پێشەکی:
ژیان و کاری عەزیز گەردی ژیان و کارەکانی بابەتێکی گرنگە بۆ ئەوانەی ئارەزووی ئەدەب و ڕۆشنبیری کوردی دەکەن. عەزیز گەردی لەدایکبووی ساڵی 1944 لە کوردستان، لە ڕێگەی کارەکانی وەک نووسەر و وەرگێڕ و لێکۆڵەر بەشدارییەکی بەرچاوی لە ئەدەبی کوردیدا کردووە. نووسینەکانی گوزارشت لە قەدرزانییەکی قووڵ بۆ زمان و کولتووری کوردی دەکەن و تێڕوانینێکی ناوازە لە ژیانی خەڵکی کوردستان بە خوێنەران دەبەخشن عەزیز گەردی چەندین ڕۆمان و کورتەچیرۆک و وتار و وتارێکی نووسیوە کە زۆربەیان بۆ چەند زمانێک وەرگێڕدراون. عەزیز گەردی جگە لە کارە ئەدەبییەکانی، لە ڕێگەی کارەکانی وەک توێژەر و مامۆستای زمان، کاری بۆ پاراستن و پێشخستنی زمان و کولتووری کوردی کردووە. عەزیز گەردی لە ڕێگەی کارە بەرفراوانەکانی لە بواری ئەدەبی کوردیدا جێگای خۆی وەک کەسایەتییەکی بەڕێز و کاریگەر لە نەریتی ئەدەبی کوردیدا چەسپاندووە.

ئەدەب وەک دەربڕینێک بۆ شوناس و کولتوور:
مامۆستا عەزیز گەردی لە وەسفی ئەدەبدا جەخت لەسەر ئەو ڕۆڵە ڕەخنەگرانە دەکاتەوە کە لە دەربڕینی شوناس و کولتووردا دەیگێڕێت. ئەدەب وەک پردێک کاردەکات کە تاکەکان بە ڕەگ و ڕیشە و مێژوو و بیروباوەڕەکانیانەوە دەبەستێتەوە، بەمەش دەتوانن لە شوێنی خۆیان لە جیهاندا تێبگەن و ئەزموونەکانیان بە مانای خۆیان بزانن. مرۆڤەکان لە ڕێگەی ئەدەبەوە دەتوانن بیر و سۆز و ئەزموونەکانی خۆیان دەرببڕن و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر بیانگوازنەوە. جگە لەوەش دەتوانرێت ئەدەب وەک ئامرازێک بۆ شکاندنی چەشنە کۆنەپەرستانەکان و تەحەدای گێڕانەوەی باڵادەست و بەرەوپێشبردنی هەمەجۆریی کولتووری بەکاربهێنرێت. وەک مامۆستا عەزیز گەردی دەڵێت “بەبێ ئەدەب، ناتوانین تێگەیشتنێکی ڕاستەقینەمان پێ بگەێنێت لە خۆمان و شوناس و دواجاریش کولتوورەکەمان”. بەڕاستی ئەدەب تەنها جۆرێک نییە لە کات بەسەربردن یان هەڵهاتن، بەڵکو ئامرازێکی بەهێزە بۆ تێگەیشتن لە خۆمان و جیهانی دەوروبەرمان.

ڕۆڵی سۆز لە ئەدەبدا بە گوێرەی عەزیز گەردی:
جگە لەوەش عەزیز گەردی جەخت لەسەر ڕۆڵی ژیانی هەست لە ئەدەبدا دەکاتەوە. لە ڕوانگەی ئەوەوە ئەدەب پێویستە ئەو هەستانە ورووژێنێت کە گرنگن بۆ گەشەکردن و گەشەکردن، وەک هاوسۆزی و بەزەیی و تێگەیشتن. گەردی دەڵێت ئەدەب ڕێگە بە تاکەکان دەدات دەستیان بەو هەستانە بگات و تێبگەن کە ڕەنگە بۆیان نامۆ بن، ئەمەش لە بەرامبەردا ڕێگە بە گەشەکردنی کەسی دەدات و هاندەری گۆڕانکاری کۆمەڵایەتییە. گەردی وەک نووسەرێکی لێهاتووی کورد پێیوایە ئەدەب دەتوانێ وەک پردێک لە نێوان کولتوور و پێکهاتەکاندا بێت و ڕێگە بە تاکەکان بدات باشتر لە یەکتر تێبگەن و هاوسۆزی بکەن. بەم شێوەیە بۆچوونەکانی گەردی ئەو ڕۆڵە گرنگە دەردەخەن کە ئەدەب دەتوانێت بیگێڕێت لە فراوانکردنی زیرەکی سۆزداریمان و کۆکردنەوەی ئێمە وەک مرۆڤ.

ئەدەب وەک ئامرازێکی شرۆڤەی کۆمەڵایەتی:
باوەڕێکی پڕ لە گەرمی عەزیز گەردی بە هێزی گۆڕینی ئەدەب، ڕەگ و ڕیشەی لە قەناعەتەکەیدایە کە ئەدەب وەک ئامرازێک بۆ شرۆڤەی کۆمەڵایەتی کاردەکات. ئەدەب بە بڕوای گەردی توانای وروژاندنی پرسیار و تەحەدای نۆرم و وروژاندنی بیرکردنەوە لە نێو خوێنەراندا هەیە. لە ڕێگەی ئەدەبەوە دەتوانرێت بابەتی کۆمەڵایەتی وەک چەوساندنەوەی سیاسی، ناسنامە و سەربەخۆیی، و خراپبوونی کولتووری چارەسەر بکرێت و شیکاری ڕەخنەگرانەیان بۆ بکرێت. بەم مانایە ئەدەب سەکۆیەک بۆ دەنگ و ڕوانگە پەراوێزخراوەکان دابین دەکات کە زۆرجار لە میدیای سەرەکیدا بێدەنگ دەکرێن یان پشتگوێ دەخرێن. جگە لەوەش ئەدەب هاوسۆزی و تێگەیشتن پەروەردە دەکات، ڕێگە بە خوێنەران دەدات جیهان لە چاویلکەی جیاوازەوە ببینن و ئاسۆی خۆیان فراوانتر بکەن. بۆ گەردی ئەدەب زیاترە لە تەنها کات بەسەربردن یان هەڵهاتن، ئامرازێکی بەهێزە کە دەتوانێت چالاکانە کۆمەڵگاکان لە قاڵب بدات و بیگۆڕێت.

گرنگی بەها ئەخلاقییەکان لە ئەدەبدا بە بڕوای عەزیز گەردی:
عەزیز گەردی دەڵێت بەها ئەخلاقییەکان لە ئەدەبدا جەوهەرین، چونکە ڕێنمایی و تێڕوانین بۆ خوێنەران بۆ ڕەفتاری ئەخلاقی دەبەخشن. ئەو پێی وایە ئەدەب توانای ئەوەی هەیە تاکەکان فێری ئاڵۆزییەکانی سروشتی مرۆڤ بکات، و هاوسۆزی لە خوێنەراندا بەرەوپێش ببات. چیرۆکەکان توانای پێشکەشکردنی ئەزموونی جێگرەوەیان هەیە کە خوێنەران دەتوانن لەوە تێبگەن کە ئەوانی دیکە چۆن بیردەکەنەوە و چۆن هەست دەکەن. نوێنەرایەتیکردنی دووڕیانەکانی ئەخلاقی لە ئەدەبدا دەتوانێت یارمەتی خوێنەران بدات کە پێوەرەکانی ئەخلاقی خۆیان بناسن و هانیان بدات بیر لە ڕەفتاری خۆیان بکەنەوە. بە بڕوای گەردی ئەدەب تەنها ئامرازێک نییە بۆ کات بەسەربردن بەڵکو ئامرازێکە بۆ گواستنەوەی بەهاکان کە بۆ گەشەسەندنی کۆمەڵگا چارەنووسسازن. بەها ئەخلاقییەکانی ناو ئەدەب دەتوانن یارمەتیدەر بن لە باشترکردنی ئەخلاقی تاک و کۆمەڵایەتی، چونکە خوێنەران زیاتر کاریگەرییان لەسەر ئەو وانانە دەبێت کە لە ڕێگەی ئەم گێڕانەوەیانە فێری دەبن. بۆیە گەردی پێی وایە بەها ئەخلاقییەکان لە ئەدەبدا نەک هەر گرنگن بەڵکو پێویستن بۆ ڕێنمایی ئەخلاقی و گەشەسەندنی خوێنەران.

هێزی زمان و سیمبۆلیزم:
لە ئەدەبدا زمان و سیمبۆلیزم ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن لە داڕشتن و گەیاندنی بەرهەمە ئەدەبییەکان. نووسەران زمان بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی زیندوو و وروژاندنی هەست و گەیاندنی پەیامەکەیان. لە بەرامبەردا هێماسازی ڕێگە بە نووسەران دەدات کە لە ڕێگەی ئۆبژە یان کردارە کۆنکرێتییەکانەوە نوێنەرایەتی بیرۆکە ئەبستراکتەکان بکەن. بەکارهێنانی زمان و هێماسازی لە ئەدەبدا دەتوانێت کاریگەری لەسەر خوێنەران هەبێت لەسەر هەردوو ئاستی هۆشیاری و نائاگایی. دەتوانێت تەحەدای بیروباوەڕ و ئایدۆلۆژیاکانیان بکات، ئیلهامبەخش بێت بۆ هاوسۆزی و تێگەیشتن و کاریگەرییەکی بەردەوام دروست بکات. بەم پێیە نووسەری لێهاتوو دەبێت فەرمانڕەوایی بەسەر زماندا هەبێت و توانای بەکارهێنانی هێماسازی بە شێوەیەکی کاریگەر بۆ داڕشتنی شاکارێکی ئەدەبی هەبێت. مامۆستا عەزیز گەردی، وەک نووسەرێکی گەورەی کورد، هێزی زمان و سیمبۆلیزم لە ئەدەبدا دەناسێت و ئەو کەرەستانە بەکار دەهێنێت بۆ داڕشتنی چیرۆکەکانی خۆی بە شێوەیەک کە خوێنەرانی سیحراوی بەجێدەهێڵێت.

ئەدەب وەک ڕەنگدانەوەی بارودۆخی مرۆڤ:
ئەدەب، لە ناوەڕۆکەکەیدا، ڕەنگدانەوەی بارودۆخی مرۆڤە. لە قووڵترین و تاریکترین گۆشەکانی دەروونی مرۆڤدا ورد دەبێتەوە و ڕووناکییەک لەسەر خەبات و سەرکەوتن و ئاڵۆزییەکانی ئەزموونی مرۆڤ دەدرەوشێنێتەوە. وەک م. عەزیز گەردی ئاماژەی پێکردووە، ئەدەب وەک ئاوێنەیەک کاردەکات کە لە ڕێگەیەوە دەتوانین تێگەیشتنێکی قووڵتر لە خۆمان و جیهانی دەوروبەرمان بەدەست بهێنین. لە ڕێگەی چاوی کارەکتەرێکەوە دەتوانین خۆمان ببینین کە ڕەنگدانەوەی بۆ دەگەڕێتەوە و بەم کارەش دەتوانین تێڕوانین و هاوسۆزی بۆ ئەوانەی لە دەوروبەرمانن بەدەست بهێنین. چ بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی خۆشەویستی، لەدەستدان، یان توڕەیی وجودی، ئەدەب هێزی ئەوەی هەیە کە کات و شوێن تێپەڕێنێت، لە یەکتر و لە ئەزموونی مرۆڤ بە گشتی نزیکمان دەکاتەوە.

لەکۆتایدا: میرات و کاریگەریی عەزیز گەردی لەسەر ئەدەبی کوردی
لە کۆتاییدا دەڵێین میرات و کاریگەریی عەزیز گەردی لەسەر ئەدەبی کوردی حاشا هەڵنەگرە. ناوبراو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گرنگترین نووسەرانی سەدەی بیستەمی کورد دادەنرێت و بەشدارییەکی بەرچاوی لە پەرەپێدانی ئەدەبی کوردیدا کردووە. بەرهەمەکانی بۆ زۆر زمان وەرگێڕدراون و لەلایەن خەڵکی سەرتاسەری جیهانەوە خوێندراونەتەوە و قەدریان زانیوە. جەختکردنەوەی عەزیز گەردی لەسەر گرنگی پاراستن و بەرەوپێشبردنی کولتوور و نەریتی کوردی لە ڕێگەی ئەدەبەوە ئیلهامبەخش بووە بۆ زۆرێک لە نووسەرانی گەنجی کورد. نووسینەکەی گوزارشت لە خەباتی گەلی کوردە بۆ مافە سیاسی و کولتوورییەکان و ڕۆڵێکی گرنگی لە هۆشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە دۆزی کورد گێڕاوە. گەردی لە ڕێگەی بەرهەمە ئەدەبییەکانییەوە کاریگەرییەکی هەمیشەیی لەسەر ئەدەبی کوردی بەجێهێشتووە و ڕێگەی خۆشکردووە بۆ نەوەکانی داهاتووی نووسەرانی کورد کە درێژە بە میراتەکەی بدەن.

تا ئێستا ئه‌دیب و نووسه‌ری كورد له‌ به‌های ڕاسته‌قینه‌ی ڕه‌خنه‌ تێناگه‌ن: ئه‌وانیش ڕه‌خنه‌ به‌ جنێو تێده‌گه‌ن، نه‌ك به‌ خوێندنه‌وه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی به‌هێزكردنی ده‌ق؛ بۆیه‌ ڕه‌خنه‌یان قبووڵ نییه‌ و به‌ ڕه‌خنه‌ بێزار و نیگه‌ران ده‌بن. هه‌ر ده‌قێك ڕه‌خنه‌ی لێ بگیرێ، واته‌ خه‌ڵاتی خوێندنه‌وه‌ی پێ به‌خشراوه‌؛ واته‌ ده‌قێكه‌ خوێنه‌ری هه‌یه‌: خوێنه‌رێكی چۆنایه‌تی؛ ئه‌مه‌ش ڕێز و به‌ها و خه‌ڵاتێكی گرنگه‌ بۆ ده‌ق.

نووسه‌ر و شاعیر و ئه‌دیبی كورد ده‌بێ بزانن، تا ڕه‌خنه‌یه‌كی به‌هێز نه‌بێ، ئه‌ده‌بێكی به‌هێزیشمان نابێ. هه‌روه‌ك چۆن ئه‌گه‌ر ڕه‌خنه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیمان نه‌بوو، ئه‌وا كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی به‌هێز و پێشكه‌وتوو و كراوه‌مان نابێ. ڕه‌خنه‌ پێمان ده‌ڵێ، كه‌ ئه‌م ده‌قه‌ شایانی خوێندنه‌وه‌یه‌، بۆیه‌ خاوه‌ن ده‌ق ده‌بێ دڵخۆش بێ به‌ ڕه‌خنه‌، نه‌ك تووڕه‌ و بێزار و نیگه‌ران بێ؛ چونكه‌ ده‌بێ ئه‌و شته‌ ساده‌یه‌ بزانین، كه‌ ده‌قی كامڵ نییه‌، به‌ڵكو ده‌قی ته‌واونه‌كراو هه‌یه‌: ڕه‌خنه‌گر ده‌چێته‌ فه‌زای ئه‌م‌ ته‌واونه‌كراوه‌ و قسه‌ی خۆی ده‌كا. هه‌موو ده‌قێكی باش به‌ ڕه‌خنه‌ باشتر ده‌بێ، خراپتر نابێ؛ بۆیه‌ ڕه‌خنه‌ خه‌ڵاته‌، كه‌ به‌ نووسه‌ری ده‌ق ده‌به‌خشرێ. ئه‌و خه‌ڵاته‌ی هه‌موو ده‌قێك شایانی نین پێیان ببه‌خشرێ؛ بۆیه‌ ڕه‌خنه‌ خوێندنه‌وه‌یه‌، جنێو نییه‌، ئێوه‌ش قبووڵی بكه‌ن!

ڕه‌خنه‌ ئاوێنه‌یه‌، ده‌ق خۆی تێدا ده‌بینێ. سا چ عه‌یبه‌یه‌كی تێدایه‌، كه‌ ده‌ق له‌ ئاوێنه‌دا سه‌یری خۆی بكا و خۆی ببینێ؟ ئێ باشتر نییه‌‌ ده‌ق خۆی ببینێ، له‌وه‌ی‌ كه‌ خۆی نه‌بینێ؟ ئا ئه‌مه‌ ئامانجی ڕه‌خنه‌یه‌، كه‌ ده‌ق له‌ ئاوێنه‌كه‌یدا حه‌قیقه‌تی خۆی ببینێ.

