورس بۆ کوێ ئەچی ؟ بۆ ژوان ؟ هەی نەیخۆی تاڵە ! ..تۆ بە لاویی ، هاوڕێکانت ئەیانووت بۆ مناڵ ترساندن یەکاو یەکیت ، ئێستا بەم تەمەنەوە بە تەمای چیت ؟ ها ؟ ئالان دیلۆن ..جاک نیکڵسۆن ..
بەڵام لە هەمان کاتدا ، بیری لەوە کردەوە کە ڕەنگە بابەتەکە فیکریی بێ و ..ڕەنگە ئەویش نوسەر بێ و .. هەندێ نوسین و دەستنوس و شتی پێ بێ حەز بکا ، ڕای ئەم وەربگرێ ..هەر بۆیه ڕاست نییە هەموو یەکتر بینینێ ، عەشق و شتی بکرێ بە بەردا .. کێ ناڵێ ئەویش پیرەژنێکی ناشیرین نییە ؟ کێ ناڵێ پیاو نیە و ناوی سۆزی خەزانی بۆ خۆی هەڵنەبژاردووە ؟ کێ ناڵێ پڕۆژەیەکی کۆمەڵایەتی گەورەی پێ نییە و ڕای ئەمی پێویست نیە ؟
کە گەیشتە فرۆشگاکە ، یەک چارەکی مابوو بۆ نوێژی عەسر .. چووە ناو فرۆشگاکەوە ، چەند پیاو و ژن و منداڵی تێدا بوو ، هەر یەکەیان سەرقاڵی کاڵایەک بوو ، ئەمیش خۆی بە هەندێ شتەوە سەرقاڵ کرد ، لە شێوەی ئەوانەدا هەستی نەکرد هیچ یەکێکیان سۆزی خەزان بن .. هەموویان تینووی شتکڕین بوون ..
بانگی مزگەوت ، هوشیاری کردەوە ، بڕیاری دا نوێژەکە بە جەماعەت بکا ، یەک بە بیست و حەوتە .. لەناو ئاپۆڕەی خەڵکەکەدا ، ڕیز بوو ..مامۆستا ئەوەندە بە هێواشیی پێش نوێژیی بۆ دەکردن ، ئەتووت فێری نوێژیان ئەکا ..نوێژخوێنانیش برسێتی و تینوێتیی بڕستی لێ بڕیبوون ، هەندێکیان بە تەما نەبوون ئەو نوێژە تەواو بکەن ، جا کێ خوا ئەیداتێ ، لە مانگێکی وا پیرۆز و لە کاتی نوێژی جەماعەتدا ، ڕۆحی دەرچێ ؟
کە لە مزگەوتەکە دەرچوو ، بڕیاری دا جارێکی تریش بگەڕێتەوە بۆ فرۆشگاکە ، ڕەنگە ئێستا لەوێ چاوەڕێی بێ ..دەستی خستە گیرفانی چەپی پانتۆڵەکەی ، بازیبەندی ئەورورپی و سەعاتی هەزار ساڵ پێش ئێستای تایمێکس وەک دوو پارچە سەهۆڵ ، بەر سەری پەنجەکانی کەوتن ..
ئەمجارە فرۆشگاکە چۆڵ و هۆڵ .. خاوەنەکەیشی خەریک بوو دایئەخست ..ڕەمەزانە و سەعات و نیوێکی ماوە بۆ بەربانگ ، خوا ئەزانێ ماڵیان له کوێیە ..