به‌ختیار محه‌مه‌د

• کورته‌یه‌ک له‌ ژیاننامه‌ی ڕۆبێرت دیسنۆس

ڕۆبیرت دیسنۆس ، کوڕی کابرایه‌کی خاوه‌ن قاوه‌خانه‌ بوو ، له ٤ی ته‌مووزی ١٩٠٠ له‌ پاریس له‌ دایک بووه‌ . سه‌ره‌تا ده‌چێته په‌یمانگای بازرگانی ، پاشان به‌رله‌وه‌ی ببێته‌ گۆشه‌نووسی ئه‌ده‌بی له‌ ڕۆژنامه‌ی پاریس سۆییر ، له‌ ساڵی ١٩١٩ شیعره‌ به‌راییه‌کانی له‌ گۆڤاری ( ئه‌ده‌ب )ی داداییه‌کان بڵاوده‌کرده‌وه‌ . پاشان له‌ ساڵی ١٩٢٢ یه‌که‌مین دیوانه‌ شیعری خۆی به‌ چاپ ده‌گه‌یه‌نێت . ئه‌م هه‌ڵبژارده‌ شیعریه‌ی ده‌بێته‌ بنه‌ما و ده‌رکه‌وته‌یه‌کی باش بۆ سوریالیزم . بۆ خزمه‌تکردنی سه‌ربازی ده‌چێته‌ ڕیزی سوپای فه‌ڕه‌نسی . به‌ناچاری بۆماوه‌ی دوو ساڵ ده‌بێ بچێته‌ مۆراکۆ له‌وکاتانه‌دا ده‌بێته‌ براده‌ری ” ئه‌ندێری بریتۆن ” که ‌له‌گه‌ڵ ” لویس ئه‌راگۆن ” و ” پۆل ئیلوار ” به‌یه‌که‌وه‌ ده‌بن ، بریتۆن و دیسنۆس ده‌بنه‌ دوو سیمای دیار و پێشڕه‌وانه‌ی سوریالیزم ، دیسنۆس له‌ به‌رئه‌نجامی پراکتیزه‌کردنی تەکنیک و فۆرم و شێوازێکی ناوازە به‌ داهێنانی گه‌وره‌ گه‌یشتبوو ، ” بریتۆن ” له‌ مانیفێستی سوریالیزمی ساڵی ١٩٢٤ ستایشی ئه‌م پراکتیزه‌ و داهێنانه ده‌کات . ئه‌مجۆره‌ ستایل و ته‌کنیکه‌ ده‌بێته‌ هۆی ده‌رهاویشته‌ی ئه‌فراندن و بازدان به‌نێو ڕووبه‌ره‌کانی هه‌سته‌ نه‌ستیه‌کاندا واتە ڕووبەرە ناخودئاگاییەکان . له‌نێو شیعره‌کانی دیسنۆس ئه‌وکاتانه‌ یاریکردن به‌ وشه‌ و به‌کارهێنانی وشه‌ی هاوشێوه‌ و دووباره‌کردنه‌وه‌ی وشه‌کان ‌هه‌روه‌ها ، جدیه‌ت و زمانێکی شه‌هوانی و ئیرۆسی ده‌بیندرا . ساڵی ١٩٢٠ تا ساڵی ١٩٣٠ ئه‌م ماوه‌یه‌ دره‌وشاوه‌ترین قۆناغ بووه بۆ داهێنانه‌ قووڵه‌کانی له‌ ماوه‌ی ئه‌م ساڵانه‌دا زیاتر له‌ هه‌شت کتێبی به‌ چاپگه‌یاندووه‌ . له‌ ساڵی ١٩٣٠ دیسنۆس که‌مێک سارد ده‌بێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ سوریالیزم و هاوشانه‌کانی ، بریتۆن له‌ مانیفێستی سوریالیزمی ١٩٣٠ ڕه‌خنه‌ له‌ دیسنۆس ده‌گرێت ده‌رباره‌ی گومڕابوون و خۆ دوورخستنه‌وه‌ی له‌ بزووتنه‌وه‌که‌ و له‌ کاره‌ ڕۆژنامه‌نووسیه‌کانی . دیسنۆس به‌ خێرایی گه‌شه‌ی ده‌کرد و هه‌وڵی ده‌دا به‌رگری له‌‌ داهێنانه‌کانی بکات و‌ ده‌ستیان پێوه‌‌ بگرێت ،‌ هاوکات به‌ ژیانی تایبه‌تی و تاکه‌که‌سیشی ڕابگات . له‌وکاته‌دا زه‌ماوه‌ند له‌گه‌ڵ ( Youki Foujita ( ده‌کات ، ژیانی تازه‌یان وا ده‌خوازێت که‌ به ‌نووسینه‌کانی زیاتر گرنگی به‌لایه‌نی بازرگانیش بدات له‌ ده‌زگا ڕاگه‌یاندنه‌کان و ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆنی فه‌ڕه‌نساویدا . شیعره‌کانی دیسنۆس به‌تایبه‌ت ستایله‌کانی به‌رایی زیاتر مۆسیقی بوون . دیسنۆس له‌ شیعر نووسین به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ ساڵی ١٩٣٦ له‌وده‌مه‌دا ده‌ ساڵ زێتره‌ خه‌ریکی شیعر نووسینه‌ وه‌ هه‌ر له‌و ساڵه‌دا وەک ئەزموونێکی نوێ ، ( بۆ ماوه‌ی یه‌ک ساڵ هه‌ر ڕۆژه‌ی شیعرێک ده‌نووسێت ) له‌وکاته‌دا به‌رهه‌مه‌کانی به‌چاپ دەگه‌یه‌نێت ، له‌ ساڵی ١٩٣٩ له‌گه‌ڵ ده‌سپێکی جه‌نگی جیهانی دووه‌م دیسنۆس دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ سه‌رباز له‌ڕیزی سوپای فه‌ڕه‌نسادا . له‌کاتی زاڵبوونی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌ڵمانیا له‌ژێر ناوێکی خوازراو وه‌ک لۆسین گالۆیس ، پێری ئه‌ندییر دەنووسێت ، دیسنۆس له‌وده‌مه‌دا کۆمه‌ڵه‌ وتارێک ده‌نووسێت تیایدا گاڵته‌ به‌ بلیمه‌تی نازیزم ده‌کات . ئه‌م وتارانه‌ و له‌گه‌ڵ ئیشه‌کانی تری که‌ به‌هۆیانه‌وه‌ به‌رگری له‌ فه‌ڕه‌نسا ده‌کرد ده‌سگیرده‌کرێت و ده‌گیرێت . دیسنۆس یه‌که‌مجار بۆ Auschwitz ده‌نێردرێت پاشان ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ که‌مپی Czechoslovakia له‌ ساڵی ١٩٤٥ له‌و که‌مپه‌ ئازاد ده‌کرێت ، دواتر تووشی گرانه‌تا ده‌بێت ، وه‌ لە ‌٨ی مایسی ١٩٤٥ کۆچی دوایی ده‌کات و کۆتایی بە ژیانی دێت .

• هه‌ڵبژارده‌یه‌ک‌ له‌ شیعرەکانی ڕۆبێرت دیسنۆس
• گۆرانی ئاسمان

گوڵێکی سه‌ر چیایه‌ به‌رزه‌کان به‌ سه‌ده‌فی گوت ” تۆ ده‌دره‌وشێیته‌وه‌ “
سه‌ده‌ف به‌ ڕووباری گوت ” تۆ زایه‌ڵه‌ی “
ڕووبار به‌ به‌له‌می گوت ” تۆ ده‌له‌رزیت “
به‌له‌م به‌ ئاگری گوت ” تۆ پرشنگانه‌ کڵپه‌ ده‌که‌یت “
ئاگر به‌ منی گوت ” من که‌متر کڵپه‌ ده‌که‌م له‌ پرشنگی چاوه‌کانی ئه‌و “
به‌له‌م به‌ منی گوت ” من که‌متر له‌ دڵی تۆ ده‌له‌رزم کاتێک که‌ ئه‌و ده‌رده‌که‌وێت “
ڕووبار به‌ منی گوت ” زایه‌ڵه‌ی من که‌متره‌ له‌ ناوی ئه‌و له‌نێو عه‌شقی تۆدا “
سه‌ده‌ف به‌ منی گوت ” دره‌وشانه‌وه‌ی من که‌متره‌ له‌ بریسکانه‌وه‌
فسفۆریه‌کانی شه‌یداییت له‌ نێو ڕووبه‌ری خه‌ونی تۆدا “
گوڵێکی سه‌ر چیایه‌ به‌رزه‌کانیش به‌ منی گوت ” ئه‌و جوانه‌ “
منیش گوتم ” ئه‌و جوانه‌ ” ، ” زۆریش جوانه‌ ” ئه‌و دەم بزوێنێ

• ڕۆژباش ئێواره‌ باش

شه‌وێک‌ گڕی گرتووه‌ وه‌ک ژیله‌مۆ
هه‌وره‌کانیش سوور ده‌چنه‌وه‌
ڕۆژباش به‌ڕێزم ئێواره‌باش خانم
تۆ هه‌رگیز بیر له‌ ته‌مه‌نی خۆت مه‌که‌ره‌وه‌
چ ده‌بێت ئه‌گه‌ر له‌ شه‌رمان ده‌موچاوت سوور هه‌ڵگه‌ڕێت
جمکه‌ ئەستێره‌یه‌ک دروست بکه‌ خوێنیان له‌به‌ر بڕوا
چ ده‌بوو ئاگه‌ر ڕووخساری تۆ ڕه‌نگ کرابا
ئه‌گه‌ر کڕێوه‌ سپیه‌کانیش بدره‌وشابانه‌وه‌ له‌سه‌ر لقه‌کان
ته‌مه‌نی تۆ ده‌رکه‌وتایه‌
له‌سه‌ر تاشه‌به‌ردێکی خۆڵه‌مێشی یان کریستالی
سێبه‌ری داره‌ گه‌وره‌کانیش
به‌سه‌ر گۆڕت بڕۆیشتبا .

• ئه‌دگاره‌کانی ئاسمان

ئه‌و ئاگره‌ی سه‌ما ده‌کات
ئه‌و چۆڵه‌که‌یه‌ی گۆرانی ده‌ڵێت
ئه‌و بایه‌ی ده‌مرێت
شه‌پۆله‌ به‌فریکینیەکانیش
وه‌ک زایه‌ڵه‌ باو‌ه‌کان
له‌ نێو گوێدا ،
ڕووبه‌رێکی خه‌مناک و حه‌سره‌ت
له‌و ڕۆژه‌ی که‌ تێده‌په‌ڕێ
هه‌موو به‌رگی گڕیان پۆشیوه‌
ده‌نگی گه‌شتیارێک
تۆز و غوبارەکانی ئاسمان
هه‌موو گرده‌کانی سه‌ر زه‌وی
ئه‌و چاوه‌ی به‌ده‌م ڕێگاوه‌ ده‌ڕوانێ و
هه‌نگاوه‌کان ده‌نووسێته‌وه‌
ئه‌و ژماره‌ لوولنه‌کراوانه‌ی
بۆ ناوه‌کان به‌ جێماون
له‌نێو گرمۆڵەبوونی هه‌وره‌کان
ڕووگه‌یه‌کی نه‌ناسراوه‌
بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ده‌ڕوانێ و ئه‌وه‌یش هێشتا نه‌هاتووه‌ .

• له‌ژێر به‌رگی شه‌ودا

بۆ خه‌وتن له‌نێو سێبه‌ری تۆ
له‌ژێر به‌رگی شه‌ودا
بۆ هه‌ڵگرتنی شوێن پێیه‌کانی تۆ ، تارمایی تۆ له‌ په‌نجه‌ره‌که‌دا
ئه‌وە تارمایی تۆیە لە پەنجەرەکەوە نه‌ک هی که‌سێکی تر
ئه‌وه‌ تۆی ،
ئه‌و په‌نجه‌ره‌یه‌ مه‌که‌ره‌وه‌ ، له‌ پشت په‌رده‌کانی کێ ده‌جولایته‌وه‌
چاوه‌کانت دامەخه‌
من حه‌زده‌که‌م به‌ لێوه‌کانم دایان بخه‌م
به‌ڵام په‌نجه‌ره‌که‌‌ ده‌کرێته‌وه‌ و سروه‌ی با
ئه‌و سروه‌یه‌ی به‌هێزه‌وه‌ شێوه‌ی گڕوو ئاڵای چوارده‌وری
ڕاکردنه‌کانم ڕاده‌گرێ
له‌گه‌ڵ تێپەڕینی کات
په‌نجه‌ره‌که‌ دەکرێتەوە‌ و ئه‌وه‌ تۆنیت
من دەمێکە ئه‌وه‌م ده‌زانی .

• من زۆر خه‌ون به‌ تۆوه‌ ده‌بینم

من زۆر خه‌ون به‌ تۆوه‌ ده‌بینم که‌ تۆ ئیتر ڕاسته‌قینه‌ نیت
ئایا له‌وێدا هێشتا کات بۆ من ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی
به‌ جه‌سته‌ زیندووه‌که‌ی تۆ بگه‌م ، هه‌تا نێوده‌مت ماچ بکه‌م و
ده‌نگه‌ به‌سۆزه‌که‌ت وا لێبکه‌م هەر هاژەی بێ
من زۆر خه‌ون به‌ تۆوه‌ ده‌بینم که‌ قۆڵ و باسکه‌کانم له‌وه‌ته‌ی پێگه‌ییون
وا ڕاهاتوون به‌ ده‌وری سینگما بیان ئاڵێنم
وه‌ک ئەوه‌ی سێبه‌ری تۆم له‌ باوه‌ش گرتبێ ، که‌ بێگومان
بچه‌مێنه‌وه‌ بۆ شێوه‌ و قه‌د و باڵای تۆ
بۆ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ شێوه‌ ڕاسته‌قینه‌که‌ی تۆ
که‌ چۆن ڕاوی کردووم و به‌ڕێوه‌ی بردووم
بۆ چه‌ندین ڕۆژ و چه‌ندین ساڵ
من به‌ دڵنیایه‌وه‌ بووم به‌ سێبه‌ر
ئۆف پێوه‌ری هه‌سته‌کان
من زۆر خه‌ون به‌ تۆوه‌ ده‌بینم که‌ دڵنیام له‌وێدا
کات بۆ من نه‌ماوه‌ته‌وه‌ تا به‌ ئاگابێمه‌وه‌
من له‌سه‌ر پێیه‌کانم خه‌وتووم ، نوێژ بۆ هه‌موو شێوازه‌کانی
ژیان و عه‌شق ده‌که‌م ، ‌هه‌روه‌ها بۆ تۆش
که‌ ته‌نها که‌سێک گرینگی بە ئەمڕۆم دەدات ، که‌ چیتر من ناتوانم
ده‌ست له‌ ڕوخسار و لێوه‌کانت بده‌م وه‌ک ده‌ستلێدانی
ڕوخسار و لێوه‌کانی ڕێبوارانی تر
من زۆر خه‌ون به‌تۆوه‌ ده‌بینم ، زۆر پیاسه‌ ده‌که‌م
قسان زۆر ده‌که‌م ، زۆریش ده‌خه‌وم له‌گه‌ڵ ئه‌ندێشه‌ و وه‌همه‌کانی تۆ
به‌ دڵنیا‌یه‌وه‌ که‌ ئه‌وه‌ ته‌نها شتێکه‌ بۆمن مابێته‌وه‌
که‌ ببێته‌ ئه‌ندێشه‌ و وه‌هم ، له‌نێو ئه‌ندێشه‌ و وه‌همه‌کاندا ، سێبه‌رێک
سه‌د هینده‌ی سێبه‌ر ، به‌ ده‌وری سێبه‌رێکی تر بخولێته‌وه‌ و
بڕواته‌ نێو خولانه‌وه‌ ، بدره‌وشێته‌وه‌ بە دەوری
سێبه‌رەکانی نێو ژیانی تۆ .

• سه‌رچاوه‌کان : له‌ ئینته‌رنێته‌وه‌

1- Robert Desnos – poems, Biography , Quotes
2- A sampling of French surrealist poetry

لە دنیا و ئەدەبیات ی فەلسەفە دا ، دوو خەسڵەت و تایبەتمەندیی ، دوو بنەما و کۆڵەکە ی بنچینەیی هەن ، کە ڕۆڵێك ی گرنگ لە فراوانکردن و قوڵکردنەوە ی دنیا ی مەعریفە ، ڕاستیی ( حەقیقەت ) ، دیدگە ، بیرکردنەوە ، تێڕامان و جیهانبینیی کۆمەڵگە ی مرۆڤایەتیی دەگێڕن ، ئەویش دیاردە ی گومان و پرسیارە ! گومان فەلسەفە ی بەردەوامیدان بە ژیان و گەیشتن بە ڕاستییە ، مرۆڤ تاکو خاوەن ی گومان نەبێت ، ناتوانێت ڕابپسکێت و لە بەستەڵکبوون ی بیرکردنەوە ڕزگاری بێت ، دواجار ئەوە گومانە کە هێزێك بە مرۆڤ دەبەخشێت کە بتوانێت بەهۆیەوە دەستی بگاتە ڕاستییەکان . پرسیار بەڵام قوڵترکردنەوە و فراوانترکردن ی دنیا ی گومانە . لەم ڕۆژنە و دەروازەیەوە ، دەمەوێت بچمە نێو ڕوداو ی خۆپێشاندانەکان ی 27 . 4 . 2023 ی شار ی ( شنگال ) ەوە ، بەڵام پێش ئەوەی پەیڤێك لەوبارەیەوە بدەم ، پێم باش و پێویستە کە لە ڕۆشنایی دنیا ی گومان ، پرسیار و ئیمانەوە تیرۆژە تیشكێک بخەمە سەر ئەو ڕوداو و پرسیارانە ی کە پەیوەستن بەم بابەتە ، تاکو وێنەیەك ی گەشتر و ڕوناکتر بدەین بەو دیمەنانە ی کە زۆرێك لە مەلا ، بانگخواز و ئیسلامیستەکان هەوڵ ی شێواندن ی دەدەن .
کەسێك دەشێت ئاییندار بێت ! بەڵام مەرج نیە ئیماندار بێت ، پێچەوانەکەیشی هەر ڕاستە . جیهان ی ئیمان و ئایین لە زۆر ئاست و ڕوبەر دا دوو دنیا ی ئاراستە و ئاقارجیاوازن ، کە هەریەکەیان بەشێوازێك ی جیاواز کاریگەریی دەنوێنن و مرۆڤ دەگەێننە دوو ئامانج ی جیاواز . ئیمان لە پانتایی چەمك ، مانا و دنیابینیی خۆی دا بۆ بوون ، ڕەوشت ، نرخ ، شکۆ و پایە ی مرۆڤ بەرفراوان و بێکۆتایە کە سیفاتێك ی سروشتیی وگەردونیی هەیە ، لەوێدا ، دۆزی مرۆڤ و زاتی مرۆڤ خۆی دەبێتە ناوەند ، چەق و ( سەنتەر ) ێك ی گرنگ و مانادار بۆ ژیان ، بوون و کۆی دۆز و فەلسەفە مرۆڤایەتییەکان ، لەوێدایە ، کە مرۆڤ لە ڕامان ، تێڕامان و بوونێك ی ناوچەییەوە دەبێتە بونەوەرێك ی گەردونیی و پاشان ئاودیو ی پڕۆسە ی بەدنیابوون دەبێت ، واتا گەڕانەوە بۆ سروشتی خۆی کە فەلسەفە ی مرۆڤبوونە . ڕێگە ی ئیمان ڕێگەیەکی دورودرێژ ی پڕ لە گومان ، دڕدۆنگیی ، پرسیار ، سەختیی ، دژواریی و هەڵدێرانە ، هەروەها ڕێگەیەکی پڕلە ئازار ، ڕەنج و ماندوبوونێك ی زۆرە کە مرۆڤ لەپێناو ی بەدەستهێنانی حەقیقەت ، ڕەوشت و ویژدانێك ی بەرزتر و باڵاتر، ژیانێك ی ڕوناکتر و ڕامانێك ی باشتر دا ، بەپێویست ئازار دەکێشێت و دەچێژێت ، واتا ئیمان لەڕێگە ی پڕۆسە ی

ئەزمونکردن ی عەقڵ و گۆشکردن ی دنیا ی گیانپەرۆشیی ( ڕۆحانیەت ) ە وە دەگاتە دوالوتکە ی بەرزترین ڕەوشت ، ویژدان ، ڕاستیی و دواجار بوونە بە بەشێك لە کۆی سروشت و سیستەمێك ی گەردونیی ، واتا لەوێ دایە کە مرۆڤ ئاودیو ی دنیا ی ئاژەڵیی خۆی دەبێت و لە دواهەمین وێستەگە دا فەلسەفە ی مرۆڤبوون لە ناخ و زات ی مرۆڤ خۆی دا ئەزمون ی مرۆڤایەتیی خۆی دەکات . کۆی ئەو ڕەگەزە گرنگ و بابەتییانە ی کە ئاماژەم پێیان دا ، دنیا ی بوون و وێنا ی خۆیان لەسەر پەیژەیەك ی شەقوشڕ ی دنیایی و غەریزەی ئاژەڵیی بەرجەستە یان بینا کردووە . مرۆڤ بە مەبەستی ، گەیشتن بە دنیا ی ئیمان و ئامانجێك ی باڵاتر لە فەلسەفەی ڕەوشت ” ئێتیك ” ، هەست ی مرۆڤایەتیی وفەلسەفە ی مرۆڤبوون ، لێبڕاوانە ولەژێر سێبەر و پەیڕەویی ژیریی ( عەقڵ ) و ئیرادەیەك ی ئازادانە دا ئەو پلانە دەبڕێت و لە دواهەمین پلە دا ئاودیو ی دنیایەك ی نوێتر دەبێت ، دنیایەك کە تیای دا دەستی لە فەزیڵەتێك ی ئەخلاقیی ، جوانترین و باڵاترین ڕەوشت و ویژدان گیردەبێت ، واتا پڕۆژە ی ئیمان لەدواجاردا کار بە دۆزینەوە ی یەزدان و دروستکردنی مرۆڤ ی یەزدانیی کۆتایی دەهێنێت ٠ لەدواجار دا ئیمان پرۆسەیەك ی درێژخایان ی تاکەکەسیی و جۆرێك لە دیاردە ی هوشیاریی و خواست ی بنیاتنان ی ئیرادە ی باڵا و ئازادە لە مرۆڤ دا ، سەرئەنجام ئیمان هێزێك ی ڕوناکییبەخش و توانابەخشە کە تەکانێك بە مرۆڤ دەدات تاکو ئاودیوی دنیایەك ی فراوانتر ، ڕوناکتر ، نوێتر ببێت ! لەم بازدان و ئاودیوبوونە دایە کە سەرەتا ی چیرۆك ی فەلسەفە ی مرۆڤبوون و مرۆڤی ڕاستەقینە سەرهەڵدەدات و دەستپێدەکات . لەم دەستپێکەوە ، واتا لە دەروازە ی گەیشتن بە فەزیڵەت ی ئەخلاقیی و ویژدان و ڕەوشت ی بەرز و باڵاوە کە تەنیا پێناسەیەکە بۆ جیاکردنەوە ی مرۆڤ ی باش یان خراپ ، دەخوازم چەند وشەیەك سەبارەت بە ڕوداوەکە ی شار ی شنگال بنووسم .
شاراوە نیە ، کە لە سەردەم ی دروستبوون و سەرهەڵدان ی یەکەمین فەرمانڕەوایی خەلافەت لە ئیسلام ، واتا سەردەم ی خەلیفەکان ی ی ڕاشیدین ، و بەتایبەت و بەدیاریکراویی لە سەدەی ١٧ ی کۆچیی ، واتا لەسەردەم ی خەلیفە عمر ابن خطاب دا یەکەمین کۆمەڵکوژیی ئێزدیەکان ئەنجامدراوە ، تاکو دەگاتە دەوڵەتی عوسمانیی و دەوڵەت ی ئیسلامیی لە عێراق و شام ” داعش ” و ئیخوان ی ئۆردوگانیی و تەنانەت کوردان ی موسوڵمانیشەوە ، کوردان ی ( ئێزدیی ) ڕوبەڕوی ڕاستەوخۆ ی چەوساندنەوە ، ئازار ، سوکایەتیپێکردن ، ناهەقیی ، کۆچپێکردن ، کۆمەڵکوژیی بوونەتەوە ، لەدوجار دا و لەسەردەم ی خەلافەت ی ئیسلامیی لە موسڵ و ڕەققە ی سوریا ، کچان و ژنانی ئێزدییەکان تاڵان کران و کرانە سەبایا و لە بازاڕەکان ی نوخاسە ی شارەکان ی موسڵ و ڕەققە دا مامەڵەی کڕین و فرۆشتنیان پێکراوە ، کراونەتە کۆیلە و زنجیر ی ئاسنیان لە دەست و پێیان کراوە و دەستدرێژیی ناموسیان کراوەتەسەر. داعش لە ژمارە یەك ی گۆڤار ی ( دابق ) ی سەر بە ڕێکخراوەکەیان نوسینێك بڵاودەکاتەوە بەناوی { احیاء العبودیە قبل اوان الساعە } تیای دا باس لەوە دەکات کە چۆن بەپێی ئەحکام ی شەرع ی ئیسلام کۆیلەکردن ی کچان و ژنان ی ئێزدیی ڕەوایەتیی و شەرعیەت ی پێدەدرێت ، و پاشان چۆن پێشکەش و دابەشیان دەکەن بەسەر ئەمیران و موجاهیدانی سوریی ، عێراقیی ، چیچانیی ، سعودیی ، ئێرانیی ، تورکیی ، ئەفغانیی ، لیبیی ، میسریی و موسوڵمانان ی تری نیشتەجێ ی ئەوروپا ، ئەمریکا و …. تاد ی سەر بە دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق و شام و بەتاڵکردنەوەی نیکاح و هاوسەرگیرێتیی پێشویان وهاوجێییکردن لەگەڵیان دا بەبێ نیکاح و زەواج ؟ !! چەکدارێك ی داعش بەناوی ئەسعەد ئەڵمانیی لە فێسبوك ی خۆی دا وێنە ی کچێك ی هەژدە ساڵ ی ئێزدیی بڵاودەکاتەوە و دەنووسێت : { ئەم کچە بۆفرۆشتن ، نرخەکە ی هەشت هەزار دۆلارە } ، هەمان ئەم کەسە پاش چەند کاتژمێرێك وێنە ی کچێك ی تری ئێزدیی کە چاوەکان ی لەتاو گریان سورهەڵگەڕاون بڵاودەکاتەوە و دەنووسێت : { ئەمەش کچێك ی ترە بۆفرۆشتن ئەمیش نرخەکەی هەشت هەزار دۆلارە } ، بڵاوکردنەوەی ئەم هەواڵە ڤیدیۆییە بۆ کۆمپانیا ی فێسبوك بووە سکانداڵێك ی یاسایی و ئەخلاقیی و دوایی لە لاپەڕەی فێسبوك دا سڕایەوە . ئەوەی بە کوردان ی ئێزدیی کراوە ، هۆلۆکۆستێك ی نوێی ترە کە لەسەدە ی بیست و یەکەمین دا دەرهەق بە مرۆڤ ی کورد و مرۆڤایەتیی ئەنجام دراوە . ئەم بارە کارەساتبارە دنیا ی ویژدان و ئەخلاق ی جیهان ی ئیسلامیی ، رابطە ی ئیسلامیی لە مەککە ، جامیعە ی ئەزهەر، حەوزیە ی قوم ، کۆمەڵگە ی ئیسلامیی و نمونەکان ی محمد علی قەرەداخیی ، بانگخوازی وەکو دوکتۆر عبدالواحید ، مەلا و مینبەرەکانیان و ئیسلام ی سیاسیی کوردیی لە ئیخوان و سەلەفییەکان ی نەهەژاند ، بەڵام محمد علی قەرەداخیی بۆ سەرخستنی ئۆردوگان لە هەڵبژاردنەکان ی ئەم دواییە ی تورکیا دا ، بەئاشکرا و بۆ پشتیوانیی ئەو کۆششی زۆر ی بۆکرد ؟ !
ئایین ی ئێزدیی ئایینێك ی هەرەکۆن ی گەل ی کورد بووە کە سەدان ساڵ پێش زایین لەسەر خاك ی کوردستان سەریهەڵداوە ! باوەڕ ی ئێزدییەکان لە فەلسەفە ی ( ئەزدایی ) ەوە سەرچاوەی گرتووە . ئەزداێتیی باوەڕ ی بە یەکتاپەرستیی یەزدان هەبووە ، زەردەشتیش سەرچاوە ی فەلسەفە و بیری خۆی لە ئەزداییەوە وەرگرتووە . ئەزدایی باوەڕی بە هێزی چاکە و خراپە هەبووە ، دژی درۆ ، فێڵ ، ناپاکیی و پەیمانشکێنیی بووە ، لە بنەڕەت دا ئەزداێتیی باوەڕبوونە بە مرۆڤدۆستیی ، خۆشەویستیی ، ڕێزگرتن لە خاك ، ژینگە و ڕێزگرتن لە ئافرەت و … فەلسەفە ی ئەزدایی خاوەن ی هیچ نێوەندگیر یان پەیامبەرێك نین ، و باوڕیان بەوەیە ، کە مرۆڤ لەڕێگە ی ئیرادەیەك ی ئازادانەوە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی خۆی بە یەزدان دەبەستێت و سەرئەنجام توانایی ئەوە بەدەستدەهێنێت کە ڕوناکایی یەزدان بەدەستبهێنێت و دواجار ببێتە هەڵگر ی هێز ی چاکە . ئێزدایی خاوەن ی هیچ ڕوگە ( قیبلە ) یەك نیە ، لەکوێ دا ڕۆژ هەبێت ، بۆ نوێژکردن و ستایشکردن ی یەزدان ڕوودەکەنە خۆر ، خۆریش لەلایان جێگە ی ڕێز و ستایشە ، و شەقڵ ودەرکەوتە و بەرجەستەیەکە لە مەزنیی و شکۆمەندیی یەزدان . لەو ڕۆژگارەوە ی کە ئیسلام وەك و هێزێك دەرکەوت ، ئێزدییەکان جگەلەوەی کە چەوساونەتەوە ، بەهەمانشێوەش سیاسەت ی بەزۆرکردنە ئیسلام ، بەئیسلامییکردن و عەرەباندن ی باوەڕ و ئیمان ی ئەزدایی ، بەعەرەبکردنی نەتەوەییان ، سەنداندن ی باج و جزیەش بەسەریان دا سەپێنراوە ، لەڕێگە ی سیاسەت ی چەواشەکاریی ، ڕق ، کینە ، بوغز ، درۆ و بوختان ی وەك ئاگرپەرست ، شەیتانپەرست ، نەوەی جنۆکە و شەیتان ، نەوەی نەهەنگ و یەزید ی مەعاویە و … تاد دژایەتیی ئێزدیەکانیان کردوە و مێژو و فەلسەفە ی باوەڕ ی ئێزداێتیی ئەوان شێوێنراوە . پەیڕەوکردن ی ئەم سیاسەتە فاشیستییە ی ئیسلام دەرهەق بە ئێزدییەکان ، بووەتە هۆکار و پاڵپێوەنەرێك ، کە لەڕێگە ی شەرعەوە ڕەوایەتیی بدرێت بە سوکایەتیی ، کۆمەڵکوژیی و لەناوبردنیان تاکو ڕۆژگار ی ئەمڕۆ کە ڕۆژگار ی ئیسلام ی داعشیی ، سەلەفیی و ئیخوانییە . قۆناخ ی دەوڵەت ی ئیسلامیی لە عێراق و شام دواقۆناخ نیە لە کۆتاییهێنان بە سوکایەتیی ، غەدر ، ناهەقیی ، زوڵم ، چەوساندنەوە و پیادەکردن ی سیاسەت ی تەکفیرکردن ی ئێزدییەکان بەناو ی خوا ، عەدالەتی ئیلاهیی و شەریعەتی ئیسلامییەوە ، بەڵکو ئێستا قۆناخێك نوێی مەترسیدارتر بەڕێوەیە بۆ هەڵتەکاندن ، لەباربردن ، سڕینەوە ی تەواوەتیی باوەڕی ئەزدایی و بوون ی ئێزدیەکان لە کوردستان و مێژویش دا ، ئەویش قۆناخ ی بانگخوازی نوێ ی ئیسلامیی و ئیسلام ی سیاسیی کوردە لە باشور ی کوردستان دا . ئەم قۆناخە زۆر مەترسیدارترە لەوان ی پێشوتر ، کە پێویستە هەموو تاک و ڕوناکبیرێك ی کورد تێیڕابمێنێت و لێی ئاگاداربێت ، ئەم قۆناخە سەرەتا ی ترازاندن و جوقاندن ی هێلکە ی فاشیستێتیی ئیسلامیی کوردیە ، قۆناخێك ی زۆر نامۆ، ترسناك و مەترسیدارە لە جێبەجێکردن و بەتەواوگەیاندن ی ئەو پەیامە ی کە سڕینەوە و قبوڵنەکردن و ڕەتکردنەوەی ئەوانی دیە . ئەوەی لە شار ی شنگال ڕووی دا دژایەتییکردن ی ئیسلام و سوتاندنی مزگەوت نەبوو ، بەڵکو قبوڵنەکردن و بەگژداچوونەوەیەك ی ئازایانە بوو بەڕووی سیاسەت ی تەعریب و سوکایەتییپێکردن ی ئێزدیەکان ، ناڕەزاییدەربڕین بوو بەرامبەر ئەو کۆمەڵکوژیە ی ئێزدیەکان کە لەساڵ ی ٢٠١٤ دا لەلایەن ئەو عەرەبە فاشیست و شۆڤێنیە عێراقیانە ی ناو ڕیزەکان ی دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق و شام ئەنجامدرا بوو ، ئەو ئیسلامیانە ی کە بەناوی اللە و عەدالەتی ئیلاهیەوە زیاتر لە سێ هەزار ئافرەت ی ئێزدیان کردە کەنیزەك ، سەبایا و بەناوی دەسکەوت ی جەنگ لە بازاڕەکان ی موسڵ دا مامەڵە ی کڕین و فرۆشتنیان پێوەکردبوون ؟! کوشتن ، بێسەروشوێنکردن و زیندەبەچاڵکردن ی شەش هەزار پیاو ی ئێزدیی . تاوان ی جینۆساید و پاکتاوکردن ی ڕەگەزیی و ئایینیی کوردان ی ئێزدیی لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامیی لە عێراق و شام و بەپشتیوانیی ئیخوانی تورکیی و ئۆردوگانیی ئێجگار زۆرن و لەئەژماردن نایەن ، بەڵام لێرە دا چەند نمونەیەك ی بچوك دەهێنینەوە تاکو ئیسلامیە سەلەفیی ، جیهادیی ، ئیخوانیی ، کرێکاریی ، عومەریی ، ئیسلامیستەکان ی دی و هەموو موسوڵمانێك ی کورد بزانێت کە چ کارەساتێك بەسەر کوردان ی ئێزدیی دا هاتووە ؟ ! لەیەکەم هەڵدانەوەی یەکەم گۆڕ ی بەکۆمەڵ ی ئێزدییەکان لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامیی لە موسڵ ، ٢٨ تەرم لە گوند ی ( کۆچۆ) ی باشور ی شنگال دۆزرایەوە ، بەدوای دا حەفتاویەك گۆڕ ی تر ی بەکۆمەڵ ی ئێزدییەکان کە خەلافەت ی ئیسلامیی لە موسڵ ئەنجام ی دابوون دۆزرانەوە ، سیانزدە گۆڕیان لە دەوروبەر ی گوند ی کۆچۆ بوون و گەورەترین کۆمەڵکوژیش لە شار ی شنگال ئەنجامدراوە . بەگشتی نەوەد گۆڕ ی بەکۆمەڵ ی ئێزدیەکان هەیە ، لە عین الفتح پێنج گۆڕ ی بەکۆمەڵی ئێزدیەکان ی قوربانیان ی دەستی خەلافەت ی ئیسلامیی لە موسڵ دۆزراونەتەوە ، و بەرگری شارستانیی شار ی شنگال دە تەرم ی ئێزدییانیان لە زێرابێك دا دەدۆزنەوە ، تاکو ئێستاش زیاتر لە هەزاروسێسەد ئافرەت ی ئێزدیی بێسەروشوێنن و نەگەڕاونەتەوە ناو کەسوکاریان . ئەگەرچی وتەبێژ ی سوپا ی عێراق لەبەردەم مێدیاکان دا وڕێك لەبەردەم مزگەوت ی ( رحمان ) لە شار ی شنگال و هەروەها فەرمانگە ی ئەوقاف ی شاری موسڵ بەئاشکرا دانیان بەوەدا نا کە هیچ دەستدرێژیی ، بێڕێزیی یان هێرشێك بۆسەر مزگەوت ی ناوبراو لە شار ی شنگال کرابێت ، بەڵام هەرزوو مەلا و بانگخوازە ئیسلامییەکان کانگای دڵ ی پڕ لە ڕق ، کینە بوغزیان بەرامبەر ئێزدیی و ئەزدایی ئۆقرەی نەگرت و لە مینبەرەکانیانەوە کەوتنە هەڕەشە ، هۆنینەوەی درۆ ، هێرشکردن و سوکایەتییکردن بە ئێزدییەکان . بێدەنگبوون و خەمساردیی مێدیا ی کوردیی لە ڕوماڵکردن و بەدواداچوون ی ڕاستییەکان ، هان ی زیاتری بانگخواز و ئیسلامییەکان ی کوردستان ی دا ، کە لە مینبەر ی مزگەوت و سۆشیال مێدیاکانیانەوە بکەونە هێرش ، سوکایەتییپێکردن و گاڵتەپێکردن ی باوەڕ ، ئایین و نەریت ی ئێزدییەکان . کۆمەڵ ی دادگەریی بە هێنانەوەی ئایەتێك ی قورئان کەوتە ناڕەزایی و هێرشکردنە سەر ئێزدیەکان ، مەلایەك لە دهۆك و لە مینبەر ی مزگەوتەکەیەوە بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆیەك ی ساختە کەوتە بانگەشە ی درۆ ، هەڕەشە و هاندانی خەڵکیی دژی ئێزدیەکان . بانگخوازێك ی ڕەگەزپەرست و فاشیستێكی ئیسلامیی بەناوی دوکتۆر عەبدولواحید لە وتاردانێك ی زۆر توندئامێز ، توندئاژۆ و تەوسئامێزدا و لەبەردەم ی خەڵکان و گەنجانێك ی زۆر ی موسوڵمان کەوتە گاڵتەپێکردن و سوکایەتییکردن بە باوەڕ ، نەریت ، بنەچە و ئایین ی ئێزدیەکان ؟! ! ئەو بەئاشکرا هان ی گەنجان ی موسوڵمانانی دا بۆ ئەنجامدان ی توندوتیژیی ، تێکدان ی ئاسایش و شێواندن ی نەریت ی قبوڵکردن ، ڕێزگرتن و پێکەوژیان بەبێ ئەوە ی وەزارەت ی ئەوقاف یان داد بکەونە هەڵوێستوەرگرتن و گرتنەبەری ڕێوشوێن ی ئەخلاقیی ، یاسایی و فەرمیی بەرانبەریان ؟ ! بەڕاستی ئەوەی لە سۆشیال مێدیا ی ئیسلامیی و مینبەر ی مزگەوتەکانەوە دەگوزەرێت و ئەنجام دەدرێن دەربڕ و نیشانیەکن لە پڕکردن و ئاژواندن ی ویژدان و ڕەوشتی مرۆڤ ی کورد و دەرونناسێتیی ( سایکۆلۆژیا ) ی مرۆڤ ی کوردە بەرە و دنیا ی دڵڕەقیی ، بێبەزەیی و بەربەرێتیی ، سیخناخکردن ی دەرون و ویژدان ی مرۆڤ و تاك ی کورد لە گاڵتەجاڕیی ، توندوتیژیی ، درۆ ، دەمپیسیی ، ڕەتکردنەوەی ئەوانی دی ، ڕق ، کینە ، بوغز ، خورافات ، ئەفسانەگەرێتیی ، شتنی مێشک و … تاد . مرۆڤ کاتێك ئەو کۆمێنتانە ی سەر ڕوپەڕی مێدیا ی ئیسلامییەکان و بانگخوازەکان دەخوێنێتەوە هەست بەجۆرێك لە شەرم ، شەرمەزاریی و بێئومێدیی دەکات . نابێت بەلامانەوە سەیربێت لە هەل و مەرجێك ی وەها دا ، کە بانگخواز و ئیسلامیستەکان بەسەر کۆمەڵگە ی کوردی لە باشور ی کوردستان دا دەستڕۆیشتوون ، مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد هەست بە جۆرێك لە دەرونئاسودەیی ، ویژانئاسودەیی ، دڵشادیی و دڵسەکنین ، لە دیتنی تەرمی سەربڕاو، گوێبڕاو و چاودەرهێنراوی ئەو پێشمەرگانە ی کە لە گوند ی خێڵ ی حەمەی شارەزور بەدەستی چەکدارانی انصار الاسلام ئەنجامدران ، دەکات ! هەناسە ی شادیی و چێژبەخشیی هەڵدەمژێت ، کاتێك دەبینێت کوردان ی ئێزدیی کوشت وبڕ دەکرێن و کچان و ژنانیان دەکرێنە کۆیلە ، سەبایا و کەنیزەك و دەستدرێژیی ناموس دەکرێتەسەریان . سەرهەڵدانی مۆدێل ی نوێ ی موسوڵمانێتیی دوکتۆرعەبدولواحیدەکان لە کۆمەڵگە ی کوردی دا ، سەرەتا ی کارەسات و سەرهەڵدان ی کۆمەڵگەیەك ی هەستسارد ، بێڕەوشت ، بێبەزەیی ، دڕندە ، دەروننەخۆش و بەمێگەلکردنە ، دروستکردنی کۆمەڵگەیەکە کە بناغە ی شارستانێتیی و مرۆڤدۆستیی خۆی لەسەر بنچینە ی ڕق ، کینە ، کوشتن ، تۆڵە ، تەکفیر ، دژایەتیی ڕەنگ ، هونەر ، مۆسیقا و ڕەتکردنەوە بنیاتدەنێت ، شارستانێتییەك دوور لە هەموو بەها و نرخێك ی مرۆڤایەتیی و ئەخلاقیی ، دوور لە فەلسەفەی جوانناسییانە ی ئەو ئیمانە ی کە پێشتر ئاماژەم پێی دا ، کۆمەڵگەیەك کە بنچینە ی مەعریفە و بیرکردنەوەی خۆی لەسەر درۆ ، خورافات ، ئەفسانە ، شەریعەت ، نەقڵ و دەقێك ی چەقبەستوو دادەمەزرێنێت . سەردەم و مۆدێل ی عەبدولواحیدەکان سەردەم ی پوچیی ، پوچگەرایی ، بێناوەڕۆکیی ، ڕەشبینیی ، تەسلیمبوون ی ڕۆح و ئیرادە ی ئازادە ، کوشتن ی گومان و هەموو ئەو پرسیارانەیە ، کە مرۆڤ و مرۆڤایەتیی هەنگاوێك لە حەقیقەت نزیك دەکاتەوە ، واتا سەردەمی مەرگ ی ئیمان و یەزدانە . دوکتۆر عەبدولواحید لە وتاردانێكی دا سەبارەت بە ئێزدیەکان ؛ بەدیدێك ی ئیخوانیی و ڕۆحێك ی ڕەگەزپەرستیی و فاشیستیانە ی ئیسلامیی و دوور لە هەموو بەها و مەعریفەیەك ی ئەخلاقیی ، مرۆڤایەتیی ، ئەتەکێت ، نەزاکەت ، ویژدان و فەلسەفەیەك ی ڕەوشتەوە بەمجۆرە باس و پێناسە ی ئێزدیەکان لای گەنج ی کورد دەکات :