ئەیویست له بیری خۆی بباتەوە .. ئێ کوا ئەسڵەن ئەم دیدارەکەی داناوە ؟ ئەو بوو .. ئەم تەنها پیاسەیەکی عەسرانی کردووە .. هەروەها زەرەری نەکردووە ، بە جوانترین شێوە خۆی ڕازاندۆتەوە ،کە ڕەنگە جەژنیش وای لە خۆی نەکردایە …
دوای بەر بانگ .. تەماشایەکی فەیسبوکەکەی کرد .. سۆزی خەزان لەسەر هێڵ بوو ..هیچ قسەی نەکرد .. ئەمیش هیچی نەووت …هێندەی نەبرد ، ئاماژەیەکی بۆ هات کە سۆزی خەزان خەریکە شتێ بنوسێ :
( شلەی کولەکە و گۆشتم لێنا بۆ مناڵەکان .. هاوسەریشم حەزی لێیە ! )
ئەم چی بڵێ؟
( عافێتتان بێ ! )
(ئەی ئێوە چیتان هەبوو بۆ بەربانگ ؟ )
(شفتە و دۆی شارباژێر )
( خۆشە.. دەمم پڕ بوو لە ئاو )
( ئەی .. )
(ٚئەی چی ؟ )
(هیچ )
( چۆن هیچ ؟ )
(ووتم : نەهاتی بۆ فرۆشگاکە ؟ )
( کاتم نەبوو بێم ! )

بێزارم لە شەو
و ڕەنگە لە با و بارانیش
یا لە گریانی مەلێکی نێو دارستان
کە ڕابردوو و
ئازارەکانی بیر کەوتۆتەوە
بیر دەکەمەوە
هەست ئەکەم کە
دەستەکانی مانگی شەشی پیری ماندوو
هێزم دەداتێ تا دڵم لە لێدان بەردەوام بێت
تا درێژە بە ژیان بدەم
بێزارم لە شەو و دڵتەنگی تۆم
ئەی ئەڤینی تەژێ لە فرمێسک
تامەزرۆتم
وەک بڵەی ئەوەندە نییە منت جێ هێشتووە
وەک بڵەی تازە تەنیا کەوتووم
لە کاتێکا ساڵەهای ساڵە
جێت هێشتووم
هێشتا بەردەوامم لە ژیان کردن
بەڵام ترپەی دڵم
ئاهەنگەکەی بە جوانی ڕابردوو نییە
ماندووم و ئەو ئازارە دێرینە
دەروونمی بریندار کردووە
هەروەک ڕووبارێک
کە لە ناکاودا هەڵدەچێت
و سەدەکان دەشکێنێت
و بەردەمی خۆی ڕادەماڵێت
هەر وەک کەشتییەکی تێکشکاوم
کە جگە لە چارۆکەیەکی سپی
هیچ شتێکی تری لێ نەماوەتەوە
لە دڵە شکاوەکەم
هیچ ئاهەنگیک جگە لە ئازار و خەم
نابیسترێت !

وه‌ك ده‌زانین ( باخچه‌ی منداڵان ده‌زگایه‌كیپه‌روه‌رده‌یی تایبه‌ت به‌ منداڵانی قۆناغی پاش دایه‌نگه‌ و پێش چوونه‌ قوتابخانه‌یه‌) چیرۆک و هۆنراوەش بۆ منداڵان بە گشتی و منداڵانی باخچە بەتایبەتی ،گرنگی خۆی هەیە و لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە تایبەتمەند بێت بۆ تەمەنیان چونکە تەمەنی ( ٤ و ٥ ) ساڵی کە لەباخچەی منداڵاندا ئاستی یەک و ئاستی دوویان پێدەوترێت کاریگەری زۆری دەبێت لەسەریان و لە هەمان کاتیشدا کە چێژی لێوەردەگرن زانیاری و بەها پەروەردەیی و کۆمەڵایەتی و ژینگەیی و تەندروستی و ڕەوشتی و نیشتمانی و کام بەهاو زانیاری بۆ ئاستی ئەوان شیاوبێت دەتوانرێت لەڕێگەی ئەو ژانری هۆنراوە،چیرۆک،ئۆپەرێت،شانۆیی ،ئاراستەیان بکرێت بە مەرجێک ڕەچاوی تایبەتمەندییەکانی قۆناغ و ئاستەکەیان بکرێت.ناکرێت هۆنراوەیەکی دوور و درێژ و پڕ لە وشەی دوور لە فەرهەنگ و دنیای منداڵ ئاراستەی منداڵ بکرێت ،ئەوان بە دووبارە کردنەوە و بەو ئاوازەی بۆی دانراوە لەبەری دەکەن و بۆت دەڵێنەوە،بەڵام لێیتێناگەن، هیچی لێوە فێر نابن،کاریگەری تەواوی نابێت لەسەریان.