1- یەزیدیی ( ئێزدیی ) کورد نین ، شەیتانپەرستن ، سەرلێشێواو داماو و جاهیلن ، تەوسکردن بە ڕەنگی شین و باڵندە ی تاوس ، ناڕۆشنبیر ، پیسوپۆخڵ ، خوای ئەوان عەد ی کوڕی سافیلە ، موشریکن ، ئافرەت لایان نرخ ی نیە و وەکو سەیارە و گوێدرێژ دەیكڕن و دەیفرۆشن ، گاڵتەکردن بە ووشەی یەزدان و پیرۆزکردن ی وشەی ( اللە ) ، یەزیدیی ڕقی لە موسوڵمانە ، مرۆڤکوژن ، گاڵتەکردن بە پیت ی ( ش ) وەکو هێمایەك بۆ یەکەمین پیت ی شەیتان ، لە دواهەمین ڕستە دا مرۆڤ ی کورد فێری درۆکردن و نادادپەروەریی دەکات و دەڵێت { ئەگەر یەزیدییەك لای تۆ ئیشی کرد ، و داوای هەقدەستی خۆی کرد ، و تۆش ویستت پارەی نەدەیتێ پێی بڵێ ئاه شەیتان بەرلەعنەت بێ ( وەڵاهی ) بیرم چوو و بەدوای دا هاڕەپێکەنین ی ئامادەبووان }* . ئەم جۆرە لە پەیڤین و دیالۆگانە جگە لە سازکردنی زبڵدانێك لە ناخ ، ڕۆح و ویژدان ی مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد و بنیاتنان ی پاشخانێك ی ڕەگەزپەرستیی ، فاشیستێتیی ، نامرۆڤانە و نا ئەخلاقیانە ی ئیسلامییانە هیچ ی دی سەوز ناکات ، و دواجار مرۆڤ و کۆمەڵگە ی کوردیی دەگەێنێتە چارەنوس و کەنار ی لەنێوچوون ، داڕوخان و لێژبوونەوە بەرەو شیو و دۆڵ ی تاریکیی ، ڕەوشتلێژیی ، بێویژدانیی ، دڵڕەقیی و برەودان بە دنیا ی ئاژەڵیی . من لێرە دا بۆئەوەی دنیا ی گومان لە ژیان ی داخراو و چەقبەستووێتیی کۆمەڵگ ی ئێمە دا قوڵتر بکەمەوە ، دەخوازم ئەو پرسیارانە بهێنمە گۆڕێ کە ، گەلۆ تاك و مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد لەکوێی دنیا ی ڕەوشت و فەلسەفە ی ڕەوشت دایە ؟ ئایا مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد لە چ پلەیەك ی ئەو پەیژە ئیمانییە دا وەستاوە کە ئامانج تیای دا دەربازبوونە لە دنیا ی ئاژەڵیی و ئاودیوبوونێك ی ئەخلاقییانە و گەیشتنی مرۆڤ ی کوردە بە ڕەوشت ی بەرز یان یەزدان و ڕوناکایی ئەو ؟ ئایا بەڕاستیی تاك ی موسوڵمان ی کورد گەیشتووەتە ئاستێك لە قبوڵکردن و ئامێزگرتنەوە بە فەلسەفە ی مرۆڤ بوون و ئەزمونکردن ی هەستی مرۆڤایەتیی ؟ ئایا دەتوانێت ببێتە بوونەوەرێك ی مرۆڤدۆست ، ئاشتیخواز ، دڵفراوان ، بەخشندە ، دلۆڤان ، ژینگەدۆست و ئاژەڵدۆست ؟ ئایا هەربەڕاستیی کولتور ی تێکۆشانیی مەعنەویی و گۆشکردن ی گیانپەرۆشیی ( ڕۆحانییەت ) لای مرۆڤ و تاك ی کورد نزیكبوونەوە و گەیشتنە بە یەزدان ، ڕوناکیی ، حەقییقەت ، بەختەوەریی ، بەخشندەیی ، میهرەبانیی و خۆشەویستیی یان خۆقەتیسکردن و خۆسنوردارکردن لە چوارچێوەی { قاتلوهم یعذبهم اللە بایدیکم و یخزهم و ینصرکم علیهم و یشف صدور قوم مومنین } ؟ ! ئایا بەڕاستیی ئامانج ی مەلا و بانگخواز ی ئیسلامیی گەیاندن و ئاشناکردن ی تاك ی مرۆڤ ی کوردە بۆ گەیشتن بە فەزیڵەتێك ی یەزدانپەروەریی ( ئیلاهیی ) ، ئەخلاقیی و ویژدانێك ی باڵاتر و زیندوتر ؟ ئایا بەڕاستیی تاك ی موسوڵمان ی کورد دەتوانێت بونەوەرێك ی ئەخلاقیی بێت ؟ گەلۆ مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد لەنێو سەوا و مامەڵە ی بازاڕ ی ئایین و ئایینچێتیی دا خۆی بەرجەستە دەکات یان ئیماندارێکە و دەخوازێت لەڕێگە ی ئیمان و عەشقێك ی یەزدانییەوە خۆی لە دنیا ی ڕق ، کینە ، تۆڵە ، بوغز ، درۆ ، تەکفیکردن و …. پاكبکاتەوە و دواجار ناخ و ویژدان ی خۆی لێوانلیو لە ڕێز ، داوێنپاکیی ، دەم و دەستپاکیی ، خۆشەویستیی ، پاکێتیی ، ڕاستگۆیی ، میهرەبانیی ، بەخشندەیی و وەفاداریی بکات ؟ ئایا بەڕاستیی موسوڵمان ی کورد خۆی ڕادەست ( تسلیم ) بە ئایین ی ئیسلام کردووە ، تاکو لێوەی فێر ی دادپەروەریی ، قبوڵکردن ی بەرامبەر ، ڕەتکردنەوە ی نادادیی و نادادپەروەریی …. بێت یاخود تەنیا گەیشتنە بە دنیا ی دامرکاندنەوە ی ئاڵۆشیی ئاژەڵیی ، چوارژنەیی ، ڕووتکردنەوە و چێژوەرگرتن لە جووتبوون لەگەڵ حورالعین ، هەفتا حۆریی ، غیلمان المخلدین و کوڕی جوان و ساف و بێمو؟ ئایا ئامانج ی موسوڵمان ی ئەمڕۆ ی کورد سوڕانەوە ی بەردەوام و بێسود ، و توانەوەیە لەنێو دنیا ی تاریکیی خورافات ، چیرۆك و ئەفسانە ، نەزانیی ، بێئاگایی ، وەهم و سێبەری نێو دنیا ی وەحیی ئەشکەوتەکان ؟ یان گەیشتن بەدنیا ی ڕوناکیی ، ژیریی ، مەعریفە ، زانست و لۆژیك ! پێویستە هەر تاکێك ی مرۆڤ ی کورد ئەو پرسیارە لەخۆی بکات ، کە ئایا بۆچی کۆمەڵگە ی موسوڵمان ی کورد هێند شێواو ، توڕە ، دەمارگیر ، توندوتیژ ، نادادپەروەر ، دواکەوتوو ، دوڕوو ، گەندەڵ ، بێبەهرە ، ڕەق و وشکهەڵهاتوو ، تەسکبین و …ە ؟ پرسیار و گومانەکان ی مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد دەبێت بچێتە نێو هەموو وردەکاریەکان ی ژیان ی عەقیدەیی ، ئیمان ، ئایین ، نەریت ، بۆنەکان وتەنانەت دەقی قورئان و هەموو فەرمودەکان ی پێغەمبەریشەوە ! ! دەبێت لەڕێگە ی پرسیارەکانەوە بگەینە ئەو ڕاستییە ی کە ، گەلۆ بەڕاستیی محەمەد هەڵگری پەیامێكی یەزدانیی و دادپەروەریی بووە کە لەکاتێك دا : { من بدل دینە فاقتلوە } ئایا بەڕاستیی ئەو { وما ارسلناك إلا رحمة للعالمین } ێكە بۆ هەموو مرۆڤایەتیی یان تەنیا بۆ موسوڵمان و نەتەوەیەك ی دیاریکراو یان دەستنیشانکراو{ انما المؤمنون اخوة } ؟ ئایا بەڕاستیی ژیرانە و لۆژیکییە ، کە کەسایەتیی عمر ابن خطاب بکەین بە مۆدێل ، نمونە و پێشڕەوی بەرجەستە و دیاری مرۆڤایەتیی بۆ ئەم ڕۆژگار و سەردەمە ، لەکاتێك دا بانگخواز ی ئیسلامیی دوکتۆر عەبدولواحید لە وتاردانەکەی دا وتەیەك ی خەلیفە عومەر دەهێنێتەوە وەکو بەڵگەیەك بۆ ناوزەدکردن ی ئێزدییەکان وەك و بێباوەڕ و کافر: { اللهم لاتجعل کافر علیە نعمة حتی لا احب } ؟ ئایا هەر بەڕاستیی ئایین ی ئیسلام ئایین ی { المحبة والسلام } ە ؟ ! لەکاتێك دا دوکتۆر عەبدولواحید ڕوودەکاتە کۆمەڵ ی گەنجان ی کورد و داوای دوعایان لێدەکات کە بڵێن : { ئەوەی موسوڵمانە خۆشمبوێت ، و ئەوەی موسوڵمان نیە لەدڵم دەریبکەیت }؟ ! موسوڵمان ی کورد دەبێت ئەو پرسیارە بکات کە ، ئایا بەڕاستیی کافر کێیە ، و بە چ پێوانەیەك ی یاسایی ، ویژدانیی و ئەخلاقیی ماف و مۆڵەت بەخۆمان دەدەین کە کەسێك بەناوی کافر وبەناو ی خوا بکوژین ؟ ! دەبێت پرسیار بکەین و بڵێین کە ، ئایا بەڕاستیی اللە حەز و خواستی لە کوشتن ی مرۆڤ { قاتلوهم یعذبهم اللە بأیدیکم و یخزهم و ینصرکم علیهم و یشف صدور قوم مؤمنین } هەیە ؟ ئایا بەڕاستیی ئایین ی ئیسلام دەستی ڕێزوحورمەتی خستووەتە سەرئافرەت و پێگە ی ئافرەت لەنێو کۆمەڵگە ی موسوڵمان و کۆمەڵگە ی مرۆڤایەتیی دا ، یان دەبێت هەر باوەڕمان بەو پەیامە پەیامبەرییە هەبێت کە دەڵێت : ( المرأة عورة فإذا خرجت استشرفها الشیطان ) یان ( یقطع الصلاة ، المرأة والحمار ، والکلب ) ؟ دوور لە ئاداب و ئینساف نابێت ئەگەر ئەو پرسیارە لە خۆمان و ئایینەکەمان بکەین کە ، ئایا هەر بەڕاستیی ئیسلام دژی کۆیلایەتیی بووە { الحر بالحر والعبد بالعبد } ؟ پرسیارێك ی ناڕەوا و دزێو نابێت ، ئەگەر پرسیاری ئەوە بکەین کە ، ئایا بەڕاستیی ئایین ی ئیسلام ئایین ی ئاشتیی و پێکەوە ژیانە { قاتلوا الذین لایؤمنون باللە ولا بالیوم الاخر ولا یحرمون ماحرم اللە و رسولە …. } ؟
پێویستە و زۆر لەجێگە ی خۆیدایە ئەو پرسیارە لە ڕەوشت و ویژدانی خۆمان بکەین کە ، ئایا بەڕاستیی ئێزدییەکان وەکو ئایین و باوەڕێك ی جیاواز ، شایان و شایستە ی ئەو هەموو سوکایەتیی ، گاڵتەپێکردن و دژایەتییکردنانەن کە بانگخواز ی ئیسلامیی دوکتۆرعەبدولواحید و مەلا و ئیسلامگەراکان ڕوبەڕویان دەکەنەوە ؟ لەکاتێك دا قورئان پێیان دەڵێن : { یاأیها الذین آمنوا لایسخر قوم عسی أن یکون خیرا منهم ولا نساء من نساء عسی أن یکن خیرا منهن ، ولا تلمزوا أنفسکم ولاتنابزوا بالالقاب بئس الاسم فسوق بعد الایمان ، ومن لم یتب فأولئك هم الظالمون } ! ئایا هەر بەڕاستیی دوکتۆر عبدولواحد ئەو ظالم و ڕۆحە ئەهریمەنیی و شەڕخوازە نیە کە ئەو ئایەتە ی سەرەوە لە کۆتایی دا ئاماژە ی پێدەدات ؟ ئایا بەڕاستیی موسوڵمان ی کورد قبوڵ ی ئەو کۆیلایەتیی و بێحورمەتییە دەکات ، کە عەبدولواحید ، مەلا ، بانگخواز ، سەلەفیستەکان و ئیسلامگەراکان ی دی عەقڵ ، بیرکردنەوە و ئیرادە ی ئازاد ی ئەوان داگیربکەن و لەجیاتی ئەوان بیربکەنەوە ؟ ! ئایا کات ی ئەوە نەهاتووە ، کە موسوڵمان ی کورد چید ی لە بیرکردنەوە دا ئازاد بێت و گوێکانی خۆی قەرزار و قەرزاربار ی ئامۆژگاریی ، وتە پوچ و پڕ لە گاڵتەجاڕیی و درۆکانی عەبدولواحیدەکان نەکەن ، و بیر و عەقڵ ی خۆیان لەو مۆتەکەیە ئازاد بکەن ؟ ! مرۆڤ ی کورد نابێت ڕێگەبدات و ئەو مافە بە عەبدولواحیدەکان ببەخشێت کە خۆیان لە هەموو کاروبارێك ی یاسایی ، پەروەردەیی ، خێزانیی و ئەخلاقیی هەڵبقورتێنن ، پێویستە هەر تاک و موسوڵمانێك ی کورد لەڕێگە ی ئیمان ، بیرکردنەوە ، عەقڵ و دنیا ی گیانپەرۆشیی و دوور لە نێوەندگیریی و پابەندبوون بە هیچ دەقێك ی ئاسمانیی هەوڵی دۆزینەوەی ڕاستیی ، یەزدان و ڕوناکایی ئەو بدات ! مرۆڤ ی کورد دەبێت خۆی لەو تەونە جاڵجاڵۆکەیی و شەیتانییە ی دوکتۆرعەبدولواحید ، مەلا ، بانگخوازە ئیسلامیی و چەرچیە سیاسیە ئیسلامیەکان ڕزگار بکات و بەدوا ی چاکسازیی و دۆزینەوە ی بەرزترین ڕەوشت و فەلسەفە ی ڕەوشت دا بگەڕێت ، لەدوای دۆزینەوە ی یەزدان وێڵ بێت ! ئایا بەڕاستیی تاك ی موسوڵمان ، بانگخواز ، ئیسلامگەرا و ئیسلامیستە سەلەفیی و ئیخوانییەکان ی کورد کێشەیان لەگەڵ ئەم سەردەمە ، عەلمانییەت ، لیبرالیزم ، مارکسیسزم ، فێمینیزم ، ئافرەت ، داروینیزم ، جەندەر ، مۆدێرنیزم ، ڕۆژئاوایی ، ئازادیی ، سەربەستیی ، جولەکە ، مەسیحێتیی ، کاکەیی ، ئێزدیی ، یارسانیی ، عەلەویی ، وەهابیی ، بەهائیی و …. چیە ؟ ئایا بەڕاستیی ئیسلام چاکترین ی هەمو ڕێباز و ئایینەکان ی ترە ؟ { ان الدین عند اللە الاسلام } ! ! موسولمان ی کورد پێویستە ئەو پرسیارە لە دوکتۆرعبدالواحد بکات کە هەر بەڕاستیی ئێزدیەکان پیس و بۆگەنن ، لەکاتێك دا لە دەق ی قورئان دا : { ولقد کرمنا بنی آدم …. } ؟ پرسیارێك ی ناشایستە نیە کە ، ئەگەر موسوڵمان پرسیار بکات و بڵێت کە ، ئایا بەڕاستی مرۆڤ و مرۆڤایەتیی لە ئایین ی ئیسلام دا جێگە ی شایستە و ڕێزە : { قل هل انبئکم بشر من مثوبەعند اللە من لعنە اللە و غضب علیە و جعل منهم القردة و الخنازیر…. ؟ ؟ دوا پرسیار ئەوەیە کە ، ئایا بۆچی ئێمە ی موسوڵمان ناتوانین ئاسۆیەك ی فراوانتر لە ژیان و دنیا ی بیرکردنەوە ، گوتار ، کردار ، بەڕووی خۆمان دا بکەینەوە ، ئایا بەڕاستی هێشتا کات ی ئەوە نەهاتووە ، کە واز لە بەپیرۆزکردن ی کەسایەتییە ئیسلامیی و بانگخوازەکان بهێنین ، واز لە توندوتیژیی ، دەمارگیریی ، لوتبەرزیی ئایینیی بهێنین و ڕوو لە ئاشتیی ، دادپەروەریی ، قبوڵکردن و ڕێزگرتنی ئایین و باوەڕەکان ی دی بکەین ؟ ؟ ئێمە ی موسوڵمان ی کورد هیچ هەڵبژاردە ، چارە و ڕێگەیەك ی دی لەبەردەممان دا نیە و نەماوە ، جگەلەوەی ، کە پێویستە بەرامبەر یەکدی میهرەبان ، بەخشندە ، لێبوردە بین ، هێز و وزەی خۆمان بخەینەگەڕ بۆ پتەوکردن ی گیان ی تەبایی ، مرۆڤدۆستیی ، ژیاندۆستیی ، یەزدانپەروەریی لەنێو دڵ ی منداڵ و ویژدان ی هەر تاکێك ی مرۆڤ ی کورد دا . دەبێت دەستبەردار و ڕێگری ئەوە بین ، کە چیتر نمونە ی دوکتۆر عەبدولواحیدەکان ببنە پێشرەو و نمونە ی باڵا بۆ کۆمەڵگە ی ئێمە ! ! دەبێت موسوڵمان ی کورد ئیدی بیر لەوە بکاتەوە و بگاتە ئەو باوەڕە ی کە جێبەجێکردن ی فەریزە ئیسلامییەکان ، دروستکردن ی مزگەوت و دانانی کابینە ی مزگەوت لە قوتابخانەکان سەنگ ی مەحەك نین بۆ ڕاستیی ، پاکیی و ڕەوشتبەرزیی مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد ، باڵاپۆشیی ، نیقاب و حیجاب نیشانە و سیمبول ی ڕاستەقینە نین بۆ ئافرەت ی نمونەیی ، ڕەوشتی بەرز وداوێنپاکیی ! دەبێت مرۆڤ ی موسوڵمان ی کورد خۆی لەو باوەڕە هەڵەیە بەدووربگرێت کە تەنیا خۆی و ئایینەکە ی خۆی دەتوانن ببنە جوانترین و شایستەترین ئایین ، ڕاستترین مرۆڤ و باشترین پیشرەوایەتیی بۆ جیهان و مرۆڤایەتیی ، بەڵکو مرۆڤ ی مولحید ، موشریك ، کافر ، عەلمانی و ناموسوڵمان و هەموو ئایینێك ی دیش دەتوانن ببنە پێشرەو ، مرۆڤ ی ئەخلاقیی و کەسایەتیی بەسود بۆ کۆمەڵگە و مرۆڤایەتیی ! نمونە ی عەبدولواحیدەکان ناتوانن ببنە سەنگ ی مەحەك ومرۆڤ ی بەرجەستەبوو بە ڕەوشتی بەرز و فەزیڵەتی ئەخلاقیی و مرۆڤ ی ئیماندار ! بەڵکوئەوە فەلسەفە ی بیر ی چاك ، گوتاری چاك ، کردار ی چاكە کە دەبێتە پێوانە بۆ بەرزیی باڵا ی ڕەوشت لە هەر مرۆڤێك دا ، واتا ئەو ڕەوشتە ی کە فەیلەسوف ی مرۆڤایەتیی ئێمانۆئیێل کانت باسی لێکردووە ، باشترین پێوانەیە بۆ گەیشتن بەو ڕێگەیە ی کە تیای دا مرۆڤ و هەر تاکێك ی کۆمەڵایەتیی توانای ئەوە بەدەستدەهێنێت ، کە بتوانێت دەستی لە فەزیڵەتێك ی ئەخلاقیی ، یەزدانپەروەریی ، دادپەروەریی و فەلسەفەی مرۆڤبوون گیربکات !