جاری وا هەیە منداڵێک کە داوای گۆرانییەکی لێبکەیت یان هۆنراوەیەک، بۆت دەڵێت،بەڵام کەلێی دەپرسیت واتای چییە؟یان چی لێتێدەگەیت؟ئەو هیچ وەڵامێکی نییە تەنها لەبەری کردووە کە بەدووبارە بوونەوە گوێی لێبووە،ئیتر لە هەرشوێنێک بووبێت.بۆیە وا پێویست دەکات بە وریاییەوە هەم چیرۆک هەم هۆنراوە بە منداڵ بڵێین یان پێیان لەبەر بکەین یان بۆیان بکەین بە گۆرانی.من زۆر جار لەسەردانیکردنم بۆ باخچەکانی منداڵان یان قوتابخانەکان یان کە چالاکی باخچەیەک یان قوتابخانەیەک دەبینم ڕاستەوخۆ یان بە ڤیدیۆ بە ڕوونی ئەو دیاردەیە هەست پێدەکەم و لەناخەوە ئازار دەچێژم بۆیان.بۆیە لێرەدا ئەوەی گرنگە و پێویستە هەمووان بەتایبەتی دڵسۆزان و خەمخۆرانی بواری پەروەردە بەشێوەیەکی باش ئاوڕی لێبدەنەوە دانانی پڕۆگرامێکە بۆ باخچەی منداڵان کە کۆمەڵێک هۆنراوە و چیرۆک و شانۆیی و ئۆپەرێت بگرێتەخۆ کە بۆ ئاستی یەک و ئاستی دووی باخچەی منداڵان بگونجێت و لیژنەیەک کە کۆمەڵێک شارەزا و پسپۆڕی بوارەکانی پەروەردەیی و ئەدەبی و هونەری و زانستی و ژینگەیی و زمانەوانی و تەندروستی و کۆمەڵایەتی و دەرونی سەرپەرشتی بکات و بە پێی یەکەکان ئامادە بکرێت کە مامۆستایان لە باخچەی منداڵاندا سودی لێوەربگرن وڕۆژانە بەکاری بهێنن، کە من لای خۆم کۆمەڵێک چیرۆکم بەپێی یەکەکان ئامادە کردووە خۆزگە کاری لەسەر دەکرا،وەک هۆنراوە و ئۆپەرێتیش پێشتر کارێکم بۆ باخچە کردووە بەڵام لەئاستی خواستی مندا نەبووە.نەک وەک ئێستا هەر باخچە و هەر مامۆستایەک بە ئارەزووی خۆی هۆنراوەیەک یان چیرۆکێک هەڵبژێرێت و بە منداڵی بڵێت.لەوانەیە ئەو لەڕووی مۆزیک و ئاوازدانانەوە کەسێکی سەرکەوتوو بێت بەڵام شارەزایی وەکو پێویستی لەبارەی هەڵبژاردنی هۆنراوەکەوە نەبێت.کەئەمانە دەڵێم پشت بە زانیارییەکانم دەبەستم وەک مامۆستا و خەمخۆر و پەروەردەکار و لە هەمان کاتیشدا نوسەرێکی تایبەت بەمنداڵان و ئەو ئەزموونەی کە هەمە لەو بوارەدا .

نوسینی: عەلی حەمەڕەشید
سەرپەرشتیاری پەروەردەیی

سه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه‌، ڕێكه‌وتی ٢٥ ی نیسانی ٢٠٢٣، هێزێكی چه‌كدار هه‌ڵیانكوتا‌وه‌ته‌سه‌ر ماڵی عه‌لی مه‌حمود (ناسراو به‌ عه‌لی سیاسی) و ڕفاندوویانه‌. دوای چه‌ند كاتژمێرێكیش له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ و ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تی له‌لایەن ئازادیخوازانەوە‌، وته‌بێژی ئاسایشی هه‌ولێر پاساوی بۆ رفاندنەکەی بەوە کردوە کە‌ گوایه‌ عه‌لی مه‌حمود داڵده‌ی كه‌سێكی داوه‌ كه‌ له‌لایه‌ن یاساوه‌ داواكراوه‌، ئه‌وانیش به‌و ’’تاوانه‌‘‘ ناوبراویان ده‌ستگیركردووه‌!