هیوا محەمەد ئەمین
٢٩٠٥٠٢٠٢٣
کۆتایی

نوسینی : Rudolf Rocker
ساڵی 1925

و: زاهیر باهیر
IV
بەشی نۆیەم

بە دڵنیاییەوە ئەرکی لینین کارێکی ئاسان نەبوو: لە لایەکەوە ناچار بوو سازشی بوێرانە بەرامبەر بە مەیلی دژە دەوڵەتی ئەنارکیستەکان بکات، لە لایەکی دیکەشەوە دەبوو نیشانی بدات کە هەڵوێستەکەی بە هیچ شێوەیەک ئەنارکیستی نییە، بەڵکو تەنیا مارکسیستییە. وەک دەرئەنجامێکی حەتمی ئەمە، لای هەموو مرۆڤێکی خاوەنلۆژكی دروستبیرکەرەوە، کارەکانی پڕن لە هەڵە. نموونەیەك نیشان دەدات کە جەختکردنەوەیە لەسەر خواستێك ئەوەندەی بکرێت تاکو مەیلێکی گوایە دژە دەوڵەت لە مارکسدا بخاتە بەرچاو. بۆ ئەمەش لینین ئەو بڕگە بەناوبانگەی مارکس کە لە ‘ شەڕی ناوخۆ لە فەرەنسادا’ نوسیوێتی دەهێنێتەوە کە مارکس پەسەندی ئەوە دەکات کە کۆمۆن دەستی کردووە بە لە ڕەگ هەڵکێشانی دەوڵەتی مشەخۆر. بەڵام لینین ئەوەی بە بیر نەهێنایەوە کە مارکس بەو قسەیەی کە بە ئاشکرا لەگەڵ هەموو ئەو شتانەی کە پێشتر وتوویەتی، ناچار بووە بۆ لایەنگرانی باکونین سازش بکات، کە ئەو کاتە لە دژی ئەوان سەرقاڵی خەباتێکی زۆر سەخت بوو.
تەنانەت فرانز مێهرینگ (Franz Mehring ) کە ناتوانرێت گومانی هاوسۆزی لەگەڵ زۆرینەی سۆسیالیستەکاندا لێ بکرێت، لە دوایین کتێبی کارل مارکسدا ناچار بوو دان بەوەدا بنێت کە ئەمە سازشێك بوو ، کە دەڵێت: “ بە هەر حاڵ چەندێك هەموو وردەکارییەکانی ئەم بەرهەمە ڕەنگە دروستی تیدا بێت ، بەڵام گومانی تیا نیە فکری ناوەرۆکەکەی ناکۆکە بە هەموو ئەو بۆچوونانەی کە مارکس و ئەنگڵس چارەکە سەدەیەك پێشتر لە دوای مانیفێستی کۆمۆنیستەوە بانگەشەیان بۆ دەکرد.”
باکۆنین ڕاست بوو کاتێ کەو وتی ” دیمەنی راپەرینە شۆڕشگێریە چەکدارییەکەی بزوتنەوەی کۆمیۆن هێندە کاریگەر بوو تەنانەت بیرو باوەڕی مارکسییەکانیش کەوتبووە ژێر پرسیارەوە، بۆیە ناچاربوون دان بە کار و ڕەفتارەکانی کۆمیۆندا بنێن و پشتیوانی لێبکەن ، بگرە لەوەش زیاتر لە دژی قەناعەت لۆژیك و باوەڕی خۆیان وەستانەوە و خۆیان دایە پاڵ کۆمیۆن و ڕێباز و ئامانجەکانیان پەسەند کرد. ئەمە گەمەیەکی کەڕنەڤاڵی کۆمیدی بوو کە وەك کارێکی گەوجانە و و نا ئاسایی هاتبێتە پێش چاو بەڵام پێویست بوو، چونکە شۆڕشەکە جۆش و خرۆشێکی ئاوای هێنابووە کایەوە ئەگەر مارکسییەکان هەوڵیان بدایە دەست بە بیرو باوەڕی ڕەق و تەقیانەوە بگرن و خۆیان پەراوێز دەکرد و دەکەوتنەبەر تانە و پشتتێکردنی خەڵک و دادەبڕان دەچوونەوە ناو خەڵوەتگەی ئایدۆلۆژیای خۆیانەوە. “**

درێژەی هەیە
………………………………..
*وەرگێڕانی ئەم ئەم وتارە بە مەبەستی چەلەحانێی نێوانی مارکسییەکان و ئەنارکیستەکان نییە بەڵکو بۆ ڕوونکردنەوە یا تیشك خستنە سەر هەندێك لایەنی تاریکی دوو کەسایەتی زۆر گەورەیە کە مارکس و پرۆدۆنە . بەتایبەت مارکس کە مارکسییە کوردەکان بە ئاگای ئەوە نین کە مارکسی لاو ، لاوێکی یاخیی ، کۆمۆنیست بووە، بەڵام مارکسی بە تەمەن ڕادیکالییەکەی وردە وردە کاڵ دەبێتەوە تا ئەو جێیەی کە خەباتی پڕۆلیتاریا بەرەو پەڕەلەمانتاریزم دەبات .
بەڕای من زەروورە کە مارکس وەکو خۆی کە بووە ببینین، نەك وەکو ئەوەی کە دەمانەوێت .
**باکۆنین لێردا وتویەتی ” They tried to retreat into the ivory tower of their dogma ” لەبەر ئەوەی ئەمە تێرمێکە ، منیش بەو شێوەیە سەرەوە وەرمگێڕاوە.

جیم

ڕۆژی گرێدەدا لەشەو هەردەم خەریکی کارکردن بوو، لە حەفتەیەکدا تەنها ڕۆژێك دوکانی داخرابوو، ئەیش بڕیاری سندیکا بوو دەنا ئەو ڕۆژەش داینەدەخست، ناوبەناو دەچوو بۆ ( جیم ) بۆ پارێزگاری لە لەشولاری، پێنج شەش مانگێك دەبێ ڕووگیردەبێت بچێت بۆ ( جیم ) ، هەردوو باڵی دەرزی ئاژن بوە و شین و مۆر بۆتەوە بەدەرکەوتی هەر لەدورەوە خەڵکیی دەزانن ئالودەی مادەی هۆشبەرە هەر بۆیە ئێستا وەك ئەسپی عەرەبانە بەتەنها ڕێگەی ماڵ و ئیش دەگرێتەبەر.

دوانە

ئەوە دوەمجارە دێنە خوازبێنی، بۆ یەکەمیان قروقەپی لێکرد بەڵام دوەمیانی بە دڵ بوو هەربۆیە بەڕووی دایكوباوکیدا دەمی دا لە چەرخ، بۆ ڕازی نەبوون لەبەر ئەوەی ئۆتۆمبێلی کەشخە و خانوی خۆی نییە ، دەتانەوێت منیش بەدەردی ( .. ) ی خوشکم بەرن ئەوەتا ڕازییە سەربەهەوێش شووبکات کەس لای لێناکاتەوە ، دەتانەوێت شەمەندەفەری تەمەنی منیش تیپەڕیت، نا.. نا ، ناهێڵم ئەوە ڕووبدات، خۆشیتان بێ و ترشیتان بێت شووی پێدەکەم. دوای سێ چوار ڕۆژ هەردووکیان لەبەردەم دادوەردا لە دادگا مارەبڕدران و ئێستا خاوەنی دوانەیەکی نەشمیلن.

بەنزینی محەسەن

سکاڵانووس چەند حەزی بەیەکەم ڕۆژی دەوامی حەفتەیە، فەرمانبەر سەد ئەوەندە رقی لێیەتی، ڕۆژەکەی بە وەنەوزو باویشکەوە بەسەربرد، سلفی لە ئۆتۆمبیلەکەیدا و ڕیی ماڵەوەی گرتە بەر، باوکی خۆی تاس و لوس کردبوو قژی جوان جوان بۆیاخ کردبوو لەسەر قەنەفەی هۆڵەکە کۆنترۆڵی تەلەفیزیۆنەکەی لە مشتا بوو،، دوای ئەوەی بەخێرهاتنەوەی کرد، بەدەنگێکی گڕ وتی وەستا تەڕەماش پێی وتم ئۆتۆمبیلەکەت ئیشی ماوە سبەینی تەواو دەبێت منیش دەبیت سەرێك لەو برادەرەم بدەم لەنەخۆشخانە کەوتوە، ناچارم ئەوەی تۆ بەرم، ئەویش سویچەکەی لەسەر قەنەفەکە بۆ دانا و چوو دوشێك بکات. شەوگار ئەڵێی ڕێگای بەسرەیە هەر تەواو نابێت، چاکتر وایە ئەم ئێوارەیە لەگەڵ (.. ) نەختێك سەری خۆمان گەرم بکەین، کە، چوو هاوڕێکەی لەبەری هەستا پاش تەوقەکردن، گارسۆنەکە سەر و چارەك ئارەق و چوار مەزەی بۆ هێنان، دوا پێکیان هەڵدا خۆیان کۆکردەوە بۆ گەڕانەوە، درگای هۆڵەکەی کردەوە باوکی بە ڕویدا تەقیەوە، دیسانەوە شتە پیسەکەت خواردۆتەوە، ئەوە سویچەکە بۆشم پڕکردوی لە بەنزینی محەسەن هەرچەندە ئەوەش ناهێنی.

فەتاح حەسەن
دانیمارك/ ڤالبی

نەوەستاوم بە بەردەوام بەخۆم دا دەچمەوە دەزانم لە پشتی هەر وردبینییەکەوە هۆشمەندیەک هەیە وام لێدەکات جیاواز بیربکەمەوە و باشتر بنووسم. ئەوانەی ئەمڕۆ و دوێنێ وەکوو یەک بەراورد دەکەن هەتاوی سبەی نابینن و شمشێری جەهل تیژ دەکەن.
جوانترین داهێنەرەکان ئەوانەن کۆڵنادەن و بەردەوامی بە خۆپێگەیاندن ئەدەن خوێندنەوە دایکی مەعریفەیە ڕۆشنبیر سواڵکەرو و هەتیوی هیچ حیزبێک نییە ئەمەش هیوا و ئازادی ئەداتێ جوان بنووسێت و ئاگای لە مێژووی خۆی بێت.

بەهۆی ڕۆمانەوە زانیم لینین و ستالین درندەن نەک بەهۆی هێزی سووپای سوورەوە. تۆلۆستۆی بازی دا بەسەر پشتی باوکی دا و شەڕ و ئاشتی نووسی و سامانی باوکی دابەش کرد و هەڵهات لە یاسای خێزان، داب و نەریت بەڵام خودا ئاگادارە بەهۆی هۆشمەندی چینایەتییەوە ئەو کارەی نەکرد. دەبوایە پۆشکین لە پێناوی شیعر دا بکوژرایە نەک شەرەف! چونکی قورسایی زمانی ڕووسی لەسەر شانی بوو.
هیچ شوێنێکی دنیا هێندەی گوندەکەی خۆم خۆشەویست نییە لەلام بەڵام هەموو شار و مرۆڤ و شارستانییەتی مرۆڤایەتی لای من جوانن و قورسایی مێژووی خۆیان هەیە.
لەلای ژن خەیاڵی سپی ئەگەر دەنگی ئاو نەبێت گۆرانی کۆترە.

جەلال عەبدوڵا ساڵح(حەمە)

خەیاڵی سپی

لە بەردی سێبەرت هەڵکەوتم
درەختی سێو پێکەنی
کۆتر گریا
دوو دڵم لە هەڵوێستیان

لە ناوکی سێو دەچیت
کاتێک دەیکەنە چوار بەش
ناچیتە لای کەسییان
حەزدەکەیت تەنها
هەناسەیان هەڵبمژیت

هەموو ڕۆژێک دەبمە دوو بەش
دڵم لەوێ
لەلای دایکم گۆرانی دەڵێ
لێرەش لەبەرچاوی ڕێبوارەکان
لەشەقامەکانی تۆرۆنتۆ
پارچەکانی لەشم
بەدووای خۆم دا ڕادەکێشم

کاتێک دەمان نێرن بۆ جەنگەکان
یان کاتێک دەمرین
پێش ئاو
با
ماچی تەرمەکانمان دەکات

پێ درۆی کرد
قاچ درۆی کرد
هەنگاو درۆی کرد لەگەڵ ڕێگا
کەچی ئەو نەگۆڕا
نەخۆی لوول کرد
نە هەڵکشا

هەنگوێن دەڵێت
خۆشەویستی شیرینە
زوو تامی دەمرێت

هەژاری
عەیبەی کۆمەڵایەتی نییە
بەڵکوو سەرشۆڕی
سەرۆکایەتییە

لە بازار
پێش کەلووپەڵ
هێزی کار
خۆی دەفرۆشێت

پەتێک وا لە ملی
هەموو جیهان دا
هێزی پارە ڕای دەکێشێ
دەپچڕێ
هۆشمەندی لەدایک دەبێ

جوانترین مناڵی ئاو
خۆشيویستییە
ئادەم بە زەوی وت!

دوور مەڕۆ
گوڕێک لێرە چاوەڕێتە
هێندەی باڵای ژیانە

لێرە هەموو ڕۆژێ
چوار جار هەڵدەکەوم
لە بەردی ئەوێ
هەورازی لێژ
باشترە لە دەشتی دڕکاوی

شیعر تەمەن کورتە
پۆشکین چووە جەنگەوە
لەبەر شەرەف کوژرا
نەک هۆنراوە

تۆرۆنتۆ گەڕام
بە شەقامی یانگ دا تێپەڕیم
چەپکێک پیچکم لە دووکانی ژنێک بینی
وامزانی لەپاڵ دایکمم

ئاوڕدانەوەیەک لە پێگە و دەستکەوتەکانی ڕاپەڕینی ئەمدواییەی خەڵکی ئێران لە دژی دیکتاتۆریەت!
عەبدولڕەحمان گەورکی، نووسەر و شرۆڤەکاری سیاسی

بە شەهیدبوونی کچە کوردی تەمەن ٢١ ساڵ، ژینا ئەمینی (مەهسا) لە تاران لە رۆژی ٢٥ی خەرمانانی ساڵی رابردوو لە لایەن هێزەکانی حکوومەتەوە، قۆناغێکی نوێیی خەباتی خەڵکی ئێران لە دژی دەسەڵاتی دیکتاتۆری ئایینی دەستی پێکرد کە تا لەناوچوونی دیکتاتۆرییەت لە ئێران بەردەوام دەبێت. پرسیار ئەوەیە ئێستا دەبێ چی بکرێت؟!
ئەستێرەیەک بە ناوی ژینا ئەمینی (مەهسا)!
ژینا زۆر بە بێتاوانی شەهید کرا. هەر لەبەر ئەم هۆکارە بوو کە خەڵک ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ دادخوازی خوێنی ئەم شەهیدە و جیهان ڕاپەڕی بۆ پشتگیریکردنی. شەهیدبوونی ژینا بوو بە پێشهاتێکی گرنگ، کە زۆر بە خێرایی بوو بە سیاسی و سەرەتای ڕاپەڕینێکی خوێناوی خەڵکی ئێران ، کە تیایدا لانیکەم ٧٥٠ کەس لە سەرتاسەری ئێران گیانی خۆیان بەخت کرد لە پێناو ڕووخاندنی دەسەڵاتی دیکتاتۆری!
بۆیە بەبێ لەبەرچاوگرتنی هەر حیساباتێک، وانەی یەکەم لەم ڕووداوە ئەوەیە کە ژینا ئەمینی شەهیدی هەموو خەڵکی ئێرانە و ڕژیمی دیکتاتۆری ئایینییش دوژمنی هەموو خەڵکی ئێرانە. واتە ئەو خەڵکەی کە لە هەموو ئێران دژی دیکتاتۆرییەت خرۆشان و راپەڕین. لە کوردستانەوە تا بەلوچستان. لە خوزستانەوە تا خوراسان و لە تارانی پایتەختەوە تا هەموو پارێزگاکانی وڵات!
کەوایە دادخوازی بۆ خوێنی شەهید مەهسا ئەمینی تەنها بە کوردستان سنوردار ناکریت. لەسەر گۆڕی ژینا ئەمینی نوسرابوو: “ژینا تۆ نامریت. ناوەت ئەبێتە رەمز”! بەڵێ ناوەکەی بوو بە رەمزێک، کە نەک هەر خەڵکی ئێران، بەڵکو خەڵکی هەموو جیهانیشی، لە دژی دیکتاتۆرییەتی ویلایەتی فەقیهی هان دا. ڕۆحی مەهسا و شەهیدانی تری ئەم ڕاپەڕینە شاد و هەرمان!
سەیرێک بۆ پشتەوە!
دوابەدوای شەهیدبوونی ژینا، کەم نەبوون ئەوانەی “بە درۆ” هاتنە سەر شانۆ و خۆیان بە دادخوازی خوێنی ئەو شەهیدە نیشان دا، بۆ ئەوەی هەلپەرستانە خۆیان دەرخەن و بگەن بە دەسەڵات! ئەوانەی کە نەک هەر دەستیان لە خەبات و شۆڕش دژ بە دیکتاتۆرییەت لە ئێراندا نەبوو، بەڵکو تەنانەت دەست و پێوەندی دیکتاتۆرییەتیش بوون. ئەوان نەک هەر دەستیان هەبوو لە رشتنی خوێنی ژینادا و بە شەهیدکردنی نەوەستان، بەڵکو پەلاماری دادخوازانی خوێنی ئەم شەهیدەشیان دا!
دەست و پێوەندەکانی دەسەڵاتی دیکتاتۆریی مەزهەبی و پاشماوەکانی دیکتاتۆری شا کە خۆیان بەشێک بوون لە دیکتاتۆرییەت بە ئیستایشەوە، بە نازناوی جیاواز و بە دروشمی جیاوازەوە خۆیان خزاندبووە ناو ڕیزەکانی ئۆپۆزسیۆنی دیکتاتۆرییەت و بە درووشمی جیاجیاوە دەیانویست رێبەڕایەتیی شۆڕشەکە بگرنە دست و بە کوژاندنەوەی راپەڕین، دیکتاتۆرییەت لە ئێران لەسەر پێ بهێڵنەوە!
بەڵام راستییەکان زۆر سەرسەختتر بوون لەوەی ئەوان بتوانن ئەمکارە بکەن کە دەیانویست بیکەن. چونکە دۆخەکە ناگەڕێتەوە دواوە و خەڵک بە هیچ شتێک کەمتر لە ڕووخاندنی دیکتاتۆرییەت لە وڵاتەکەی خۆیان ڕازی نەبوون و نابن!
ڕاپەڕین لە دژی دیکتاتۆرییەت لە ئێران بەردەوامە!
ئێستا بە سەیرکردنی ئەو ڕێگایەی خراوەتە پشت سەر، بە روونی دیارە کە چ هێز و بەدیلێکی “رەسەن” و “ئامادە” لە مەیداندا هەبووە و هەیە و لە کۆتاییشدا چ هێزێک ئەم دەسەڵاتە دیکتاتۆرییە دەخاتە خوارەوە!
زۆرێک وشە و دروشم و ئیدیعا و تەنانەت هاوپەیمانی و ئەڵتەرناتیڤی دەستکردی کۆنەپەرەستان و کۆلۆنیالیزم هاتن و لەبەر ئەوەی “ناکارامە” و “هەلپەرست” بوون، هەروەک بڵقی سەر ئاو ون بوون! لە ڕوانگەی زانستیشەوە، هەر لە سەرەتاوە ئەم شتە روون بوو. چونکە “هاتنە ناو ریزی خەبات” و بە تایبەت”مانەوە لە ریزی خەبات”دا، پێویستی بە تەیاربوون بە “زانستی خەبات” و هەبوونی شەرعییەتی خەباتی جەماوەری و باوەڕمەندی بە زانستی خەبات هەیە. لە گۆڕەپانی خەباتدایە کە “قسە” و “کردە” لێک جیادەکرێنەوە و دەخرێنە بەر تاقیکردنەوە. بە گوتەی خەباتکاری ناوداری ئیرانی (عەلی ئەسغەر بەدیعزادەگان) کە بە دەستی دیکتاتۆری شا لەسێدارەدرا، “قەبارەی هەر کەس و بزووتنەوەیەک، بە رادەی ئەو نرخەیە کە لە خەباتدا دەیدات”. ئەو هێزانەی مردن لە ناخیاندایە لە گۆڕەپانەکەدا نامێنن!
هێڵی سوور!
لەوانەیە هەمووان بینیبێتیان کە لەم دواییانەدا، ئەو وەرزشوانە ئۆکراینییە، لەسەر سەکۆی پاڵەوانێتی، ڕەتیکردەوە تەوقە بکات لەگەڵ وەرزشکارێکی سەر بە ڕژێمی ئاخوندی! کردارێک کە ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرم بیردەخاتەوە. هەبوونی “هێڵی سوور” لەدژی ئەو ڕێژیمە دیکتاتۆرە، کە چالاکانە بەشداریی کردووە لە کوشتنی خەڵکی ئێران و شەڕی دەستدرێژیکارانە بۆ سەر ئۆکرانیا. سازشتکردن و سازان لەگەڵ ئەم دەسەڵاتە، بە هەر شێوەیەک بێت، لێخۆشبوون هەڵناگرێت و بەزاندنی هێڵی سوورە. هەرچەندە خەڵکی ئێران قوربانیی سەرەکی سیاسەتی سازان بووە لەگەڵ ئەم ڕێژیمەدا، بەڵام تاوانەکانی حکوومەتی ئێران سنوورە نێودەوڵەتییەکانیشی بەزاندووە تا دوورترینی شوێنی ئەم جیهانە و، دەبێ ئەو وەرزشوانە ئۆکراینییەیش پشتی بە ڕاستییەکی وەها بەستبێت کە ڕەتی کردبێتەوە بۆ تەوقەکردن لەگەڵ وەرزشکاری ڕژێمی ئاخوندی!
بۆیە هەبوونی هێڵی سوور، رەمزی تێپەڕبوونی سەرکەوتوانەیە بە ناو رووداو و تاقیکردنەوە مرۆییەکاندا. هەروەک چۆن نزیکبوونەوە لە دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەت و دۆستایەتیکردنی، بە واتای دوورکەوتنەوە دێت لە خەڵک و لەدەستدانی شەرعییەتی جەماوەری لە سەر هەردی واقیع. ئەوەندەی دەگەڕێتەوە بۆ ئێران، ئۆقیانووسێکی خوێن رژاوە لە نێوان “دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیهی” و “خەڵکی ئێران”دا. ئەمەش هۆکارێکە بۆ ئەوەی داواکاری سەرەکی خەڵکی ئێران “ڕوخاندنی ڕژێمی ویلایەتی فەقیهی” بێت و خەڵک بە هیچ شتێکی کەمتر لەوە ڕازی نەبێت و ڕازی نابێت!

دوا وشە!
هێز و لایەنەکان لە مەیدانی کردەی کۆمەڵایەتی و شۆڕشدایە هەڵدەسەنگێندرێن و تاقی دەکرێنەوە. لەم مەیدانەدایە کە سنووربەندی و سەنگەر و بەرە، وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەکەونە سەر پێ و بەردەوامی و پتەوبوون بە خۆیانەوە دەگرن. هێز و لایەنی هەلپەرست و بەستراوەی دیکتاتۆرییەت دەتوێنەوە و لە ناو دەچن. “سەنتەرفیۆژەکانی مێژوو” بەردەوام لە کاردان بۆ ئەوەی “لایەنی ڕەگداکوتاو” و “بەرحەق ” لە مێژوودا بمێنێتەوە و ئەوانیتر فڕێداتە زبڵدانی مێژووەوە. راستییەکان زۆر سەرسەختانە و بێڕەحمانە کاری خۆیان هەر دەکەن و هەر شتێک هەڵقوڵاوی گەل و نیشتمان نەبێت، لەناو دەچێت!
موقاومەتی ئێران بە کۆڵێک ئەزموونی ڕابردوو و شارەزایی لە ئاست راستییەکاندا بووە، کە هەر لە سەرەتاوە بە هێڵ سووری “نا بۆ شا، نا بۆ خومەینی و ئاخوندان”، هاتە ناو گۆڕەپانەکەوە و “مانەوە و ئایندەداربوونی خۆی” و “بەردەوامیی ڕاپەڕینی گەل”ی پاراستووە و پێداگرە لەسەر ئەوە کە مافەکانی خەڵکی ئێران لە قوڕگی دەسەڵاتە دیکتاتۆرەکان و کۆلۆنیالیزم دەربکێشێتە دەرەوە! لەم ئاڕاستەیەدایە کە موقاومەتی ئێران و موجاهیدینی خەلقی ئێران ئاڵاهەڵگر و بێ هاوتان و زۆر جار ڕایانگەیاندووە کە خۆیان بە پشتیوانی وەها لایەن و رەوتێک دەزانن، کە گەر هەیە، با بفەرمون پێشمان کەون. ئەگەریش نیە با دوور بکەونەوە!

کۆتایی

بەئامانجی پردی پەیوەندی و تێکەڵبوونی کلتورەکان ، ناساندنی ھونەری شانۆیی کوردی، یەکەمین دیمانەی شانۆی کوردی دیاسپۆرا
لەژێر دروشمی”بیرەوەری، گێرانەوە،گەڕانەوە بۆ نیشتیمان،بۆشانۆ” لە وڵاتی ئەڵمانیا یەکەمین دیمانەی شانۆی کوردی بەرێوە دەچێت
لە ڕۆژانی 16، 17، 18ی ئەم مانگە، بەم ناونیشانە:
Theaterverin Teutschenthal
Maerkertraase 30A
06179Teutschenthal
کاتژمێر 18:00 ئێوارە.
دیمانەکە وەک دەستپێک و ھەنگاوی یەکەمە بۆ زیاتر ناساندن و لێکنزیکبوونەوەی کلتورە جیاوازەکان و چێژ بینین لەھونەری شانۆیی.
سەبارەت بەم دیمانەیە بەڕێز “کاروان عەلی مەجول “وەک سەرۆکی دیمانەکە وتی” شانۆ ئەو ھونەر زیندوەیە کە ھەموومان کۆدەکاتەوە، بۆیە ئێمەی گروپی هونەریی کابارێتی کوردی ، یەکەم ھەنگاومان بەرەو ڕێکخستنی یەکەمین دیمانەی شانۆیی نا”.
هەروەها وتی “خۆشحاڵم کە دەبینە مایەی کۆکردنەوەی چەند شانۆکارێکی بە ئەزموون کە سەردەمانێک ئێمەیان فێری خۆشویستنی شانۆ دەکرد ،با ئەم بەیەکگەیشتنە بکەینە دیمانەی جوانی و ئازادی و پەیامی مەزنی شانۆ ھیواخوازیشم کەئەم دیمانەیە بکەینە نەریتێکی ساڵانە”.

ڕۆژی یەکەم 16ی 6 دەستپێکی دیمانەکە بەمشێوەیە دەبێت:
یەکەم پێشانگەی نیگارکێشی لەلایەن ھونەرمەند شیلان ڕەشیدو چەند پارچە میوزیکی کوردی لەلایەن ھونەرمەندان ( فاروق میرزا سدیق ) . پاشان وتەی سەرۆکی دیمانەکە پێشکەش دەکرێت لەلایەن ھونەرمەند : کاروانی عەلی مەجۆلەوە. پاشان وتاری گروپی کابارێی کوردی کەڕێکخەری دیمانەکەیە لەلایەن ھونەرمەند ڕزگار مونزیرەوە پێشکەش دەکرێت. پاشان دوو بەرھەمی شانۆیی پێشکەش دەکرێن . ئەوانیش بریتین لە :
یەکەم : مۆنۆدرامای( فرمێسک لە چاوی رۆژگاردا).نوسینی مەهاباد قەرەداخی و
دراماتورگی دەهەب باولۆس و
وەرگێڕانی بۆ زمانی ئەڵمانی (د.نیگار حەسیب قەرەداغی) و
ئامادەکردن و نواندنی ھونەرمەند (فرمێسک مستەفا). ھەروەھا میوزیکی بەرھەمەکەش لەلایەن ھونەرمەند فاروق میرزا سدیقەوە ئامادەکراوە. ئەم نمایشە لەکاتژمیر:19:00ی ئێوارە بەزمانی ئەڵمانی پێشکەش دەکرێت.
نمایشی دووەم : کە بەرھەمی گروپی کابارێی کوردییە بەناوی ( لایکچی)، نوسین و دەرهێنانی ھونەرمەند( ڕزگار مونزیر )ەو
نواندنی ھەر یەک لە ھونەرمەندان (ھیوا عەونی و فاروق میرزا سدیق)ە.ئەم بەرھەمە کارێکی کۆمیدییەو لەکاتژمێر: 20:45ی شەو بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.

ڕۆژی دووەمی دیمانەکە 17ی 6 کە پێکھاتووە لە دوو بەرھەمی شانۆیی بەمشێوەیە :
یەکەم : شانۆی ڕێحانە ، لەنوسین و دەرهێنانی ھونەرمەند گەزیزە عومەرو
نواندنی ھەر یەک لە ھونەرمەندان: بێگەرد ئەحمەدو بڕیار ڕەشید و
فرمێسک مستەفا. ئەم کارەش بەرھەمی تیپی هاوڕیانی گەزیزەیەو لەکاتژمێر: 19:00 بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.
بەرھەمی دووەمی ئەم ئێوارەیە، بەرھەمێکی لابوری شانۆی لالشە لەوڵاتی نەمسا.کە بریتییە لە
پیرفۆرمانسێکی فیدیۆی بەناوی (یادەوەری)
کۆنسێپت و کامێراو دەنگ و میلۆدی و ئامادەکاری ڤیدیۆی و پیرفۆرمەر ھونەرمەند( د.نیگار حەسیب قەرەداخی) یە ، کەکاتژمێر:21:00 شەو پێشکەش دەکرێت.

ڕۆژی سێھەمی دیمانەکە 18ی 6 بەم شێوەیە دەبێت :
یەکەم : سیمینارێک بۆ نوسەرودەرهێنەر میرزا مەتین لەژێر ناونیشانی (جوڵە شانۆییەکانی باکوری کوردستان لە نێوان لاسایکردنەوە و گێڕانەوەدا).
رێکخەری سیمینارەکە لەلایەن شانۆ مەتۆوە بەڕێوە دەچێت.
کاتژمێر : 14:00ی پاش نیوەڕۆ
پاشان تیپی نواندنی سلێمانی ،
مۆنۆدرامای ( ژنێکی تەنیا) لە
نوسینی( فرانکۆڕاماو داریۆفۆ ) و وەرگێڕان و دەرهێنانی: فازیڵ قەساب. لەنواندنی ھونەرمەند (نەشمیل غەریب) ، لەکاتژمێر:18:00 ی ئێوارە بەزمانی کوردی نمایش دەکرێت.
جێگەباسە لەکاتژمێر : 20:00 ی شەو وتاری کۆتایی دیمانەکە لەلایەن کاروان عەلی مەجۆلەوە پێشکەش دەکرێت.
جێگەی باسە لەدوای ھەر نمایشێک لە نمایشەکانی ئەم دیمانەیە گفتوگۆیەکی کراوە لەلایەن ھونەرمەند بورهان قەرەاخیەوە بۆ ھونەرمەندان و بینەران ڕێک دەخات.
دەستەی باڵای ئەم دیمانەیەش لەم ھونەرمەندانە پێکھاتوون :
کاروان عەلی مەجۆل: سەرۆکی دیمانە.
ڕزگارمونزیر: بەڕیوبەری هونەری
هیوا عەونی: کارگێڕی
فرمێسک مستەفا: ڕێکخستن و پەیوەندیەکان.
بورهان قەرەداخی : وتەبێژی دیمانەکە، ھەربۆیە ئەویش ڕایگەیاند” :
جێگەی خۆیەتی کە بڵێین کەکەسانێکی زۆر لە ھونەرمەندان و میدیاکاران و کەسانی خۆبەخش لەپشت دیمانەیەوەن تا کارەکانی بەسەرکەوتویی ئەنجام بدەن. لەپێناو ئاڵوگۆڕی کلتوریدا”.