ڕفاندنی عه‌لی مه‌حمود كه‌ خۆی هه‌ڵسوڕاوێكی سیاسی ئازادیخواز و بواری جینۆسایدی ئه‌نفاله‌ و چه‌ندینجار له‌دژی ده‌سه‌ڵات قسه‌ی كردووه‌ و له‌ خۆپیشاندان و ناڕه‌زایه‌تیه‌كاندا به‌شداریكردووه‌، هیچ پاساوێكی نییه‌ جگه‌ له‌ کردەوەیەکی سەرکوتگەرانەی دەسەڵاتدارانی هەولێر و پێشێلكردنی ئاشکرای ئازادیی هه‌ڵسوڕانی سیاسی. به‌تایبه‌تی له‌كاتێكدا ناوبراو له‌ یادی ئه‌نفاله‌كاندا و له‌ به‌رنامه‌ی ته‌له‌فزیۆنیدا به‌ئاشكرا باسی له‌وه‌كرد كه‌سانێك كه‌ ده‌ستیان هه‌بووه‌ له‌ ئه‌نفالكردنی خه‌ڵكدا ئێستا له‌ هه‌ولێر ده‌سه‌ڵاتدارن.
ئه‌م ڕه‌فتاره‌ی هێزه‌كانی ئاسایشی پارتی و حکومەتەکەی به‌كرده‌وه‌ ئینسانڕفاندنه‌ و بەڵگەیەکی ڕۆشنە لە سەرکوتگەری و هێرشبردن بۆسه‌ر ئازادی هه‌ڵسوڕانی سیاسی. بێگومان کردەوەیەکی ئاواش ئامانج لێی سه‌پاندنی سه‌ركوتگه‌ری و فه‌زای ترس و به‌رگرتنە به‌ هه‌ر جۆره‌ ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕینێك دژ به‌ ده‌سه‌ڵات.
ئه‌گه‌ر به‌وته‌ی ئاسایش عه‌لی مه‌حمود له‌لایه‌ن یاساوه‌ داواكراوه‌، ئه‌وا ڕێگای ئوسوڵی ئه‌وه‌ بوو كه‌ به‌فه‌رمانی دادوه‌ر و به‌شێوه‌یه‌كی فه‌ڕمی ناوبراو بانگبكرێته‌ به‌رده‌م دادگا و پۆلیس. به‌ڵام ئه‌م ئینسانڕفاندنەی دەزگای ئاسایشی پارتی، جگە لە کارتۆنیبونی”حوکمی یاسا”، سەلمێنەری ئەو ڕاستیەیە کە دەسەڵات لە هەولێر تەحەمولی بچوکترین دەنگی بەرهەق و ناڕازی ناکات.
حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان ‌لەگەڵ ئەوەدا كه‌ ئه‌م كرده‌وه‌ سه‌ركوتگه‌رانه‌یه‌ی هێزه‌ چه‌كداره‌كانی پارتی به‌توندی ڕیسوا و شەرمەزار ده‌كات، هاوکات سه‌لامه‌تی گیانی عه‌لی مه‌حمود ئه‌خاتە‌ ئه‌ستۆی ده‌سه‌ڵاتدارانی هەولێرەوە و داوای دەستبەجێ ئازادکردنی دەکات.
حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان بانگەوازی خەڵکی ناڕازی و ئازادیخوازی کوردستان دەکات کە دەنگی ناڕەزایەتی لەدژی ئەم کردەوەیە و بۆ ئازادکردنی عەلی مەحمود هەڵبڕن و ڕێگانەدەن ئەم سەرکوتگەریەی دەسەڵاتدارانی هەولێر بەئاسانی بچێتەسەر.

حزبی كۆمۆنیستی كرێكاریی كوردستان
٢٥ ی نیسانی ٢٠٢٣