ئـاڵا هـێمای شکـۆداری هـەر گـەل ونیشـتـمانێکە و ناسـنامەی نەگـۆڕی گـەلە. ئـاڵا ئەو چەترە نیشتمانییەیە کە لە سایەیدا، هاونیشتمانیان هەست بە خۆشەویستی و هاوسۆزی و یەکـێـتی و هـاوبەستـبـوون بـۆ نیشـتـمانـەکەیـان دەکـەن. شـانـازیی پێـوە دەکەن و لە خـۆشی و ناخـۆشی و لە بۆنـە نەتـەوەیی و نیشـتمانییەکـانیـانـدا، بەڕێـزە لە بەردەمیـدا دەوەسـتن و لەگـەڵ بەرزکـردنەوەیـدا سـڵاوی لێـدەکـەن و مارشی نەتەوەییـان دەچـڕن.
لـە زمـانی کـوردیـدا بـێـجگـە لـە وشـەی ئـاڵا، وشـەی “بـەیـداخ” و ” پـەرچـەم” یـش بەکاردەهـێنرێـن. وەک خۆشەویستییەکیش بۆ ئاڵا، بە سەدان کچی کورد ناونراون ئاڵا.
رێکخراوی نەتەوە یەکگـرتـووەکان، بەم شێوەیە پێناسەی بۆ ئـاڵا کـردووە:”ئـاڵا واتە هـێما و ناسـنامە و نەتـەوە و دەوڵـەت و هەرێـم و حـیزب و گـروپـەکان، شانـازییەکی بەرجەسـتە کـراویـانە”.
ئـاڵای پیـرۆز و رەنگـینی کوردستان، کە لە ئاسمانی کوردستانـدا دەشەکـێتەوە، ئـاڵای گەلی کوردمانە و هـێمای شکۆمەندی و یەکـێتیمانە، مایەی شانازی و سەربەرزیمانە.
ئاڵای کوردستان، پـێگەیەکی پیـرۆز و رێـزێکی تایبـەتی و خۆشـەویستییەکی زۆری لە دڵماندا هـەیە. ئامادەین لە پێناوی پاراستن و بەرزڕاگـرتنیـدا، گیانی خۆمان ببەخـشـین. ئەمەش ئەرکێکی پێویست و پیرۆزی نەتەوەیی و نیشتمانی و رەوشتیمانە. بە هەزاران پێشمەرگەی قـارەمانمان، لە پێناوی بەرگـریکـردن و رزگـارکـردنی خـاکی کوردستان لە داگیرکەران لەژێر ئاڵای کوردستاندا شەهیدبوون. ئاڵاکەمان هێمای بوون و مانەوەمانە.
کـەس نـەڵی کورد مـردوە، کورد زیـنـدووە
زیـنـدووە قــەت نـانـــەوێ ئـاڵاکـەمــــــــان
بەپـێی بەڵـگە مێـژووییەکـان، گـەلی کوردمـان، خـاوەنی کـۆنـترین ئـاڵایـە لە جـیهانـدا.
یاساناس و مێـژوونووسی کوردمـان، دکـتۆر (عـەبـدوڵڵا دارتـاش) لە پەرتـووکەکەیـدا (میژووی بنەچەی کورد) کە لە ساڵی (٢٠١٧) دا چاپیکـرد، دانەیەکی پێشکەشـم کرد.
مێـژووی ئـاڵای کوردستان بـۆ (٧٠٠٠) هـەزا ساڵ پێـش ئێستا دەگـەڕێنێـتەوە، کە لە لایەن ئیمپراتۆریەتی گۆدییەکانەوە دروستیان کرد. گۆدییەکان (٥٠٠٠ ـ ١١٥٧) پێش زایینی دەسەڵاتداری ناوچەی کوردستان بوونە. شاری ( کارگـود ـ کارکـۆ : کارکۆک : کەرکـووک) بە قـەڵا سەرکەشـەکەشـیەوە، گـۆدییـەکـان دروسـتـیان کـرد و کـردیـان بە پایتـەخـتی ئیـمبـراتـۆرییـە مـەزنـەکـەیـان. گـۆدیـیەکـان بـە بـاپیـرانی کـورد دادەنـرێـن.
دکتۆر دارتاش دەڵێت:” پێویستە ئەوە بڵـێین و ئەو راستییە مێـژووییە بیخەینەوە یادی گـەلی کوردی شۆڕشگـێڕ و کۆڵـنەدەر و قارەمان، کە هـێمای (٢١) تیشکەکەی خـۆری ئـازادی لە نـاو ئـاڵای کوردسـتان، هـێمـای ئەو (٢١) پاشایەی گـۆدیانی بايپرانمانە. کە حوکمڕانی یەکەمین دەوڵەتی (گودی/ گودیا/ گودیۆمی) ی گودی/ گوردی/ کوردی بوونە لەسەر زەمینی کوردستانـدا لە هـەزارەی پـێـنجەمی پێش زاییـن. بەڵام هـەر لە کـۆنەوە وتـراوە، ئـاڵای کوردسـتان لە رەنـگی (سـوور و سـپی و سـەوز و زەرد) پێکهاتـووە”.
لە دوای گۆدییەکان، دەوڵەتی کـاسییەکـانیش هـەر کوردبـوون و خـاوەنی ئـاڵای تایبەتی دەوڵەتەکەیان بوون. دەوڵەتی کوردی میتـانییەکان، کە فەرمانڕەوای بەشی هەرە زۆری کوردستان بـوون، لە ساڵی (١٥٠٠) ی پێش زاییـنیدا، ئاڵای کوردستانیان بەکارهـێناوە. لە دوای ئەوانـیـش ئیـمـپـراتـۆریەتی مـاد، ئاڵای تایبەتیـیان هەبووە. کە لە رەنگی زەرد و سوور و سەوز پـێکهـاتـبوو. کـاوەی ئاسنگەریش، چەرمەکەی بەرۆکی کـرد بە ئاڵای شۆڕش و راپەڕینەکەی. ئاڵاکەی کـاوەی ئاسنگەر بایەخـێکی مێـژوویی گـرنگی هـەیە.

لە ساڵی (١٩١٨) دا، کوردێـک بە نـاوی (خـەلـیل بـەگ) سـەرۆکی رێـکـخـستی ئـازاد ئاڵایەکی دروستکرد. لە ساڵی (١٩٢٠) دا، سەرکردەی کورد (ئەمـین عـالی بەدرخـان) داوا لە (زینـەل عـابـدیـن) دەکات کە کەسایەتییەکی کورد بـوو، ئاڵایـەک بـۆ کوردسـتان دروست بکات. ئـەو ئـاڵایە تا ئەمـڕۆش لە مـاڵی (سیـنەم بەدرخـان) پارێـزراوە. پـارتی (خۆیبـون) ئاڵای هەبـوو. شۆڕشـەکەی سـمکـۆی شکاکیش ئـاڵای هەبـوو. لە شۆڕشی ئاگری (شۆڕشی ئارارات: ١٩٢٩ـ ١٩٣٢) بە سەرکردایەتی (ئـیحسان نوری پاشـا) ی رابـەری شـۆڕشـەکە، بە فـەرمی ئـاڵای کوردستانی لەسـەر چیـای ئـاگـری، بەرزتـرین لـووتکە چیـای کوردستان هـەڵـدا. شـێخ مەحمـودیـش نەمریش لە (١٩١٩) دا، ئـاڵای کوردسـتانی بۆ شـۆڕشەکەی دانـا، کە گـوزارشـتی لە دەوڵـەتی کوردی دەکـرد. لەسەر باڵەخـانەی ئەفــسەری سیاسی بەریتـانیـا هـەڵکـرا.

ئـاڵای فـەرمی ئەم سەردەمەی کوردسـتان، لە چـوار رەنگی گەش و جـوان پێکهاتـووە، هـەمان رەنگەکانی ئاڵاکانی پێشـترن. گوزارشت لە خەبات و شۆڕش و لە بەرخودانی و قارەمانـێـتی و ئـازادی و لە نـەورۆز و سەری ساڵی کوردی و لە سـروشـتی رەنگـین و ئەفـسووناوی کوردستان دەکەن. رەنگەکانی ئـاڵای کوردستان پەیـوەندییەکی بەهـێزیان بە مێـژووی رابـردوو و ئێستا و بە هـیوای داهـاتـووی کـورد و کوردسـتانـەوە هـەیـە.

رەنـگی سـوور، لە سەرەوە دایە: هـێمـای ئازایـەتی و قـارەمانێتی و گیان بەخـشیـنە لە پێناوی کوردسـتانـدا. هـێـمای شـۆڕش و بەرخـودانی و خـوێنی شەهـیدە نەمرەکـانمانە.
ئـێـمـە رۆڵـەی رەنـگی ســوور و شـۆڕشــیـن
سـەیـــری کە خـوێـنـــاویـیـە رابـــــردوومــان

رەنـگی زەرد:. خـۆرە زەردەکـەی نـاو رەنگە سـپیـیەکـە، کە لە (٢١) تـیـشکی یەکـسان پێکهاتـووە، نیشانەی ئاگر و رووناکی و دروشانەوەیە. ئاماژەی بۆ یەکەم رۆژی سەری ساڵی نـوێی کوردی کە دەکەوێتە رۆژی (٢١/ ئـادار) ی هەمـوو ساڵـێکی زایـنی. یەکەم رۆژی مانـگی نەورۆزیشە، یادی ساڵـڕۆژی راپەڕیـن و شـۆڕش و سەرکەوتـنی کـاوەی ئـاسـنگەرە. نـەورۆز کـۆنتـریـن و پیـرۆزتـریـن جـەژنـی رەسـەنی نەتـەوەیی کـوردە.
رەنگی سـپی کە لە ناوەڕاستـدا: هـێمـای پاکی، ئارامی، راستگـۆیـی. ئاشـتی و تەبـاییە، کە گـەلی کوردمـان هـەمـیشە ئاشـتـیخـواز بـووە.
رەنگی سـەوز: هـێمـای سـروشتی سـەوز و جـوان و قەشەنگ و ژینگەی کوردسـتانە. رەنـگی هـیوا، خـۆشـەویسـتی، گـەشـبـیـنی و لاوێـتـی، بـوژانـدنـەوە و ژیـانە.
لە ساڵی (١٩٩٩) دا، ئەم ئـاڵایەی ئێستا، بـوو بە ئـاڵای فـەرمیی هەرێـمی کوردستان، لەسـەر هـەمـوو دامـودەزگـاکـانی هـەرێـمی کوردسـتـانـدا هـەڵـدرا و هـەڵـدەدرێـت.
لە رۆژی (٢٧/ ئـادار/ ٢٠١٧) دا، بـۆ یەکـەم جـار، بە فـەرمی لە لایـەن ئەنجـوومەنی پارێـزگـای کەرکـووک و پارێـزگـاری کەرکـووک، رەوانشاد (د. نەجمەدین کەریـم) ەوە، ئـاڵای کوردسـتان لەسـەر بینـای پـارێـزگـای کەرکـووک هـەڵـدرا. دوایـش لەسـەر قـەڵا سەرکەشـەکەی کەرکـووکـیش لەگـەڵ ئـاڵای عـێـراقـدا هـەڵـدرا.
لە رۆژی (١٩/٦/ ٢٠٠٩) دا، پەرلەمانی باشووری کوردستان بە تێکـڕای دەنگەکان، رۆژی (١٧/ ١٢) ی هەموو ساڵێک وەکوو (رۆژی ئاڵای کوردستان) ی پەسەنـد کرد. لەو ساڵەوە هەموو ساڵێک لەم رۆژەدا، بە جلـوبەرگی کوردییـەوە ئاهـەنگی شـیاو لە کوردستانـدا سازدەکـرێـت. بە فـەرمیش لە هـەمـوو قـوتـابجـانەکـان و لە زانکـوکـان و دایـرەکان و لە هەمـوو دەزگـاکـان و بـازاڕەکـان، لە هـەمـوو شـار و شـارۆچـکەکان و لە گوندەکانیشدا، ئاڵای کوردستان بەرزدەکرێتەوە. هەڵـبژاردنی ئەم رۆژەش، بۆ یادی هـەڵکـردنی ئـاڵای کوردسـتان، لە شـاری مەهـابـادی پـایتـەخـتی کـۆمـاری کوردسـتان دەگـەڕێتـەوە، کە لەلایـەن سـەرۆک کـۆمـاری کوردسـتان، پـێـشەوای نـەمرمان قـازی مـحـەمـەدەوە، لە ئاهـەنگـێکی میـژوویی زۆر گەورەی حکـوومی و جەمـاوەریـدا، بە هەڵهەڵەلـێدان و چەپـڵەڕێـزان و بە چـڕینی مارشی نەتەوەییمان ئەی رەقـیب هەڵکـرا. ئەو رۆژە بـۆنەیەکـی بەرزی نەتـەوەیی و نیشـتمانـیمانە و هەرگـیز لە یـادی ناکـەین. مەبەستـیش لە یـادکـردنەوەی ئـاڵای کوردسـتان لـەم رۆژە پیـرۆزەدا، جـەخـتکـردن و دووپـاتکـردنەوەی خۆشـەویـستـیـمانە بـۆ ئـاڵای کوردستان و هـاوبەستەبـوونمـانە بۆ کوردستانی نیشـتمانی شـیرینمان. بۆ نوێکـردنەوەی بەڵـین و پەیمانە بۆ درێـژەدان بە خەبات و تێکۆشان لە پێناوی رزگارکردنی خاکی کوردستان، لەژێـر ئاڵای کوردستاندا. کە سـومـبـلی نەتـەوەیی و یەکگـرتـن و ناسـنامەمـانە.
شایەنی باسیشە، وەکوو کولتوور و رێـوڕەسمێکی فەرمی قـوتابخـانەکان لە باشووری کوردستانـدا، هەموو رۆژانێ پێـنج شەمـمە، پێش دەستپێکـردنی خوێنـدن، قـوتـابیان و مامۆستایان بە ریـزەوە دەوەستن. سێ قـوتابی دەچنە بەردەم ئاڵای کوردستان، ئەوەی نـاوەڕاستەوە پێشدەکەوێت و تا لووتکە ستوونی ئاڵا، ئاڵای کوردستان بەرزدەکاتەوە. دەگەڕێتەوە شوێنی خـۆی و هەمـووان لەگەڵ چـڕینی سـروودی (ئـەی رەقـیب) دا. بە ئەوپەڕی رێـزەوە، دەستی راستیان دەخەنە پێـش گـوێی راستیانەوە و سـڵاو لە ئـاڵای پیـرۆزی کوردستان دەکەن. دوایی یەکـێک لە مامۆستاکان وتەیەـک پێشکەش دەکات.
چەند قـوتابییەکـیش چەند هـۆنـراوەیەکی نیشـتـمانی پـێـشکەش دەکـەن.
زۆربـەی هـۆزانـڤـانـانی کـوردمـان، هـۆنـراوە و سـروودیـان، بەسـەر ئـاڵای پیـرۆزی کـوردستانـدا هـەڵـداوە. ئـەوەی ئیـمە لـەم نووسینەمانـدا مەبەسـتمانە، هـۆزانـڤـانـانی ناسـراوی بـواری هـۆنـراوی منـداڵانی کوردمـانە. کە زۆربەیـان هـۆنـراوەی جـوانیـان بەسەر ئاڵای کوردستانـدا هەڵـداوە، کە بە تایبەتی بۆ منـداڵانی کوردیان نووسـیون. بۆ ئەوەی لە منـداڵـییەوە، رێـز و خۆشەویستییان بۆ ئاڵای کوردستان و هـاوبەستەبـوون بۆ کورد و کوردستان لە دڵە قـنجەکانی منـداڵە چاوگەشەکانی گەلی کوردمـان بڕوێـنن. ئەمـەش ئامـانجـێکی سەرەکی و سـتراتـیژییـە لە ئامـانجـەکـانی هـۆنـراوە بۆ منـداڵان.
گوڵـبژێـرێک لە هـۆنـراوەکانی هـۆزانـڤـانـانی بواری نووسینی هـۆنـراوە بۆ منـداڵان، دەخـەینـە بەر دیـدی خـوێنـەران، کـە بە شـێوازێـکی سـووک و ئـاسـان و بە زمـانی شـیرینی کوردی بەسەر ئـاڵای کوردستانـدا هـەڵیـانـداوە. هـیوادارم بۆ منـداڵەکـانتـان بیانخوێننەوە. بەشێکی زۆریان شایەنی ئەوەن، کە ئاوازدانەران ئاوازیان بۆ دابنێن و بکـرێـن بە سـروود بۆ منـداڵان. بە تـاک یا بە کـۆمـەڵ منـداڵان بیـان چـڕن.
مامـۆسـتا (زارا ئەحـمـەد جـاف) لە پەرتـووکی (ورچـەکەی هـاوڕێـم، لەژێـر نـاوی (ئـاڵاکـەم) دا، نووسیویەتی:
جــــــوانی ئـــــاڵای کـوردســـــتـان
هـێـمـــای خـــاک و نـیـشــــــتـمـان
دەتـبــــــیــنـم وا لـە بــــــــــەرزیـی
بــۆ مـــن بـوویــــە شـــــانـــازیـی
وەکــــو تـابـلــــۆ لــە ئـاســـــــمـان
روونــاکـیی چــــاوی هــەمــــووان
بـشــەکــێــــــــوە لــەگــــــــەڵ بــــا
وا مـنـــــــداڵ ســـــــەیـــرت دەکـــا
پـەیـــــــــــامـێــکـت هـێــــــــێـنـاوە
وەکــو تـیـشــــــکـی هــەتـــــــــاوە
چــوار رەنـــگـت پـــڕ بـە هـــــایـە
نـەخـشـــانــدت ئـــەو ئــــــــــاڵایـە
ئەنـدازیـاری هـۆزانـڤـان (محەمـەد بـەرزی) لە پەرتـووکی (بەرخەکەی لانـە) لەژێـر ناوی (ئـاڵا) دا، نووسـیویەتی:

ئــــاڵای بـــــەرزی کوردســـــتـانـم
چــــوار رەنــــگـە چــــاکی دەزانـم
ســــور و ســـپـی بــێـــــــــگـەردە
ســـــەوزی خـــــــــۆرێــکی زەردە
جــــــێـی شــانـازی و شــــــکـۆیـە
ئــــــــــــازادی مــــــن و تـــــــۆیـە
لـــە ســــــایــەیـــدا دەوەســــــــتـم
پــــــــیـرۆزە دەیـــــــپـەرســــــــتـم
کـــاتـی تـــــرس و تـەنـــــــــگـانـە
دەیــپــــــــارێــزم شـــــــــــــێـرانـە
مامـۆسـتا (ئـەمیـن سـەبـان) لە پەرتـووکی (کـۆلارەکـەی باڵـدار) لەژێـر نـاوی (ئـاڵاکـەمـان) دا، نووسیویەتی:
ئـاڵای کوردســتان جـوان و قـەشـەنــگە
سەربـەرزی لامان هـێمات چـوار رەنگە
رەنـگی سـووری تـۆ خـوێنی شـەهــیـدە
ســەوزی قـەرسـیـلی روونــــاکی دیـــدە
ســپـی نـیـشـانـەی بەئـاشــتی ژیــــــــان
زەردی ئـاڵـتونی ئـاسـۆی بـەربـەیــــــان
گـیـانـفـیــداکـاری و خـەبــاتی دێـــــريــن
لەبــــەرزی تـــۆدا دواڕۆژ دەبـــــــیــنـن
ئـــاواتی مـێـــژووی کـوردایـــــەتی تـــۆ
پـرشـــــنگ دەداتــــــە دامـێـــنی ئـاســۆ
مامۆسـتا (کـازم کـۆیی) لە پەرتـووکی (نەوەکـانی چـریـکەی دواڕۆژ) لەژێـر نـاوی (ئـاڵا) دا. نووسـیویەتی:
ســەر بـڵـنـــــــــدکـە و بـــــــــڕوانـە
ئــاڵام چـــەنـد بــــــەرز و جـــــوانـە
لاکـێـــشـەیـە و چـــــــوار رەنـــــگـە
شـەکــــــاوەیـە و قـەشـــــــەنـــــگـە
ســـوور هـێـمــــای شـەهــیـــــــدانـە
گـیـــــــان بـەخــــشـی مــــــــەردانـە
ســــــپـی هــێـمـــــای ئـاشــــــتـیــیـە
کـــورد هــەر ئـاشـتـی ویـســـتـیــیـە
ســـــەوز بــــــــاخ و بـێــســــــتـانـە
ســروشــــــــتی کـوردســـــــــــتـانـە
خــــــــۆری زەردی گـەشـــــــــــاوە
هـێـمـــای نـــــــەورۆز و کــــــــــاوە

پـاراســــــتــنی ئــەم ئـــــــــــــــاڵایـە
لـە ئـەســــتـۆی هــەمــــــــوان دایـە
ئـاڵاکـــــــەم تـیـــــشـکی چــــــــــاوم
قـوربـــــانـی تـــــۆم تـا مــــــــــــاوم

مامۆستا (عـەلی حەمـەڕەشــید بەرزنـجی) بە کـورتە چـیرۆکەهـۆنـراوەیەکی جـوان، لەژێـر نـاوی (ئاڵایەک لە پەپولە) کە لە ژمارە (٢٢٩) ی گۆڤاری (پەپولە) دا بڵاوی کردۆتەوە، بە شێواز و شێوەیەکی جـوان، گوزارشتی لە ئـاڵای کوردستان کـردووە، نووسیویەتی:
پــۆل پــۆل پـەپـولــــەی رەنـگــیـن
نـاسـک نـاسـک بــــاڵ نەخـشـــیـن
ســـەوز و ســپی و زەرد و ســـور
دەدرەوشــــــــــــــــانـەوە لــــەدور
کـۆمــەڵ کـۆمــەڵ رەنــگـەکـــــــان
دەتــــــوت لـە دڵـــــــی مـنــــــــدان
زۆر بەبـاشــــی و دەســــتـوبـــــرد
تـابـلـۆیـەکــــیـان دروســـــتـکــــرد
ئـیـتـــر مـنـیــش تـا تــوانـیـــــــــــم
بـە ئـــــــارەزوی دڵ روانـیـــــــــــم
تـابـلـــۆکـە زۆر زۆر جـــــوان بــو
هـی ئــــــاڵای کـوردســـــــتـان بــو
مامـۆسـتا (رەزا شـوان) لە پەرتـووکی (خـونچـەگـوڵـەکـان) لەژێـر نـاوی
(ئـاڵای کوردسـتان) دا، نـووسـیویەتی:
ســڵاو .. ســڵاو.. ئــــاڵای جـــــوانـم
ئـــــاڵای بـــــەرزی کـوردســـــــتـانـم
ئــــاڵای رەنـگـــــیـن و پـــــــــیـرۆزم
مـایــەی شـادی هـەســـت و ســـوزم
کـۆنـتـریـن ئــاڵای هـەمـوو جـیــهـان
بەڵـگـەی مـێژووی کـۆن و نـوێـمـان
بشـەکـێــــــوە لـە ئـاســــــــــــــمـانـدا
لـەسـەر خـوێـنــدنــگـا و مـــــــاڵانـدا
ئـاڵاکـەمــــــــان ، نـاســــــنـامـەمــان
تـۆی هـۆی رێـز و سـەربـەرزیـمــان
هــێـمــای شــکـۆی نـیـشــــــــتـمـانـم
پـێــشـکـەشـت بـێـت رۆح و گـیـــانـم
رەوانشاد مامۆستا (عـوسمان محەمەد هـەورامی) لە پەرتـووکی (خـونچـە گـوڵ) لەژێـر ناوی (ئـاڵای کوردستان) دا، نووسیویەتی:
ئــــاڵای بــــاڵای کوردســـــتـان
بـیـنـــایـی هــەردوو چــــــاوان
ئـۆخــەی چـەنــدە گـەشـــاوەی
لـەســەر دونـــدان شـەکـــاوەی
سـوور هـێـمــای تـێـکـۆشــانـە
مـــژدەی ئـاســـۆی کــــوردانـە
ســـپی هـــەردەم ئـاشــــــتـیـیـە
بـێـگــــــەردی و دڵـپــــــاکـیـیـە
لـە ســەوزیـــــشـا دیـــــــــــارە
کوردســــــــــتـان لالــــــــەزارە
خـەنــدەی خـــۆری وڵاتـمـــــان
گـەشــــەیـە بـۆ خـەبــاتـمـــــان
ســــــڵاوی دڵ و رەوانـــــــمـان
بـۆ ئـاڵای بـەرز و جـوانــــمـان
مامۆستا (فەرهـاد ئەحمـەد بەرزنـجی) لە پەرتووکی (خەیـاڵی کـۆتـرەکان) لەژێـر ناوی (رۆژی ئـاڵا) دا، نووسـیویەتی:
ئـەمــــڕۆ زۆر شـــــــادمــانــم
رۆژی ئــاڵاکـەمــــــــــــــــانــە
جـلــی کوردیــــم پـۆشــــــیـوە
هـاتــووم بـۆ قـوتـابخـــــــانــە
دیـمــەنـێکی زۆر جـــــــوانــە
ئـاهــــەنـگـیان سـازکــــردووە
یــــــادی رۆژی ئـاڵایـــــــــــان
بە بــــەرزی راگـرتـــــــــــووە
ئـاڵا هـێـــــمای بـوونـمـــــانــە
ســەروەری گـــەل و هـــــۆزە
شـــکـۆی نەتــەوەی کــــوردە
بـۆیــە لامــــــان پـــــــــیـرۆزە
دەبـا هـەمــوو یـەکــبـگــریـن
تـا سـەرکــەوێ نـیـشـــــتـمـان
بـا ئـێـمــــەش وەک وڵاتـــــان
شــەکــــــــــاوەبـێ ئــاڵامــــان
هـۆزانڤانی گەورەی گەلەکەمان، مامۆسـتا (لەتـیـف هەڵـمـەت) لە چیرۆکەهـۆنـراویەکی کـورتـدا، لەژێـر نـاوی (مـیوان) دا، بە گـوڵ وێـنـەی ئـاڵای کوردســتان دەکـێـشـێـت، بە شـێوازێکی نـوێ، نووسیویەتی:
دایـــــــــکــم دەڵـــــێ ســــــبـەیـــــــــــنـێ
لـە نـیـشــــــــــتـمـانـی خـۆمــــــــــــانـەوە
لـە کـوردســــــــــــــــــــــــــــــــــــتـانـەوە
مـیـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــوانـمـــــان دێ
هــەر ئـێـســتـا لەگـەڵ دایـــــە گـــــــــیـان
دەچــم بـۆ بــازاڕی گــــوڵـفــرۆشـــــــــان
چــــوار دەســـك گـــــــــــــــــوڵ دەکـــــڕم
دەسـکـێ ســــــــوور وەکـو خـوێـنــــــــاو
دەســکـێ ســـــــــــپـی وەکـو بـەفــــــــــر
دەسـکـێ کەســـــــک وەک دارســـــــتـان
دەسـکـێ زەرد زەرد وەکـو هـەتـــــــــــاو
لـە ژووری مــيـــــــــــــــــــــــــــــــــــوان
دەیـانـخـــــەمـە نـاو چــــوار گـوڵــــــــدان
کـە مـیــــــــــــوانـەکــــــــــــان هــــــــاتـن
دوای رۆژ بـــاش و بـەخـــــێـرهــــــــاتـن
دەڵـێــم سـەیـرکــەن بـۆ پـێـشـــوازیـتـــان
بە گوڵ کێشاومە وێنەی ئاڵای کوردستان
مامۆستا (رۆستەم خامـۆش) لە پەرتووکی (هـاوڕێی پێنووس) لەژێـر ناوی (ئـاڵا) دا،
نووسیویەتی:
ئــەو ئـاڵایـــــەی کـوردســــــــتـان
هـێـمــــــای گـــەل و نـیـشـتــــمـان
خـۆشـــەویـســـتـە لـە دڵـــــــــمـان
رێـــزی دەگـــــریـن هــەمــــــووان
ئـاڵاکـەمــــان هــەردەم بــــــــەرزە
دوو رەنــگی ســـوور و ســــەوزە
ســپـيــــش لـە نـاوەڕاســـــــــــتـی
تـیـشـــکی خـــۆر لـە نـاویـــــەتـی
یـاخــــوا هــەر شـەکــــــــــاوە بـێ
وەکــو گــــــوڵ گـەشــــــــــاوە بـێ
ماماوستا (سـەلاح نـیساری) لەژێـر نـاوی (ئـاڵای کوردسـتان) دا، نـووسـیویەتی:
ئـــاڵای ئـاشـــــتــیــم هـەڵــــــداوە
نـیـشـــــــانـەی خـــــــۆرەتــــــاوە
هـێـمـــــای ئـــــــازادی ژيــــــــنـە
ســــــوور ە ســــپي رەنــگــيـــنـە
ســــــروەی بــا دەیـشــــــەکـێـنـێ
بـە نــــــــەرمـی رایـــــــــدەژێـنـێ
داوێـــنـی ســـــەوزی جـــــــوانـی
نـیـشــــــــــانـەی ئـــــــــــاوەدانـی
ئـەم رەنـــگـە ســوورە جـــــوانـە
یـادگــــــــــاری شــەهــیــــــــدانـە
نـیـشــــــانـەی سـوورخـــــــەڵاتـە
ســــەرچــــــاوەی خـەبـــــــــــاتـە
خــوێـنی خـوشـــــک و بــــــرایـە
یـادگـــــــاری چــــــــوارچـــــرایـە
بــــۆوەی نـەفـــەوتـێ نـاومـــــان
دەیـپـــارێــزیـن وەک چـاومـــــان
مامۆستا (موحـسین حەمەد ئەمین زینەددین ) لەژێـر ناوی (ئاڵامـان) دا، نووسیویەتی:
ئـاڵامــــــــــان شـەکــــــــــــــاوەیـە
قـەشــــــەنــگ و رازاوەیــــــــــــە
چــوار رەنــــگی جـــوان گـەشــــە
هـی خـــاکـێـکـی چـــوار بـەشـــــە
سـپی و زەرد ، سـەوز و ســوورە
هـیــــــــوای نـزیـــــــــک و دوورە
زەردی رۆژی روونــــــــــــــــاکـە
ســپـيی ئـاشــــتـیـیە و پــــــــــاکـە
ســـەوزی هـێـــــــمـای ژیـــــــانـە
ســوور خــوێـنی شـەهــیـــــــدانـە
با هـەمـوومــان یـەکـــدەنـگ بـیـن
یـەک گـوتـــار و یەکـڕەنــگ بـیـن
یـەک بـخـــــەیـن تـەقــــــــەلامــان
تـا هــــــەر وابــێ ئـاڵامـــــــــــــان
هـەر جــــوان و گـەشــــــــاوە بـێ
بــــــەرزبـێ، شـەکـــــــــــــاوە بـێ
مامۆستا (تەهـا بیلال) لە پەرتووکی (بووکەشووشە) لەژێر ناوی (ئاڵای کوردستان) دا، نووسیویەتی:
ئـــاڵای بـــەرزی کوردســـتـانـە
شـەکــاوە و رازاوە وجـــــوانـە
سـووری خوێـنی شـەهـیـــدانـە
سـپی ئـاشـتیی بـۆ هـەمــووانـە
سـەوزەکــەی واتـای ژیــــــانـە
رۆژیــش لـە نـاوەڕاســتـیـیـانـا
پـەخـشـە بـەسەر هـەمـوویـانـا
مامۆستا (شـوان ئەحـمەد) لە پەرتووکی (بەرەو هـیوا) لەژێـر ناوی (ئـاڵای کوردستان) دا، نووسیویەتی:
ئـــاڵای ئـێـمـــــە چــــوار رەنــــــگـە
شــەکــــــاوەیـە و قـەشــــــەنــــــگـە
بــــەرز، لەســـەر ســـــەرمـــــــــانـە
پـــــــیـرۆز ، لـەنـــــاو دڵــمـــــــــانـە
ســـەوز و ســپی ، زەرد و ســــوور
دیـــــــــــارن لـە نـزیـــــــک و دوور
تـيـشـکی خــــــۆری زێـــــــــڕیـنـــە
بـــە شـانــــــــــــازی بـیـبـيـــــــنـــە
مامۆستا (عـوسـمان دەروێـش) لەژێـر نـاوی (ئـاڵا) دا، نووسـیویەتی:
ئــــــەم ئـــــــاڵایـە، ئــــــــاڵایـە
جـــوان و بـــەرز و بـــــــاڵایـە
ئـــــاڵای مـیـلـلــــەتـی کــــوردە
ئـــــاڵای جــوامـێـر و مـــــەردە
هـەرچـــــەن دەشــــــەکـێـتـەوە
دڵــــــمـان دەگــــــەشـــــێـتـەوە
بـەڵــێـن دەدەیــن تـا دەمـــریـن
هـەمـیـشــە ڕێــــزی دەگـــریـن
دەســـتـی بـۆ بــــێـنـێ دوژمــن
بـــــاڵی دەردێـــــــنــیــن لـەبــن
چـونـــکـە پــــــیـرۆزە لامــــان
ئـــــاڵا شـــــــــکـۆیـە بـۆمــــان
مامۆستا (خالـید عـەبـدول) لە پەرتووکی (شـەڕە بەفـر) لەژێـر ناوی (ئـاڵای وڵاتـم) دا، نووسیویەتی:
ئــەی ئـــــاڵای بــــــــەرزی وڵات
جـێی شانـــازیـت هـەمــوو کـــات
ئـێـمــــە بـە تـــۆ بـە نـــــــــاویـن
لـە جـیـهـــــــانـدا نـاســـــــراویـن
تـۆ بە رەنـگی کـەسـک و سـوور
زەرد، ســپی دیــــــاری لـە دوور
ســوورت نـیـشـــانـەی خـوێـنــــە
خـوێـنی خـەڵـکی ئـەم شــوێـنــــە
شـاهــێـد هـــەوڵ و خـەبــــــــاتـە
لـە مـێــــــــــژووی ئــــــەم وڵاتـە
رەنــگی ســــپـي بـێــــــــــگـەردە
نـیـشــــانـەی پــــاکـی کــــــــوردە
هـەردەم ئـاشــتـیـی ویـســـــتـووە
دژی زۆرداری بـــــــــــــــــــــووە
ســــەوزت نـیـشــانـەی بـەهـــــار
بـووژانـــەوەی دەشـــت و شــــار
زەردت خــــۆری نـــــــــــەورۆزە
جــێـی شـانـــــازیی دڵــــــــسـۆزە
مامۆستا (بەخـتیـار کەڵهـوڕی) لە پەرتـووکی (کـێ حـەزی لە فـڕینـە) لە ژێـر نـاوی (ئاڵاکـەمـان) دا، نووسیویەتی:
ئــای کـە ئــاڵاکـەمـان جـــــوانـە !
تــــاج و شــکـۆی سـەرمـــــانـە
بـە چــــوار رەنــگـی گـەشــــاوە
لـەسـەر سـەرمـــان شـەکــــــاوە
بـە رەنــگـی ســــوور و ســـپـی
مـافــەکـانـمــان پـێ چـــەســـپـی
ئـەوەیـــــتـر زەرد و ســــــەوزە
گــــڕی ئـاگــــری نــــــــەورۆزە
خـــاوەن دیـــرۆک و داســـــتـان
هـەر تــۆی ئــاڵای کـوردســتـان
مامۆستا (کـاروان عـەلی) لە هـۆنـراوەی (ئـاڵاکـەمـان) دا، نووسـیویەتی:

ئـێـمــــــە خـــــاوەن وڵاتــــــیـن
خـــاوەن ئـــــاڵا و خـەبــاتــــیـن
بــژی ئـــــاڵای کوردســــــــتـان
نەفــرەت لە دوژمــن دۆســتـان
کـۆڵـنـــادەیـن ، رانـاوەســـتـیـن
بـەهــێــزیـن و سـەربـەســتـیـن
ســوور خـوێــنی شـەهـیــــدانـە
مـانـــای هـــــێــزی ژیـــــــــانـە
ســـپـی دڵـپـــــــاک و پـاکـــــیـن
وەک تـیـشـکی خــۆر چـالاکـیـن
زەردیـش تـیـشـکی زێــــــڕیـنـم
روونـاکــــــیـتـان بـۆ دێـــــــــنـم
ســــەوز واتــا ژیـــــــــــــانـەوە
ئــــــارامی و بــووژانــــــــــەوە

رەزا شـوان
نەرویـج: ٢٠٢٣